Google

This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct

to make the world's books discoverablc onlinc.

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr.

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc

publishcr to a library and fmally to you.

Usage guidelines

Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc
public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to
prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying.
Wc also ask that you:

+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for
personal, non-commercial purposes.

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc
use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm lind
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just
bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other
countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offer guidance on whether any speciflc usc of
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe.

About Google Book Search

Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs
discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb

at|http://books.qooqle.com/|

patrologm;

CURSUS COMPLETUS

SGD BIBLIOTHEGA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMOOA, OEGONOMIGA,

OMNIIlll SS. PiTBIIM, nOCTOfilDI SCRIPTORUMOIIE ECCLESIlliSTIGOROIII.

81VB LATINORUM, 81VB ORiBGORUIf,

QUi AB JEVO APOSTOLICO AD TBMPORA INNOCENTU III (ANNO iil6) PRO LATINiS
BT CONCILII FLORBNTINI {ANN. 1439) PRO GRJBCIS PLORUBRUNT :

REGUSIO GHR0N0L06IGA

OHNIOM QUiE EXSTITBRB MONUMBNTORUM GATHOLIG^ TRADITIONIS PBR QUINDBaM PRIMA

BCGLESI^ S^GULA,

nrtA IDrnOirSS ▲CCUIIATI88IMA8, IMTIR 8B GUHQUB NONNULLIS G0DICIBU8 MANU8CRIFn8 G0LLATA8, FBRQUAM DXUaBN-
TIB CASTIOATA; DISSBRTATIONIBUSy GOMMBNTARIIS, VARII8QUB LBCTI0NIBU8 CONTINBNTBR ILLU8TRATA; 0MNIBU8
0PBRIBU8 POST AMPU8SIMA8 BDITIONBa QUJB TRIBU8 N0VISSIMI8 SiBCULIS DBBBifTUR AB80LUTA8 DBTBCTI8, AUGTA ;
IMDICIBUS PARTICULARIBU8 ANALTTICI8, 8INOUL08 8IVB TOMOS 8IVB AUCT0RB8 ALICUJU8 M0MBNTI8UBSBQUBNTI-
BU8,D0NATa; CAPITULIS INTRA IPSUM TBXTUM RITB DISPOSITIS, NBCNON BT TITULI8 8IN0ULARUM PAOINA-
MUM MAROINBM 8UPBRI0RBM DtSTINOUBNTIBUS 8UBJBCTAMQUB MATBRIAM 8IONIF1CANTIBU8, ADORNA-
TA; 0PBRIBU8 CUM DUBII8, TUM APOCRTPHIS, AUQUA VBRO AUCTORITATB IN ORDINB
AD TRADITIONBM BGCLB8IA8TICAM P0LLBNTIBU8, AMPUFICATA ;

BINSIfTI8 MT AMPUU8 LOCUPLBTATA INDIGIBU8 AUCTORUM 8IGUT R OFIRUM, ALPHA8BTICI8, GHR0N0L0OIG18, STATt-

ftTIGIS, aTHTHBTICIS, ANALTTICI8, ANAL0OICI8, IN QUODQUB RBLIOIONI8 PUNCTUM, DOOMATIGUM, MORALB, UTUR-

OICUM, CANONICUM, DISCIPLINARB, HISTORICUM, BT CUNCTA AUA 8INB ULLA BZCBPTIONB; 8BD PRiMSBRTIN

DU0BU8 INDICIBU8 IMMBN8I8 BT OBNBRAUBU8, ALTBRO SCILICBT RERUM, QUO G0N8ULT0, QUIDQUID

HOH 80LUM TALI8 TAU8VB FATBR, VBRUM BTIAM UNU8QUI8QUB PATRUM, NB UNO QUIDBM 0MI880,

IH QUODUBET THBMA SCRIPSBRIT, UNO IHTUITU C0N8PICIATUR ; ALTBRO SGRIPTURifi

SAGRiE, BZ QUO LBCTORI COMPBRIRB 8IT OBVIUM QUINAM FATRB8 BT IN QUIBU8 OPBRUM

8U0RUM L0CI8 8INOUL08 8IN0UL0RUM UBRORUM 8. 8CRIPTURJB VXR8U8, A FRIMO

OBNB8B08 U8QUB AD N0V188IMUM APOCALTPSia, COMMBNTATI SINT:

BHTIO AGCITBATI88IMA, CJBTBRI8QUB 0MNIBU8 FACILB ANTBPONBNDA, 81 PBRPBNDANTUR GHARAGTBRUM HITIDITAt»

CXARTJB QUALITA8, INTB0RITA8 TBZTU8, ^PBRFBGTIO G0RRBCTI0NI8, OPBRUM RBCU80RUM TUM VARIBTA8,

TUM HUMBRUS, FORMA VOLUMINUM PBRQUAM COMMODA 8IBIQUB IN TOTO PATROLOOIJI DBGURaU G0N8TANTBR

aiMIUSv PRBTII XXlOUITA8y PRiB8BRTIMQUB ISTA COLLBCTIO, UNA, MBTHODIGA BT CHRONOLOOICA,

8BZCXNT0RUM FRAOMENTORUM OPUSCULORUMQUB HACTBNU8 HIC ILLIG 8PAR80RUM, PRIMUM AUTBM

IN H08TRA BIBUOTHXGA, XZ 0PXRIBU8 BT H88. AD 0MNB8 JBTATB8, L0G08, LINOUA8 F0RMA8QUB

PBRTINBNTIBU8, COADUNATORUM.

SERIES LATINA PRIOR,

IN QUA PRODBUNT PATRBS, DOGTORES SGRIPTORBSQUB EGGLBSUS LATINJI

A TBRTULLLkNO AD INNOGENTIUM m.

AGGURANTE J.-^. MIGNE,

BlbllotheM Clerl ■Bl¥erMB,

Sm CURSUUM COMPUTORUN IN SIN6UL0S SCIBNTLE BGCLESIASTIGiB RAMOS IDITORB.

PATROLOGLE TOMUS CXXXIX

SILTBSTBR II, JOANNES XYIII, SBRGIUS IV, BENEDIGTUS VIII, SS. PP.; ARNULPUS KBM., iSLPRlGUS GANTUAR.,
ARCHIEPP. ; THIETMARUS MERSEBURG., NOTGERUS LEOD , HBNRIGUS P^QN..^pBUNO L!NGON., ARNOLDUS HAL-
BBRST., BPISGOPI, S. ABBO FLORIAG., ALBERTU& HKliC., if«r<IG5£U}& LOfi* , Gd^STifNTINUS S. STMPHOR.,
GOSPERTUS TEGBRN., ABBATBS; AIMOINUS FLObiAG.^ T»mIb^S^fB«BRN;, BENEDICTUS S. ANDR., PVR-
CHARDUSAUG. DIV., RORIGO MOISSIAG., JOANNES DIAG. VENET., BR1DFERTUS RAMES., MONACHI.

.Tojtfusiuweus: .

PARISIIS

APUD GARraBR FRATHfiS, EDITORES ET J.-P. MIQNE SUGGESS0RE8,
IN VU DICTA: AVENUB DU MAINE, 189, OLIM CHAUSSAe DU MAINB, 117.

1880

/

fv^V

^. /3?

CUCRT. — BX. TYPI8 PAULI DUPONT^ TIA DICTA BAG-D'aSNIERE8. 1833.12.79

• •

• •

• •
• • •

• •

••

• •

• • •

• • ••

• •

• •

• • I

• •

• •

••:

• •

• •

•_• •_•

;•••

• • •

• •
••

• • •

• • • •

• • • •

• • • •

• •

smcuujM XI.

SILVESTRI II

PONTIFICIS ROMANI,

AinOINI FLORIAGEliSIS HIOBIAGHIy

SANCTI ABBONIS

ABBATIS FLORIACENSIS,

THIETMARI MERSEBURGENSIS EPISCOPI,

OPERA OMNIA

AGCBDUNT

JOANMS XVIII, SERGII IV. BeiDIGTI Vill,

SUMMORDM PONTIFICUM,

EPlSTOLiE ET DIPLOMATA

InterniiaccBtar

ARNULFI REMENSIS, ^GLFRICI CANTUARIENSIS, AROHIEPISCOPORUM ; NOTGERI
LEODIENSIS, HENRICI PARMENSIS, BRUNONIS LINGONENSIS, ARNOLDI HALBERS-
TATENSIS EPISGOPORUM ; GOSPERTI ABBATIS TEGERNSEENSIS, ALBERTl ABBATIS
HICIAGENSIS, HERIGERI ABBATIS LOBIENSIS, CONSTANTINI S. SYMPHORIANI
ABBATIS ; TIETPALDI TEGERNSEENSIS MONACHI. BENEDICTI MONACHI S. ANDRfc^,
PDRCHARDI MONACHI AUGI^ DIVITIS, RORICONIS MONAGHI MOISSIACENSIS, JOAN-
NIS DIAGONI VENETI, BRIDFBRTI RAMBSIBNSIS MONACHI ;

SCRIPTA flUiS EXTANT

ACCURANTE J.-P. MIGNE

BIBIiIOTHSOJB G&Xai VWITBBSa

8IVB
CtmSUUM JCOMPLRORUII IN SlNaUU>6 SCIKNTLE ECCLBSUSTICjB RAMOS BDROM.

TOMUS UNICUS^

• » ••- '.- :»«it » - - t^

rf > rf .* ■» *

^ •* ^ o *

Jj

PARISIIS

APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET 4.-P. MIGNE SUCCESSORBS,

IN VIA DICTA ; AVENVE DU MAINE, 189, OLIM CHAU88EE DU UAINE, itl

1880

ELENCHUS

AUCTORUM ET OPERUM QUI IN HOC TOMO CXXXiX CONTINENTUR

BENEDICTUS S. ANDREiE MONACHUS.
GhroDic ii.fai.9.

SILVESTER PAPA II (GERBERTUS).

OPERUII PARS PRIMA. — DE DISaPLINIS MATHBMATICrS.

Libellus de Dumerornm divisione, col. 85. — - De geometria, col. 91. — Epistola ad Adelbodum,
eol. 129. — De sphaerae construclione, col. 155. — Libellus de raiionali et raiione uti, coL 157.

OPERUM PARS SECUNDA. — DE REBUS ECCLBSIASTIGIS.

Sermo de informatione episcoporurn, col. 169. — De corpore et sanguine Domini, col. 177. —
Selecla e concil. Basol., Remens., Masom., etc. coL 189.

OPERUM PARS III. — EPISTOLiE ET DIPLOMATA.

Sectio I. — Epistolae ante summum pontificatum scriptae, col. 201. — Sectio II. - Eristolse ct do-
creta pontificia, coL 269. spuria aut aliena.

Acta concilii Remensis ad S. Basolnm, coL 287. — Leonis legati epistola ad Hugonemet Roberlum
reges, coL 337. PURCHARDUS MONAGHUS AUGI^ DIVITIS.

Carmen de gestis Witigowonis abbatis, col 351.

GOSPERTUS ABBAS TKGERNStENSIS.
Epistote, coL 365.

THIETPALDUS TEGERNSEENSIS MONACHUS.
Epistola ad S. Adelbertum Prussiensis Ecclesiae episcopum,- coL 373.

S. ABBO ABBAS FLORIACENSIS.

Epistolae, coL 417. — Apologeticus, coL 461. — Colleciio canonum, coL 473. — Vita S. Eadmundi,

coL 507. — Carmen accrostichum ad Ottonem imp. coL 519. — Quaestiones grammatic^iles, coL 521.

— De geslis Romanorum pontificum, coL 535. — Praefatio comment. in Cyclum Viclorii, coL 569. —

In circiiios B. Cyrilli et Dionysii Komani ac Bed», coL 573 — Kiagmentum de S. Martialiy coL 579.

APPENDIX.

Catalogus abbatum Floriacensiiim, coL 579. — Annales Floriacenses, coL 581.

ALBEUTUS ABBAS MICIACENSIS.
Epistola ad Joannem papnm, coL «^85.

RORICO .MOISSIASCKNSIS APUD CADURCOS MONACHUS.
Gesta Francorum, coL 5^.

AIMOINUS MONACHUS FLORIACENSIS.
Historia Francorum, coL 619. — Translalio S, Benedicli, coL 797. — De miraculis S. Benedicli,
coL 801. — Senno de S. Benedicto, coL 851.

JOANNES DIACONUS VENETUS.
Chronicun Venelum, coL 875. — Chronlcon Gradense, coL 939.

HERIGERUS ABBAS LOBIENSIS.
Herigeri et Anselmi Gesta episcoporum Tungrensium, Trznectensium et Leodiensium, coL 957. —
Vila sanctae Berlindis, coL 1103. — Vita S. Landoaldi, coL 1109. — Vita S. Ursmari, coL 1125. —
Lpistola ad Hugonem monachum, coL 11^9.

NOTGERUS LEODIENSIS EPISCOPUS.
Vita sancti Hadalini, coL 1141.— Praefatio ad vitam S. Landoaldi, coL 1147.— VilaS.Remacli,tMd.

THIETMARUS MERSEBURGENSIS EPISCOPUS.
Chronicon, coL 1183.

BRITFERTUS RAMESIENSIS MONACHUS.
Vita S. Dunstani, coL 1423. — Commentarium in librum Dedae de rerum natura, coL 1458. —
Commentarium in librum de loqnela per gestuin, ibid.

SANCTUS ELFRICUS CANTUARIENSIS ARCHIEPISCOPUS.
Ganones, coL 1471.

JOANNES XVUI PAPA.
Epislolae et diplomata, col. 1477.

.••A8Kf)CDUKBM|BBRSTArE»8IS EPISCOPUS.
Epistoia ad Henricum*Hei4)ipblel)«(Au.episi:/)pQ02:^jf{l$3.

SEKGIUS IV PAPA.

Epistolae el diplom4ta;wI.\t499:. .•. •. .••:•••.

' ..: •...• •...• -HEl^US i»Afea^Sl^..¥aJ§COPUS.

Sermo de Paschate Domini, coL 15^.

BRUNO LINGO.NENSIS EPISCOPUS.
Epistolae, coL 1533. — Charta, coL 1539.

ARNULFUS REMENSIS ARCHIEPISCOPUS,
Acta electionis Amulphi, coL 1543. — Juramentum Amulfl, ibid. — Commonitorium contra prae-
dones, coL 1545. — Libellus abdicationis, ibid. — Epistola::, coL 1547. — Privilegia, ibid.

GONSTANTINUS S. SYMPHORIAM METENSIS ABBAS.
Vita Adalberonis Metensis episcopi, coL 1551.

BENEDICTUS Vm PAPA.
Epistote et decreta, coL 1579.

ANNO DOflCDa: IC.

BENEDIGTUS

S. ANDREiE MONACHUS.

DE BENEDICTO ET EJUS CHRONICO NOTITIA

(Apud D. Pertz, Monum. Crerm. Hist. SS. tom. III.)

Debetnr id Chronicon, huc usque ineditum, Be- A lomodo aptum, et eam operis partem, cujus fontes

nedicto, monacho sancti Andrese in monte Soracte,
Tiro nescio majoris an stoliditatis an incuriae, qui
Joannis XII tempora vidit, et vergente sseculo de-
cimo Joannis XVI et Grescentii jugum subiit, atque
monasteril soi amore vanitateque dnctus ad histo-
riam scrihendam accessit. Nec iibris plane caruit,
quibus adjutus chronicon ederet, quippe qui Vitis
S. Pigmenii, S. Martini et sancti Barbati, Transla-
tioneS. Bartholomoei ab insula Lipari Beneventum,
Bedae Chronico, AnnalibusLaurissensibusintegris,
Eginhardi Vita Caroli Magni, Gestis pontiiicum Ro-
manormn (I],edictisregum Langobardorum,chartis
archivi sancti Andre€e,etnotitiis ad historiam cum
monasferiorum in monte Soracte sitorum tum Lan-

ignoramus,nonsine magnadiffidentia adhibendam
esse, per se patet. Ac sic quoque aliqua fide digna
et quee novam historim lucem aflundant reperiri» in
historia Ratchisi et Tassiae, Alberici principis et
rerum Romanarum sfficuli decimi, ingenue fateor,
atque primum fabulas de Garoli Magni itinere in
terram sanctam vestigium hic haberi, in Annalibus
nostris (2) indicavi. Opus, initio mancum, fine ca-
ret, cum membranain codice (3) superesset; quem
autographum esse scriptura circa annum millesi-
mum exaratadocet.In edendo libro capitum divisio-
nem institui, nonnulla ad verbum exBeda et Anna-
libus Laurissensibus transcripta itorum excudenda
vetavi, reliquaad litteram expressi.

gobardomm et Romanorum facientibus, opus ag- B ChronicosubjungerepIacetlibel]umdeimperato-

gressus est. Sed optimis fontibus pessime usum, 11-
ber ipse arguit. Nam et senteutiis plurimis, imo
paginis inlegris annalium omissis, nil heesitans
suprema anterioribus ac si eadem essent adjungit,
et viros per saecnlorum terrarurave immensa spatia
abinvicem discretos, Narseti Rotharium, Romualdo
Sicardnm et Sjkinolfum, Carolo Magno Aaronem
Niciforum et Michaelem congregat, etfabulas pluri-
mas tradit. Quarum nulla fere tam ridiculam se
preehei, quam quod imperatores et reges privile-
giorum monasterio sancti Andreee concedendorum
et edicti^ Langobardicisinserendorum causa Italiam
s«epeadirefacit.Acceditquod,sermonis Latini usu
desUtatus, nec lecta intelligere nec intellecta scri-

ria potestate in Urbe, a Flacio ex codice antiquo ubi
post Eutropium sive Historiam miscellamhabebatur .
editum (4), cigus auctorem Benedictnm nostrum
esse suspicor. Suadent id tempus locusque, cum
auctor circa annum millesimum Romse aut in viai-
nia scripserit (b) ; mentio i^jecta de monasterio
sancti Andrese, sententiee integrse ex chronico re-
petitse (6), fabula de Zacharifie papse profectimie in
Franciam,et inculta scribendi ratio> quam tamen k
Flacio valde politam et emendatam esse credam.
Quffi si ita sunt, lides libello eadem quffi Chronico
habenda erit,ita ut nulli 8ententiee,nisi re bene pw-
pensaetprimariisfontibusin rem vocatis, innitaris.
Scripsit auctorpro parte et in usum imperatoris, ut

bere callebat, eo certe stylo usus, quem summee G credere fas est^ Ottonis III, ideoque intra annos 998
Romanorum ejus sevi barbariei signum stupeas et et 1001.
horrescas. Ejusmodi virum historiae scribendae nul-

CHRONIGON BENEDICTI MONACHI

1 . Pimenius (7) presbiter voce clara dixit : « Deus set, et verba maxime in Deum que tu abnegasti, Ju-
omnipotens, quomodo te non video, nec sic te audis- liane sacrilege et impiissime. » Et j ussit preecipitari

li

NOTiE.

'i) Libellum episcopalem vocat c. 39.
(2)Tom. V, p. 148, 149.

(3) In bibl. Chisiana signato F. IV. 75.

(4) In Catalogo testium veritatis,p. 158 et a Gol-
dasto in monarchia Imperii tom. I repetitum.

(4) Ex Ottonis III diplomate Monnm. Legum tom.
n, 162 (PatroL CXXXVlll), cinus senteatfam infra
adnotatam proe oculishabuit. QjiOdnon aniinadver-
tentes editores anteriores, auctoreiB circa flnaffir^

Pateol.

900 scripsisse rati, Eutropium Langobardum voca-
verunt, quod libellus post Eutropii opus legeretur.
Muratorius in Annalibus ad an. 964 auctoris seta-
tem divinavit, diplomatistam»n Ottonianis ratione
non habita.

(6) Vide infra coL 52.

, /) Hsec ex actis sancti excerpta suni. Gl. Acta
SS. Mai UI» p. 482.

Mf.fO

^

11

BENEDIGTI S. ANDREiE MONACHI

12

per mediam pontis lapideum in fluvium cum uno A catecafnba, ubi jacuerunt corporr sanctorum apo-

pueiulo, qui manibus suistraebat. Et non postmul-
tos hoc tempore interea(8)irruentibusintra Galeas(9)
barbarisy Julianus impiissimus cesar cetum (10)
in unum exercitum apud Yangionumcivitatem, do-
nativum ccepit erogare militibus. Ut est consuetu-
dinis, singulis recitabantur, donec a Martinus in-
ventus (11) est; quem presentari sibi jussit. Quem
aloquitur dicens : « Numquid et pater tuus et vos

stolorum PetrietPauli; inquo loco platomam > ipsa,
ubijacu^runtcorpora sancta, versibus adhornavit.
Eodcm vero anno post Axente morte Mediolani Am-
brosio episcopo constituto, omnis a fidem rectam
Italia convertitur. Hlarius (18) episcopus Pictavis
moritur; Martinuscpiscopussuccessit. De quo apo-
stolus dicens : « Deus erat in Ghristo mundum re-
concilians sibi (// Cor. V, 19); » de quo voce domi-

inscriptionem inter scolares aulas sub rege Constan- nicaloquitur : « Ego si exaltatus fuero, omnia traam

tio militasti? » Cui vir Domini Martinus respondit
dicens : « Christi enim sum miles ; mihi pugnare
non licet. » Ab hac vocem tiranuus infremuit dicens:
« Non religionis gratiadetractare militia! » Retrudi
ergo eum in custodia jubetur. Tunc consignans se
MartinusetinnomineDominiJesusignocrucis, nonB episcopi, et gratias agebat Domino, dicens :

a me ipsum {Joan. xii, 32). » Damasus papa con-
struxit secclesia sancti Silvestri in monte Serapti
cumomnistudio,et quidquid rebus acjacentia ejus
abstracta fuerat, per perceptione constituit. Hanc
orante in basilica consecrationis beatissimi Silvestri

clippeo protectus a (12) galea, ostium cuneo pene-
trabo (13) securus. Postera autem dies hostes lega-
tos depacem miseruntsua omnia (14). Quo vir Do-
mini de persecutione tiranni liberavit. Quo Romee
reversus est augustus. Tanta ^ denique nequitiaB
temporibus suis extitit, quantum narrare non pos-
sum. Ccepit eecclesiae sanctorum claudere, et templa
idolorum patefacere, et rebus a^cclesiarum in fisco
daretur. De quareconsilio facto cum apparitoribus
suis, de eecclesia sancti Silvestri in monte Sirapti et
de appendiciis suis, quod extruxit a fundamentis
secclesise hi]gus,et res ipsius fficclesise in fisco dare-
tur, et quasi per hodium Constantini principi pa-
trata dextrueretur. Eodem vero tempore nutum Dei
omni

piissimusimperatorJulianus; ambulavitin Persida.
Qui cum ambulasset, quanta malitia insercuit (15)
inbeato Basilis archiepiscopus, modo taceamus. Qui
cum ambolasset usque ibidem pervenisset, pugnam
conflicta Romani cum Persida, victus tenetur Jnlia-
nus impiissimus imperator, et nimis aflictus aPer-
sis ; quibus ipse Julianus decoratus est ab extremo
vertice usque ad ungulas pedum. £t corium ejus
dictus coccinum ibidem omni tempore regis Persa-
rum dum pacem haberet super corium Juliani seden-
tem et congratulabantur. Regnavit autem Julianus
anni 2 et mense 8.

2. Jobianus facto christianissimo imperator,
aperte sunt aecclesise, et coepit religio christiana

Grates tibi reffero spes vita bonorum,
Qui mihi ritem donasti noscere sancta
Quem impius apostatam Julianus destruxit
Ac superare malos regni ceelestis amore.
Fac rogo queso, Deus, sine me complere beata,
£t tua que cupio fac gaudia cernere sancta,
Omnipoiens Dominus, quiconstatmachinamundi,
Qui cselum terramque regis, fulmina mittis,
Qui sine nulla vigent ceelum terram creata,
Te cselum tellus, laudet te potens in evo ;
Omnis te benedicat homo,Iaudet, versetur honore.
Namque tuis pedibus lapis est lacus ille probatus,
Atque Petrus tua dextera ievans statuitsuper undas.
**«^vx«o*^.,«*.*^^**w.* Twx,.«*«,.wx.,**«v«™*^w. Etlsrahelite quondam,te duces, superno

potentisurrexitbellumPersarumadversusim-G „ .. . . ^ . /jnv n i.

^ Yestigio sicco paragerunt marmora (19) Rubra.

Sit tibi cum Patrem simul et cum Flamine sancto

Gloria, magestas, virtus per secla conpar.

Quo versos composuit in lapide a corpore sancto.
Coeperuntmulti nobiles Romanimundusrelinquere
ad eundem prefata eecclesia quasi cebium (20) san-
ctae conversationis vitam ducere.Interea neque hoc
sileam ^e higus apostolica gloria pretermittenda.
Quoniam quidem quanquam omnes apostoli ante
secla electi a Domino esse credantur, docente Apo-
stolo : « Qui elegit nos ante mundi constitutione,ut
essemus sanctiet immaculati in conspectu ej us(Ephe$
1, 4); P redemptor et salvator noster dominus Jesus
Christus antequam de interitus Satane triumphans,
gaudere. Regnavit ipse Jobianus menses 8. Da- D victorexuItans,penetraretregnapolorum,sanctahu-
maxus (16) Rome episcopus fecit basylicam jux jus8BCcIesia,quampretiososuosanguineshacquisivit
theutrum (17) sancto Laurentio, et aliabasilica in per beatos apostolos, et apostolicos viros Silvester

VARUELEGTIONES.

i augustus tanta c. * platoniam Gesta pont. Eom,

NOTiE.

(8) Interea.,. sua omnia ex Sulpicii Vita S. Mar-
tini, c. 3.

(9) Id est Gallias.

(10) Coacto Sulp.

(11) Id est ad Martinum ventum.

(12) Id est aut.

(13) Ita pro penetrabat. Apud Sulpicium hae c ipse
Martinas aicit.

44) Scilicet seseque dedentes.

[15) Id est, exercuit.

[16) Ex Bedo, qui partem sumpsit ex Gestis
pont. Rom.

[17) Id est, juxta tkeatrum.
18) Hilaricus.

|l9) Jd est maria.
(20) Idiesi studio.

■4

i3

GHRONIGON

14

iminobiIitermuQiensfaQdavit,mirabiliter Goastan- A moniumhac maritissuis,cuactaque sacrarum eeccle-

tinus augusttts corroborans solidavit, scilicet ut ipsa
ioTiolata semper et gloriosa roaneret, et illorum
haedificatione nova etprojenie (2i) plurimos fllios
aggregaret.

3. Que post hfiec acta sunt, Valens (22) cum Gra-
tiano, Valentiniani fratri sui filius,anni 4 . Vatens
talem legem datam, utmonachi[miIitare nolentes,
fustibas jussit interfici. Gens Hunorum et Guanda-
lorom (23) divina accessisse * cluse montibus repen-
tina rabie percita exarsit in Gothos ; eosque sparsi
sont «, conturbati ab antiquis sedibus expulsi. Gothi
transit Danubium fugientes. A Valens augustos sine
armorum depositione suscepti, mox per Avarorum
gens maxima * ducis fame ad rebellandum coacti-

siarum, ledificare precepit. Abebat autem agrum
cum montem,qui vocitatur Campana,territorio Goli-
nense est posita ; nam uno latere fines Cusiano, da-
secundolatere ribos cum aqua qui dicitur Cava,qui
incole locis vocitantur Carba. Nam de tertio latere
rivos Grifianello vocatur. De quarto vero fluvium
magnum , de qua a f undamento j uxta aqua parietinis
ediflcare jussit.Super cunc macerie murorum con-
struxit «icclesiam in onore sancti Andree apostoli
juxta ipso flumen.Et juxta ipsa ecclesia, portus qui
vocaturBonus. NaminagroPontianello construxit
flBccIesia in onore sancti Laurentii martyris et levite.
Qui dum agrum cum monte de Campana,cum ejus
affinibusin monasterium sancti Silvestri,qui dicitur

sunt. Victoque Valentis augusto, exercitumper tra-B montem Serapti, per instrumentum cartarum con-

cia sese mittentes • simul omnia cedibus incendiis
rapinisque fuderunt.

4. Gratianos cum frater Valentiniano anni 6.
Theodosius augustus a Gratiano illa Sciticas gentes,
hoc est Alanos, Unos, et Gothos, magnis multisque
preHis vincit etc.

5. Arcadius augustus,fratres Theodosii, cum fra-
tres flonorio,anni i3.Gothi in Italia ingressi sunt;
qoi prias Vandali atque Hani, postmodum Go-
iMete.

6. Honorius cum Theodosio minore fratri sui filio
anni 13. Alaricus rex Gothorum Romam invasit,
partemque ejus cremavit incendio, 0. Kalend. Seb-
ten:ibrio,anno conditionis 4i64,hac sexto die quam

stituit, Edificavit autem ecclesia sancti Johannis
Baptiste juxta qui diciturTarega,territorio Nepesino
cum omnia sua rebus proprietatis in ecclesiis sancte
Dei genitricis semperque virginis MariCy domine
nostre, episcopatum Nepesine civitatis. Construxit
autem excellentissima Galta patricia ecclesie duabus
territorio Colinense, inonore principisapostolorum
Petri,basilica qui dicitur mater ecclesia,et alia qui
dicitur Ascuto 7,cum rebus omnium suarum perti-
nentes,in integrum in episcopatumNepesino consti-
tuit,Item territorio Savinense,infra massa qui dici-
tur Cornicle,que vulgo diciturSeptimiliana,basilica
in onore sancti Valentini aepiscopi cum omnia j acen-
tia ipsius ecclesie constituit in episcopatum Savi-

ingressusfueratdepredataurbem,ceperuntinregno^ nense 8, qui edificatum est in civitate que dicitur

Forum novum. In superscripto territorio Sabinensis
fiecclesias sancti Petri in Tarano cum sua omnia
jacentia,in prephatum episcopatum.Post expletum
opus Dei 8BCclesiarum constructio, et traditiones
venerabilium Iocorum,abjecto sucularlshabitum,ad
omnipotentisDei servitium sese aputbeati Petri apo-
stoli aecclesia in monasterio se tradidit.lbique multis
annis simplicitatis cordis, atque orationibus dedita,
larga indigentibus elemosinarum opera impendit.

Cumque omnipotensDeuspene jam mercede reddere
laboribus ejus decrevisset, cancri ulcera in mamiUa

percussa est. Que dum nocte quadam hec eadem

jaceret infirmitatem fatigata,vidit beatum Petrum

Italie igois ferro devastare.

Pagina 3' usque 6' scribitur Anastasius sub Non-
noso praepasito monasterii sancti Silvestri monachus.
Miracula in monasterio sancti Silvestri.Lampas fracta^
oratiombusv. sanarepperitur. Quocrevitfamam per
universo Italico regno, etiam Gothi quam audaces
sant,eiu9ecclesi8e nullomodovalebantadtingere. »
AUa miraeula. « Symmachus papaaudiens desancto
viri, totam agrum Transpaitano cum colonis etco-
lone hibidem abitantibus et residentibus per
preceptionem hibidem constituere in superscripta
ecclesia. » Pergitauetor:

7.';Tempore iUo de quo diximus, Theodoricus,rex-

GoOiorum,SymachumconsulisacpatriciisRavenna apostolum ante se. Eique dixit : «Quid estdomine

tnicidavit.Abebat autem Symachus filia una tan-
tommodo,nomine Galla,intra adulescentie tempore
marito tradita ; in'unius anni spatio ejus est morte
vidaata.Qui dnm fervente mundi copia ad iteran-
dum thalamum^ et opes et setas vocaret, eligit
magisspiritalibus nuptiis 'copularipeo ; in quibusa
Incios incipitur,sedad gaudia eternapervenitur.Hic
itaqaeomnes res suasquas patrimonium et matri-

meus ? Dimissa sunt mihi peccata mea ? » Cui ille

princepsapostolorumbenigneadestvultusyinclinato
capite annuit dicens : « Dimissa sunt ; veni I » As
igitur expletis, visio apostoli assistentis, et collo-
quentis, ablatum est. Tertio autem die cum ea que
superius dictum est, defuncta est. Quod factum est
nunc usque ineodemmonasterio manet memoriam

VARLiE LECriONES

> dia inaccessis reclusa Beda, * sparsim Beda. * per avaritiam Maximi £eda, • miscentes £eda.
7 ascuto com cod. • S. q. e. e. i. c. q. d. F. n. aUa manu aul alio temvore scriptum^ sed ejusdem <BVi,

NOTiE.

(21) Progenie. omniaexBeda

(!29 Qofe sequuntur nsquec. 6, depredata urbemy (23J Et G. desunt apud Bedam.

15

BENEDICTI §. AJtPJaEJ: MONACHI

46

ejus. Qui Gothorum iempore Alarico rex hec acta A cuncta; iBCcIesie infra Romanam hurbem doni^a

sunt.

8. Quo mortuo Alarico, successit in regnum Toti-
lamimpiissimusrexGothorum.Intemporibusnam-

queejusmulta nequitie in regno Italie etin Romane
finibussubjugantum est.Quo in sancto Dei confesso-
resextorti.etverberati, et afflicti,pro Christo tru-
cidati,atque plures ecclesie inltalico regno destructe,
atque civitatibus a ferro,igne exuste.sunt.Nam pon-
tes flubii Tyberinis vie Salarie, qui prius Albula
dicebatur, quiTyberinus rex, filius Capis regis, a
quo flubium appellatus est Tyberis, et pontes con-
structusafundamentisruerefecit.JuslinianusJustini
uxore nepos Narsus, Rome patricius avocatus est,
et ab omni populo Romano helectus ; forme erat

multa constituit,et conventum factum cum Rotha-
rio rege, de Pentapolim, et de Tuscie finibus, quo
modo Constantinus sancte Romane ecclosie consti-
tuit, sic eam immobiiem permanere.Etacceptobre-
viario a Rothario regem in ecclesia beati Petri apo-
stoli ,aTicine ci vitatisLangobardi perrexerunt;f ac tum
est regnumltalie habitatioLangobardorum.Unde ac-
cepit eas Narsum monasterium Seraptis montis, et
donaria simul et rebus eique constituit,'et factus
est pax inter Langobardos et Romanos,verumpta-
mennon multum tempus. PosteaRomaper pairi-
cius principabantur. Tiberius (29) ConstantiQus
principem. Gregorius, apochrisarium sancte Ro-
mane aecclesie in Gonstantinopolim missus, post

dissimilis, peritissimus erat in mentem. Vox qjus B Romanus libros expositione in Job condidit ; Euti-

melliflua, rectoque ad investigandum Romanum
imperium.Tunc surrexeruntviri scelerati de Roma-
nis finibus, cum Gothi laborantes et negotio trac-
tanles de Interitus Narsi patricii, qualiter expulsus
et ejeclus a Romano iraperium.

9 Mortuo hidem Justiniano, successii in regno
Justinus minor. Narsuspatricium Totilum, Gotho-
rum regem , Italia superaverat et occidit. Postmo-
dum Gothi regem non habuerunt in Italia.

Sequitar narratio de Narsidis rixa cum RomaniSj
de « Sufficia » Aw^riwta.Joannes (24) episcopus Ro-
mane 8ecclesie pontifex, ecclesia apostolorum Phi-
lyppi et Jacobi, quam prodecessor ejus Pelagius
ceperat fecit et dedicavit, que a fidelibus populi

cium ejusdem hurbis episcopus errasset, Tyberio
presentem correxit etc. ex Beda,

10. Mox efferam Langobardorum gens, de va-
gina sue habitaiionis educia, in nostra cervice
crassata est. Atque umanum genus quod in hac
terra pre multiiudine nimia quasi spisse segeiis
more surrexeerat succisus aruit. Nam depopulate
hurbes, eversa casira, concremaie «cclesie. De-
structe suntmonasteria virorum atque feminarum,
desolataab omnibuspredia,atque ab omni culiore
destituta in soliiudine vacat terra. NuUus in hac
possessor inabitat, medacium io esi monasierium
montes Scraptis insohiudine, ei cunciaejus predia
destrucia. Occupaveruui bestie loca,que prius mul-

« Sancti Aposioli » vociiant. De Alhuino Narside G iitudo hominum ienebai, ei quod in aliis mundi

in Italiam accito ex Bedae Chronico ; pergitque :
Narsus veropairiciusfecitamica causa cum Lango-
bardos, etceperunt inter se pactum et convenien-
tia de regno Italico.Moriuo idemAlbuin rexLango-
bardorum, successit Rotharius (25) rex, qui facti
suni Narsus ei Rotharius quasi germanis in regno,
et emerunt (26) consilio, quomodo regno Italico a
Justini • principe et ejus successoribus eriperq pos-
set.Quem (27) Rotharius rex, vir excelleniissimus,
belligerrimus, factus est robustus, nullus ei similis
suis temporibus. Narsus dedii ei consilio de por-
tora que suntin regno Italie, ut omneseas desirue-
ret ; et quo eam (28) ita factum esi, et absolutum
estregno Italico ajugo Constaniinopolitane,ab illo

partibus agaiurignoro.Rothariusrex Langobardo-
rum, lubricum suis corporis, et multum vinolen-
tum, fecit synodum cum ii episcopi, etdiciis (30)
legibus Langobardorum composuit, quomodo Lan-
gobardorum in Ilalia cum lege viveret, Sed eorum
prisco tempore geniilitatis non deseruni,quo Lan-
gobardi more suo immolabant caput capre diaboio in
pugnantes hoc ei currenies per circuitum, et car-
mine nefandos decantarei.Et qui hoc non hacquie-
sceret, sine dubio interrogaiiouis, capite puniren-
tur. Roiharius rex Langobardorum obiit,et apposi-
tusesiaLangobardisgeniis sue Ravenne civitatis.
Sergius (31) papa in sacrario beati Peiri apostoli
capsa argeniea que in angulo obscurissime diutis-

die deinceps amplius Romani dationes Grecorum D sime jacuerat, et in ea crucem diversis lapidibus

principem non solvereniur. Narsus vero patricius
fecitfficclesia cum monasierium beaiiPauli apostoU,
qui diciiur ad Aquas Salvias,reliqui2B beaii Anasiasii
mariyris adductae venerantur. Consiruxii poniem
flubiiTyberinus meliusquereformavii ab yma. Nam

adornata, Domino revelaniem,repperii.De qua tra-
ctis quatuor peiallis, quibus gemme incluse erani
miro magnitudinis, poriione ligni salulif eri domi-
nice crucis interius reposiia inspexit. Que ex tem-
pore illo anuis omnibus in basilica Salvaioris que

VARLG LECTIONES.

B ju9iinian corr. justini. ^^ t. e. redactum.

[24) Johannes,,. dedieaint ex Beda.

25) Minime.

[26) Id est inierunf.

hl) Id est Qui.

11 synodum. Cum cod.
NOTJE,

28) Id est quoniam.

29} Quee sequuniur, ex Beda.

:301 Id esi edictis.

(91) Sergius... redire fecit ex Beda.

i1

CHRONiCON.

f8

appellatur Constaniiniana, die exaltationis ejusabA sacracolebant arborem, in qua suspendentes co-

oni (32) oscularetur atque adorarentpopulo.Gysul-
fus rex " Langobardorum, in primo regni sui !•
Benevento Campanieigne gladio captivitate vasta-
Yit Cumque non esset qui ejus impetum resisteret
apostolJcus papa Johannes, qui Sergius successerat
missis ad eum sacerdotibus ac donariis plurimis
huniYersos rcdimeret caplibos,atque hostes domom
redire fecit. Qui mira Deo favente tyrannus Gysul-
fos, rex Langobardorum, a suis interfectus est.

1!. Erebercctus (33) rex Langobardorum robo-
ralus esl in regno, coepit cnriose quererc patrimo-
nia AlpiumCotiarum,multa nimis considerantesin
amorel^tri principis apostolorum,quomodo ablata
esset a suis antecessoribus et qnomodo pertinebat

rium etc. usque custodiunt, ut in Vita sancti Bar-
hati,

i3. Omnibus vero Langobardis in regno Italie,
relicto errore a Cbristi moderamine conversis,fide
sancte Trinitaiis tenentes. Interea Gysa soror Ro-
muald, inChristiamore accensa,nuIIo modoavirile
amplexus satagebat. Eratque venustas, eleganti
forma, qui exiit famapulchritudinis per huniversus
horbem. Devulgalum estenim Florenti,rex Paler-
mitano (37), pulchritudine ejus puelle : congregati-
que barbarorum gens, Africe,Palarmo,etBabylonie,
classes nave impetum (38), navigioque certanti-
bus, ad Amalvis pervenerunt ; quo terra coperue-
runt sicut locuste. Concile irritantes (39) superBe-

apostolice sedes, sed a Langobardis multo tempore B ncTcntos urbem, et vidit Romuald exercitus bar-

fuerat ablala. Restituit juris ejusdem sedis, et hac
donationis anreis scriptam litteris Roma direxit.
Johannes preerat papa, qui inter multa operum in-
Instrium fccit oratorium sancte Dei genitricis,opere
polceTrimo, intra ecclesia beati Petri apostoli, ubi
dicituT aVeronice.Ereberectus rex Langobardorum,
audita eyersionis monasterii sanctiSilvestriinmon-
te Syrapti, repetitio facta a Johanneshujus aposto-
lice sedis,nt in suis regie potestatisdetihere mani-
bus, ut quod ha?c ita actum esl, restitutum est mo-
nasteriuni cum omnibus suis rebus, et regimen
sancts conversationis quiebit in pace, monasterium
cum Tuscie finibus.
12. Mortuo itaque Ereberectus rex Langobardo-

barorum, quia multi erant, et timuerunt nimis.
Et dixit Romuald ad Langobardos : « Exurgamus
et ascendamus contra inimicos noslros. » Et dixe-
runl Langobardi : « Non possumus ascendere ad-
versus tantura exercitus ; meliusestnobisrefugium
nostre civitatis, et liberemur animas nostras, et
nuntios nostros dirigaraus a Grimuald rex noster
patri luo, ot pugnemus adversus eos ; nos enim
pauci suraus, » Et dixit Romuald : «Absit anobis.
A diebus ex quo Alboin rex, noster antecessor,
Langobardos eduxit de Pannonia,talisscemodi non
esl invenla inter Langobaixlos ! Et si venit finis
nostre, moriamur cum robore pro patrienostre; et
victorie patribus nostris non relinquamusl » Et

mm, saccessit Liubrandus (34) rex Langobardorura G factus est iuctus raagnus in populus Langobardo-

donationepatrimonii u1pium(35)Cottiarura,qucm i«
Ereberectus rex fecerat,ille repeterat,amraonitione
venerabilis papeGregorio,qui Johannes successerat,
confirmavit. Liubrandus rex decessit imperio suo.
12*. <srimnaldus rexsuccessit in regno, Lango-
bardoraro regni moderabat abenas. Ejusque filius
Romaald Samnitibus imperabat. Insignis sacerdos
Barbatus, nomine,utprephatns sum, Redemptoris
nulum claruit^Beneventi actionesceIebs(36) mira-
culisque coruscas. Is quoque diebus quamvissacris
baLtismatisundaLangobardi ablueretur,tamen pri-
sco gentilitatis ritum tenens,sicut bestiali mentem
degebant.Bestie simulacroque vulgo viperanorai-
natur. Grimuatdus rex, pater Rorauald, sinodura

rura,quiapaucis erant ; maxime habitatores anti-
que BenevcDtani. Radclgisi^ cognatos Romuald
principcs,ncgotiopertractabantcJam cura barbaro-
rura geiis. Et ingerauerunt principes, omnes prin-
cipatus eorum, et qui fortior esse videbantur.Tunc
Romualdus gloriosus princeps, exivit foras urbem
Beneventi ;subito irruitsuper barbarorura gens, et
proximavitexercitusLangobardi,etsteterunt contra
exercitum bar^ . rurTim.Et tubiscecinerunt qui erant
cumRomuald. Et comraotaest terra a voce utriu-
sque exercitus,etfuitpugna coraraissaamaneusque
ad vespere. Etceciderunt debarbarorum gens in il-
la die quadraginta milia virorum.FIorenti|rex barba-
rorura fuga capiens,a raaritiraa perveniens, in nave

facto cum episcopiel judicibusLangobardisin civi- D ascendit. Rorauald vero princepsfactusest fortisut

tatem Mediolano, ante corpus beati Ambrosii, ad-
juncxit le^e in edictis que dudum Rotharius rex
fonstituit. Romuald rex flectebat colla, que debite
suo debebant ilectere Creatori. Verum etiam non
longe a Beneventi mcenibus quasi solerapne die

leo in operibus suis, eteratsicut catulusleonisfre-
mcns apugna. Et persecutus est iniquos persequens
eos^ et tradita estsalus in manusejus,etrevertit iu
urbera Beneventi ; et. nominatus est a plures gentes.
Fecit autera hisdera princeps Romuald ecclesiaglo-

VARLE LECTIONES.
" dax Beda, i» in p. r. s. non extant apud Bedam. " quereberectus c.

NOtJE.

(32) Id est (mni.

(33) De sequentibus usque Petri apostoli cf. Be-
dam,quem noster interpolavit.

|34) Uubrandus,., confirmavil ex Beda.
(35) Id est Alpium,
^36) Id est ceteber.

(37) Romualdum a Grcecis, minime vero a Sar-
racenis, obsessum esse, exPauli Hist. Langob. v
7,constat.

(38^ Id est impletum,

(39) Id est irruentes.

19

BENEDICri S. ANDRR£ MONAGHI

20

riosa hubi priusLangobardiad arbores adorabant, A migrayit. Regnaveront filii ejuspro eo, Arud et

in onorcT sancti Felicis ; et hibidem corpus beati
Felicis deposuit, et alii sancti plures, et depincxit,
et deauravit, cujus memona usque odie est. Genuit
autem isdem Romuald filios de Theuderada tres,
quarum primus vocitatur Aroaldo, secundo Ma-
roaldo, tertius Sycardus; adultimusSikinolfus.Res
gesta que narro, temporibus Romuald, quo trans-
portato corpus apostolisanctiBartholomei delndia
superiore a Limparis (40) insula pervenit. Ibique
aliquantos annos permansit. Qui nutu Dei veniens
Agarenorum ^>gens,tota insula igne gladioque con-
sumpta a fundamentis murorum ejus diruta,sicque
pervenit ad lucellos i^ hubi beatissimus apostolus
inerat. Quo confractus lucellos, ossaejusdemapo-

Maroaldo fratribus(41), prudentis principis; sepa-
rati a fratris sui, in civitates Novecertus 1^42) habi-
bitare coeperunt, Sycardus et Sykinolfus puer in
hurbem Beneventi rehquerunt (43), et factus est
robor eorum in tota Apulie flnibus. Radelgisi, pa-
trueles eorum, consiliumperpetravit cum habitato-
ribus civitate Novecertus, clam operabantur. Ve-
nientediepascalis ep3rphaniorum,noctu in seccIesisB
hujus civitatis trucidaverunt principis summi. Sy-
cardus princeps, audita morte fratri sui^recordatus
virtute patrum suorum, et Langobardorum gentis
sue, ostiliter congregatus. a Novecertus civitate
pervenit. Givitas Novecertus magna et fortitudine
nimis; coeperunt Langobardi obsidere civitates,igne

stoli, ut scriptum est : « Dominus custodit omnia B gladio devastantes oppida eorum,etcastre destructe

ossa eorum ; unus ex eis non conteretur {Psal.
xxxni, 21). » Dominus autem m ipsa nocte apparuit
custodes ejusdem apostoIi,dicens:<(yade,colligeossa
apostoli. » Qui duriose turbulenter dixit : « Eu me!
quantos annos in servitio ejus perduravit,quanta
accidentiamihi evenit.Modo diruta suntomnia ossa
ejus, cum aliis ossibus miscuis : quomodo possum
meis ossibus agnoscere ? » Que dixit eis : « Yide
ossibus flammeo radiantes inter aliis ; ipse collige
diligenter. ȣt quo itafactum est; collecta estre-
liquie apostoli in sindonemunda. Agareni est con-
suetudo Apulie depopulare ; que fama exiit, Ro-
muald exercitus direxit, ut custodiret portora et
maris limitis. Sicque pervenerunt Langobardi a

sunt. Munierunt civitates gyro per circuitu, ita ut
non possitbabitator civitatesNovecertispre impetum
bellatores manus erigere. Et pugnaverunt Lango-
bardi adversus eos multis diebus. Et fecerunt ma-
chinas ; et misit Sycardus prmcepslegatosadhur-
bem Beneventi ad SykinoIfuspuer,germanosuo,ut
veniret ad se. Et exivit Sykinolfus princeps cum
multitudine, et percussit civitates Novecertus; et
trucidavit multos. Et comprehenderunt civitatesyot
conbuserunt eas igne cum populos et mulieres ; et
non remanserunt ex eas usque unus. Et subvertit
muros, et mcenise civitatis dissipavit a solo funda-
mentis. Sycardus reversus est in civitates Lavellus.
Sycinolfus ingressus est in hurbem Beneventi, et

Lympares insula dosolatam, et viderunt hominem C coeperunt judicare populo ; et trucidaret impios.

Dei, et dixerunt : « Gi^us merita hic veneratis? »
Et dixit eis : « Gorpus beatissimi apostoli Bartho-
lomei ab Agarenis disfractus ; modo Deo mire col-
lectus ab eo. Iterum veniunt Aggareni ;nescioquid
faciam l » Ut audierunt, letantes nimia appreen-
derunt ^? Largobardi hominem cum venerabilem
corpus apostoli innave suscepta, navigio ceperunt.
Et ecce classes navigium nimium Agarenorum ap-
proximavit. Videntes Langobardis spes eorum esset
ablata, proni devota ante corpus apostoli projece-
runt se cumlacrymis, et dixerunt: «Sancte Bartho-
lomee apostole^ si do periculis istis liberati fueri-
mus et in pace reversi, in tuo nomine altare au-
reum et argenteum, infra secclcsia sancte Dei ge-

Erat enim consihum Radelgysi vanum etpessimum,
et misit legatos ad hurbem Salernam ad Leo epi-
scopus, ut intimaret a Sycardo principe, ut Syki-
nolfus puer transmittere a Salerna civitas, ut artis
litterarum instrueretur. Ex quo ita peradtum est,
sicque petitio eorum adimpletum est. Regnavit|44)
idem Sikinolfus in hurbem Salernem. Beneventani
unianimes tractans de interitu Sycardi principi,
miserunt nuntius ad Leo episcopus SaIernitanos,ut
Sycinolfus oculos ejus eruere;utprincipatusBene-
venti, in se ipsis exibere virtutem, Salernam hur-
bem in sua potestatis percipere. Quo Leoepiscopus
non hacquievit consilio eorum. Tunc unianimes
Beneventani perrexerunt a Labellus civitas ; paci-

nitricis Marie patremus. » Ex quo dicto in oratione ^ fice verba Sycardi principi narrare cceperunt. Quo

levantes, tantos error teuebrosa ineest, ut nemo
inter LangobardosetAgarenoscernercnon poterat.
Sicque gaudentes in Beneveati hurbem ingressi
sunt; de thesauro quecoeperuntRomualdprincipis
deferunt. Gigus merita ipsius apostoli corpore et
signis usque in finem secuti hibidem permanet.
14. Transacto namque tempore,glorioso princeps

princeps benigne suscepit eorum verba, honorifice
composuit. Tunc unus ex ipsis gladium arripuit,
percussoque principe, totum corpus ejus ferro
vastare coeperunt. Gombusta hurbem Labellus, a
Beneventana hurbem regressi sunt. Et juraverunt
inter se, ut ultra non acquiescerentprincipisSyki-
nolfus. £t surrexis Sykinolfus princeps, et huni-

VARLE LECTIONES,
i* agarorum c. i« t. e. locellos. i? nimiappreenderunt.

NOTiE.

(40) Id est ad Liparim.

(41) Grimoaldus filius Romoaldo successit.

(42) Nocera?

(43) Fabulae. Gf. Erchempertum.

(44) Id est Dum regmvii.

21

GHRONIGON.

^

Tersis qui se conjuncxerat fratribus suis, et prelia- A ribus ejus orta est, quanta nunquam antea aut

bantur prelia magna, et diiatayit virtutem populo
suo Langobardo, et induit se loricam velut gigans,
et precincxit se arma bellica, et prceparavil se ad
bellum. Etveniens a Beneventi burbem; tunc infe-
lices Beneventani miserunt nuntius a Sycinolfus di-
centes : « Hii qui sunt bomicides^ manibus tuis da-
mas ; terram enim potestati tue es l » Sjkinolfus,
princeps Salernitano, fecit vindicta de fratre suo ;
trucidati et suspensi de Beneventani numero qua-
draginta sex. Victores a Salernam burbem per-
rexii. Etfactum estirritum magnuminter Beneven-
tos et ejussuccedentia, etSalernuetejus succeden-
tia, et divisio usque in presentem diem (an, 712).
i 5. Liuprandus, rex Langobardorum , fecit pugna

postea naribus ejus adbibita non fuit ; non tantum
regibus et regina, sed etiam a cunctis Langobardis
sequentibus se. Intrantes in mcclesia juxta corpus
sanclissimi Nonnosi,cujussuperiusmemoriam fecit,
non longe a corpus beati Silvestri, erat unus ex pa-
rasitibus suis Langobardis, de genealogia Lango-
bardo de Benevenli burbem, qui per hereditaria a
demonio sunt vexati, propter maledictionem que
beatissimu!* Barbatus episcopus imposuit, propter
Theodora uxoris Romuald principi, cuius superius
memoriamfecimus. Quo demon per bosipsiusLan-
gobardo clamare cepit : «0 Nonnose, quid me per-
turbasfmodo non exeo hinc,quia per bereditaria
gentis iste succedemus. 0 Silvester episcope, virtus

cum Avarorum gens in Aquilegie partibus, et con- B tua me incendent ; et si debinc me ejicis, a Bene-

culcavit Aquiiegia, et Benetia, necnon Sardinia in-
sula, et Corsica, et ampliavit regnum Langobardo-
rum. Quo rex factus vir christianissimus atque ca-
tholicus,synodus factuscanonicorum,cum episcopis
et clericis fidem sancte Trinitatis. Et rex Lango-
bardorum que antea disposita non sunt, mirifice
composnit. Regnavit hisdem rex bonorifice annos
plures, et quietum est regnum Langobardorum et
Romanorum.

i6. [An. 743.) Genuit autem isdem rex filios
duos (45) ; primus Rachisi, secundus Astulphus vo-
citatur. Constituto Rachisi a patre suo regno, et
factus est rex Italico viventem patri ejus. Obiitque
Liuprandus rex {an. 744, Sept.), accepit Rachisi

venti hurbem regrediar a consanguinium istius. »
Quo dicto demon discerpens, exiens ab eo ; propter
hocvocatisuntipsiusgenealogie Langobardi Bene-
venti (c tempta-demonium » usque in presentem
diem. Qui tanta gaudia in Rachisi rex et ejns con-
jux, et cunctos sequacibus suis Langobardisinerat,
ut ferocitatem qui dudum abuerat, in umilitatem
gratie suntconversi. Quantaslacrimas et orationes
Langobardi exorti sunt, et munera ibidem optule-
runt, narrai^e longum est. Rachisi rex et Tassia re-
gina, uxor ejus, per preceptum donationis in vene-
rabilis monasterium sancti Silvestri et beatissimi
Nonnosi curte unam, nuncupantem Ustriciano in
territorio Spolitino, in pago cujus vocabulum est

uzorem de hurbemRoma, nomine Tassia, et disru- Q Pinnis, cum ecclesia in onore sancti Silvestri infra

pii lex paterna Langobardorum morgyncaph, et
mithio, que in suis iegibus affixum est, non adim-
plevit. Fecit autem donationes cartule Romane,
sicut ipsi Romani petierunt.Propter hoc Langobardi
irritati adversus Raehisi rex, et tractantes cum
Astulphus de regno ejus. Perrexit Rachisi rex a
Pinnensis urbe vetustatem consumpta, eratque hibi
abitatores Langobardo nomine Lupo, que sine he-
redibus mortuus fuerat. Est autem constitutus in
legibus Langobardorum, ut Langobardus qui sine
hasredes mortuus fuerit, curtis regia succedat. Suc-
ressit Rachisi rex omnes facultates Luponi in sue
regie potestatis. Precata est Tassia regina a Rachisi
rex, wo suo, uta montes Syraptis a monasterium
beati Syivestri ab orationespergerc cum ipso; quia J)
coasuetudoRomanorumest,scpiusvenire.Acquicvit
rex petitio uxori suc, veniens cum comitatu suo a
Seraptenas montes. Cumque properaret ad iocum
hubi diciturAdarcum,tantadeniquc fiagrantiana-

ipsa curte constructa est,etomnibusadjacentiis,vel
appendiciishibidempertinentibus,velaspicientibus,
sicuti Luponi ducis manibussuis detenuit. Mansit in
eo montes rex dies tres gratias agensDeo; a Spoli-
tana urbem regressus est. Langobardi furore ac-
censi,sicuti consuetudo gentis eorum, fronite uno-
que animoAstuIphopetierunt, utfrangerent dona-
tionescarlule que Rachisi rex fecerat (46) uti Lan-
gobardorum deiiiceps non esset. Et petierunt Lan-
gobardi Astulpho, ut conveniente cum episcopis,
abbatibus prepositis synodochiorum,et cumcusto-
dibus oci.Iesiarum, in edictis legibus afOigerentur.
Que jurejurans spopondit Aslulphus, esset factu-
rum, si Langobardi regnum eis concedere.

17. Coronatus est hisdem Astulphus in Mediolana
hurbcm {an. 749. Jtin.), infra ecclesia sancti Am-
brosiiepiscopi,eteIectusestrexinmenseJunius(47),
indictione 10 i». Tanta denique nequitia exarsit
suis temporibus, quanta nunquam suis anteces-

VARLE LECTIONES.

19 X codex: legendum II.

(45) Minime; cf. Pauli Hist. Lang. vi. 56.

(46) Narrationi Benedicti suffragaturlexAistuIfi,
hucusqueignota, quam ex codice edictorum Lango-
bardorum Parisiensi n. 4613 hic proponere juvat:
« Primo omniumstatuerunt de donationes iliasquse
facte sunta Rachisrege et Tassia conjuge ipsius, ut
omnes illas preceptas quas postea facte sunt post-

NOTiE.

quam a Rachis Aistolf faclus est rex, stare nullate-
nus debcant, nisi ab [cod. nam si] Ahistolfus regem
ei dinuo [cod. divino] cui datum est fuerit conces-
sum. »

(47) Ita epocham Aistulfi determinatam habe-
mus ; cf. Brunetti Cod. dipL Tosc. i, 387.

^ BENEDICn & AIWiiEiE MONAGHI * !^

soribus repertum non est. Fecii sjnodum cum Ya- A> concessit, et omnia a^jacentia illius sicuti a priori

leriua archiepiscopus Ravennse civitatis et cum Go- tcmpore constitutum est, jure affixum est constituit.

naldus archiepiscopus Mediolane civitatis, et cum Datos legatos Pipinus ct Carlomagno a Zacharia

jacentiis ^» episcopis, abbatibus, judicibus^ fidclibus papa, Astulfu regis, in Ticine civitatis repertas, om-

Langobardis in regnoItaliepermanentibus,fecitque niaque et qualiter peracta sunt innotescunt. Astul-

capitula sicuU Langobardi precati sunt ; et in edi- phus rex Langobardorum nequissimus,nefanduset

ctis affigi precepit. Tunc surrexerunt viri Romani callidusverba honorifice composuit, etomnia Pen-

scelerati^ et intimaverunt Astulfu regi, ut venirent tapolimetTuscie flnibus etquicquid asancte Roma-

et possiderunt Tuscie finibus et Romanum impe- ne ecclesie videtur illi restituit. Sed tamen a con"*

rium usurparent. Exaltatum est cdr ejus non in suetudo eorum maligna non declinaverunt Inito

Deo, nec in onore ecclesiarum, sedin bella, in ra- consilio cumepiscopisetDeum timentesquodagere

pina, et igne, et gladio. Venientes in Spolitinam debeant de persecutiones Langobardorumy si ad

urbem, misit Robertus comes palatii a Savinensis, Grecorum genere regnum Italicum et Romanum

ut via et portua custodiret^ nec Romanis iter car- imperium*devolberet,etsi a Francis in Italia ingre-

peret. Misit Grimualdu a Gentucellensis, ut custo- di deberet. Sed melius est a nobis a Francis que
diret vie finibus Romani et portua maris. Nuntius B & Grecis dominio illorum subjaceret. »

misit a Terraeina urbem, ut custodiret via maris et 1 8. Robertus comes palatii Langobardo Savinensi

terri^, ut nec venundaret alicui Romanis,nullarem exiens, ergo pugnantis contra Romanos, Sicque

perciperet.Et ascendit Astulfus rex in campo Tibur- venit a Lubria civitates, que pugna conilicta cum

tino cum sex milia Langobardorum, et factus est Romanos ceciderunt de Romanos vulgos et nobiies

pavor magnus in Romanis. Fecerunt pactuatione plures. Robertus Langobardo constitutus erat in

cum Tiburtina urbem, et cum Pristinem hurbem, caftipo, et abebat roborem. Quo presul in ecclesui

nec Romani nec colloquium nec amicitias cum eo beati Petri apostoli, locutus est populo dicens: « De

habentur. Incenderunt Langobardi ecclesiae sancta- celo autem adjutorium sit vobiscum ; eligite vos ad

rum, hubi corpora eorum quiescebant. Igue gladio- pugna cum Langobardis ; nolite metuere l » £t ha-

que vastantes tota Tuscia, civitas Nepesina in suo bierunt Romani contra Robertus Langobardo. Et

dominio perdurantes ; quantas nunc exarsit contra ecce exercitus Langobardorum transiebat flubium

RomanoSfpersingulosnon possumusenarrare.Ga- Lubrie. Romani persequentes contra ipsos^ truci-

stra Romanorum destructe sunt , monasteria et op- dati et gladio interfecti do Langobardi f ere ducentos,

pida vastantes, nulla spem recuperande invenire etRobertuscomespaIatiitrucidatusest;et Romanis
potuerunt.Eratpontifexin urbemRomanaStepha-G reversi sunt victores. Post hec sanctissimus papa

nus nomine (48),vidit se intantadesolatione positus, Stephanus via directum pro populo Romano et san-

dixit : (( Eum me, quid faciam ? Regno Italico amul- cte ejusdem ecclesie defensione, sicque in Francia

tis gentibus depressus; prius a Medis, et Lanis, pervenit,in Aquisgranis palatio, ad adjutorium et

postmodumaGallis,tertiusaGothi,quartus a Lan- solacium querendo pro justitiis sancti Petri. Qui

gobardis. Qui in Italia possessio facta est, denique Pipinus rex honorifice suscepit apostolicus; ad san-

aZacharias magnus presul antecessoris meis, cujus ctum Dionisium ibidemperrexerunt.Dixitque Pipi-

Peo auctore deservio ; qui multis calamitatibus de- ^ nus ad apostolicus : « Zacharias antecessori tuo inti-

pressus, a nefandis Langobardis vastata urbem, mavit(49)mihipermissosmeos^Burgardusepisco-

destructa Tuscie flnibus monasteria virorum hac pus, et Fobadus cappelianus, de regibns in Francia

puellarum, basilicsB sanctorum concremate sunt ; qui in illis temporibus non habentesregalem potes-

qui in exilio deputavit se ipsum propter opus eccle- tatem, si bene fuisset aut non ? Zacharias papa man-

siarum Dei. A Pipinus quedam Francorum hi qui davit me Pipino, melius mihi esset regem vocari,

Francia pervenit. Gaudebundus rcx Pipinus et ho- qui potestatem aberet, quem illum qui sine regali

noriflce suscipit, invitatis inltalia, utgentis Lango- potestate manebat, ut non couturbaretur ordo,per
bardonunsubsuodominioconstitueret.QuiPipinusD auctoritatem apostolicam. Ime so Pipinus (50) se-

cum Garlomagno regebat Francoruni gens; quo or- cundum more Francorum electus sum a regem et

dineetoriginesubtushujus serie dicamus. Orta est unctus per manus sancte memorie Bonifatii archi-

intentio iuter Pipinus et Garlomagno de regno episcopi,eteIevatussumaFrancisinregnoSuestonis

Francorum; qui Zachariaspapa a Garlo magno roga- civitatem. lldencus vero Saxone , qui false rex voca-

tusest^ ut de monasterio sancti Silvestri in monte batur, tonsoratus estet in monasterio missus. Gar-

Syrapti per perceptum poncificalis jure perpetuo lomagnusgermanomeopostmortemGaroIigenitori

concederetur. Quo pontifex summus libenti animo nostri divisimusregnum Francorum inter nos in lo-

VARLE LECTIONES.
i> i, e« circumjacentibus. «> t. e. inde.

NOTiE.

(48) Qa» sequuntur cf. cum Gestis pontiflcum (49J Ex Annalihus Laurissensibus an. 74.

Romanorum Zacharise et Stephani ! {bOJ G{. Ann. Lauriss. an. 750.

2S

GHHONIGON.

26

cum qui dicitur Pietavis (bi). Eodem qnoque anno
Carlomagno germano meo Alamanniam vastaTit.
Time (5^ Carlomagno confessus est mihi Pipino
germano suo, quod voluisset seculumrelinquere, et
in eodem anno nuUum faceret pugna ; sed honori-
fice direxit eum cum muueribus. » Gumque auditis
hec apostohcus supradictus confirmavit Pipinus
onctione sancta in regem, et cum eo uncxit duos
fiKos ejus domnus Garoium et Garlomagnum in regi-
hiK st (53). Tunc (54) Garlomagno Romam perrexit
ad limina apostolorum; post hec ad montem Syra-
pti monasterium ingressus, ibique se totondit et
monachiis effectus est.

48 *. Que et quanta gloria hibidem constituit,
modoaudiamus. Yidens quia labpriosus es et montes
fFatribus insudanter, edificavit ad radicem montis
in loco hobi dicitur a Mariano (55), in onore sancti
Stephani martyris, et cunctis fratribus adhesit ex-
cepto abbas, et aliquantisfratribus in usus monaste-
riiprioris reliqnid. Fuit moratus in monasterio san-
cti Stephani aliquantos tempus, nec ferebant animo
ejus in loco ejusdem. Quadam die iter peragens,
per agros ejusdem monasterii ad ecclesiam sancti
AndresB apostoli, juxta flumen ad investigandam
res aecclesiarumiter peragens subtus montes Grifia-
neilo, et invenit castrum antiquum Aquarium,qui ad
radices montisGrifiauelio emanat aquas. Qui diutius
diligentissime prospexit,atque cuncta edificalia,que
ad opus monasterio conspexit, iterum ad monaste-
num est reversus. Reperto itaque consilio a fratri-
bus de Babiano castro,quomodo aut quaJiter hedifi-
candum domumjuxtacastrum monasterium domni
principi apostolorum Petri, et sancti Benedicti, et
commemoratione saocti Andrese apostoIi,usque in
presentem diem. Emit autem agrum superscriptum
vir Domini Karlomagno, curtem unam nunccupan-
tem sanctiVitiyCum gualdo (56) qui dicitur Corgitu.
Jtem curtem sancti Gregorii, cum colonis et colones;
item curtem Petroniani, et Asiniani. Item curtem
sancti Heristi, et ejus atyacentia. Item fundum Fa-
nianu unciesex; curtes Priscani, in quo est seccle-
sia sancti Victoris, cum colonis et colone ; cum
fundum Fiabianello, Robelli, et fundum Gorbiani;
fnndura Magere cum appendiciis suis ; fundum Cot-
teanum, in quo est ecclesia sancti Renedicti sive
quibos aliis vocabulis nunccupatur, cum famulis et
famule ibidemresidentibus,casinis, casale; fundum
Qarano, casaie de Cerole, casale de Rufiano grasso,
cura colonis et colone; fundum Carpiniauo,fundum
Cossanum, fundumTorrituIa, fundum Sentiani,tres

A uncie; fandam Poliani. et Mndnm Bassanu cum
ecclesia sancti Yalentini, cum famulis et famule ;
fundum Aureliani ; et sexunciefundumGeledrani;
fundum Cecilianum, cum coloniset colone,fUndum
Lauriani, fundum Grazzano, fundum Mariano com
famulis et famule; fundum Foriano ; et quattuor
uncie, fundumTerrentianello, fundumMarcelliano;
et fundum Pulbine, fundum Bersianu, et fundum
GrifianOyfundumBelgaroIum; et sexuncie,fundttm
Ofiani ; et fundamMaturis, fundum Patinara, fun-
dumMontone cum famulis et famulabus suis; fun-
dum Salviani, fundum Gerbinarola, fundum Pattia-
lis, tres uncie Gasaventoli, octo uncie, fundum
Antiqui^ fundnm Prisciani, fundum Quarazzanum,
fundum Pontinianu, fundnmGatonianum,fandum

B Giminianu, fundum Matitianum,octounciefundum
Paonis, fundum TerIata,fundumBarbarica,fundum
Casa Crisciani, fundum Vallescura, fundum Rupi^
liano, fundum Damiano, fundum Asterii, fundum
Martuniani, f undum Seriano cumaquimolis duoset
cella sanctiSiIvestri,fundumsancti Prosperii cum
vocabulo Gacabelli, fundum Munitioni, fundum Jo-
niaai,fundum Proniani, fundum Mitiliani, fundum
Rusciani, fundum Plaga montes,fundum PoIIiano,
cum aecclesia sanctffi Marie cum famulis et famule,
fundum Scatianum, fundum Cariano,fundum Ma-
niano, fundum Occisi ; et sex uncie fundum Ruti-
liani.

i 9. Denuo reclamatione a Pipino rege et filiis suis
Carolus et Garlomagno de Astulf us rex Langobardo-

G rum,quantaque percussio exercet insancta Romane
fficclesie et in populo Romano. Pipinus rex audita
hec verba apostoIicis,contristatusestnimispropter
iter apostolicis, juratus dicebat : « Ego per memet
ipsum venio. » Bandus missus ex oreregis, in Fran-
corum gens, et in Saxonia, in Aquitaniis partibus
etin Bsguvaria, et Squasconia (57), etAIamannia,-
et in cuncte regnora ejus,utomneshostiliter Kalen-
das Maias, in Langobardorum gens super Astulfus
rex. Carolomagno monacho,germanoPipiniregis,
expleto monastenosancti Andrese apostoli etomnia
que ad husus monasterii continet,videnssuis mori-
bus cum gentis hac fratribus suis monasteriis non
essent conjunctum «*, recessit (58) inde in Samnii
provincia, in Cassino montes, inmonasteriosancti

D Benedicti,hibiquepermansit. Audiens hocAstuIfus

rex Langobardo, que Pipinus rex Francorum con

Trasalpine gentis super se veniret. Que festinoa

Astulfus rei a monasterium sancti Benedicti in mon^

tem Cassini pervenit,postuIans et deprecans ad ab-

VARLE LEGTIONES.
" regem corr. regibus. ** conjunctus corr, conjunctum.

NOTiE.

(31) Ann. Lauriss. an. 1^2,
(52) Ibid., an.745,
(53)lbid.,an. 754.
(»4) Ibid., an. 746.
(55) Id esiAd Marianum,

(56) Id est silva, wald.

(57) Id est Wasconia.

(58) Cf. Ann. Lauriss. an. 746, et Eglnhardi
tam Caroli, cap. 2.

Tr

BENEDICn S. ANDREiE MONAGHI

28

bashigasiDonasterii^et donamQltapromiUens, ut A organum, qui in Francia usque penrenit. Et rex

Garlomagno monacho a Pipino rege germano suo
properaret, ad dissipanda consilia Stephani pape,
ut Francis in Italia ingredi non deberet. Accepta
benedictione abbatisui hac fratribus, libenti animo
perrezit, sicquein Franciam yenit(59). Omniaqua-
Uter per ordinem a Pipino intimavit Garlomagno
monacho, Pipino rex noluit hacquiescere consilii
cyus. Pipinus (60) rex apostoiicas invitatione in Ita-
lia iterperagens,justitia beati Petri apostoli que-
rendo. Astulfus rex Langobardorum supradicta ju-
stitiavetando, clusas Langobardorum petiit, obbia
Pipini regiset Francis venit; et inierunt bellum
Francis cum Langobardi. Et retro Langobard^
foga capta, auxiliante Domino beatoquePetro apo-

Pipinus tenuit placitum suum in Gompendio cum
Francis, ibique Tassilo venit dux Bajuariorum in
basatico se commendans per manus, sacramenta
juravit multa etiunumerabilia, reliquias sanctorum
manusimponens,etfidclitaiempromisitregiPipino,
et filio ejus Garulo etGarlomagno, sicut bassus recta
mente et firma devotione per justitia, sicut bassus
domino suo esset deberet. Sic confirmavit supra-
dictus Tassilo, supra corpus sancti Dionisii, Rustici,
et Eleutherii,necnon et sanctiGermani,atquesancti
Martini, ut omnibus diebus vite ejus sic conservaret.
Pipinus (67) rex in Saxoiiia ibat, et firmatas Saxo-
nia ibat, et firmitas Saxonum per virtutem introivit,
in locum qui dicitur Simnia; et multa strages facte

stolo intercedente, Pipinus rexcum Francis victor B suQt inpopulaSaxonum. Et tuncpolliciti sunt con-

extitit.Eodemqueanno Stephanuspapa reductusest
a sancta sede,per missos domni regis Pipini, Fol-
dradus episcopus et reliquis qui cum eo erat. In-
cluso vero Astulfo rege in Papia civitate, justitia
sancti Petri poUicitus est faciendi. Unde rex Pipinus
obsides quadraginta receptos cum sacramenta, re-
versus estin Francia. Garlomagno autem monachus
Bienna civitatem remansit, una cum Berta domna
regine (61); infirmuslanguebat dies multos,et hob-
iit in pace. Dum (62) prospexisset Pipinus rex, ab
Astulfus Langobardorum rege, ea non esset vera,
queanteapromiserat dejustitiissancti Petri,iterum
com missus apostolicie Stephani iter pergens in Ita-
lia, Papia obsedit, Astulfus rege Langobardorum

tra Pipinum omnes voluntates ejus faciendum, et
honores in placito suo prsesentandum, usque in
equos tricentos per singulos annos. Natus (68) est
Pipino regi filius, cui supradictus rex nomen suum
imposuit, ut Pipinus vocaretur sicut pater ejus. Qui
vixit annos duo, et in teriio defunctus est. Eo-
dem (69) anno Pipinus rex Roma perrexit. Stepha-
nuspapaetejus clero cunctisque a sacris ordinibus
est concessus,et populo Romanoin occursum regis,
cum ymnis et laudibus adecclesiam sancti Peregrini
advenerunt. Gontemplatus est rex Pipino populo
Romano, et ejus acta, gaudebundus pervenitin ec-
clesia apostolorum principi. Gelebrataque ejus sol-
lempnitatem mjssarum^quantaque largitus estele-

inclusitj magis magisque de justiis sancti Petrio mosinarumpauperum,etdonaecclesiarum,longum

confirmavit, ut stabilespermaneret,quos antea pro-
miserat, et insuper Ravenna cum Pentapolim, et
omnem exarcatum conquisivit, et precepto san-*
cto Petro tradidit. Ut per missos aposiolicis, mona-
sterium sancti Andree apostoli nullus auderet ali-
quis damnietatis adtingere aut violare. Et (63) dum
reversusest Pipinus rex, cupiebat supradictus Astul-
fus, nefandusrex,mentiri queante pollicitusfuerat,
obsides dulgere, sacramentarumpere; quadamdie
venatione fecit, percussusDei judicio vitam finivit.
20. Inito consilio Langobardi, quomodo Francis
superseerueret,etlevaveruntDesiderium in regem ;
quomodo et qualiter postea dicamus. Videns Ste-
phanuspapa ex omni parte victor esset, et gloria

est enarrare. Permansit rex Pipinum mense unum
in urbem Romam; egrotareque cepit domnusSte-
phanus papa, dolore cordis metusque Pipinus rex
de nece apostolicis, die constituiique obiit. Gonven-
toquefacto populiRomani,cumPipino rex.de Paulo,
germani Stephani pape,uicathedre apostolice prse-
esset. Electus est a populo Romano clero, et Pipino
rex, et populo Francorum, electus est in sacratis-
sima sedembeati Petri apostoli. Gunctaque ejus ci-
ves Romana et Tuscie finibus, et cuncta Pentapo-
lim, et Gottiarum monies in ecclesia beaii Petri
apostoli constituit. Gratias agenies Deo et apostolo-
rum principi, reverbus est in Francia.
21. Tunc Pipinus rex cernens Guaifarium ducem

digniUtis presule hacgentis Romane triumphans, D Aquitaniorum, eic. Seqmntur Annales Laurissenses

cepit hedificare domum ecclesiam, in onore sancti
Dionisii, Rustici et Heieutherii, in hurbe Roma,
juxtavia Flamminea, et ereio(64), non longe ab
Agusto (65), juxta formas species decorata, sicut
in Francia viderat. Misit(66)Gonstantinus impera-
tor deGonstantinopolimregiPipinocum aliisdonis

NOTiE.

[59) Gf. VitamStephanipapfle, c. 30, etAnn.Lau-
riss an. 753.

[60) Gf. Ann. Lauriss. an. 755.

[61) Bertradane regina
62) ^- ----»- *-

[63

64l

ann. 700, 761, 762, 763, usque : Pipinus per

Legcmodicas in Francia reversus cst. Et facta est
gens valida. Iter (70) pcrrexit lialia ad confereudi
Italico regno ; tota hicmps in monasterio sancti
Andree aposioli, et sancii Silvcsiri confe<»soris
Ghristi, et sancti Siephani martyris hiemavii,
necnon et Tuscise finibus omnia res monasterii,

Dum.., tradidit, An. Lauriss. an. 756.
t,„ fnivitfih.f an 756.
regione Gampi Hartii?

(65) Id est mausoleum Augusti.

(66) Misit... conservaret ex Ann. Lauriss. an. 757.
?67| Pipinus.,y annos^ ib., an. 758.
(68] Natus... defunctusj ib., an. 759.-
(69) Pippinum Romam nunquam adiisse conslat.
(70). Quse sequuntur a nostro inventa esse, non

est quod dubites.

GHRONICON.

30

^e a CarlomagiiogeTmanosuohemptafaerai, per A
preceptum sui nominis cdnstitnit. Et crux Domini
que in suis cervicibus appendebat, in venerabilis
cenobio concessit, seu Beneyentiprincipatus, et Sa-
lemi, Gapuaque, et tota Neapolim finibus, et quic-
quid Campanie destitutum est, in suo sacramento
constituit. Et cuncta Pentapolim et omnia Tuscie
flnibas apostolicis Pauli et suo jure concessit. Gra-
fnlanter et gaudebundus in Franciam venit. Tunc
(7i) rex Pipinusabuitplacitum suuminWarmacia,
et nullam iter aliud fecit, nisi in Francia resedit ;
eausa pertractabat mitissimus rex interWafarium,
et Taulonem ; quia Tasilo consanguineus ejus erat.
Tonc Pipinus rex missos suos dirigtt ad Bajuariaa
Tasilo, et hsec yerba loquens eis : « Pipinus rex
Francorum misitnosad te, ut innotescamus benefi- 3
cium et honorem, qualiter Pipinus rex constituit
tibL Eo quodesset meus consanguineustotaBajua-
ria dedit tibi, et jurejurando fldem tuam pollicitus
es observandi. » Modo commotusfacie regis videre
noluit. Tunc, etc, ut in Ann, Laurissensibus an,
766, 767» 768, usque ad obitum Pippini. Hibique
diem hobiit^ finivit octaba Kal. Octuber.

22. Domnus [72) itaque Adrianus natione Roma-
nus deregionesYialata, ordoscrinii sancteRomane
scdesie, electus est pontifex, acuncto Romanopo-
pnlo, in sede hac beatissimi apostolorum principis.
Oportethoriginem Francorum rex per genealogiam
nonccupare ; qualiter ad apicem regni pervenerit
Karolus mftissimus rex^ modo dicamus. Gens (73)
M eroingorum» de qua Franci reges sibi creare soliti q
erant. Fuit primus Pipinus^ qui genuit filium ex
concnbina nomine Garolus ; hic primus Karolus est
advocatus. Qui Karolusgenuitfiliosduos, Pipinum
et Karolomagno, qui tota Francia dominatum sibi
vindicantesoppressit. Mortuo itaque Karolusprimus
qai officio tantum cum Odricus Saxone deponeba-
tor, Pipinus et Garolomagnogermanis", vduthe-
reditaria Francia fungebatiir. Hunc PipinusetKar-
lomagnosummacum eoconcordia,divisum regnum
Francorum inter se, Carolomagno sancte conversa-
tionis habitum inbutus» Pipinus per auctoritatem
apostolico susceptum Stephani pape rex efficitur.
Qoi Pipinus genuit filios duos,GaroIu5et Garloma-
gno, qni uncti sunt in regibus cum Pipino pater
eonim a Stephano papa ; et mortuo idem Pipino, jy
saccessit Karolus, gloiiosus mitissimus atque ama-
bilis rex, atque Karlomagno. Non post multum
iempus defuncto Garlomagno rex, uxor ejusetfilii
enm quibusdam qui ex omatibus >« consentaneis lif
Italia fuga petiit ; sub Desiderio reges Langobardb-

rum, patrocininm secumliberis suis, patrodniom
contulit. Karolus autem rex per consensum omnium
Francorum rex constituitur. Domnnsitaque Adria-
nus papapersecutione Langobardorumnon ferens,
missos dirigit cum benedictione apostolica. Petrus
mare usque Masilia,inde terrenumusqueaddom-
num Karolum pervenit. Invitando scilicet ut Ann.
Lauriss, a. 773, usque pascha similiter in Roma.
Susceptum est itaque domnus Garolus rexhonori-
fice ab Adriano papa, eta cuncto Romano populo,
et in ecclesia beati Petri apostoli a scolis laudibus
est honoratus. Quanteque pestilentie, etlamenta-
tionibus et vastationibu s Langobardis populoRoma-
no proclamatum est, quis potuit enarrare. Accepta
itaque benedictione rex et absolutione beati Petri
apostoli domno Garolo, iterum aPapia venientem
ipsam civitatem cepit etc. utAnn. Lauriss. a. 774,
775, 776, 780, 78i, multis tamen omissis^ usque
Aquitania. Et iude revertendo domno Karolo regem
in monasterio sancti Andree apostoli cum uxoresua
IIdegardaregine,etcum omni comitatu suo, omnia
rebus ecclesiarum manasterii *>, que aKarolusma-
gno patruelis ejus in prefatum monasterium con-
cessit,etmonasterium sancti Silvestri, cum monte
Syrapti^et monasterium sancti Stephani in Mariano,
omniorum prcedia, per preceptum regalissue regie
potestatis concessit, et dona amplissima hibidem
constituit. Accepta benedictione a venerabUis loco,
Mediolanis civitatem pervenit etc.ut Ann. Lauriss.
a. 781, 783, 786, 787, 788, 794, plurmds tamen
omissis : anno 786 rationibus^ quare Karolus iter Itaf
licum aggressus sity addit : placitum habentis de
convenentiis eorum legibus Italie, que antecessor
eorum i^egibus dudum antea indictis eorum scripta
non esset ; quod ita factum est. Anno 796 pergit :
Nuntiatum (74) etiam sibi Adriani pontificis Ro-
maoi hobitum,quein amicitiis precipuus habebat,
sic flevit hacsi fratrem, aut karissimumflliumam-
misisset. Erat enim in amicitiis optime temperatus,
ut eas facilesammitteret,et constantissime retine-
ret. Leomox in loco ejus successit; misit legatos
cum muneribus ad regem, et claves etiam confes-
sionis sancti Petri, et vexillum Romane hurbis
eidem direxit. Thesaurum (75) priscorum multa
seculorum prolixitatem collectum, domno regi
Karolo ad Aquis palatium misit; quoaccepta, per-
acta Deo largitori omnium bonorum gratiarum
actione. Idem virprudentissimus atque largissimus
et Dei dispens§tor ma^^ jnde partem Romam ad
• i rrtina ijpoitolbriim, ^ntfeil per Agilbertum dilectum
dbfiaiem^stiuinihilisil. Porro'refiquam partem opti-

*• ffu/. germanus c. *« t. e. optimatibus. ^^ monasteria corir. monasterii eodex,

NOTiE.

'• •

(71) Ttme... Tasilonem, ex Ann. Lauriss. an. 764.

(72) Cf. Vitam Adriani, capp. i, 3.

(73) Ex Eginhardi Vita Caroh, cap. i.

(74) Ex Eginhardi Vita CaroIi,cap. 49.

(75) Ann. Lauriss. an.

3i

BENEDICTI S. AM«E* MONACHI

3S

mEtyMttderici»»itelaids,ceteridquefidelibttssttiBA^»rw*^^ 804, donalum magni muneribus;

largitusest munera. Rex collectis, etc, excerpta
Armalium Laurissensiiimannorum 796 et 799, usque :
Norlaude Saxonis in Bardeugawi — ibique red*
ditus Karli filii sui, expectans Leonem pontificem,
simili quodsusceptum est, cum honore dimisit.Qui
statim profectus^ est Romam, et rex Aquisgrani
palatio suo reverstts, cum honore summo Karolus
supradicto Leo sanctus papa in sede sanctissima
susceptum est. Fecitque (76) rex Karolum, filium
Karoli, yindictam deRomani, ot omniaTusscie fini-
buset Ravenne, Pentapolim,a summo pontifice con>
stituit. Monasterium sancti Silvestri in montem
Syrapti, et ecclesia sancti Stephani in Mariano per
preceptum in prephatum monasterium sancti An-

et narravit domnus Leopapajquanta seditio civilis
Romane contra eum ejecerunt, et quomodo abla-
lum est res «cclesiarum ; audita et « verba mitis*
simus impcrator conferens in corde suo. Tunc im-
perator per Bawaria ire volentemc/c. utAnn. Lau-
rissenses usque Mansitque apud eum dies 9 ; et sicut
dictum et constitutum est, inter ipsis Roma repe-
diavit. Ordinata omni et composita, que opus et
necesse erat, sauctae Romane aecclesie, et omni
Tuscie finibusseu PentapolimRavenne in apostoli-
ois Leonemconstituit.Nara monasterium sancti An-
dreeapostolimuDitatem concessit, et inedictisLan-
gobardorum affigi precepit; et exinde reversus est
in Francia. Sequuntur excerpta Annalium Lauris-,

uioucj^vuiu lu pi c|/uai/Uiu luuuostcxiuiu sauvw xxu- *** * *»»*»w»». v^»*^ «-«... v.. ^,„^^.j, —

dree constituit, etdona ampliaria fecit. Post hec^ sensium annarum 805, 808, 840, 814, et Bginhardi
domnus Karolus ad Aquisgranis reversus estjme- VitxCaroli, capp, 15, 46, M^g^ue pronuntiarent.
dio Nobembrio allatum est ei, etc, ut AnnaUs 23. Prccepit • rex fortissimus, ut classes navi-

[* Cum hoc lcco initia fahuUe de Caroli expeditione in
terram sanctam legantur, operae pretium videtur ei
initia fabuiosas narrationis de expeditione ejus
Sisfnmica adjungere, fragmentum sciiicet sasculo
decim/o exaratum quoa in hihliotheca regia Hagse
comitum ad finem codicis n. 924, Gesta regum
Francorum exhihentis trihus foliis inscriptum
inveni :

(fol. i ) et effectu, veluti spondetsibi versuta arri-
sio9uperbffi fortunffi hoc|prope tota. Sibiiatimber
telorum, suspensus in aere; et instat auantum ma-
^isevaletiopulsus manu.Rotatur suolimior ordo
mfossa suis vulneribus,et datgraves lapsusposte-
riori;intimatqueipseruens aucmentapericulo ad-
jataanisponderibus.Necadhucsensituterqueino-G
pina gesta malorum,altasensibuscatenatisfor-
midine et pari torpore ; dum recrearct spiritus
jam suffitiens sibi lassos artus, a longe inpingit
aiternus iuror et urguet cassarias aties, quibus
erat ne^tus omnis aditus in arte et armis, licet
usus ubiijue esset virtute, et licet patrasset im-
patiens virtutum mira bellorum, et strepit libe-
rior sibi per propugnacula et per murales Iste-
bras. Resultatque aligerum semon super tegmi-
na clipeomm, ut sit grando ; at deservit ^rro
comes et revocata vis suorum modo nescia sicci
ventris atrocisque gulse quara male sustinuit, nec
umquam plus satiaveratsuas mentes csde; sicut
merentur pia vota. Prope facit mucroomnes dex-
tras intentas sibi, repetitque cesarius miles pro-
piora menia, fosssque redundans cupit in subli-
me. De sursum distillat acutus palus plagasque
serit, degeritque pregnansmolaris corpora sube- t\
untia confusis armis, modo truditur dux a cas-
tello vietamittit foras inter vastacede. Perditque
necatqnue ,* utpote prestant mille raanus sufifragia
homini. Describitur ante fores electa raajorque
corona virorum scgsvsOT ?ff*;aditt» /ftllaEtes^.ut.
tuU sint terga hafi^fl€i}fiierfide9n*.^$i<:rJ4^tGr^-;*
dtvus notans sanguinote&ta*]5f A<!fita.*Ef alternatr
cequum commissus totis viribus raultifidis rairis-
quemodis intfs:f(triiK^{^{foH4>Tgua(iu/ltOtlDpic-:*
test pompare.ieV33(i]S9tfi pqprivif. jrnter lU^ vitleC/BC-:
bantis gravitate rerum, tribuit qiiarta*die*s suaih*
mane, fugieute astrolaceristenebris. Eteifecerat
solaris orbita preclarum orbera quippe rubesceiM

ad casum ; sicut prodidit ipsa nuntia sinceri or-
tum. Liquetinnotuisse accedere" prelatae pubis;
procul prseveniente aura plebei farainis. Nec mo-
ra; tanquara certabat cupidus hiatus animi, ad-
sunt exhausto cornipede et clavique excercita *•
triuraphato orbe in multispartibus. llicet perto-
nat ardens miles Ernoldi ad muros, et ipse te-
nens pilura scienter anhelat ante suos, perfun-
ditque sudor ubiqueproruptus ducem, luceutque
oculi et concrescunt spumse per ora, pulsantque
truces venae in pectore ; nunc poplex titubabat,
nunc adstat firmior quercu. § Plene ructificat
juventus Bernardi experta in advcrsis rebus et
qualiscuraque resistat ; favet fortunasuum velle,
certatque valere. Sed tamen per cunta, neqiue
degeneraturab ullo obice, (juisquis rainus gravior
omnibus obstat. § It gravis freraitus Bertrandi,
qua eminet fortior pars urbis fossa et rauro, pro-
mittente sua raentequfieque obnoxia, trucidatque
pugiles, quo sonitu cadit intoIerabiUs ictus de
caelo. Nihil expulerunt arma minitantia mortem
praecipitera gradura vel retro vel irarao parum;
nec »0 teterriraus imber sagittarura. Et magis ingc-
rit gradura, cernens horrere sua fata. Et sunt
gaudia probare graviuspericulum.Etconputatse
esse aliquid in hoc. Jam araovetvivida manus
juvenis (fol. 2) muros, et jara rurapuutur ferrea
tlagella portarura cura toto poste. Prestatur iter,
raeliusqueundiqucprodunturruina.Coramittitur

ferrum nosti.Moventur virlutes pro se, et quffique
dextera. Habetur pigra agilis, perlerrita acris.
Hic caret hasta loco, sed solus diraicat ensis.
Naraque vacat omnis plaga, nisi furtira dedita
utero, seu pectoribus; quia talis erat pressio, ut
non potuit ulla raanus suspendi »* ictu. »« Incer-
tura est, ubi plenius edit Mars viros pallentes
raorte^praeclariusqueferiataurasgeraitu.Peram-

• Jjulat eniraintroitum urbis, et mediura,tenetquo
•fextreraura. Nec alter conspicitur intertantaspa-

%ia,nec habet colorem majori fato. Natant atria,

rura, doraus, tabulseque, liraina, postes; in alta

/tlpibct^madescuntsublimia saxa. Undique statfusus

* CfiuOr.Undiquerubescunt stagna.Tumescuntaera
tncdbat atra nox per urbem . Mox cucurri t uterque
satelles ad cornipedes, serpente freto concreti
sanguinisusque genua,tenenteque mersa vestigia

VARLB LECTIONES.
«« ila legendum ; in codice seruire legi videtur. « ec, hec, hcec. " scilicet nomen, quse vox supra accedere
hahetur tn c. «• e in margine abscisum, w super inscriptum, »i supendi c, •« incipit manus secunda.

NOTifi.
(76)Nug«.

33

CHRONICON.

34

m

giiun Normanieam bedificaQtes, et navibus juxta A choavit, in monte Gargauo pdmnit ; multa dona

fluTium quedeGalliaet deGermaniaseptemtriona-
lem (77), utperomnes portus et flumina,ubicumque
naves stationihus tali munitio precepit. Ut per mare
Adriaticainprovincia Benetie congregare precepit.
Deinde totaltalie tam Benetie quemque Quilegie (78)
finibus, seu Ravenne, Arminium, quamquam et
Ancone civitatibus, etcunctalitoris maris Adriatice,
usque ad Traversus congregare jussit. Et cuncta
maris Terrine (79), Eugenia (80;, Corsica, Sardinia,
Pisani,Centucellensis,Rome,et quicquid iVapulie(81)
finibusomniumnavigarum roulUtudo coUectum est
adTraTersus,quantumdeinceps utquein presentem
diem invenirepotuit.Mitissimus vero rex, acccpta
benedictione apostolieis Leoni, in sancto archan-

hibi optulit.QuiperNeapolie^iinibuspergens, Kala-
bria feriore (83) usque ad Traversus pervenit : decies
centum et eo amplius passuum milibus longitudine
porrigitur. Jussit fieri pontes supermaros multitu-
dinem,omnes Francorum, et Saxonicum,etBajua-
rium,Aquitaniorum, Quassconicum, Pannoniorum,
Avarorum,Alamannium, Langobardorum, quorum
gentis multitudo nullus potest capere,ante se exire
precepit; moUeruntque cuncte nationesterre Gre-
corum, ut robor eorum pro nichilo computatus.
CoUaudantes et benedicentes Deum, qui via recto
dirigit Karulo, servus Petri principb apostolorum.
Cum audissent *« Aaron reges Persarum, qui (84)
exscepta India totum penetrabat (85) Orientem,

gelo(82} ascendit, adorans et deprecans Deuni, utB talem fecit amicitiam et concordiam, ut eis gratia
itersuum in pace dirigeret. Que profectus iter in- €|jusomniumquiintotoorbeterrarumerant,regnum

instantumsibi. Pariterque concurrunt reges,la-

cessuntque Martem emissis viribus; quoniam bene

crediturillispossc unum diemlargiri totum or-

bem.Reditunusquisque acriorlabori sui propositi.

Ettraduntpluressua vulnerafatis.Opactum telo-

rumnecjamsaturabile 1 LabataltercalioMartisad

campos strigilis.Namque nihil ampliuspotest vigens

stare urbi superante modo ; neque vult, ut libere

laiet cuncta coUa ferro, receptet que apertos

motus, congaudeatque auxiliatrix hasta, vinran-

do. Stupet terra campique latentes sub cetu, potu-

isse urnem tenere tantos yiros atque extra fud-

isse. fiic est ratio, ad quas manus potuit triumphus

yenisse, si superstset felix vcena. 0 vector csbIo-

rum et orbis,quemcommovi prece,perniitte mihi

roganti veniam,dicendivelaliquid,adestoque san-

ctissime praesul meoauxilio.Ecce inestuat indo-G

mitequetumetbaccania**regum per immensos

orbesMavortis, et angit fortunam, (fol. 2) per se

neque rclabi quo velit ipsa. At econtra magis

continet se Carolus imperator, ut fortis, fixus

pietate Tonantis,^uem semper sciebatpra^sentem

largomque>«instigatqi]e ardentes manus amori

bellorum ; nec cogit formido sequi tam validum

regem sed cogit mensprflecedere. Se proque toUit

Inminaadsidera, soluta » mananti rore lacrima-

rum,humectatque genas : ne tripudiet gens offen-

sasuperno regi palma,receptetquesuperba spoha

§ Optinet dux sublimis equo quem redemitmulta

c«ae,medias phalangcs mucrone docili poenarum

et huc illucque seminat mortes. Ergo rcitiunt

elnmbes dextra; arma, quibuss^negaturutstent;

laborat belliger eventusemulusque ordo fatorum

conferre acre senium Borel patris, homini vafro

Eer incendia pugnse .Nec mora,hauritur subsistens tv
ospes corporis '''per munimina clipei et per
trilicem tunicam», summiltitque caput, sedver-
tunturcrura inaltum, cadendo; modo dehiscunt
coUa confracta solo. Respirat WibeliuusNagilis
et andax,puerpar pareuti suovirtute, sed suppar
mole, conpensandus in omniaferro judice. Cir-
cumdeditunum e natisBorel visu^proculfremen-

tem inter mile patienle dextra. Rumpit iter teiis
intentus illi conortansque eqtrami.talomonitof«,
et statim devenil ante eum coUocatque ensem
ardentem inter medium Umporis. £t exfibulate
suo usu cervicem,cui ma^is adhfierebattotamque
medullal utrimque; occubuitlinguaprojecta plas
uno pede. § Propalat sitibunda oupido laudis Er-
naldum quanti pretii sit, quantoque actu reful-

feat. Quicquid enim parat Bellona, lacerat^tra-
itque ut leo quod reperit ; dum pridem sapuere
sautia commertia dirce fadcis nihil praedaruro.
Potis est cognocere alium fraterns stirpis ante
suosobtutus, acclinatque habilem atiem hastffiin
ictum. Declarat *» (fol. 3) insatiabilis cupido hu-
mane Iaudis,quantipretii sit guantoque refulgeat
actu animositas Ernaldi. Quicquid enim beliic«e
virtutis offitio natur opus, id ab eo haud segniter
compIetur.Haud secue famelicasrabiesleonisgras-
satur occurrente sibi preeda, auam virtus Ernaldi
per praelia. Post muUa vero reliciter acta aspicit
quendam fraternffi cedisreum. Quinil moratus,
validam in hu nccontorserat hastam, cui volanti «<
torax fit pervius hostis. Quo ictu inpeliitur corpus
militis, longius decem «> cubitis. Sicque excussus
equo vitam demiserat orco. Prateraa succedit
bello Bertrandi horrenda manus ; quee validam
formidinem incusserat hostibus,armisque f^rati-
bus dura dat gata multis mortalibus. Dextera
nempe palatini, nuUi hostium parcere saevit,ve-
niamquo orantem mox ensis reliquit exanimem.
Forte dantur sibi obvia trina juvenum corpora»
quorumprior paululum ««resistens duramibidem
inuerat mortem. Namque terribile fulgur giadii
per medium capitis guturis antrumque pectoris
umbilicique recepit.Effestaqneviscera, in gremio
delabuntur tepentia.Negat quippe trilex tunica,
atiei reponere obstacula. Nec sumcit vero huma-
num interemiase corpas;verametiameguuBvita
invenitur privatus. Superfuit enim ensi, spinas
partire caballi ;tandemque elapsus terree medio
tenus reperitur incussus ; quem Bertrandus retra-
hens,residuos versabatinnostes. Necmora, patet

VARLfi LECTIONES.

n t. e. furor. >« largamqud c. >> seSicet lumina e. *< t. e. dextris codex, >7 t. e, anima codex.

9» tonicam corr, tunicam c. >* Ua eodex. «<> audi^s^t corr. audisset c* «i tnc^it manitf tertiaf
41 oalanU c. «* X. c. «« palulum c.

(77) Bginbardi Vita, eq). 17. (8!Q Michaele in*monte Gargano.

hs) la est Aquileim. (S3) Id est infenore.

(79) Id est Mediterranei. (84) Ex Eginhardi Vita Garoli, c. 16.'

(80) liguria ? (85) Pene tenchat*
tSi) InApulitt f.

35

BENEDICTI S. ANDREiE MONACHI

36

adprincipam amicitia preponeret, solamque illum A benedictioae apostolica accepta, etacuncto populo

honorehac muniflcentiam sibi colendumjudicaret.
Ac deinde ad sacratissimum domini hac salva-
toris nostri Jesu Christi sepulchrum locumque
resurrectionis advenisset,ornatoque sacrum locum
auro gemmisque, etiam vexillum aureum mire
magnitudinis imposuit; non solum cuncta loca
sancta decoravit, sed etiam presepe Domini et
sepulchrum que petierant «« Aaron rex, potesta-
tis ejus ascribere concessit (86). Quanta vestes,
et aromata, et ceteras horientalium terrarum
opes ingentia, et dona Karulo concessit I Vertente
igitur, prudentissimus rex cum Aaron rec usquein
Alexandria pervenit. Sicque letiflcantes Francis et
Aggarenisy quasi consanguineis esset. Dimissoque

Romano augusto est appellatus, simul cum ipso
pontifice usque ad montesSyrapti, admonasterium
sancti Siivestri devenit. Deinde ad monasterium
sancti Andresecum pontifice, summo adest; qui ro-
gatus imperator ad pontifice, ut aliquantulum reli-
quiarum de corporesancti Andreseapostoliinhunc
monasterium consecrationis constitueret; cugusloco
positusest inhunc monasteriumvenerabile eccle-
siee, aput nos incognitum est. Yictor et coronator
triumphator rex in Francia est reversus. Qui (88)
cum tantus in ampliando regno et subjiciens esteris
nationibus sisteret, et in ejusmodi occupationibus
assidue versaretur.Qui longum perordinem multum
est enarrare, nunc breviando adtingamus. Deinde

est Aaron rex a Karulo Magno in pace ; in propria 3 cum matris ortatusfiliam Desiderii, etc, excerpta

sua est reversus. Rex piissimus atque fortis, ad
Constantinopolitano hurbem, Naciforus (87), Mi-
chahel, it Leo,formidantes quasi imperium ei eri-
pere vellet, valde sub sceptu ; quo cognito rex
formidine eorum,pactum et fedusfirmissimumpo-
suitinter se, ut nulla inter partes cuiiibet scandali
remaneret occasio. Erat enim semper Romanis et
Grecis Francorum suspectapotentia.Unde et illum
Grecum est ad proverbium ; TON <PPAKON OIAON
EXIC, ITONA OrK EXIC. QuodLatini dicunt : Francos
abeto amicos.Qui mox imperator cum quanta do-
nis «* et munera, et aliquantulum de corpore san-
cti Andreffi apostoli , ad imperatoribus Constan tino-
po1tmaccepto,in Italia est reversusJRoma veniens,

Vitae Caroli, capp, 18, 19, 20, 22, 30, 31 et 32
usque anno, indictione sexta, quinta kal. Februarias
(an, 844),

Hos (89),tibi versiculos ad laudem, maximeprinceps,
Edidit eternam memoriamque tuam

Benedictus supplex famulus monaque (90),quimen-

[tem benigna
Egregium extulit nomen ad astra tuum.

Hanc prudens gestam noris tu scribere lector.

24. Inhoc vero tempore missusdomnusLoduicus
legatos suos renovandum Norbertum aepiscopus a
Leonem imperatorem Constantinopolim, amicitias
secum etpredictumpactum confirmandum direxit.

et dona amplissima beato Petro constituit, ordina- p Abitoque Aquisgranis, etc, excerptaAnnodiumLau-
taqueUrbe«7, etomniaPentapoli, et Ravennefini- rissensium annorum 814-824, 826, 827, 829; Atir
busseuTuscie,omnia in apostolicipotestatibecon- additis:
cessit.Gratias agens Deo et apostolorum principi^et Anno 815 (91) : Inter hsBC quosdam primoribus

intemus humor et additur (fol, 3) aurae. Quin
etiam rumpuntur fortia phalerarum vincula et cin-
gulabratteolis crepitantia. Grassatur quoque per
camporum spatia Bernardi terribilis audatia, is
nempe acriterinserviensMartimultorum morta-
lium coppora luce privavit. Gaudet enim felicis
honore palmee, quem sic sublimat casus for-
tunae *«.]

Fragmentum hoe ad narrationem de ohsidione
Pampilona an. 778 instituas pertinere videtur, de
qua ei Turpinum agere constat, Agit enim de bello
adversus paganos, orbis terrarum cum Francis
dominoSf %d est Sarracenos. Emoldus sive Emal-
dus videtur esse Amoldus, quemanno 781 Aquita^
rUsB regni bajulum a Carolo institutum Vitos Ludo-
vici auctor tradit ; idem apud Turpinum capp, 1 1,
14, 'SO, Amoldus de BeUanda vocatusy teste Tur-
pino, cap, i^^praecipuasinexpugnationePampilonae
partes egit. Borel sive Burellus comes anno 798
Ausonx praefectus, anno 809 expeditioni Hispania
interfuit, WibeUnumfortassepro Turpini Witlerino

VARLE LECriONES.

4» petierat eorr. petierant. *« donas corr. donis c. « hurbe corr. urbe c. *8 spatium reliquum
xat»

NOTiG.

m) Cf. Eginhardun . c. (Patrolog. tom. XGVI, praef. ad Vitam Caroli Magni),

r87) Cf. Eginhardum 1. c. sed mutato nomine scriptoris.

(88) Eginhardi Vito,. c 17. (90) Id est monackusque.

(89) £x Gerwardi versibus in Mon. SS. U, 438 (91) An. 814 tricentos solidos auri loco septem

cap, 26e/ 11 habere licet ; nisi Wilhelmus Tolosa-
nusduXfintelligendus sit. Caeterum integros versus
textui immiscerif lectores facile advertent.
In eadem membrana hos versicuhs legimus :

Jamque aves in qua silva
Gaudenter voces coDcrepant
Laudent deum humiliter
Referant alta graviter
Tu christe miserere.

Primum diem dominicum
Turtur gemit in haera
Colomba christe guture
Vocant deum in pectore
Tu cbriste.

Lunus dies cum dicitur
Milvus, qui deum coUi
Passer paulatim concutit
Ex corde deum diligit.

Tn Martis dies tertius
Cantant aves concorditer
Irunda volet fortiter
Non cessant deum.

vacat.

37

GHRONIGON.

38

Romanonun tracidatos.Erantenimnumerum A montes Letiniano seu Rogiano, monasteriumsancti

Romanonim tricentos quiinterfecti sunt in campo-
Lateranensis. De majoribus erat enim papa Leo
quartusomnia Pentapolim atque Tusscie flnibusin
pontificis constituit.

Anno M9iiahabet : In quomulta de statuseccle-
siarum et monasteriorum tractata atque ordinata
sunt. Legibus etiam capitula que dudum in edictis
scripta sunt affigi pr^cepit. Quo perhacto — Ubeibi
comitis Judit duxit uxore.

Anno 824 : In c^jus {pap«) locum duobus per
contentionespopuiifuissent helecti, Eugenius ar-
chipresbiter tituli sancte Savine ; alius tamen quo
nomen superest facta est seditio Romane civilis
inter se, vincente parte nobilium parte subrogatus
alque ordinatus est.

Annoj 827 ei 829 itajungit : Legatus imperatoris
Romam venit, et helectiones populi quahs esset
examinaTit. Ubi et missa sancti Martini, et festivi-
tatem beati Andrese apostoli, necnon et ipsum sa-
crum sanctum dominicse nativitatis diem cum ma-
gna letitia et exsultatione celebravit.

Mense Februario conventus liibidem factus, in
italia profoctus est (92). Romaque ingressus, inec-
clesia apostolorum principbmissarum solempnitate
celebrata, Apuiise finibus adgressus est incivitatem
Bari ; quattuor turres aedificari jussit. Quanta et
qualia naves maris Adriatice portantes ea qus ne-
cessariasunt. Francorum scarain Bari civitas custo-
dientes Scaiaoria (93) inferioris et superioris, et

Silvestri in monte Sjrapti cum monasterium san-
cti Andrece apostoli, ad defensionis suispalatii im-
perator kamere sue concessit. Et monitate legibos
insuper descriptis »o monasteriis in edictis legibus
Langobardorum afflgi pracepit. Preordinata cun-
cto regno Italia a Lothario filio suo, qui consortes
suis regni erat, constituit; benedictione accepta in
ecclesia apostolorum principis absolutionis apos-
tolico, in Francia est reversus. Et non post multos
hos dies hobiit {an, 840).

25. Unde crevit rumor inter flliis regis, Lotha-
rius, Pipinus, Loduicus. Carolus, et Carlomagno de
consortes regnora^ et sortierunt regnum inter se:
inciperunt dividere da civitas Faucis (97) quod est
B vilicos (98) inter mare Adriatica, et mare Terrina,
et usque in Aquitania; et divisus est populumlta-
lico vel Romano a Francorum imperium.Goeperunt
pugnare inter se reges Francorum ; unde exiit fa-
ma in Cordua, et in Africe tota Gartagine, cepe-
runt reagere Sarracenis consilium maligno, ut re-
gnum usurparet, et ecclesia sancti Petri expoliare.
Karolus (99) rex, fllius Loduici Pii bone memorie,
propter quodam suis facinoris, quod nunc »i super
est, renuntiato regno fratribus suis, in monasterio
sancti Benedicti in monte Cassino sancte conver-
sationis abitus accepit. Tanta humilitas in eo con-
cessit Dominus, ut omnibus fratribus pedibuslava-
ret »*, ut inter omnesminorse putabat »«. Saxonis
inchoantes preter discordiam, que erat inter Pi-

quicquid civitatis maritime posite sunt,ut Agare-Q pinus et Carlomagno et Loduicum regibus- Lo-

nicos uon vastarentur.Romani etenim imposuerunt
ad imperatore Loduicus Pius, unde memoria ejus
pennaDet usqueineternum. Imperator Loduicusin
tanta virtus in ItaJia estitit, ut sanguininm (94) pon-
tificis Romani a legibus non potuisset erueret (95).
Abebatauteminpalatio Lateranensis judices preor-
dinati, per singulos dies, a locus ubi dicitur a Lupa,
quod est mater Romanorum, ut popuium Romani
per districtum placitum a dux Spolitinus, Acipran-
dum nomine, discutiendum. Pontifex Gregorius
sancte sedis apostolice,quicquid aConstantinus im-
perator concessa fuerat aecclesiastice «o, Lodoicus
imperator concessit. Monasterium sancti Benedicti
in monte CassiniinprovinciaSamnii,monasterium

tharius vero, qui agustus est appellatus, regno
Italie regebat. Saxonis cotidie preliantes, cepit ex-
minuare regnum Francorum. Mortuoidem Karlo-
magno (100), Saxonia in Francia ingressi, ferro
igneque vastantes, fecit Pipinus (lOI) rex amica
causa cum »« Saxones.Loduicusrex Aquitanie(102)
cum Saxonis pugnabat. Aquitanii inter se conven-
ticula facta. Unde ablatum est regnum Aquitanie
a Francis, usque in preesentem diem.

26. Mortuo idem Lotharius [an, 855), successitin
regnoKarolus (103), filius ejus, pro eononmultum
tempus [an. 846). Orta est persecutio Romaniinter
se; exieruntviri scelerati, etlegatosmiseruntarex
Babylonie, ut venirent etpossidere regnum Italie.

sancte Dei genitricissemperque virginis Marie (96) j) Tanta denique Aggareni in Italia ingressi a Gentu-
in raonle Acutiano territorio Sabinensis, etmonas- cellensis portus, sic impleverunt faciem terre, sicut
teriom domini salvatoris territorio Reatino, juxta locuste velutsegetem incampo.Tantos timor inva-

VARLE LEGTIONES.

*» I. e. ecclesiffi. »o t. e. superscriptis. »* i. e. non. »« primo lavaretur et putabant wriptum erat.
»• vox Ins Bcripta.

NOTiEi

miltiain scribit,

(92) Lttdovicum minime in Italiam profectum esse
constat ; ad Ludovicum II imperatorem, Lotharii
filiam, hffic pertinere videntur.

(93^ Id est Calabrx, littera s vocis custodientes
repettta (calaoria).

i94) Id est consanguineum,
d5) Gf. Ann. Laoriss. an. 823.

(96) Farfa.

(97) Fussen ?

(98) UmbUicus ?

(99) Nugae.

(100) Ludovico Pio.

(101) Lotharius.
102) Germaniee.

Ludovicus n.

(102)
(103)

39

BENEDICTI S. ANPKE^ MONACHI

40

bH Bxmanos^ ui nullos exira port^ egredi ; ob&e- A
dita est Roma, et civiias Leoniana appreensa, ei
eeclesia sancii Petri capta et expoliaia^ ei per mo-
nasieria ipsiussecclesie eequoseorum stare precepit.
Yetsa esi maier omnium ecciesiarum in oppro-
brium, ei omnis decore suo abstractum. Veniente
juxia aliare barbari giro bal lanies manibus. Arrepio
finas ex illi lanciola, in pectore vultum Domini in
absida depieium muaeo*^,nonianiummuseo dirru-
pii, verum eiiam maierie confectionis traasfudit.
Gepit emanere sanguis, sioui homo vivusfuisset in
oorpore ; undeineiemumpermanet. Aparatio ejus,
ni superitts diximus, destrucie cuncte monasterise
ejus, ei ecclesiarum omnibus, civitas Leoniana ;
facta ast Tuscie provincia desolata, et civitates in
opprobrium, Romani afflicti merore apostolicus. B
GregoriuB (104) higns ^apostolicis sedis successerat
(aii.847)inspiraius flamine sanciOyCotidte confortan-
tes populo Romano in virtute Spiritu sancti,et consi-
tioinieruni,quomodo Deus omnipotensauferrei fe-
ras naiiones barbarorum, ei ecclesia sancti Petri
apostoli, qui esi capui omnium ecclesiarum , a pesti-
feras genies erueret. Nuntius missus a Loduicus
rex(an. 816], filius Loduici (105) pie memorie^ ut
venirei ei defenderei ecclesia sancti Petri, ei Ro-
manum regnum. Ui sicuti a Pipino, eiaKarulo^et
Loduicus pater ejus iriumphum victoriae regnum
Itaiie erexerai, iiaetipse regnumRomanuminsuis
poUicitationibas optineret. Non diutius moratus
Lodincus rex, . cum Prancis a Roma perrexit. Gre-
gorius papa legatos misit a Quido marchione, ut
venirei et succurreret civiiatis Romane ecclesie
sancte, pro c^jus amoreDominussanguinem suum ^
fudii: ei dona amplissimareciperet.Perrexitigitur
marchio Quido cum omniexarcatugentissueLan-
gobardorum in urbem Romam ingressi, ceperunt
pugna inciperet a pontes sancti Petri, et a portas
Sassie civitas Leoniana multis barbarorum gentis
interfeciisunt,per virtute sancti Petri ; et pestifera
gentis inter se dicentes : « Quia vidimus sanguis
deus chrisUanorum I » Facta est dispersio Agareni
ei dux eorum, etmollieruntinseipsis >". Loduicus
rex venii ostiliier usque ad montes Malum (106),
hubi esi^ecclesia sancti Glementis, conspexit multi-
tudo eorum, formidare cepit cor ejus, quia non D
e^rai cor ejus sicui pater ejus. Impeta fecerunt
Franci et concinneruni tuba, et facta est voces
- eorum et iube sicui ionitruum, maxime rumores
civitas Romane, et voces ecclesiarum. Yenerunt
Francis ad arcus qui dicitur Militorum; quis potuit
* numerariiila tribulatio ? Loduicus rex veniente a

fossatagine non longe ab arco, levavii manus suas
contra Francis, ut Francis videnies, retro pedes
post se '*. Aggarenisinter se irritanies, exicrunide
civiias Leoniana, et de ecclesia principis apostolo-
rum, irruerunt super Francos ; quantis interfecti
sunt, nuUus potuit numerari(107). Quido marchio-
nes et Romanum populum posteos inierficiendum
et Aggareniantecedentes etfugientes, sicque vene-
runt a Gentucellensis portus ; verumtamen decima
partes ex eis non remansit. In nave ascensis Agga-
renis, cum omnis decore secclesie sancie in mari-
ingressi suni. Quido marchiones cum suocomitatu
Loduicus rex cum quantos Francis evaserai, in
Roma sunt reversi. Propterhoc populi Romanl in
derisione abuerunt Franci,usque in odiernum diem.
Quido marchione acceptadona ampliissima eigra-
tias Romanum populum, in propria est reversus.
Loduicus rex in Papia civitas ingressus, regnum
fraudatum a Karulo neptus ejus [an. 875).

27. Romani plus magisfraudulenier conira Fran-
eos miseruni legationes a Palarmo, et Africe, ui
venirent etpossiderent Italicoregno.Tuncexieruni
Aggarenis gens quasi situley et properanies vene-
runt ad Amalvis, etrepleverunt Galabriasuperiores,
veniente ad fluvium qui dicitur Garinganu (108),
apprehenderuntturres, etfacia esteorumhabitatio,
GeperunttoiaGampania ferro^ ignevasiare ; terri-
torio Giculano,et Savinensis, et civitas Narnienses,
et civiias Orlana, et civitas Nepisima, in suis domi-
niis redacte sunt. Propter hoc amplius rex Franco-
rumin Italia non regnavit usque a presentem diem.
Regnaverunt Aggarenis in Romano reguo anni iri-
ginta ; redacta est terra in solitudine, et monasteria
sancte sine laudes. Verumtamen propter peccaia
populi. Sicut scriplumest : « De celo prospexit Do-
minus super filios hominum omnes qui habitant
horbem. De preparatio habitaculo suo (Psal. xxxii,
13). » Qui superius dixemus, per curricula iriginta
annorum usurpantem Agareni Romanumregnum
(an, 904-911. Ei in summasedis »7 sancte aposto-
lice preeratSergiuspapa tertius.Givjustemporibus
ruina magna concuti in eccIesiapatriarchioLatera-
nensis sancti Johannis, qui appellatur Gonstanii-
niana^afundameniis estrupta ; qui mox apostolicus
Sergius meliesquerenovavitafundamentis; quanta
donaria in oc patriarchio optulii in ipsius basilice,
a duobus lateribus ante altare , in picture renova-
iionis scriptum est.

28. In Langobardorum gens civitaUs Ticine pre-
erat rex,nomine Quido,cigustemporibusredactum
esi regnum Langobardorum sue potealative regie

VARLE LECTIONES.
»« t. e. musivo. >* hic distinxi. >« distinciio deest in eodice. «? sedes corr. sedis c.

NOTiE.

1'

104) Leo IV.

105) Lotharii.
106} Monte Mano.

(107^ Ludovici cladem refert et Prudentius an.
846, ei Ghron. Gasinense.
(i08]Garilianus.

41

GHRONICOiN.

42

polesUte [an. 88$-894). Fecit idem Quido synodum A odiumexrixa inter Romanoset marchio, ut non in

cum episcopis, et abbatibus, et cum iidelibus, Lan-
gobardis capitulis legis,et in edictis afifigi precepit.
Cigus temporibus horta est iutcntio inter Lango-
bardos et Francos de regnoltalie; clauserunt Lango-
bardi clusas,et custodieruntvie Galliarum.

29. Obiit Sergius papa nonus Kalendas Maias
{an. 913, Oct.; 914, Apr,). Successit in loco ejus
Lando (109) natione Saviniensis ; sedit in cathedra
sancte sedis apostolice menses sex ; obiit. In loco
ejus successit Formosus(llO). Renovavit Formosus
papa secclesia principis apostolorum Petri, picture
lota; quanta et qualia intentio inter Romanos et
Formostts papa^modo taceamus. Obiit Lisdem For-
mosus ; in loco ejus successit Johannes decimus

urbeni Romam ingredi deberet. Ingressus Petrus
marcbio incivitas Ortuense,et in capite hujus civi-
tatis ediGcavit castrum firmissimus, et plus magis
seviebant Romani, et araplius Petrus marchio in
hurbem Roma non est ausus ingredi. Statimque
nuntius transmisit ad Ungarorum gens, ut veniret
et possideret Italia; quo peracto omnia Ungarorum
gensin IlaJia ingressi sunt. Simul cum Petrus mar-
chio in urbem Romam ingressus est. Ungarorum
gensdeprsedata totaTuscia,igne,g1adio *o consumpts
multos populo simul cum femine, et quicquid ma-
num capere polerat asportaverunt. Cumque nuUus
fuisset qui illorum impetum resistere potuisset, a
propria sunt reversi. Romani in ira commoti, unia-

papa(an. 914 A/>r.). Consilio inito cum AlbericusB nimiteradpalatiumLateranensisproperantes,intep-

marchiones de Sarracenis. In ipso tempore exivit
Ahjprandus Reatino, et alii plures Langobardis, et
Savinensi,etpreparaverunt seapugnacum Sarra-
cenis, a moenie civitatis vetustate consumpta, no-
mine Tribulana (111). Et conflicta pugna, interce-
dente beato Petro apostolo, Sarracenis interfecti
sunt. Alia pugna est facta inter Nepisinos ct Sutri-
nos cam Sarracenis in campo de Baccani (112),
multosque Sarracenos trucidati sunt et vulnerati.
Audientes Sarracenisqui eratinNarnienses »* comi-
tato, Ortuense, etqui erant in Ciculi, preparaverunt
se omnes in unum ad dux eorum qui erat a fluvium
GarilianUy iter bastantes, maxime cognoscentes, in
se ipsis interitus evenirct. Ancxiebat cor Joannis

fecto Petrus marchio, ad apostolicos nullus adtingit.
Unde consuetudo per singulos >i Ungari Romanis
finibus depraedantur deinceps.

30. Obiit Johannes decimus papa {an. 928. Mai.)
(113).Domnasenatrix unde superius diximus, ordf-
navit Johannes consanguineum ejus in sedem san-
ctissimus,pr() quo undecimus estappellatus (an. 931 ,
Marl. 20). Subjugatus est Romam potestative in
manu femine, sicut in propheta legimus ; « Femi-
nini dominabunt Hierusalem(/5a. in, 4). » Iterum
autem venientes Ungari juxta Romam aporta san-
cti Joannis, exierunt Romani et pugnaverunt cum
Uugarorem gens; et ceciderunt de nobilesRomani,
sicuti a portas ipsius ecclesie inumata lequiescunt

deeimipapecum AlbericusgloriodusmarchioDes,etC! {an. 957?). Tunc Ungarorum gens vcnientes a civi-

collectamultitudoostilitervenerunta *o fluviumGa-
rilianum. Factus est Albericus marchio ut leo for-
lissimus inter Sarracenos (an. 916). Audierunt Be-
neventani prelium,exierunt B^eventum,et vene-
runt ad turrem,et preliaverunt prelium magnum;
et coDtriti sunt Sarracenis a facie Romanorum ; et
victores Johannes decimus papa,et Albericus raar-
chiones, honorifice susceptura Albericus raarchio a
Romano populo. Erat hisdem Albericus marchio
elangiforme.Accepit una de nobiIibusRomani,cujus
Qomine superest,Theophilacti filia, non quasi uxor
sed iii coDsuetudinem malignam.Genuit ex eafilium,
ab ainorepatris Albericusnomeniraposuit; qualiter
huc AJbericus pervenerit, postea dicaraus. Renova-

tas Reatina, exivit foras Joseph Langobardo pru-
dens,cura ingentisexercitus Langobardorum ; par-
tesinteremitgladio, etpartesvivosappreendit. Un-
garorum gens videns se ex omni partes impetum
gentis dimicaret, iter in propria sunt reversi, el
arapliusinltaliaprodeprffidationenonsuntingressi.
Veae populum Italico! quantaaccidentia««,quanta-
que clade alienigene gentis in vos exercuit I Civitas
Leoniana «», quemCentum Civilis construxit, capta
fuistis a Sarracenis et alienigene gentis; verum
etiam a Bajuariorum gens Galliarum,et a rege cui
nomen erat Arnulfus; ferunt namqiie quod a sellis
caballorum fuisset appreensa. In temporibus Johan-
nis decimi pape, cujus superius memoriara fecit,

vit igitur Johannes decimus papa in Lateranensis D visa suut signa, qualiter in hunc libellum seriem

palatium tria mirifice composuit,picta decorate, et
versisexutraque partesexarare studere jussit. Orta
est intentio inter matrem Alberici et papa^ et sepa-
ralum est populamRomanum inter se.Erat denique
Petrus marchionesgermanussuprascripti pape; talis

vocitatur. A diebus naraque ejus demonstratum est,
que post futuris suis teraporis adeptura est.

31 . Anno abincarnatione domini nostri Jesu Chri-
sti nungentesirao vicesiraoprirao, indictionepriraa,
iudictio nona, teraporibus domni Johannis decimi

VARIiE LECTIONES.
^ inarnienses e. >» ha corr. a c. •<> hic ua deletum (vastala), ^^ scil, annos. <> accidentea cor^

accidentia c, •> leonianiana c.

L (109) Anastasius ili inde ab Aug. mense an. 911.
osqueadOct. 913; tum Lando.

(1 10) Formosus an. 891 Sept. usque ad annum B9^
mense Apr. sedit; Landoni Joannes X successit.

Patrol. CXXXIZ.

NOTifi.

(Hl)Trevi?
(112^ Baccano.

(113) Quem Leo VI, Stephauus VIL tum vero
Joannes XI secuti sunt.

t

«3

BENEDICrri S . ANDREiE MONAGHI.

44

pape, in anoo pontificatas illius septem, vise sunt A velutjacens permansit, et iterum erecta est utprius

signa. Nam juxta hurbe Roma lapides plurimi de
celo cadere visi suat. Incivitate que vocatur Narnia,
tam diriactetrijUt uichilaliudcredatur, quam dein-
fernalibus locis deducti essent. Nam ita exillis lapi-
dibus unus omnium maximus est, ut decidens in
flumen Narnus, ad mensura unius cubitis super
aquasfluminis usquehodie videretur. Namet ignite
facule e celo plurime omnibus in hanc civitate Ro-
mani populi vise 8unt,ita ut pene terra contingerent.
Alie cfedentes juxta domum Theophilacti. Alie juxta
ecclesia sanctorum apostolorum Jacobi et Phiiippi,
que nos vocitamus sancti apostoli. Alie hucillucque
discurrentes.Similiter eodem tempore celum ardere
visum est juxta Portum hujus hurbis, miliario «* ab
urbe Roma decem et octo. In qua videlicet tiamma B
tres simul columne vise sunt, in modum columpna-
rum que nuncin ediflciis locantur. In quibus tribus
columpnis tres columpne •» apparuerunt sedere,
unaquaque super columpna; e quibus una ex illis
elevatis alis extinguere cupiebat flamme,necpoterat.
Deinde secunda, et tertias, etnecquicquam valuit;
nec multo post supervenientes una ex aliis partibus
expansis alis, et tam diu contra flamma alas exagi-
tant,quousquetotam iilaflamma extincxit. Atvero
post hcec juxta porta hiyus civitatis que appellatur
Salaria, ante ecclesia scilicet sancte Susanne et
Gyriacis martyris, mulier quedam die dominico
mensis Martiis revertente ab ecclesia beali Petri

fuerat. In secclesia vero sancti Angeli, juxta flumen
Tyberis, in qua sita est eecclesia sancti Abbaciri et
Johannis,etsancte Barbare, fores ejusdem (ecclesie
per totum ferme diem ciausae fucrunt ; ita nec vio-
lenter, nec letaniis qui visus aliquis illo die reserare
potuisset. Aiia autem die facta letania ac data ora-
tione patuerunt se ut primitus soiite erant. Inse-
quenti igitur tempore visum est in forme bestie in
sublimijuxta aerem, quasidraco immanissimus; cui
longitudo cernebatur ab seccIesiasanctiEusebiijuxta
macelium parvum pene ad portas Salaria, multi
cernentibus per maxima hora; deinde obducta nube ,
nusquam comparuit.CepitRomainse ipsa meror
afflicta populi vexare.

32. Mater Albericus principis Romani, legatos
mittens a Ticine civitatis ad Hugo quedam rex
Langobardo, ut sibi matrimouio copularet. Sic
adimpietum est ((zn.932) ; nam post nuptias celebra-
tas in castro sancti Angeii rex cum regina ascendit,
cogitavit rex pessima, ut oculos Albericis previgni
sui erueret, et Romanum regnum in sua redigeret
potestatis. Cognita Albericis calliditatem regis,fides
spopondit cum Romanis; ceperunt tuba canere
maxime vocesecclesiarum^unianimiterioricis indu-
tis, resonabant terra voces eorum. Formidare cepit
cor regis una cum regina ; in Langobardia est
reversus. Albericus princeps omnium Romanorum
vultum nitentem sicut pater ejus, grandevus virtus

principis apostolorum de stationediei hujus mensis G ejus. Erat enim terribilis nimis,et aggrabatum est

decemetseptem,in passione Domini coquenspul-
mentum. Cumque primum accepisset pulmentum
oleris commedit; deinde cupiens oUam toUere de
loco in quo posuerat, minime valuit. In que conti-
nebatur pulmentum, ex miiio factum. Gumque hoc
egrediens domum,lugere cepit vicinis etproximis
cognitumfaceret; omnes currentes, nuUus ex illis
qui venerunt eruere de marmore in quo sedebat.
Iterum atque iterum caterve populihujus civitatis,
tam clerici,quam omniscetus Romanorum utrius-
que sexus, advenissent; nequaquam aliquis valuit
eruerel.Sed ita adherebat vas illum marmori, hacsi
ex ipso marmore sculptum f uisset.Hoc autem f actum

peneperquattuorhorarumspatia,habhoravidelicet et rebus ecclesianim

jugum super Romanos, et in sancte sedis apustolice
(an. 942-946). Electus Marinus papa non audebat
adtingere aliquis extro jussio Alberici principi.

33. Recordatus est gloriosus princeps Albericus
— credo in virtute 3piritus sancti esset hac datum,
ethec deflnitum — cepitessetcultor monasteriorum.
iEdificavit monasterium ^ sancti Laurentii in agro
Verano,etmonasteriumsanctiPauli apostoli; rebus
vero monasteriorum^ que ablata erant dudum a
pravis hominibus restituit. Audivit desolationis ex
monasterio sancti Andree apostoli,et sancti Silvestri
in monte Syrapti, que ab Agarenis captum fuerat,
maxime servitoreshujus monasterii carnalitervivant

in bassallatico a fidelibus

nona usque ad nocte. Superque vas stantes^ signum
crucis facientes, letanias per plurimas deprecantes
Deum, ut eruereturillum vas de loco in quo sedebat ;
sed nec sic profuit. Novissime venientibus aliis cle-
ricisfacientibus similiter letanias,tunc unus ex illis
extensa manu facto signo Christi, dans orationes^
mox sublevatum vas illud inlesum. Simili modo in
ecclesiasancte Agathe que nuucupantur diaconia,in
vigilias ipsiusmartyra imagineligneainquadepicta
erat vultum ipsius martyra veneranda, exiliens de
proprio loco in quo stabat, nexafunibus pena ora
una stetit, pendens rursum reversaest in proprium
locum. Deinde incliuata, non per modicam hora

principis fuerat concessa. Astititqui diceret : « Eum
me 1 quanta mala accidentia in monasterio sancti
Andreae adtingit, qui tam magnus dudum estitit,a
Karolo Magno hedificatum et mire compositum ;
totis suis rebus et colonis ad nichilum redactus est 1 »
Hoc audiens Albericus gloriosus princeps, amplius
cogitare cepit. Erat denique Leonem venerabilem
prosbyterum et medicus,sanctitate mire compositus
ci^jusnotitiaprinceps non est incognitus, statimque
ad se venire fecit ab secclesia sanctorum Philippi et
Jacobi,et fecit eum fieri pater monasterii. Et misit
legatos suos nomineLeone, dicebatur a Roma is ca-
morlingo, ut omnes res monasterii cum coionis et

YARL£ LEGTIONES.

•« miliariario c. •> i. e, columbo. ^ monasterio cor. monasterium.

45

CHROiMCON.

46

colone hlbidem habitantibus et residentibus, cum A 34. Ad Albericum principem vertamur articulum

prephatum monastertum sancti Siivestri in monte
Sjrapti,et monasterium sancti Stephani in Mariano
et cum omnia illorum acjacentia in superdescripto
monasterio sancti Andrese apostoli, et a Leonem
venerabilem abbatem investivil etrestituit,sicuti a
prisco tempore fuerat concessus. Tanta gratia ei
contulit Deus Leone venerabilis abbati, modo dica-
mus.Edificavit castrum ex utraquepartes monaste-
rii,et construxit tres turres abintroitusht\jus mo-
nasterii, firmus et stabilem perfecit. Cernens hoc
Albericus princeps, que libenti animo munera eis
optulit,et in suis sacris orationibus secommendans,
Addanseis monasterium qui dicitur Acutianum,qui
est in onore sancteDei genitricis semperque virginis

et qualiter aregibus terre LangobardorumseuTra-
salpine nullus robore suis temporibus in Romane
finibusnon sunt ingressi. Genuit autemex his prin-
cipem ex concubinam fllium, imposuit eis nomen
Octabianus. Consilio emit «^ Albericus principes,ut
de sanguine Grecorum imperatorum sibi uxore so-
ciandam. Transmissus Benedictus Campaniam a
ConstantinopoIim,utperfIceret omnia qualiter sibi
sociandos esset.Romani secundum consuetudinem
malignam consiliaverunt,ut principem occiderent;
que consilia eorum Albericus innotescit. Mariuus
episcopus,etBenedictus episcopus cum alii ceteris
perpetrantes clamide*', ut principes Albericus in-
terficerent ; pessima conjurationes inter se fecerunt

Marie, territorio Savineuse. Erat enim quedam B erat enim cousilia eorumvanum. Abebatgloriosus

Campoabbas fli4) in hunc monasterio,cum fratri-
bos suis^ lubricosus suis corporibus. Ita Leonem in
siiis regimen erexit duobus annis. £mit enim iste
L^nemyenerabilisabbas casalibus duabus territo-
rio Savinense fundum Similganum,hubi est ecciesia
sancti Clementi, uncie sex, fundum Tezzani,ubi est
ecclesia sancte Marie integro, fundum Yilla lena,
fondum Peculiari integro, fundum Terrie integro,
fandum Carpiniani integro, fundum Graniani,hubi
est aecclesia sancti Andreeapostoli,fundum Porcani
iotegro, fundum AgeIIi,uncietres,fundumCaIbiani
integro, fundum Antispanii vinealis petie scx,totiin
massa de tocie petie de terra hubi dicitura Saline,

princeps sororibus senatrices, clamide *o inter se de
morte fratri sui tractantes.Tuncunam exillisdere-
licto consilio, quasi dolens ardore cordis sui, inti-
mavit principi germano 8uo,que et qualiter turbidi-
nem acciderent in eum.Qui mox princeps Albericus
appreensis super et scriptis episcopis, et alii ceteris
gladiatorcs, alii berberati, aliis gladiati, aliiincar-
cerem retrusi. Liberatusque est princeps ad seditio
Romani. Que po: tho^c cogitavit, ut de nobiles Ho-
mane pulcherrime femine in ancillis potestatem
domui sue preesset, ut conjuge sue Grecorum gene-
reinaspectibusGrecorum in nuptialis diebus dona-
riaconcedere;et sicadimpletum est.Non tantumde

tres petie de terra a fundum Antiscano a raonumen- ^ hurbisRomae, sed etiam de Savinensis.Sic adimple-

to osque ad ripam, castri Summa viila^ fundum An-
tiquum cura aliis nominibus integro,fundura Casale
hubi est cecclesia sancti Yalentini^ cum fundum
Carpiniano, fundum Musiniano cum omuiasuaad-
jacentia, fundum Cazze integro, fundumCesarnoni
integro,fundum CasteIIione,hubiest ecclesia sancti
l.anrenUi. Infra civitate Nepisina cella sancti Gra-
tiliani cum sua pertenientia, fundumUrbanella in-
tegro,fundum Rotilgani, in territorio Nepisino valle
quedicitur Cupa, territorio Campaniano : infra ci-
vesc? Roma non longeab secclesiasancti Apolenaris
a templum Alexandrini,cellam unam utiIem,Aquin-
tum pratum unum optimum, a prata sancti Petri
hubi dicitur arcus Militorum pratum unum^ in sa-

tum est ; verumtamen ad thalamum nuptiis non
pervenit. Erat denique in sanctis sedis apostolice
Agapitus nomine. Post hsec non multum tempus
gloriosus princeps languescere coepit. Qui festinus
ad.ecclesiam principisapostolorumdevenit, nuntius
transmissos per cunctos Romanos uobiles ad se
venire fecit ; et omnes promiserunt fide per sacra-
mentura, ut Octabianus filium suum post mortem
Agapitipape Octabianus papa eligerent. Ordinate
germanesue causa, et Octabiani filii sui, infracon-
fessione beati Petri apostoli, vita finivit {an„ 946
955).

35. Inter hsec nonmuItumtempusAgapituspapa
decessit(a;2. 956, «/an.). Octabianusin sedesanctis-

lineinArthenla filaduabus. In massa de Septemi- ^ siraa susceptus est, et vocatus est Johannes duode"

cimi pape. Factus est tam lubricus sui corporis, et
tam audaces, quantum nunc ?<> in gentilis populo
solebat fieri. Habebat consuetudincm sepius venandi
non quasi apostolicus, sed quasi homoferus. Erat
enim cogitio ejus vanum ; diligebat collectio femi-
narum^odibiles eecclesiarum, amabilisjuvenisfero-
citantes.Tanta denique libidine suicorporisexarsit,
quanta nunc ?<> possumus enarrare. Erat enim in
urbe Roraa sancte Romane secclesie Johannes dia-

liana territorio Savinense,da via doranicausque ad
flubium fundumBrutrucumterra et vinese,fundum
Ascletum omniaetin omnibus.In monasterio sancti
AndresR fecit in isdem monasterio ecclesia sancte
Harie, etconjuncxitcum cenobio. Renovavit a fun-
damentis aecclesia sancti Andrete apostoli juxta
flumcn. Renovavit fiecclesia sanctiAngeli in montes
Grifianello ; estimo quod memoria illius in eternum
permanet.

VARLE LECTIONES.
w I. e. civitatem. •« i. e. iniit. •» t. e, clam inde. '• i, e. non.

NOTiE.
(il4) Cf. Ghronicon Farfense p. 457, 458 (MuraU U, B).

47

BENEDIGTI 6. ANDREiS HONAGHI.

48

conusnomine, etA2zoproloscrinittm,hodibileserat A Ceperunt Romani mollescere apostolicis,etfactum

cum pontifices ; propter crebro suis(HB) neqaitiis
qualiter regesSaxonesinltalia Romano regoo.modo
Yocitemus(116). Johaunes diaconus et Azzo proto-
ser inii helecti sunt robusti ; erat cor unum et anima
unainterse, utmagisadmorte subtraere pontifices
quam ad vitam, utRomanumimperium inSaxoni-
cum regem concedere, ut cecclesiesancte in presulis
benigni preesset. Miserunt legatos ad Otto primus
Saxones regem, ut veniret et possideret Italia, et
Romanum imperinm. Quo coguita ca]liditate,pon-
tifex appreensus Johannes diaconus,et Azzo proto-
scrinium, manum abscidi precepit,cum quo brebe
scribebat, et Johannes diaconus nasumejusabscidi
fecit. Qui per curricula temporum rotelando 'i el

est ritum ^* magnum,discordia inter apostolicus et
imperator; qualiter hortasitintentio,adbrcviando
adtingamus.Apostolicus Johanues in Gampanie par-
tibussecessit,relictasedis apostolice propter metum
imperatoris.Romani magis sevientes inter se,petie-
runt ad imperatorem, ut Leonem protoscrinium
papam eligerent. Placuit imperatori : helectusest et
in sede sanctissima est positus {Dee. 6). Ordinata
cuncta Tuscia, et Pentapolim finibus in aecclesia
apostolorum principis, et Leoni papa concessit, in
Galliaest reversus.

37.(An.964.) Romani vero secundum consuetudi-
nem prisca, divisum est populum inter se, et advo-
catus est Johannes papa de Campanise finibus: cum

sepius iterando in Gallias et in Saxonicum regnum ^ ingenti robore in Roma iugressus^st;que appreeu-

Otto rex Saxone et Liutulfo filium ejus primus, in
Italia ingressi; etqualiter in accidentia Langobar-
dorum vel Liutulfo, modonon dicamus,etsicadbre-
biando regnum ad apicem modo adtingamus.

36. Otto rex veniente Italico regno, tanta bene
multitudo gentisin Italia,qne sic impleverunt faciem
terre, sicut situle. Habebat autem secum gentas
naiiones, quorum lingue non agnoscebant gentis.
In^uper hsec habebat gens queGuinulavocabantur
sarcinas ''*, et carros, et machina portantes. Erat
enim aspectus eoruai orribilis, et curbis ''• prope-
rantes, carpentes iter, et ad prelium ut f erro stan-
tes. Omnibus vertentem igiturrex et pergentesper

sis missus de imperatores et aliquantos Romanos
qui eraut consentanei qui erant cum Leone papa.
Leone papafuga capientes,inlonginquisregionibus
secessit. Agunt namque, quodusquead Trasalpine
montis ita properantes. Non >»ost multos tempusim-
perator cum ingenti exercitu simul cum apostolico
in Italia estreversus. Johannes papa audientes im-
petum et furoremregis, relictaRoma iterum Cam-
pania est ingressus. Romani inter se sevientes,vo-
lentes nolentesque cruore iuBenedictus subdiaconus
sancte Romane eecclesie helectus est, et ab scolis
est advocatus, et in sancte sedis apostolice preesse
fecerunt. Erat enim vir prudentissimus gramatice

regnum Italicum, ex utraqne pfiurtes venientem in ^artis inbutus,undeadRomanum populo Benedictus

urbe Roma.Adlatum est ei populus Romanus simul
cum pontifice, ethonorifice susceptus,etin8ecclesia
apostolorum principis missascelebrata,etlaudibus
abstolis7« honorifice laudatus,et Augustus est appel-
latus (H7), factus estergo Ualico regno vel Roma-
num imperium aSaxonicum regem subjugatum(an.
962, Febr. 2). De regibus Langobardis, et de Hu-
bertus marchiones, qualiterfuga capti a regno Ita-
lico expulsi,modo sileamus. Otto rexrobustus factus
est in regno,in Galliaestreversus.Iterum ad Roma
prope antes rexcumregina,Adeladenomine,coro-
nati astiterunt in cecclesia apostolorum principi ;
multa dona transmiseruntpercunctesaucteeeccle-
sie Romane. Coepit denique crescere multe inopie
Italico reguo, pestilentie famis igne gladioque va-
stante Italia; boves, vaccas in terra corruerent;
redactaestterra in solitudine,magismagisque famis
valida pullularent [an. 963).Unde crevit lites magna
inter apostolicus etimperator,modo non dicamus.

D

Gramaticus est appellatus. Audita imperator hsec
scisma, iratus valde, et juravit per virtutem regni
sui,utRomamcivitaspossideret78ex utraque partes,
nisi Beuedictus papa in sua redigeret potestati-
Tanta denique gentis Langobardorum, et Saxone,
et Gallearum gentes Roma circumdata est per gyro
curricula utrasque partes, ut nuUus extra muros
egredi auderet. Facta ingens famis in Romauos
ignem et gladium, sicut scriptum est : « Sola vexa-
tio daretintellectumetiamet auditu(«/e5.xxviii,19).»
Coeperunt mollescere inter se, ut virtutes que prius
habuerunt, ad nichilum redacti sunt. Unoquecon-
sUio a minore usque ad maximum. Et necessitate
compulsi, compreenderunt Benedictus papa, et in
manus imperatoris itlum dederunt ; et dicebat ac
alterutrum : « Melius est, ut iste solus moriatur pro
omnibus, ut liberomur auime nostre a cruciatus
famis.»Imperator vero in exilio transmissus!pontifex
inSaxonie partibus. ReversusestLeo papain sede

VARIiE LECTIONES.

7t t. e. protelando. ^* sarracinas corr, darracLos c. t> t. e. curris. 74 t. e, apostolicis. '^* t. e. irriium,
irritatio. ^e |. e. obsideret.

NOTiE.

(115) Id est pontificis.

(1 16J Ottonis historiam valde turbatam esse faci-
le mtelligitur.

(1 17)De Ottonis adventu hsec ex catalogo pontifl*-
cum Romanorum in codice Yaticauo 1340 affert
Georgius in adnotalt. ad Baronii Annalesed.Hansi:
« Johannes de regione Yia leta llege lata], ciyas

pater Albericus princepsRomanorum;sedit annos 8,
menses 4*Hi;gus tempQre,8cilicet anno incaraatio-
nis Dominicse 962, primum venitRoma Ottoimpe-
rator cum Adelaide mense Januario die 31 , feria 6
et atetil ibi diebus 15, et exiit inde meose Febr.
die 14, infesto Sancti Yalentini, »

« DE iMPERATOftlA l^OtESTAtA If» UftftE. S6

sanctissima, et cuncto populo Romaho laudibus est A Johdnnes papa fugatus de cnstodia in Marsorumr^

honoratus. Eratenim gaudium magnuminter Saxo-
nicum regem et ponlifices de Johannes duodecimi
pape TT : de accidentia illius et morte in libellum
episcopalem repperitur.

38. Genuit autem isdemimperator Otto Sazone,
ab amore sni nominis Otto vocatur nomine.Coro-
naturo est autem hisdem Otto secundo a summo pon-
tifice, et sociatum est regnum patris sui (an. 967,
Dec. 25).Fecerunt autemhisdem imperatoris legem,
et conclusit in legibus Romanam legem et Lango-
bardiam, etinedictisLangobardorumafOgi prece-
pil {an, 968, Oct. 29). Statimque nunlius transmisil
in Constantinopolim, ut de sanguine regale suos
natos jungere. Erat autem hisdem imperatoribus

gione, et sic properantesostiliterin Sabinensis est
ingressus, cum Tuscie finibus ad Roma est rever-
sus : et clero etpopulo Romano cum jmnis et lau-
dibus obviam ei precesserunt {an. 966). Et missa
celebrata in ecclesia sancti Petri, in palatio Latera-
nensis ingressus. Sepius enim pontifex salutabat
popuIum;gaudebat cumRomanos,eteDuIabatur co-
tidie. Puto quod dolose animo ejus mjuriam sibi
vindicandam, turpiter vindicaret. Legatos missus
pontifex ab imperatoribus clamide in Saxonia^ ut
vcniret et defcnderet sancte Romane seccIesie.Tanta
denique gentisGalliarum Italia suntingressi,quanta
nunc antea et postea non snnt inventi. Ve Roma !
quia tantis gentis oppressa et conculcata {an. 967,

potestas firmissimas,et robor eorum inregno itali- B Jan). ; qui etiam a Saxone rege appreensa fuisti^.

co.Placuit verba imperator Grecorum;gaudebundus
effectus, aurum et argentum infinitum cum puella
transmiserunt in terra Romania,inecciesia aposto-
lorum principi coronacapitis impositis, et nuptias
celebrate,et laudibusdecorata, imperatrixRomana
effectaest, etsecundumGrecorum lingua Pyphanu
vocitabatur. In saxoniaque pergunt per magna
letitia(an 972).

39. Obiit bisdem Leo papa {an. 965). Johannes
episcopus Narniensis civitaselectusin sede sanctis-
sima propler hoc advocatum est Johannes tertio
deeimi pape.Romani vero secundum consuetudinem
illorum maliguam,ejectus papa de Lateranensis pa-
latio, alii percutiebant caput ejus, alii alapas in

et gladiati populitui, et robor tua ad nichilum re-
dactaest! Aurum etargentum tuuminillorum mar-
suppiis deportant. Mater fuistis, nunc factaestfilia;
quod habuistiperdidisti, expoliata es a virtute tua
prima, sub teraporc Leoni papse^ est conculcata a
Julius primus. Celsa tuarum triumphasti gentibus,
mudum calcasti, jugulasti regibus terre ; sceptrum
tenebai et potestas maxima ; a Saxone regeexpo-
liata et menstruata fortiter. Sicut per quidam sa-
pientes dicitur^ et in storiis tuorum scriptumreppe-^
ritur.Dudumpugnasti exterorum gentibus,ex omni
parte superasli seculum a septemtrione usque ad
meridiem ; a Galearum gentes usurpata, nimiuln
speciosa fuistis. Omnes tua moenia cum turris 6i

facies ejus percutiebat, alii nautes nutis 78 crucia- C pugnaculi sicuti modo repperitur : Turres tuarum

bautur. Sic cedentes et affiigentes in Gampaniefi-
nibus inclusus, et dicebant Romanis interse: Ut
non veniant reges Saxones et destruat regnum no-
strutn, et tiberes nostre in captivitatem^ intercedente
Pelro apostotol Cujus sedis exviduata remanserat.

tricenti octoginta una habuistis, turres castellis
quadragintascx,pugnaculi tui sexmiliaocto centies,
portes tue quindecim. Ve civitas Leoniana I dudum
capta fuistis, modo vero a Saxonicum rege reli-
cta 7» !

VARLG LECTIONES.
'"» icil. obitu. 78 nates nodis ? 79 Eic auctor scribendo finem dedit.

DE IMPERATORIil POTESTATE IN URBE ROMA LIBELLtJS.

Priscistemporibusimperiale decus^effioruitRomee, D
?ub cujusdominationediversa consistebant regna,
pt cui cunctfle gentes propria submittebant colla.
Constituit ergo consules, qui cotidiano usu regni
gubernacula consilio disponebant. Erant namque
distributaofficiaper senatores et magistratus,prout
unicuique ministerium opere competebat.Imperiale
vero decus laudibus honoribusque ab omnibus tlfi-
tummodoextoIIebatur.Postadventumunigenitifihi
Dei et postascensionis ejus gIoriam,Romanum im-
porium Byzantium sc contulit quac, a Constantino
magno cjpsareConstantinopoIis vocataest.Quce quia
Romanogloriabatur imperio, dicta estNova Roma,

sic tamen utantiqua Romagloriosa prwponeretur
cffiteris. Euntibus autem apostolis vel successoribus
eorum praedicare evangelium secundum divinum
prseceplum in mundumuniversum,Romam ceesares
revcrlcbantur, diversatormentasanctisinferentes,
ut diis suispIacerent.Undeaccidit,utbeatusPetrus,
qui preelatus fuerat cseteris a Jesu Christo domino
nostro, Romam prsedicationis causa veniret, quiB
omnium gentium clamabaturdomina; qufficatenus
sicut multis idolorun| simulachris erat seducta,ita
plurimis preedicationibus apostolorum aliorumque
martyrum exhortationibus cum coeteris conversa.
Ubi etiam beatus Petruset Paulus, doctor genlium

y

ratema caput erat mullaruin g
simulachrorum, itacaputetdoi
nium christianonim in unitate
fu9ffi Deitatis, habeas principal
niratisin acccpto privilegio Jes
beris Cephas{,Joan. i, 24) ; et sl
le, ne deficial fides liia (Luc. IXI
Diviso autcm Homano imperii
sedos, quce antiquie Roms soliti
polimc9seldeducta,tnullarumg
Iraurbemfueranti-ebelles.Undl
cacontraeam surreierunl belli
enim Romaperpatricios prind
lantumsubjectasuoimpRralori
'raperatur paganorumrituiQv»
«uos tegatos, sanctissimos Rom
hislianos, per diversa eupplici.
ot.Cresceule auleni christianai
ndei a patriciis exarsit, usque (
sunl Italiam ingressi. Cumqui
Pado,nuiicialuni esl Romae — l
verius papa lunc Romaiiffi eccl
cio, cujususorvoeabatur Polyii
autem illis,quod prasfalus ponlii
gobardos iaviUna eos Itomami
Grcecurura aboleretur, et cccleij
polestale puntificis, cui tanta ii
nihil aliud prieter ecclesiarumi
ret curam. Quotidianus ergo vii
latio consuelus, etannualjadoii
ecclesiarum^et ciesari» elcemosy
solummodocralob reverentiaiq
ct Pauli. Si quaudu imperialM l
principe, utRuroanus poiilifex|
stanlinopolim ad imperalnrem, c
sione ibat, etam sj pro certo sc
mitlcr£tur. Mittebaturaliquandl
Naraopatricio ad Silveriumpapi
ciscereturad domum illius, uj>j
dixit illi uxor s«a : Domine papt
niws. quia voliiiiU inducert Lanf
IllisdiclJsfecil eum corapreheu
steraque raonachi^m induenj
asiuo ad raooastcrium sanclie Sal
que egressut esset, foras sedeiu|
quidam de astantibus : Heu dat
csl. Preetcrea iuvadcnlihus LanJ
conversis ad Christi fidcm, fi^
ccssavit imperium ab urbe Rom^
Pcr rcgaseDim principabantur j
quippe Italioe fluibns^SpolelaniRi
stilutus cat vice regis, tali paclo j
cus obirel, intcrcssctdux priefojl

»» Longobardi ed. »' etsi e^

(118] DBliclaZaccbarinprofMl
V. supra Chronici num. 17)

53

DE HIPERATORIA POTESTATE IN URBE.

54

Propterea inTentum est, ut omnes majores Romn A esset Itali8e,Yolens totius regni flnes suie Tendicare

essent imperiales homines,tam episcopi qiiam laici,
el omne Tulgus pariter cum his faceret fldelitatem
imperatori, et ut snus missus omni tempore mora-
retnr Romse addeliberandaslitigiosascontentiones.
Morabatnr quippe in palatio sancti Petri ; et erat
constitatum,quanta^et qualia stipendia de palatio'ei
darentnr cotidie.Quod autem reTiquom erat de su-
pradictismonasteriisTel patrimoniis, deterebantur
affluenter.TantanempeimperialisTirtusibiTigebat,
nl si in legali judicio minoris tcI inscii causa post-
poneretur,et ille alicigus consilio pedes teneretle-
gati imperatoris,petens abeojustam legem,etmis-
sos adjuraret principes Romanorum dicens : Per
eam fidemj quam damino imperataris debetis, facite

ditioni ; altero,eo quod immanissima gens Aggare-
norum ijla jam tangebat conflnia, capientes quan-
dam urbem qu« Tocatur Bari, quam munientes,et
multis Tictualibus implentes, pro refugio habebant.
Et ideo a comproTincialibus t^rrm illius benigne
susceptus est.

Preefatus itaque casar cum multitudine populi
proflciscebatur ad accipiendas easdem gentes. Et
ne graTaret eosqui deprsedati ab Aggarenis erant,
qusesiTit solatium RaTennie ; sed qusesiTit etiam so-
latium ; quse ricina erat, Yenetiee, quatenus naTali
adjutorio fultus posset abundanter ferre Apuliam.
Prsesidebat (123) namque tunc RaTennati ecclesin
Johannes archiepiscopus, qui serriens imperatori

hueyufmini justam legemyUemo erat ausus declinare B familiarior eraUUnde inTidiaductus Romanus pon-

neque ad dexteram neque ad sinistram,etiam si a
propioquis (i20)pontificisil]ata esset ii^uria. Mul-
totiensTero non ante apostolicum,sed in judiciali-
loco ad Lateranis m, ubi quidam locus dicitur Ad
Lupam, quie mater Tocabatur Romanorum (121),
ibijudiciariam legem flniebaot.Gompositiones quo-
que quffi solebant(122) a malefactoribus, «equaliter
dlYidebantur misso imperatoris et apostolici.Siau-
tem talis culpa erat, ut res scelerata fisco publico
subderetur, non ad ecclesiasticam transibat subje-
etionem, nisi per donatiTum imperiale preeceptum.
Si enim aliquis iram incurrebat imperatoris episco-
pns aut judex Romanus, et licitum esset ceesari to-
nire Romam, Teniebat;sin autem, mittebatur duz
Spoletinus.comprehendebatur offensor,et duceba-
tur inezilium. DomusTeroilliussignabaturannulo
regis usque ad ejus consultum,ut si quando reTer-
teretur ad gratiam, haberet propriasalTa ;sin alias,
per imperialia precepta distribuebatur militibus.
Quod siad judicis potestatem rejiciebatur quisquam,
et ciesaris adhereret clementi8e,mitlebatur pro tali
negocio legatus ab imperatore, qui diligenter exa-
minaret rei Teritatem ; et si ejectus propriam ha-
beret culpam,sustinerdtinjuriam.

Hac consuetudine usi snnt Ramoni usque ad Lu-
dowicum magnum •> imperatorem, Lotharii filium
Htc qnia magis Italiam habitare elcgit, vicinior
factus est Romae ; ubi et ampliori quadam usus est

tifex nomine Nicolaus,exarsit in iram contra illum,
Tocans eum subdole Romam,ut quasi ecclesiastico
judicio posset hunc condemnare, et alterum sub-
rogare. His quippe auditis,archiepiscopus confugit
ad reginam Engelbergam, quse suos legatos direxit
apostolico, rogansutredderetgratiam archiepisco-
po.Quodjcum impetrare|nequiret,suo domino humi-
lilcr intimavit,ut gratiam interferret suie tuitionis
archiepiscopo, Tetansapostolicum ei nullaminquie-
tudinem facere.Etquiainaudito principeapostolicus
excommunicationes in eum protulit, graTis inimi-
citia inter cosfacta est. Erectus est denique regius
honor contra apostolicam dignitatem, objicieus ei
antiqua palrum statuta : non licere prselato excom-
municareepiscopum,inconsuUos7nodaliconcilio,et
quia synodus nona papa,sed ab imperatore Tocari
deberet.Plurimae denique irrogationes pro tali oc-
casione illatse suntRomanopontifici.NamPentapoli
benenciales ordinessuisdistribuit, praecipiens nul-
lam adminisfrationemimpendere Romee, ezceptis
suffragiis uaTali deportatiooe.Multa enim juTamina
imperiales habuerunt fideles. Fecit etiam occupare
nonnulla patrimonia in Gampaniee partibus regio
usiii suorunffiio fldolium.Deprffidictis quoquemo-
nasteriiscotidianaexigebanturserTitiain disco (124)
regis perdiversos apparatus.Gonstituitdeniquecon-
sultu Rumanorum principum in urbe Roma Ar-
senium qucndam episcopum, sanclitate et scientia

potestate, babens strenuos Tiros ejus urbis,scientes ^ adornatum et aposcrisarium sedis Romanie, dedil-

antiqnamimperatorum consuetudinem, etintiman-
tescaesari.Quisuggerebantilli, repelere antiquam
imperatorum dominationem;etnisi ob reverentiam
beatorum apostolorum dimitteret,pro certofaceret.
Hic etiam princeps BeneTenti fines ingressus est et
totius Calabrifle duobus modis, uno, quod proYincia

que illi a^jutoremJohannemdiaconumetarchican-
cellarium suumque secretarium,quiposteaReatinus
episcopus effectus est, unde jam electus erat.

Tempore(125) igiturcongmo imperatorTeniebat
Romam (an.864), et suscipiebatur abomnibus tam
msgoribusquamminoribus honoriflce ; Tenicbatque

VARIiE LECTIONES.
« ita correxi: lateratus ad. s» qui alias II Tocatur a Flacio additum esse videtur,.

NOTiE.

M20) Vide supra Ghronici num. 24.

(121) Vide supra Ghronici num. 24.

(122) SoWebantur.

(123) De sequentibus cf. Gesta Nicolai I, capp.21
sqq. ; sed noster nec inde nec ez Azmalibus Hin*

cmari pendet.

(124) Id est mensa.

(125) De sequentibus cf . Hinecmari Annales an*
864, et Erchemperti. cap. 37.

S5

BENEDICn S. ANDR. MON. DE IMPER. POTEST. IN URBE

56

eam eo jam dictus archiepiscopus Rayennse^nilme- A
tuens minas pontificis.Unde evenit major discordia
interpapam etimperatorem.Eratquippe imperator
inpalatio sancti Petri aposto1i,et papa ad sanctos
Apostolos; cumque omnes illius insidioB contrare-
giam digniiatem pro nihilo ducerentur, constituit
monachos seu Christo dicatas virgines ex monaste-
riisRomee, ut quasi suh ohtentu religionis cotidia-
nas celehrarent leetanias per circuitum murorum,
et missas canerent contra principes male agentes.
His auditis, primarii regis humiliter accedentes ad
papam,rogaverunt eum familiariter, uttalia prohi-
heret ; et cum nihil ah eo impetrare possent, re-
versi sunt moerentes.Quadamverodiecumquidam
milites prsefati principis irentad sanctum Paulum,
et reverterentur,accidit eos occurrere talihus Ifleta- B
niis. Qui instinctuantiquihostis iniram vemsunt,
et pro fidelitate suiseniorisvindictamexercuerunt
contra illos, percutientes et ceedentes graviter cum
fustihus, quas manihus deferehant. Qui fugient^s
projecerunt cruces et iconas, quas portahant, sicut
mos est GroBCorum^ e quihus nonnullae conculcatce,
nonnulloe dirupta; sunt. Unde elimperatorgraviter
est permotus in iram, etpro qua causa apostolicus
mitior effectus est.Profectus est denique idem pon-
tifex adsanctum Petrum, rogans imperatorem pro
8uis talia patranlihus ; et vix ohtincre valuit. Jam
itaque inter se familiares effecti sunt.Tamen regia
dignitas semper fuit Romee suisque confiniis,usque
ad finem dierum imperatoris,sicut supra praeliha-
tum est. Eo vero infirmante et ad extremum pro- G
pinquante,quia non hahehat filium,voIuit sihi suc-
ccdereCaroIummagnum adsuscipienda imperialia
sceptra.Cum haec ita geruntur, Romani pontifices
semper per oratores litteras »* mitlehant invitato-
rias ad Carolum Calvum regem Francorum, invi-
tantes eum clam. Et quia erat in htteris quasi phi-
losophus,rogahant villum supervenire hcato Petro
etde servitutisjugo ad propriam lihertatem reducere

suam ecelesiam, ut quasi per vimah aliquo esset
oppressa.

Talihu6 evolutis machinationihus, moritur Ludo-
wicus (an. 875). Mittitur statim citatus a Johanne,
qui tunc praeerat, a w papa legatusadeundem Ca-
rolum,qui nullas veniendo faciens moras^ingressus
Italiam petiit Romam (an 876) Mittitur denique
alius missus ah uxoreimperatorisEngelherga,veIa
suis primatihus ad Carolummagnum ostendens ei
vota defuncti.Etquilongius erat, noluit m tam cito
venire, ut impedire posset iter Caroli Calvi. Qui
veniens Romam, renovavit pactum cum Romanis,
perdonans illis jura regni et consuetudines illius,
trihuens illis sumptus de trihus supradictis mo-
nasteriisjid est domini Salvatoris, et heatse Mariffi
semper virginis in Sahinis, atque sancti Andrese
juxta montemSoractis,etdec8eteris quam plurimis
monasteriis fiscalia patrimonia. Patrias autemSam
uise et Calahrise simul cum omnihus civitatihus Be-
neventi eis contulit,insuper ad decoremregni totum
ducatum Spoletinum cum duahus civitatihus Thus-
cise, quod solitus erat hahere ipse dux,id est Ari-
cium et Clusium, quatenus ut is,qui praeerat regia
vice aute, Romanis videretur post esse suhjectus.
Removit etiam ah eis regiasIegationes,assiduitatem
vel preesentiam apostolicse electionis. Quid plura ?
Cuncta illis contulit quse voIuerunt,quemadmodum
dantui* illa, quee nec recte adquiruniur nec posses-
sura sperantur (126).

Fugato itaque isto Carolo prse mctu alterius Ca-
roli (127), qui veniehat, infirmatur, antequam de
regno egrederetur Italico. Egressus namque vix,
defunctus est (an. 877). Ad illo autem die honori-
flcas consuetudines regiae dignitatis nemo impera-
torum, nemo regum acquisivit ; quia aut virtus
defuit, autscientia pro multis regni contentionibus
et assiduis divisionihus, unde multa praelia, dela-
tiones, et rapinee fuerunt in regno.

VARLE LECTIONES.

8* literas edd. w aelcndiim esse videtur. " fortasse non valuit.

miM.

(126) Ex Ottonis III diplomatc. Vide Mon Germ.,
Legam t. II,B, 162, lin.26 (Pafrotog., i. CXXXVIII).

(127) Scilicet Crassi.

ai

mmm

mma

AMNO DOMINl MIII

SILVESTER PAPA II

(GERBERTUS.)

NOTITIA fflSTORICA IN SILVESTRUM PAPAM II,

(Natal. Alex., Saculum z, pag. 36,)

Gregorio V successit Gerbertus nalione Gallus, A
patria Aqaitanus, humiii genere natus, Auriliacen-
sis monachus, deinde Bobiensisabbas, Ottonislll et
Robertiregis Francorom pneceptor, archiepiscopus
Remensis, deinde Ravennatensis, Ottonisimperato-
ris discipuli sui fayore in sedem apostolicam eve-
ctosy mutato nomine, Silvester II appellatus. Ipsum
Hispali arles magicas et necromantiam didicisse,
daemonem familiarem babuisse, etiam ex quo fuit
pontifex ipsum consuluisse de duratione vitffi suse,
ab eoque responsum tulisse quod ante moriturusnon
essetquammissamcelebrassetin Jerusalem, et alia
absurda et inepta, Benno pseudocardinalis et schi-
smaticus auctor commentus est et scriptis manda-
vit.Quam f abulam in Commentarios suos retulere Si-
gebertos ad annum 998,quamvis de ea dubitanter lo- £
qaatur;MartinusPolonus^S. Antoninustom. IIGhro-
nic, tit. 16, § 1 8 ; Vincentius Bellovacensis lib. xxiv,
cap. 88 , Wemerus Rolewink, in Fasciculo tempo-
mm ; Willelmns Malmesburiensis lib. ii de Gestis
regum Anglor.,cap, iO; Centnriatores Magdebur-
genses, et Platina, lib. de Vitis poutificum, in Sil-
vEsrao U. Verum istud schismaiici aucloris com-
mentum, quod historici nimis creduli et minus
accnrati excepere, cosevi scriptores destruuHi, cum
laudibus exornant Gerbertum seu Silvestrum 11«
et ejus eximia prsedicant merita. Dc eo Ditmarus
Merseburgensis episcopus lib. vi : u Superius, in-
quit, de universali papa Brunone disputans, cum
saccessorem ejus Gerbertum tantum nominarem,
ut de eo latias aliquid scribam, non incongruum G
est. Erat is natus de occiduis regionibus, a puero
liberali arte nutritus, et ad ultimum, Remenscm
arbemadregendumjusiepromotus.Optimecallebat
astrorum cursus discemere, et contemporalcs suos
varise artis notitia superare. Hic tandem a finibus
svis expulsus, Ottonem petitt imperatorem, etcum
eo diu conversalus, inMagdeburghorologiumfecit,
^ilud recte constiluens, considerata per fistulam

quadam stella nautarum duce. Posthffic autem prse->
dicio papa defuncto, is gratia imperatoris eidem
successii, et usque adtempusHenriciregissedebai,
Silvester vocatus. » De eo Helgaldus Floriacensis
monachus in Vita Roberti regis Ghristianissimi, de
quo ita scribit:« Fuit idem rex sapientissimus
liiteraram, cigus sapieniissimo cordi insita erant a
Deo data perfectfie scieniiee dona. Nam a piissima
raatre scholse Remensi traditus, domno Gerberto
ad erudiendum est datus, qui eum sufficienter libe-
ralibus instraeret disciplinis, ut in oronibus Deo
omnipotenii complacerei virtuiibus almis. Factum-
que est : is quippe Gerberius pro maximo su« sa-
pientiffi meriio^quatoio radiabat in mundo, dona-
tivo regis Hugonis munere, poniificium adeptus
Remense, non multisannisilludadornavitsplendide
in his quae foreni necessaria sancts Ecclesiae. Eo
namque derelicto, Ravennatium factus estrecior ab
Ottone III. De quo ad aposiolatum Peiri apostoli
sanciissimi festinus conscendens, multa in eo vir-
tuium operaius est insignia^ et prsecipue in elee-
mosyna sancia quam foriiier ienuit, dum fideliicr
vixit. Inier cffitera de se leeius et hilaris ita in Rlii-
iera lusii:

Scandit ab R. Gerbertus in R., post papa vigens R.

Hoc aperie demonsirans quod hi ires episcopatus
honores, quos professione regularis vitae Pairis Be-
nedicii monachus factus suscepit, rexit et tenuit,
hujus R liiterse signo in capite suni declaraii ; » sci-
licet Remensis, Ravennas et Romanus.

De eodem pontifice GlaberRodulfuslib. i Histor.
ita scribit: « Accersens imperator Gerbertum Ra-
vennce archiepiscopum,constituii illum principalem
Romanoram poniificem.Isque Gerberius oriunduse
Galliis exstitit, minorum etiam gerens prosa|>iam,
sed iamen ingenio acerrimus, artiumqueliberalium
studiis plcnissime instructus. Proinde Remoram
etiam a regeFraucorum Hugone fuerat constitutuB

s»

SILVESTER PAPA 11.

60

pontifez. Sed quoDiam valde erat acer acprovidus, A Post annum Romam mutato nomine Bumpsit

intelligensArnulfum ejusdem urbisarchiepiscopum

quo vivente ordinatus fuerat ex cousensu ejusdem

regis, niti in prislinam reformari sedem,cauteiter

arripiens, ad prsedictumdevenitOttonem.Quisatis

honorifice ab eodem susceptus : quem eliam sta-

tim RavennflB, inde vero Romance urbis sublimavit

pontificem. »

De ipso episcopi provinciceRemensis, in decreto
electionis illius ad eumdem archiepiscopalum, ita
scripsere : « Nos episcopi Remorum dioBceseos, se-
cundum constitutiones Patrum, favoreet conniven-
tia utriusque principisnostri, domni Hugonis Au-
gusti, et excellentissimi regis Roberti, assensuquo-
que eorum quiOeisuntin cleroet populo,eligimus

Ut toto pastor fieret orbe novus.
Cui niminm placuit sociali mente fidelis,

Obtulit hoc Csesar tertius Otto sibi
TempuB uterque comit clara virtute sophisB ;

Gaudet et omne Beclum, frangitur omne reum.
Clavigeri instar erat coelorum^ eede potitus,

Terna sufiectus cui vice pastor erat.
Iste vicem Petri postquam suscepit, abegit

Lustrali spatio seecula morte sui.
Obriguit mundus discussa pace triumphus,

Ecclesise nutans dedidicit requiem.
Sergius hunc loculum miti pietate sacerdos,

Successorque suus compsit amore sui.
Quisquis ad hunc tumulum devexa lumina vertid,

Omnipotens Domine dic miserere sui.

Occasionem dcdit flngendi ipsum magicis arti-
bus deditum fuisse, summa ejus in mathematicis
peritia, in novis horologiis aliisque machinis ezco-

nobis archiepiscopum abbatem Gerbertum, fletate Bgitandisacerrimumingenium, inperficiendisindu-

maturum, natura prudentem,docibilem,affabilem
misericordem. . Hujus vitam ac mores a puero
novimus, studium in divinis ac humanis rebus ex-
perti sumus ; hujus consiliis ac magisterio informari
quflBrimus, ejus electionem subscribendo confirma-
mus. » Ipsum Gregorius V pontifex optimus et ec-
clesiasticae studiosissimus pisciplinaB ad Ravennatem
archiepiscopatum evexit, multisque ornavit privi-
legiis ob eximia ejus merita.

Stephanum Ungarorum regem sanctissimum,qui
Pannoniam ad Christi fidem perduxerat, regis no-
toine regioque diademate Silvester II cohonestavit,
crucem ante ipsum, ceu apostolatusinsignegestari

stria, quae rudi saeculo, ineruditishominibus,absque
familiari genio et daemonis ope fieri non posse vi-
debantur. Rumorem ineptum auxit summa ejus
felicitas, quod nempe vir ignobilis^ ex claustro ad
aulam penetrasset, quod facile se insinuasset in
amicitiam principum, quod archiepiscopatus duos
Galliae et Italise primarios obtinuisset, ac demum
ad sedem pontificiam esset provectus. « Haec vul-
gariter ficta (ut Willelmi Malmesburiensis verbis
utamur),eo quod soleatpopuluslitteratorum famam
leedere, dicens illum loqui cum daemone, quem
in aliquo viderit excellentem opere. Unde Boetius
inlibro deConsolationephilosophiaequeritur pro-

jussit, ecclesias iu ejus ditionibus constitutas ipsi^ pter studiumsapienticesedetalibusnotatum, quasi

OrdinandAS rplimiif fitri<mnionaAm F/t^lAolnn» ^^ ^^ : i: ?i- • 11. • A _i 1 •«

ordinandas reliquit, Strigoniensem Ecclesiam, eo
rogante metropohm constituit, caeteros episcopos,
gentemque totara apostolicabenedictione confirma-
vit, ut testatur Cartuitius episcopusin VitaS. Ste-
phani regis Ungarorum, apud Surium, ad diem 20
Augusti. Arnulfi Remensis archiepiscopi restilutio-
nem confirmavit Silvester II, ea arte acprudentia^ut
iis quae in ipsumscripserataemulationis etconten-
tionis ingenio, et actis synodi Remensis in qua de.
positus fuerat, non derogaret, et sedis apostolicae
auctoritati consuleret. Unde et reatus conscientix
meminit, et quibusdam excessihm pontificali honore
/>ni7aft<m asserit in epistola ad ipsum data;etei
subvenire se dicit, ut quia ejus abdicatio Romano

conscientiam suam sacrilegio poUuisset ob arobitum
dignitatis. Non conveniebat^ inquit, vilissimorum me
spirituum praesidia captare, quem tu in hanc ex-
cellentiam componebas^ ut consimilem Deo faceres^
Atqui hoc ipso videmur affines maleficio, quod tuis
imbvti disciplinis^ tuis instituti ntoribus sumus. »
Ingenii et eruditionis suae nonnuUa reliquit roonu-
menta Silvester 11, librum scilicet de Geometria,
quem in bibliotheca Farnesiana se legisse testatur
Onuphrius Panvinus in Adnotationibus ad Platinam;
librum de Numeris ad Constantinum monachum Flo
riacensem, et plerasque epistolas breves, quae ex-
stant partim in Biblioth. PP., editae ex cod. Pa-
pyrii Massoni, partim tom. II Historiae Francorum

assemu caruit, Romanx pietatis munere reparetur, D Andreae Duchesnii. Scriptae sunt ante illiusponti-

ObiitSilvesterni2 Maii anno Christi 1003, cum
annos quatuor et menses tres vel quatuorsedisset.
Ipsi hoc epitaphium posuit Sergius IV pontifex
Maximus, quod Bennonis calumniam,ab aliis sim-
plicioribus et nirais credulis scriptoribusexceptam,
funditus subvertit :

Iste locus muudi Silvestri membra bepuUi

Venturo Doroino conferet ad sonitum <

Quem dederat mundo celebrem doctissima virgo

Atque caput mundi culmina Romulea.
Primum Gerbertua meruit Francigena sede

Remensls popuh metropolim patrie.
Inde Ravennatia meruit cooBcendere summam

Ecclesiee regimen nobile, sicque poteos

ficatum, et nonnuUse sunt in Joannem XV ponti-
ficem maximum duriores. Gerberti epistolam ad
Constantinum monachum FloriacensemDespherae
constructione, et sermonem egregiumDeinforma-
tionc episcoporum, edidit P. Mabillonius tomo II
Veterum Analectorum. Eidem ascribendum censet
Libellum in quemdam Porphjrii locum^ cujus Li-
belli praefatio ad Ottonem III imperatorem edita
est tomo I Analectorum. Ejusdem Geometriam, et
Rhjthmomachiam in bibliothecaeThuaneae ras. co-
dice exstare mox laudatus Mabillonius testatur tomo
II Analectorum, pag. 215.

6i

NOrmA UTTERARIA.

62

NOTITIA LITTERARIA.

(Apud Fabricmny Bihlictfma mfdid^ 'et infinise IfiUnialii^ tomt III, pa^. 44,)

GERBERTns, Aurelianensis scholasticus ord. Be-A Epistola ad Adelboldum de causa diyersitatis

ned. in coenobio Floriacensi, prseceptor Ottonis III
imp. et Rotberti regis Francorum atque ex abbate
Eobiensi et S. Columbani Remensis et hinc Raven-
natensis archiepiscopus, ac denique papa Sylvester
II ab anno 099, April. 2, ad annum 1003, 12 Maii.
In Conciliorum tomis exstant ejus Epistolss : 1* ad
Ascelinum (Axolinum) seu Adalberonem, Laudu-
nensem episcopum, ut accusatus ad Romanam sj-
nodum veniat ; 2* ad Arnulfum quem Remensi
restituit archiepiscopatui^ et 3'' ad Robertum Vice-
liacensem abbatem, cujus privilegia confirmat.
Alis EpistoUB CLXI, quas Gerberti adhuc utens
nomine, archiepiscopus Remensis scripsit, et qui-
bus ex Nicol. Fabri codice usus Baronius esl, edit»

arearum in trigono sequilatero, geometrice arith-
meticeque expenso. In laudati Pezii anecdot.
tom. III, parte ii, p. 82-84.

Geometria divisa capitibus 94, id., p. 7-82.

Libellus De sanguine et corpore Domini ^id.^ tom.
I, parte ii, pag. 133-148. Incip. : Sicut ante nos
dixit quidam sapiens. Ediderat sed sine nomine
auctoris Lud. Gellotius appendice ad Hist. Gotes-
chalci, Paris. 1655 fol., et sub Herigeri abbatis
Laubiensis nomine Mabillonius prolegom. ad
part. II Saec iv Benedictin. Sed ex fide Gottwicen-
sis codicis Gerberto eum Pezius restituit.

Acta synodi Remensis an. 992, apud Centuriato-
res Magdeb., centuriax, cap. 9, pag. 246, oppu-

primam a Joan. Baptista Massono, Papyrii fratre, B gnata a Baronio ad illum annum, num. 9 seq.

Paris. 1611 ; 4**, atque inde in Andreee du Chesne
Scriptoribus Francicis tom. II, pag. 789-827, et in
Bibliothecis Patrum Paris. 1644-1654, tomo III ;
Colon. 1648, tomo X, et Lugd. 1677, tom. XYII,
pag. 669. Ultima ex iilis 161 epistolis est data ad
Consianlinumy quam prsefationis loco Gerbertus
prsemisit libro suo adhuc inedito De numerorum
diviswne, Sed Duchesnius preeterea ex codice Sir-
mondiano, tom.Il Scriptor. Francor., Paris. 1636,
pag. 828-843, vulgavit alias Gerberti Epistolas LV,
qnas in Bibliothecis Patrum repetitas non invenio.
Epistola ad Comtantinum eumdem, monachum
Floriacensem, et postea abbatem S. Maximini : De

Sermo apologeticus in conciUo Mosomensi an. 995
editus in Actis illius concilii et in Centuriis Magde-
burg., tom. III, p. 279. Apud Baroh. ad annum 995,
atque ineditis perperam a preestantissimo Caveo
accensitus.

Rhythmomachia edita Lipsiae 1616 fol.,|cumg]o-
riosissimi principis Augusti, Luneburgensium du-
cis libris iv, De ludo schacchorum.

Vita et passio S, Adalberti Ursini^ comitis Rosem-
bergi, Pragensis episcopi, Gnesensis archiepiscopi
et an. 967 martyris, Boemorum» Hungarorum, Po-
lonorum, Prussorum apostoli, edita ab Abrahamo
Bzovio excodice CasinensiRom. 1629foL,unacum

spherm constructione^ in Joannis Mabillonii tom. 11 q SylvestroII Csesio Aquitano a magia et aliis calum-

Analectorum, pag. 212 (edit. novs pag. 102).

Sermo de informatione episcoporum, id., pag. 103.

Prmfaiio ad Ottonem III imp. in locum Porphyrii
a se iUustratum^ id. tom. I, p. 1 10 (edit. novse pag.
106). Librum ipsum Gerberti De rationali et ratione
uti^ praemissa eadem cum prsefatione edidit Ber-
aardos Pez tom. I Anecdolor., parte ii, pag. 149.
Hoc scriptnm respicit Fr. Benzonius, cum ait :

Logica cam volvis^ quld tu, Gerberte, resolvis ?
Hinc orbi toto te pnefert tertius Otto.

Xccepta sohUione de ratione uti et ralionali, Ger-
berto resolutoripost Ravennam placuit Romam dare,
donum videlicet rmperiale, Haec Benzonius lib. i Hi-
slorie, cap. 15^ in Joan. Petri Ludevig Reliquiis

niis vindicato (1) : et in appendice ad tomum XX
Annalium, Rom. 1641 fo). Georgiusvero Hensche-
nius,quieamdemVitam ediditex codicePragensiin
Actis Sanctor., tom.III, April. 23, pag.l78,Gerberti
eam essenegat, quanquam monitu ejusdem scrip-
tam eique dicatam non diflitetur a monacho quo-
dam SS. Bonifacii et Alexii.EademBohuslai Balbi-
ni est sententia, qui hanc Vitamin Bohemiasancta
legendam offert decad. i Miscell. Histor. regniBo-
hemias^ libro quarto, Pragae 1682 fol.Sinenomine
auctoris vulgavit etiam Canisius tom. V, parte ii
Antiq. Lect., pag. 332 (edit. novee tom. III, p. 45).
Dodecastichon in laudem Severini Boetii, apud

Baronium, ad annum 526, n. 18.
veterum monumentorum tom. IX, p. 249, et in ^ Sed quam idem memorat Baronius ad an. 992, n.

Menckeoii lom. I Scriptor. Germ. , p. 980.

Epistola ad Sallamy episcopum Urgellensem an.
1001, et ad Odonem episcopum Gerundensem an.
1002 scripta, in Baluzii appendice ad Marcam His-
paaicam, p. 957 seq.

9, Altercationem cum Leone nuntiopapseJoannis ZV,
nondum edita e.st quodsciam; uti nec liber De Rhe"
torica, aut quem De compositione astrolabii compo-
suit, teste Ludovico Jacobo, p. 214 Bibl. pontiliciffi.
De studio scientiarum mathematicarum quo Ger-

ii) H«c apologia pro Sylvestrs II recusa Rom. 1678 foi. Vide Ephemeridas eruditorum Parisiense»
illitts anni pag. 331.

63

SILVESTER PAPA 11«

64

berius pro illa setate ad miraculum effloruit, Joan.
Wallisius cap. 4 Algebrfle suae, tom II Opp., pag. 16
seq., ubi etiam de illius Abaco atque Algorithmo,
si ve libro De numerorum divisione quem scripsit
magistro in Hispania usus Josepho sapiente, qui et
ipse libellum demultiplicatione etdivisione compo-
suerat. Oe eodem Gerberto*plura Guilelmus Malmes-
burg. lib. II Hist. AngIor.,pag. 64-65, ubi inter alia :
« Yicit scientia Ptolemseum in Astrolabio, Alkin-
dum (2) in astrorum interstitio,JuliumFirmicumin
fato. Ibi (in Hispania) quid cantus et volatus avium
portcndit, didicit. Ibi excire tenuesex intcrno figu-
ras : ibi postremo quidquid vel noxium vel salubre

A curiositas humana deprehendit. Nam de licitis ar-
tibus, arithmelica, musica, geometria nihil attinet
dicere, quas ita ebibit, ut inferiores ingenio suo
ostenderet, et magna industria revocaret in Gal-
liam, omnino ibi jam pridem obsoletas. Abacum
certe primus a Saracenis rapiens, regulas dedil,
quffi a sudantibus abacistis vix intelliguntur» »

Prffiter epistolas omneshic indicatasaliamvulga-
vitBaluzius in libello De correctione Gratiani. Data
vero est iila ad abbatem quemdam, excusaiquese
a crimine simoniae de quo accusabatur cum Romar
num pontificatumassecutusesi. Vide Baiuzium ibid.

(2) Ita lege cum Wallisio pro Akandrmim. B

DISQUISITIO DE SGRIPTIS GERBERTI

POSTMODUM SYLVESTRI H.

{Histoire de la Francepar des religieux henedictiens de Saint-Maur^ tom. VI,

pag. 577.)

Quoiqu'ilsoitvenu jusqu'& nousun grandnombre
d'6crits de la fa^on de Gerbert, nous ne sommes
point assur^s d'avoir toutes les productions de sa
plume. Nous ne pouvonspas non plus nous flatter
qu'on nous ait conserv^ la connaissance de toutes
celles qui sont perdues, tant il a ^crit pendant le G
cours d'unelongue vie. Entrons endiscussion.Pour
le faire avec quelquc ordre, nous commencerons
par ses ouvrages sur les arts lib6raux, comme les
premiers qu'il a ^crits. Ensuite nous viendrons k
ceux qui traitent de mati^res eccl^siastiques.

io Personne n'ignore que le savoir dominant de
Gerbert ^taii lascience desmath6matiques;comme
rarithm^tique et la g^om^trie sont les deux ailes
du math^maticien, selon Platon, Gerbert 7 donna
une application particuli^re, quoique, s'61oignant
de Topinion de cetancienphilosophe, il compte la
musique au secondrangapr^srarithm^tique (Prxf,
in geom.). 11 a beaucoup 6crit sur cctte prcmi^re
partie des math^matiques ; mais on n'a presque
rien imprim6 de ses productions sur ce sijyet, et D
peutdtre avecraison. DomBernardPez en visitani
les biblioth^ques de Bavi^re, trouva dans celle de
Tabbaye de Saint-Emmeran,& Ratisbonne, un trait^
d'arithm6tique qu'ilcroyait sans difficult^ de la fa^on
de Gerbert (Pez, Anec. 1. 1, diss. p. 38, n. 63). Ce qui
le lui persuadait esi qu'il suit son A bacus dans un
manuscrit in-4<', ancien dc six cents ans, ct que le
nom de rauteur esi dtoign^ par un G majusculc,
k la t6te du iitre tel que levoici : G. LiLer subtilis-
simus de arithmeiica. L'ouvrage est d^di^, par une
pr^faceou 6pitre d6dicatoire, k un des mallrcs de
Gerberi,dont le nom n'est non plusd6sign6 que par
une\S majusculo. 11 scrait difflcile de deviner qui
6iaii ce M6c^ne. On ne frouve sur cela aucuq ^clair-

cissement dans les lettres de notre philosophe. S'il
est permisdedonner quelque chose&lacoigecture,
il y a beaucoup d'apparence qu'il s^agit Ici d'un des
maitres que Gerbert eut en Espagne. Ge fut \k en
effet qu'il apprit particuli^remeni rarithm6iique.
Quel qu'il ait 6t6, Gerberi d6s rinscripiion de son
^pltre lui marque beaucoupd'estime ei derespect:
Doctori et Patri, ce sont ses expressions, Theosqpho
J, G. filiusy lic^t minus idoneus, quidquid salutis in
Christo patri filtus. L'6pitre commence par ces
mots : Cum omnis hodieque Uberalium artium ; et le
corps de Touvrage par ces autres : Grmce aritkmt-
tica^ Latine dicitur numerorum scientia.

Dans le manuscrii cot6 3413, in-^"*, de la biblio-
th^que de Jean Selden iCat, mss. Angl. t. I, par t,
p. 124, I), se trouvait autrefois, avec rArithm^ti-
que ei la Musique de BoSce, et autres icriis, un
iraite de Gerbert avec sa pr6face sous ce tiire :
Gerberti Theorica cum prologo in eamdem. Oudin Fa
entendu d'un traite de ih^orie d'ariihm6tique
(OuD. Scrip. t. II, p. 512). Si cela est, ce pourrait
fort bien dtre le mdme dcrit que celui doni on
vient de rendre compte, quoiqu'iI ne soit pas re-
v^tu de tous lcs m6mes caract^res qu'il porte dans
le manuscrit de Saint-Emmeran.

2"* Un autrc ouvrage de Gerberi sur rarithm^ti-
tique est son famcux Abacus (Pez, ib.). W se irouve
dans le mdme manuscrit de Ratisbonne ; raais le
commencement y manque. Dansrinscription il est
adress^ k Otton III, ei porte aussi le iitre d^Aigo^
rismus. La lettre de ce prince & Gerbert (Gerb. Ep.
par. I, ep. 153) pour le prier de lui apprendrc tous
lesrafflnements de rarithm^tiquc faitjuger quece
fut ^ cctlcoccasion qucGerbert lecomposa.Onnedoit
donc pas le confondre, comme quelques ^crivains

6$

NOTITIA LITTERARIA ALTERA.

66

semblent raToir.fait (OnD.ti.), avec d*autres 6crits ^.
sur le mfimesujet, adress^s iiConstantin de Fleuri.
Ce qui j a donn6 occasion, c'est que ce trait^ se
trouTant avec celui des multiplications etunelettre
k Gonstantin dans un des manuscrits que Joseph
Scaliger l^gua k la bibliothftque de runiTersit6 de
Lcydc, on n'aura fait des deux qu'un seul et mfime
6crit. Ona encore un autre exemplaire de cet A bacus
dansun manuscritdu xi«si6cle qui se conserve k la
biblioth^que du Roi, sous le nombre 5366. 5 (Le
Beuf, t. n, p. 84, not.). Nous aTons dit ailleurs
que cet 6crit n'est autre chose que des tables d'a-
rithm^tique, oii Gerbert a trac^ les diff6rentes com-
binaisons des chiffres arabes. Vignier fait mention
d'un autre ouTrage dans le mfeme goAt,sur le m^me
sojet etsousle m^me titre, composd par unnomm^ g
Bkbnklin (3), que Ton ne connalt point d'ailleurs,
qaoiqa'on le suppose disciple de Gerbert.

Guillaume de Malmesburi et ceux qui Tontcopi^
(Malm. De Reg. AngL I. ii, c. 10, p. 65; Alber. Chr,
par. 11, p. 30) disent clairement que Gerbert enleva
aux Sarrasins d'£spagne VAbacus dont on rient
de donner une id6e ; mais ils conTiennent que les
r^es qu'il y prescrit sont inintelligibles, k ceux
m^me qoi font plus d'effort pour les comprendre.
Rieu au reste n*est plus plaisant qnc Tid^e qu'ils
s*^taient form^e de celiTre. OuToit bien qu'ils ne le
connaissaient pas, puisqu'ils nous le repr^sentent
eomme le grimoire de Gefbert. La mani^re dont
ils racontent s^rieusement que Gerbert le d^roba p
& son maitre est encore plus ridicule.

Outre les trois exemplaires d^j^ marqu6s de
VAbaeus de Gerbert, il y en a encore deux aulres
dans deux manuscrits de la biblioth^que du Roi, le
2231 et Ic 4312 (Montf. Bib. bib. p. 955 2, 987 1)
(4). 11 se trouTe aussi avec ce titre Gerberti schO'
lastici Abaais compositus dans celle du Yatican
(app. 88, 1), parmi les manuscrits de Christine,
Reine de Sudde sur la philosophle. On ne saurait
dire pr^cis^ment siles deux ouvrages dum^me au-
teur qui se Toient parmi les mSmes manuscrits, Tun
soos le titre : Regulae Abaci, Tautre intitul^ : Denu-
merts, sont la m^mechose que VAbacus. Peut^Mre
n*est-ce \k que TouTrage qu'H^riger abb6 de Laubes
composa sur ce fameux trait6 et qu'il intitula : j^
Begulae numerorum super Abacum Gerberti (Alber.
Ckr. par n, p. 32).

3* Gerbert iit encore diTers autres trait^s sur
le mdme stiget, que la plupart des ^criTains
ont confondus, mais qu'il importe de distinguer
les ans des aatres. On rient de Toir que le ma-
noscrit d6 Scaliger oti se trouTo VAbacus contient

(3) Puisque ce Bernelin passe pour disciple de
Gerbert, et qu'il peut dtre Fran^ais, on ne sera pas
ikchh que nous ajoutionsici.que son trait^ DeA baco,
qni ^tait eo quatre livres aans la biblioth^que de

Pitiiou (MoNTP. ^/6. bi/f. p. 1 16, 2), se trouve
aos»i arec piusieurs autres ^cnts qu'on ne sp6cifie
pas dans le manuscrit 4539 de la niblioth^que du
Vatican. (ap. 24, 2) Le manuscrit 480 entre ceux de

aussi le trait^ des multiplications ; LibeUusmultipH^
cationum, C'est apparemment le mSme 6crit que
M. rabb6 le Beuf t^moigne aToir tu k la biblio-
thdque du Roi dans le manuscrit 5436 3. Ce trait*
est adress^ k Constantin de Flcuri, que Tauteur
qualifie son Th^ophile, et prescrit les r^gles des
multiplications par les doigts. Mani^re de compter
fort en usage chez les anciens, et que Gerbert fit
revivre en son si^cle.

i^" Ce trait^ de multiplications est sans doutedif-
f6rent (Gerb. Ep. Pr., p. 2) de celui de la division
ou fraction des nombres, De numerorum divisione,
que le premier ^diteur des lettres de Gerbert con-
servdt manuscrit dans son cabinet {Cat. mss. AngL
t. II, p. 69. 2), et qui dans un manuscrit d'Isaac
Vossius porte pour titre : Regulse de divisionibus.
Suivant Texemplaire de leMas$on,onvoit k\a tfite
la lettrede Gerbert di Constantin de Fleuri, laquelle
fait la 160« du recueildans lapremi^re 6dition,et la
161® dans T^dition de du Chesne. A la fiu de cette
lettre le Masson a publi^ les premiers mots du
trait^, qui commence ainsi : De simplici. Simulti-
pUcaveris singuiarem numtrum, etc. Ce qui ne se
^it point dans le second ^diteur.Gerbertdanscette
lettre annon<^ant k son ami Touvrage qu'il lui en-^
voie, le repr^sente comme un 6crit de g6om6trie,
plutOt que d*arithm6tique. De sorte qu*on peut
douter si cette lettre regarde le trait^ de la divi-
sion des nombres, et par cons^quent si la place
qu'elle occupe k la t6te de ce trait^ n'est pas plu-
tOt arbitraire que naturelle.L'6crit dont elleparle,
qu*elle qu*il fAt, 6tait court, si Ton a 6gard aux
paroles, mais prolixe par rapport aux sentences :
Brevem quidem verbis^ sed prolixam sententiis.

5* A tous ces 6crits sur rarithm6tique Gerbert
en ajouta encore uu autre,auquel il adonn6 pour
iiiTe^Wiythmomachia, c'est-4-dire, suiTant la force
du terme grec, le combat des nombresoudeschif-
fres. Ce trait^ se trouve dans un manuscrit appar-
tenant autrefois k la biblioth^que de M. de Thou,
et qui est aujourd'hui danscelle du roi, le 4001
entre les manuscrits de M. Colbert (Mab. Ann,
i. II p. 215, 216). M. I'abb6 le Beuf, qui Ta exa-
min6, dit que ce petit ^crit n'y occupe que quatre
pages, et que le jeu de chiffres, dont il donne les
r^gles, a beaucoup de ressemblance avec le jeu des
^cliecs. II y est effectivement question de pyramides
et d'autres pi^ces de diff^rentes couleurs, noires,
blanches, rouges ; etil y est fait mention de prises.
Jean de Salisb6ri, 6v6que de Chartres, avait con-
naissance de ce jeu de chiffres, quoique le titre
soit un peu d6figur6 dans la lettre otL il en parle

Ghristine Reine de Su^de, qui font partie de la
mfime biblioth6que,contientencore lemdme ^crit,
avec les trait^s de la Musique, de rArithm^tique
et de la G^om^trie par le mdme auteur.

(4) On voit, par \k, que ce trait^ de la division
des nombresn est pasper4u,commeun savantmo-
derne s'en plaint (Gouj. Etat des scietues^ p. 54]«

67

SILVESTER PAPA II.

68

(ep. 235). Le peu qu'il en dit au reste confirme A
rid6e que nous en venons de donner. Gerbert n'7
cite que Boece ; mais on ne doute point qu'il n'en
eti puis6 quelque chose dans Pythagore, comme
avait fait Wibolde 6v6que d'Arras et de Gambrai
pour son jeu des vertus, dont nous avons rendu
compte.

Gasimir Oudin (Script, supp, p. 313) assure que le
Bhythmomachia de Gerbert a ^t6 imprim^ avec les
quatre livres en allemand sur le jeu des ^checs,
que le duc de Brunswick et de Lunebourg publia,
sous le nom emprunt^ de Gustavus SM^nus^&Leip-
sik, Tan 1616, en un volume in-fol^ qui est devenu
tr^s-rare. Un savant moderne (Le Beuf, ib. p. 85,
86 not.), qui rapporte ce fait d'apr6s Oudin, lui a
pr6t6 un sens ^tranger. II ne dit point eu effet, B
comme Tavance ce savant, que ce prince n'a fait
que publier en allemand T^crit de Gerbert, mais
seulement que cet 6crit a 6t6 imprim^ avec Tou-
yrage en allemand du s^r^nissime prince.

On ne sauraitdire pr^cis^ment si tous ces ^crits
de Gerbert sur Tarithm^tique^ qui n'ont pas 6t6
inconnusdeTrith^me^CAron.^tr^ati^.t. I, p. 142),
se trouvent ensemble r^unis dans deux diff6rents
manuscrits de la biblioth^que du Vatican, entre
ceux qui ont appartenu k la reine Ghrbtine, sous
le simple titre de : Arithmetica Gerberti scolastici
(MoNTF. ib. p. 24 2, 58 1); ou si ce n'est seulement
que quelqu'un des trait^s de notre phiiosophe sur .
ce siget. Gomme cependant un de ces manuscrits G
annonce les ouvrages de Bernelin, disciple de Ger-
bert, sur la mdme mati^re, co^jointement avec
TArithm^tique de son maltre, on pourrait Tenten-
dre de tout ce que Gerbert en a6crit, donton aura
fait un recueil, en 7 joignant les productions de
Bernelin.

6» Si,Gerbert n'a pas autant publi^ d'^crits sur
la g6om6trie quesur Tarithm^tique, un seultrait^
qui nous reste de lui sur cette premi^re facult^, est
au-dessus de tout ce qu'il nous a Iaiss6 sur 1'autre.
Ge trait^ de g^om^trie est effectivement aussi
estimable pour sa bri^vet^ et sa clart6 que pour
les choses qu'il contient, la m6thode et la mani^re
dont elles 7 sont trait^es. On peut douter avec rai- jv
son si depuis la premiere d^cadence des lettres
jusqu'^ leur dernier r^tablissemeht, quelqu'un a
mieux r^ussi k traiter ce sujet.

Gerbert commence son ^crit par d6couvrirl'ori-
gine de la g^om^trie, et les deux principaux usages
auxquels on Ta emplo^^e. II en donne ensuite la
dcllnition, eten montre Tutilit^ien quoi i! n'oublie
pas d'avertir qu elle sert particuli^rement k faire
connaitre et admirer la puissance ineffable et la
souveraine sagesse de Oieu, qui a tout fait avec
nombre, poids et mesure. Passant de I^ k ^tablir
les principes,et prescrire les r^gles de cettescience,
il touche d'abord quelque chose de son excellence,
en rappelantles 61oges qu'en fait S. Augustin dans
aes divers ouvrages, nomm6ment dans son trait6

de la Quantit^ de TAme. Pour mettre son 6crit k la
port^e de tout le monde, et le rendre surtout utile
k ceux qui ne font que commencer, qu'il a parti-
culi^rement en vue, aprds avoir fait des excuses
aux savants, il s'applique k donner des notions
claires des termes, des figures, en un mot de tout
ce qui concerne la g6om6trie. II porte son atten-
tion jusqu'& faire connaltre les mesures des an-
ciens, qu'il poss^dait k fond.

U va encore plus loin. Aiin de rendre les choses
sensibles, et les faire^ pour ainsi dire, toucher au
doigt, il donne des exemples de chaque d^couverte
qu'ou se propose, et enseigne comment il faut s'7
prendre pour 7 reussir. A cet effet, il met sous les
7eux de ses lecteurs toutes les sortes de flgures en
usage dans Texercice de cette science. II leur ap-
prend les diff^rentes op6rations pour r6ussir k
mesurer un champ oblong, carr6^ triangulaire ; k
prendre la hauteur d'un arbre, d'une tour, d'une
P7ramide ; k connaltre la quantit^ d'eau qui est
dans un puits ; k faire de justes compartiments ;
k trouver le m^ridien pour la construction des ca-
drans.

Bogce, qui 6tait Tauteur favori de Gerbert, fut,
comme il paralt, un des guides qu'il suivit dans le
trait^ en question. Mais 11 n'7 a pas lieu de douter
qu'il ne tirAt aussi de grandes lumi^res de ces
belles figures de g6om6trie, dont il fit Tacquisition
dans un de ses vo^ages d'Italie (Ep. par. i,ep. 8).
II donnait tant d'6tendue k cette science, qu'il sou-
mettait k son empire les nombres mdmes dont on
se sert pour compter {ep, 134).

Ge trait^ de Gerbert, qui se trouvait autrefois
dans la bibliothdque Farn^se sous le titre de Liber
geometrise artis (Bzov. Vit. SciL «. 7, p. 23), et
qu'on voit aussi manuscrit k celle du roi, a 6t6
imprim^ par les soins de dom Bernard Pez {Anec.
t. III, par. II, p. 1-82; diss. p. 7, 8). Le manuscrit
d^od il Ta tir^ est ancien de six cents ans ou envi-
ron, et se trouve k Tabba^e de Saint-Pierre de
Saltzbourg. U ne repr6sente point avec exactitude
le texte original, non plus que les figures g6om6-
triques dont il est rempli, et quc T^diteur a eu
soin de faire graver en bois le mieux qu'il lui a
616 possible.

7« Trith^me nous apprend que Gerbert avaitfait
deux autres trait^s, Tun sur la composition de Tas-
trolabe, Tautre de la mani^re de construire le ca*
dran, ou quart de cercle,autre instrument de ma-
th^matique. Ge double trait^ se trouve dans les
manuscrits 1246 et 1269 de la biblioth^que de
Sorbonne ; et M. Tabb^ le Beuf en rapporte le
commencement. Gerbert 7 traite aussi des ca-
drans solaires.

8« On a imprim6 celui qu'il a compos^ sur la
sph^re, que le mdme Trith&me quali@e un 6crit
aussi beau que nScessaire, pulchrum ei necessarium
opus. Gen'estcependant qu'uneletire kGonstantin
de Fleuri, ami de Gerbert. Encore n^esi-elle pas de

69

NOTITIA LITTERARIA ALTERA.

70

longae haleine. Dom Mabillon (t6., p. 212-215) Aauxgrands.Cestaussiruniqaepartiede TouTrage

rajant d^terr^e dans un manuscrit de Tabbaye de
S. Germain des Pr6s, Ta donn^e au public dans
le n* Yolume de ses Analectes. L'auteur y d^crit
assez en d^tail, quoiqu^en peu de mots, la mani^re
de construire les sph^res, d^tail, au reste, qui fait
Toir que Tusage n'en 6tait pas fort commun en
France. Pour avoir tout ce que Gerbert a ^crit sur
ce si^et et qui est venu jusqu'& nous, il faut join-
dre ^a lettre pr^c^dente celle qu'il adresse k Remi
moine de Trdves, et dans laquelle il parle aussi de
la structure de lasph^re qu'il repr^sente comme un
traTailp^nible. On voit par cette lcttre qu'on em-
ployait le tour pour faQonner ia sph^re et le cuir

quedom MabiIlon(i6 ,p. 121-123) avaitjug^e digne
de Tattention du public, s'6tant born6 ^la faire im-
primer seule, quoiqu'il eilt ]'6crit en entier. Mais
comme son exemplaire n'exprimait le nom de Tau-
teuretcelui du M6c6neque par les lettres initiaies,
11 crut que r6crit pouvait appartenir k Gebehard,
6v6qued'Augsbourg,qui6taitaussi du voyage d'ltalie
dont on a parI6. Ayant acquis toutefois, dans la
suite, plus de lumi6res sur ce point, il reconnut
que c'6tait un ouvrage de Gerbert {Ibid., in fln. t. II,
p.215). Cest ce qui a 6te v6rifi6depuis par r^dition
que dom Bernard Pez a donn6e de T^crit en entier
sur un manuscrit deTabbaye de T6g6rens6e en Ba-

de cheval pour la couvrir. Notre philosophe y vi6re, ancien de six cents ans, dans lequel les noms
traTaillait lui-m6me, quelqu'occup6 qu'il fdt d'ail- ^ de Gerbertet delempereur Olton sont 6crits tout

leurs.

9^ Gerbert a aussi 6crit sur quelque partie de la
dialectique. Mais il ne Ta fait que par occasion,
comme on va le voir, et non k titre de professeur
qui donnerait des le^ons de cette science. On a de
loi un petit trait6 qu'il a compos6 sur une difficult6
tir6e de Porphyre, et qui regarde les pr6dicaments
(Pez. ti6. t. II, par. II, p. 151). II s'y agit proprcment
de savoir si raisonnable et raisonnant ont la m6me
6tendae,ou, pour parler en dialecticien, la m6me
puissance ip. 149-150). Cest ce qui a fait intituler
cet 6crit : De rationaU et ratione uti. II est d6di6 k
Tempereur Otton III, par une 6pitre qui nous ap-

au long (Pez, ih. diss., p. 69, n. 3). Ussont expri-
m6s de la m6me mani6re dans un autre manuscrit
de m6me Age, apparteuant k Tabbaye de saint Em-
meran, qui contient lc m6me trait6.

10 A la fin de Touvrage, dans ce dernier ma-
nuscrit, se lisent douze vers 616giaques, que r6di-
teur a fait imprimer k la t6te (Ibid,^ 1. 1, par ii, p.
149, 150]. Cest uue prosopop6e, od le po6te fait
faire k la philosophie un grand 61oge de r6crit,
comme propre k s'avancer promptement dans les
voies de la sagesse. Dom Pez ne doute point que ces
vers, quisonttol6rableset meilleurs qu'une infinit6
d'autre3 de ce temps-l&, ne soient de la fa^on de

prend en quel temps et k quelle occasion il fut G G^rbert. Nous en prendrons occasion deparler des

compos^.

Pendant r6t6 de 997, ce prince se trouvant en
Italie, oti il se pr6parait k la guerre contre les Win-
des que Gerbert nomme Sarmates, il avait k sa suite
plusieurs savants,du nombre desquels 6tait Gerbert,
et se plaisait k leur proposer des questions subtiles
et ^pineuses de philosophie (Mab. ib. 1. 1, in fin.).
Personne n'y ayant r6pondu d'une mani6re satis-
faisante, il enjoignit k Gerbert de r6soudre celle
qui regardait le raisonnable et le raisonnant. Ge-
lui-ci ne put rex6cuter sit6t pour cause de maladie.
Mais, apr6s avoir recouvr6 la sant6, il le flt par le
pelit ourrage dont il s'agit ici. II y entre dans une

autres po6sies de notre philosophe, suivant la con-
naissance que nous pouvous en avoir.

II y a de lui une autre 6pigramme en douze vers
h6roiques surle portrait duc616breBo6ce,qued'ha-
bilesconnaissours regardentcomme une pi6ce tr6s-
616gante I Cave, p. 512; Olear., bib., par. ii, p. 181).
Ce n'est pas sans raison; et Ton peut ajouter qu'oa
ne feraitpasd6shonneur auxpoetesdes bonssi6cles
de la compter au nombre de leurs productions. Cette
6pigramme seule vaut mieux, pour le bon goAt,
r6nergie,Ia noblesse destermes et Iesautresbeaut6s

de la po6sie, que toutes les autres pi6ces de vers

qu'ont enfant6es le si6cle de Gerbert et les deux

longue et s6rieuse discussion, qu'il appuie tant de jx suivants. Aussi ne Ta-t-on pas jug6e indigne d'oc-

rautorit6 des anciens philosophes que de scs propres cuper une place dans le Recueil des petites po6si<

i philosophes que de scs propres
raisonnements, et d'iine figure pourrendrc lachose
plus sensible. Mais il faut avouer que la difficult6
n'en valait pas la peine. Aussi Gerbert s'est-il cru
oblig^ de s'excuser, k la fin de son 6crit, d'avoir
eutrepris de traiter un sujet peu convcnable k la
gravil6 6piscopale, dont il 6tait rev6tu. S'il le fit,
ce ne fut que par le d^sir de plaire k rempereur,
qui s'occupait alors d'un genre d'6tude auquel la
question discut6e n'6tait pas 6trang6re.

Le meilleur morceau de tout r6crit est ]'6pitre
d^dicatoire. Outre les traits historiques que nous
en venons derapporter, et dont quelques-uns sont

po6sies

des anciens od elle estimprim6e (ep.etpoes.vet.y I.ii,
p. 65). Delk on Ta fait passer dans les derni6res 6di-
tionsdesAnnalcsdeBaronius,pourcompI6terr6Ioge
deBo6ce. Elle se trouve nomm6ment dans r6dition
de 1658, k l'ann6e 526, page 117. Le portrait de ce
philosophe, qui donnaoccasion ^cette 6pigramme,
6tait celui qu'Otton III avait dans son cabinet. On
voit par-l^ que Tauteur la composa lorsqu'il se fut
retir6 pr6s de cet empereur.

Elle a 6t6 sans doute inconnue k un savant de
nos jours, qui ne parle de la versification de Gerbert
qu'avecun souverain m^pns {Gov j. Etatdes seiences^

fort glorieux k la m6moire d'Otton III, elle sert ^ p.72).Iln'estpasplus heureux, Iorsqu'il fait parle r
laireconnaltre rhabilet6 de Tauteur k faire sa cour notre philosophe en cestermes : Je n'ai jamais com-

71

SILVESTER PAPA II.

n

po86 de vers, luifait-il dire, mainlenant j*y prends A
goAt, et tant qu'il me durera, je vous enverrai au-
tant de vers qu*il y a d'hommes distingu6s en
France. Ce n'est point Gerbert qui s'exprime ainsi,
mais Otton III, son disciple, alors roi de Germanie
et depuis empereur. La lettre cit^e, qui est la cent
cinquante-troisifeme entre celles de Gerbert, en fait
lapreuvecomplMe.Otton y prie ce cher maitre,alors
archevfique de Reims, de lui apprendre k fond Ta-
rithm6tique et le grec, et s'engage, dans 1'ardeur
qu'il se sentait pour la versification, k lui envoyer
autant de vers qu'il y avait alors d'hommes en
France. Expression hyperbolique, k la v6rit6, mais
h. iaquelle il faut laisser toute son ^tendue, sans la
restreindre par le terme d'hommes distingu6s qui
lui prescrit des limites extr^mement 6troites et B
qui ne se lit point dans le texte original.

Quant aux autres pi^ces de vers de la fagon de
Gerbert,nou8 n'en connaissons que quatre,quisont
autantd'6pitdphes,chacune de quatre grands vers.
Elles ont 6t6 faites pour orner les tombeaux de
Tempereur Otton II, de Lothaire, roi de France ;
d'un duc, nomm^ Fr6d6ric, et du scolastique
Adalbert.Elles sont imprim^es parmi les lettresde
i'auteur, et y tiennent la place de la soixante-
seixi^me et des trois suivantes. Ces dpitaphes, au
reste, n'ont rien aunlessus des autres po6sies du
temps que le laconisme ordinaire aux autres 6crits
de Gerbert.

11« De ses po^sies il faut passer k ses proses, ou p
86quences, qui ent beaucoup d'affinit6 ensemble.
Un auteur de rHistoire des papes, qui 6crivait sur
la fin du XII* si6cle, dont ie manuscrit, qui se trouve
k Tabbaye de Zwetlen, assure que la prose ad cele-
bres^ Rex caliy etc, en llionneur des anges, est
delafaQonde Gerbert(PEz, t6., t. I,par. it, p. 380,
381). Aib6ric de Trois-Fontaines, qui avait peut-
dtre puisS ce fait dans Tauteur pr6c6dent, atteste
la m6me chose (Alb. chr,^ par, ii, p. 36). Nous
ignorons, apr6s tout, si cette prose existe encore
quelque part. £ile ne se trouve point dans la col-
lection de Josse CUchtoue qui en a recueilli tant
d'autres.

12° On n'a pas plus de certitude sur rexistence
du Trait6 de rh6torique, que Gerbert composa, D
comme il nous Tapprend lui-m^me dans une de ses
lettres k Bernard, moine d'Aurillac (Gerh,^ ep. 92),
11 paralt, par ce qu'il en dit, que ce fut le premier,
ou au moins un des premiers ecrits qu*i 1 publia apr6s
son retour dltalie en France^ et aussitdt qu'il se vit
jcharg6 de la direction des 6coles de Reims. C'6tait
un volume d'une justegrosseur, puisquil contenait
vingtrsixf6uilles,oumembraneSy comme onparlait
alors; et Tid^e que Tauteur nous donne de son m6-
rite doit nous en faire regretter la perte. Gerbert
apportatant de soin k la composition de cet ou-
vrage, qu'il se fiattait que les plus habiles loi fe-
raieut un accueil admirable, et qu'il aerait d'une

randfi «tilii6 aox ^udi&ats, pour entrer daiu

rintelligence et saisir ce qu'il y a de plus subtil
et de plus obscur dans Tart et les 6crits des rhe-
teurs.

13® Jusqu*ici Ton avait regard6 T^crit anonyme
sur rEucharistic, publi6 par le P. Cellot, comme
un ouvrage d'H6riger, abb6 de Laubcs, vers la fin
du x° si6cle et .lcs premi6res ann6es du suivant.
Dom Mabillon, auteur de ce sentiment^ semblait
ravoir 6tabli d'une mani6re aussi solide que mo-
deste(Ac^6en., t. VI pr.,n. 47,48 ;An.,I.Lii,n. 99).
Mais les plus savants hommes ne sont jamais in-
faillibles dansleur critique. II peuiais6ment6chap-
per k leur sagacit6 des d6couvertes dans les-
quelles d'autres seront plus heureux. Cest ce qui
cst arriv6 au sujet du v6ritable auteur de r6crit en
question.

Dom Bernard Pez, Tayant recouvr6 sous le nom
de Gerbert, qui fut depuis pape, dans un manus-
crit de Tabbaye de Gotveich en Autriche, du m6me
temps quecelui qui rattribue^H6riger, a entrepris
de le restituer au premier de ces deux 6crivains
(Anec, diss. p. 69, n. 2; t. I, par. ii, p. 132). Et 11
fant avouer que le titre, 6crit en minium de la
m6me main que le corpsde Touvrage, est d6j& une
forte preuve en faveur de Gerbert. Preuve qui,
jointe k ridentit6 de style entre cet 6crit et les au-
tres du m6me auteur, est au-dessus de tous les rai-
sonnements de dom Mabillon. En rabandonnant
toutefois sur ce point, on ne lui conteste pas
qu'H6riger n'ait aussi 6crit sur rEucharistie.

L'ouvrage dont il s'agitici est intitul6 : Traiti du
corps et du sang da Seigneur. Gerbert paralt avoir
6t6 d6term)n6 ^Tentreprendre par deux motifs prin-
cipaux : Tun, de montrer que ceux qui, comme
PascaseRadbert,soutenaient que le corpsde J6sus-
Christ dans TEucharistie est le m6me que celui qui,
6tant n6 de la Vierge, est mortet ressuscit6, et que les
autres qui, comme Raban de Mayence et Ratramne
de Corbie, pr6tendaientle contraire, n'ont point eu
de diff6rents sentiments sar le fonds du myst6re.
L'autre motif,qui fitprendre la plume ^notre 6cri-
vain,fut de faire voir Tabsurdit^ de Terreur imagi-
naire des Stercoranistes. Ou voit par \k qu'encore
sur la fin du x* si6cle on agitait ces questions sur
TEucharistie. Sur ce plan, Gerhert a divis6 son
6crit en deux parties. La premi6re, qui est la plus
prolixc,il Temploie k prouver lo premier point do
son dessein, par un grand nombre de passages tir6s
des P6res grecs et latins, presquc tous fort bien
choisis. II fortifie ces preuves par divers raisonne-
ments pris de rarithm6tique, de la dialectique, de
la g6om6trie, et appuy6s de figures, dont on a omis
la premi6re dans la demi6re 6dition de Touvrage.
Mani6re de raisonner qui d6couvre Gerbert k ne le
pasmdconnaltre.Dans tout ce qu'il dit de Pascase,
il ne parle de lui et de son ouvrage qu'avec de grands
61oges. De m6me, toute cette premi6re paHie est
remplie de preuves invincibies de lapr6sencer6eUe
deJ6siis^Ghristdaii8 rEucharistie.

73

NOTrriA LnTERAftlA.

74

Getbetiesi fort su^cinct dans la seconde pariie. A tesse et la charit^. La critique auflsi ai^ ^e yiivt

II s'7 arr^te particuli^rement It faire sentirlesinep-
ties, comme il les qaalifie lui-mSme, de ceuz qui,
pour appuyerl'opinion duStercoranisme,abusaient
de cos paroles de TEvangile, au verset 17 du cha-
pitre j\ de S. Matthieu : Tout ce qui entre dans la
bauchty descend, etc. II en prend occasion de rappeler
le blasph^me de quelques h^r^liques qui pr^ten-
daient, h, ce sujet, que Jesus Christ avait ignor^ la
physique. Gerbert j fait aussi lui-m^me un peu le
pfaTsieien, en expliquant la digestion. 11 conclut en.
iln qu'il est absurde qu'un aliment spirituel, tel
qu'est le corps de J^sus-Christ dans TEucharistie,
soit 5i:get k la digestion et k ses suites. Cest, par
cons^quent, dit-il, nne nourriture pour rhomme

qu'il a faite de ses actes est sans donie ce qui a d4-
tourn^ les coilecteurs des eonciles de leur donner
place dans leurs recueils. On les trouve cependa»t
imprim^s non seulement dansles Centariateurs de
Magdebourg, maisencores^par^menten tvolumfi
in-19, qui parut k Francforten 1660 chez les hM-
tiers d'Andre Wechel avec ce titre : Synodus EecU-^
six CraUicansB kaHta DurocortiRemorum sub Hufone
A. et Roberto Francorum rege, L*on y aiyout^ ttne
apologie de ce mdme conciie, qui ne consiste qu'6Q
queiques lettres curieuses de Gerl>ert. Les da
Chesne ont aussi ins^r6 la plus grande parti^ de
ces actes parmi leurs Historiens de Prance {du
ChesnAA\,p. iOi-lU).

int^rieur. Que si elle influedansrhomme ext^rieur, B i6* il y a de Gerbert (Conem t. IX, p. TiT-Vit)

il est de la pi^t^ de croire que c'est pour 6tre le
germede sa r^surrection au dernier jour. L'auteur
fait paraltre dans ce petit tratt6 beaucoup de jus-
tesse et de solidit6 d'esprit. On n'y d^couvre rien,
au reste, qui puisse faire juger si ce fut avant ou
aprte son dpiscopat qu'il y mit la main.

Nous en avons deuz ^ditions. La premi^re est due
anz soins du P. Cellot, qui a publi^ r^erit sans nom
d'anlenr, dans TAppendice k son histoire de Go-
thescalc, avec un tr^s-ample commentaire de sa
fa;on. Au bout de pr6s de quatre-vingts ans, dom
Bemard Pez (ibid., p. !3i-i4d) Ta fait r^imprimer
sur le mannscrit dont on a parl6, qui le donne k
Gerbert comme k son v^ritable aoteur.

un ducours qu*il pronon^ au concile de Moason
en 996, et dont il laissa copie k Tabb^ L6011, l^gat
du pape. On a dit qu'il 8'agissait dans cette assem-
bl^e de la dAposition de Gerbert, qui oocupait aiors
le si^ge de Reims, et durdtablissementd'Amottl.
Le discours est une apologie ^loquente et biea
^rite, dans laquolle Gerl>ert expose de queUe ma-
ni^re et par quels motifs il avait accept6 le goo-
Ternement de cette Eglise, aaquel 11 avatt, dit^il,
6t6 destin^ k la mort de i'archevdqae Adalberoo,
et dont Arnoul Tavait d^s lors exclu, en se ser? ant
de la Toie de simonie.

II est tout k fait surprenant que M. Gave(p.619)
ait dotttd que cet ^rit existe quelqoe part* Noas

14* On ne sait point non plus en quel temps no- on avons au moins quatre ^ditions dans autant de

tre ^rivain composa un cantique sur le Saint-Es-
prit,qaiavec son commentaire faisait autrefois par-
tie des manuscrils de Thomas Bodlei, sous le nom-
bre dc 1406-10(6^0^7^5. An^.,t.I, part. i, p.it4,i).
L'inscription, k ia v^rit^, lui donne le titre de pa-
pe ; mais cette circonstance est ^quivoque, et ne
soffit pas pour fixer le temps de T^crit. 11 n'y a, au
reste, que ceux qui Tont entre les mains qui puis-
sent nous en donner une plus ample notice, et nous
dire si ce cantique roule sur la procession duSaint-
Esprit, sa divinite, ou ses op6rations divines.

16' On compte au nombre des 6crits de Gerbert
les actes du fameux concilo tenu k Saint-Basle en

recueils. Baronius iui a donn6 place dans ees
Annales {ad, an. 996, p. 89S-896). Abraham Beo-
vius (Bzov. Vt^ SUv., c. t i . p. 76-76) I'a fait entrer
dans la Yie de notre pape, dom Marlot dans aon
Histoire do rEglise de Reims (t.ll, 1. 1, c. 16)^ et
le P. Labbe dans la Collection g6n6rale des eon-
ciles (Conc. ib)»

il^ Aa discours pr^c^dent on jointun dialogue
ott conf^rence de Gerbert avec le 16gat L6on aa
mdme concile. On en parle (Cave, ib.; Rom. pont»
Vit. 1. 1, p. 767.; du Pin, x« si^cie, p. 146), peot-
dtre sans Tavoir vu, comme d'un fort bei ^crit,
diffdrent du discours qui n'est point en forme de

991, pour la d^position d'Arnoult, archevdque de ^ dialogue. D y aurait eu par cons^quent de la part

Reims. Ce fut effectivement Gerbert qui les r^digea
par torit en qualit^ de secr^taire de rassembl^e.
II ne parait point d'ailleurs qu'il y ait eu d'autre
part que d y avoir donn^ le style, qui est beau-
eoup an-dessus de celui de quantit^ d'autres ^crits
du m^me temps. On n'a pas cependant laiss^ de
raccttser d'y avoir ins^r^ plusieurs choses de son
ciief .Mats c^est ce qu'il serait tr^s-difficile ile prouver,
▼al'attentionqa'on apportait dans cette sorte d'as-

de Gerbert deux 6crits divers au sujet du concile
de Mouson ; et il paralt par ies caractdres qa'on
attache k celui dontil s'agit ici, qu'on ne peut rai-
sonnablementendouter. Hugues de Fleuri,6crivam
du XI* si^cle (du Chbsn. t. IV, p. 148), a eu connais-
sance de ce dialogue de Gerbert, qu'il qualifie
dispute, et dit qu'il se trouvait en entier parmi les
gestes des archev6ques de Reims. Trois autres au-
teurs (iD.t.lII, p. 383; Conc. tft., p. 760; Spic.i. H,

sembi^^ en faire recueillirlesactes dausleurint^- , p. 786), qui ont suivi de pr^s Hugues de Fleuri, et

grit^. Baronius a n^anmoins supposd (A n. t , X,p.869,
•74,881) queGerbert s'4taitdonn6 beaucoup de li-
cence dans ceuxdont il est question. Cest ce qui Ta
misen si mauvabe humeur contre lui Jusqu'&le mal-
L'ane manitoequi blesse egalement la poli^
PAXBOuCmDL

Tont peut-dtre copi6 : un chroniquear du mdme
si^cle, le continuateur d'Aimoin, et Clarius, moine
de Saint-Pierre le Vif k Sens, attestent la mdme
chose et ajoatent qae cette dispute pouvait 6tre
d'ane grande utilit6| vaUe utikm» Mais il 7 a toato

3

76

SILVESTER PAPA TI

76

apparence qu'elle esi perdue, aussi bien que cette A touch^s pour le temps. Gerbert j a fait entrer une

partie de rhistoire des archev^ques de Reims,
dans laquelle eile se trouvait ins^r^e, ce qui est
une double perte.

Avant de terminer cet article, le lecteur ne sera
pas f&chd d'7 voir un exemple de ces fautes frap-
pantes dans lesqueiles sont capables de tomber les
plns savants hommes, lorsqu'ils n^gligent de faire
usage de toute leur altention. L'on sait de quoi il
6tait question au concile de Mouson entre Gerbert
et le 16gat du saint-si6ge. N^anmoinsM. du Pin n'a
pas laiss6d'avancer, que le sujet de leur conf^rence
6taitla composition de Fastrolabe. Assur^ment ils
avaient des affaires tout autrement int^ressantes k
d6mdler.L'erreur dece savant bibliograpbeest vrai-

courte mais belle ezposition des caractdres que
saint Paul dans sa premiSre Epltre k Timoth6e
attache k T^piscopat. Apr^s quoi il fait une vive
sortie sur la simonie, qui 6tait alors si commune,
et qu'il compare k ia l^pre de Gi6zi. La mani^re
dont il la combatestd'autantplus capable defaire
impression qu'elle est plus naive et mieux circon-
stanci^e. En rehaussant la dlgnit^ dpiscopale, il
dit que tous les ^vdques ont re^u avec saint Pierre
lacharge de paltreles brebis dont parle J^sus-Ghrist
au dernier chapitre de TEvangile de saint Jean.
L'endroit est remarquable, si Tauteur ^tait d6s lors
pape.li finit ce beau discours par une courte pri6re
oti il conjure le Saint-Esprit de venir au secours de

semblablementvenue de ce qu'il n'avait lu sur cesB tous les 6v6ques, afin qu'ils mettent en pratique ce
deuz diff6rents ^crits de Gerbert que ce qu'en dit qu'il lui a inspir^ de leur dire.

M.Gaye. Gelui-ci en les annouQant ensemble,con-
jointement avec deuz autres,sousle mdme article,
aura donn6 lieu k la confusion. Voici la manidre
dont il en parle et qui justiflera notre conjecture :
XHalogm pulckerrimus interipsumet Leonemnuncium
apostolieum; De compositione astroiabii liber • De
rhetorica Ub. i; Oratio in synodo Mosomensiy etc.

19* On attribue k Geri)ert (Bib, BodL part. ii,
p. 163 S; Odo. Script, supp. p. 313) une autre dis-
pute qui se passa k Rome, et qui a 6t^ imprim^e
dans la mdme ville Tan 1644 en un volume in-4.
Cet ouvrage qui porte pour titre Dispute des chr^-

Ce qui contribue & donner encore une id6eavan-
tageuse de cet ^crit et de son auteur, c'est de voir
qu'on 7 a d6couvert tant de beaut6s, qu'on en a
voulu faire honneur k saint Ambroise, le plus poli
et le plus ^loquent des P^res latios. Dds le si^cle
mdme o(i mourut Gerbert, le cardinal Humbert,
ignorant le v6ritable auteur de cel opuscule,en copia
sGus le nom de ce P^re un fort long fragment, qui
forme le seizi^me chapitre de son premier livre
contre les simoniaques (Huiib. in Sim, 1. i, c. 16).
De m6me,Giles Charlier, dans sa r6plique k Nico-
las Thaborite au concile de BAle, cite encore cet

tiens eidea }ux£s,Disputatio Christianorum etjudaso- p ^crit sous le nom de saint Ambroise (Mart. am,
nun Romx habiia, parait tr6s-rare, et il ne nous Coli. t. VIU, p. 460\

a pas 6t6 possible de le voir par nous-mdmes. Nous
aommesdonc hors d'6tat d'en donner une notice
plus dtendue, et de dire mdmesi Tauteur 6tait dd-
ja papelorsqu'il fit cet dcrit, ou s'il le composa dans
quelqu'un de ses voyages de Rome avant son pon-
tificat.

19* II 7 a presque lemdme doute parrapportau
temps queGerbert composa le trait^ ou discours de
rid^e ouPortrait des 6v6ques,/>e informatione epi-
scoporum. II est clair par toute la suile de F^crit,
que Tauteur 6tait alors rev^tu de T^piscopat. Mais
on n'y d6couvre rien qui montre qu'il filt d6j& sur
le saint-si6ge. Ce qu'il y dit convient ^galement k

Cest sur Tautorit^ de ces ^crivains, et des autres
qui les ont suivis en ce point, que Topuscule se
trouve porter le nomdece saint docteur dans plu-
sieurs maauscrits, et qu*en cons^quence il a 6t6
imprim^ parmi ses oeuvres, o(i il porte divers titres
(Amb. t.II, app. p. 357-364). Dom Mart^ne (Anec. t.
V, pr. p. 2) dit Ty avoir cherch6 inutilement ; mais
c'est qu'il ne Ty cherchait que sous le titre De vita
et ordinatione episcoporum^ le m6me sous lequel
Humbert en rapporte le morceaudont ona parld.
II Ty aurait trouv^ sous le titre De dignitate sacer-
dotaUf comme il est inscrit dans le IV* tome de 1*6-
dition de Paris 164t^ ou De informatione episcopo^

un simple archevdque comme k un pape. Gerbert ^ rum, comme il est intitul6 dans Tappendice de la

le pronon^ d'abord de vive voiz dans uue assembl^e
d'ev6ques,soit en concile ouautrement (MAB.Anm{/.
t. II, p. tlO) : Ingremio sacerdotum positus, dit-il,
ipsos alloquarsacerdotes.XpTks tout,enquelquequa-
Ut^ qu'il ait fait cet ^crit, soit comme archevdque de
Reims ou de Ravenne, soit comme pape, on ne le
peut regarder que comme un monument respecta-
ble de son zMe pour voir Tordre ^piscopal tout
brillant des vertus convenables k son caract^re.

L'auteur s'y propose deuz objets. II y montre
d'abordi'ezcellence de Tdpiscopat et y 4tabhtensuite
robligation qu'ont ceuz qui en sont revdtus de
mener une vie qui r^ponde k cette haute dignit6 .
Tout roule sur ces deuz points, qui sont assez bien

derni^re 6dition» On Ta ainsi rang^ parmi les ou-
vrages suppos^s k saint Ambroise, depuis que dom
Mabillpn Ta rendu k Gerbert son v^ritable auteur,
sur la foi d'un ancien manuscrit de Saint-Martial
de Limoges (Mab. t6., p. 216). Cest .sur ce mdme
manuscrit qu'il Ta fait r6imprimer au second vo-
lume de ses Analectes. II y a cependant plusieurs
variantes entre le tezte de cetle 6dition et celui du
mdme ^crit tel qu'il se lit parmi les (Buvi*es de
saint Ambroise. Outre les inscriptions que nousen
avons d^k marqu6es, il porte encore dans divers
manuscrits celle de Pastoral ; et c'est de la sortQ
qu'Alger et Giles Charlier le citent«

77

NOTrriA LITTERARIA ALTERA

78

S0« Le plas intdressaDt des ouvrages de Gerbert A clarer avec quel esprit il 8*6tait port^ k faire cette
estsaos difficult^ le recueil de ses letlres. Jean le r^ponse.

MassoD, archidiacre de Gaen dans FEglise de Bayeux,
en publia cent soixante, avec celies de Jean de Salis-
b^ri et d^Elienne de Tournai, le tout eu un volume
iQ4<*, qui parul k Paris chez Mac^ Ruette Tan 1611.
Cet ^diteur les donna sur le manuscrit de Papire le
Massou, avocat au parlement de Paris, son frdre,
qoi avait dirig^ cette 6dition, et qui est auteur de
h Vie de Gerbert qui se trouve k la suite de ses
lettres. On les fit passer bient6t apr^s dans les
difTi^rentes collections des P^res.

Eo 1636, Andr^ du Ghesne en imprima un re-
cueii beaucoup plus ample, k la fin du second vo-
lume de ses HistoriensdeFrance (t. II, p. 789-844).

Ges deuz lettres pleinesde vivacit6,rapproch6es
d'une autre (^.75}qui ne respire que iatendresse,
rooatrent que Gerbertsavaitaccommodersonstyle
aux diff^rents sujets qu'il entreprenait de toucher.
Gelle-ci estau nom d'£mma,reine de France,surla
mort du roi Lothaire, son maii, k rirop6ratrice
Adelsude. Une desplus int^ressantes comme des plas
longues (5] de la premi^re partie du recueil {ep>
159), est celle que Gerbert adresse k one autre
Adelaide, reine de France, femme de Hugues Ca-
pet, et k tous les suifragants de TEglise de Reims.
L'auteur j ddfend son ordination en qualit^ d'ar*
chevdque de cette mStropoIe, d'oti Ton pensait

D T est divis^ en deux parties. La premi^re, qui ne B alors k Tezpulser pour j r^tablir Arnoul. II y dis-

cootieut qu'une lettre de plus que le recueil de le
Masson, a H6 revue sur un manuscrit, k la faveur
duqael le nouvel editeur a corrig6 plusieurs fautes
qui s'£taient gliss6es dans la premiSre ^dition,
Domm6ment dans la lettre 134. La seconde partie
a hi^ tir6e d un manuscrit du P. Sirmond, et com-
prend cinquante-cinq lettres, qui n'avaient jamais
Tu le jour. Cest cette ^dition de du Ghesne qu'on
aurait dft prendre pour modMe Iorsqu'on a entre-
pris dincorporer les lettres de Gerbert dans les
biblioth^ues des P^res, quiontparu depuis 1636.
Mais c'est ce qu'on a mSme n^glig^ de fdire k T^gard
deceliede Lyon, qu'on a voulu cependant rendre

cute les motifs qu'on croyait en avoir, suivant ce
qu'il' en avait appris du bruit public.

Les lettres de la seconde partie nous instruisent
particuli^rement de ce qui se passa en consequence
de r^Iection d'Arnoul et de celle de Gerbert en sa
place. On y voit les actes de cette double ^lection
avec la profession de foi de Gerbert.Il y enaquel-
ques-unes 6crites au nom d'Arnoul ; mais la plupart
sont au nom de Gerbert, comme archevdque de
Reims, quoiqu'iI n'en prenne pas la qualit^, et ra-
rementcelle d'6vdqueeng6n6ral. Lesdeux dernid-
res {ep, 54, 55), qu'on a ins^r^es dans la Gollection
des conciles (t. IX, p. 7i7-779), ne furent 6crites

pIusparfaitecommeplusamplequeIesprdc6dentes. ^ quelorsqu'iI 6tait pape. Nousavonsd6j4donn6ane

On n'y aimprim^de ceslettres quecequ'en avait
publi^ le Masson {Bib. PP. t. XVII, p. 669-691.)

Dans Tune et Tautre partie de cc recueil de let-
tres on n'a gard^ aucun ordre chronologique entre
elles.Pourrordre des mati^res, il n'6taitpaspossibIe
d'y en ^tablir aucun, tant les sujets sont vari^s et
quelquefois multipli^s dans les mdmes lettres. La
plupart sontfort courtesetrarementint^ressantes,
quoiqu'on ne laisse pas d'y trouver destraitshisto-
riqueset litt^raires qui servent ^ ^claircir ce qui se
passaitalors dans rEtatetquelquefoisdans TEglise,
et la culture des letlres. II y en a d'autres qui con-
tienaeat d'ezcellents avis et de sages conseils;
mais le caract^re dominant du plusgrandnombre

id6e de laderni&re, par laquelle Silvestreconfirme
le r^tablissement d'Arnoul^ en quoi elle est remar-
quable. La p^nuItiSme, que le Masson avait d6j&
publi6e k la tfite de son recueil, maishors du corps
de rouvrage, est ^crite k Azelin ou Ascelin, le md-
me qu'AdaIberon, 6v6que de Laon. Elle est fort
vive et charg6e de grand nombre de reproches.
Aprds quoi Silvestre cite ce prdlat k Rome, pour
y dtre jug^ dans un grand concile qui 8'y devait
tenir dans la semaine de P4ques.

En gdn^ralGerbertprendrarement quelquequa-
lit^ k la tSte de ses lettres Gelles qu'on y lit quel-
quefois, sont les titres de Scolastique et d'abb6
6coI4tre, Scholaris abbas {ep. 7, 12, 14S, 148, 161).

est un gdnie de politique et d'intrigues. Aussi plu- D II ne s'y qualifie qu'une seule fois abb^ de Bobio

sieurs son t-elles adress^es aux papes,auz empereurs,
aux rois, aux imp^ratrices et autres princesses, k
des archev^ques qui avaient beaucoup de part auz
affaires publiques ; ou 6crites au nom de cesmdmes
poissances, qui employaient souvent la plume de
Gerbert. U y en a une un peu vive au nom de Thierri,
^T^e de Metz, au prince Gharles, fr^re du roi
Lothaire(^. 31), et une autre {ep. 32) encore plus
vive, au nom de Gharles, en r^ponse au pr^lat. Elles
iirent apparemment du bruit, puisque Gerbert se
cnit oblig^ d'^crire k Thierri {ep. 33) pour lui d^-

(S) Gette lettre est aussi imprim6e dans la Gol-
kdion g6n6rales des Gonciles (p^ 745-747), mais
4?ec ttne lauaso inscription, suivant laquelld eUe

{ep. 14); quoiqu'il ait retenu cette abbaye jusqu'&
son pontificat.

Deuz choses concourent par ticuli^rement & rendre
ses lettres obscures,etempdcheutqu'on en tiretout
lesecoursqu'onpourraitentirer: lelaconisme avec
lequel ellessont ^crites, et le d^faut d'in8cription k
la tdte d'un grand nombre.O'autresfoisles noms des
personnes k qui elles sont adress^es bu dont elles
parlentn'y sont d^sign^s quepar les initiales. Tout
celamontre le besoiu qu'on auraitdebonnesnotes
pourles6cIaircir. Les remarquesqu'afaitesdomMa-

est adress^e k rimp6ratriceAdelaIde,aulieuqu'el]e
est 6crite k la reine de France de mdme aom«

79

SILVESTER PAPA n.

BO

bmon snr plasienrs de ces lettres j r6pandent nne A pr6c6dente, est eelle qu'il «criTit k ^debolde, M-

grande lumi^re (An. 1. zliz, n. 63).

On n'a pas fait entrer dans le recueil, dont neus
venons de rendre compte, toutes celles qui appar-
tiennent & Gerbert. II y en agrandnombre d'autres
tpi se trouvent dispers^e» dans divers recueils et
dont ii importe de donner une notice.

La premidre de cette classe qui se pr^sente est
celle que Gerbert ^crivit k S6guin, archevfique de
Sens, qui avait assist^ au concile de Saint-Basle, o(k
fut arrMiela d^position d'Arnoul [Conc., ib,p, 744^
74B). Elieparalt ^crite aussitdt aprds qu'on eut ap«
pris en France ce que le Pape Jean XY avait fait en
faveur de ce pr6Iatd6pos6, et contre T^lection de
Gerbert. Ainsi elle peut 6trede Tann^e 903. Gomme
ce pontife interdit tous les ^vdques qui avaient eu B
part h cette grande affaire, S6guin craignit d'6tre
envelopp^ dans cette censure, quoiqu'il eilt refusi
cbnstamment de consentir k la d^position d'Ar-
noul. Gerbert dans salettreentreprenddeluimon-
trer par plusieurs raisons que sa crainte 6tait vaine
et mal fondde. Supposant, cequll auraitpeut-6tre
fallu prouver, que le jugement rendu & Saint-Basie
par les 6v6ques Mait canonique, et par conf 6quent
le jugement de Dieu m6me, il soutient que celui
du pape ne peut dtre plus grand. 11 cite k ce sujet
Tendroit des Actes des apdtres oti il est dit qu'ii
faut plutdt ob^ir k Dieu qu'auz hommes, et le
huiti^me verset du premier chapitre de TEpltre

que de Slrasbourg (iiem. Con.y p. Ii3-I48). Ce
pr^Iat, qui ^tait ami de Gerbert, Tavait pri^ de Tins-
truire de sa grande affaire Gerbert le fit par cette
lettre, qui est fort prolize, etpeut-dtre laplus int6-
ressante de toutcs les sieunes. II j discnte deuz
points, Tun historique ou de fait, Taulre dogmati-
que ou de droit. Apr6s avoirfait rhistoire d^ArnouI,
son concurrent, et rapport^ ce qui pr6c6da et sui-
vit soij ordination, il entreprend de r^pondre k ce
que quelques-uns disaient qu'on avait fait i^jure
8u pape en d^posant ce pr^lat sans l'autorit6 dn
saint-si^ge. Gerbert parle ici en canoniste, et
traite la mati^re qui conceme la diif^rence des
crimes et Tordre judiciaire.

Gerbert.en finis8antsalettre(MART. am. ColL i. I,
p. 352), t4che depersuader qu'il n'6tait pas possible
qu'un homme sans naissance, sansbiens, ^tranger
dans le pajs, tel qu'il 6tait, eftt 6U pr6f6r6 k tant
d'autres qui ^taient puissants dans' le monde et
distingu^ par leurs grandes alliances, pour rem-
plir le si^ge de Reims ; qu'il fallait doncque cefat
par une disposition particulidre de celui qui ^lkye
de la poussi^re le pauvre, pour le faire asseoir entre
les princes de son peuple. II prie ensuite Vildebolde
d'6trerinterprdte deson innoc«nce et de le jnstifier
aupr6s du roi et des pr^Iats de sa connaissance des
caLomniesdont on lechargeaitcomme ayantusurp^

auz Galates. II y jointquelquesmazimes de S. L6on ^ *^ ^*^^® ^^ ^^^* «^ ^ait prendre ArnouL Enfln U
et de S. Gr6goire le Grand; et aprfts avoir pos6 *®™'**^ ^®^^ ^^^^*^® ^e^*^« P»'' »« Pl^ndre du trUto

\ la loi ^^^^ ^^^^ lequel le proc6d6 de Rome avait jet^ TE-

ponr autres principes de son sjst^me, que
commune de rEglisc est TEvangile, les ^crits des
apdtres et des prophdtes, les canons dict6s par le
Saint-E&prit, et consacr^s par le respect de tout
Tunivers, et enfin les d^creU du saint*si6ge qui j
sont conformes, 11 conclut que quiconque se sera
^cart6 de ces lois par m^pris, doit dtre jug6 sui-
vant ces lois. Mais que pour ceuz qui les observent,
ils doivent 6tre toiqours en paiz. Qne S^guin doit
donc se garder de s'abstenir des saints mjstftres,
autrement ce serait se rendre coupable.

Gerbert ne s^attendait pas k dtre pape lorsqu*il
^crivit cette lettre, (piicombatde front les pr^ten-

glise Gallicane. « Rome, dit^il, a 6t^ regarddejus-
qu'ici comme la m^re de toutes les Eglises.Mainte^
nant elle passe pour donner des mal^dictions aoz
gens de bien, et desb6n^dictions auz m^chants. »

Cette lettre, 6tant fort peu connue, demandait
qu'on en donnAt une notice suffisante. Du Ghesue
en avait publi6 ie commencement (t. IV., p. 114),
que dom Marlot a fait depuis r^imprimer d'apr^
lui {Eist. Rem. t. II, 1. i, c. 16, p. 51, 5t). Dans la
suite dom Mart^ne (6), Tayant trouv6e plus araple
parmi les papiers de dom Mabillon, Ta ins^r6e
dans sa grande Gollection (t. I, p. 351, 368) d'an-

tions modemes de la cour de Rome, qui avaient D ciens monuments, crojant la donner eotidre. Mais

d^ iors Jet^ de profondes racines. C'est pourquoi
Baronius s'est mis beaucoup en frais pour la r^fu-
ter, et ne la rapporte dans ses Aunales qu'& ce des-
sein (Bar. An, 998, p 888-884). EUe avait 6t6 d6j&
Imprim^e k la suite des actes du concile tenu k
Saint-Basle, dans Tddition de Francfort dont on a
parl6 {Rm. Coit., p. 143-146). Depuis les PP. Labbe
et Cossart lui ont donnd place dans leur collection
g^n^rale desConciIes((7on(;., ib., p. 744, 745.)

Uneautre lettre de Gerbert, qui ne se trouve point
dans le recueil de du Chesne, et qui suit de pr6s la

11 s'en faut de plus des trois quarts. Ce qu'il en a
publi6 de plus qne les deuz autres ne contient presqae
quelafindelalettre.Encorey manque-t-il les deaz
ou trois derni^res lignes. De sorte qu'on n'a cette rare
pidce en entier qu'& la suite des actes du concile
deSaint-Basleavec lalettre&S6guin (ilem. Cem^. ib.)^
On a une autre lettre de Geri)ert, nouvellement
d^couverte par les soins de dom Bernard Pez [Anec,
t. III, part. u. p. 81-84), qui Ta trouv6e k la suite
dutrait6 deg6om6trie dum^me auteur, dans le ma->
nuscrit de Salzbourg dout on aparl^. Ceet une r ^-.

(6) Cet 6diteur renvoie jusqu^en 996 la date de la lettre de Gerbert k Vildebolde ; maisil est hors de
contestation, ^'elle futdcrite dds 993 au plu s tard.

8i

MorrriA LrrrsRARiA alteba

H

ponse k ladifficult^ qn^Adalboldele Scolastiqtte(7) A ses pr^decessears avaieni accoaiaxB^de se voirtafla

avait proposde 4 Gerbert, toacbant une opdration
g^ometrique dont parle Macrobe sur le Songe de
Scipion. La lettre esiiniiinl^: Decausadiversitatis
arearum in trigofw xquilatero, geometrice arithmeti"
ceoe ejq^enso. Gerbert 6tait d^^k pape lorsqu'il fit
cette r<6ponse, comme il paralt par la lettre d'A-
dalbolde, qui lui donne tout ensemble les titres
de souverain pontife et de philosophe. On ne sau-
rtit dire (Momtf. Bib. bib.p. S4-2 88-i) si cequ'an-
Doncent deuz manuscrits du Vatican entre ceuz
de Christine, reine de Su6de, sous ce titre vague :
Gerberti ad AdalboUum nonnulia^ contient autre
choae que la r^ponse dont il s'agit ici. Adalbolde,
qoi passe pour le m6me que r^v^que d^Utrecht de

qu'il pAt se mettre plus ais^ment ao fait du diff6-
rend entre Arnoul et Gerbert. Gerbert 4tait alors
en possession du si6ge de Reims, et par cods4«
quentgrand chancelierde Hugueszce qui confirme
le sentiment que ces deuz lettressontdesafaQon.
11 est hors de doute que Gerbert, soit en quoli-
t4 d'archev6qae de Reims ou de Ravenne, oii en
celle de souverain pontife, ou mdme k titre de sa«*
vant, avant que d'6tre 41ev6 k toutes ces dignit^Sy
^crivHplusieurs autres lettres qui sont encore ou
ensevelies dans robscurit^ on enti^rement per-
dues. On n'a point publi^ nemmdment celle qu'il
adresse k Constantin de Fleuri, et danslaqnelle il
le qualifie son TMophik^ comme il a 6t6 dit pliis

mfime nom, n'6tait point encore 61ev4 k T^pisco- B haut. On ne voit point non plus paraltre celle qull

patpuisqne Silvesire ne le qualifie point 6v6que et
Iai-m4me ne prend que le titre de Scholastique.
II y a eocore d'autres lettres de Gerbert qui ne
sont pas entrSes dans les recueils qu'on en a pu-
bli6s. Mais comme elles ne sont pas de mdme priz
qae les pr^c^dentes, nous ne ferons que les indi-
quer simplement. Telie est celle k Th^otard, 6v6-
que du Puy en V61ai (GalL Chr, nov, t. n, app. p.
M)f par laquelle Silvestre confirme son ^lection
etson ordination. Telles sont aussi celles qu'il
toivit k Salla, ^v6que d'(Jrgel, et k Odon, 6vd-
qoe de Girone, Tune en date de Fan iOOl et Tau-
trede rann^e suivante {Marca hisp. app. p, 957-959).

6crivit auz suiTragants de Sens en faveur de L^
teric, leur m^tropoUtain, en la place de qui le
comte Fromond voulait faire ordonner Brunon son
propre fils {Spic, t. II, p. 737-738).

81« Quantauz bullesdenotre papeyeUesrentrent
dans la classe de seslettres; et nous n'en eonnais-
sons point d'autresque cellesdoni on vient de faire
mention dans rarticle pr^c^deikt. Seulementnous
ajouteron8iciqu'01do!ni {Rom,pont, Vit* t. I,p.757)
lui en attribue une qu'il dii dtre admirable, pour
rdtablissement de lacomm^moraiion desflddlesd^-
funts au lendemain de la f^te de tons les Saints.0ii
sait que cette pieuse c^r^moniefiz^ k ce jour^doit

Les PP. Labbe et Cossart en ont publi^ une autre G son origine4saintOdilon,abb6 de Gluni, quirinsti-

k Roberty abb^ de V6zelai, en faveur des privild-
ges de son monast^re {Cone, t. IX, p. 779-770).Dom
lartine {AmpL CoUect. t. II, p. 54) de son c6t6
eo a donn6 une autre sous le titre de bulle, adres-
sie k Ravanger, abb6 de Stavelo et de Malmedi,
poor d^darer ces deuz abbayes sous la protection
da saint-si^ge. Silvestre k la t^te de celle-ci preod
la qualit6 de pape universel et de vicaire de saint
Pierre. II 6crivit aussi k saint OdiIon,abb6 de Cluni,
et k toute sa congrdgation pour lever le doute
qu'on avait au sijyet de quelques ordinations faites
par nn ^vdque auparavant moine de Cluni. Cetie
lettre faii partie du Bullaire du mdme ordre.

tua, comme Ton croit, en rann^e 998 (Mjlb. An. h
Li, n. 85). Le pape Silvesire pourrait fort bien
avoir donn^ une bulle, pour la eonfinnaiion de ce
saint 6tablissement. Mais on ne la voit paraltre
itullepart ; et si elle ezistait encore manuscrite k
Rome du temps d'01dotni, commentra-t-onoubli^e
dans le nouvel et tr^s-ample cecueil des buUes des
papes qui a paru en 1693 ? On le commence en
effet par celles de lAon IX ; et il n'y en a aacune
de Silvestre II ni des pontifes pr^c^denis.

32* On doit naturellement compter entre les
^crits de-Gerbert ce qui nous resie des aeies des
conciles qu'il a assembl^s et auzquels il a prdsid^

Nous crojons sans difficult^ que les deuz lettres j) soii comme mSiropoliiain ou comme pape. Mais

anpape Jean XV,80us le nom de Hugues Capet,roi de
Franee, ont M ^rites par Gerbert. Ce qui nous le
penaade,c'estqu'il est rauteurd'uneautre lettre du
mfiffleprince auzempereurs Basile et Constaniin,
laqaelle est la cent onzi^me entre celles de la pre-
ffli^re classe. D'ailleurson y reconnalt assezle style
de Gerbert. L'une et Tautre se trouvent dans lere-
cueil desHistoriens de du Chesne, dans lesAnnales
de Barooius, et la collection g6n6ra]e des Conciies
La premi^re est pour demander j ustice au souverain
poatife contre Amoul archevdque de Reims. Par
la seconde le roi rinvite k venir en France, et lui
iadique la ville de Grenoble, oti les papes ei les rois

(7)Noos ignorons sur quel fondement un savant
ie Qos jonrs (u Beuf, ib.^ p. 86) donne k ce scola*

ce qui en est venu jusqu'4 nous se r^duit i^ peu
de chose. De tous ceuz qu'il tint pendant qa'il
gouvema rEglise de Reims, on ne nous a rien
conserv6 de ce qui s'y fit que ce qu'on en trouve
daus le recueil de ses lettres. La quaranti^me de
la seconde classe, par ezemple, contient une mo-
niiion faiie en concile contre ceuz qui envahis-
saient les biens des ^glises; etc'est en cons6quen-
ce qu'on Ta fait entrer dans la Collection g6n6-
rale des conciles [Conc. i, IX, p. 740). On la croit
de rann^e 993. Ce qu'on a du concile de Mouson,
qui se tint en 995 par ordre de rabb6 L^on, 16-
gat du pape, consiste particuli^remenidans le dis-

stique le nom d'£thelbald et la qualit^ d'6v6que
de witteml)erg.

t»

SILVESTER PAPAII. — NOTITIALnTERARIAALTERA.

84

cours qu'y pronouQa Gerbert, ei dont nous avons A
rendu compte ailleurs.

11 en convoqua lui-m^meun autre d6squ*il futsur
le si^ge de Ravenne (Conc. ibid. p. 766). On assi-
gne pour date k ce concile Tann^e 997 ; mais il
est hors de contestation qu'il appartient k Tannde
suivante, comme nous Tavons d^j^ montrS, en
flxant le temps auquel Gerbert monta sur le si6ge
de cette dglise. A ce concile se trouvdrent presque
tous les suffragants, avec les prdtres et les diacres
de Ravehne. On nous a conserv^ les r^glements
qui y furent faits, divis^sen troisarticles,auxquels
divers bibliographes {Ugh. t. II, p. 36i, 362) dans
e catalogue des ^crits de Gerbert donnent le titre
De celebratione coneilii, comme s'il s'agissait d'un

Gependant de tr^s-habiles critiques (Boll. t3
apr. p. 176, n. 9; Mab. ib,, t. VII, p. 847, n. 3)
ont montr^ que c'est une erreur insoutenablc.
L'ouvrage appartient k un moine anonyme du
monast^re de Saint-Boniface et Saint-Alexis de
Rome, et ootre pape n*y a d'autre part que d*avoir
peut-^lre engagd Tauteur k renlreprendre. Assu-
r^ment, M. Basnage n'est pas fond6 k faire une
esp6ce de proc^s litt^raire k ces critiques, sur ce
qu'ils ont avanc^ que Bzovius avait publi6 la Vie
dont il est question comme un 6crit de Silvestre
(Ganis. B. t. III, p. 44, n. t). U prdtend au con-
traire que cet 6diteur dit seulement qu'elle a et^
exactement ^crite par un des amis de saint Adal-
bert. Que nos lecteurs en soient eux-m6mes les

trait^ sur la manidre d'assembler et de tenir un B juges. Voici un des titres que Bzovius a mis k la

eoncile.

On a des preuves que Gerbert en assembla plu-
sieurs pendant les quatre ans etquelques semaines
qu'il remplit le si^ge (Conc. t6., p. iS4 ; Gerb. ep.
part. 11, ep. 54). Mais on n'a point 6t6 soigneux de
nous en conserver les actes. II y en avait cepen-
dant autrefois de fort d6taill6s des conciles tenus
au sujet du diff^rend entre Villigise, archevdque
de Mayence, et S.Bernouard,6vdque d*Hildesheim,
k l'occasion de rabbaye de Gandersheim. Nous en
jugeons ainsi sur ce que le pr^tre Tangmar en a
ins6r6 dans la Vie de S. Bemouard son ^vdque. A
cela pr6s, il ne nous reste de tous les autres conci-
les que Tacte en faveur de rimmunit6 de rabbaye

tfite dft Touvrage : Passio S. Adalberti, episcopi et
martyris, edita a domino Silvestro papa urbis Romse,
Peut-on attribuer plus disertement quelque ou-
vrage k un auteur ? Le premier titre au frontispi-
ce du volume, qui a peut-^tre donn^ occasion k
Terreur ot est tomb^ M. Basnage, pour ne Tavoir
pas lu en entier, n'est toutefois ni moins clair, ni
moins expressif. Nous en copions ce qui fait k no-
tre dessen. S. Adalberti.... Vita et passio, ab ejus
synchrono et famiUari Silvestro II P. M. edita.
Quand on entreprend de censurer Topinion d'un
autre, il faudrait ^tre plus assur6 de ce qu'on al-
l^gue pour la combatlre.

W Oldoini {Rom. pont. t6., p. 767) a aussi t4eh6

de Saint-Pierre & P^rouse, qui est de Tan lOOS) G detransporter&notre pape rhonneur d'avoircom-

Oonc. ib., p. iS46-i248).

23* Abraham Bzovius, qui a fait une histoire as-
sez singuliftre de Gerbert a aussi publi6 sous son
nom, comme un ouyrage incontestablement de
Itti^ la vie de S. Adalbert, 6v6que de Prague et
martyr. EUe a 6t6 imprim6e k Rome avec les ca-
ract^res de la chambre apostoli^ue, Tan i629, en
un volume in4', et depuis, la plupart des biblio-
graphes n'ont pas fait difficultd de la compter au
nombre des 6crits de Gerbert. II n'est pas jusqu'&
M. Gave qui n'ait suivi cette opinion, et M. 016a-
rius d'apr6s lui. {Rom, pont. ib,-, Jacob. Bib. pont.,
p*914; Olear. Bib,y part. u, p. 181 ; Gave. p.
6iS}.

pos^laVie de rimp6ratricesainteAd61aide,comme
^tant parfaitement au fait de son histoire. Nous
avons diverses ^ditions de cet ouvrage, ^ la fin
duquel se lisent une hymne, une collecte avec
d'autres oraisons pour la messe et Toffice de cette
sainte, tel que nous le reprdsente ici ce suppl^m.
de Ciaconius. Mais bien loin qu'aucune de ces 6di-
tions porte le nom de Gerbert OQ de Silvestre, 1'^-
pitre d^dicatoire qui est k la t^te d'une de ces 6di-
tions {Clun. bib. p. 363) montre visiblement que
cette Vie est une des productioiis de la plume de
saint Odillon, abb^ de Gluni, k qui tous les sa-
vants de nos jours conviennent qu'elle appar-
tient.

«^

m

OEBBEBTI

POSTMODUM

SILVESTRI PAPJEII

OPEMM PARS PRIMA.

DE DISCIPLINIS MATHEMATICIS

LIBELLUS

DE NUMERORUM DIVISIONE

Sucusque inter opuscula spuria Venerabilis Bedee (Opp. tom. I, coL 68i)relegatuSt nune
primum suo auctori reslilutus et recensitus ad fldem codicis Scaligerani XXVJJL in
biUiotheca Lugd. Batav. asservati.

(E. Schedis D. Pitra.)

PRiEFATlO.

Camtantino suo Gerbertui scoiasticus 5. i G

Vis amicitis peneimpossibilia redigitad possibi-
lia. Nam quomodo rationes nameroram abaci ez-
plieare Gonteuderemus, nisi te adhortante> o mi
diiJce solamen laborum,Conslantine? Itaque cum
aliqaot lustra jam transierint, ez quo nec librum,
nec exercitium harum rerum habuerimus, quse-
dam,repeUta memoria, eisdem verbis proferimus,
qacdam eisdem sententiis. Nec putetphilosophus
sine iitteris hiec alicui arti vel sibi esse contraria.
Qaid enim dicet esse digitos, articulos, minuta,
qai aaditor migorum fore dedignatur. Vulttamen
Tideri solos sGirO) quod mecum ignorat, ut ait
Flaccus. Quid cum idem nnmerus modo simplez^ D
modo compositus : nunc digitus, nunc constitua-
tor at articolus? Habes ergo, talium diligens in-
Testigator, viam rationis, brevem quidem ver-
bis. sed prolizam sententiis^ et ad collectionem
intervailorum et distributionem in actualibus geo-
metrici radii secundum inclinationem et erectio-
nem, et in speculationibus et actualibus simul di-
mensionis cceli et terr» plena fide comparatam.

t Edit, Ad Conslantinum suum. Cflptera desunt.

• Edit.y de simpUci. — Si multipiieaveris singuia'
rm numerwn per sing\darem, dabis unicuique aioito
smpUaremy et omni articulo decem^ direete sciUcet

Cap. I. Jk singutari numero •.

Si muJtiplicaveris singularem, [dabis unicui-
que *] digito duntazat usque ad temos, vel articulo
quinquies binos. Deinceps pones digitos in singnla-
ribus et articulos in decenis, directe scilicet et
conversim singularem per decenum, dabis unicui-
que digito decem, et omni articulo centnm.

Si singularem per centenum, dabis unicuique
digito centum, et articulo mille.

Si singularem per millenum, dabis digito mille,
et articulo d€cem millia.

Si singularem per decenummillenam, dabis digi-
to decem miliia, et articulo centum millia.

Si singularem per centenum millennm, dabis
digito centum millia, et articulo mille miliia.

[6ap. II. Jk Jkeeno*].

Si decenum per decennm, dabis digito centumy
et articnlo mille.

Si decenum per centenum, dabis digito mxWo^
etarticulo decem millia.

et conversim. Si sinqularemper^deeeminn^ dahis tmir
cuique digito decem, etc.

s Addimus ez editis.

«Hcg usce capitis et sequentis titoliis deestincodice.

§7

9TLYBSTRI H PAPiB OPP. PARS I. — DE DISGIPL. MATHEM.

88

Si decenQm per mUlenum, dabis digito decem
millia, et articulo centum millia.

Si decenumperdecenum milIenum,dabisdigito
centum millia, et articulo mille millia.

Si decenum per centenum millenum, dabis di-»
gito mille millia, et etiam unicuique articulo de-
cies mille millia.

[Cap. IIL De Centeno **].

Si centenum per centenum, dabis digito decem
roillia, et articulo centies mille millia *.

Si centenum permillenum, dabis digito centum
millia, et articulo decies centena millia.

Si centenum per decenum millenum, dabis di-
gito mille millia, et arUculo decies milie millia.

Si centenum per centenum millenum, dabis di-
gito dccies miUe mUlia, et articulo centies miUe
miUia.

Cap. IV. Le Milleno •.

Si miUenum per miUenum, dabis digito decies
centena miUia, et articulo decies miUe millia.

Si mUlenum perdecenum millonum, dabisdigilo
decies miUe miUia,et articulo centiesmUIe millia.

Si raiUennm per centenam miUenum, dabis di-
gito centies mUle millia, et articulo centies millies
miUe millia.

Cap. V. De Deceno milieno f,
Si decenum mUIenum per decenum millennmt

dabis digito miUe millia, et articulo centies miUe

mUlia •.
Si decenum millenum per centenum millenum,

dabis digito millies miUe millia, et articulo decies

millies miUe miUia.

Gap. VL Centeno milleno ••
Si centenum mUIenumpercentenum miUenum,
dabis digito decies millies mille millia, et articulo
centies millies mille millia.

Qtiomodo dividatur singularisper singularem^ vel cen-
tenus per centenum^ velmillenus per millenum,

In partitione numerorum abaci to, sicutsehabent
singulares ad singulares^ sic quodammodo habent
se decem ad decenos, centeni ad centenos, milleni
ad miUenos, hoc modo :

Si voluerisdivideresingularesper singulares, vel
deceDumper decenum,velcentenumper centenum,
vel miUeottm per millenum, secundum denomina-
iionem eomm singularibus subtrahes.

Cap. VIL

Quomodo singuiares sua quantitate metiantur decenos^

centenos, miilenos.

In partitione numerorum a sic se habent sin-

gulares ad decenos et centenos et mUIenos, sic se

«* Edit.^ de cMeno.

• Edit., et articuh centum milHa,

• Edit., demilkno,

T Bdit., de deeeno miUeno.

• Edit., digito centiesmiUemiUiaetarticulomiliies
mille miUia.

^ EdiLf d9 emhM miUeno.

A habent deceniiiad centenoset miIIenos,et centeni ad
miUenos, et milleni ad ultra se compositos decenos
millenos, et centenos millenos, hoc modo : Si vo-
luerisper singularem numerum dividere decenum
aut centenum, aut mUlenum, vel simul vel inter-
missc, dividere differentiam a singularii*addece-
num,per integram denominationem dividendi mul-
tiplicabis, et articulos quidem propria denomina-
tione et posita differentia diminues, digitos vero
digitis aggregabis : et si arliculi provenient ut su-
pra,diminues usque adsolos digitos^ et miUenusi*
quidem habebit articulos in millenis, digitos <« in
centenis, digitos in decenis; decenus articulos in

3 decenis, digitos in singalaribus.

Cap. VIII.
Quomodo metiatur decenus cenlenum aut miUenum,
vel centenum millenum^ vel millenum et uUe-
riores.
Si voluerisper decenum numerum dividerecen-

tenum vel miUenum, aut per centenum millenum

vel ulteriores, aut per miUenum sequentes,differen-

tiam divisoris quasi singularisad decenum, per in-

tegram denominationem dividendi multiplicabis,id

est per vocabula singularis, ac decem articulos ac

digitos diminucs usque ad extremum divisorem,

sicut fiebatin singularibus quemlibetnumerumdivi-

dentibus.

Cap. IX.
Quomodo singulares cuncti deeenis metiantur decenos
C centenoSf miUenoSf vel simul dividendos *», vel m-
termisse,
Si volueris per compositum decenum cum singu-

lari dividere, vel simpHcem decenumvel cum sin-

gulari compositum, considera quotam partem di-

visoris teneat singularis ; nam secundus singularis

habet rationem ad secundas dividendi, tertius ad

tertias, quartus ad quartas, quintus ad quintas, et

deinceps, id est difierentia a singulari divisoris ad

decenum mnltiplicabitur per denominationem

secundarum, tertiarum, quartarum ; quod vero

exsuperat secundas, tertias, quartas, quintas ag-

gregabis ; et si multipliciores sunt divisore,eadem

regula diminuentur : similiter vero et singulares

compositi ad dividendum aggregabuntur. Et in

D centenis et millenis idem facies, uisi quod unuro

centenum vel miUonum in ceeteros dissipabis,quod

in uno non evenit deceno, et articuU quidem ab

uno centeno vel roiUeno secundabnntur, a pluri-

bus dividendomm obtiuebunt sedes.

Cap. X.
Item aUa divisio centeni vel miiieni, et deinceps per

eosdetn divisores,
Si volueris dividere centenum vel millenum, et

deinceps,per decenum cum singularicompositum,

primum ceutenum veluti supra divides,sumptadif-

io Edit., addunt Abaci et legunt dicat pro sic,
ii Edit., sic habent se decem ad centenos,
i^ Edit., intermissCy differentiam divisionis a sin-
guiari,
t* God. Scal., et miUenos quidem.
i« Cod. 8cal.> digiti,
i> Editi om.

UB. D£ NUMERORUH DIVISIONB«

90

CAf.XIV.

ferentia diyisoris a singulari ad decenum : el A
qaod superaveril, per denominationem propositi
ccnteni molliplicabis : et si singularis centeno i«
ad compositionem addilur : aut decenus cum sin-
gulari, diminues vel aggregabis fquemadmodum
supcrias dictum est) in decenis et singularibus : et
primi quidem articuli sunt in suroma dividendis
proxima ac minore : augmentati vero in articulos
alios, dividendorum obtinent sedes.

Cap. XI.
Qnmodo deceni i' juncticentenis, vel centenimiUenis
metiantur centenos aut millenos aut ulteriores.

. .. centenum cum de- <i*ff®^ffiutiis adhibenlur, ordinabis* Rurausque

CenO, Vcl COIUpu Hflnnminaf innuTiri ni»ft«rkQi*i Hitri/lon*^i nniilHrfcli<»iiKia

Quomodo centenui cum tingulari metiatur miUmtm
et uUeriores, vel millenus cumdecenis decenos mii-
lenos et uUeriores.

Si volueris dividere millenum vel uiteriores per
centenum cum singulari compositum, unum mille-
num in centenos dbsipabis. Et rursus unum cen-
tenum ad minuta coroponenda secludes^ et maxi-
muro divisorem reliquse parti comparabis. Et si
quid secludetur, relinquendis repones. Blinutum
autem, ut in superiori capitulo multiplicabis, reli-
quaque omnia vel quae secluduntur, vel quee pro

Tidere, aut centenum, ant millenum : considera
quolam parlem divisoris teneat decenus, vel cen-
lenos i», vcl millenus, et per denominationemea-
rum partium multiplica differentiam divisoris, si-
cut faciebas in singuiaribus junctis cum decenis.

Cap. XII.
Itm aUa divisio centeni vel milleni, et deinceps per
eosdem compositos divisores vel simplices ".

Si volueris dividere centenum vel roillenum per
deccDttm, aut roillenumper ceutenum, sumes dif-
ferentiam divisoris, secundum rationem singrula-
rium ad decenum, et multiplicabis. Aut per totam
dcDominationem dividendi, si simplex decenus,

denominationem propositi dividendi multiplicabis»
Ac iterum eadem regnla deduces usque ad eztre»
mas differentias, et in millenis divisoribus cum
decenis, ad decenos millenos et ulteriores, quasi
eamdem ipsam rationem servabis.

Cap. XV.

Quot divisores sint in quolibet dimdendo*

Si volueris nosse quot divisores sint in quolibet
dividendo, articulosa quibus denominationesfiunt
multiplicationis secundabis ad digitos, et u aug«-
mento eorum articuli provenient, reflectes ad ar-
ticulos ; et si in singularibus pares divisoribus pro*
venerint, totidem unitates collectionibus aggrega-

fel cenlenus divisor est, vel'per secundas, vel per ^ bis. Igitur et in denominaUonibus a toto etapar-

lertias, vel per quartas, vel per quintas, si com-
posilus est; habila videlicet ratione, quampartem
compositi divisoris teneat decenus vel centenus.

Cap. XIII.
Quomodo, uno medio numerorum^ intermissOy juncti
duo extremi caeteros metiantur,

Si volueris dividere centenum vel millenum per
compositum centenum vel millenum, uno iuter-
misso, uniun dividendorum sumes ad minuta com-
ponenda, ct maxiraum divisorem reliqu» parti
comparabis. Et si quid abundaverit, relinquendis
repones. Minuiuoi autem pcr denominationeip
ejus per qaem divisor cosequatur, dividendo mui-
Uplicabis. Et in digitis quidem perfecta ponetur
differentia. Ante articulos vero, altera differentia, D
ano minus, quasirationemhabensadjuxtapositos,
cum sunt digili et articuli. Nam solus articuJus [id
cst sine digitis ««] integram proponit sibi differen-
tiam digiti sive solus sit integram supponit " : et
lom cum solus est digitus, velcum articulo semper
ei qui ad niinula componenda seclusus est, diffe-
renlia integra secundabitur. Et hm quidem diffe-
rcntie, et si quis forle a maximo divisore seclu-
sos est, «gnificabunt quod relinquitur.ex dividendis.

« Edit., singidariter centeno.

17 Edil., decem.

<> Edit., quingenus vel centemu,

» Edit., divisores et simpUces,

» Deest in cod.

«i Edit., differentiam. Solus digitus integramsup^

tibus quee sunt a secundis et tertiis et quartis, et
deinccpssecundum eamdem rationempro eztremo
divisore unitatem constitues. Et sicut in centenis
et millenis, quod ab uno exsuperat, per denomi-
nationem totius summee multiplicatur, sic : •* di-
visores, per denominationemtotiusdividendimul-
tiplicabuntur. Sed non ipsis tantummodocentenis
et miiienis, simplez decenus ** divisor centeni vel
miileni, et uitra compositorum denominationes
mittit ad tertias, id est *« ad tertium locnm ab eo
quem dividit, scilicet in colligendis divisoribus.
Centenus " milleni divisor ad quartas, millenus
ad quintas, centenus vel millenns divisores sui, et
compositi, uno relicto, denominationes suas mit-
tunt ad extremos digitos.

Cap. XVI.
De protensione quarumdammensurarum terrx.

Digitus est minimaparsagrestiummensurarum*
Uncia habet digitos tres.
Palmus in quatuor protenditur digitos.
Pedem sedecim metiuntur digiti.
Passus quinque pednm mensuram sortitur.
Pertica duos passus, videlicet decem pedes ez*
plicat *«.

*« Edit., multiplicatur : sic.

H Edit. Sed non ipsis Umtummodo eentenis etmih-
ienis simptex decenus,

>« Edit., idem.

» Edit., divisoribus centenus vel millenuSf divisores
sui.

•• Edit.i esplkii.

%\

SILVESTRI n PAPiE OPP. PARS I. — D£ DISGPL, MATHEM.

92

Passus centum et yiginti qainque stadium ab- A sis eisdem stadiis; milliaria trigintaunum etquin

solvunt.

Stadia octo milliarium prcestant.

Blille passus, id est milliarium et dimidium,leu-
cam faciunt, habentem passus mille et quingentos.

Duffileugffi*7,siyemi]liariatria, restam efflciunt.

Quidam leucam, pro leuva legunt.

Ambitus totius terrffi ducentorum quinquaginta
duorum millium stadiorum absolvitur, quffi faciunt
leuvasGallorum vigintietuoam^per duodecimdivi-

*f Edit., leuvx.

genta : per quinquaginta in divisis eisdem stadiis.
Passus tricies et semel, mille millla etquingentos
pedes (centies vicies et quinquies, multiplicatis eis-
dem stadiis) ; centies quinquagies et septies mille
(passibus) millia et quingentas uncias (quinquies
multiplicatis) millies octingenties (pedibus, nona-
gies mille millia (duodecies multiplicatis) mille
millia. Digitos quinque millia, sez centies septua-
gesies et unum mille ; unciffi per tresmultiplicatffi.

Reliqua desunt in ms.

R. P. BERNARDI PEZII

IN OPUSCULUM SUBSEQUENS ADMONITIO

{Thesaurus Anecdotorum novissimuSf Prffifat. ad tom III.)

Oerbertum, postea Sylvestrum eo nomine secundum, non solum Iheolo^icis et philosophicis, sed
etiam mathematicis disciplinis excultissimum fuisse, tum veteres tum recentiores scriptores tradunt :
estque constans apud viros eruditos sententia, ideo unice apu<l q^uosdam Gerbertum iu magiffi suspicio-
nem venisse, quod mathematicas disciplinas cum Hberalibus artibus ita calluerit, ut eas pene mortuas
in Gallia ressuscitarit. Sed ridiculam eam esse fabulam demonstrat vel solum ejus epitaphium a Sergio
lY, successore Sylvestri, conditum, et ab Anonymo Zwetlensi, tom. I, p, iii, m Histona Romanorum
pontificum multo emendatius relatum quam apud Baronium et Papebrochium ezstet. Porroquam certa
nactenus Gerberti laus in mathematicis mit, tam pauca ejus rei specimina in lucem j^rolata sunt. .Solns
MabiUonius tom. II Analectorum, pag. Slt, Oerberti schoiastici epistokm ad Constantinum monackum de
Sphxrs constructione publicavit, quam cur. Guil. Cave ac eum secutus G. Olearius tom. II Bibliothecie
Script. eccles., pag. 181, cum brevissima sit, librum de Sphara vocent, nulla ratio est. Mabillonius iQ
adnotatione ad laudatam Gerberti epistolam monet ejusdem Geometriam et Rhythmomachiam in biblio-
thecffi Thuaneffi ms. codice, signato num. S83, exstare, unde codez in bibliothecam Colbertinam com-
migravit, ut nos docet Casimirus Oudinua in Supplem. Bellarm., pag. 313, qui etiam advertit, Rkyth'
momachise vetustum Ubrum editum cum quatuor tibris, idiomate suo Germanico de Lmsu Schaccorum^ Ldpsue
anno 1619 in-fol, aserenissimo duce Bruswicensi et Luneburgensi, subnomine Gtutavi Seleni, qum edttio rara
kodie habeatur. Gaveus Hist. Litt. paj^. 512, edit. Genev., Gerberti de Geometria librum ms. olim ia
bibliotheca quoque Farnesiana ezstitisse commemorat. Alium dos eumque sezcentorum circiter anno-
rum manu ezaratum codicem. Gerberti Geometriam complezum in bibfiotheca Petrensi Salisburgi re-
perimus, unde domum reversis reverendissimus et perilluslris dominus celeberrimi Petrensis monas-
terii abba% Placidus, eumdem benignissime communicavit. In eo codice teztum Gerberti, nullacapitum
divisione insignem, passim anonymi notulffi in mar^ne comitabantur, ez quibus eas duntazat ad edi-
tionem nostram adhibuimus quffi vetustis ^eometricarum mensurarum notis, nostrffi ffitatis penitus
iffnotis et singulari cura, ut in codice descnptffi erant, hic in ligno incisis, aliquam lucem conciliarent.
Cffiterum teztus non uno loco corruptus est, nec schemata geometrica ubique satis ezacta. Verum a
codicis nostri fide recedere nefas noois esse duzimus. Restituant male affecta loca, quibus Colbertinum
aliosque manuscriptos codices fortuna obtulerit. Interim vel ez hoc Gerberti libro de Geometria saib
intelligi potest disciplinas mathematicas aliasque egregias artes sfficulo z neauaquam adeo jacuisse, ut
quidam recentiores scriptores finxerunt Fortenon adeo multi vel nostro politissimo sfficulo de Geome-
tria Gerberto elegahtius, brevius et apertius commentati sunt Sed nobis comparationes temporum et
hominum hic instituere propositum non est.

INGIPIT PR0L06US 1 6E0METRIAH 6EaBERTI.

(Apud R. P. Bernardum Pezium, Thes. Anecd. noviss,, tom. III, part. u, pag. 5.)

In quatttor matheseos ordine disciplinarum ter-3 tur. Hffic vero disciplina, ut simplicibus loquar, a

tiom post arithmeticffi musicffique tractatum geome-
trica speculatio naturaliter obtinet locum. Cuuus
videlicet ordinis ratio,quiain ipsis arithmeticffi insti-
tutionis principiis a doctissimo.et disertissimo libe-
ralium artium tractatore Boetio satis Inculenta da-
tor, a nostris melius fatuitate, utpote nota, retice-

terrffi mensura Grfficum nomen accipit : ^ enim,
Grffica lingua, terraf jiiTpov mensura dicitur.

Hujus inventores primi traduntur iEgyptii, qui
propter Nili fluminis eluvionem, agrorum limites
inundatione suisffipiusconfundentis,talis solerliam
artis ezcogitavere, ci^us ezercitatione sui quisque

93

DE GEOMETRIA.

M

quantitatem agelli facilias acoatinenti possetsecer- A.
nere.Sed quamvis ad dimensionis terrffi utilitatem
primitus inventa Yooabulumque inde sortita sit,a
posterioribus tameu,rationem ejus diligentius in-
Testigantibus, ad aliaquoquenonnulla.quae vel co-
gnitu utilia, vel exercitio jocunda videbantur, spe-
colatio ejus accomodata est. Gui etiam ialem qui-
dam diffinitionis terminum aptavere : Geometria
est disciplina nnagnitadinis et formarum,quee se-
condum maguitudinem contempIantur.Potest quo-
qne et ita, ni fallor, aliquo modo diffiniri : Geome-
tria estmagnitudinumrationabilium propositarum
ratione vestigata probabilis dimensionis scientia.
Utilitas vero disciplinse higus omnibus sapienti»

amatoribus qaam mazima est. Nam et ad animi
ingeniique vire sezercitandas intaitamque ezacuen*
dum subtiHssima, et ad pluriraa certa veraque ra-
tione vestiganda, qnm multis miranda et inopina-
bilia videntur, jocundissima, atqueadmiram nata-
rae vim, Greatoris omnia in numero etmensura et
pondere disponentis (Sap, zt, S4)potentiam et inef-
fabilem sapientiamcontemplandam, admirandam,
et laadandam,sabtiliumspecuIationum plenissima
est. De cigus ratione et regalisaliqaapro ingenioU
nostri facaltatuIaandecunqaecoUectari,at ordina-
tius ingredientis animum ad subtiliora deducamus
ab ipsius artis elementis, qaem terminum dicunt,
exordium sumamus.

Eocplicit Prologus

INCIPIT

GEOMETRIA GERBERTI.

GAPUT PRIMUM. B

Quid sil corpus soUdum ? Quid linea, punctum, su-
perficies ? Quid pes soliduSj constratus, etc. ?

Artis hujus initia et quasi elementa videntur
panctum, linea, superflcies. atque soliditas. De
quibus cum saepe Boelius aliique tam saecularis
quam divinae tractatores litteraturse in plurimis
scriptorum suorum locis satis superqiie disputent,
tam beatus eteloquentissimus Ecclesiae doctor,Au-
^tinus, in nonnullis libris suis, et prcecipue in eo
qai De quantitate animce inscribitur,copiose disse-
nt : Ubi etiam tantis oculum corporearum rerum
imaginationibus obtusum per talium artium ezerci-
tiaadspiritalia veraque utcunque contemplandanon
modicum purgari ctexacui ostenditSed prudenti-
bus, si quiboc furte vel aspicere dignati fuerint, ^
tsdiosum non sit, si a solido corpore, quod com-
moni hominum sensui notius est, preepostero inci-
piens ordine simplicioribus, quid hsec singula sint
paucis tentabo monslrare.

Soliium corpus est quidquid tribus intervallis %eu
dimensionibus porrigitur,id est, quidquid longitu-
dine, latitudine altitudineque distenditur,sicuti est
qoidqoid visu tactuve comprehendi potest, ut hsec
praesens, in qua scribo, tabella. Hoc autem Grsece
iUrecn dicitur. Hujus autem termini seu super
obdoctaplanities j^u/>er/fctef apud nos nomen accepit
Greceantemepipbaniee.Qufle ita intellectu capienda
est, ut nihil sibi altitudinis, id est, crassitudinis
a$ttrpet,sed tautum longitudine latitudineque con-
tenta se dilatat Nam si his altitudinemadjicisjam ^
oon saperficies, sed corporis pars,atque ideo soli-
dam corpus erit.

Superficiei vero cztremitas sive terminus lineat

seu Grcece gramma est.Quam ita mente percipias
oportet, ut latitudinis expers solius longitudinis se
rigoreproducat,ne latitudine addita jamnon linea,
sed superficiessit./ltiiea?autem principiumetextre*
mitatem punctum determinat,quod itase intelligi-
bili ratione coarctat, ut/tne«tantummodo finisezi-
steus nullamineo partisautalicujus omninomagni
tudinis quantitatem obtineat. Itaque ut singula juzta
praedictam rationem diffiuiam : Punctum estparvis-
simum et indivisibile signum.Quod Grcece simion
dicitur. Hoc vice unitatis, quse est numerorum
omnium principium, nec tamen ipsa numerus,
omnium origo est mensurarum ; ipsum tamen
nullius mensuree aut magnitudinis capaz. Linea
est longitudo sine Iatitudine,heecque solum in lon-
gitudine sui sectionem admittit. Superficies est la-
titudo sine altitudine. Heec et superficies in rerum
natura subsistere nequeunt prseter corpora,mente
tamen intelliguntur incorporalia» et quasi prseter
corpora esse suum habentia. Soliditas vero supra
diffini ta in solidis manens corporibusysensibns etiam
comprehendi valet, eaque omnifariis etin longitu-
dineaclatitudine,nec non etiam etaltitudine sectio-
nibus subjacet. Atque hffic interim simplicioribus
de preefatis rebusratiuncuIadatasufficiet.Doctiores
siquidem de talibus sufficientius alias instmctos
diutius in his detineri non oportet.

Itaque per prmdictas tres solidi corporis dimen-
siones qufficunque rationabiliter metienda propo-
nnntur, geometricali theoremate ducatus raUonis
mensurantur. Autenimlbn^tAic^a,aut latitudOf aat
certe crassitudOy quse consueto nomine altitudo a
geometricis vocatur,metiendo indagatur.Loft^i^o
ut in Uneis aliquam figuriB agriveaream includen-

tt»

SILVESTRI n PAP^OPP. FAK8 1. — D£ DISQPL. MATHEM.

96

tibiiA, uiin iiineruiii spaiiis, ut iik arborum cedifi- A
cioruaiquesttbLimitatibuB,ut in fluininum»eurtium
aliarulnvererura liueari in directum proposila u&<
que ad eerUim ierniiiBum mensuratione, quie videli-
cet ImeamrAenmrttVocs^Axr.Latitudo vero,ut in are»
ipsius velplaQiUei,quffi iinearum certis includitur
ierminis, qoantiiate foru^ro/avelplaiuidicitur men-
sura, et Griece epipeda didtur. AUitudo autem ut
crassitttdine vel spissitudine quarumdam certffi men-
surffi strttcturarum ; seu capaeitate diffinitffi quauii-
iaiid vasorura : qutt mensura iolida vocatur. Atque
bino est, quod mensuras quasdam utpote pedes
nunc HneareSf nunc constratos^ nunc vero solidos
vociiare solemus.
LinearispeSy per quem lineas vel longitudiaem

_

Quod si item eumdem pedem solidum eflBciens pa-
rem longitudinilatitudinique ei altitudinem super*
imponiSjbicque pes quatuorlineares super adjectffi
altitudinis palmossedecimplanitiei constratos mul-
tiplices, in solido nimirum pede, sezaginiaquatuor
solidos palmos reperies,quod a quolibet poteritfa-

cilius intelligi quam in palmo describi. Sic itaque
aliquam metimurnihil interimde altiludlneetlali- B Hnearis perlineares paImosqualuor,coDstratus se-
tudine curantes, et est talis. — Constratus pes sive ^®^^"^ constratos, solitus sexaginta quatuor solidos

planus, per quem superflcies sive planities,seuarea
lineb circumseptamensurata, etest in longitudine
etlatitudine ffiqualis et quadratus, sedaltitudine ca-
rens i tarni » Solidus autem estlongitudine, latitudine
altitudineffiqualiter distans eiquadratus, per quem
solida metiunturcorpora formam videlicet cubi seu
tesserffi retinens, qui in planitiei quidem cequalitate
non potest aperte flgurari^sed vel mente intelligi,
vel cera vel ligno, diavo ejusmodi matcria facile
valetformari, quamvis Galcidius Timeum Platonis
exponens soTidum in plano corpus figuratum ntrum-
que descrfpserit.

palmos recipit, eadcmque in csBteris mensuris ratio

multiplicationisjuxta cujusque quantitatem obser-

vetur.

CAPUT 11.
De tocabulis et quanUtate mensurarum ab antiquii

inventarum
Mensurarum autem vocabula ab antiquis inventa,

etin usu posterorum hactenus reservaia^fermebffic

sunt : digitus,uncia,palmiis, sextaque ; quffi et do-

drans.pes, latercuius,cubitus, gradus, passus, per-

iica ; quffi ei decempeda, actus mininimus, clima,

porca,actus quadratus ; qui et agripennus,seu ari-

pennus, jugerum, seu juger, vel jugns, centuria,

Aliffi etiara, dequibus paulo post dicemus, men- p stadinm,milliarium,leuca.Quorumquantiiassingu-

surffi trifana,ut de pedejamdictumest,distinguen-
tor ratione. Aui enim etipsffi lineares,aut constra-
tffi,aui solidffi inielliguniur. Sciendum autem ma-
gnopere est quod per lineares mensuras constratffi
investigandffi snni. Si enim lineares in se vel inter
se multiplicentur, constraiffi nasceniur. Et si con-
siraias ittdem per lineares multiplices, solidas inve
nies.

Quod ui facile clarescat^exempli causa lineavice
pedis linearis in longumducatur,eaquein quatuor
lineares palmos hoc modo secetur TT,T jj Hic
ergo tinearis pes si latiiudine ejusdemquantitatis
addita in quadrum ffiquaiiter describatur, constra-
tus hojusmodi informaiur :

an

h T r

Siergo qoatuor lineares palmos longitudinis per
totidem,qui in latitndine noianiur,hoce8t,quatuor
per qaaiernos multiplices, in consiraii nimirum pe-
dis planiiie, sedecim palmos eonstratos hoc modo
invenies :

lorum primum juxta lineares mensuras videaturut
postmoduni ad constratas solidasque commodius
traducatur.

Digitus est minima qua in agris metiendis anii-
qui utebantur mensura, coiitinens hordei quatuor
grana,inIongitudinem scilicetcontinuatim disposit
Non autem quorumcunque hominum digitos, qui
uUque multum dispares sunt,passim acdptas opor-
iet, sed spatium quod laiitudo digiti alicujus me-
diocris illius temporis hominum transversim occu-
pabat, pro loogitudine certa geometricalis digiti
uniformiterteneas.ldemque de palmo,pede,eubiio
et Cffiteris ejusmodi faciendum est.

I7ncta, juxta antiquiores, tres digitos recipit. Sed
^ quia cujuslibet rei duodecima pars uneia dicitur,
posteriores unum tantum digitum eiieriiam digiti
partem unciffi deputavere,ut pedis,qui sedecim di-
gitis constat, pars duodecima possit existere. Nam
as eitriens 40 sunt,

Palmus autem^quarta pars pedis, quatuor digitos
recipit, uncias autem tres. Dictus autem paknusa
palma, id est, a manu exiensa,quffiquaiuordigitis
constai»

SextafqaedeidodranSfhBbei digitos duodecim,
uncias novem, palmos tres. Dictus autem dodrans^
quod ab integro pede dempto quadrante constet.

Pes coniinei digiios sedecim, uncias duodecimy
palmos quatuor,seziam onam^ tertiamejas; cv^ns
mensura in quibnslibet metiendis usiiatior est.

J7

DlS GEMaTRIlL

Ltiertuhtt non iBsoIalongiiiul]ne,ut soperiores, A compatabator. H«tamen, qmi afroram qoantita-

acdpi potest, sed ei latitudo etiam est, ut constra-
tas fiat^ habetque in latitudine pedem unum, in
longitndine quoqne pedem unumetdeunoemejus,
inlaio nncias duodecim, in longo viginti tres; hic-
que ia tota area sua habet uncias constratas S76.
Dictos aatem laterculus diminutire a iateref id est
tegola, qnia hnjus mensurie ad tegenda seu con-
slemenda edificia fien solebat.

Cubitus recipit pedem unum etsemissem, seztas
daas, palmos sez, uncias 18, digitos S4. Hic ntiam
in quibusdam locis pro statura hominum recipi-
tor.

Gradus recipit cubitos S, pedes 3, seztas 4, pal-
mos IS, uncias 36, digitos 48. Dictus, quod gra-

tem designant.measnr», magisinquantitateare^
planitieque lineis circumscripta, quam ipsarum,
quibus drcumscribitur, lineamm longiUsKiine, coa-
siderandee sunt. Cujus enim longitndinis lioMB
aream inclndant, nihil inlerest, sitamen ipsapro-
priam quantitatem areanon amittat,ut iDjogiero.
Utrum enim in longo S4 perticas, in lato vero IS,
ut supra dictum est, habeat, an in longo 18, in la-
to 10; an in longo dS, in lato veroO;aa alioatque
alio modo longitudo latitudoque permutentur, si
tamen mutua multiplicatione S88 constratas perti-
cas efllcere possunt, jugerum nihilofflinQs imple-
bunt. Idemque in agripenno et cieteris agromm
mensuris sentiendum est.

dienles homines s«pius Untum spatii alternaUm B stadium autem, quod magis in itineram dimen-

metiantur.
Passus continet gradum unum et %R (Vetus

Glnm, in cod, exponit bissem ; alias CC est dodrans)

cubitos 3 et ^ {Eadenx Glossa^ trientem) pedes

quinque, sextas 8 et ^, palmos SO, uncias 60, digi-

tos 80. Hiyus in itinerum spatiis maziraus usus est
metiendis. Dictns passus a paiendo videtur, pro eo
quodpateniibus intercapedine quinque pedum cru-
hbus figuratur : unde et passi crines dicuntur.

Pertica^qum et «?ecm/>ecfa, continetpassus S,gra-
dus 3 et trientem, cnbitos 6 et bissem, pedes 10,
seitas 13 et ^, palmos40, uncias ISO, digitos 160.
Dicta pertica quasi/)or/ica a portaodo scilicet. Hanu

sionibus usuale est, continet passus lS5,gradusS08

et trientem cubitos 416 et CC« pedes 6S6, seztas
033 et trientem, palmos S500, uncias 7500, digitos
1000. Dictum autem stadium dicitur a stando^ seu
quod juvenes currentes emenso hoc spatio ad me-
tam starent ; seu quod Hercules primus hoc spa-
tium uno anhelitu transcursum stando signaverat.

Milliarium habet stadia 8, passus mille (unde et
nomen accepit), gradus 1600, 61 ^ , cubitos

8300, 33 ^ , pedes 5000, seztas 6000, 66 ^.
palmos SOOOO, uncias 6ii000, digitos 80O0O. Hoc
permissu priscee legis iter Sabbati fuit.

Leuca recipit miUiariumnnumetdimidiam, sta-

namqne mensoris ad agros dimetiendos virga^ ^j^ „ ^^3 „i„^q„inggntos,gradus S500,CBbi-

mensuralis portatur.

Actus mmimus in quantitate tantum soperficiei
sgrorum consideratur, habetque in lato pedes 4,
inlongo i40. Qui invicem ducti, id est, quater
140, in tota agri superficie constratos pedes 560 os-
teodnnt.Ductusautem aba^em/orurali opere videtur

CHmaj eodem modo agri quantitatem designans,
hsbet et in longo et in lato pedes 60. Qui invicem
ducti 1600 pedes constratos complent.

Porta^ nihilhominus agri mensuram indicans,
io Jongitudine 80, in latitudine 80 pedes habet.
Qui invicem ducti S400 indicant oonstratos.

Aetus quadratus^ qui et o^r^eimtM seu aripennus

tos.5000 pedes 7800, seztas 10000, palmos 30,000,
nncias 00000, digitos ISOOOO. Dicta lenca allmmefo,
id est, relevando post tantom iter corpore, Undeet
apud Teutonicos Easta a requiescendo appeilatnr.

CAPUT ni.

De descriptione quantitatis earumdem memuranm

trifaria,

Sed quia hsec de linearibus, id est solam longi-
tndinem designantibus mensuris utcumque diota
sunt, nunc quoque earamdem quanlitatem, si
constratie aut solidtt fiant, per passus, pedes et
digitos in subjecta, si placet, paginnla quam bre-

dicitnr, quod agri modum diwriminamns, per sin-D ^jgg.^^^ snbnotemus, eas videlioet intermittentes

gala qnatnor latera perticas IS, id est, pedes ISO
reeipit. Qni in se ducti 144 periicas constratas,
pedesqne ejnsmodi constratos 14400 in agripenno
demonstrant.

Jugerum seu juger^ seu jugWf quod junctis dno-
bnsaripennis conflt, indeque ibjungendo nomen
icdpit, quantitatem itidem agri... niens, habet in
loDgitndine perticas S4, id est pedes S40; in latitu-
dioe perUcas IS, id est ISO pedes. Qua latitodine
per longitudinem ductain superficie jugeri perticas
constratas S88, pedes vero S880t» invenies. Hujus
qoartam partem tabulam appellanty continentem
perticaa constratas 7S.

Cmiwrid oit afar SOO continens jugora, dicta,
qsod apod antiqoiorea cenionifl taatom ju^eribas

quas, quantitates tantum superficiei agrorum,
demonstrare priedizimns.

Leuca habet lineares passus 1500, constratos bis
M.1.CC.L, solidos ter MMM, et ter GMM, et LXX, es

iOii, et Yes ir.

MiUiarium habet lineares passns mille, constratos

HI, solides MM, millia MM millia.

Pertica habet lineares passus duos, constratos
quatuor, solidos octo.

Pasm habet lineares pedes quinque, constralos
S5, solidoslSS.

Gradm habet liooaMS podea S, ooiistratos 9| so«
lidos 17,

j

t9

SILXESTRI n PAPiE OPP. PARS I. — DE DISQPL. MATHEM.

100

Cu6tYttf habeilinearem pedem I, unum S. (8-iO),
^onstratos duos, unum trientem, solidos tres,

(li^.
L Pe$ habet lineares digitos i6, constratos S89,
8o]idu8 4096.

Sexta habet lineares digitos 1S, conslratos i44,
solidos 17S8.

Palmus habet lineares digitos 4, constratos id,
«olidos 64.

l/njmhabetlinearem digitum unura, ^ constra-
^osunum Q^ et solidos duos, Vc £ ?\ ^ (i2).

Digitus habet linearia hordeigrana 4, constrata
16, soiida 64.

Et hactenus de mensuris, quse a prioribus nobis
relicta sunt, satis et nen superflue, ut reor, dictum
est. Quod si prioribus in mensurando parlibus
indiget, diligens quisque unamquamque mensura-
rumprffidictarum,ut necesse fuerit, seu per minu-
tias usitatas sive per intellcctuales multimodis
habere poterit.

CAPUT IV.
' Dt planis figuris»

Nuac vero de figuris, quse preefatis linearibus
includuntur mensuris, speculandum est. Figura,
quse Graece schema vocatur, est spatium certis ter-
minisinclusum. Hujus species duse sunt. Aut enim
planx aut solidx sunt. Sed de solidis in posteriori-
bus ; nunc de planis videamus.

Planse dicuntur flgur«e, quse profunditate, id est,
altitudine carentes, in longitudine tantum latitu-
dine que considerantur. Hse vero si rationabiliter
proponuntur, aut curvis seu, quffi Grsece euthyssj
determinantur, et anguiat® sunt, appellanturque
euthygrammx; aut rectis lineis, circumferenlibus
lineis, quas Grsci cyclicas sive cycloides {Cod.^ li-
coides) sive capellas vocant, includuntur, et rotun-
dfle sive oblongfle sunt, et campylogrammse nomi-
nantur : vel certe utrisque, idest rectis et curvatis,
componuntur, et partim angulatae, partim lunatae
seu rotundffi sunt, quod genus miclon a Graecis di-
citur. Quae singulse^ prout commodumet utile vide-
bitur, in consequentibus apertius describentur.
Spatium autem sive planities planarum figurarum
lineis circumscripta, embadum aGreecis appellatur,
quod a nostris interpretatum area nuncupatur, ad
cujus videlicetet arese quantitatem investigandam
yariffi, pro diversitate flgurarum et theorematum,
regulse passim dispersae feruntur, ez quibus ali-
quas, quas nostri attingere potuit diligentia, quee
utiliores videbantur,aliquantis per ordinatius diges-
tas aggredi tentabimus, si prius pauca de anguio-
rum speciebus, et alia qusedam ingredientibus
necessaria probaverimus.

Itaque planse figurffi quas reclis lineis determi-
nari angulatasque esse diximus, trinis necessario
plauorum angulorum formantur speciebus. Est au-

(8-10) GLossa vetus, semissem,

(li) £adem iemmcim sea smnmciam»

A tem planus anguhis duarum linearum in planitie e
diverso dictarum ad unum punctum coadunatio.
Sive aliter: Angulus est spatium quod sub duabus
lineis continetur se invicem tangentibus.Qui nimi-
rum, trimodis speciebus discretus, aut rectus est,
aut heheSy aut acutus,

Rectus, qui et normalis dicitur, hoc modo fit, si
rectam lineam jacentem altera stans recta contin-
gat, et ez utraque sui parte sequos angulos ita
facit :

B

Hic autem, quasi vise virtutis medium tenens, si-
bique ipsi semper et uniformiter eequalis, nec se
plus eequo dilatat, nec rainus justo coarctat.

Hehes autem, qui et plus normali vel obtusus
dicitur angulus, qui, quasi pleonasiae more, semel
rectum ezcedens,incerta indeflnitaque.quantitate,
donec in lineam deficiat, dilatari et ezpandi po-
test Fit autem si jacenti linese altera ab ea incli-
nata jungatur ita:

y

Acutus est, qui, neomesiam imitans, etinfrare-
ctum subsistens, identidem quantitate indefinita
usque in iineam directam coarctari valet. Fit vero
si jacentem lineam rectam altera ad eam inclinis
tangat, ita :

Et hi quidem anguli, ez rectis scilicet facti, euthy^
grammi Grffice, rectilinei possunt Latine appellari.
Possunt tamen eaedem tres angulorum species ali-
Tj quomodo ex rectis et circumferentibus lineis, item
ex circumferentibus solis figurari. Ez rectis nam-
que et circumferentibus lineis recti anguli figuran-
tur, si circuJus lequaUter a puncto circumductus re-
ctam lineam per ipsum punctum in duo sequa se-
cat ita :

(12) Eadem Glossa ezponit has notashoc modo :
£ dttoUa : f semiuntia : / obolos : c^siUT^^*

m DE GEOMETRIA.

Hebelit antem, qui et obtusi angali, si migor A
dimidio circoli pars hoc modo formetur :

m

Acali ▼ero fiunt, si minor medietate circuli pars
scribitur :

Ez solis aatem circumferentibus lineis» si eas, id
esl, Ires angulorum species, velis figurare, duos
cquales circulos ita sibi invlcem innexos circum-
docito, ut uterque circumductione sua secet alto-
rios puQctum ; sicque et in media, ni fallor, area,
et io singulis partibus altrinsecus positis rectos
omnes ad sui modum angulos pernotabis ita :

Sciendnm quoque est quod acuti angoli mterio'
B res^ hebetes vero exteriores ad comparationem sci-
licet recti anguli solent appellari. Rectus quippe
angulus ab hebete, utpote exteriore, latioreque in-
cluditur; sed ipse rursus acutum, ut videlicet am-
plior, interiorem includit ; quod in subjecta for-
mula rectilinea, ubi omnes angulorum species ad
unum eo adunatie sunt punctum^ describitur hoc
modo.

REG

HEBES MXACOTM ,

Intuendum etiam est quod rectcB linefls jacenti
^ ^ . , ,. ..... si recta una, quce perpendicularis dicitur, erecta

Qood n duos ahos conaetuens, ita ul uterque „tet, ubi jacentem tanpt, ex utraque sui

900 ambitu punctum mcludat m media embado ^e rectum augulum efflciet hoc modo :

doos hebetes, in quatuor altrinsecus vero positis

acatos nihilominus angulos formabis ita :

Si vero ad alterutram partem linea superstans

inclinetur, in iiia, ad quam inciinetur, parte inte-

riorem, id est, acutum angulum efificit, in altera

vero exteriorem, id est hebetem, ita tamen ut hi

SiQ antem iU bini sibi nectantur, ut punctum tv ^^^ ^^^^' interior scilicet et exterior duobus

altcmtrius abaltero immune omnino relinquatur, "^^^* *^°^ «quales, hoc modo :

io media nimirum areola acuti iu extremis utrin-

(jaehebetis anguii species flgurantur, ut cernis.

^ACUTUS

•— •

Dt autem omnes angulornm species in una pa-
riter inspiciantur, talis circalomm Gomponitur
connexio :

Quantnm enim inierior a recto minushabet,
tantum exterior rectum supervadit. Quod si rects
Jacenti linesB duse adversis partibus inclinat» ita
superstent, ut et illam et se invicem ad unum
punctum tangant, tres nimirum interiores angu-
los formant, ita tamen, ut hi tres anguii duobus
rectis lequales sint. Nam tantumdem spatii quan*
tum dtto recti occupant| hoc modo :

m

SILVESTRI n PAPiE OPP. PARS I. — DE DISCIPL. MA.THEM.

m

^^

Si duflB rectsB sese invicem aliera per alteram
ductffi sece^t, autquatuor rectos efflciunt angulos,
aut duos ezteriores, totidemque interiores ex ad-
verso sibi invicem eequos reddunt, qui tamen qua-
tuor rectis angulis sunt sequales, hoc modo :

Du8B rectfie lineffi fiequali a se invicem spatio in-
ductione sua distantes et ininflnitum ductae, nun-
quam invicem concurrentes paraleliXf id est eeque
distantes dicuntur, ita :

A que ille ideo, quia tribus lineis distensus figuras
angulatas planasque primus efTicit, jure in eisdem
figuris principatus iocum obtinebit. Qui et ideo
principium et quasi elementum exstat iu angulaiis
figuris, quod unaquseque earum ex eo compona-
tur^ et in eumdem resolvatur. Si euim ipsius tri-
anguli sive tetragoni vel pentagoni, bexagonive
ceu cseterorum sequentinm multiangulorum su*
perficiem, id est aream mediam puncto designa-
veris, et ab eodem puncto ad angulosreclaslineas
deduxeris, unumquemque eorum ex tot composi-
tum et in tot triangulos divisum pernotabis, quot
ipse constat ex angulis. Nam eodem modo ipse
trianguius in tres alios triangulos ; tetragonus ia
4; pentagonus in 5; aiiique sequentes juxta nu-

B merum angulorum suorum in trianguios dividun-
tur. Ubi subtihter id etiam evenit ut, quia in triaa-
gulos cujusque corum divisio fit, per triaugulorum
quoque regulas uniuscujusque eorum a diligenti-
bus embadum inveniri possit. Quare satis cuipiam
potest deciarari omnium planarum figurarum
triangulum principium esse.

Quod si recta iinea ab una ad aliam ducta fue-
rit, aut rectos angulos quatuor, ubi tangit eas, ef-
ficiet, aut totidem rectis aequos, binos scilicet in-
teriores, binosque ezteriores sibi ex opposito in-
Ticem «quales taliter :

€3-

Z

T

Possent quidem et alia nonnulla de lineis et an-
gulis inveniri et dici. Sed heec i ngredientibus suf-
ficere putavi.

CAPUT V.
His trikts anguU speciebm omnis coagulata consistit

figura.
Iq omnibas ergo, ut dictum est, planis figuris,
quse quidem angulatse sunt, unam vel duas, vel
certe omnes has angulorum species necessario in-
venis ; unam, ut omnes angulos rectoshabeant aut
lid:»etes omnes, vel omnes acutos ; duas, ut alios
angulos irectos habeant, alios acutos, aut alios he- -.
betes, alios acutos, aut alios rectes, alios hebetes ;
omnes, ut et rectus, et hebes et acutus, quod ta-
men rarius evenit, ut in una aliqua inveniatur fl-
gura. Quod totum posterius in earum satis> forma-
tionibus clarebit. Nunc jam de tnangulo^ qui in
planis flguris naturaiiter primus occurrit, sequens
ratio qon videbuntur aggredi tentabit.

CAPDT VI.
De principalitate trianguii.
Triangulus^ ut in arithmeticis satis a Boetio de-
claratum est, ideo planarum principium existit fi-
gurarum,quia tria primumrectae lineffi superficiem
seu latitudinem aliquam possunt includere. Duse
quippe rectfle nihil possuat spatii circumdare, at-

CAPUT VII.
De speciebus trianguU,
Est autem triangulus, qui ct trigonus sive tripleu'
rus dicitur, planefigura tribus reciis lineis sive la-
teribus et loiidem angulis ierminaia. Hujusspecies
tres sunt, orthogonius scilicet, ei ampligonius^ at-
que oxygonius.

Orthygonius est triangulus unum recium angu-
lum hahens et duos acutos, taliier :

A recto autem angulo, quem habet, nooien pos-
sidet. Orthon quippe Gr^ce rectum : gone angulum
sonat. Inde Orthogonius quasi rectianguhs dicitur.

Ampligonius est triangulus unum hebetem ct
duos acutos habens angulos, ita :

Qui et ipse ab hebete angulo suo identidem ac-
cepit vocabulum.

Oxygonius autem est triangulus omnibus acutis
angulis determinaius, ita :

Unde ab acuto, quiaoorya sonat, appellatus est*
Hic vero et unius speciei angulos et eequa latera
potesthabere : quod ia prioribus omniao est im«

m

bE GEOMETHIA.

leo

poanbile, ni et qmTis facile iiileUigere,et m figuris A acuti superantur a reclo.Et in orthogonio unus re<

eoram ocuiis valet approbare.

Habent etiam iidem trigoniqusedam aliaquoque
tria ad discretionem sui vocabula. Alius enim eo-
ram isopleui-us^ alius isoceles, alius scalenos dicitur.

Isopleurus est qui omnibus «equalibus continetur
lateribos. Isos quippe «qualis; pleuros latus di-
ritur.

Isoce*
leSf

ctus est, in interiores, id est aeuti,qui item,ut di-
ctum est, unum rectum angulum complenl.

In ozjgonio quoque duo aculi unum rectum su-
perant,sed duobustantum minores sunt,quantum
tertius supplere poterit angulus.Etjuzta haiic ra-
tion0ln,ni faIIor,erit iateUigendum quod in eaie*
gorianim ArisiotelisCommentariis aBoeiio dietuin
est : Multi sstpe movere soUti sunt scrujndum : mi-
m%s trumgulum tres inieriores anguhs duobus reetis
angulis habere mquo^.

His interim de natura iriangulorum expediias,
qualiter quisque angulus, iitnim recius an hebes
aut acutus sii, discerni queat breviter dicamus, ut
certitts requirenti nirum triangulusquisqae orifao-

Isopk' /\

ITMJ. / \

Isoeeks^qm duo habet latera sequalia, qui etiam
qaasi cmribus insistit ; tertium incequale, unde et

«oceles, quasi «quicrurius dicitur g ^^ ampligonius sive oz^gonfus sit,probare

&ai^i,qui omnia latera iniEqualia mvicem con- °^,^aJ,„ ^^ ^^ ,f «*«'

tinet ; dictusque sealenos quasi gradatus^ eo quod
Teiat gradibus, de uno in aliud transfertur latus.
Sedttopi^ntf, id est flequilaterus solus dictus potest
csse trigonus oxygonius; isoceles vero atque sca-
leni el orihogonii et ampligonii^ tpsiqne item oxygo-
nit poterunt fieri Singuli quippe eorum et duobus
lateribns iequalibus,tertio in8equali,et omnibusinse-
qualibus soleni formari.

CAPUT Vill.
De natura triangulorum.
Ulud quoque in his triangulis speculare, quod
juzta supradintam superiusangulorum quantitatem

CAPDT IX.

Quomdo tres angulorum species discemi vaiediU ?

Si de aliquo angnlo, utrnm re6tus an fae^isttcil-
tusve sit, dnbitaveris, hujnsmodi ezperMcicMto ttii
poteris. Ab angulo, de quo dubitas, in tflritquei li^
nea, qum in eo conveniunt, sequalem m:ensnMdttca-
jusvis longitudinis snmptam punctis utrinqite Aota-
to, et ab uno ad aliud punctum rectam linea^dil^
cens, eamque in dup ffiqua dividens, medi^latem
cyus puncto signabis.Aquo videhcet punctosiipsa

io omni trigOQO ampligonio exterior, id est hebes eademque mensura,qua medietatem lineie essein.
aDgnlns migor est utrisqueinterioribus, idest acu- ti ^^^^^^^ Anmilus ilTe. dn nnn mi«.f»iArft<i AUiMi
tisin ipso scilicet ampligonio trigono ez adverso

eonstiiutis, ipsique duo non solum exteriore sed
etiam recto aogulo minores probantur, ut in hoc:

venisti, angulus ille, de quo qusesieras, distabit,
rectns erit. Si longius distans ab ea mensura attin-
gi neqniverit, acntns ; si autem propior a prffifata
transgreditur mensura, obtusus, id est hebes «sse
dignoscitur.Verbi gratia, sit angulus, de quo dubi-
tas, a :

\n omniquoque trianguloduo anguli quoquomo-
do sompti duobus rectis anguiis mlnores sunt.

Id omni etiam triangnlo minus latus majorem
aQgnlum, majusvero minorem efficit.

Siinquolibet trianguliiatere ailnibuslaterisdu»
recte linee introrsum inclinatsB angulum faciant,
ipsffi quidem cseteris trianguli lateribus minores
sont ; angulum vero majorem efficiunt ita :

Inomni orthogonio triangulo,solas rectus angulus
daubos reliquis iuteriorijius, id est acutis, probatur
xqaalis. lu osygonio autem tres interiores, id est
Koti singuti duobus rectis angulis cequi sunt, et
ODinino in omnibus triangulisidemevenit, uttres
eorom anguli duobus rectis anguHs aequi sint.Nam
in arapligonio quantum exterior^.id est Iiebes an-
Sfulosrecium sttperal,tantum duo interiores, idest

Patbol. CXXXIX«

a quo in utraque iinea sequali mensura distet6 etc.
j. Medietaslineae a 6 ad c dactaefit d. St ergoa </pun-
cto 6et c et a sequali mensura distent,rectusangulus
a erit.Si minor ad a fuerit, quam ad bei c,hebes,
Si autem m^jor, acutus angulus a esse non dttbi«
tatur.

Vei aliterJuxtaPjthagorse inventum.Ab angulo,
de quo dubitas, in unaejuslineatresfiequaleslongi-
tudinis mensuras,utpote pedes,in altera ejuslongi-
tudinis quatuor dimetiens,ubi utrinquefueriniter-
minatse, punctis signato, et ab uno horum punclo
ad alterum lineam reclam dcducito.Et sihseciinea
quinque sequaliter pedes habuerit, angulus ille, de
quo dubitas, rectus erit ; si plus quam quinqtte^
hebes; si autemminus, acutus apparebit. £xempli
causa, sit ipse angulus e,

4

W7

SILVESTRI UPAPiEOPP. PARS 1.— DE DISaPL. MATHEM.

108

G

Asoiertiam decetignorare)» horum eUam re erit
ezempla snbnotare :

5

n

ab hoc in una linea tres mensuras quasi pedes
usque ad^ metior, ab eodem in altera linea usque
ad /"duo.Si ergo in hac linea inter f et ^,quinque
ejusdem longitudinis mensuras invenio,a angulum
rectbsimum natura cogente minime dubito; si au-
tem plus quam quinque,hebetem ; si minus, inter
acutos eumdemputaridebere certissimum teneo,ut
insubjecta formula patet.Line» vero rectfie,quibus
trigoni seu tetragoni, et alifle queedam planae figurse
determinantur, hisferme vocabulis designantur.

CAPUT X. B

De appeUationibus linearum in figuris.

Linea quaein una partefigurfle directe et non obli-
que }ticeiybasis nomen accepit,eo quod super ipsam
figurafundata sit.Quee veroinsummoquasi in cul-
mineflgurflBsimiliter directim diiciiur, coraiLstiLs ap-
pellatur,atquejusum[deorsum] a summo directim
more perpendiculi pendens,ubi basi coraustove con-
jungitur, rectum angulum efficit,ra^Ae^t sive perpendi
ciUaris vocabulum suscipit.Illa autem qufie,oblique
jusum sivesusum deducta,hebetis vel acuti anguli
effectrix videtur, hypotenusa^ id est obliqua sive
podismus nominatur.

Ex harum autem linearummensura,maximeque
catheti et basisseu corausti, quse scilicet longitudi-^i
nem latitudinemque figurfie determinant, constra-
tamembadimensuram, ut superius commemoravi-
mus, vestigare debemus. Sedquamvis ampligonius
propter angulum msgorem a quibusdam praepo-
natur, oxygonius vero propter isopleuron, qui et
angulorum etlaterumcequalitategaudet, principa-
lior putatur.Nos tamen orthogonium cum reliquis
suistumpropterrecti anguli principatum,tumquod
ratio ejus apertior certiorque sit,et ab eo ampligo-
nius oxygoniusque regulas accipere videantur, me-
rito his anteponendum cestimamus.

CAPUTXI.

De Pythagoricis orthogoniis.
Inter omnes diversorum laterum triangulos ortho-
goniusillequodammodo speciale privilegium et me-
ritum habere videtur,qui ab invenlore Pythagora
Pythagaricus appellatur ; quod quare videatur, in
consequentibus manifestatur.Hic autem talibus la-
terum proportionibus continetur, ut basis ad ca-
thetum sesquitertia, hypotenusa ad basim sesqui-
quarta^itemqne ad cathetum superbipartiens tertias
sit. Habet quippe cathetus pedes, aliasve minores
vel msjores mensuras in eisdem proportionibus,ut
subscripti.

CAPUT XII.

Quomodo minutix addantur figuris»

Quod antem interdum qusedamveiomnialatera

hi:gusmodi orthogoniorum minutiis admistis solent In his iUque aliisque orthogoniis in eisdem late-

propoiu(neqae enim sagacemgeometren minutiandi rum proportionibus constitatis,videlicet et Pithago-

00

C4

m

DE GEOVETRIX.

110

ricis,hoc modo invenire per cathetum alia latera A Tetragonus autem, ul ex arithroeticis notissi-

poteris.

Gathetus ter ducatur ; nona pars inde auferatur;
residui dimidium pro basi habeatur. Si eamdem,
qaam abstulisti, nonam iDvent«ebasiadjungis,hy-
poteousam habebis, ut ineo, quem primumposui,
cathetus, utpote 3 ter ductusefQcit novem; ablata
noaa, id est unitate reliquum ejus rei, id est dimi-
dla basim, qus quaternario titulatur, efflcit. Gui
basisinona superius dempta^id est unitasreddatur,
hjpotennsaS unitalibus inscripta completur. Idem-
(pie in cffiteris sequentibus sivede integris seu mi-
natiatb numeris compactis invenitur, ut in his 4,
qas in catheto sunt, quatuorper 3ducti i2faciunt«
Honim Dona parte, id est unitate ablata et triente

mum est, dicitur nnmerusex alio in se ducto pro-
creatus, ut 4, qui ex binario ; ut 9, qui ex terna-
rio ; ut 16, qui ex 4 in se ducto procreatur. Duo
enim bis quatuor, et tres ter novem, et quater
quatuor 16 creant. Numerus autem qui ita tetra-
gonum in so ductus efficit, ejusdem effecti a se
tetragoDi latus tetragonale vocatur.

Ut autem basisquantitaspemoscatur, exnumero
hypotenusffi ducto inse, cathetinumerus item in se
ductus auferatur, et residui numeri latus tetrago-
nale basi, ut naturditer insita quantitastribnatur.

Ad catheti vero mensuram vestigandam ex hypo-
tenusffi numero item in se ducto, numerum basis
in se ductum adime,etIatusre!iquitetragonalepro

residai, id est 10, et bisse medietas basim in 5 et B catheto tene. Qucesingula utclarescantexemplisex

trieate demonstrant. Quse itidem nona ad basim
jancta podismum in 6 etbisseconstare mauifestat.
Vel aliter idem invenias. Gatheli dimidio tripli-
catOjDonaque parte iode ablata, basim habelo.
Eidem triplicationi nona sua addatur, et hypote-
oosa creatur, ut in eo, qui habeat senarium in ca-
theto, dimidia ejus, id est 3 in se ter ducta 9 creat.
Uode ablata nona 8 erit basis. Nona vero ad ipsos
DOTem additaOet 10 hypotenusa.

Similiter in eo cui \ et quadrantem in catheto
posai, dimidia hujus, id est 2. et S. et S ter ducti

superioribus orthogoniis minimum sumo, et per
cathetum ejus ac basim hoc modo hypotenusam
invenio. Gathetus, id est 3, in se ductus 9, tetra-
gonum facit. Item basis, id est 4, in se ducta in 16«
tetragonum surgit. Qui duo tetragonii 9, et 16
conjuncti 25, rursus tetragonum compaginabunt.
Gujus latus tetragonale, quod est 5 (quinquies enim
quinque 25 numerum complet)» hypotenusie.

Per cathetum autem et hypotenusam hoc modo
basim invenies. Ex numero hypotenusae, id est 25,
cathetnm in se ductum 9 aufero, et reliqui, idest
16, latus tetragonale, quod est 4, basi ascribo. Ad

et S. et Xj^et { numerum faciunt. Bujus nona
•j , rrf, -i . - 1 . 1- •* *-i-i* cathetum vero reperiendum ex eodem 25,hypote-

JdestVV^et dempta 7 basim rehnquit. Addita n » _ -jtv- ja-j

fK^ °^8® numero m se ducto basim m se ductam, id

aatem 8 et J^ hypotennsiE tribuit. est 16 detraho, et reliqui novenarii latus, id est 3,

Yel aliter. Catheti dimidiumsexiesducatur, nona dabo catheto.

Ilem, ut et in majoriexemp]umdem,sumo eum
qui in catheto 12, et in basi 16 teuet, numerosque
ex utrisque iu se ductis confectos, scilicet 144 et
256, conjungo, et ex utrisque confecti 400 numeri
latus tetragonale, id est 20, do hypotenusm. Ex
quibus iterum 400, si cathetum in se ductum, id
est 144, abstraho, reliqui 256 numeri latus, id est
16, basi tribuo. Quod si eisdem 400, basisin se
ducta, id est 256, adimatur, 12 qui residui, id est
144, illius numeri latus est, perpendiculari, id est
catheto donatur.

Etne in minutiatisquoque orthogoniisexemplum

dare subterfugiam,eum accipio, cui superius6etu
in catheto posueram,ipsumque cathelum regulari-
ter, quod abacistse facillimum est, in se di^co , 'et 40
S. ^^tetragonum invenio. Item basi, quae est 64

y^ ,M V^ettertia.8 .in se ductafit tetragonus71.
S ^^ /^^ ^^^^^^^ tertia unius. Hi duo tetra-
goni simul juncti faciuut tetragonum 101 ^tjf^P
et duas siliquas et tertiam uuius siliquie coDtinen-
tcm . Gujus latus tetragonalo iuventum^ quod est 10
S. E et G. (uam hoc io sc miiltiplicatum eumdem
restituit) hypoteDusse osteDdit quactitatem.Exeo-
dem autcm hypoteuusie uumero in seducto,ide8t
iii !(S ^^^^^ siliquis et tertia parte siliqun, ^
catbetum in se.id est 40,S.^(f dempserisi reliqiiii

indepars auferatur,reliquum dimidium pro basiha-
beatur. Basi inventse eadem nona addatur,et hypo-
tenosa creatur, ut in eo qui 9 in catheto habeat.
Medietas ejus, scilicet 4 et semis, sexies ducta 27
efficit Hincnonaparteidest3abIata reliqui 24,sci-
Hcetdimidia, id est 12, basis erit. Gui 3 id est
nooasoperiore, junctis in 15,podismum constituit.

Nibilominus in eo, cuisex elvrponiturincathe-

to, dtroidia, qaae est 3 \ (quadrans) sexies multi.
plicata, 19 facit. Inde nona parte, queeest 2 {Gloi'
tavetus : i. siliquam interpretatur) %. S et'<{S. ab- jv
blala remanent 16 etC^quinque. Quorum dimi-

diam, id est 8, et^^extulaque basim complet.Gui
nooa praefata superaddita podismum, id est 10, et
S. qainque ^ facit cum summa dubietate seposita.

Est etiam alia regula multo diligentiori specula-
tiooe dignissiroa, quee in his Pythagoricisorthogo-
niis prorsus verissima, et iu aliis omDibusorthogo •
niis fei omnino vera vel veritati proxima est.

Hac quippe in omni ferme orthogouio trigODO
per dao qnaevis latera tertii potcrit iadagari quan-
tiUs naturae coDstitutioae certissima hoc modo :

It ergo hypotenusa inveniatur, catheti nume-
fn^ io se, ut telragODUs flat, ducatur, eique basis
DQmerus in.sc similiter duclus coojuDgatur. Hujus
finial summs ex duobus scilicet tetragoois con-
feetft latns tetragonale quffisitum et inventum hy-
f^Qstt namerua esse sciator.

ni

SYLYESTRI II PAPiE OPP, PARS I. — DE DISCIPL. AIATHEM.

If2

id est 71 3iii t / duaram siliquarum et trientis A ped. 26 ^ G. Q^jjC^, et medietas siliquce, totius
siliquiB latus erit basis, id est 8 ^K^f^ Ex eodem quaiititatem indicat arese. Eodemque modo in

hypoteuusce numero basis in se ducta dempta si
fueril, remanentis, id est408, et d/^ latus tetrago-
nale, quod est 6, cathetum resUluit. Atque hsec
regu]a in cseteris quoque orthogoniis probare vo-
lentem nunquam fallit, si lineares laterum men-
suras invenire libuerit.

Ad constratam vero embadi, id esi are^s quan-
iitatem in his Pythagoricis orthogoniis invenien-
dam higusmodi haberegulam; trium laterumquan-
titates, videlicet catheti, basis et hypotenusffi in
unum coiligantur ; medietas hinc sumatur, et ab
hac basis auferatur ; qui remanet, per cathetum

cceteris.

Quod si roinores quoque pede mensuras utpote
palmos, uncias, digitos in preedictis embadis, quot
sint, velis scire, respicito in superioribus, quantas
ez hia singulis pedis constrati capiat mensuras.
Rccipit quippe pes constratus, ut dictum est, pal-
mos quater quaternos, id est i6, unciasvero duo-
decies duodenas, id est i44, digitos decies sexies
sedenos, idest 256. Perhossingulosnumerosprio-
rum aream orthugoniorum multiplicato, et in
priori quidem area, quae 150 pedes constratos ha-
bet, invenies palroos constratos 2400, uncias21600,

mulUplicetur, et summa inde nata duplicetur; du- -^ digitos autem constratos 38400
pUcata per quartam sui partem multiplicetur, na- ' **'- ^"~

teque inde summae latus tetragonale pro embado
habeatur. Yerbi gratia : minimi in superioribus
orthogoniis trium laterum numeros, id est 3,4,5
conjungo, fient mihi 12; horum medietas 6 erit.
Inde sublata 4, basi, 2 residui per catheturo, idest
3, ducti 6 fafiunt ; qui multiplicati 12 redduntur.
Hi per quartam sui partem, id est per 3 ducti, 36
efQciunt. Horum si latus tetragonale, quod est 6,
accipio, areee orthogoniique hancsummam habeo.
In primo quoque, quem cum minutiis posui, eo-
dem modo, si laterum sumas, id est 4, 5,^ ^ ^fS
copulo, 16 conficio. Media, id est 8, iude sumpta^
basique, id est 5 %JL inde ablata, residuis, id est 2

CCper cathetum, id est 4, ductis, 10 CC habeto.

His duplicatis, 20 i. ^ facio, quibus per 4 sui, id

est5 ^ ductis llent 113, ^^(f Higus tetrago-

nalelatus, quod est ^oCC si sumpsero, embadi
totius planitiem impleo, et ita in caeteris.

Multum vero simplicior faciliorque et expeditior
erit regula embadi inveniendi in omnibus ortho-
goniis una in omnibus prorsus triangulis univer-
salibus, ut scilicet per dimidium basis cathetus
muitiplicetur, et quod inde creverit, pro embado
habeatur. Quod idem erit, si couversim per dimi-
dium catheti multipiicetur basis integra, et inde
natum embadum dicatur ; vel si tota basis per to-

In sequentibus vero, cujus area constratos pedes
^^SS ^'^-O.-^--^ ®^ medium ejus continet,
reperies paimos *27.5yji^.]^.^ et duas siliquas;

uncias vero 3850 quinque , digitos 6862,

^^ quinque ^, et duas siliquas contineri. Et
codem iu cseteris modo.

Quod si etiam ager hujusmodi orthogonii sche-
ma tenens proponitur, ulpote cujus cathetus 60,
basis 80,.hypotenusal00 perlicis roetiatur, et,quot
jugera vel quot agripennos contineat, inquiratur;
primo, per cathetum, id est 60, basim, quse est 80,
multiplico : fient 4800. Horum medietatem, id est
2400 pro constratis totiusagri perticis habeo.Post
Q autem, quoties in hoc numero constratse perticffi
unius jugeri 288, vel agrippeuni unius, idestl44
cohibeantur, inquiro. Suntvero in 2400 octies 288»
et insuper tertia eorum pars : 144 vero in eodem
numero sedecies habentur et bisse eorum ; igitur
inproposito agro orthogonio triangulo8jugera, et
tertiampartemjugeri,agrippennosauteml6,etduas
tertias agrippenni unius contineri non dubium est.

Sed quoniam de invenienda in his orthogoniis
embadi quantitate satis dictum est, aliam regulam
adhuc, qua per hypotenusee et embadi numeros
cathetum et basim reperiunt, subjici putamus, quae
est hujusmodi :

Numero hjpotenusse in se ducto quatuor emba-
dorum numerositas acyiciatur,et hvgussimul som-

tam perpendicularem ducatur, et natiinde nume-D ^^ ^^^^ tetragonale sumatur, idque basis et ca-

ri medietas arese tribuatur. Gum enimper cathe-
tum basis, vel per longitudinem latitudo ducitur,
quadratiareiequantitasinvenitur.Quem cum trans-
versim ab angulo ad augulum medium divido,duos
nimirum triangulos sibi invicem cequos efficio,
quia in utroque eorum medietatem arefie tetragoni
invenio.

Sed hoic ut exempla quoque regulffi subjiciam,
ex superioribus orttiogoniis ille mihi proponatur,
cqjus cathetus 15, basis 20 pedibus annotatur.
Multiplico itaque per cathetum basim hoc modo :
15, 20, fient 300. Horum dimidia, id est 150, totius
areie pedum cunstratorum indicat numerum.

Eodem modo in illo cum minutiis misto, cujus

cathetus pedes6^y ^^i^S)^^'^^ possidet,basis
per cathetumreguTarem ductaefflcil constratos pe-
des 83 A 9 \ siliquam. Horum medielas, quie est

theti numerum simul complecti non dubitetur. Ut
vero utrique eorum, basi scilicet et catheto, suus
distincte numerus reddatur, ex numero hypotenu-
sae in se ducto 4 embada subtraho, et residui adhuc
numeri latus tetragonale sumo ; idque superius
invento numero, qui basim et cathetum confuse
continebat, adyungo, ethorum simul medietatem
majori ex liis, utpote basi, propriam tribuo. Ip-
sum vero latus tetragonale si ab eodem numero,
qui basim simul et cathetum conlinet, aufero, et
residui dimidium sumpsero, minus ex his latus,
utpote cathetum reperio. Yei aliter : ex numero»
qui basim cathetumque paritercontiuet, inventam
basim aufero, et remanet cathetus vel cathetum.
repertnm adimo, et reliqua erit basis.
Quse omnia ut apertis certiflcentur exemplis, ia

113

DE GEOfilETRlA.

114

quibuslibet superioruniprobenlur orthogoniis. Su- A obtulit speculandum. Quemcunque superiorum or-

mo itaque eum, cujus bjpotenusa 10, embadum 24
pedes possidet. Ducta in se hypotenusa sic progre-
ditur. Huie quatuor embada juncta 196 consur-
goDt Cujus numeri latus,'quod est 14, basis simui
et catheti numerum concludit. Quee ut ceruere va-
leam ex nuroero hjpothenusce in se ductoi, id est
100, embada quatuor, id est 96, aufero, et rema-
oeotis quaternarii latus tetragonale communi
otroramqne numero, id est 14, adjungens, 16 ba-
beo. Cujus medietatem, qucR est 8, basi assigno.
Si vero ex communi utrorumque numero, id est
14, ipsom iatus, qui binarius, adimo, remanent
duodecim. Cujus dimidium, id est 6 repreesentant
calhetum. Quod idem erit, si inventam basim, id

thogoniorum ad alium comparare volueris juzta
quod Plato in Cosraopaeia Timsei de planis flguris
proponit, Boetiusque in arithmeticis de tetragonis
tantum per exemplum ostendit,unam tnter eosgeo-
mctricam medietatem, quse utrumque una propor-
tione conjungat, te invenire miraberis.

Primam quippe ex prsescriptis Orthogoniisaream
6 implet; quem si ad secundum, qui 24 continet,
comparaveris, unum solum intereos numerttm,id
est 12, qui utrosque una, id est dupla proportioae
continet, reperire poteris.

Item inter secundum et tertium, id est, 24 et 54,
medius numerus 36 invenitur; qui ad utrumque
sesquialtera habitudine comparatur. Inter tertium

est 8, a communi utrorumque numero, quiesl U, ^ q„artum, id esl 54 et 96, medium '2 numerum
aofero, vel si inventum cathetum, id est 6, ab eo-
dem communi numero, qui est 14, aufero.
ItemiUumassumo, cujus podismus6. ^Qomba-

dom 10, 9S continet. Podismus, idest 6 ^ iu se
ductus 44. 36 5J* creat. Cui embada 4, id est 42
55 adjungo 87. S. ^S conficio. Ciyus latustelra-

gooale, quod est 9 ^^ catheti simul et basis quan-
titaib comprehendit. Qui ut segregentur ex nu-
niero podismi in se, id est 44,^^^^' embada 4, id
esl 42 J5 subduco, et remanent 8, ^^(J^. Cu-
jusiatus tetragonaie quod est 1 y^ si a communi

ntroromque numero, qui est 6^, adimatu r resi-
doi, id est 8, dimidium, scilicet quaternarius, ca-

sesquitertia utrosque proportione continuantem
adinvenis ; et quoscuoque quibuslibet intermissis
sibi invicem conferes, idem sine errore pernosces.
Nam si item primum ad quintum, id est 6 ad 150
conferas, in medio nihilominus 30, qui quincupia
utrosque collatione continuet, investiges. Item si
secundum et sextum, id est 24 et 216 compares,
72 medium tripla utrosque proportionecoadunan-
tem recognosces.

Nec si integros ad minutiatos,et roinutiatositem
ad minutiatos ad se invicem orthogonios conferre
cupias,aliquem te scrupuluA offendere metuas.Nam
si item primum,idest 6 ad eum qui 10 ^ embado
continet conferas, in medio 8, qui sesquitertia ad

tbetom determinat. Idem vero latus, quodest 1 S^ q utrosquehabitudine se copulet, mox aspicias. Item

adeumdem communem numerum, qui est 9^ sieumdem,qui log^ad sequentem, qui 18*^ £,
^^ concludit^velis comparare,medius 14 numerusgeo-

metricffi medietatis proprietates inter eos probatur
obtinere ; 14 namque numerus 10 55''^ *® continet
et ejus quinque sextas decimas, et item l^N^^
eodem modo 14 in se coulinet et ejus 5 sextas de-
cimas ; quas proportio superquiuque particnssex-
tas decinias appeliatur. Itaque ne diutius immorer,
quiecunque talium orthogoniorum alii conferas,
unum inter eos, ut dictum est,numerum, qui om-
nes geometricae medietatis proprietates custodiat,
inlitubanter invenire poteris. Sed hic numerus,
geometricam scilicet proportionalitatem efficiens.

adjuDctnm, 10^;^conficit.Cujusmedietas,quffi 5 et
^ est, basim haud dubie reddit. Et hse quidem
inlerim sufficiant regulce, quas de Pythagoricis ad
praeseus potuimus invenire.

Formanturvero et alii ex ipsis Pythagoricis quos
supra diximus, tripleuri, si eam quantitatem^quam
supra basis habuerat, cathetus accipiat, et, quani
cathetus possederat, basis alternatim quaniitatem
sibi assumat,ut in subscriptis.Sed in eorum regulis
orthogoniorum diutiusnon arbitrorimmorandum.
Nam oniversfle regulse quee in superioribus Pytha-
goricis sive ad iaterum quaniitatem aiternatim dig-

noscendam, sive ad mensuram are» inveniendam D hoc modo erit inveniendus :

Iradits sunt, et exemplis dilucidatie sunt, in his ni-

hilominus eamdem consequentiam probantur reti-

nere tantum (Notat hic sequentia vetus glossator :

Liltera falsa esl. Sed is est sensus: in hoc differunt

a Pythagoricis, quod basisPythagoricorum erit ca-

tbetus istorumete converso),quautumsiinquibu^

daoi illarum ad cathetum specialiter videtur perti-

oere; hic basi, et quod ibi basi, hic catheto quis

meminit attribuere. Quod ob cavcndam prolixita-

'tem ne jam videar replicare, diligentio: et proba-

tiooi lectoris malui relinquere.

CAPUT Xlil.

De Geometria trigoniorum priBdictorum.
Sed nequaquam silentio puto transeundum quod

interim, dam haee scriptitarem, ipsa milii natura

Cathetuspriorisorthogonii peisbasim muitiplice-
tur sequentis, sive, quod idem erit, basis prioris
per cathetum ducatur sequentis, et nati inde nu-
meri medietas sumatur,el pro medietate geometrica
interipsos orlhogonioshabeatur, utinter 6 et 24.
Calhetus prioris,qui est 3« per basim sequenti8,qun
8 habet, ducatur, et 24 creantur. Cijyus medietas,
quae est 12, ioco geometrica^ medietatis inter 6 et
24 statuatur. Vei aliler

Ipsa Orthogoniorum embada interse roultiplicen-
tur, uatique inde numeri latastetragonale pro g^^
metrica inter eos coilocetur medielate, ut in supra
dictis,qui28i^elo7 /^ in embadis suis coutinent,

embada inter se ductain 1606 J^?*'*^^^^^'^^^'*"*

118

SILVESTRI n PAPiE OPP. PARS I. — DE DISCIPL. MATHEai.

116

latus letragonale 4 et S. invenitur, g^ometricsBque A lenus. Nunc et de reliquis orthogoniis videamus.

medietatis proprietates inter ipsos orthogonios
conservare dignoscitur.

111 ud quoque in his volo consideres quod ipsa ea-
demque proportione pergeometricam medietatem,
de qua dizi, orthogonii ipsi continuantur, qua vi-
delicet latera eorum univoca, id est cathetus ca-
theto, basis basi, podismus podismo sibi invicem
conferuntur.Nam si lateraad se invicem dupla sunt,
dupla nihilominus orthogoniiipsi coUatione per in-
tervenientem copulanturmedietatam;si sesqualtera
sesqualtera, et in caeteris similiter. Sed de his hac-

Sunt item alii orthogonii non iisdem lalerum pro-
portionibus^ quibus superiores, conjugati, sed ad
ipsorum tamen similitudinem tali in lateribus nu-
mero insigniti, ut cathetus itemque basis in se sin-
gilatim ducti tales duos tctragonos efficiant, qui
item conjunctione sui tertium tetragonum compo-
nant. Cujus videlicet tetragonale latus, juzta regu-
lam superius prolatam, podismi quantitatem fa-
cisnt, ut subjecti sunt, una sibi invicem laterum
proportione germani.

Hisunt omnes tali proportione laterum connezi,
ut catbetus et basis in se ducti duos tetragonos fa-
ciant, qui duo co^juncti tertium efficiant, cujus la-
tus tetragonale constituat hypotenusam. Porro isti

i3S.

sequentes, quisque ab alio diversa lalerum propor.
lione connezus item ut prccdicticathetusinse, basis
in se, et hi duo tetragoni conjuncti, talem tertium
faciunt, cujus latus est hypotenusa.

CAPUT XIV.

Quas utiUtales ars geometrica spondeat ?
Geometricales tractanti diversitates praRmonstran-
dum estquas ipsius artis tractatus spondeat utilita-
tes, quatenut lectoris ingenium, insinuationis tri-
Mm ratione incitatum,promptius adlegendum,stu-
diosius sequentis operis perscrutetur tractatum. Est
enim hujns disciplinse scrupulosa descriptio, sed
totins dimensioni» indagatione indagationumque
commoditate copiosadescriptio.Quam tamen quam-
vis arduum sit consequi, potis erit qui in ea iufati-
gabili Midaverit studio. Qun ut fadiius, ut dictum

* ffi fuinque Fythagorici ted invtrsi.

B est, a studiosis consequamur, cuique theoremati
sua figura subjungatur.

CAPUT XV.

Nomina mensurarum quibus geometrse utuntar.

Mensuram appellationes, quibus utimur,sunt h€P :
digitus, uncia, palmus, sezta, quae ct dodrans ap-
pellatur, pes, laterculus, cubitus, gradus, passus,
decempeda, quae et pertica appellatur quasi portica
a portando, clima, aclus, qui et aripennus dicitur,
jugerum, centuria, stadium, miiliarium.

Digitus est minima pars agrestium mensnrarum*

Unciay secundum quosdam, digitos habet tres '

\i1

DE GEOMETRIA.

il8

Mcnndoin quosdam, quod Terius est, digitum A dietate quadrati mediclinium steterit, sed ia

uoam et tertiam digiti.

Pabms habet digitos quatuor, uncias tres.

Sexta dig^itos duodecim, uncias noTem, palmos
tres.

Pe$ digitos 16, uncias 12, palmos 4, sextam
imam et tertiam ejus.

lanmulm pedem unum in latitudine, utcias 23
in longitudine,

CuHtus sesquipedem, sextas 2, palmos 6, un-
cias 18, digitos 24.

Gradus habet pedes 2 ; pasms 5 ; pertica 9 ;
ekwM 60.

Actus in latitudine 110, in longitudine 120.

B

primo, aut in secundo, autin tertio, autin aliquo
quadrati gradu, 12 gradibus collatis, qualis fuerit
collatio inter ilios aliquos quadrati gradus et 12,
talis erit inter planitiem et altitudinem mensuran-
dam, statura mcnsoris adjuncta.

CAPUT XVII.
Ad altitudinem inaccessibilem cum horoscqpo me*

tiendum.
Ad altitudinem inaccessibiiem ob fluvii vel vaUis
impeditionem sit altitudo queelibet, ut est a b, eit*
que fluviiyel vallis impeditio, ut est b c. Sumebo-
roscopum stans in ripac,et per utrumqueforamen
mediclinii summitatem a diligenter inspice. Gonsi-
dera numerum graduum in mensura quadrati, qui

Ju^erwn^ quod fitjunctis duobus actibus, in 10^--°^^^^^ causa notatur quaternario numero, perquem

gitudine 240, in latitudine 220.
Centuria 200.

Stadium pedes625, passus 125.
Miliiarium passus 1000, stadia 8.

CAPUT XVI.

Ad aUitudinetn cum astrolabio metieruium.

Si fuerit altitudo in lequalitate, tali poterit men-
surari inspectione. Sumatur ab altimetra astrola-
bium, et in medietatequadrati in postica ejus plani-
tie exarati constituatur mediclinium,ut hac sciiicet
positione stetmediclinium aiteriuspartisastrolabii
in nomero graduum dierum 45, et tandiu ab eo ante

summa totius quadrati scilicet 144 dividatur, ' et
quarta pars reperta,videlicet36 conscribatur. Post
haec de c B.d d certa spatii quantitas metiatur, quse
exempli 40 pedum prseponatur. Iterum sume horo-
scopum stans in flne d, et per utrumque foramen,
ut prius summitatem a inspice. Perpende iterum
numerum graduum in quadrato, qui signatur in
ternario numero, per quem denuo summa totius
quadrati dividatur, etpars tertia, quce est 48, juxta
quartam, quee est 36, conscribatur, etminor nume-
rus de m^jore, id est 36 de 48 tollalur, et quodre-
manet, idest 12, cum latere quadrati, quod est
12, comparetur, et numerus remanens et iatus

et retro sstimando pergatur, donec per utrumque n quadrati ecqualis pronuntietur^ et sicut ultimum

' wfx j. . .. . . rgnianens 12, quadrati lateri 12 a^quale habetur,

sic spatium d c spatio a b flequale afflrmetur, et
quota pars ternarius, qui est ultimus numerus
graduum inl2,judicatur, eadem parsa 6spatium

in d b spatium ia d b spatio sine dubio dicatur.
Est igitur 40 a 6, sicut est 40 c d, et est 160 totum

6 d, et est 120 b c.

ipsiusmedicliniiforamen altitudinissummitas inspi-
ciitnr. Qnainspecta, loco in quo stetitmensor nota
imprimatory et huic impressioni statura mensoris
adjuogatur. Post hnc locus ipse diligenter notetur^
et ab eo usqae ad radicem altitudinis tota planitios
caate mensoretur ; etquot pedum ipsa planities fue-
rit, tot sine dnbio altitudo erit. Si vero non in me-

o

9

73

B

D

B yallis vel flumen C 40 pedum

CAPUT XVIII.
Item de eodem

Si qoid eminens inaccessibile fueritaestimandum
cnmhoroscopo, stet altimensorin metiendieminen-
lis artiflnio, suspiciatque per utrumque mediclinii
foramen,qaosqueintucatur altitudinis mensurandse
cacumen. Quo inspecto, gradus quadrati numeren-
tar,qui exempli manifestatione 3computentur, qui
in 12qaadratilaterequater continetur. Hoc peracto
tandia ante et retro pergatur. donec jana visum ca-
cumen altitadinis metiendee iterum videatur. Quo
riso nomeras graduum quadrati denuo inspiciatur,
ei terbi gratia2 habeonturi qui in 12|id esiqua-

drati latere sexies rontineri non dubitantur, et in-
tervailum stationum mensoris 12 pedum notabiles
habeatur. His peractis minus conlinens ternarii, id
est quaternarius de majori continenti, id est se-
nario scmel tollatur, et binarius, qui remanet, in
mente habcatur, et ipsuni iiitervalluni slationum
mensoris duplum inuccessibilis alti dicatur. Et ut,
quod dicimus, in omnibus notum habeatur^ uni-
veVsalis regula in nullo vacillans ponatur. Subtra-
ctione continentium numerorum facta, si uuus
remanserit, intervallum statio num mensoris alto
cequale erit ; si duo, duplum; s tria, tripium, ei
sic in sequentibus :

TaUpietura fit decktratio pura.

ii9

SILVESTRI II PAPiE OPP. PARS 1. — DE DISGiPL. MATHEM.

i20

o

o

B

i2

CAPUT XIX.

Ad altiludinem cum horoscopo metiendam.
Si vb cum horoscopo quamlibetplanitiem meti-

A ri, dirige intuilum per utrumque foramen medi-
clinii, donec terminetur intuitus in matiendi»
quantitatislimite. Posthiecin quoto gradu quadrati
mediclinium stet, inspiciatur, et ipse numerus gra-
duum superior cum 12 conferatur, et qualis compu-
tatio fuerit graduum ad 12, taiiscomparatio staturse
metientis ad totam planitiem. Verbi gratia : sit
statura mensoris a b^ planities b c, numerus gra-
duum3, qui ad 12 comparatus quarta para ejus
dubielate sublata invenitur. Igitur a b, quae est sta-
tura metientis,sicd c,idest planitiei quarta pars in-
venitur,sicut ternarius in 12 pars quarta comptatur.

CAPUT XX.

Ad metiendum cum horoscopoputeum

Primo pcrpendatur diligenter a geometra qua-
tenuscirculatio putei perpendiculo perpensa eequa-
lishabeatur. Deinde cujus quantitudinis sit ejus
diametrum inquiratur. Invento diametro, stans
mensor super putei labrum despiciat per medicli-
nium astrolabii laleris oppositi terminum. Quo
viso, numerus graduum, in quo mediclinium
steterit in quadrato, cum 12 comparetur. £t quoG
modo se habuerit numerus graduum in quadrato
ad 12, sic se habebit diametrum ad profundi-
tatem putei et ad staturam mensoris.

Sint autem gradus, exempli causa, 4 et diame-
trum 4 pedum. Sicut ergo 4 ; est ter in 12; sic dia-
metrum est in profunditate putei et statura men-
soris. Qua statura ablata« quod remanserit, habe
profunditatem putei. Subjiciamus ergo figuram pu-
tei certislitterisinsignitam. Sit ergo 4pedum ac,
hoc est diametrum ; sit putei altitudo a b, sit ejus
diametrum a c ; sit statura geometrse c d 4pedum.
Eia constituamus 4 peduma c, id est diametrum, et d
dirigamus intuitum per mediclinium de a c/ ad b.
Post hcec gradus, qui, cxempli causa, sunt 4 cum
12, tripla proportione conferamus, et a c, qui et
ipsi 4 sunt ad d e, in eadem comparatione pona-
mus. Est igitur 4 pedum a c, 12 pedum J e, 4 pe-
dum a c, quae est statura metientis. Quibus 4 su-
blatls, id est d e ded e^ remanent c e octo pedum,
quod cst altitudo putei.

CAPUT XXI.

Ad altUudinem arborit, eolumnm, vel turris per um-

bram cum astrolabio inveniendam,

Si vis alicijgus arboris aut cokmnffi vel turris, vel

ci^usquam talium in plano dnntaxat loco stantis

altitudinem per umbram ipsius invenire, sospenso

astrolabio, solisque radioper utraqueforamina ha-

Ihidadse directim iouaiaso, vide in qua parte lateris

quadrati, qiiod in 12 divisum est, directa ipsins

halbidadee stetlinea, etquamcumque proportionem

numerus partium supra alhidada apparentium ad 1 2

id est ad totum latus quadrati hid>uerit, eamdem

procul dubio proportionem altitudo^ quam invenire

voluisti, ad umbram in planilie a se factam habe-

bit. V. g., si duffi partes supra apparent, adquasl2

scscuplam habeat proporlionem, sescupla quoque

ad altitudinem umbra ; si ires appareant, quadru-

pla ; si 4, tripla ; si 5, duplex superbipartiens

quintas; si6, dupla ; si 7, super quinqae partiens

septimas ; si 8, sesquialtera ; si 9, sesquitertia ; ai
10, scsquiquinta; si 11, scsquiundecima;si omoesi

oequa erit al titudo et umbra £t omnino ciyuscuQque

proportionis triangulum alhidadain quadratoipsa

efTecerit, ejusdem proportionis triangulum umbra

cujuslibeterecti corporis in planitie staatia for-

mabit. In quo videlicet triangulo ipsa inunU>rata

planitics basis ost, erecta altitudo cathetus, radius

iH

DE «SQWBriUi^.

m

MlisumbrorotraBsvewimlimilanBhypolcnusttn-lparUbiisa^jicias. Quidqiiid aulem in umbra Tel

eeiii digooscitur habere

CAPUT XXII.
Itm de eadem re.
Si fis invenire qualiscomparatio sit alic^jus um-
bre cum aliquo corpore in quacunque diei hora,
somaUir astrolapsus, et, radio solis per mediclinii
foramina exeunte, aspiciatur in quadrato in quo
^adu mediclinium stet; et, qualis collatio iliius
gradus cum 42, taiis umbrie cum corpore ; hoc
tantam proviso quod, quando mediclinium stet in
dextro latere climatis, major est umbra quam cor-
pos; quando vero io sinistro^ migns est corpus

qaam umbra.

CAPUT XXIII.
Ad €ltitMdinem eum speeuio vel pelvi metiendam,
Poaiio in specnlo centro, vel in media scutella
pleoa aqna, eonstituatur in plaoo arvo, et tandiu a
geometra hac illucque trahatur, donec per medium
centrum unins supra dictorum cacumen rei me-
tiendfle aspiciatur. Cacumine iovento, spatium,quod
conlinetur inter pedes mensurantis et centrum
specoli, vel medium vasis limphse pleni, diligenter
mensuretur, el post hsec non minus caute staturie
metientiscomparetur; et, ut fuerit illud spatium
metieniis statur», sic erit linea a medio centro spe-
coli nsque ad altitudinis radicem rei metiendffi.
Exempli causa, addatur plana flgura:

augmentatione creverit, vel subtractione remanae*
rit, pro mensura illius rei habeto.

B

e0

c
.58

s
g

O
•«

a

3

73

4

e
.S
«
E

o

3

SBUPLA

D

D
00

(SPEGU\
LUM /

DUPLA

C0

9
•«

u
o

n

d
o

B

00

CAPUT XXIV.

Ad xstimandam eujusque rei altitudimm soie lu-

cente,

Qosecunque res posita fuerit sub divo, umbram
emittit, sed non sibi semper eequalem. Quapropter
Bmbras ipsins quotam partem volueris, eligas. De-
inde virgulam cosequalem huic parti in terra sta-
toas, et nmbram exinde cadentem seu per pedes
seu per palraos, seu per uncias dividas. Si major
inTentafneritumbraquam virgula, quantum umbra
Tirgulam superat, tantum a singulis, quarum men-
snram virgulahabet,subtrahas. Si autem minor est
nmbra, quantum virga superat, tantum pra^dictis

Componituretiam aliud instrumentum ad altitu-

dinem sine diflicultate inveniendam, quod hac de

cansa a sapiente {Glossula: Pythagora) inventum

putatur, quiavisum humia^jungere difOcilemanso-

ri, inconveniens spectatori putabatur, sumiUgue

quantitatem sufie magnitudinis a mdignitudine sia«

turie metientis.
Constituamusarundinem talimagnitudine, ntilci-

G plari proportione proportionetttr meosorisIo»gilu-
dini ; ciyus medio altera arundo orthogonaliter con-
jungatur, qun^staturse mensoris longitndini seqQa-
lis, eicuicoiguDgitur,subduplahabeatur.Hoc ergo
instrumentum sic compositum tandin ducatura
mensoreperplanum,donec per summitates islarum
virgarum reimetiendieconspiciatursummum. Quo
inspecto tanta aititudo dicalur, quantum spatium a
loco in quo mensor stat adradicem altitudinis,ad-
juncla statura, mensuratur. Y. g. sit statura men«
soris a, ^.anittdo sihidwplatf» d alten arun^^ istius
medioorthogonaliterjunctaa, e, altitudo metieuda
A 9% spatium a mensore adradicem altitudinis h^g.
Hoc tamen nullo modo mensor obliviscatur, quin

«^ huic dimensioni omnique perpendiculo «equipen-
dium appendatur, quod geometricaliter institutum
ad mensuram paratur. Exempli causa, subdatur
planafigura.

F

STATURA AD

L

JUNCTA

planities

ii8

SILVESTRI n PAPiE OPP. PARS I. — DE DISCIPL. MATHEM.

i24

CAPUT XXV. A

Ad planiHem virga vel arundine quaerendam.

Slabiliatur arundo visui sBquiparata melientis in
termino epiphanise, cui jungatur altera cujuslibet
quantitatis orthogonali ratione, quse scilicetsursum
jusumque tandiu a planimetra ducatur, donec per
utriusque arundinis summitates oppositus limes
planitiei cernatur. Quo inspecto, ipsa coi^junctio
arundinum diligenter notetur, etsuperior parsfixfie
arundinisa conjunctione alteriuscum tota sui quan-
titate comparetur, et eadem comparatio pendentis
yirgseplaniqneincunctanter dicatur, quse superioris
partis a conjunctione cum tota quantitate fixae arun-
dinis superius dicebatur. Et ut clarins reddatur
quod litterali infiexione coroputamus, picturam
apertius obscura monstrantem visui legeulium B
supponamils.

Sit arundo stans visui metientis eequiparata a c ;
sit planities metienda c d ; virga orthogonaliter
pendens b e ; sii igitur a 6, medium a c ; ei erit
b tf , medium c d.

tienda, et similiter superiori alia componenda erit
figura.

B

PLAIillTIBB METIBNDA

\

CAPUT XXVII.

Figura ad metiendamplanitieni.
Metiatur planities b i, sitque statura roetientis :
k\ sitarundo sequalis superiori/m;sitlineaortho-
gonaliter ducta a, visu metientis tendens ad altum
per arundinem k n. Post haec A: n, n / in quadru-
pla proportioiie conferatur, etsimiliter totum kh^
h a, quadruplum indubitanter dicatur. Etquiajam
superius d A, h a, duplum discebatur, modo au-
tem k h, h a, quadruplum pronuntiatur, sub-
lato d hjde toto k /t, remanet k d, quod est mea-
surabile duplum ad A a Quod s\ a d, h a, k t,
statura metienlis, quee est eequalis m n, eid c, et
g e, eih 6, mensurabiliter apponatur totum 6 a,
quod est altitudo mensuratum nullo modo dubi-
etur.

H

CAPUT XXVI.

Figura ad aUitudincm menturandam.

Si quissuperioris figure retro posit» vim, qua pla-
nitiem mensuraYimus, subtiliter inspexerit, istius
quoque figurae vis, qua altitudines metimur, eum
prorsus latere nonpoterit.Parumenimhaecdistata
superiori figura, excepto quod superior in planitie,
haec operaturiualtitudine mensuranda.Sitaltitudo
mensurandaa b; statura melientis c (/; arundo,
cum qua altitudo metiatur, statura longior^ e f\
lineaorthogonaliter ducta avisumetientis per arun-
dinem usque ad altitudinem g b. His peractis d g
ad g /'compar^antur, et eadem comparatio </ 6 ad
b a pronuntietur, quffi d g ad g f pronuntiaba-
tur, V. g. d g ad g f dupla ponatur, et non mi-
nus; dh Ad h a dupla indubitanter dicatur, Qnod
si h h, h a mensurabiiiter comparatur, qus^. d c
staturffi metientisffiqualishabctur, totaa1titJid|p>'(,
mensurata non dubitatur. Sed quia potest evebire
quod c b sit interdum non meabilc, K a non es
omnino nobts notum, quamiris sit proporlionalo,
qua de causa pianities b c retro erit me-

^

L

K

B E

M

CAPUT XXVIII.

Ad metiendam planitiem per arundinem.

Stans mensor in metiende planitiei extremitate
componatsibi arundinem minoremsuffilongitudinis

J) prolixitate ; quoe scilicel tandiu diversis locis plani-
tiei directa figatur, donec per summitatem ipsins
arundinisalteraextremitasplanitiei ex oppositocer- *
natur. Quo facto, a summitate arundinis orthogona-
lis linea usque ad mensoris staturam dirigatur, et
locus ipsius staturffi, in quo linea terminabitur, di-
ligenter signetur, et ipsa pars staturse ab ipsa nota
usque ad visum cum linea orthogonaliter ducta
conf eratur.Et qualis comparatio ipsi us partis staturcc

*^*cum tota linea orthogonaliter ducla habebitur, ea-
dem comparalio toliusstaturffiadplanitiemtotam
pronuntiabtlur. V. g., sit statura metienti^a 6, pla-
nities roetienda b c, canna, cum qua mensurabitur,
d, f, linea orthogonaliter ducta d f. Quota pars
fuerit a / in f d, tota pars erit a b in b c, Sit

m

DE GEOHrrRlA.

m

«/'qnarta pars mfd, et codem modo a b quarta A ratur, et per quam putei profunditas investigatur»

p4„ in i tf. ae, altera pars putei cd;fiiaf, quadruplum ad

A ^ e a ; igitur b /*quadruplum est ad a c.

D Sumas mensuram putei, si vis auferre staturam.

B

E

CAPUT XXIX.
Ad memurandum puteum,
Ut in superiori flgura putei dictum est, primo a
geometradiligenterperpendatur quatenus circum-
doctio poteicircularis habeatur deinde ci^us quan-
litatis sit diametnim inquiratur. Quo invento, stans
menso super summitatem putei supponat pedibus ^
Miis cujuslibet longitudinis scorpionem (Glossa vet,
qaclibet virga), et taodiu ante et retro pedetentim
docat, donec per summitatem ipsius scorpionis ai-
terios putei profunditatem cernat. Quo facto pars
ipsa scorpionis, quee puteo superjacet, a pedibus
meosoris impressa nota caute notetur, qusB sta-
tarae non minus diligenter comparetur ; et quota
comparatio ipsius partis fuerit ad metientis statu-
ram,eadem comparatio erit diametri cum statura
meosoris ad totamsummamputei. V. g. sit profun-
ditas putei a 6, diaroetrum ejusdem putei a c, sta- p
lora meDsoris a f, arundo, quse staturce compa-

CAPUT XXX.

Ad altitudinem metiendam eum ortkoganio.
Componatur a geometra orthogonium basi ca-
thetoque ejusdem nuraeri corapositum, hypote-
nusffi vero proportio prsBtermittetur, qu« ad^tum
vestigandum in hoc orthogonio prorsus inutilisju-
dicatur. Compositum autem tendiu per planum a
mensore trahatur, donec oculo humi apposito per
catheti summiUtem sumraitas altitudinis investi-
gandfle ceruatur. Qua visa, a loco cui visus inhas-
serat, planities ad radicem usque metialur ; et
quantafuerit,UntaaHitudo dicatur. Quod ut aper-
Uus intelligatur, orthogonium cum altitudine
metienda flguraiiter visui supponatur.

Planities

CAPUT XXXI.

Orthogonium Pythagoricum ad metiendam altitudinem
Est eliam aliud aeslimandee altitudinis orthogo-
Qiom, quod ab invcntore denominative nuucupatur
(^lhagoricttni, naturalibus catheti, basis, hypote-
Diis«compaginatum,cathcto ternario insignito,basi
iosigniU quateroario, hypolonusa preenotataquina-
fio.Quod si volueris cathetum quaternjirio insignire,
^basimternario,idemtibievcniet.piircontrarium,
scilicet utbasiscathete sexquitertioproportionetur,
^Tpotenusa basi sesquiquarlo comparetur. De quo
coQcta Gunt qusecunque dicU sunt ih prscedenti
^ra, scilicet Undiu trahatur donec per catheti
sammiUtemsummitasreicematur, hoc solo exce-

Dpto quod in hac demensa quantiUte planitie
quarU pars est auferenda, hac videlicet vatione
quod basis jacens cathetum ereclum superat cum
suaquarU parte. Qaod ut melius animadvertatur,
et alittd orthogonium subterius depingatur :

quarU auferatur.

1«7

SILV£STR1 U PAPiE OPP. PARS I. — DE DISGIPL. MATHEM.

i28

CAPUT XXXIL

Ad rm iMee$nb*i€fn nobis aliiorihas nnetiendum.

Ad rem inacessibilem nobis altioribus ut, metia-
tar^ifiiamTts laborJose,hocmodo faciamusfiguram.
Sit rei metiendse quantitas a 6, et quotcubitorum,
vel uinarum, vel pedum, vel digitorum^ vel etiam
unciarum, vel cujuslibetalterius mensurse sit nobis
propositum seire. Re ortbogonaliter constiluta, sit
spatium immeabile inter nos et rem, ut est g h,
Erigatur nubis orthogonium d g^ et sit linea sur-
sum ducta de g ad d, sicut primo dictum est de a
h, ducatur piane linea dedhdXj sicut plana jacet
iinea de g ad d^ et sit notum quanta sit linea g d^
et linea d i. Nos enim eas facimus. Erigamus or-
tbogonaliter lineam de z sursum ad u, et ponamus
ocuhim in linea z v orthogaliter erecta, ut exeat ^
visus noster per (2 ad i ; et locus lineee istius ubi
stetit oculus, notetur puncto ipso u, et metiamur z
et uquantasit. Etpostbocponamusiterumoculum
in linea z ti, ita ut valeanus videre per d a-, et lo-
cua in quo visus steterit, notetur puncto 6 ; et vi-
deamus ubi hac lineatangens terram conjungitur
liott g h^ et sit punctum e, ita ut linea g e sit re-
cta. £t posthaec notemus quantum sitinter z et h ;
et quota pars est 2 A ad 2 (2et 2 (2, ad (i ^, tanta est
d g Bid g e^ ei not» sunt lineffi A 2 et 2 (/, quia nos
eas fecimus. £t igitur notum est quanta est linea
g e ; ei quanta est linea u z ad z d, tanta est linea
d g Kd lineam g h, ei lineee fi 2 et2 d et c/ ^ nobis

A summitatibus perforata per utrumque foramen
visum metientis admittere videantur. Posl beec ex-
tremilati oppositi lateris mediclinium horoscepo sic
copuletur, ut dum per oppositum sibi latus cerlis
dimensionibus distinctum trahitur, formam ortho-
gonii Pythagorici iroitetur, vel imitari videatur.
V. g., sit quadrati flguraad c d\ duo semipedalia
ligna in sumraitalibus unis lateris posila e f; me-
diclinium in alterius oppositi summitate locatum
per oppositum sibi larus discurrens dg in hunc
modum :
D

H

Superflcies
ista.

Composita quadrati flgura hac ratione ponatur

jacens in metiendse planitiei eztremitale, et

tandiu a metiente ex altera parte erigatur, donec

.. . .^ ,. . . -^ per feramina e f opposita extremitas plani cer-

sunt notie ; notum ent igitur hnea quarta o 6. Etc , i- u 1 t 4 u •

. , * ,? ? . . ■« natur, et m hoc loco, quo visus stetent, nota po-

quia dudum sapuimus Imeam g e, et sapimus mde 1 n 1 u \i* v • J

^ , ^ 1 ; 1- . natur. Post heec per medichnium ez adverso con-

hneam 9 6. possumus sapere quanta est Imea 0 e : .... '^ • j* • ^ ^

^ * *^ r 1 I stitutum visus roeusons dingatur, donec jam no-

et qnanta ebt linea d g did lineam^ e, tanta est li-
nea n 6 ad lineam h e, et linefie dg ei g h ei b e
noUe sunt. Igitur a h linea nola est, et ha^c est
quam quaerebamus. Ei ut brevius, quod superius
difluse dicturo cst, comprehendatur,compendium,
quo philosophia gaudet, ponatur. Qualis compa-
ratio fuerit z u ad A u, lalis erit g d Ad h a, et sit
2 u duplum ad h u, erit g d duplum ad h a.

U

CAPUT xxxni.

Ad metiendum planum quolibet modo propositunu

Si fuerit nobis propositum quolibet modo roetiri
planum, sumamns unius cubiti in longiludi^e li-
gnum, cui alia tria in dimensione cequalia tali^pon-
junctione innectantur,ttt coi\juncta quadratidifflni-
tionem suscipere videanlur^ quod quatuor angulis
est orthogonale ; ctgus unitus lateris summitatibus
duo semipedalia ligna ereota inflgantar, qum in

tata extremitas videatur. Quo facto locus. quo g
sleterit, notetur, et e ^ ad ^ 6 comparetur ;
et qualis comparatio c ^ ad ^ h fuerit, eadem
comparatio a 6 ad totam planitiem erit. V. g.,
tota planities a h dicatur, et c ^ (id est a summi-
tate superioris quadrati usque ad inferiorem par-
tero roedicliuii) g 6, (hoc est a mediclinio ad in-
feriorem angulum ejusdem lateris) eequalis constt-
tuatur. Igitur a 6, id est latitudo, h g\ id est a
quadrato usque ad limitem planitiei eequalis esse
non dubitetur. Sic et in cseteris proportionibus
D c ^ ad ^ h consideretur.

CAPUT XXXIV.

Ad putei vel foss« altitudinem metiendam.

Putei aut ciguslibet foss» altitudinem sicprobabis.
Accipe lignuro directuro etponesuper buccam putei,
et cujus umbram videbis in e^ id est profunditate
pulei, et lignum quatuor cubitos... plus habeat, et
exeat subtus pedes ejus alia hasta directa simiiis
sibi, et est profunditas putei a e, et hasta directa a
d, et alia hasta a c h jacens super buccam putei
truncat d e super angulos directos, et intuere in
aqua putei umbraro acded usque dAfei inveaiens
a c toties ost a c hye\ e fin ae d^ ut putasi a c ha-
beat palmum, eid a tres, tribus vicibus ost <i c in

Itl

DE GEOIKTRIA.

m

d fl, sicut esiach Iribus vicibus in dac. Abslrabe A quousque videas de A per c usque «d o, ubi est
A rf, remanel a e, summitas moutis, et vide quantum sit A « ad e c,

jj lantum est A ^ ad ^ a. Invenisti forsitamantea fg,

quadruplum ^ a, et A ^ decuplum ad g a. Minue fg
de h g, id est 4 de iO, remanent 6. Sic est h /ses-
B cuplum ad ^ a vel ^ a sescuplum ad f h,

A

CAPUT XXXV.

Ad aUitudmem montis mveniendam,

Gam quffiris altitudinem aliccgus moutis, pone
hastam ante te in piano pro monte longiorem g
qoam ta : et est basta a 6, et tu c d, Postea con*
templare hac iliac te movens recto oculorum visu
per a usque videas f, Tunc considera quanta sit
ge^dgaj tanta esi c b nd b f ut puta. Si g c, du-
pla est ad g a, dupia est c hSid hf; et quantali-
bei y e ad ^ a, tanta est procul dubio c A ad A /" ;
el quanta est a ^ ad ^ c, tanta est f h ad A c; et
A / est mons, et quanta esid b &dh g tanta est d i
ad f t. Quod si fluvius habeatur vel aliud obstacu-
)am inter c A, et non possis pertingere ad montis
radicem, ut prsedictam invenias mensuram, accipe
a ^ 6, id est hastam, et ambula retro 30 cubitos
aat qaantumlibet et iterum contemplare recto vi-
stt de m per n usque ad d f, quod est summitas
niontis, et postea vide, quanta sit m c ad c n tanta
est m A ad A /. Abstrahe de m A c A, et vide quod ^
remanet, tanta est altitudo montis ; ut puta, si in-
Tenisti eh doplom ad h /, et post m h quadruplum
ad k f\ toile c A de m A, id est duo de quatuor, re-
manent dao, quod est m c, dices : quia m c du-
plom eaih f, dona 30, vel 20 cubitos, adm c et 15,
Tel iO ad h /, et sic c h triplum est ad A ^ et m /t,
septaplum 9Ah f, Abstrahe c A de m h. id est 3»
de 7 remanent 4, quadruplum est m c ad h f^ sic
inaliis.
F

B

CAPUT XXXVII.

Ad inveniendam per speculum altitudinem tuT'

rium, etc.

Si per specujum aut per concham plenam aquie
queeris scire altitudinem turrium vel montium^ac-
cipe speculum, et pone prope montem in piano,
et tu tantum te ipsum et speculum positum in ter-
ra moveas huc et iliuc, quousque videas a in 6, id
est summitatem montis in medio speculo, et vide
quomodo sint, et quanta inter se invicem d c, et
c 6, sic sunt invicem b e, et e a. Et si sit ol>stacu-
lum, quod non possis probare, hic ambula retro
cum ipso speculo, et pone in terra, et videas mo-
vendo te a in z, et quantam proportioaem habent
invicem/) r, et r i eamdem habent, s f, et c # ia-
vicem. Minue inde b c, remanent h s.

A

1 E

CAPUT XXXVI.
De eodem.

Siquffirissine mutatione hastae, sic facies. Est

mons a b; accipe hastam duorum cubitorum )on-

friorem te, et pone ante te in plano. Postea consi-

deraipsam hastam, quce est c d c, et mitte visum

taom recte de f peTd usquo a, dividens ipsam ha-

stam super unum cabitum et vide quantum sit

fe^ed^ tantnm est f g a^ g a, Ambula retro,

R

CAPUT XXXVIII.

Ad inveniendamlaCitudinem fluvii vel camptf ete^

Si quffiris scire latitudinem fluvii vel alicujns
campi velcurtis aut ciyuslibet rei, accipe Itgnum»
quod pertingat usque ad oculos taos, secundum
alios minus uno cubito, et pone in ripa jflavii, et
sta prope eum, et est iignum, ut subius vides,
quasi a 6, et pone aliud lignum superipsum prius
crectum, sicut est c d. Postea contempiatio recto
oculorum visu pe? a d usque videas e , id est ripam
ex allera parte ; nam b e est fiuvius, et a c directus
visus. Postea considera quantam sjt a f ad c d^
vel econtra quantum est c^ c ad a c, tantum est

m

1^1 SILVESTRI n PAPiE OPP. PARS I. — DE DISCIPL. MATHEII.

ac b 9Ldh $VLi pnta, si d c daplum est ac daplum A tetragoai illius latus unum habet. Et ut, qu« dixi*
esib e hdd c a. si triplum, triplum, etc. mus, apertius cognoscantur, altitudo et fila cum

notis figuraliter subjiciantur. Sit altitudo, que in-
y6stigatury a 6 ; sit prioris fili, quod altitudinis
summitatem tc|.igit, quantitas quinario numero
terminata, a c; sjt alterius flli, quod altitudinis
radicem percussit, longitudo quaternario numero
diffinita c b. Post hsec vero prioris fili numerusin
E se multiplicatus in 25 concrescat ; quatuor vero

nknirr vvvtv posterioris fili numerus in se duclus in 16 consur-

AJij^i' j Rat. Demde.mmor numero de 2o sublato. erit re-

Ad tdem ahus modus. ^ ^ • i i i i t o • -i

c: ^..«.•:. -i:*^« -^* i i • *>. manens 9, cuius tetragonale latus 3 invenitur,

Si qusens aUter scire, ponehastam mmorem te . «. , . . ^ , i . . ...

qaad .d peotu«, et pone in rlp. fluvii, et «ccipe «"'* ^ m se duclus ,n 9 cumul.lur ; Irmm .gilur

aUad iignam perlingens usque .d oculos,sicut est P*'*^"™ ""* *"''"*^° * *• Sed qu,. potest .ccidere.

c d, «t unbttl. retro qu.ntum placet, et pone ip-» «"od rem.nenUs tetr^onde l.tus mterdum in

8um fustem, et tu tantum le h.c ct ill.c move. ^ °*«'«f"' "Tf "' "*''»"'^ 'Tv'"' 'f ^ """""

qnousque de e per a, usque e videM, id est .d .1- ''""'» '^«^*'* neces».rio .dlnberi. de quibus quia

teram ripam fluminis. De hinc minue abdaed, '<'°«"™ "^^ disserere, pr«term,ttatur, et flgura

nmanet f e. Vide, quomodo sint a f .d fe, sic *""" •""°«"'' «' "»^" sappon.tur.
sunt 6 e ad b a, si triplum est a f nd fc, triplum
est 6 f ad 6 a.
C

D

E

CAPUT XL.
Ad alium cum sagittU et /ilo mensurandum.

Gum georaetricis flguris intenti philosophorum
jam fatigabundi inventionibus inheeremus, ne om-
ninofatigati deficiamus militaribus exercitiis ani-
mnm relevemus. Sicut enim corpus quotidianis
sumplibus fastidiens inusitato recreatur cibo, sic
mens pfailosophicis onerata austeritatibus conjec-
tarali poetarum relevatur figmento. Quapropter
at aoimnm nostrum reficiamus, militareinventum
post multa supponanus.

Si c^jnslibet rei altitudinemiitvestigarevolueris,
hoc modo jaculari ingenio investigare poteris.Su-
me arcum cum sagitta et filo, et una fili summi-
tate sagittn postremitati inheerente, altera in ma-

CAPUT XLL

Ad inveniendam in ampligonio ejecturamj quanta

sity elc.
^ Amphgonio tribus lineis datis, m^ore scilicet
hypotenusa 18 pedum, basi 8, hjpotenusaveromi-
nore 10, ejecturam, super qua perpendiculariaca-
dit, sic quaeras. Ex surama raajoris hypotenusse
multiplicatione aggregata duarura minorum line-
arum, basis scilicel minorisque hypotenusa, in se
mulliplicatiouem ( Corf.. mulliplicatione) subtrahas.
Exinde summfle, qusB superabundaverit, adjecto
uno medietatem sumas, in qua quoties fuerit nu-
merus basis, tot unitates ejecturce distribuas. Ca-
thetum vero sic invesliges. Ex multiplicatione mi-
noris hypotenusae ejecluram in se multiplicatam
distrahens, reliqui, qui superfuerit, latus sumas ;
qui numerus erit perpendicularis. Huius antem

nmr\l«orv«:: l^ • • . , .

nu remanente. SagitU arcu emissa dtitudJnis ^ f/°r^''°" '°T*'''' "' ^» embadura, duc per ca-
mensorand» cacumen percutiat. Post hac alte- ^ ^ T' perpendicularem basira horura.

rios fili summitas eodem modo sagittas vel aliqui ^"' ®* ''*^ multiplicatione excreverint,

jacoio iiligetur, et horum utrum vis projectum al-
iitadinis radictm, ut prius cacumen feriat. Quo
factd utramque filum retrahas, et quot pedum
Tel cabitorum sit^ utruraque diligenter raensura-
tam inspicias. Deinde ci^jusque flli quisque nume-
rns in se ductus multiplicetur, etquanta utriusque
multiplicationis sumraa fuerit perpendatur, ac
minor sumraa de raajori subtrahatur, et tunc ejus
miraeri, qui de raajori surama reraanserit, tetra-
gonale latus diligenter inquiratur. Hoc vero dili-
genterinquisitoet sapienterinvento, totpedura vel
cubitorura ambiguitate semota altitudo, de qua in-
qairitor, pronantietur quod pedum vel cubitorum

sume mediara, quae absque dubio ampligonii fiet
embadura.

ejeclura 8 ped.

133

DE GECttETRrA.

m

CAPUT XLH.

Qumodo m trigom orthogonio catketus ct basis

quserantur,

In trigono orthogonio, cujus podismuspedum cst

25,embaduml50, cathetus et basis sic qucerantur.

Hjpotenusfle nomerusin se multiplicetur. Ad hanc,

qoft hinc excreTerit, summam, 4 embada, quffi fa-

ciQiit600 aciyicianlur : quce conjunctio 1225 repree-

seniat. Hujus summae eritlatus 35. Deinde ut inter-

sUtiumduarum rectarum inveniatur,cathetiscilicet

etbasis, ducto hypotenusae numero in se flent 625.

Hiocembadis 4 sublatis, 25 remanent. Hiyus latus

erit S. Quo ad latus superioris numeri nimirum 225

jniicto, fient 40. Hujus pars media basim trigoni

coDstituet. Ez hac vero sublato numero quinario

Tidelicet, qui superiori, id est 35, ad basim consti- 3

toend&m fuerat aggregatus, aderit cathetus.

A id esl 14^utriusquemaIUplicaiioiiissummamaggre-
ges, quae fiunt395. Ex hac vero majoris hypotenusn
numerum in se ductum diducas, id est 225, reliqui
vero, qui superfuerint, id est 140, sumpta dimidia
parte,idest 70, et hac ad basim, id est 14 partiUy
quinquiesU, in ei3dem70reperies;qu8e denomioao
iio aumerus iiet praescissurae minoris.

Item de multiplicalioneminoris hjpotenttsae inse
adinveniendum perpendicularem minorem pnescis-
suram ductam in se subtrahas. Quse detracta latus
superabundantis numerus erit perpendicularis.

20

CAPUT XLUl.

Ad invmiendam basis et catheti disjunctionem in

trigono,

Sidalum fuerit trigtnum, cujus cathetus et basis
smal juncti siaipedum 23, embadum 60, hypoie-
nosa 17, basis et catheti sic quaeratur disjunctio. G
fljpoteousae numerus in se ducatur,qui consurget
io 289. Hinc subUiis 4 embadis, id est 240 et reli-
qai, qoi superabundaverit,id est 49, latere sumpto,
atqoebasiset caiheti summ», 23 juncto fient pedes
30. fiujus snmpia medietas erit basis ejusdem tri-
gooi. Hac vero de 23, id est basis simul et catheti
de Qumero sublatarelinquitur octonarius, quo con-
stitnitQr caihetus. In hac vero figura catheti invenii
dimidia muliiplicata, et ex ea summa uno deropto
ioTeQiturbasis, quse duobussumptisfii hypotenusa.

14
CAPUT XLV.

Per datum quemlibet trigoni orthogonii eathetum 6a-

sim invenire,

Per datum quemUbcitrigoni orthogonii catheium
sic inveniesbasim. Gaihetus tcr ducatur, nona pars
auferatur, reliqui dimidium sumatur, et erii basis.
Basi ablatum restituaiur, erii hjrpoienusa. Vel ita :
dimidium sumaiur, quod ier ducaiur, de easumma
iollaturnona, remanet basis.Vel dimidium caiheti
sexies ducaiur, nona toUatur, reliqui dimidium erit
basis ; basi reddiia nonaeriihjpoienusa.

CAPUT XLVI.
Trigoni orthogonii embadum invenire,

Siquffiraiur trigoni orihogonii embadum,trium
Hnearum, id esi catheti,ei basis aique hjpoienusffi
numeri iu unum redigantur, ui puia 6, 8, 10. Nam
hi juncti 24reddunt. Medietas hinc snmaiur. Ex his
basis seducatur, id est 8 ; quod remanei, scilicet
quatuorper catheium, id esi 6 muliiplicetur ; illud
quoque duplicetur, ei fient 48. Quibns per qaartam
sui multiplicatis, iUius sammse laius habeatar pro
embado.

D

CAPUT XLIV.

Jntrigono oxygonio, cujus in lateribvs numeri quan-
tilate dissimUes sint, invenire perpendicularem^eic.

Oato trigonio oxygonio, ciigus laieribus numeri
qoaQUtaie dissimiles sini distributi, minori scilicei
hTpotenusae 13, basi 14, miyori vero bypotenusse 15,
«JQsdemoxygonii si perpendicularem invenire desi-
^«n&, et prsscissuras dignoscere singulas, numero
mioons hjpoienuss in se duct^e, id est 13, ei basis,

8

In ampligoniis auiem vel oxygoniis jam dicia re-
gula habet consequentiam, nec etiaod in orihogo-
niis, nisi in illis, quos sesquitertia, vel sesquiquarta
regii proportiu. In aliis autem vel orlhogoniis suf-
ficiai regula universalis, scilicet per caiheium ba-
sim ducere, ejus mediCim pro embado tenere.Nam
per catbetum basim ducere nihii aliud esi, nisi
aream quadraii vel antelongioris (Glossa vet.^ id
esi, altera parte longioris) implere,quam, dum ab
angulo in anguium dividis, irigoaum reddis.

m

SILVESTRI II PkPM 0?t. Pk¥& \. — DE DISCIPL. MATHEM.
CAPUT XLTR. A

13«

Per cathetum basim mvenire,

Pmr oatlieUim basim iuTenire «i visy caiheiam
ipsom ducas in m, id esi 5, qui fiuni 25. Ex his nno
deiapto reiiqiii Hdimidinm sumasyidesi i2,qiiod
erii basis. Huic vero adjieias unum superius dem-
ptom, ei hilne&ies hjpoiennsam.

fimhadi cuiempedesinvenirecupiens,bammper
etttiieiimi, id esi 12 per 5 ducas, fleni 6(K Hnjus
sumpia dlmidia id e^ 30, erit embadum.

i3

ezhaclaiussumpium erit hypotenusa. Ez hypole«
nusa autem in se multipHcata, id esi 13, qui fiuni
169, si deduzeris caihetum in se, idesi 25 reliqui,
id est U4, sumas latus, id est 12, erii basis. Hypo-
tenusam vero si multiplicaveris in se, ei ezinde
summulse accret^e basim inde subdnzeris,idest 144
reliqui, id esi 25, latus caibeti fiei numerus. Ga-
thetum et basim in eisdem orthogoniis contingit
efncere embadum taliter. Catheto, id esl 5, per ba-
sim, idest 12 muliiplicalo, flent 60; hujus vero
dimidium , id est 30, erii embadnm. Quod idem
fierei, si per catheti dimidiam basis, vel p6r basis
dimidium cathetus midtiplicaretur.

B

CAPUT XLVin.

Trapizetici embadum invenire,

Trapizeticus esi basis pednm 40, caihetus 30,
coraustus 25. Embadum dignoscere si vis, per ca-
iheium multiplica coraustum, id esi irigesies 25
fiuni 750. Tunc, quodreliquum esi basis, dueas per
catbeium, id esi irigesies 15 suni 450 medium 225,
junge superioribus, sunt 975. Ecce invenitur em-
badum.

S

M6

994

GAPUT L.

Trigoni isoscelis cathelwn invenire vel embadum,
Trigoni isocelis {Cod,, isoscelis), ctgus singula
latera sunt pedum 25, basis vero 14, si cathetus
qua^raiur, vel embadum. Uno latcre in se duciojd
esi 25, fieni 625. His si subduxcris dimidittm basis
in se49, reliqui, id est 576 sumaslatus, id esi 24,
ei toi pedum erii eathetus. Qub per basis dimidittin
mnltipHcaio, invenies embadi numernm U9.

GAPUT XLIX.

Trogwiiioplenri^ eujuisunt singula latera 30, embadi

pedes comprehendere,

Trigoni isoplevri, cijgus suni singula latera 30,
embadi pedescomprehendere si vis, prioseathetum
sie inveoias. Lains unum in se duc, fleni 900; item
alieritts laieris mediam in se, fieni 225.- Hos de-
irahas de 900, remanebuni 675 Quibussiaddideris
unum, fieni 676. Higus iatus est 26. Ecee caihe-
ium quo per basis dimidiam muliipiicato, id est 15
per 26, pedes invenies embadl 390.

30

CAPUT LL

Trigoni scaleni cathetunt invenire.

Trigoni scaleni, cigus minus latus sit pedum 15,
basis 25, mfijus latus 20, cathetum inveniendi haec
erit regula : minore iatere in se muiiipHcaio,idesi,
15 fieni 225, basi vero, id est 25, erunt 625. His
utrimque summuHs in unum junctis fieni850. Qui-
bus si sub^uzeris majus laius in se, id esi 400 ; ex
DreHquo, qui superfuerii, id esi 450, sume dimi-
diam,idest225,eodem numero denominaiam ac-
cipias partem, quo superscribiiur basis» id esi 25,
nonam vero 25 dicti numeri invenies, ei iot pe-
dum erit minor prfiBcisura, qua in se muliiplicata
fieni 81. Quos si subduxeris de minoris lateris in
se multipHcatione, id esi de 225, reHqui, qui su-
perfuerit, id esi 144, latus fiet catheii nuroerus.

In omni igtiur orthogonto caihetum et basim ef-
ficerehjpotenusam coniingii;hypotennsamvero et
caihetam basim ; hjpotenusam iterum ei basim ca-
iheiom.Caiheio namque in se muliipHcaioidesi 5,
qai fieni 25, ei basi, id esi 12, qui 144 accamu-
Uni, ei nirisque simnl in unum junctis fiunt 169, ei

137

CAPCT Lll.

In quadrato diagomtm invenire^
In quadrato diagouum iavenire si vis, ut in or-
tbogoniis jam diximus,latus unum, cui superest 4,
ia se dueas, et (ient 16. A.ltero vero in se ducto^ id
est3, 9. Quibus in unum junctis flent 25. Cujus
Tem si sumpseris latus, effecisti diagonum, Per
quod erobadum invenire si vis, duc in se flent '2o.
Hajus sumpta medietas fit embadum. Sed quod
propiosest veritati, et in omni contingil quadrato,
per latitudinem longitudo est multiplicandH, et
([ui inde ezcreverit fluut pedes areae.

4-

CAPUT Lur.

Numerum arhorum xn agro invenire
Ager,cuju9lonsritudo est pedum 129,latitudo 70,
in qao arbores dispositae sunt inter pedes 5 ; qua-
rum nomerus, si quaeralur, ulriusque partis,quanta
est, sumenda est, longitudinis scilicet 24, latitudi-
nis 14. Quibus invicem multiplicatis, flent 336.
Ecce numerus arborura.

Est et alia inveniendi, regula, ut per longiiudi-
nem latitudo multiplicetur, et flent 8^90, quibus (]
perquinquies quinque, id est 25, partitisflent 336^
el tot erunt arbores. Sub scientia vero longitudine
cum numero arborum comprehensa latitudo sic
quffiratur, 120 qui numerus est longitudinis, par-
tiatur per 5, et erunt 24, ^^os numerus arborum
336coQtinet decies quatcr; qui 14, et ipsi quin-
qaiesducti efficiunt 70; qu8Q estlatitudo agri.

120

DEj GROMETRIX. 13^

A mulUpltcat, ipsum latus ad eam maUiplicatione ad-
dit, horum dimidiam sumit, et sic aream suam
implet.

Omnis autem teragonus eequa latera habena
unum latus in se multiplicat, ea semel multiplica-
tione aream suam implet.

Pentagonus, qui sequis continetur lateribus, ter
multiplicationem unius lateris in se expostuJat, et
ex illius summa multiplicationis semei aream di-
ducere et rcliqui medietatem sumere.

Hexagonus quater lateris multipticationem in se
exspostulat, etex summamultiplicationisbis aream
diducere et reliqui sumere medietatem.

Heutagonus quinquies, aream ter.

Octogonus septies, aream quater.
B Ennagonus septies, aream quinquies. Bt esteri
ad hanc consequentiam.

CAPUT LVI.

Cujuscunque rotundi vel circuli diametrum invenire

et embadum.

Cujuscunque rotundivel circuli sivis diametrum
invenire et embadum, sic quaeras : ex ipso ambitu
22 unitate sublata, rellqui, qui superfuerit, sumas
tertiam ; quse flet diametrum.

Embadum si vis invenire, vel tota circuitio per
integrum diametrum ducenda est, et tunc qunrta
sumenda : vel dimidium circuitus per diametrum
integrum, et tunc medietas, vel quarta pars cir-
cuitus per diametrum, et tunctotum. Quod idem
esset, si perdimidium circuitus diame tri duceretar
dimidium.

S^€

l70

120

CAPUT LIV.

Bhombi caihetum quaererem
Rhombt {Cod, cumbi) vero, cujus flent singula
latera pedurn 10, et diagonum 12, cathetum sic
qua^ras. Diagonumdimidium, idest, 6. in se mul-
tiplica, flunl 36. His subductis de multiplicatione
Qnius lateris in se, id est de 109, reliqui, id est 64,
Eomas latus, id est 8, et tot pedum rhombl cathe-
tas.Quo per diagonum, id est 12, multiplicatoflent
93; et tot pedum erit area.

CAPUT LV.

Quomodo trigonvs, tetragronus, hexagonus, etc^ sequi-^
lateri fuas areas impleant.
Omnis trigonus [equilatorus unum latus in se

Patrou CXXXiX.

D

CAPUl' LVII.
. n hemicyclo aream invenire,
In hemicyclo, cujus basis sit pedum 28, diame-
trum 1 8, aream sic qufieras : per diametrum ducas
basim ; fient pedes 392. His Undecies ductis fiunt
pedes 312. Hujussumpta decima quarta parte fiet
398 ; et tot pedum est hujus hemicycli area.

28

CAPUT LVIII.

Sphaerx aream coUigete,
Sphserae, cujusestpedum ioQgiiaio4, latituio 3

9

139

SILVESTRI IIPAPiB OPP. PARSl. — DE DISCIPL. MATHEM.

sic coUigatur arca : longiludiae et latitudine simul J^
junctis fient 7, dimidium horum 3, 5. Hisin se 12

®* 5 H^ undecies fient 434. SS, Horum surapla
parte decima quarta fientpedes 9, uncise 7 etsemis
uncia, id est septunx, et semuncia, Sphserce igitur
heec erit area. Regula autem haec vera est in omni
sphffira sive rotunda, sive oblonga.

3

140

nium, oxjgonium, et eequilaterum sub oculis po-
namus latera singula habentem denario numero
designata, cujns embadum sit 55 ; quod bis duca-
tur, et fient, 110, qiiibus uno latere juncto, id est
101 fient 120. Hi, per numerum uuitate latus unum
prsecedentem, id est undecies ducti, fient 1320.
Hujus sexta sumpta, id ex 220 jam dicti oxygoDii
fiet pyramis.

B

CAPUT LIX.

In trigoni orthogonio circuli inscripti et singula latero
tangentis diametrum invenire.
In trogonio orthogonio circuli inscriptietsingula
latera tangentis, ex numeris catheti et basis simul
junctis hypotenuss numerum si subduxeris, inve-
nies diametrum. Sedsi vis dignoscere quantum em-
badi partibus ipsius trigoni circulum extraceden-
tibus relinquitur, embado totius trigoni prins per
supradictas regulas invento vigesimam primamsub-
trahas ; ipsamque undecies multiplicatam circuli
areee tribuas. Quod vero relinquum fuerit, id est
140, pro cmbado dictarum partim,scilicet extraco
dentium, teneas, ut subjecta descriptio docet : vi-
delicet toUe vicesimam primam, et multiplicata un-
decies, fit area circuli. Multiplicata decies, fiunt
excessiones trigoni.

CAPUT LXl.

Invenire pyramidem in tetragono. cujns sint singula

laterapedes 10 et embadum iOO,

Tetragonum vero, cujussintsingulalatera pedes

10, et embadum 100, pyramis sic queeratur, ut in

trigonio superius descripto, videlicet ut embadum

ejus, quod est 100 bis ducatur : fiunt 200 eique

summee latus unum jungatur, fient 210. Hi unde-

cies propter supradictam causam ducti fient 2310.

Hujus sexta, id est385, fiet pjramis descripti te-

tragoni.

10

10

CAPUT LX.
Regula ad constituendas pyramides in omnibus figuris
a multis anguUs procedentibus et asqui lateris,
In omnibus figuris a multis angulis procodenti-
bus, et aequa latera habentibus ad pyrades consti-
tuendashaec sufficiat regula : dictarum cujuscunque
figurarum area inventabisducatur, eique summae
lateris unius numerus jungatur, et hsec permistio
per numerum uniUite tantummodo latus unum
praecedentem mulliplicetur, et ejus summae sexU
parssumatur, quae fiet pyramis superficiei ante

duplicatae,
Sed ut exemplamde singulisdemus, prtus trigo-

iO

CAPUT LXII.

In pentagono CBquilatero denarii numeri pyramidem.

indagare,

In pentagono quoque, qui aequalibus continetur

lateribus, etdenario numero supernotatis eamdem

regulam ad pyramidem constituendam indiscre-

' panter invenies. Hujus namque pentagonii area,

j^ id est : 1 45, bis in se ducta fient 290, at unius la-

teris numero augmentato repraesentat 300, et his

undecies ductis fiunt33. Post cujus sextam, id est:

550 area jam dicta suae accumulatur pyramidi.

Hanc igitur regulam nemo in caeteris, id est : he-

xagonis, vel heptagonis, vel octogonis. vel enna-

gonis, vel decagonis, vel in omnibus a multiangulo

procedentibus, et aequa latera habentibus dubitet

habere consequentiam, et non tantum denario in-

notatis, sed quolibet numero.

10

10

i4i

CAPUT LXIIl.

In omni circulo, duobiis circmmcripto tetragonis^
scirCy quantum ab extracedcnte vincatur, etc.

Iq omnicirculo, qui duobus circumscribilur tetra-

goois, UDO interius, altero exterius, si vis compre-

heDdere,quantum ab exlracedente vincatur, et

sobscriptum vincat, diametrum ejus duc in se. Quod

cum facis, cathetum suprascripti tetragonii per

hasiin mulliplicatnm reddis, et ea multiplicatione

aream ejus imples. Ex iliius vero summsB integritate

ad circuii aream inveniendam tres 14 subducas.

Qaibas subductis, quod reliquum fuerit, si per supe-

rias dictam regulam, etdimidio circuitus multipli-

eante dimidium diametri, esse circuli invenies

aream, ab extracedente tetragono ipsum scias cir-

DE GEOMETHIA
A

IW

CAPUT LXV.

Quomodo quadrata^ et latera trigoni^ tetragoni, pen-

tagoni^ etc, nascantur.

Omnis trigonus, qui ducitur octies, accepto uqo
facit quadratum, cujus quadrati latus dempto uno
et dicta parte secunda facittrigoni latus.

Omnis tetragonus ductus decies sexies facit qua*
dratum, cujusquadrati latus dictaparte quarta facit
tetragoni latus.

Omnis pentagonus ductus vigesies quater et ac-
cepto uno facit quadratum, cujus quadrati latut
accepto uno et dicta parte sexta facit pentagoni la-
tus.

Omnis hexagonus ductus trigesies bis acceptis
quatuor facit quadratum, cujus quadrati latus ac-

colum tribus 44 ejusdem superari. Ab eodem vero B ceptis duobus et dicta parte octava facit hezagoni
embado suprascripti tetragonisi sumpseris medie- latus.

tatem, et quatuor decimas quartas ejusdem quanti-
tatis, cujus fuerint superiores abintcgritate sumptse
addideris, jam dicti circuli aream implebis. Quod
cam facis, ipsam medietatem sumptam ab integro
embado majoris tetragonii aream scias fuisse mi.
Doris,eam quatuor deci mis quartis a circulo superari,
dum eadem area eisdem quatuordecimis ad emba-
damsupplendum augmentatur. Quod utmanifestius
appareat in descriptione, circulus cum tetragonis
ponatur. Quid partibus msgoris tetragoni circulum
extracedentibus relinquitur?42. Quid partibus cir-
culi extracedentibus minorem tetragonum relin-
quitur? 56.

14

Omnis heptagonus quadragies ductus acceptis 9
facit quadratum, cujus quadrati latus acceptistribtts
et dicta parte decimafacitheptagoni latus.

Omnis octogonus quadragies octies ductos acce-
ptis 16 facit quadratum, cujus quadrati latus acce-
ptis 4 et dicta parte duodecima facit octogoni Ja-
tus.

Omnis ennagonus ductus quinquagies sezies a<>-
ceptis 25 facit quadratum, ci^us qnadrati latus ac-
ceptis 5 dicta parte decimaquarta facit eanagoni
latus.

Omnis decagonus duclus sexagies quater acce.-
^ ptis 36 et dicta parte decima sexta facit deca^oiu
latus.

Omnis undecagonus ductus septuagies bis acce-
ptis 49 facil quadratum, cujus latus acceptis 7 et
dicta parte decima nona facit undecagonilatus.

Omnis duodecagonus ductus octuagies acceptis 64
facit quadratum^ ciyus latus acceptis 8 dicta parte
vigesima facit duodecagoni latus.

Vide consequentiam, ut horum ductio octenario
semper numero accrescat, augmentationes a peata-
gono numero impari uaturaliter. Trigonas namqiie
octies, tetragonusdecies sexies, pentagonusvigesies
quater, hexagonus trigesies bis ducitur, ut est cb
octo octies, a sedecim sedecies, et sic sobsequenter.
Montis jugera invenire ^^^^^ ^^^^ denominationes octo semper inesse nemo

Montissiquffiranlurjugera, qui in yerticis cir-D^"^^^®^ d*"'^^^"^^*"*'®^ sic in Cffiteris. Apcntagono
cailu habeat pedes 300, ascensu 800, in uno per ^"^^"^ mcipientes augmentationcs omniuoi mulU-

14

14

14
CAPUT LXIV.

arcuitum 1000, jungantur duce circuitiones, id
esl: 1300. Ex his media sumatur, id est 650.

Hi per ascensum 800 ducantur, flent DXX tot
enint pedes totius, id cst : 'XXVIII, DCCX supra-
dicttts nnmerus dividatur. Quo facto in monte ju-
gera inrenientur 18 remanentibus pedibus 1600.

300

\

luoo

plicationum impari naturaliter numero discrepare
manifestum est. Pentagoni enim multiplicatiouao
tantummodo, hexageni 4heptagoni9 augmentalur,
oclogoni 16. Inter primos namque, id est: 5 et ^
primusimparnumerus differentieB locum obtinet, id
est : tres inter quatuor, el novem : secundus, id est:
quinarius inter novem, ctsedecim: tertius, id est:
septimus.

CAPUT LXVI.
In oxygonio cathetam et embadum irwenxre.
In oxygonio, cujus sit latus minus ped. 13, ma-
jus 15. basis vero 14 cathetum et embadum sic
quseras. Latus minus in ae ductum sit 169> el

113

SlLVestRIII PAPifi OPP . PJlR^ I. ~ DE DISCIPL. ltATAE3t.

m

in sefinnt I96,atrumqae in unum fiunt 365. Deinde A
hjpoienusa in $e fieni 225. His deductis de 365 ilt
reliqaom iiO.Huguspars dimidiaerit 70. Gujus de-
cimaquarta idest: 5 erit priecisura minor, in qua
cadet cathetus. Hi in se fient 25 His ductis de 169
fit reliqaum 164. Hujus latus, id esi: 12 erit caihe-
tas. Quo per basis dimidium multiplicato invenitur
emhadam.

In omni quadraio cequilatero sciio diagonum
ipsum hahere in sui longiiudlne laius unum et Cfi
laierifl quadraii aream duplicare si vis, diagonum
qoadraii minoris spacio laius majoris.

14

CAPUT LXVU.

Oves ui campo sie eolheare^ ut qtugvit certum spa-

tium oeeupet,

In campo» qui habei in longiiudine pedes 200 in

laiitadine iOO si sic oves mitiere (yelis) uiunaquae.

qae habeat in longo pedes 5, in laio 4, sic faciio .

docSyTicenos, vel quiniam partem de 100, fleni40;

ac deinde 100 divide per 4 quarta pars cenienarii25

snni. Sive ergo 40 vigesies quinquies, sive 25 qua-

dragies daxeris, implebis 1000, qui est numerus

eollocaiaram oviam.

200

Si fuerii autem divisio per 72 (dicunt enim quidam
agripenuum in longo habere 12, in lato vero 6,
sexies auiem 12 suni 72), erunt 72 agripenni, re-
maneniibus similiter supradictis perticis. Hanc au-
iem si probare vis regulam, ialiter proba. Semo-
ium ducas longilaierum, ei dicas: quinquagies 100
eruni 5000. Deinde curvaiurarum enibada perpen-
dere si vis, per caiheium utriusque curvaturffi, id
est, 5 et 5, si diclse regulse in orthogoniis non im.
memor fueris, embadum invenies unius cnrvaiu
rffi 250, alterius vero sequaliter qui simul sunt 500.
Ecce numerus perticarum fasiigiosi campi 5500.

CAPUT LIX.

B ifi campo quadrangulo agripennos cognoscere.

In campo qnadrangulo, qni habei in uno latere
periicas 30, in altero 32, in fronte una 32, in altera
34, sic cognoscas quoi agripenni claudi debeant.
Dufle hujus campi longiiudines faciunt 62. Duc me-
diam de 62, fiuni 31 . Duae quoque laiitudines ejus-
dem campi juncifle, faciuni 66. Duc eiiam mediam
de 66, fiuni 33.Hasduasmedietatesinvicemconfer,
fient 1023 Ecce numerus perticarum toiius campi.
Huuc divides per numerumuniusagripenni, id est
per 1 44, ct invenies 7 esse agripennos in illo campo ,
remanentibus perticis 15.

30

32

loas

34

100

1000.

iOO

200
CAPUT LXVIII.

Seiret quot agr^^ennos claudat campus fastigiosus,

Gamptts fasiigiosas, qui habet in nnoquoque la-

tere perticas iOO» in unaquaqae fronte 50» in me*

dio 60, 81 vis scire qaot agripennos claudai, facito

ita: Jange froniem 50 ei medium 60, fient 110.

Tnnc medieiaiem, id esi 55 per longitudinem, id

est iOOmuUipHca: flent5500.HiBsuntperiic«etotius

eampi. Ut autem agripennos invenias, divide 550o

per perticas unins agripenni, idestper 144, secun-

dnm qttosdampqaidicantagripennum in unoquoque

latere il perticas habere, et invenies irigesies oc.

Iles i44 in 5500, remaneniibas perticis 28 sic scias

agripennorom 38 namerum.

32

CAPUT LXX.
In eampo triangulo agripennos invenire.
In campo iriangulo, qui habet in uno laiere per-
ticas 30, in alio totidem, infronte vero 18, quol
agripenni concludi debeant, sic accipito. Junge si-
mul duas longitudines, fient 60. Et duc mediam
de 60, flent 30. Ei quia in fronie 18 habei perticas,
duc mediamde 18, fient9.Ducnovies30,fient270.
In hoc i^iur numero agripennus unus esi et ro-
Tx maneniibus 54 perticis. Scias autem nos ubiqae
iniendere, agripennum esse circumqaaque 12per-
ticis.

ao

CAPUT LXXI.
In campo rotundo numerum agripennonm nosse.

In campo rotundo, qui habeat in gyro perticas 4i 8,
sic nnmerum agripennorum comprehendere potes.
De 418, vigesima secunda parte sublaia, id esi 19,
reliquoram^diameiram, id esi teriiam sumas, id
est 133. Deinde hiiyas tertiiB dimidiam, id esi 60 S

I«5

DE GBOMETRIA.

IM

per medieUlem tolius circuitus, id est 209 ducas, A
et totam induhitanter implebis aream i4898 et S.
perticis. Quibus per i44 partitis. erunt agripenni
96 S remanentihus perticis duabus etdimidia, sive
agripenni 96 S iOO, et nihil remanet.

CAPUT LXXIV.

Jncintate rotundu domos certm hngtiudmii
et latUudinis iocare.
In ciTitate rotunda, ciyus ambitus eai 8008 pe-
dum, domos locare si yis, quarum longitndodO sit
pedum, latitudo vero 20, sic facias : vigesimam s^
cundam partem, id est 364 auferas, reliquonim
▼ero 7644 tertiam sumas, id est 2548 ; hos pro dia«
metro haheto. Hugus igitur diametri medieias, id
est 1274, si per medietatem ambitus, id est 4000
et 4 ducatur, impletur area tota pedihusquinqaies
millies IGMXGYI qui per 600, id est per Tigesies 30
divbi faciunt domos 8501 , remanentihus 496 p^
dihus..

CAPUT LXXII,

B

In eitfitaie quadrangula ponere domes certm Umgitu^

nis et laiitudinis,

In civitate quadrangula,qu8ehahet inuno latere
pedes 1100, in altero 1000, etin fronte una pedes
600, in altera totidem, si vis ponere domos ita ut
cujusque longitudo sit pedum 40, latitudo vero 30,
sic facito. Junge duas hujus civitalis longitudines:
janct» fient 2100. Siitiiliter si fuerint duse latitudi-
nes junctse, fient 1200. Ergo duc mediam de 1200,
fiaot 600. Rursus duc mediam de 2100,fiuDt 1050.
Et qaiaunaqofleque domus hahet in longo pedes 40,
etin lalo pedes 30, duc quadragesimam partemde
1030, fiunt 26, remanentibus 10 ; atque iterum as- p
some tiigesimam de 600, fiunt 20. Viuginti ergo
Tigesies sexies ducti fiant 520. Tot domus capiendce
wnt.

1000

60o/

sz::.

1100

CAPUT Lxxm.

2n civitate triangula de eadem re.

In civitate triangula, quse hahet in unolatere pe-
des 100, in altero 100, in frontevero 90, si vis
seire quot domus capiat, itaut quseque domusha*
beat in longitudine pedes 20, in latitudine 10, ita D
facito. Duc mediam de laterihus junctis. id est de
^, fiant 100. De fronte similiter, idest de 90, 45,
finQt. Etquialongitudo uniuscujusque domus hahet
pedes 20, et latitudo 10, duc vigesimam de 10,
fioQt 5. et deciroam de 40, fient 4. Duc igitur
qoinquies quatuor, flent 20 ; tot domus capiet hn-
josmodi civilas.

CAPUT LXXY.
Basilicss pavimmtum quot latereuU debeani

supplere.
Basilicee, ciyus longitudo pednm'sit 240, latitudo
120, pavimentum quot laterculi supplere deheant,
sic accipe (laterculus autem in longitudine 23 ha*
heat uncias, in latitudine 12). Longitudo per lati-
tudinem multiplicetur, id est 120 per 240, fiunt
28800. Hos per duodecies duodecim, idest per 164
(tot enim uncias hahet pes unus multiplicans) in-
venies uncias quater MMCXLYII CC. Quas si divi-
seris per duodecies 23, id est per uncias unius la*
terculi, quse sunt 276, flent 15026, remanentibus
24 unciis. Tot igitur laterculi, dictse hasilicse pavi-
mentum contegere possunt.

CAPUT LXXVI.

In lacima una, conna, ete., viam certa latitudine

dueere,

In lacuna una,vel canna, vel cayana [Ohuavet*
cavana, idestcellarium],quflein longitudinepedes
habet iOO, in latitudine 64, cuppas longas pedibns
7, latas. 4, si sic locare velb, ut pervium pedibns
4 latus in longum ducatur, sic facito. Yide quoties
7 in 100, et 4 in 64habeantur : invenies quaterde-
cies 7 in 100, remanentihus duohus, et decies se-
xies 4 in 64. Sed ez his 4 ad pervium depntantor.
Quia ergo in 60 quindecies 4 sunt, et in 100 qaa-
terdecies 7, flunt 210. Totcuppas igitur in cavana
dicta locare poteris.

CAPUT LXXYII.

In cireulo embadum invenire.

In circnlo, ciigus diametrum sit pedom 14|embi*

dnm sic quaeras. Duc diametnim in se, fiunt 196.

Dncundecies, fiunt 2156, sume parCem deeimam

quartam,fiunt 154; et tot pedum erit embidiim*

U7

SILVESTRI II PAPiE OPP. PAR8 I. — DE DiSGiPL, MATHEM,

148

CAPUT LXXVIII.

Ex diametro circulum indagare.

Ex diametro cireulum sic quseras : diametrum,
eiempli gralia, 14 vigesies bis, fleni 308, sumas
parleia septimam, fit 44 ; quod est circulus.

CAPUT LXXIX.

In hemieyelo embadum invenire.

In hemicyclo, cujus sit basis pedum iO, linea in
centrum 5, embadum sic quseras : duc in se dia-
metrnm, fit 100. Hoc undecies multiplica, fit 1100.
Hajus vigesimam octavam sume, erit in pedibus
39, duabus septimis remanentibus, idestS; et
kaec est area. Idem esset, si basim per lineam quse
ducitur in centrum multiplicatam undecies duce-
res, ac exinde decimam quartam acciperes. Quod
▼eram estin omniintegre dimidiata sphsera.

10

In eirculo, cugus sitareapedum 616, diametrum
sic quseras. Quater decies ducatur, ilent area 8624.
Hinc pars undecima flt 784. Hujns numeri iaius fii
28 ; et hoc erit diametrum.

CAPDT LXXX.

In orihogonio, cujus catketus sit pari numero notatus
basim et hypotenusam invenire.

In orthogonio, cujus cathetus sii pari numero
adnoiaius, velui 8, sic basim et hypotenusam quce-
ras. Catheti sumpta pars dimidia, id esi 4, in se
maUiplicentur, fient 16, et in his uno dempto re-
manet basis, cui duobus redditis fit hypoienusa.

CAPUT LXXXI.

In monte strabo jugera invenire.

In monie strabo [Olossa vet.y qui in altero laiere
prceceps, in aliero exientam decliviiatem habei]
qui habet ad pedem in circuiiu pedes 1400, in acu-
mine 200, in altitudine dexieree pariis850, in Iscvfe
▼ero750, sic qucerasjugera. Superioris circuiiionis
cum inferiore junctae sume dimidiam, quse fii in
800 pedibus. Has medietates invicem muliiplica, et
ITuni 640! In his vigesies bis reperies unius jugeri
pedes 28800, remanentibus 6400.

MQMSTRABUS

^SSOO

O

400

A CAPUT LXXXII.

Columnam facere^ circuhm incrassarCf
altitudinem rerum invenire.

Ad columnam faciendam Iongitudinis,septimara
in inferiori circuiiu des, octavam superiori.

Circulum incrassare si vis, diameirum ejus cubi-
ces, ipsam cubicaiionem ejus undecies ducas, etex
ea summa vigesimam primam accipias, ei hcec erit
spheerae crassiiudo.

Esi eiiam raiio alia altiiudinem videndi, quse
esi hujusmodi. Orihogonium, cujus cathelus 6 vel
irium pedum sit, basis 8 vel 4, hypoienusa 10 vel
5, erigasita ui ierrse basis adjaceai : caiheius ad-
versus illam rem, cujus altitudo perpendi debei,
erectus habeaiur ; hypoienusa vero a summo ca-
Btheti ad terram, in summum basis deducatur. Sic
direcio illuc, ubi basis ei hypotenusa junguniur,
oculum apponasad ierram prosiratus. Deindehuc
illucque tandiu deirahas, oculo iamen semper ap-
posiio, donec iibi summum caiheii illiusreiy cujus
altitudinem quseris, summiiati adsequari videaiur.
Quo facio ponas signum, ubi oculum tenebai, et
ex eo signo meiire spaiium usque ad pedem rei
illius. Huic spaiio per 4 pariiio quariam unam de-
irahas ; Cfieieras 3 pro aliiiudine illius rei, de qua
qufierebas, habeio. Hsec altiiudinem videndi certis-
sima ratio est, si iamen area, per quam caihetns
erecius deirahiiur non moniaosa, non vallosa, sed
plana fuerii.

CAPUT LXXXIII.

^ Putei ampkoras nosse.

Puieus, cujus sii diameirum 7, altiiudo 40 pe-

dum, iot amphoras capiei quoi processerint pedes

ex hujusmodi diameiri area, alliiudineque in invi-

cem multiplicata, si pede uno longa ei alta fuerit

amphora.

CAPUT LXXXIV. .

Cuppa quod pedum solidorum sit, quotque ampkoras

capiatf invenire,

Cuppa, cujus latitudo ima pedum sit 3, summa

2, media 5, aliiiudo vero 12, quot pedum [sit soli-

dorum, ac per hoc quot amphoras capiai, sic qase-

ras : laiiiudine media in se ducia, ac summa dein-

de excreia iriplicata, diametrisque summo et imo

^ in se singulatim ductis, omne in unum fit 88. His

undecies ductis ac summse exinde noise quaria de-

cima sumpta fiunt 69 et duee quarise decimffl, id

est una sepiima. His per tertiam aliitudinis, id est

per quaternarium multiplicatisvenitnumerusam-

phorarum 276 et 8 quartse decimae, id est 4 septi-

nifi'.

Si fueritcuppa, cujus ima laiiiudo sii pedum 5,

summa 3, aliiudo 9, quot amphoras capiai sic quee-

ras : imain se fit 25, summa quoque in se fit 9,

utriusquc in invicem fiunt 15. His iribus summis

simul junctisfiuni 49. His undecies ductis fiuni .^39.

Horum pars decima quarta fii 38 S. Haec per altitu-

diiiis tertiam ducta fiunt 115 S. Tui eruni ampho-

rce vel pedes solidi.

t49

DE GEOMETRIA.

m

His tribus regalis, de puteo scilicet et de duabus
cnppis diligenter inspectis, pene nulJus eritputeus,
T^I cuppa, vei tonna aliqua, quin ejus possit inda-
gari profunditas, nisi mira in eis' fuerit diversitas.

CAPUT LXXXV.

Ex adunatione amnium numerorum, secundum or^
dmem ntUwralem prolatorum, scire quanUa profun-
diiasy creseaiy etc.

Ex adunatione omnium numerorum secundum
ordinem naturalem prolatorum si vis scire quanta
profimditas creseat, hsec tibi regula sufOciat, si
tantam coadunatio illa ab unitato incipiat, et sic
per regulas et per ordinem continuatim procedat.
Si par numerus coacervabitur, per medium ultimi
seqiiens multiplicabitur, v. g., i 2 3 4 5 6, vel
scire quot sint, per senarii medietatem subsequens,
id est septenarius multiplicetur, et fient 21 ; quam
summam similiter reddet supradicta coadunatio. Si
aulem impar numerus numerorum aggregabitur,
per majorem sui partem uitimus aggregatus multi-
plicabitur, ut est 1 2 3 4 5 6 T.IMuItipIica septena-
riom per maximam sui partem, id est per 4. Qua-
ter 7 iiunt 28, qui omnes supra scriptos terminos
claudunt. Si solummodo par, ut est2 4 6 8, duca.
tar medietas ultimi aggregati per illum, qui sequi-
W ipsam, et si impar, ut i 3 5 7 9, major pars
ultimi in se ducatur.

CAPUT LXXXVI. •

Circuli inauraturam invenire,

Circoli inauraturam sic quseras : diametrum cir-
culi in se ductum vigesies bis multiplica. Effectffi
summs septimam accipias, et. hflec circuli erit
iDaaratnra; quod idem isset, si per diametrum
circulam multiplicares.

CAPUT LXXXVH.

Columnae inxquaUs pedes invenire,

Si faerit columna ineequalis, cujus ima latiludo
pedum sit i3, summa 5, altitudo 30, ejos pedes
sic qusras. Ima latitudine in se multiplicata, ac
snmma in se, ac utraque invicem^ hisque tribus
sammts simul compositis fiunt pedes 259. His un-
deries ductis, ac exinde effectie summse quarta-
decima detracta venient 203 S., scilicet pedes
areanim summse et mediee ac infimae. His deinde
pcr tertiam allitudinis multiplicatis erunt solid
penes 2033.

CAPUT LXXXVIII.

Hexagonum facere.
Si volueris hexagonum facere, cijgus latus habeat
pedes iO, facies iO pedum, lineam et in extremi-
^ ejus circinum figas, et circulum facias; e^
qoalis est linea a medio centro circuli usque ad
cxtremitatem ejusdem, similes sex por extremitates
circoli ducas, el bexagonum habebis.

A CAPUT LXXXIX.

Intra quadratum ssquilaterum octogonum designare.
Si volueris intra quadratum SBquilaterum octo-
gonum designare, diagonum medium sumas. Hic
circinum spatiatum [Glossa vet,, extentum] in an-
gulo quadrati inflgas, et in utroque latere pun-
ctum, qnousque circulus pervenerit, facias, ac
sic per singulos angulos perque latera percurras.
Deindeapuncto inpunclum angulis quadrati extra-
clausissemperlineam ducas, et octogonum habebis.

CAPUT XC.

Stnicturse circa pnteum positx pedes invenire.

Si datis fuerit puteus, cujus diametrum sit pe-
£ dum 5, et circaeum fueritslructura altapedum 20^
lata pedum 2, ejus structurse pedes sic quseras :
structuree latitudinem ducas in se, fiunt 4. His
adjicias puteidiametrum,erunt9. Hiinsftfient 81.
Ab his diametro putei ducto in se demplo rema-
nent 56. His undecies ductis, et a summa, quse
inde excreverit, quartadecimasumptaeruntpedes
are» 44. Hi per altitudinem, id est vigesies ducti
fiunt 880, Tot erunt pedes arese 44. Hi per altitu-
dinem, id est vigesies ducti fiunt 880. Toterunt
pedes structurse.

CAPUT XCl.

Prismatis pedes invenire in orthogonio.

Si data prisma fuerit orthogonii, ciyus sit ca-
Q thetus 19, basis 12, altitudo 20, ejus pedes sic
queeras : per cathetum etbasim aream prius ortho-
gonii repcrias, quee erit o4. Uanc peraltitudinem,
id est 20ducas,Gent 1080; tot eruntpedesprismiB.
Quam inaurare si vis, circuitum ipsius ortho-
gonii, id est 36 per altitudinem, id est 20 ducas et
fient 720 ; qui erunt pedes inauraturfle.

CAPUT XCU.

In omni tetragono diagonium invemre^ etc.

In omni tetragpuo sive sequilatero, sive longila-
tero diagonium sic invenies: latitudinem et longi-
tudinem sigillatim in se multiplices, summarum
crescentium in unum latus quroras. Hoc pro dia-
gono habeto.
j^ Trigoni orthogonii per cathetum sic invenis ba-
sim: cathetus ter ducatur, nona pars auferatur,
reliqui dimidium sumatur, erit basis. Basi ablatum
restituatur, erit hypotenusa. Vel ita: catheti dimi-
diam sumatur, quod ter ducatur, remanet basis.
Vel dimidium catheti sexiesducatur, nonatoUatur,
reliqui dimidium erit basis. Basi reddita nona erit
hjpotenusa.

CAPUT XCIII.

Quod stadia in terris respondeant Zodiaci
partibuSy etc.

Erat Osthenes philosophus, idemque geometra
subtilissimus, maguitudinem tcrreni, orbis noscere

m

SILVESTRI II PAP^ OPP. PARS I. — DE DISCIPL. MATHEM.

m

Tolens, tali hi;gus artis dicitur usus arguinento. ^
Nam a mensoribus regis Ptolomsi, qui totam
iOgyptum tenebat, adjutus a Siene usque ad Me-
roen stadiorum numerum inveuit. Dispositis nam-
queper inlervallalocorum aseptentrionemeridiem
versus horoscopicis vasis simili dimensione et gno-
monum flequa longitudine formatis totidem doctos
gnomonicffi suppulationis homines, quot vasa fue-
rant, singulis quibusque in locis imposuit, atque
una die omnes umbram meridiani lemporisobser-
yare fecit, nolare etiam unumquemque sui gno-
minis umbram, quantae fuissellongitudiuis. Atque
ita comperit, quod ultra 700 stadia ad unius longi-
tudinis gnomonem umbranon respondit, atque hac
tali probatione conclusit quod partes 360, quibus
omniszodiacicirculi tractusdividitur,adterras usque B
proveniant, et pars, quse ibi incomperta et ineesti-
mabilis mensuree est, in terris non amplius quam
septingentorum, autpaulo minus, stadiorum men.
suram obtineat. Compertaque in terris uniuspartis,
qnse ad zodiacum pertinet, et magnitudinem hanc
ter centis sezagies complicando, circulum mensu>
ramque terrse incunctanter quod millibus stadiorum
ambiretur absolvit. Nam 25000 stadiorum circuitum
universi terreni orbis esse pronuutiavit. Quse sum-
ma, si in 360 partes sequaliter dividatur, liquebit,
qaod stadiorum unaqufleque portio in teiTis esse
debeat, qusB in coelesti circulo ab ullo nullam hu-
manse conjecturse dimensionem admittit.

Optimum est ergo umbramhorffisextffideprehen- G
dere, et ab ea limitem inchoare, ut sint semper
meridiano tempore ordinati, sequitur, ut orientis
occid^ntisque lineahuicnormaliter conveniat. Scri-
bamus primum circulum in terra loco plano,et in
pnncto ejus sciotherum ponemus, cujus umbra et
intra circulumaliquandoezeat,et aliquando intret.
Certum estenim tam orientisquam occidentis um-
brasdeprehendere. Attendemusigitur, quemadmo-
dum a primo solis ortu umbra cohibeatur. Deinde
cum ad circuli lineam pervenerit, notabimus eum

(1 3)Teztus higaseapitis perturbatus et obscurus est

circumferenli» locum. Similiter ezeuntem notabi-
mus. Notatis ergo duabus circuli parlibus intrantis
umbrse et exeuntis loco rectam lineam a signo ad
signum circumferentise ducemus,etmedium nota-
bimus, per quem locum recta linea exire debet a
puncto circuli ; per quam lineam cardinem dirige-
mus, et ab ea normaliter in rectum dccumanos
emittemus, et ez quacunque ejus lineseparte nor-
maliter invenerimus, decumanum recte consti-
tuamus.

CAPUT XCIV.

Atia ratio meridianum describendi.

( i 3)Est et alia ratio,qua tribus umbriscomprehen-
sis meridianum describemus. Inloco plano gnomo-
nem constituemus a 6,et umbras ejus tres enotabimus
c be, Has umbras normaliter comprehendemus, qua
latitudine altera ab altcra distent. Si autem meri-
diem constituamus, prima umbra erit longissima.
Si post meridiem, novissima. Has deinde umbras
proportione admulliplicationem in tabuladcscribe-
mus, etsic in terram servabimus. Statigiturgno-
mon a dplanitie b, Tollamus mazimamumbram iu
planitie, notemus signo d, Sic et terram signoe, ut
sint in vasi proportione longitudinis sine b e d ce^
numeramus h} poteuusas ez c, in a, et ex d ia a ;
nunc puncto a et intervallo e circulum scribimus.

GERBERTI

EPISTOLA AD ADELBOLDUM

De causa dHoersitatts arearum in trigono (Bquilatero, geometrice arithmeiiceve expenso,

(Apad Pez, uhi supra,)

ADELBOLDonuncasqae dilecto sempcrque diiigen- D In his geometricis flguris, quas a nobb sumpse-
dolidei integriiatem, iutegrltatisquo constantiam. ras, erat trigonus quidam eequilaterus, cigus erat

153 DE CAUSA DIVERSIT. AREAR. IN TRI60N0 iEQUILAT. 154

latus30pedum,caUietus26, secundum collationem Amus.Eorumquantamcunque partemtrigonosattin-

lateris et catheti area 390. Hunc eumdem trigonum
si absque ratione catheli secundum ai*itlimeticam
regalam metiaris» sic ut latus unum in sc multiplicc-
tureiquemultiplicationi lateris unius numerusad-
jiciatur, et ex hac summa medietas sumatur, erit
area 462. Yidesne qualiter hse duse regulse dissen-
tiant?SedetiIIa geomelricalis, quee per rationem
catheti areamin 390 pedesmetiebatur^suhtiliusest
a me discussa, et catheto suo non nisi 25 septimas
unius concedo, et areffi385etquinqueseptimas. Et
sit tibi regula universalis in omni trigono ffiquila-
terocathetum inveniendi; per lalus semper sepli-
mani deme, et sexreliquas parles catheto concede.

Et ut quod dicitur, melius intelligas, in minori-
bus numeris libet exempUflcare. Do tibi trigonum B
io lalere 7 pedum, lougitudinem pedalem haben-
tem. Hunc pergeometricalem regulam sic metior.
Toile septimam lateri et senarium, qui reliquus
est, do perpeudiculo. Per hoc latus duco, et dico:
seiiesseptem, qui reddunt42. Ex his medietas21
area est dicti trigoni.

Hanc eumdem trigonum si per arithmeticam re-
gulam metiaris, et dicas : septies septom, utfiant
49, latusque adjicias ut sint 56, dividasque, ut ad
aream pervenias, 28 invenies. Ecce sic in trigono
uiiias magnitudinis diversae sunt areae, quod fleri
nequit.

Sedne diutius moreris, caiisam diversitatis ape-

gat, arithmeticalis regula eos pro integris compu-
tat.Depingerelihet,utmanifestius sit, quod dicitur.

/I\

yi 1 V

V 1 V

Y 1 1 1 1 Y

Y 1 V

V^ 1 1 1 IV

Ecce in hac discriptiuncula 28 pedes, quamvis
non integri habentur. Unde arithmeticalis regula
pro toto partem accipiens cum integris dimidia-
tos recipit. Solertia autem geometrica disciplinse
particulas, latera excedentes abjiciens, recisuras-
que dimidiatas intra latera remanentes compo-
nens, quod lineis claudituryhoc tantum computat.
Nam in hac descriptiuncula, quaseptenariusperia-
tera metitur, si perpendiculum queras, senarius
est.Hunc per 7 ducens quasi quadratum imples^cu-
jussit frons 6 pedum, iatus 7 pedum, et aream

ejus sicin 42 constituis. Hoc si dimidiaveris trigo-
riam. Notum tibi esse credo qui pedes iougi, qui q num, in 21 pede relinquis.

quadrati, quicrassidicantur, quodqueadareasme- Ut lucidius intelligas, oculos appone, et mei
tiendas non nisi constratos quadratos recipere sole- semper meme nto.

m SILVESTRI II PAPiE OPP. PARS I. — DE DISCIPLIN. MATHEM. 156

GERBERTI

POSTMODUM

SILVESTRI II PAPiE

EPISTOLA AD CONSTANTINUM MONACHUM FLORIACENSEM

De Sphcerce constructione.

(ApudMabill., Analect., nov. edit., pag. 102 seqq.)

ADMQNmO MABILLOiNll.

Effic Gerberti epistola, qu» deest in editis libris, eruitur ex ms. codice bibliothecse noslr» S. Germani
a Pratis. Inscripta Gonstantino, monacho scilicet ac scholastico Floriacensi, cui Gerbertus alias direxit
epistolfts, nimirum 87, 142' et 161. Ejusdem etiam mentionem facit in epistola 92. Gerberto tribuendum
eiistimo libellum in quemdam Porphyrii locum, cujus libelli praefatio ad Ottonem III imperatorem edita
est in tomo I Analectorum. Opusculum istud esse Gebehardi Au^usteusis episcopi coujectabar in notis ad
eam prsefationem : at re maturius expensa, id Gerberto adjudicare visum est in addendis ad tomum I
Analeetorum. Ejusdem auctoris est sermo De ordinatione episcoporum, quem ex ms. codice bibliothecaB
S. Martialis apud Lemovicas rogatu meo descripsii noster Petrus Trelius, a me jam laudatus . Exstat
ipsiusmet GerDertL Geometria et Rhythmomachia in bibliotheceB Thuaneae ms. codice, sigaato n» 283.

Gbhbbrths Conotantino. ^ ^"'« '■ ";'"°^1"« <^"« «''*""« contra se posito, «t

per utrasque, tanquam per unam videas. Ne vero

Sphsera, mi frater, de qno quseris ad coslestes HstulaB hac illac titubent, ferreo semicirculo, ad

circttlos yel signa ostendenda,componitur ex omni modum preefati hemisphcerii secundura suam

parte rotunda : quamdividitcircumductalineame- qnantitatem mensurato et perforato, utere, quo

diam ffiqualiter in LX partibus divisa. Ubi itaque superiores extremitatesflstularum coerceiqusehoc

constituis caputlineffi, unum circinipedemflge, et diiferunt a fistulis organicis^ quod per omnia

alterum pedem eregione ibi constitue, ubi vi partes cequalis sunt grossitudinis^ ne quid offendat aciem

flniuntur de lx partibus praedictse linea; ; et dum per eas coelestes circulos contemplantis. Semicir-

circinum circumduxeris, xu partes includis. Nam culus vero duorum digitorum ferme latitudinis, ut

mutato primo pede, secundus pes extenditurusque omne hemisphserium xxz partes habet longitudi-

ad locum,quo de praedicta linea undecimapars flni- nis, servans sequalem rationem divisionis, qua per-

tur; et ita circumducitur, ut xii partes circumple- ' foratus flstulas recipit. Notato itaque nostro boreo

ctatur. Eodemque modo adhuc pes usqueadflnem polo, descriptum hemisphcerium taliter pone sub

quintffidecimaepartisprsedictcelinefleprotendituret divo, ut per utrasque flstulas, quas diximus extre-

circumductione xxx partes habens media sphcera mas, ipsum boreum polum libero intuitu cernas.

sccatur.Tuncmutatocircinoinalterapartesphoerfie, Si autemde polo dubitas, unam flstulam tali loco

ubi primum pedemflxeras,attendens,ut contrasta- constitue, ut non moveatur tota nocte; et per eam

tuas,pr8edictamrationemmensursecircumductionis stellam suspice, quam credis esse polum : et si po-

et partium complexionis observabis. Nam vsolum- lus est, eam tota nocte poteris suspicere; sin alia,

roodoeruntcircumductiones,quarummedia8equaIi mutando ioca non occurrit visui paulo post per

estlinese in lx partibus divisse. Altero igitur isto- flstulam. Igitur prsedicto modo locato hemisphae-

rumhemispheeriorumsumpto interius cavato,et ubi rio, ut non moveatur uUo modo, prius per inferio-

circini alterum pedem inpraedictalineaadcircum- rem et superiorem primam flstulam boreum po-

ducendum flxeras perfora,utcircumductiomedium lum, per secundam arcticum circulum,per tertiam

foraminis teneat. In capitibus quoque spheerse^ubi sestivum, per quartam cequinoctialem, per quin-

primumpedemcirciniposuisti,singuIaforamiaiifa- tam hiemalem, per sextam antarcticulos circulos

cis,utmedietasforaminum illorum terminetproedi- metiri poteris. Pro polo vero antarctico, quia sub

ctumhemisphserium.Nam itaYiieruntforamina,in terra est nihil cceli, sed terra tantum per utrasque

quibassingulissingulassemipedalesflstulas consti- flstulas intuenU occurrit.

iS7 DE RATIONAU ET RATIONE UTI. 18«

LECTORI

Inter oper^ GerLeriirecenseiur « Rhythmimachia^ ediia Lipsise 16i6 fol. cwn ghnosissimi princyns Augusli
Luneburgensium^sub pseudonymo Gustavii Seleni) libris quatuor de ludo Scacchorum. » Haec Benediciini auC"
tores GMas litterarise^ hsec Fabricius, hsec omnes qui duobus abhinc sseculis de scriptoribus ecclesiastieis com"
mentati sunt. Quibus an merito fides hucusque adhibita ex libro ipso quem post Fahri StapuknsiSj Buxeriiet
Barrozsi lucubrationeSy Selenus edidit, inquirendum nobis erat ; sed nihil luds attulit : totus est enim in ludi
Scacehonm variis exercitationibus enackandis. Pagina quidem 443 legitur titulus « Rhythmomachia, nobilis
et vetustissimus ludus Pythagoricus, qnem Gallico idiomate a Frandsco Barrozzi, nobili Veneto, tcriptum^
Germanicum fecit Gustavitis Selenus, » Nonne hujus opusculi fons Gerberti Rhythmomachia? Sed de Gerberto
nermisihsec mentio inter aiia quse apud Buxerum fol. 42 a et apud Selenum pag. 494 leguntur :

M Thomas TopcliphuSy Angius^ copiam mihifecit cujusdam libelli qui, ut ille retuUt, decerptus est ex quo^
dam veterilitro Chaldaico, ac Angtico sermonedonato, et ^uamdam tudendse Rhythmomachise rationem conti-
net ; quam inhoc meo libello pratermittere nolui ; prsesertim eum in hac sim opinione, hanc progressionis for^
mam {quse scacchicse respondet) nostri ludi perfectionem esse^ quamque veteres in ludendo secuti sunt ; qua de
re eonfecturam capio progressum scacchorum et incessum indidem suam originem traxisse. Hinc satis itUegrum
est intueri quam severe et stoice a quibusdam veteribus hic ludus descriptus sit : qui, dum eontemplatione ludi
contenti sunt, contempserunt id in hujus tudi exercitatione quod neque injucundum ludentibus fuisset. Hivero
sunt, GILBERTUS papcLy Hermannus Contractus^ CastrensiSf Ntcolaus Oresiinus. Quos kac nostra memoria
sunt imitati Orontius FinseuSy Belphinas, Jacobus Faber Stapulensis ; neqtie ego hactenus ab eorum vestigiis
iiscessi. Sed cum viderem hanc contemplationem a recreatione sejunctam, interdum esse molestam^ valde Iskor
recepisse me id quod jampridem abscissum erat, et separatum quod ad hujus exaetam Mpletionem msuamefaeere
miAatur: »

Uher Jacobi Fabri StapulensiSf de quo supra Buxerus^ nonnihil forsan lucis afferret, sed hugusque lucubra'
tumem hanc videre nobis non contigit.

Essc eruditus lector habet quse de GerbertiRhythmomachia conjicere potuimus : litem ipsi dirimendam re/tn-
quimus.

GERBERTI

POSTMODUM

SILVESTRI II PAPM

LIBELLUS

DE RATIONALI ET RATIONE UTI

Excod. msAnclytimonasterii Tegemseensis in Bajoria erutus ab Adm. R. D. P.Alphomo

Hiteber, eiusdem loci ccsnoMta Benedictino

(Apad R. P. Bernardum Pezium Thesaurus Anecdot, noviss., tomi I parte ir, col. 147.)

PEZII MONITUM

{Dissertatio isagogiea in tom» 1 Thesauri Anecd.

De hocUhello, mere dialectico, jam diximus, eum nunc, et quidem integrum, prodire ex bibliothieea
Teeernseeusi, post quem ibidem illico exstabat Sermo in concitio Mosomensi a Gerberto habitus, a Gui-
lieimo Caveo in Historia litteraria nondum editis accensita» cum tamen editissimus sit, unusque fere
omnia illius synodi, quam Caveus paulo post recenset, acta cpnficiat. Porro epistola nuncupatorra Ger-
berti jam in tomo 1 Analectorum a Mahillonio edita fuerat, qui totum opuscuium istud esse Gebehardi
Aagustensis episcopi in notis ad eam epistolam seu Prsefationem conjectabatur. At re, iaqoit tonio U
eorumdera Analectorum, pag. 215, maturius expensa, id Gerberto adjudicare visum est in addendis ad
tomum I A nalectorum. Ibidem Mabillonius sub nomine Gerberti edidit sermonem de informatione epis-
coporum, et diversitate tituli deceptus, ut monet Itigius in Prsefatione ad Tractatum de Bibliothecis et Catenis
Petrum, pag. xcin, nunquam antea editumputavit^ cum tamen jam toties inter Ambrosii operft editus fuisset.
Sed ad opusculum Gerberti De rationali et ratione uti revertimur, quod non in sola bibliotheea Teger-
oseensi, sed etiam in Emmerammensi coaeva prope manu exaratum vidimus. Idem, ni fallimur, in
bibliolheca Caesarea Yindobon. exstat.In Codice Emmerammeusi totum opusculum quidam versus con-
sequebantur, quos suo nos loco restituimus.

VERSDS IN LiBRUM GERBERTI DE RATIONALI ET RATIONE UTI.

(14) Quisqnis opaca veli» Sophiee scandere regna, A Suavis amice measproperastisemper ad aulas :

Istius in pratis pocula carpe libri. Jam sine flne simul sceptra regamus ibl.

Potatus citimum flectes per gramina gressum, Imperium ffiquemus fasta comitante superbum,

Organa doctorum quo sna castra comunt. . Et jugiter mecum nomen in astra feras.

Adveniensque ttironum capies cum laude coruscum Arduus ast multi videas ut remige lingu®
Atque Sophia tibi taiia fata dabit : iEquora per nostra lina novella trabunt.

114) Hi versusdesunt in cod.Tegerns. sed in Emmerammensi, s«c. circ. xi eiaralo,Gerberti Opusculo
de rat. et rat. uti post paocula qusedam subjicinntur.

m SILVESTRI U PAPM OPP. PARS I. — DE DISCIPLIN. HATHEM.

INCIPIT

DE RATIONALI ET RATIONE UTI,

A SAPlEiNTISSlMO VIRO DOMIiNO GERBERTO, ET APOSTOLICiE SEDIS SUMMO PONTIFICE

EXCUSSUM, EXIGENTE OTTONE AUGUSTO TERTIO.

160

Domno, et glorioso Ottoni, Csesari semper Au- A
gusio Roraanorum imperatorl, Gerbbrtus episco-
pus, debitse servitutis obsequium.

Cum inGermaniaferventioris annitempusdemo-
raremur, imperiahbus astricti obsequiis, utsemper
sumus,semperqueerimus,nescio quidarcana divina
mensuram secum tacite retractans motus animi in
verba resolvif,et quae ab Aristotelesummisque viris
erant difflcillimis descripta sententiis, in medium
protulit: utmirum foretinterbellorumdiscrimina
quse contra Sarmatas parabantur, aliquem morta-
lium hos mentis recessus habere potuisse, a quibus
iam subtiHa, tam prsBclara, velut quidam rivi a
purissimo fonte profluerent. Meministis enim, et
meminisse possumus, adfuisse tura raultos nobiles ^
scholasticos, et eruditos, inter quos nonnuUi ade-
rant episcopi, sapientia praeclari et eloquentia in-
signes. Eorum tamen vidimus neminem, qui ea-
rum qufipstionum ullam digne ezplicuerit, quod
qusedam nirais ab usu reraotae, nec dubitationem
ante habuerint, et qusedam saepe numero ventila-
iffi dissolvi non potuerint. Yestra quoque divina
providentia ignorantiam sacro palatio indignara
judicans, ea, qufle de Rationali et ratione uti diver-
so raodo a diversis objeclabantur, mc discutere ira-
peravit. Quod quidera tunc et languor corporis et
g^aviora distulerunt negotia : nunc secunda valetu-
dinereddita, inter rei publicse ac privatae curas in
hoc ipso iiinere Italico positus, coraesque indivi- Q
duus, quoad vita superfuerit, in omni obsequio fu-
turus, quffi de hac qucestione concepi breviter de-
scribo, ne sacrum palatium torpuisse puiet Italia,
et ne se solamjactet Grsecia in imperiali philoso.
phia, et Romana potentia (15). Nosirum, nostrum
esi Romanum imperium. Dani vires ferax frugum
Italia, ei ferax militum Gallia et Germania, nec
Scyihicffi nobis desuni fortissima regna. Noster es
Ceesar, Romanorum imperator et Auguste, qui
summo Graecorum sanguine orius, Grrocos impe-
rio superas, Romanis ba?reditario jure imperas-
uirosque ingenio et eloquio prsevenis. Dicemus
ergo in prfieseniia ianii judicis, primum queedam
scholasiicorum prseludia, vel poiius sophistica : .^.
tunc philosophorum in his inyenta persequemur ;
deinde finem proposiiffi queestionis multiplez ei
spinosa complebii dialeciica.

I. Qufleriiur,inquiuni,quid sii,quodaii Porphyrius
differeniiam velui ad cognaiam sibi differeniiam
prsedicari, ui Ratione uti ad Rationale ; cura ma-

(15) In margine hanc glossam codcx exhibet ad
hffic verba : Itatia fertiUs in ferendis est frugihus^
Gallia et Germania nMHs in nutriendis fnilitibus.Ne-

jora de minoribus semper prcedicentur ; minora
de majoribus nunquam; ut animal^ quoniam ma-
jus est equo, ei horao esi, prsedicatur, de quo ei
homo esi : quoraodo ergo Ratione uti preedicatur
de Ra tionali, cum majus esse videatur Ratianale
quam Ratione uti? Omneenira, quod raiione utitur
rationale est; sed Rationalej inquiuni, potesiaiis
esisineactu : Rationeuti, poiestatiscuraaciu.Plas
vero est poiestatis cura actu quam sola poiesias.
Jure, inquiunt, ergo prsedicatur Ratione uti deila-
tionaUf ianquam majus de minori.

II. Ad hoc respondeiur : Quomodo quee a gene-
ralissimisadspecialissiraarecia linea descendunt,
vel suballerna genera, vel per diiTereniias, sive
sini ea in snbstaniiis, sive in accideniibus coUoca-
ta, talia suni; ut inferiora universaliter prolaia,
superiorum omniura noraina, difflniiionesque ui
sensibile, cura sit diifereniia posita sub animaio
corpore, universaliter prolata, suscipii nomen, ei
deOnitiouera superiorum : omne enim sensibile
et animalum corpus, ei substantia est, ei omnis
virtus, et habitus, et qualitas. Quodsi eodemmodo
Rationale sub Ratione uti posiium siif quomodo
universaliter prolaium suscipiet nomen sui prfledi-
cati idem Rationale? Non enim omne quod RaliO'
nale est, Ratione uti putatur. Ergo si Rationak tan-
ium potestatis est, ei Ratione uti poiestaiiseiacius,
prsedicabiiur Ratione uti de Rationali» Et rursus, si
Rationale universaliter prolaium non suscipii no-
men supra dicti, id esi Ratione utif non prsedicabi-
tur Ratione uti de Rationali : erunique duo con-
iraria : prfledicari et non prcedicari, in eodem sub-
jecio ; quod fleri non poiest.

III. Constiiu amus item, inquiunt^alias differeniias
secundumaccidens , prflediceiurqueaccidenialisdif-
f ereniia velui ad cognaiara sibi accidenialem dif-
fereniiam, utambularead ambulabile. Hoc auiem
secundum fiataccidentis naiuram ; ui quoniam in
individuis primuro accidentia consideraniur,po9tin
speciebus et generibus. DicsLmus Ciceronem ambu-
Iare,quoniara arabulabilis est : ei rursus,quia Cice-
ro homo esi,et ambulai, etambulaLbilisesi, dicatur
ei homo ambulare, et ambulabilis. Eiitem animal,
cum ambulei, ambulabile est. In quibus yidendum
esi, inquiunij ne forte raiio causfle ei effecii yiiali-
bus esse videatur. Ut enim causa effecium preece-
dere diciiur. ui esi : quia vidii, amavii ; sic potes*
tas actum omni necessiiate prflecedit. Ei quia h«c
prflecedentianon soIumpriora,sed etiam inierempta

sciunt Jtali ouid sapiunt Cfalli. Itali, denarios accu^
mulant, GatU saptentiam corradunt. Quee sine uUlus
ii\iuria hic notaia sint.

161

Dfi HATIONALI fiT RATIONE UTI.

162

interimiint secum posteriora, necesse est, potestate A itaque necessariis, in quibus aclas sempiternus est,

al>laia, actum quoque auferri. Si enim Gicero non
est ambulabilis, idest. si ambulare non potest,om-
nino non ambulat, id est, non actum ambulandi
exercet, quem sine potestate non est intelligere.
Qood si Ratione tUi actus cum potestate est, Ratio-
nale aatem sola potestas, sublata sola potestate,
quffi natura prior est, actuscum potestate esse non
potesL Non igitur, quod natura posterius est,de eo
prsdlcabitur, quod natura prius est. £st autem
natora prius potestas, posterius actus : non igitur
secundum potestatem et aclum prsedicabitur Ra--
tione uti de Rationali.

IV. Sed merito, inquiunt, suee dignitatis, seuex-
cellentia vel potentia numerosius est Ratione uti.

ipsas quoque res sempiternas esse necesse est, ut
jn coelo et sole intelligitur, quee non solum sempi-
terna, sed divinaet immortaliaphilosophi putave-
runt.

VII. Sunt non necessarii item actus quorum spe-
cies duplex est. Alia enim eorum ex potestate ad ac-
tum venenint; alia substantiam sui cum ipso actu
sortita sunt : sed quse ex potestate ad actum vene-
runt^huiusmodisunt,utquando Gicero sedet, ante-
quam sederet, potuit sedere ; neque enim sedisset,
sipotestatem sedendiante nonhabuisset. Sedet ergo
Gicero, id est,sedendi actum exercet ; quia actus ex
potestate venit. Alter vero actus, qui a potestate

qoam Rationale. At natura generum, specierum, vei B ^^^ ^®"^*». ^«^ ^^^ '« subsistente semper subsistit

differentiarum non suscipit : homo enim et asinus
cque sub animali sunt, et Oeus atque homo eequa-
liter participant Rationali diiferentia. Non igitur,in-
quiant, secundum dignitatem, vel potentiam,veI
excellentiam praedicatur Ratione uti de RationaU.

V. His propositionibus, sive objectionibus multa
ex adverso posse objici video. Quapropter sopbistica,
id est, cavillatoria coiluctatione remota, qusedam
de natura potestatis et actus explicanda sunt, et in
qoa eorum specie Rationale et Ratione uti versen-
tor: de naturaquoque prioris, utrum praedicationi-
btts conveniat ; et nonnulla de preedicationum na-
tora et ordine, et, quasi quodam filo ad id, de quo
qusestio est, id est ad preedicationem, quse est de
Ratione uti ad Rationale^ dispulatio deducatur.

VI. Hoc autem m^jorum traditione, potissimun-
que Aristotelis fieri judico, qnibusdam verbis ac
sententiis ejus ad hanc rem pertinentibus breviter
et dilucide interpretatis. Qusedam^ inquit, poiestates
gquivocx sunt.^nQ 9xi: qussdam: quia non omnis
potestas «equivoca est : quee enim ex se species pro-
fundit [coc/., profunda], non eequivoca, sed univoca
est. Ea autem potestas est cequivoca, quseprsedica-
tar de actu, et de ea potestate quee potest pervenire
adactam. Nullamenim difHnitionem recipiet, quse
ntrique sit communis; sed eam, quce in actuest, et
nomen et difGnitionem suis speciebus donat, de

hujusmodiest: utquando igniscalet, antequamipse
ignis esset, nulla calendi potestas proecessit; sed
quod ejus substantia fuit, calerenon destitit,idest,
actum calendi non deseruit, quod sibicumsupernis
et ccelestibussubstantiis communeest. Distat vero
quod ilia superna in necessaria specie sunt, eorum-
que substantia, cum sitincorruptibilis, non solum ac-
tumnunquam deseruerunt, sed etiam ipsa non peri-
muntur. Ignisvero, cum sit in specie non necessaria,
actum quidem, quousque subsistit, non deserit ; sed
quia in necessaria specie non est, actum simul cum
substantia perdit. Quib enim necessaria semper ex
necessitate sunt, nec unquamnon essepossunt. Ig-
nis vero ez necessitate quidem non est, sed actum
Q calendi ex necessitate habet, quousque est. Recte
ergodictum estab Aristotele: Quoniam quodex ne-
cessitate est^ secundum actum est. Secundum neces-
sitatem quippe omnia superna, quae sunt et quse
subsistunt, nunquam interimenda suumque actum
nunquam relictura. Quare^ inquit, sipriora sempi-
terna, et quse actu surU, potestate priora sunt, Exna-
tura rerum veritatem colligit propositionum. Quia
enim omne quod estaut simplex, aut compositum,
manifestum est prius esse simplicia quam compo-
sita. In divinis autem etsupernis nihil compositum
est^sedsunt omnia simpiicia. Alioquin omnecom-
positum necesse est ut in ea resolvaturunde com-
positum est. Non resolvuntur autem divinse oceles-

qaa ista ait Aristoteles: Manifestum est exhis, qum
dictm iunt, quoniam quod ex necessitate est, secun- j. ^«*^«® substantia?, rerumque omnium elemenU,
dmm actum est. Quare, si priora sempitema, et qum ^^^* «mplicia sunt et incomposiU. Qu® autem ex
cctu sunt,potestatepriorasunt. Et hac quidem sine P"™" conjuncta sunt elemenlis, in eadem rursus

potestate actu sunt, utprimse substantiee. Alia vero
sont acttt cam possibiliUte, quae naturapriorasUnt,
tempore vero posteriora. Alia vero nunquam sunt
acta, sed poUsUte sola. Quss necessaria sunt^ in-
qoit, in actu sunt, eo scilicet, quem relinquere ne-
qoeunt, ot ccelum et sol proprium motum. Item
qoae necessaria sunt, &empiternasunt,et quee sem-
pitama sunt, priora sont his potesUtibus quae in
aetam nondum venerunt. Ergo actus, qui semper
eaty prior est eo actu qoi nondumest. Aclus enim,
qoi semper est, ex potestate non venit ; quia quando
Tesilla fait, ab ejos subsUntia non defuit. In rebos

resolvuntur. Priora sunt igitur sempiterna, qufle alio-
rum omnium principium sunt his quse sempiterna
non sunt. Sed quae sempiternasunt, sine actunon
sunt, nec fuere : prior est igitur actus potestaU.

VIII. Rursus Aristoteles autem velut genus con-
stare volens ex natura rerum prsejacenlium, parti-
tionefacU, dilferentias ac species ejus determinat.
Ethsec quidem sine potesUte actu sunt, ut primee
subsUntise. Alia vero sunt actu cum poUstate,qufle
naturapriorasunt, UmporeveroposUriora. Rerum^
inquit, alia sunt actu sine potestate\ alia actu cum
potestate, et actu sine quidem potesUte, ut primee

163

SILVESTRI U PAPufi OPP. PARS I. — DE DISCIPLIN. MATHEM.

164

sabstantise. Quie ideo priinffi dicuntur, quia rerum A
jprincipia sint. Sine potestate autem ea scilicet,
quod ulrumlibet potest. Goelum enim et sol non
possunt non moveri, et ignis non calere, et aqua
non humida esse. Illayero, quae actu suntcum po-
testate, ex motu animi descendunt, ut cum sedeo,
iDOta animi ad hunc actum accessi, quem actum
potestas sedendi prfficessit: non enim sedissem,
nisiprius mihi sedendi potestas fuLsset. £t cum hsec
potesias iempore preecedat actum , actus tamen cum
potestate ab Aristotele prius esse dicitur quam so]a
potestas ; qua actu, inquit, 5un^ cumpotestat€y nntura
priora surU^ tempore vero posteriora Hoc ideo lit :
'quia potestas, cum sit iniiium actus, imperfectum
qaoddam est; perfecta autem imperfectis priora
sunty et quse a generositate suee naturae prsecellunt, B
et qoia ut bonitas, ut virtus sequalia sunt . Est au lem

prius eequale quam inaequale: omnis enim insequa-
litas ab sequalitate descendit. Ergo actus, iu quo
potestas consummata et perfecta ' est, prius est
quam potestas, quae ante actum curta et est im-
perfecta : quse quamvis terapore prsecesserit, natura
tamen velut minus habens a perfecto defluxit.

IX. Alia vero, inquit, nunquam sunt actu, sed
potestate solum. Numeruts namque potestate infini-
tus est; sedcum dixeris quemlibet, actu finitusest.
Et de tempore eadem ratio est. Tempus enimpote-
state infinitum est: sed cum dixeris diem, men-
sem, anniun, vel aliud quodlibet, actu finitum est.
Facienda est igitur horumomniumdescriptio,utet
figura,oculissubjecta, melius prsedicta clarescant.
In hac primadescriptione nihil aliud quam actus et
potestatis sequivocatio demonstratur : solo enim no-
mine participant

posterior actu \

Potestas

I I

Actus

■^l ffiquivoca

potestas, quffi actu pj^^^ ^^^^.^

. esse possit.

Res

Ciceronem species
disputare Necessarius

genus
Actus

/ \

univoca

Potestas
I.

Gicero species / species
M. Potestas, quse

actuessepossit. Potestas, quse

actu esse non
possit.

I species
[ ignem calere Non necessarius

sedere, stare. a potestate a natara aqnam humidam

esse.

Genus, ani-
mai polestate
homo est, sed
nunquamactu.

X. £t de potestate quidem manifestumest, quia G
potestas dicitur: actus vero ideo potestas nomina-
tur, quia quod est, esse potest. Altera vero descri-
ptio divisionem generis continet. Est enim actus
genus. Ui^us species suntduee: necessaria, et non
necessaria. Et de necessario quidem dictum est
quod in supernis substantiis, seraperque in sua in-
tegritate manentibus inveuiatur. Non necessarium
vero duas ex se species fundit : altera, quse a po-
testate ad actum pervenerit; altera, quse non a po-
testate, sedasubsistendi, naturain actu proruperit.
Si vero eam speciem, quffi nunquam est actu, sed
sola potestate, insuperiori formulaconcludere ve-
Kmus, ut ita partiamur licebit: rerum aUa sunt
acta;alia potestate, actum significantes eum qui
loco generis positus est. Potestatem vero rursum
dividamus in eam qase actu esse possit; et in eam
quse nunquamactuesse possit. Bis ita positis, quee*

rendum est qusenam sit potestas Rationalis difTe-
rentise: ntrum ea, quae nunquam in actumvenire
possit, an ea, quee inactum venire contingat; quive
actus cum potestate, qui in altera differentia, qaae
est: Ratione uti^ proponitur ? Isne quem potestas
prsecedat, an is quem potestas comitetur? Longe
enim alia est ratio potestatis sequentis actum, et
alia prsecedentis ; tantumque hflepotestatesproprie-
tate suse uaturse disjunctse sunt, ut ubi fuerit ana
non possit esse altera. Ergo est in rebus matabilibus
potestas, quse vocatur utruralibet prsecedeus et
subsequens, ut quando Cicero ambulat, antequani
ambularet, potuit ambulare et non ambulare:et qaia
ambulat^ consequitur eum ambulareposse, sed non
ex necessitate ; potest enim et non ambulare.Iaro-
bus vero supernis et simplicibus rerum elementis
nuila potestas reperitur quse possit atrumlibet, nec
ea quse prascedit actum. Inest aulem eorum actui

m

DE RATIONAU £7 AATIONE UTL

)66

polestas immobilis et fixa, ac per hoc necessaria, A mur, a cffileris, quee uli non possunt, differimus

quse uDum possit et non utrumlibet. Quiaenimsol
movelur, eum moveripossemanifestumest, et non
moTeri nonposse necesseest.Etquia diversis rerum
generibus, id est mulabilibus et immutabilibus,di-
Tersas potestates attribuimus, qucerendum est ubi
differentiffi Rationalis, et. Rationale uti collocari va-
leant?

Xl.Video auiem Rationalem diflferentiam in sem-
pitemis ac necessariis esse, et quorum substanlia
Donquam esse desinat. Subslantiales quoque diife-
reatiffi,itemquespecies, elgenerasemper sunt. Alia
soDtqaidem rerum formae, vet, uiita dixerim, for-
msformarum; alia suni actus; alia sunt qusedam
potestates. Esi igitur Rationale, dum est in intelli-

Item homo semper rationalis est, non autem sem-
per uiitur rationc. Non est igitur ratione uti sub-
siautialis differentia.

XIII. Sedforte quseritur quid sii hoc ipsnm : Uti
rationsy etquiahcecdifferentia sit cognata diiferen-
iiae rationalil Quid est, inquii Boetius, uti ratione,
nisi uti judicationel Omne enim conmune nobis eU
cum cxteris animantibus ; sola ratione disjungimur,
Quod si sola quoque judicatione inter nos ei ctt-
iera animalia est distaniia, cur dubiiemus RM^ione
uti hoc esse,quodesinii judicaiione ? Quodsiquis
ex rebus iollai, rationem hominis sustulerii: homi-
nis ratioue sublata, nec ipsa qnoque humainiias
permanebii. Si igitur secundum Boeiium ralione

gibilibusysub necessaria specie actus,ubinon est ea B uii a ceeteris animalibus differimus, sicui dffferen-

potestas quse possii utrumlibet, sed ea qufle sit fixa,
immobilis ei necessaria. Sed quia baec intcUigibi-
lia, dum se corruptibilibus applicant, iactu corpo-
rum variaaiur, iranseuni hsec omnia rursus ad
eam potesiaiem quse possit pervenire ad actum :
aiiter enim Eationale^ vel, ut universalius dicam us,
aliler genera ei species, differeuiiffi, propriaeiac-
cidentia in intellectibiiibus, aliter in naturalibus.
Iq iDtelleciibilibus quoque rerum formse sunt; in
iDtelligibilibus alia suni quidem passiones;alidsuni
artns. Nam quoniam in anima versantur, dum intel-
ligantur animse passiones suni ; quia omnis intelle-
ctosanims esi passio. Dum vero accurato perfecto-

tia rationali, juste Ratione uti ad Bationale veluiad
cognatam sibi differeniiam prsedicattrr, cfi velui
accidens de subjecto, sine quo esse non possH. Si
enim iollassubjectum, id est rationale, nemo erit
qui utatur ratione. Quod si accidens iollas, id est
Utiratione^ non idcirco subjectum, id BsiRationa-
lcj sustulisti. Potest enim homo esse qui eiiam
dormiens Rationale est, sed non utitur ratione.

XIV. Sed qui prsedicatur, inquiunt, terminus,
major, vel eequus debet esse subjecio : ui vero mi-
nor sit,esse non potesi.Videtur autem Ratume u(t mi-
nus esse Rationali : raiionale namque ioiam spe-
ciem hominis^ vel Dei comprehendii : Ratione au-

qoe studio ad scientiam veniuni,acius animse sunt ; p iem uti non omnes, sed eos tanium qui riliionia

qma omnis scieniia animce actus esijiationale ergo
aliter in sempiterna specie hominis consideratur,
aTeininiellectihilibus sive intelligibilibus, aliter in
naturalibus. Ibi formae, vel actus sempiterni suni;
bic potestas quae ad actum pervenire possii, ui,
quoniam Cicero homo est, homo vero rationalis
diciior, Gieero raiionalis, quod ratione uti possii,
id esi, eum acium~exercere, quia venii a potesiate
qoffi est ad utrumlibet; potesi enim Gicero uti ra-
tione, et potest uon uti. Ergo quia Rationalis dif-
ferentia subsianiialiter inest Giceroni, vel homini,
ratione antem uti accidentaliter, merito Ratior^
nti diciior praedicari de Rationalif tanquam acci-
dens de subjecto : quod enim adesi, et abesi prae-

actum exercent. Quoniam ergo minus de m€|jori
prsedicabiiur, locus hic admonetutde natnrapriB-
dicationis pauca dicautur. Potesi enim videri non
nullis beec dubietas in aliis prfiedicationibQs,iit<cum
dicimus : homo philosophus est i homo subjecius
ierminus est ; philosophus praedicaius, nec videtor
posse fiequari.Praedicaiur ierminusde subjecto,sed
multo minor esi. Non enimomneshomiiiesphilo-
sophi sunt. Sed hoc modo vis proedicaiionis non
recte accipitur; fiienim prsedicatio vel sabsianiifle
de substaniia, ut : homo animal est ; aui accideniis
de accidenti, ut : dialeciica scieniia est ; aat acci-
dentis de substaniia, ut : homo albus esi. Item ac-
cidens cum sempersit in subjecto,subjectum autem

tersubjecti corruptionem, accidens est. RationeJ) ^ii semper universale, aut pariiculare, accidens

aatem uti ab homine^vel Platone, et de Rationali-
bas sine snbject. corrupiione abesse videmus : ac-
eidens igiinr est Ratione uti. Amplius : Ratione uti
facere est ; qui enim ratione utitur, aliquid agit,
id est, quemdam acium ratiocinandi exercet. Fa-
cere aatem unum ex generalissimis generibus acci-
deatiam est : igitur Uti ratione accidens e^i.

XU. Sed quod Rationali accidai, ita colligiiur :
q^od RatumaieesijRationeutipoiesi ; quodautem
Batiane u/i potest, raiione uiitur: ergo Ratione uti
BtttimaU accidii^ pmdicaiurque Ratione uti de Ra-
twao/t velut ad cognatam sibi differentiam. Utenim
nttonalidifferentiaacieteris animalibus, quaeraiio-
uabilia non sunt, distamus, ita eo quia ratione uii-

quoque secundum subjecti naturam aut eriinniver-
sale,autparticulare,utjci>n^2a: cum sit universale
accidens (de multis enim prsedicaiur), cum est in
Platone, pariicularis est et individua, sicui ipse
Plato; cum autem proponitur esseinhomine,inre
scilicei universali, inielligitur et ipsa universalis,
nt : homosciens est. £i rursus, quoniam accideniia
principaliier in individuisconsideraniur, id esi in
primis substaniiis ; idcirco enim ipsa individua
primee substaniice dicuniur, sive quod ipsorum ac-
cidentium susceptiva suni, sivequiaprimaad noti-
iiam veniunt.Ergo erit eorum inteliectus in secun-
dis substantiis secundum naturam primarum bub-
sianiiarum, ui : quoniam calviiies in Socrate esi,

^U^ SILVESTRI II PAPA OPP . PAlRS 1. - DE DISCIPLIN. MATHEM. 168

dicetur Socrates calvus; et quia Socrates homo A e^^Ergoi^a^toneu/t, quoniam universaliter prcedi-

catum de Rationali^ utrasque eountiationes, id est
afGrmationem, etnegationem falsas efFicit, non sub-
stantialiter, sed accidentaliter prsBdicabitur de Ra-
tionali, Falsus est enim, qui dicit : omne quod ra-
tionale est ratione utitur ; cum is qui dormit ratio-
nalis sity et ratione non utatur. Et rursus, quia
nullum rationale ralione utitar^ cum mulli ratione
utantur : ergo Ratione uti prffidicabitur de Ratio-
nali non substantialiter, sed accidenlaliter, et tan-
quam differentia accideutalis de substantiali diffe-
rentia. Sicut enim rationabilitas a cseteris nos se-
parat animalibus, quae rationabilia non sunt : ita
etiam Ratione uti nos differre facit ab iis animali-

est, et animal, et substantia, dicetur quoque So-
crates et homo c&lvus, et animal calvum, et subs-
tantia calva.

XV. Nec putet me aliquis hoc velle significare,
ut minorum praedicatio redundet admajora ; cum
majora semper de minoribusprffidicentur, minora
de migoribusnunquam. Aliudest, generaliade spe-
cialibus prffidicare ; itemque specialia de individuis
sive in prffidicamento substanlice, sive in acciden-
tium prffidicamentis secundum uniuscujusque n.a-
turam ; longeque aliud, naturam accidentium^ad
substantiffi referreproprietatem. Ibiquoqueconsi-

deratio est, quffi substantia, de qua substantia, et ^"**"* -cvc*"u^«c: u*« iiv,:^ uiuriic i«uiw a^, iio aMniiau-
ucittbiu ca*, H » ^ ^«_j:««i,„. u«« _bus, quffi ratiouc non utuntur. Prffidicabitur quo-

auod accidens, de quo accidenti pradicetur, hoc g ' ^ ,- ,- a t> *- /• a • Jl •

*»"" , I ^ r^ . . . •''que i2a/wnc W« dei^<tona« secundum naturamm-

auomodosehabeat accidensadsubstantiam, et m ^.-- .^ ,. ,. .. , ..

4uuuiu«Av ^ ,...,,. diffinitarum prffidicationum, quffi contmenl parti-

cularium non secundum proprietatem determina-
tionum, quffi subjecti terminis quantitatem de-
monstrant: neque subjectum ra/tona/e universali-
ier prolatum suscipiet nomenetdiffinitionemprffi-
dicati, quod non fit, nisi in substautialibus prffidi-
cationibus. Substantiales autem prffidicationes vo-
co, quffi fiunt a generalissimis generibus usque ad
specialissimas species, sive individua, sive in sub-
stantiis fiant, sivo in accidentibus, ut quando am-
malrationale mortale (hominis definitio est : animal
rationaUf mortale) de homine prffidicabitur. Omnis
enim diffinitio de ea re prffidicatur, quam definit.

qua primum reperiatur, ut de Socratis calvitie hic
dictum est. Neque enim quia Socrates, cum sit
eaivus, itemque cum sit homo, est Socrates homo
calvuSjideo omnishomo calvusest, quod ex proposi-
tionumaliffi sunt universales, ut :omni5 homo ani-
malest; aliffi particulares, ut : quidam homoanimal
est; ali» indeflnitffi,ut : homo animal est. Si ergo uni-
versalitas per se ipsam in propositionum terminis
valeret, determinationes universale determinantes
additffi non fuissent. Cum enimuniversale sil Aomo,
determinatione apposita exprimitur utrum univer-
saliter, an particulariter in propositione prolatum
sit. Determinationes autem sunt : omnis, nullus et

sii. iieujiu*.uauiu-... ^^ . ^ j.^ ^^^ dico : i)ja/ec/tca est bene disputandi scientia,

guidam. Cum ergo ^^''''f\f^^^^^^^^ hanc diffinitionem de dialectica prffidico, et est

minatione adhibita, cum de eo d^^ef^^- f f^ P^'" „t,,_ pr«,dicatio substantialis, sicututraque dif-

losophusest, nulla necessitas cogit intelligi omnem
hominem philosophum esse. Cum enim Socrates
philosophus sit, idemque sit homo, verum erit,cum
dixeriB : komo philosophus est. Ergo indefinitffi pro-
positiones quffi universale subjectum habent, vim
continent particulariumpropositionum. Cum enim
dico : homo philosophus est, tale est ac si propo-
nam : quidam homo philosophus est, Et quoniam-Sa-
tionaUs differentia, cum de ea Ratione uti prffidi-
calur, universale subjectum sit, erit de ea indefi-
nita propositio, vimparticularis continens, ea, quffi
dicuutur : quia rationale est, ratione utitur : quia

utraque prffidicatio substantialis, sicut utraqi
finitio ; omnis enim diffinitio a genere incipiens,
perque differentias usque ad speciem, quffidefinit,
perveniens, substantialis est.

XVII. Et quoniam, ut arbitror, plane demons-
tratum est quomodo Ratione uti prffidicetur de Ra-
tionali, non necessarium duxi eis respondere, qui
tam insulsa prffidicatione commenti sunt, qum in
natura prffidicationum inveniri non possunt. Non
enim quia actus, et potestas, et plus sunt, et plus
quam sola potestas, ideo Ratione utifin quo utrum-
que est, prffidicabitur de Rationali, ut : ambulat^ in

GicuuMir . V . j:^„4„„ . ^,.,,JA^^ ^nHnnnJi> Quo est actus cum potestate, de ambulabih non di-

nroDOsitio talis est ac si dicatur : quoddam rationaie i . j * j i i • » j i

propusiwu a . .. . Dcitur, id est,de sola potestate ; sed econtrario non

rationeutitur. Qui enim dicit : omne quoa rationaie ^ , , , , . , f.,. ,. »
raftwicw w „;„^^„«i«^ „«;ooreQiUor ambuUit, de ambulabili prffidicetur ; nec unus,quia

est. ratione utitur, rem universalem universamer j* -j j j i, j- ui

Z:.Lu .. J, ofRrmaHn f.u« nnn. nftiratio. duos prfficedit, idec de duobus prffidicabitur, nec

enuntiavit, et est affirmatio falsa, cujus negatio,
id esifnullumrationale ralione utitur, similiterfalsa
reperitur.

XVI. Amplius : in his quffi substantialiter prffidi-
cantur secundum liniversalem affirmationem et
negationem, altera eorum semper vera est, altera
falsa ; ut, si affirmatio vera sit, negatio inveniatur
falsa ; et si affirmatio falsa, negatio inveniatur vera,
ut : omnw homo animal est, nuUus homo animal est ;
omnis honw lapis est, nullus homo lapis est. Si autem
secundum accidens prffidicatio universaliter fiat,
utrasque simul falsas inveniri nece.sse est, ut : om-
m< iomo phiiasopkus est^ nuUus homo phiiosophus

primffi substantiffi de secundis sed secund» de
primis prffidicabuntur.

Descripsi Gerbertus etsi a gravitate sacerdotali
remota, non tamen ab imperiali studio aliena,ma-
luique aliis displicere quam vobis non placere cum
in hoc, tum in omnibus negctiis imperio vestro
dignis. Legetis ergo hffic inter vestrffi matheseos
exercitia. An vero digna sacro palatio contulerim,
nobilium respondebunt studia. Consulta non tace-
bit logica, nec jure culpari metuam, si id labora-
verim effecisse, quod sacris auribus potuerit pla-

cuisse.

FiNia.

m

SILVESTRI n PAP^ OPP. PARS II. — DE REBDS ECCLES. - DE IXFORM. EPISC. m

GERBERTI

POSTMODUU

SILVESTRI II PAPiE

OPERUM PARS 81GUNDA. ■- DE RERUS ECCLESIASTICIS.

Sermo
DE INFORMATIOlXfE EPISCOPORUM.

(Apud Mabill, Analect. nov. edit., pag. 103).

Si qnis, fratres, oraculi reminiscatur quo frugi A
famuluin,de rcservatasibi pecunia quam proerogan-
dam susceperat, increpavit, dicens : Ta dedmespe-
caninm meam, ct ego veniens cum usuris exigerem
eam (Luc. xix, 33) ; non jam otiosus auditor colla-
tamsibi divini muneris gratiam suis tanlumusibus
reservabit : sed, cunctis eam communicabilera fa-
cieos, copiosius prcerogando securius possidebit,ut
sibi per haec ct pIurimis"»dificationisexhibeatfru-
Kum,et velutdecora arbor,pomisreferta, nonin-
fractuosa probatur occupareterrani,dum vivit,cum
et ipsa suis pomi^ ornatur, etomnes qui excafru-
ctum perceperint,sai^inantur, bcatonosetiamApo-
slolo ad haec eadem invitante : Nolile quderere quse x>
testra sunt,sed qux oliorum [I Cor. x,2t) ;et alibi :
Nonqusro quodmihi litile, sed quod multU^ut salci
Mnt (Jbid,, 3). Idcirco nos quibus verbi Domiui
credita cst dispensatio, ct gregem Christi alendum
natrieadumque suscepimus: non sineingentis peri-
culi Doxa nos credimus cvasuros, si non modo se-
cuodnm hsec^nouj vivamus,scd etiam si minime prrc-
dicemus. Et I icct ad henc praedicanda nos rctardct vita;
improbitas, invitat tamen preeccpti necessitas. £t
ul vae mihi cst, si niinimepraedicavero,etsisusce-
ptum thesaurum in terra defossum in meo cordediu
occullavero, et lucernam divini verbi compressam
sub modio retenlavero, ct non super candclabrum
prupositam cunctorum oculis manifestavcro ; ita, si
c!austra humanae impcritia; per claves iJlas regni
C€e]oram, quas in beato Petro apostolo cnncti sus-
cepimus sacerdotes, roinimc rcseravero, ut audire G
per haec mcrear pro linguoe meae moduloiEugejServe
t/(me et fidelii,q»ia in paucis fuistifidelis, super multa
le constituam {Matth, xxv, 2i). Unde vercnsbisih-
crepatioaibus et suppliciissub Dei timorepene per-
caisus, etamorefraterno invitatus,aon jam ad sub*

PATaot. cmix«

ditum loquar vulgum, quos jugiter monere soleo :
sed ad ipsos jam pra;dicatores vulgi mea convertam
verba, et meis conservis, velut obediensscrvus, id
est episcopus sacerdotibus, audaciter proedicare sa-
lulis munia non retardabo.Nec praerogativam mihi
conscientia?, si hflsc meisconsacerdotibuscharitatis
intuitu praBrogem,vindicavero;autvitfie perfectfieme
esse fateor, cum de vita perfecta alios moneo: sed
polius cum ha;c ad illosloqui audeo,simuIcura il-
lis quieloquor audiam.

Aggrediar jam, divina ope suffultus, facultate qua
valeo, cl, eorum precibus adjutus ad quos noster
respicit sermo desideratum iter carpam, et quasi
tum in gremio sacerdotum positus ipsos alloquar
saccrdotes. Audite me, boatissimi patres, et, si di-
gnum ducitisjsanctissimifratres; audite me,slirps
lcvitica, germen sacerdotale, propago sanctificata
duces et rectores gregis Christi:audite merogantem
pariter et timentem,etcommodiscommunibussol-
licite consulentcm,cthonorem episcopatusdemon-
strare volcntem: ut,cum honoriscjus praerogativam

monstravero,meritaetiamcongruarequiramus.Nec
falli possumusinopere, qui cognoscimusveritalem
Dignum est cnim ut dignitassacerdotalis prius no-
scatur a nobis, et sic deinde servetur a nobis, ut
psalmographi sententia.repellatur a nobis: ffomo
cum in honore esset^ non intellexit ; comparatus est
jumcntis insipienttbusy et similis factus est iliis {Psal

CXLVIll).

Honor igitur, fratres, et sublimitas episcopalis
nullis poterit comparationibus aequari. Si regum

comparesinfuIasctprincipumdiademala,longeerit
inferius, quasi plumbi metallum ad auri fulgorem
compares: quippe oum videasregum collaet princi-
pum genibus submitti sacerdotum, et exosculatis
eorum docretis, orationibus eorum credaat se coni'*

a

I7i

StLVESTRl n PAPifi OPPw PARS 11. — BE REBtJS ECCLES^

\n

muoiri. Quid jam de plebis multitudine dizerim,cui ^

non solum proeferri a Domino meruit, scd ut eam

quoque juretueaturpaterno, praeceptis imperatum

est evangelicis? Sic certeaDomino ad beatum Pe-

trum dictum est : Peire, amas me ? et ille : Ta scis,

Domine^quia amo te (Joan, zzi). £t cum hoc tertio

fuisset interrogatus, et trina responsione fuisset

subsecutus, repetitum est eia Domino tertio,Pa5ce

oves meas. ^uas oves, quemgregem non solumtunc

beatus suscepit apostolus, sed et nobiscum eas acce-

pit, etcum ilio eassuscipimus omnesjUnderegenda

sacerdotibus contraduiitur,et meritorectoribussuis

subdi dicuntur.quia,evangelico mandato coruscante

videmus nihilominus esse prsefizum; Non est disci"

pulus super magisirum^ neque servus super dominum

suum: sed sufficit discipulo ut sit sicut magister ejuSjB

et servus sicut dominus ejus {Luc, vi, 40)

HsBC vero cuncta, fratres, ideo pr^emisisse nos
debetis cognoscere, ut ostenderemus nihil esse in
hocsseculoezcellentius sacerdotibus,nihil sublimius
episcopis reperiri. Ut, cum dignitatem episcopatus
demonstramus, episcoporum oculiset digninosca-
mur quod sumus;et quod sumus professione,actione
potius quam nomine demonstremus: ut nomen con-
gruat actioni, et actio respondeat nomini : ne sit
nomeninane,etcrimen immane ; nesithonor subli-
mis, el vita poenalis : ne sit deiflca professio,et illi-
cita actio ; ne sit religiosus amictus, et irreligiosus
profectus ; ne sit gradusezcelsus,et deformis ezces-
sus : ue habeatur in ecclesia cathedra sublimior, et
conscientiasacerdotisreperiaturmulto humilior; ne ^
]ocutionemsimulemuscoIumbinam,et mentem ha-
beamus caninam; ne professionem monstremus ovi-
nam,et feritatem habemus lupinam ; utdignenobis
per prophetam respondeatur a Domino : \Populus
hic tabiisme honoratf cor autem eorum longe est ame
{Isa. zziz, 13). Quia, fratres, ut senatoremchlamjs
monstrat, agricultura rusticum, barbarum arma,
nautam remigii peritia,et singulos quosque opiQces
operis sui qualitas ipsos demo nstrat auctores ; sic
episcopum non nisi episcopalis opera signat,utez
tempore magis quam professione noscatur,meritis
episcopusquam nomine vocitetur : quia ut nihilesse
dicimus episcopo ezcellentius, sic nihil est misera-
bilius^ si de sua vita episcopuspericlitetur^si sacer- D
dos incrimine teneatur,si pontifez vitiorum maculis
polluiitur. Et ut levius est de plano corruere,sic qui
ez sublimi ceciderit, grave incurrit ezitium.Honor
quidem coram hominibus episcopalis magnus; sed
postlapsum(quod absit I)dolor magnus. In Ecclesia
gradus altus ; sed, siezinde per negligentiam dela-
balur, a cunctis miserabiliter denotatur. Magna
sublimitas magnam cautelam desiderat ; honor
grandior grandiori sollicitudino indiget. Cui plus
creditur, plus ab illo ezigitur, et potentes potenter
lormenta patientur; et scienti legem, ct non fa-
cienti, poccatum est illi ; et servus qui novit vo-
luntatem Domini, etnon facit digna,plagisvapula-
)>it mulltis.

Aliud enim ab episcopo requirit Deus, et aliud a
presbytero ; aliud a diacono, et aliudaclerico^atque
aliud a laico : et,licet cunctorum per singula requi-
rat opus, plus tamen ab illo ezigetur cui major est
cura commissa ; ampliorespoenas luet cui numero-
siorregendorum populorum,si neglecta creditaest
dispensatio. £t ut ipsius episcopatusmodumetfor-
mulamnostris consacerdotibus depingamus,aposto-
lica nobis est peromnia regula revolvenda ;quia de
eisper singula episcopatusIineamentadistinguit,ne
aliqui sacerdotum garruli querelentur commentisse
nostris in hoc opere increpatos magis, quam apo-
stolicis sententiis redargutos. Sic enim ad cunctos
episcopos beatusaitapostolus :Fidelissermo{ITim,
III, 1), ac si diceret : De quo sum ]ocuturus,veraci-
ter dico, ne quis me ezistimet fuisse mentitum.5t
quis episcopatum desiderat, honum opus desiderat hoc
est : Episcopus esse cupid? Magnum est quod am-
bis; sed opus bonum simul, m amplecteris. Csete-
rum episcopus esse non poteris, si episcopales actus
aspernari volueris. Et denuo infert, etait \Oportet
episcopum irrepreliensihilem essc; irreprehensibilem
ait,nempesi reprehenderis, culpae deformitatisub-
deris. £t profecto culpa ad reatum trahit,reatm
poence subditus pcense servituti obnozius erlt,servi-
tuti obnozius libertatem amittit. Ecce qu& evenit
libertas episcopalis, per hos gradus quos dizimus
criminales. Sed ut reprehendi non pos*sis, irrepre-
hensibiles per (imniaactus custodi.Post hsecaddit:
Unius uxoris virum, Si ad litteram respicias, biga-
miam condemnat, nesecundos noverit concubitus.
qui episcopatus gradum consequi desiderat. Si vero
ailegoricis sentiatur sensibus, inhibetepiscopo duas
habere uzores, id est, ne post catholicum dogma,
sensum haereticum sumat ; sed Christianae tanlum
sinceritatis sibi associet fidem, ut uniusuzoris tan-
tum, id est, Ecclesi8e,vir, episcopus appelletur.Se-
quitur : Sobrium, Sobrium. ait, hoc est non vino
tantum, sed moribus parcum, ut ne vino amplius
indulgeat, ct mentesobrius gaudeat, qui si hoc non
facit, episcopus non erit:Et adjungenssequentiaait:
Prudentem{l Cor, lUf i9) Prudentiam quippe non
mundialcm, de qua dicitur quod stultitia sit apud
Deum; sed spiritualem,idest,qufleetoperecircum-
specta sit et verbo perita,ut sit astutus sicut ser-
pens et simplez sicutcolumba; quisi talis nonest,
episcopus non est. Etdenuo infert: Omaium. Siad
superficiem tantum litteros attendamus, non aliud
sacerdotis, quam amictum quceremus clariorem
verbi gratia, castorinas quasremus aut sericas ve-
stes : et ille inter episcopos se credet sanctiorem,
qui indumentum (/.,vestem)habueritcIariorem.Sed
sanctus Apostolus taliter se intelligi uon vult, qui
non carneepiscopum sed mente ornane desiderat,
ut ille saccrdos placeat Deo qui animam habuerit
compositam Deo. Qui vero hsec non facit, episco-
pus nonerit; et injusti infamiam incurrit, qui son-
ctum Apostolum contemnit. Et post heec addit :
Sospitakm \ ut bumanitatis intuitu hospitio reci^

173

DE ISFOHMATIONE EPISCOPORUM.

174

piat noD habealem hospitium, et egenum sine le- A niinime didicit, in parvo lemporc servare minime

cto in domnm iuducat suam ; nec solum consumat
dona Christi, quae ei largita est bonitas Christi.
Do€ibilem,\& est si poUeat sapienlia, ut non solum
creditum sibi populum sufficienter edoccat, sed et
ciinctarum queathseresum contradictiones repellere
ne sua imperitia imperitos minime doceat,et hu-
jusmodi eveniat quod scriptum est : Cxcus cseco si
ducaiwn prxbeat, ambo in foveam cadunt {Matth, xv,
i4).Qai vero talem se, ut diximus, ignorat, sacer-
dotiom minime appetat, nelocum alterius adimat,
qoi folgore sus sapientise cunctos coUustrare pote-
rat.^Ilem ait : Non vinolentum, hoc est non multo
xino deditum, ut sic potet episcopus ut utrum bi-
beritignoretur, nepostJargam potationemmntiebri

polcrit, sed lapsus ct inscius judicium suscipiet,
quod meruil sus ipere superbiens diabolus. Et con-
cludens rcgulam et episcopaJemformam, ad extre-
mum incidit, dicens: Oportet illum et testimonium
habere bonum ab his qui foris sunt ; id csl, hsereticis
et schismaticis, qui extra sanctam Ecclesiam con-
venticu]aprofanafaciunt,apudquostamenApostoIus
testimonium dicit haberc bonum de immaculata et
sancta vita episcopum , . . .unde occasio nem accipiant
obtrectandi, etinfamare incipiantreligionissancto^
catholicum dogma.Qui talis esse non polerit, epi-
scopus quomodo ossfe poterit ?

Ut reor, in hocopcrenosagrandifenorepersen-
simus liberatos, cum nos, non nostra contra episco-

delectetur libidine, quia per vinum, sicut ait Apo- g pos, sed Apostoli opposuimus testimonia, ne velut

stoloSyOmnis enutritur luxuria. Qui si hsec uon po-
test^ episcopus esse non potest,Demum subsequitur
dicens : Non percussorem, sed modestum, id est ma-
nns improbas ad cffidem non habeat, et suspicionibus
pravis minime percutiat conscientias aliorum, ne
dum petulans invenitur, ad cffidem athleta magis
qoam episcopus judicetur. Sed e divcrbo iliatas ab
aliis patienter feratinjurias,^ut mentis modestiam
tranquiilammonstretinflrmapaticntia.Iterumdicil:
Non Utigiosttm, id est linguam ad convicium non
relaxet, ut qui Dei laudes personat, et divina sacri-
ficia libat, litium venena non proferat ; quia non
potest ex sacerdotis orebenediciDeus,et homo ma-
ledici, qui imaginem Dei noscitur possidere, nec

nubes,,.Cum vero auctoritps nobis pcrsingulasan-
cti arriserit Apostoli, apostolorum potius, si ausi
sunt,quam nos rcprehendere audeant.

Coarctet nos licet iibelli prolixitas properare ad
f]nem,soliicitudo tamenfraterni retardatamoris,illo-
rum praecipue saccrdotum qui, mentis tempore hebe-
tati,dilfamantsacerdotalem honorem ; et qui novam
prodigaliterregulam hac torpestalereperissejdeilen-
tur : et Giczi leprosiet Simonis magi sectautesexem-
pJum, gratiam Spiritus sancti coemerantpretio, et
distraxerunt, nequaquam timentes, cum honorem
coemerinl saccrdotii, abeato se Petro apostolo cum
Simonefuisse damnatos : Pecunia tecum sitinper^
ditionem^ qui donum sancti Spiritus sperasti te pre-

maJasibi et bona uilatenus poteruntconvenirc.Qui ^ tio possidere ; et lcpram cum Giezi a sancto se su-

si h«c non agit, episcopus non eril. Et subsequitur
deiaceps : Non cupidum^ hoc est,ne lucri cupidiue
in aliquo episcopus superetur,et turpis lucri gratia
delicti factus obnoxius,radiccm maiorum omnium
enulriat avaritiam, qui, stipendiistantumcontentus
Ecclesise, pcnitus non ambiat quie intelligit esse
superilua ,* sed, ea ipsa potius paupcribus Christi
impertiens, coelorum sibi comparet regna. Et con-
nectit deinceps conscquentia, et ait : Suae domui
bene prxpositumy /ilios habentem subditos cum omni
cattiiaie. Domui, inquit, suae bene prseesse, scilicet
nt corporis sui domum imperioso jure contineat ;
nec subdatur ipse a corporc, ct in habentfs luxuriae

scepissc Eliseo, cum gradum item sacerdotii pretio
sestimant distraheudum. Et si, cum validioribus
morbis capitc vitiato, reiiquum necesse est corpus
inundatione supcrioris morbi lethaliter irrigari : ita
et isti qui caput videntur esse Ecclesiae, morbo
pestifero fraternumvitiantcorpus,ut nihilex totius
corporis compageinsauciatum possit evadere quod
ncgligcntum sacerdotum vitiositatis non inflceret
virus. Et vidcas in Ecclesia passim sacerdotes, quos
non merita, sed pecunise provexerunt, nugacem et
indoctum, sacerdotalem arripuisse gradum : quos
si pcrcunctari fidelitcr velis quis eos praefecerit
sacerdotes, respondent mox et dicunt : Ab archi-

infirenis nequaquam feratur et in prseceps,ut suos ]) episcopo sum nuper ordinatus episcopus, centum-

possitfilios castitatis exemplo ad pudicitiae regulam
gubernare. Qui si haec non egerit ,episcopus dici
non poterit. Deindc dicit : Si quis domui suas praeesse
neseit, quomodo Ecciesias Dei diligentiam habebit ?
hoc esi, nempe quod superius diximus,qui cordis
sai domum excolerenon vaIet,quomodo plurimorum
adhibebit diligentiam? et qui peccati trabem ex suo
non potest eruere oculo, ex cujus oculo festucam
sobmovebit? Qui hoc non agit,episcopus non erit.
Item sequitur, et ait : Non neophytum^ hoc est, qui
noper ad fidem ex gentilitato venit,aut ex militia
saeculi clericali officio est sociatus, non passim sa-
eerdoUi accipiat gradum, ne elatus in superbiam et
(M kfUfewn mcidatdiaboU \ quia quod longo temporQ

que solidos dedit ut episcopalem gradum mihi con«
ferret; quossi minime dedissem, hodie episcopus
non fuisscm.Unde melius est mihi aurum dc locello
minuere,quam tantum sacerdotium perdere. Au-
rum dedi, et episcopatum accepi ; quod tamen, si
feliciter vivo, recepturum illico nondiffido.Ordino
presbyterum, et accipio aurum ; facio diaconem,et
accipio argenti multitudinem,et de aliis nihilomi-
nus ordinibussingulis.et de abbatibusbenedicendis
etecclesiis,pecunifie quaestus profiigare confido.Ecce
aurum quod dedi, in meo locello illibatum habeo.
Respondeo*{go : Nempe hoc est quodde te doleo»
quia archiepiscopus carnaliter te episcopum fecit«
PecuniaspirituiiUterleprosumordinaYit ; pecuniam

175

SILVESTRI II PAPJE OPP. PARS. II. ~ DE REBUS ECCLES.

i76

dedisLi, Dei gi*aliani eomparare a^stimasti, et per
hoc lepram ipsam suscepisti. Itcm pecuniam acce-
pisti,etDei gratiam pretio distrahere non timuisti;
simul etiam lepram tradidisti, et commercium mi-
serabile in animarumexitio peregisti.Abbatem pro-
pter denarios super monachos ordinasti,et lcprosum
hominem in mortem monachorum exaltasti.Et ne-
scii homines in ordinationibusclaraant vestris : Di-
gnus etjmtus est; et conscientia misera clamat : In-
dignus et injuslus est. Pronuntiat talis episcopus :
Pax vohiscum, et ipse interius pacem non habet se-
cum. Oculis carnalibus videtur episcopus magnus,
et divinis obtulibus leprosus est maximus. Per pe-
cuniam indebitum ordinem acquisivit, et Deum in
interiorehomine perdidit. Caro dignitatem suscipit,
ct anima honestatem perdit. Caro ancilla facta est
domina, et animn domina facta et famula ; heec
minor dominatur populis, et illa superior servit
dfiemoniis.Carni sacerdotium comparavit,etanimai
detrimentum paravit. Et quid proderit hujusmodi
homini, si totum mundum lucretur et aniniffi suaj
detrimentum patiatur? Quod dedisti cum ordina-
rcris, aurum fuit; et quod pcrdidisti, anima fuit.
Cumordinaresalium, quodaccepisti, pecunia fuit;
et quod dedisti, lepra fuit. Hcpc sunt mercimonia
vestra, qu» egistisin pernicie vcstra.

Interrogo tamcn paulisper fratrem coepiscopum,
quia episcopus sum, et cum episcopo loquor. Dic
raihi, frater episcope, cum dares pecuniam, tjuid
accepisti? — quid?inquit.Gratiamepiscopalem. — Et
hfficgratiacur tali vocabulonunciipatur? — Cur? in-
quit. Ut reor, ab eo quod gratis datur, et ideo gra-
tiavocitatur. — Et si gratiagratis datur, et auro non
cestimatur, cur a te pecunia comparatur ? — Sed non
raihi,ais, daretur, si nuramis non emeretur; nec epi-
scopus ordinarer, si minime pecuniam darem. — Ut
apparctex rcsponsionibus tuis,gratiam, cum ordi-
nareris, non suscepisti, quia graluitu eam non me-
ruisti; ct si gratiam,frater, nonaccepisti, quomodo
cpiscopus efflci potuisti?Si ad discipulosaDomino
dicitur: Gratis accepistiSjgratisdateMatth.x, 8),cur
gratuitam gratiam sestimasti tc pretio possidcre?
Ut video, et aurum, cumdares, perdidisti, et sanc-
tam gratiam minime acquisisti.

Adhuc semel adjiciens, fratrem perquiro episco
pum, ne quid nos de approbamcnlis veridicis proc-
termisisse videamur : Quis dat, frater cpiscope,
gratiam cpiscopalem ? Deus, an homo ? — Sine dubio
Deus,sed tamenper hominem. Homo imponit ma-
num, et Deus lar^dtur gratiam ; sacerdos Deo servit
supplici dextra, Deus bcnedicit potenti dextera;
episcopus initiat ordinem, et Deus tribuit dignila-
tem. — Ojustilia! oa»quilas! si liomini pecunia da-
tur, qui nihil in ordine plus operalur, nisi solum
servitium quod eiconceditur; curDeototum nega-
tur,qui ipsum ordinem tibi largitur? Juitumne tlbi
videtur utservus honoretur, Deus injuriam palia-
tur; et ii\juste sacerdos accipiatpccuniam, et Dcus
patialur ab homineiDJuriam? Sed quiapro coacesso

A ordine Deus a te nihil exspectat, cur a te eacerdos
pecuniam impudenter exspectat? Deus homini con-
cedere voluit gratis, et episcopus rapax pecunlam
ab homine expetit! Gratis ei Deus ut benigDus do-
navit, sacerdos ut raalignus eum captivavitl Quod
enimhabesquod nonaccepisti? Si autem accepisti,
quid gloriaris, quasi non acceperis?

Ecce ad quie mala devolvitur deificus ordo. Ecce
ad quffi sunt probraprolapsi, qui audire meruerunt
aJudiceraundi: Vos estis lux mundi {Matth, v. 44).
Ecce quibus subjiciuntur gentes, quibus a Domino
dictumest: Vos estis sal terrae [Ibid,^ 13). Si lux
es Ecclesiffi a Domino constitutus, ut imperitise te-
nebras prEedicationis tuseeloquio rutilante coascien-
tiarum tenebras illumines, cur ipse tenebris pal-

B pabibilus teneris obstrictus per supra memoratos
exccssus? Et non solum quia hffic agis, ipse
digne peris, et insuper alios tecum indigne per-
dis. Salis ctiam si raeruisti possidere sapnrem, ul
insipientiura queas arva condire, cur infatuatus
tali dedecore vitiorura iraraundis te suibus concul-
canduraprffibes, ut nec alios nec te ipsum posthaBC
condirepossis? Oculorum etiara in corporeofOcium,
id est in Ecclesia,voluptuarius appetisti,ut reliquum
pertecorpus ducatumlucis haberct ; et nunc, quia
lippitudine in caligine vitiorum obtenebratus [es],
nec ipse lucem praebes, et aliis lucem adimis. De
quibus oculis in Evangelio dicitur : Si ocuius tuus
simplex fucrit, totum corpus tuum lucidum erit; id

p est, si episcopus, qui lumen promeruit prceesse in
corpore, simplicilatis innocentia decoratur, omnis
Ecclesia splendore radiabitur lucis. Si auteni oculos
tuusnequamest, totum corpus tuum tenebrosum eril;
id est, si episcopus, qui videbatur corpori subdito
lucem pra?bere, obnubilcturncquitiae cflecitale,quid
ca?tcrafacient membra, quibuslux ademptaest ocu-
lorura? id est, quid sfficulans factura est multitudo,
cum voluptatibus illicitis et actionibus vetitis ad
similem facinorum voraginem episcopus muUitudi-
nem provocaverit, ut nullum jam illicitum videatur
quod ab episcopo quasi licitum perpetratur? Sed
ipsum credunt magis cuncti laudabile, quidquid
episcopus habucritdelcctabile; nec quisquam agere
timeat, quod agere pontifex rainime dubitat.

D Nomen quo ccnseris, te ipsum arguit. Episcopus
enim a cunctisindubitanter vocaris; el quid aliud
episcupus, quam superinspector exponitur? Cum
in Ecclcsiffisolioeditiorecunctosmerito respicis, et
cunctorura in te respiciunt oculi, ut des illisescam
inlemporeopportuno: curvcluttetrumtespeculum
universorum obtutibus monstras, nc possint obscu-
ritate tua sc exornare?

Snfficiathuc usque nostris consacerdolibus pau-
lulum dilatasse sermonem in quo corum excellen-
tiam simuletcasum monstravimus, ne, confidentes
in sublimitate honorum, rainimc requirerentperfc-
ctioncmmorum, otnon crcdcrentse sacerdotes, si
nomine tantum etnon opcre vocarentur. Et> quan-
quam sciam in hac discrelioneplurimos mihi sacer -

177 DE CORPOHE ET SANGULNE DOMINI. 178

dotes, qai hsec amplecti negligunt, infidcliter de- A 'vii^is inspirationibus adjuvasti, sacerdotes cuncto
tracturos, credo tamen pluriores, qui hcec obnitun- adjuves, ut faciant quae in hoc opusculo ipse jussisti,
tur assequi, fideliter oraturos. Sed sicut laceratio- uteismerito tribuas coelorumregnaquajpromisisti,
nibus obtrectalorum minimeprflBgravamur,sicpro- qui cum Patreet Filiounigenito in trinitate etuni-
batorum virorum orationibus adjuvamur.Agejam tate vivis et regnas Dcus per omnia s«!cula soicu-
Diinc, sanctilicus Spiritus, qui nos in hocoperc di- lorum. Amen.

GERBERTI

POSTHODUH

SILVESTRI II PAPiE

LIBELLUS

DE GORPORE ET SANGUINE DOMINI

Siw auctori primum restiiutiisex cod, celeberHmi monasterii Gottwicensis in Austria,
ord. S. Bened. a R, D. P, Ilieronymo Pezio, Denedictino Mellicoisi,

(Apud R. P. Bernardum Pezium, Thesaurus Anecdot. noviss.i tomi I parte ir, cal. 131.)

R. P. PEZII MONITUM.

[Dissertaiio isagogica in tom I, Thesaur, Anecd.)

Dndam hocopusculum tan(]uam anonymi editum fuit aberuditoyiroGel]otio,decujusgenuinoauctore

acturus doctissimus Mabillonius in praefationis Sseculi IV. Beued. parte altera, § 3, ita disserit : » Etsi

anonymus iste ingenio plane mediocri et vulgari eruditione preeditus fuerit, fatendum est tamen ipsius

testimonium non parum valerc ad illustrandas sa^culi noni ac decimi conlroversias, maxime si so^culo

decimo, ut quibusdam visum est, eum vixisseconstet.Auctorenim iste, qui Anonymus Cellotianus vulgo

appellatur, proptereaquodaberuditoGoIIotio vuI^atusprimumestinAppendicead HistoriamGothescalci,

quatuorpotissimum docet de hiscontroversiis : Primum HabanumMopfuntinum archiepiscopum,etRatram-

nam scripsisse advcrsus Paschasii sententiam,asserentis, inEucharistiaidemessecorpus quod natumest

deMariaVirgine,quod etiam Anonymus iste impugnat; secundum, Stercorariorum auctores esse Heribal-

dum Antissiodorensem episcopum, quirem turpiter proposuit Rabano, et Rabanum ipsum, qui turpius

assumit et turpissime conclusit. Quos etiam auctor refulare conatur; tertium, hoccommentumrevixisse

temporeipsius Anonymi;quartum,vereGhristicorpusetsanguinemnihilominusinEucharistiacontineri. v

Sabdit Mabillonius : « Hfec quanti momenti sint, nemonon videt ; ac proindealiquod operae pretiumfore

putavi si, antequam agam de Paschasii adversariis, hujusAnonymi nomema3tatemque(quod utrunique

apudstudiososcontroversum)significem.))Tum num. 47et48,quaconjccturis, qua Gemblacensis codicis,

qui quingentorum annorum sit, fide ostondit, Herip:erum ahbatcm Laubiensem libri Gellotiani auctorem

esse.Quadiligentissima perquisitione quantum sibi Mabillonius apud omnes doctos viros applausum couci-

liaverit, vulgo notissimum c;4. Ast nequaquam omnis res confectacst. Sive enim Mabillonii conjecturas

Hvecitatos codices respiciamus, aequenobis fortia in contrarium argumenta occurrunt.Nam ad illasquad

atlinet, fatemur ex Ghronici Laubiensis continualore, Sigeberto Gemblacensi, et Gerardo SilvgeMajoris

abbate certum esse, ab Herigero Laubiensi abbateopus quoddam De corpore et sanguine Domini compo-

siUim fuisse. Verum cum id Gerardus abbas £))w/o/fl7n quamdam disserte nuncupet, in Anonymo auteni

CcUotiano uullum penilus epistoIsR vestigium deprehendatur, causa nulla est cur opusculum Herigero

Iribuatur. Porro coaici Gemblacensi, qui nomen Erigeri ostentat, opponimus ejusdem a?tatis insignem

codicemGotlwicensem, in quo prcEter librum Ratramtii De corp, Domini Anonymi libellus sub Gerberti

nomiue, minio distinctissime a prima manu picto, comparet. Et vere nuUidubitamus quinvirieruditiin

nostram potius quam in Mabillonii sententiam concossurisint. Qui audaculumstylum Gerberti ejusque

ingenium dialecticis et mathematicis disciplinis imbutum norunt, etiam si nullus codex sulfragaretur, eis

eadem suspicio vel ex ipso opusculo posset incidere. Id quod etiam in causa fuil quodGerberli libelloi)^

curpore et sanguine Domini^ mox aliud ejusdem omii^culxim de Ralioitali et Ralione uli qx Tcgernscensi

sexcentorum annorum codicesubjunxerimus, quoa elside selevismomcnli vidoatur, adferendura tamen

de upo utriusque opusculi auctorc judieium perquam commodum cst. Idera in utroque slylus, eadem

brevitas et in disputando confidentia, idem dialectica schemata struendi artiftcium, etc. Quse si cuni

GoUwicensis codici.s fide conjunganlur, vix dubio locum relinquunt quin genuinus Celloliani opusculi

auclor Gerberlus, qui scoculo dccinrio crudilionis laude sibi viam ad Romanum ponlifiL^atum stravit,

ncquaquam vero Ucrigcrus, Laubicnsis in Bclgio nionasterii abbas sit.

!70

SILVESTRI n PAPiE OPP. PARS II. — DE BEBUS ECCLES.

m

GERBERTUS

DE CORPORE ET SANGUINE DOMINI

I. Sicut antenos dixitquidamsapiens^cujussen- A
tentiam probamus, licet nomen ignoremus : Intuen-
tes, inquiens, Apostoli sententiam, qua dicitur :
Quia « animalis homo non percipit ea, quae sunt
Spiritus DeijW hsesitamus vehementer, ne minus
spirilualitcr viventes, cum despiritualibusresponsa
paramus, qualia forte uecdum percepimus, in la-
pidemoffcnsionisetpetram scandali incidamus.Sed
iterum cum internum aspectumadeumdirigimus,
qui dixit : « Aperi os tuum,et ego adimpleboillud
(Psal, Lxxx, { \ ), fidei integritale manentc, provo-
camur respondcre, dequo dignum est non tacere,
de mysterio videlicet corporis et sanguinis Domini;
dicentibus quibusdam, idem esse quod sumitur de
altari, quod et illud quod est ex Virgine natum , -^
aliis autcm negantibus, et dicentibus aliud esse ;
quibusdam etiam diabolica inspiratione blasphe-
mantibus, secessui obnoxium fore. Super quibus
periculosum esset aliquid respondere, sed magi?
aures obturare, nisi periculosius foret, eos talia
proposuisre ; quia hoc est pro lacle ab uberibus
butyrum aut sanguinem elicere. «Mel inquit Sa-
pientia, invenisti ? Comede, quantumsufficit {Prov,
XXV, i6).w Et : « Nimius noli scrutator esse majesta-
tis,ne agloria opprimaris(i62rf.,27).))Et hisquidem,
qui dixerunt, secessui obnoxium (quod nunquam
cst auditum) id est, Heribaldo Antisiodorensi cpi-
scopo, qui lurpiter proposnit, et Rabano Mogon-
tino, qui turpius assumpsit, turpissime vero con-
clusit, suusad respondendumlocusservetur.Prop- G
ter eos autcm qui idem quod natum ex Virgine,
aut aliud dixerunt csse, diversae sanctorum Pa-
trum ponantur sententia; : qua; eis quidem vi-
dcntur diversa;, scd possent sufficere si ad plenum
ct discrete essent inteIIect(B. Dico autem Pascha-
siumRatpertumCorbciensem abbateni,quirogatus,
innertum an provocatus, scripsit de eadem re libel-
lum ad centum fere capitula satis utilem : quem
cum resperserit multa multorum auctoritate Pa-
trum, ponit ex nomine S. Ambrosii, « quod non
alia plane sit caro qua; sumitur de altari, quam
quffi nata est de Maria virgine, et passa in cruce,
ct quse surrexit de sepulcro, qua;que pro mundi,
vita adhuc hodie offeralur. »Contra quem satis ar-
gumcntantur et Rabanus in epistola ad Egilonem
abbatem, et Ratramnus quidamin libro composito
ad Carolum regem, dicentes esse aliam;vel tcsti-
monio Hieronymi, qui d" cit, (/w/>//ct7cr f//ci* corpus
Domini ; vcl auctoritate S. Augustini, quidicit /ri-
dlicitcr diri, Etquia conlcndunt in lijjris Ambrosii
non ita ad litleram inveniri, ponamus non Foluni

D

ejusimmutabililer dicta;sed etbeatorum Angustini
et Hieronymi, et cffteroram, ut sunt inventa: ut,
his diligentcr perspectis, cui Deus, aut per quem
dignatus fuerit aperire, pateat et tantos viros non
dissentire, et in catholica Ecclesia unum et idem
debere omnes sapere, et schisma non esse. Verum
cum ad eos venerimus qui moderno tempore his
contentionibus.non timuerunt inservire, et ob hoc
nihil dignum meruerunt diffinirc, nec posteritati
venturffi potuerunt satisfacere, illud beati Hilarii
(lib. VIII Be Trinit.) non dubitemus inculcare :
« Non est, inquit, humano, aut sajculi sensuin Dei
rebus loquendum; nequeper violentiam autimpru-
dentem prspdicationem coelestium dictorum sanitati
alienee atque impiae intelligentiffi extorquenda per-
versitas est. Quffi scripta sunt, legamus : et qu». le-
gerimus,intelligamus;tuncperfcclffifideifungemur
officio. )) Hffic contra eos, quiputant Christum cate-
gorizasse, ubi ait : Omne quod in os^ etreliqua.Vel
contra eos, qui dogmatizant, quidquid de corpore
Domini dicitur, vel in veritate, vel in figura, ac per
hoc in umbra dici. Sed de his posterius. Nuncut
sese habent sanctorum Patrum dicta immutabihter
ponamus.

II. Ambrosius, in lib. De sacramentis : c Ista esca,
inquit, quam accipis : istc panis vivus, qui de ccelo
descendit, vitffi ffiternffi substantiam subministrat :
et quicunque manducaverit hunc,non roorietur in
ffilernum, et corpus Christi est.» Item: « Liquet
igitur quodprffiter naturre ordinem Virgogeneravit
ethoc,quod conficimus, corpusex virgine est.Quid
hic quffiris naturffi ordinem in Christi corpore,cum
prffiter naturam sit ipse Dominus Jesus partus cx
virgine? Vera utique caro Christi quffi crucifixa cst,
quffi sepulta est ; vere ergo carnis illius sacramcn-
tum est. » Item : « Sicut verusest Dei Filius Domi-
rius nostcr Jesus Christus, non quemadmodum ho-
mlnes per gratiam, sed quasi Fiiius ex substantia
Patris ; ita vcra caro, sicut ipse dixit, quam accipi-
mus, et verus est potus.» Leopapa: «Sic sacrae
mensffi communicare debetis, ut nihil prorsus de
veritatc corporis Christi et sanguinis ambigatis. »
Augustinus: « Suscepit Christus de terra terram
(quiacaro de terra est) et decarne Mariffi carnem
suscepit; et quia in ipsa carne ambulavit, ipsam
carnem nobis manducandam ad salutem dedit. »
Basilius: «Omiraculum 1 oDeiin nos benevolentia!
qui sursum sedct ad dcxtcrain Patris, sacrificii la-
mou tcnipore hominunimauibuscoutinctur, tradi-
turqne lambcrc cupicntihus cum, cl cum bcncdi-
ctione conipIccU, filque iioc totuni sub oculis liu-

m

DE CORPORE ET SANGUINE DOMINI.

Ifti

manis. » Item ipse : « Cam, inquit, sacerdos etiam
sanctamSpiritamadvocaverit, etreverendam illam
immolaverit hostiam, communemque Dominum
subinde contigerit, » etreliqua.Gregorius : aChri-
stas resorgens a mortuis, jam, licet non moritur,
et mors illi ultra non dominabitur, tamen, in
seipso immortaliter atque incorruptibilitervivens^
pro nobis iterum in hoc mysterio sacrse oblationis
immolatur. » Haec ideo hic posita sunt, si forte
per ea simpiicitas Paschasii Ratberti possit excusa-
ri, unde maxime ab loquentibus [A obloquentibus]
Rabano et Ratrammo [Cod., Ratmanno] videtur
saggillari, videlicet quia dixerat eamdem esse car-
nem, quse de altari sumitur, et Virgine generatur,
et quia quotidie adhuc pro mundi salute immole-
tor. Quia, licetnobis nihil placeatgratius et jucun-
dius quam quod de hoc mysterio valet dici subli-
mios; tamen quod oblocutores ejus econtrario as-
serant quod non sit eadem, breviter ponamus.

m. Hieronymus : « Dupliciter, inquit, sanguis
Ghristi etcaro intelligitur ; vel spiritalis illa atque
divina, de quaipse dicit : « Caro mea vere est cibus,
« et sanguismeus verus est potus ; » vel caro quse
crucifiza est,etsanguisqui militiseffususest lancea.»
Aagiistinu.s autem scribenscorpus Christi tripliciter
dici, id est Ecclesiam, qui Christi corpus sumus, et
illad mysticum, quod ex substantia panis et vini
per Spiritum sanctum consecratur, subintulit, di-
ceos : « Caeterum illud corpus, quod natum est ex
Maria virgine, in quo illud corpus transfertur,quod
pependit in cruce, sepultum est in sepulcro,resur-
rexit amortuis, penetravitcoelos,etpontifexfactus
in «eternum, quotidie interpellat pro nobis. Ad
qaem, si recte communicamus, mentem dirigimus;
nt ex ipso, et ab ipso, noscorpus ejus, carnem ejus,
iilo manente integro, sumamus : quo^. nimirumipsa
caro est, et fructusipsius carnis, utidemsemper ma-
neat, et aniversos qui sunt in corpore pascat. »
Fulgentius : « Firmissime tene, et nuliatenus dubi-
tes,ipsum'unigenitumDeumVerbuni carnem factum
se pro Dobis obtulisse sacrificium et liostiam Deo
in odorem suavitatis : cui cum Patre et Spiritu
sancto a patriarchis, a prophetis et sacerdotibus
tempore Veteris Testamenti animalla sacrificaban-
tar : et cui nunc, id est, tempore Novi Testamenti,
curaPatre et Spiritusancto,cum quibus iili est una
divinitas, sacrificium panis et vini in fide et chari-
tate sancta Ecclesia catholicaperuniversumorbem
terrse offerre non cessat. In illis enim carnalibus
Tictirab si^nificatio fuit carnis Chrisli, quam pro
peccatis nostris ipse sine peccalo fuerat oblaturus,
et sanguis, quem erat effusurus in rcmissioncm pec-
catorara nostrorum. In isto autcm sacrificio gra-
tiarumactio atquecommemoratio cstcarnisChrisli,
quam pro nobis obtulit, et sanguinis quempro no-
bis idem Deus effudit. De quo beatus Paulus apo-
stolasdicitin Actibusapostolorum : « Attondite vobis
« el universo gregi, iu quo vos Spiritus sanctus po-
« suitepiscoposregere EcclesiamDei, quam acquisi-

A « vit sangoine suo. » In illis ergo sacrificiis, quid
nobis esset donandum, figurate significabatur ; in
hoc autem sacrificio, quid nobis jam donandum
sit, evidenter ostenditur. » Eusebius : « QuiaChri-
stus corpus assumptum ablaturus erat ex oculis
nostris, et sideribus illaturus ; necessarium erat ut
nobis in hac die sacramentum corporis et sangui-
nis consecraret, ut coleretur jugiter per mysterium,
quod semel offerebatur in pretium ; ut, quia quo-
tidiana et indefessa currebat pro hominum salute
redemptio, perpetuo etiam esset redemptionis
oblatio, et perennis illa victima viveret in memo-
ria, et semper prssens esset in gratia. Vere unica
et perfecta hostia, fide sBstimanda, non specie :
nec exterioris hominis censenda visu, sed interio-

B ris affectu. Unde merito coelestis confirmat aucto-
ritas quia « caro mea vere est cibus, et sanguis
meus vere est potus. » Recedat ergo omne infide-
litatis ambiguum : quandoquidem qui auctor est
muneris, ipse etiam testis est veritatis. >

IV. Poteramus et aliorum, tam antiquorum quam
et modernorum, sed et ipsius Ambrosii dicta his
consentanea ponere,nisiputaremus haec possesuf-
ficere, videlicet hsBC dici figurate, et tamen corpus
Christi esse in veritate. Sed hsec non intelligentes
nec ad liquidum discernere valentes, sed potius ma-
jorem minus capacibus errorem immittentes, non
attendentes quodsupra dixit Hilarius:«Xon humano
est autsaeculi sensa inDeirebusloquendum,» argu-|
mentantur : aut omnino figuratum,et nihil veritatis]
in hoc mysterio constare ; aut si veritas sit, jaml
figuram non esse. Sed Paschasius Radbertus sicut
et alia multa in eodem libro uUra humanam sesti-
mationem utiliter tractat ; ita et huic sophismati
fortitcr obviat, dicens : < Figuram non semper um-
bram esse, etjuresimul hoc mysterium et figura
et veritatedici posse. » Quod si quis pleuius voluerit
scire, deejus voIumine,pIenafultum auctoritatepo-
terit mutuare. Nos autem non alta sapientes, sedhu-
milihus consentientes [Rom, xii, i6), simpliciler fa-/
teamur quia figura est, dum panis et vinum extra\
videtur ; veritas autem, dum corpus et sanguis I
Christi in veritate interius creditur. Etquemadmo-
du.ii quidam sapiensmoderno tempore dixit : «Si-

j) cut omnia in Christoveracredimus,veram videlicet
divinitatem et veram humanitatem, verum Verbum
et veram carnem, verum Deum etverum hominem:
ila in myslerio corporiset sanguin»sejus, quod vir-
tule coelestis benedictionis et Verbi divini in id
quod non erat consecratur, nihil falsum, nihilfri-
voluni^ nihil infidum scntiamus. » Sedquid adno-
stram tantilitatcmde tantorum,quorum prselibata
sunt dicta, virorum discrcpantia, sed videntibus
consentaneadijudicare?At forte omnipotensDeus,
et nostrsB humilitatis conscius^ et magis fidelium
suorum, non impie dubitantium, salutiet hsesita-
tioni sanandfle providus^dignabitur patefacerc pcr
nostrce inquisitionis munus, ut ct tanta; utilitatis.
quoe in eodem libro est, propter unum verbum non

183

SILVESTRI II PAPiE OPP. PARS 11. — DE REBUS ECCLES,

m

depereat fruclas : et beati Ambrosii, cujusprse cee- A gerunt unitam, iuterrogo,utrumne pernaturseve-

teris libri indigent expositore (quia nultus Latinus
ita Graecos secutus videtur esse) ipsius, inquam,
auctoritas palmam digna sit obtinere.

V. Cyrillus : « Necessarie igituret hoc adjicimus,
annuntiantes, secundum carnemmortem unigeniti
Filii Dei, idest Jesu Christi, el resurrectionem cjus,
et in coelos ascensionem pariter confitentes, in-
cruentam celebramus inEcclesiis sacriflcii servitu-
tem. Sic etiam ad mysticas benedictiones accedi-
mus, et sanctificamur participes sacri corporis et
sanguinis pretiosi Christi, omnium nostrorum re-
demptionis ellecti : non communem carnem perci-
pientes (quod absit I) nec ut viri sanctificatiet Verbo
conjuncti secundum dignitatis unitatem, aut sicut

ritatem hodie Christus in nobis sit, an per concor-
diam voluntatis? Si enim vere Verbum caro fictum
est, et vere nos Verbum carnem factum cibo Domi-
nico sumimus,quomodo non naturaliter raanere in
nobis existimandus est,qui et naturam carnis nostreB
jam inseparabilem sibi, homo natus assumpsit, et
naturam carnis suse ad naturam aeternitatis sub sa-
cramento nobis communicandae carnis admiscuit ?
Ita eninpi in Deo omnes sumus : quia et in Christo
Pater est, et Christus in nobis est. Quisquis ergo
naturaliter Patrem in Christonegabit, negetprius^
non naluraliter vel se in Christo,vel sibi Christum
non esse ; quia in Christo Paler, et Christus in no-
bisjunum in his esse nos faciunt. Si yere igitur car-
divinam possidentis habitationem ; scd vere vivifi- B nem corporis nostri Christus assumpsit, et vere

catricem, et ipsius Verbi propriam factam. Vita
enim naturahter ut Deus existens, quia propriee
carni adjunctus est, vivificatricem eam esse pro-
fessusest. Etideo, quamvis dicat ad nos : « Amen,
« amendicovobis, nisi manducaveritis carnemFilii
« hominis,etbiberitis ejus sanguinem,» non tamen
eam ut hominis uniusex nobis sestimare dehemus
(quomodo juxta naturam suam vivificatrix esse caro
hominis poterit?), sed ut vcre propriam ejusfactam,
qui propter nos Filius horainis est faclus, et voca-
tus. » Magna auctorilas tantiviri, qua et carnem
Christivere vivificatricem esse dixit, et ipsius Verbi
propriam factam, et vilara ut Dcum naluraliter

homo ille,qui ex Maria natusfuit^Christus est,nosque
vere sub mysterio carnem corporis sui sumimus,
et per hoc unum erimus (quia Pater in eo est, et
ille in nobis), quomodo voluntatis unitas asseritur,
cum naturalis per sacramentum proprietas perfeclae
sacramentumsit unitatis? Ipseenim ait :« Caromea
« vere est esca, et sanguis meus vere est potus.Qui
« edit carnem meara et bibit sanguinem meum, in
« rae raanet etego in eo. » De veritatecarnisetsan-
guinisnon estrelictusarabigendilocus. Nuncenim,
et professione ipsius Doraini et fide nostra, vere
caro est et vere sanguis est ; et hsec accepta atque
hausla id efficiunt, ut nos in Christo, et Christns in

cxistentera. Hujus itaque tanli viriauctoritale sol- p nobissit. Annchocveritas non est?contingat plane

vitur arabiguura oranc quod beatus Ambrosius di-
misit in subauditione, naturaliler scilicet carnem
Chrisli, quaj suraitur de altori, eamdem fore, quai
iiata est de Virginie. Et idcirco, sive secundum
Hieronyraura dupIiciter,sivesecunduniAugustinum
dicatur corpus Christi tripliciler, v9;;ma/j7cr debeat
dici, cum sit naturaliter ununi. Unde et Augustinus :
« Utex ipso, inquit, et ab ipso nos, corpus ejus,
carnera ipsius, illo raanente integro, suniamus. »
Quara bene facta distinctio I quod ita construitur :
Ut noSy inquit, qui sumus corpus Christi, id esl Ec-
clesia, ab ijmf qui nalus cst de virgine Maria ex
ipso ; idestjCarnera ejus, quajconsecratur in allari,
illo manente integro, sumamus, Utautem certiusde-

his vcrura non esse,qui Christura Jesura verum esse
Deum denegant. Est ergo in nobis ipse percai'oem,
et sumus in eo, dum secum hoc, quod nos sumus,
in Deo est. » Item post pauca : .< Haec ergo vitae
nostrffi causa est, quod in nobis carnalibus per car-
ncm Christum raanentem habemus, victuris nobis
pcr eum eaconditioue quavivit ille per Patrem. Si
nos ergo naturaliter secundura carnem per eum
vivimus, id est, naturam carnis suffisumusadcpli,
quomodo non naturaliter sccundura spiritura in se
Patreni habeat, cum vivat ipse per Patrem ? »

VII. Hic videndum quomodo per id etiam quod
honreticis erat indubitatura, voluerit arguere quod
erat dukium. Dubitabatur ab eis de unica Patris et

raonstraret idera bcatus Cyrillus hanc tripliceni Filii sub^tantia; quiaquoddictura est: « Egoet Pa-

secundura Augustinura discretioneni,speciaIilerdi-
ctara, naturahler csse unam : « Non,inquit, utviri
sanctificati et Verboconjuncti secundum dignitatis
unitatera, aut sicut divinara possidentis habitatio-
nem ;sed vere vivificatricem, et ipsius Verbi pro-
priam factam. » Ariani cnim, qui negabant uuara
Patris et Filii substantiam, illud, quod ipse Filius
dicit : Ego et Pater unum sumus (Joan, x, 30), as.:e-
rebant, inlelligcndura ex concordia voluntatis;
quos raanifeslius confulat Ililarius, vcrc Uomano-
rum Lucifcr : quod ad inl(3lligcndum, quod Cy-
rillus dixerat, valet niultipliciler.

VI. Ililarius (viji, De Tnnii,] : « Itlos, » inquit,
« nunc, qui iatcr Patrem et Filiuni vuluntatom in-

ter unura sumus (Joan, x, 30), » moliebantur ad
unanimitatis rcfcrre conscnsum, ut unitas solum
esset voluntalis, nonnaturaj; sicut « multitudinis
credenlium erat cor unum et auima una {Act, iv,
32).>lndubitatum veroeratquod vereVerbum caro
factum fuerat. NihiIominus,quia Deusnaturara car-
nis nostro} inseparabilem sibi homo natusassumpsit,
et naturara carnissuae ad naturani a?teruitatissub
sacramento hoc nobiscoraraunicandfiecarnis admi-
scuit, ac per hoc nos in Cliristo uuum corpuseffiei-
niur; et idco pcr hoc omncs in Dco Palre et Fiiio
unum sninus; quia Patorin Chri^fo, el Christusin
nul)is fsso prohiiliir, vidcainu.s{ii^linclii)iieni,Clii*i-
ijtusiuitura/ii nostraicarnisas5um]»^it, cuni de Vir-

188

DE CORPORE ET SANGDINE DOHINI.

18«

gioe natus homa processit. Ecce caro de VirgiDe I

sub sacnunento communicandfiB carnis. Eccequod

samiiur de altari ! Ad naturamailernitatisnos uni-

yii. Ecce corpus uostrum, quod est Ecclesial Jam

credopatere, quod beatus Ambrosius dixcrat, tan-

deiu esse, ut subaudiatur Tia^iira/tYer. Et Augustinus,

Bieronjmuset Fulgentius : aliud esse,utsubaudiatur

specialiter. £t quia cullus justitise pietas est, vel sa-

pientia pielatis est fructus, aliquando quidam sim-

plices et idiouc, ferventes vero bonis operibus ei

pietate, melius pura proficere fide, quam fucato ser-

mone. Senesilli in YitaPatrum,alium lequesenem

acvirum sanctum, sed prohoc mjsterio dubium,

QOQ diaiecticis argumentationibus, sed verbis sim-

plicibus et oratione compuleruntad credendum,il-

lud quod sumimus de aItari,naturaliteressecorpus

Domiai, cum et in veritate, non flguratum. Ecce ^

qaanlum fldesproflcit,ubisermo deflcit I Et nos ali-

qaaQdo,antequam tantorum virorum,Cyrilli dico et

Hilarii, auctoritatibus instrueremur^ hanc supra

diclonim sanctorum (quae [cod.^ quia] posterioribus

TJsa est) discrepantiam [cod., discrepantia] alicujus

dialectici argumenti sede absolvere meditabamur,

NoQ enim ars illa, quaedividit geaera in species,ei

speeiesingeneraresolvit, abhumanis machinatio-

nibosestfacta; sedin naturarerum abAuctoreom-

nium artium, quae verae artes sunt, et asapientibus

ioTenta, et ad utilitatem soler tis rerum indaginis est

usitata ; sicut scriptum est : <( Producat terra ani-

malia in species suas (Genes, i, 24). » Sed primo

occurrebat,aiiquam medieta!emarithmeticffiponere q

secundum aliquam de proportionaiitatibus numero-

rura, quasin proportionibus,inque differentiis ter-

minonim conlemplamur. Sed nec et ista humanis

machinationibus est facta, quiaineifabilisatquedi-

Tinse virtutis in ea est sapientise constantia, ad quam

dicitur:» Omnia in mensuraet pondere et numero

coQstituisti » (Sa/?. II, 21). Constituantur duo ter-

mini supremi, et horummedius, aequis quidemdif-

ferentiis, sed proportionaliter diiferentes. Ad hanc

&imi]itudinemiterumconstituanturduo termini su-

premi, prasdicatus, et subjectus, et horum medius

suballernus; utsicutprimus pra^dicaiur de medio,

ila mcdiusde ultimo, ac per hocprimus deuitimo.

NeergodubitesuJtimum inesseprimo,idestprimum

prsdicari de ultimo :cum^ si ultimus insil medio, ^

medius vero primo ; certissimeultimusinsit primo.

nacctenim similitudine etcosmopoeia, id est,mundi

factura, soiidata est, scilicct quod duo extrema, id

est igaem etterram, duo media, id est aer ctaqua,

indissolubiliterdevinxerunl. Ethae quideni simiiitu-

dinessunt, quse non ex toto, sed ex parte sui,sicul

et alitc multo: in diviais Scripturis aptantur tripli-

eitati, secundum Augustinum, corporis Domini. In

istis enim similitudinibusmajor terminuselminor,

ct priedicatum, et subjcctum invenitur; in sacra-

ir.cato aiitoni corporis Dt)miui quidhumana ad di-

viiia? Mhil niaju<, aut niinU'?, nuu prffdicaluni '^t

^ulijeeluni iuvenitur. iSun est enini divcrMlii.s, ubi

estunum ; quia non duoaut tria corpora, sedunuoa-
« Unuspanis,»ait Aposto]us«« unum corpus muUi
sumus in Christo (i Cor.x, 17). » £t: c< Erunt duo
in carne una (ICor. vi 16). Sacramentum hoc, »
ait Apostulus, « magnum est ; ego autem dico ia
Gliristo, et in Ecclesia [Ephes.y^ 32), » id est in nO"
bis, qui sumus corpus Ofaristi, quod est Ecciesia, et
in carne Christi, qu® nata est de Yirgine Maria .;
quibus, vel cui intervenit media, quee utrasque JU"
vat, quae sumitur de altari, digne percepta.

Yin. Quain triplicitatem, sed unitam,8igniflcavU
David in libris Regnorum, qui efferebatur in fiuini-
bus suis, ?(on enim ad litteram quisquam ferri po-
test in manibus suis. Sed verus David, idest Ghri-
stus, efferebatur in manibus suis, quando recum-
bens in coena cum integro corpore, quod natum
fuerat de Virgine, in morteponendum, resurrectu-
rum,coelistamen glorificatuminferendum, addex-
teram Patris collocandum, corpus^ quod nos nunc
sumimus de altari, manibus suis, id est, vero soo
corpori connaturale et conformatum,discipulis8ui8,
id est corpori suo, quod sumus nos vel Ecclesia,
obtulitcommunicandum. « Nemoquippe ascenditin
coelum, nisi qui descendit de coelo^ FiUus hominisy
qui est in coelo {Joan, iii, i3). » Sed caro ascendity
quce non descenderatjamquippedeitatiunitaerat,
Unde et beata Maria non solum Christotocos^X^oxO"
t6xq(), sed etiam theotocos (Beoroxoc) meruit fieri.
Quapropter sic intelligendum : Nemo ascenditin
coelum cum carne, nisi qui descendit cum deitate.
Ad hoc en im particeps f actus est humanitatisnostroB
assumendo carnem nostram de Yirgine : ut nos, id
est Ecclesiam, pai-ticipes factos divinitatis suse,
uniret corpori suo, sumpto de yirgine,eucbaristia,
quos sumitur de altari, mediante et confirmante.
Ipse namque ref ormavit corpus humilitatis suee.Ergo
sicut Patcr inFiiio per deitatem naturaliter, et si-
cut Filius in nobis secundum assumptionem humA-
nitatis naturaliter, etsicut nosin eo sumusperuni-
tionem carnis naturaliter, dum secum hoc, quod
nos sumus, in Deo est : ita naturam carnis suae ad
naturam seternilatis subsacramentonobiscommu-
nicandffi carnis admiscuit. Sicut ait ipse Christus :
« Ut omnes uuum sint, sicut tu Pater in me,etego
in te, ut et ipsi in nobis sint («Aoan. xvn, 2i). » Et
iterum;« Ut sint unum, sicut et nos unumsumue^
et ego in eis, ettu inme (Joan. xvii, 22).Ecceevi-
dens et manifesta ex ipsius Christi Domini nostri
[verbisjprffifala disiinctiol Et utperhocevidentius
elucescat hujus eiiam sacrificiidistinclio, ponamus
figuratim.

KRYCTUC.

Inconsumptibilis

Invescibilis,

Dadab

Ipso

Eucharistiam
Sumendam
Yescendam
Dalam
Ex ipso

Ecclesia*

Sumens,

Yescens.

Accipit.

Curpus.

ejus.

Ouudita polest coiistrui : Chrislus, incousunipli-
bilis, invcscibilits Eucharistiam, sumcndain, vescen-

U7

SILVESTRI n PAP£ OPP. PARS IL — DE REBUS ECGLES.

IBS

dam, datameiipso. Ecclesia corpus ejus sumens, A digesiioneduxisse [f, suppL viiam] Et, licet quod

vescens, accipit ab ipso dalam. Quod nisi ita con-
struatur, putabit aliquis esse accusativum casum ;
nos autemdicimus nominati vum Ecc/e»a, quodest
corpus ejus. Accepit itaque Ghrbtus carnem no-
stram, non phantasticam, sed naturalem. Ergo et
oaro nostra naturalis, unde sumpta est illa. Sed et
iila naturalis, quse uniret utrasque, et faceret con-
naturales, et ipsa connaturalis. Sed, ut ait quidam
sapienS) non ob hoc plures carnes vel corpora, si-
cut nec multa sacrificiay sed unum ; licet a muliis
offeraiur per loca diversaet tempora. Quia diviniias
Verbi Dei, quse una esi, ei orania replet, et iota
ubique esi, ipsa facii ui non plura sini sacriflcia,
sed unum Hcei a muliis oiferatur, ei sii unum

sumebani, pernauseamstomachirevomereiur, sub<
tilior iamen succus per membra usque ad ungues
diffundebaiur. Ergo dicendum, aui Dominum non
prfledifiiniie locuium, aui quamcunque aporiam cor-
poris, qua se subiilis cibi vapor diffundii, secessum
dictum ; et hoc, ne hsereticus garriai.GfiBterum quia
vere credimus non solum animam sed et carnem
nosiram hoc mysierio recreari (ioium enim ho/ni-
nem assumpsit qui ioiumhominem inSabbaiocu>
r8vii),carni quidem caro spiritaliier conviscerata
iransformaiur, ut ei Chrisii subsianiia in nostra
carne invenialur, sicui et ipse nosiramin suamcon-
siai assumpsisse deiiaiem : ui qui manducai ejus
carnem et bibit sanguinem, vivai per animam et

corpus Ghrisii cum illo quod susoepit in utero vir- B nunc et in eeternum, ei caro deierrsepulvereresu-

ginali. Quam vigilanier, quam aperie, fii, inquii,
unum corpus Ghrisii cum illo quod suscepit de
uiero virginali I Vere enim ei incunctanter creden-
dum, in ipsa immolaiionis hora ad sacerdoiis pre-
cem cselos aperiri, ei illud angelico minisierio in
Bublime deportari altare, quod esi ipse Chrisius,
qui et poniifex et hosiia, coniactuque illius unum
fleri. « 0 quaies, » ui aii S.Basiiius,« oportet sacer-
doiisesse manus, ianiarum rerum minisiras, quse
communem Domiuum angelico iterum revectum of-
flcio subinde coniigerini [cod.^ contigerii] ! » Sed jam
Paschasium Radberium sufflciai excusaium, li-
brumque ejusplurimorum uiiliiaii defensum,qut in

sciiaia vivificeiur in novissimo die. Quapropier
cujus poicnii viriuie panis iste communis quem
quoiidie sumimus, cum siicandidus, muiaturintra
nos in colorem sanguineum vei alium humorem
fliiidum, ipsius poientiacaro et sanguis ejus sumpta
non in noxios et superfluos humores, sed in came
vere resusciianda debeai reservari conformaia.
£i quia ioium quod diximus, non exnostrosumpsi-
mus, deisio eiiamquid quidam sapiens difflnierii,
dicamus uScimus,inquii,hocsacramentum mysterio
eirevereniia omnimodis acommunibus escis secer-
nendum qusenaiurali ei necessarioususumuniur;
iia enim omnes exposuerunt quod Aposiolusdixit:

hoc ianium peccavit, quia de sententia beati Am- q « Non dijudicans » corpus Ghrisii, id esi, a cseteris

brosii non verbum de verbo, sed sensum de sensu
expressit. Quodauiem iierumobjiciuni,eumdixisse
c< ioiies Ghrisium paii quoiies missas conilngai
quotidie ubique celebrari, » ego cerie in libro
ejusnon reperi:cum et Augusiinus et cffiteri, iUo
manente integroy dicani. £iS. Andreas : « Agnus,in-
quii, in suo regno inieger perseverat et vivus. »
£i beaius Peirus: « Ghrisius, inquit, semel pro pec-
caiis nostris mortuus esi (/ Petr. in, i8). » Ei Pau-
lus: « Ghrisius resurgens jani non m ori tur (i2om. vi,
9) » : ei pene totus iextus Epislolse ad Hebreeos idem
sonai.

IX. Sed illorum jam ineptiis respondendum, qui
humano aui seeculi sensu in Dei rebus puiani lo-

escis non discernens, vel ci^jus excellentiffi sii, in-
considerans, quod unum idemqueest. » Nonenim
excelleniiam ejus reveretur qui secessui dicii ob-
noxium, sicut cseieras escas. Sed iamen eodem
modo, quantum adcomesiionem eihausium perti-
nei, percipitur [corf., percipiunturj, videlicet iraji-
ciendo per os, et in venirem mittendo.Ubi quid Do-
minus de mysierio suo agere voluerii^suse scimus
ianium cognitum esse voluniaii. Scimusenimcon-
sumi posse spiritali virtuie;'scimusei reservari posse
inconsumpiibili perenniiaie ; quia queecunque ex
his Ghrisius elegerii, de suo sacramento perficii.
Absit tamen ui ianium mysierium secessui flatob-
noxium ! in quo si forte ordo naturse servatur,my-

quendum. Dominus etenim nosier non de spiritali ^ sierium, quod sola flde conspiciiur, humilietur. Si

clbo, sed decarnalilocuius esi,cum diceret : « Omne
quod inirai in os, in venirem vadit, etin seccssum
emiiiitur {Matth.zY, i7). »Nonauiem in Scripiuris
omnibus semper pro caiegorico syilogismo prsedif-
fiuiie accipitur : cum, etsi de corde exeunt cogitatio-
nesmaUe {Mattk.xY, i9), ut idem Dominus dicii,
non possunt exire eiiam bonoe ? Galumniati sunt
hsereiici ex hoc sermone, Dominum physicee igna-
rum fuisse ; physica enim sic se habet : Ignea vir-
tus, cujus sedes in corde est, cibi potusque subiilem
per occulios poros in divcrsas corporis pariesvapo-
rem distribuit; fo^.culentum vero in secessum di-
sccrnit. £i nos soepe videmus non modo inflrmos
sed etiam sanos, quod por osiniromiilunt, per vo-
miium rejeciare^ etaliquos per multa tempora sine

corpus incorpore ordinem servai, uonviolatur my-
sierium quod divinitatis flrmavitsacramentum ; nec
spiriius amitlii quod flde iutcgra in re corporali
spiritaliter sumpsit.

X. Sed jam forti syllogismo quod prsemisimus,
concIudamus.DixeramusDominumnon de spiriiali-
bus escis,sed de carnalibus dixisse : Omne quod m-
trat in os, ei rcliqua. Esi homo exterior, qui cor-
rumpiiur, est et inierior, qui renovaiur.Esi aulem
corpus Ghristi spiritualis alimonia pertinens poiius
adinicrioremhomineni, de quodigestio nonprcedi-
catur. Quod si ad esteriorem perlineat hominem
pium sii et saluiare, diffundi per mcmbra credere
profuturumresuscitandisin generali resurreciione
Liquet igitur nou obnoxjum seccssui esse.

8ELECTA B. CONCIL. BASOL GBNUINA.

m

m^mmmm^i^mamimmmm^

m^n^mmmmmmimFm^^m

SELECTA E CONCILIO BASOLENSI GENUINA.

{Actes de la province eccl^siastique de ReimSf tom. I, pag. 635.)

LaTille de Laon, dans laquelle Arnoul s'^tait r^fugi^ avec Gharles de Lorraine, fut livr6e k Hugues
Capet par T^vfique Adalh^ron-Ascelin. Charles et Arnoul furent envoy^s prisonniers k Orldans. Le roi
eoQToqua un concile pour faire juger Tarchevdque. Cette assemhl^e se tint, au mois de juin 994 , dans
Tabbaje de Saint-Basle (i6), pr^s de Reims (17]. U s'y trouva deux archevdques : S^guin de Sens et
Dacbert de Bourges, et onze 6v4ques : Gui de Soissons, AdaIh6ron de Laon, Herv^e de Beauvais, Go-
tesroau d'Amiens, Ratbode de Noyon, Odon de Seaiis, Gauthier d'Autun, Brunon de Langres, Milon
doM^coo, Arnoul d'0rl6ans, Herbert d'Auxerre, et un grandnombred^abls^s. Amoul,tir6 desa prisouy
fut aroen^ pour 4tre jug6 par le concile.

La pr^sidence fut d6f6r6e k Tarchev^que de Sens, le plus ancien des m6lropolitains; Arnoul d'0r-
Uansfut d6sign6 comme promoleur. Apr6s quelquespr61iminaires,lepromoteurcxposalacause. Lepr6-
si(ientd6claraque,selonlescanons(18|,ilne proc6aeraitaujugementqu'autant(Tu'on promettrait defaire
gr4ce de la vie k Taccus^, s*il 6tait convaincu ; alorscommen^a leproc6s. On proauisit contre Arnoul leser-
meat de Gd61ite qu*il avait souscrit ; le t6moignage du pr6tre Adalger, qui assurait n'avoir ouvert les
portes de Reims que par les ordres de rarchev6que ,* la sentence d'excommunication qu'il avait port6e
coDtre les auteurs du pillage, et qui n'6tait plus, d'apr6s sa conduite. qu'un stratag6me pour cacher sa
trahison. Les d6fenseurs : Jean, 6colfttre d'Auxerre ; Rodulphe, abb6 deSenoncs, et Abbon, abb6deFIeury,
flrent valoir en faveur d'Arnoul : l^ qui\ ne pouvait r6pondre, ni par cons6quent 6trejuff6avantd'6tre
r^tabli; 2® qu'il fallait faire les sommations canoniques; 3<^ que la cause devait 6tre notiuee au Saint-
$iei'e; 4<^ que les accusateurs et Taccus^ devaient paraltre devant un concile plus nombreux. A ces
moTeas de d6fense on r6pondit : que les accusateurs 6taient de caract6re k n'6tre pasr6cus6s : qu'Arnoul
avait 616 cit6 plusieurs fois, et qu*il avait toujours refus6 de comparaltre : qu^ilpouvait 6trejug6 sans
^tre r6tabli,on en avait us6 ainsi k r6gard d'Ebbon deReimset d'HiIdeman de Beauvais : qu'enfin le pape
avait^te consuIt6, et on produisait comme preuves les lettres du roi et des 6v6ques. Le promoteurchercha
i etablir la comp6tence du concile dans une d6cIamation fort peu mesuree contrela courde Rome (19).

Ensuite Arnoul fut introduit, ct prit place au rang des 6v6ques. Le promoteur lui reprocha son innd6-
1it«^ au roi ; Tarchev^que essaya de nier et de taxer d'imposture les t6moins qui d6posaient contre lui.
Sor la proposition de quelques abb6s, il se retira dans un lieu s6par6, pour conf6rer avec quelques pr6-
lats qu'il choisit pour conseils : c'6taient Tarchev^que de Sens, el les 6v6ques d'0rl6ans, de Langres et
dAmiens. L^, k genoux devant eux, il s'avoua coupable : aveu qui fut r6iter6 en pr6sence des 6v6ques
et des abb6s. Telle fut la prenii6re session.

Le lendemain on se r6unit de nouveau ; les esprits 6taient mieux dispos6s en faveur d'Arnoul : sanais-
sanre, sa jeunesse, int6ressaient les uns; les autres voyaient en sa personne tout le corps 6piscopal com-
promis; tout annon^ait une sentence favorable. Mais les deux rois, Hugues et Robert, se rendirent au
eoQcile, et se firent rendre compte de ce qui avait 6t6 fait. Arnoul, quon flt paraltre devant eux, inti-
inid6 par leur pr6sence, ne r6pondit qu'avec embarras aux questions qui lui 6taient adress6es, et flnit
parconfirmer ses aveux de la veille. « Prostcrnez-vous donc, lui dit r6v6que d'0rl6ans, prosternez-vous
derant vos maltres, que vous avez offens6s. » Arnoul se prosterna les svjq 6tendus en croix, et demanda
la vie avec des g6missemenls qui tir6rent des larmes des yeux de tous les assislants. L'archev6aue de
Bour^es se jeta aux pieds du roi et demanda gr&ce. Hugues se laissa fl6chir, sous la r6serve c[ue 1 acdus^
resterait soas sa garde. Alors Ics6v6ques proc6d6rent&la d6position : on le d6pouilla des insignes de sa
di?nile, eton lui fit souscriie un acte d'abdication copi6 Sur celui d'Ebbon (20); et apr6s qu'il Teut
^i?iie, on lui ri^p6la ce qui avait 6t6 dit 6galement k Ebbon : Secundum professiunem tuam et subicrip'
nf:in, cesia ab officio (21).

(16) L'abbaye de Saint-Basle, k Vcrzy, pr6s de
Reinis. fut detruite apr6s ia suppression des ordres
re!i?ieux en Francc.

17) Nuus avions eu la pens6e de rapporter tex-
tuellement les actes decc concilc, r6dig68 parGer-
^^''rt. Mais plus on lit ccs actes, plus ils paraissent
JuspccU. Dabord r^crivain est celui qui a pris la
plaec du pr6Iat d6pos6, et qui cst interess6 k pr6-
Jeoter les d6cisions du concile sous un jour favo-
raWe : ctcet 6crivain avoue dans sa pr6face qu'il a
'ail des additions, des suppressions dans les actes
ori?inaax ; qu'il a commont6, paraphras6 les dis-
f^jurs, etc...; ce qui ne pr6vient pas en faveur de
^fid^;lil6. Ensuitelesseules 6ditions que nousayons
derette oeuvre de Gerbertont 6t6 donn6es par des
l^^^ivtiques : les continuateursde Magdebourg et les
'|'ritiersd'A. Werhc»! ; et ces 6iliteurs nc soiitpas k
Ul.ri du soup^on d'intorf»olaliun. Nous nous roii-
'♦•ntons alors d'uiir «^implo jiujilvse.

I^. Connl. fle ToI«'*de, i\^ Vi^n «33, cin. 31.

(lit) V.O «li^rours sciil traliit rinfid«''lilr do la ro-
'*li«m. Ouelques autours onl Voiilii voir dans r'otto
'-«'rilicles iiiaxiiiios de rKfrlisogalliraiie ; celle-ci
'M^^u^se avec force une lclle imputation : jamais

calholique n'a pu prononcer ce qu'on metici dans
la boucne d'un 6v6que ; el Gerberl lui-m6me, quel-
que int6ress6 qu'il pdt 6tre k exag6rer les torts de
la cour dc Rome, n'a pas pu 6crire les maximes
h6r6tiques dont ce discours est rempli. Sansdoute
TEglise enti6re a g6mi sur les scandaJes donn6s par
certains pontifes, mais iln'est venu dansla pens6e
d'aucun catholique de dire qu'un pape vicieux perd
son autorit6,etn'apIuslespr6ro^ativesde S. Pierre.
Cettedoctrine sent trop bien \\iclef et ses pareils
pour ne pas laisser deviner la source d'oti elle
6mane.

(20) Nous ne citons pas cette pi6ce qui est la re-
production de Tacte de d6mission d'Ebbon.

(21) II est vrai qu'Arnoul avait manqu6 iilafld6-
Iit6 qu'il avait promise k Hugues Capet, pour em-
brasscr lo parti de la 16gitimit6 ; mais une telle
fauto etait bien excusable dans un pr61at qui 6tait
lui-rnoine de la famillc d6cliue. On ne peut donc
atlribuor larigucurdo la sontonce qu'3i rintluence
du roi ; ot rassoinbloe dc Saint-Basle doit 6tre
regardee conime uiie faction politique plutOt que
comme un v6ritable concile.

m

SILVESTRI H PAPiE OPP. PARS. — DE REBUS ECCa-ES.

i9i

Adalger voulut implorer la cl6mence royale, et rejeter sur son archevfimie la faute dent il avait 616
rinstrument et le moteur : los 6v6ques lui reproch^rcnt avec indignation aavoir perdu Arnoul par ses
conseils. On ne lui laissa que le choix de Ja d6position ou deiexcoramunication perp6tuelie. U choisitla
d6position, et 11 fut r6duit i la communion laique. Enfin le concile prononQa de nouveau l'excomnm-
nication contre les auteurs du pillage, qui n*avaient pas encore donn6 satislaction (22).

Arnoul d6pos6,il fallait 6Iire un autre archev6que. Huf?ues Capet fit tombcr le choix sur Gerbert, qui
avait 6t6 le pr6cepteur de son flls. 11 fut dress6 acte de r6iection du nouveau pr61at, <jui fit aussit^t sa
profession ae foi.

ACTE DE UELECTION DE GERBERT

Semper quidem, dilectissimi fratres, judicia Dei A
justa sunt, sed interdum occulta. Ecce enim post
dissolutionem beatse memorise patrisAdalberonis,
quemdam ex semine regio prodeuntem nobis Ec-
clesifieque Remensi prcefecimus, et clamore multi-
tudinis impulsi, Scriptura dicente : « Vox populi,
vox Dei, » etsanctorum canonum institutis, desi-
derium ac vota cleri et populi in clectione episcopi
perquirentium. Caligavit acies mentis nostro^, littc-
ram incauiesequendo,concordem sentcntiamdivi-
narum Scripturarum parumiuvestigando : non erat
quippe vox Dei, vox populi clamantis : « Crucifige,
crucifige. » Ergo non omnis vox pupuli, vox Dei
est, nec omnis cleri et populi vota et desideria in
electione episcopi perquirenda sunt, sed tantum
simplicis et incorrupti, id est spe queestus minime 3
•illecti. Sententiae Patrumexponendae. « Nonliceat,
inquit, turbis electionem facere eorum qui ad sa-
cerdotinm provocantur; sed judicium sit episcopo-
rum,ut eum ipsi qui ordinandus est probent, si in
sermone, et in fide, et in episcopali vita edoctus
est. »

Nos igitur episcopi Remorum dioecesos, secun-
dum has constitutiones Patrum, favore et conniven-
tia utriusque principis nostri Hugonis augusti, et
excellentissimi regis Roberti, assensu quoque eo-
rum qui Dei sunt in clero et populo, eligimusnobis
archiepiscoporum abbatem Gerbertum, setatema-
turum,naturaprudentem, docilem, affabilem, mi-
sericordera ; nec praxferiraus illi vagam adolescen-
tiam, ambitionem se extollentem, omnia temere
ministrantem,imo nec talibus subjugaripatientcr
audilu perferimus, quorum sapicntia et consilio
ecclesiastica ac civiliajura administrari non posse
scimus. Cumque in unoquoque episcopo sit hoc
speculandum, maxime tamen in eo, qui cffiteris
priBest, metropolitano. Eligimus itaque hunc Ger-

bertum qui fuit : hujus vitam acmores a puero

novimus, studium in divinis ac humanis rebus ex-
perti sumus,hujus consiliis ac magisterioinformari
queerimus; ejuseleclionem subscribendo confirma-
raus, stabihmus, corroboramus communi omnium
bonorum consultu.

PROFESSION DE FOI DE GERBERT (23)

Ego Gerbertus gratia Dei prceveniente mox futu-
rus arcbiepiscopus Remorum, ante omnia fidei do-
cumenta verbis simplicibus assero^ id est Patrem
el Filium et Spiritum Sanctum unum Dcum esse
confirmo; totamque in TrinitateDeitatem coessen-
tialem, et consubstantialem, et coseternalera, et
omnipotenterapro^dico ; singulara quaraquo inTri-
nitate pcrsonara verura Deura, et totas tres perso-

(22) Nous croyons devoir rapprocher de la nar-
ration de Gerbert,quenousavonsanaIys6c,Ierecit
du conlinuateur d Airaoin touchant le ra6rae conciie:
<c In illis diebus inReniensiumcivitate erataicbie-
piscopus, vir bonus et niodestus, frater(filius) Lo-
tharii regis ex concubina, norainc Ariiulfus. Hugo
autem rex invidebatei, volcns exterminarc progc-
niem Lotharii regis.Congreg^ansque in urbc Remen-
si sviiodum, in cum locum idem Hugo rex invitavit
archicpiscopum Senonico; urbis,noniiueScguinum,
cum suifraganeis suis. In quo concilio ferit degra-
daridominum Arnulfum archiepisconum Hcmorura
dolo nepotis sui (patrui,, quera tenebat in carccre,
diccns non.debejre esse cpi.^copura natum ex con-
cubina.Inloco auteraejuscousecrarifccildominum
Gerbertum monachuni philosophum : qui Gerbertus
magister fiiit Roherti regis,filii istius Huirnnis ; et
doniini Leiilhcrici archiepis^copisucccssoris venera-
bilis Scguini : Arnulfuni uutcin mancipuri custodio:

nas unumDeura profiteor Incarnationera divinam
non in Patre, neque in Spirilu sancto, sed in Filio
tantum credo, ut, qui erat in divinitate DeiPatris
Filius, ipse fierct in homine matris filius, Deus ve-
rus ex patrc, homo vcrus ex matre ; carnem ex
matris visceribus habentera,etanimara humanam
rationalem simul in eo utriusque naturse; id est
homincra et Dcura, unam personam, unura Filium,

in Aureliana civilatc. Venerabilis autcra Seguinus
archiepiscopus non consensitin dcgradalioucm Ar-
nuIfi,nequcinordinalionem Gerberti :jussio autcm
regisurgebat. Alii vero episcopi, licet inviti, tanien
propler timorem regisdegradfavcruntArnulfuni, et
ordinaveruntGerbertum. Seguinus autem, plus ti-
mensDcum quam terrcnum regem,noluitconscu-
tire nequitia» regis : sed magis quantum potuit re-
darguit ipsum regcm ; propter quam causam ira
regis contra cum etrerbuit Cum magno itaque dc-
decore expelli jussit Arnulfum dc ecclcsia B. Ma-
ria* virginis Hcmcnsis, ct sic alligatum rctrudi in
carcerem. »

(23) Voyez pour lo tcxte dc Gcrhcrl,lesrcnlurics
de Magdebour^ et lcs Archives administ. dc la vi/le
c/e i?e«m', par M. Varin, tom. 1, pag 100. Voycz
pour la critiqiic VHistoire d^VRgHse f/allicane, par
Lon^riicval, liv. 19, el la CriiiqHC dc Flcuri/,\>ar^ikr-
chflli, toin. I, pa^'. 177.

m fiXCERPTA E CONC. MOSOM. m

uDum Christum,anainDoininain,creaturaruinom- A Credo judicium fulurum, ot recepturos singulos

niam qus sunt et auctorem et dominum et recto- pro his qute gesserunt, vel poenas, vel prtemia :

rem cum Patreet 5pirltusanctocon6teor,; passum nuptias non prohibeo, secunda matrimonia non

esse vera camis passione, mortuum vera corporis damno, carnium prseceptionem non culpo^ poeui-

stti morte, resurrexisse irera carnis suse resurre- tentibus reconciliatis eommunicare debere confl-

ctione, et vera animie in qua veniet judicare teor. In baptismo omnia peccata, id est tam illud

Tiros et mortuos assero. Novi et Veteris Testamenti originale contractum, quam ea qufle voluntate ad-

«niun enmdemque credo auclorem, et Dominum, missa sunt, dimitti credo; et extra Ecclesiam ca-

et Deum, Diabolum non per conditionem, sed per tholicam nullum salvari confiteor. Sanctas synodos

arbitriom factum esse malum. Credo hujus quam quatuor quasuniversalismater Ecclesia confirmat^

gestamus, et non aiterius, camis resurrectionem confirmo (24).

SELECTA E GONGILIO REMENSL

(Actes de la province eccUsiastique de Reims^ tom. I, pag. 641.)

ED9d3, Gerbert r6unit les ^vdques de la province en concile, pour eondamner Herberi III, eomte de
Vermandois, et d^autres seigneurs qui piilaieni les biens de l*Eglise. Le concile adressa aux coupables
la remontrance suivante :

MONITOIRE.

Gerbertus et omnes episcojn diaceseos Remensium pervasoribus ejusdem,

Gerbcrlus gratia Dei Remorum episcopus,Guido B insania vestra sanis intellectibus nostris obsistet ?

Suessionicus, Adalbero Laudunensis, RatbodusNo- Clades clero infcrtis, a cIeri,monachonim et pau-

TJomensis, Rotardus Caraeracensis, Odo Sylvanec- perum rapinis non cessatis. Convenimus ergo eon-

lensis, Fulco Ambianensis, Framericus Morinensis, scientiam \estram omnes episcopi Remorum dioe-

Heriveus Belvacensis, per gratiam sancti Spiritus reseos, et ad satisfactionem invitamus,spatiumque

episcopi. Vobis, Gerberlo (25), et his qui subscripti poenitentiee usque in proximis Kalendis attribui-

sunt pervasoribus, carnificibus atque tyrannis, diu mus, tunc vos aut fertiles Ecclesise palmitcs reco-

modcslia sacerdotum furoris vcstri rabiem susti- gnituri, aut tanquam inutile lignum ab agro Dei

nuil ; et adhuc patientcr exspectat. Quousque ergo gladio sancti Spiritus excisuri (26).

EXGERPTA E GONGILO MOSOMENSI.

Uon, abb6 de Saint-Boniface dc Rome, fut envoy6 en France par le pape, en qualit^ de I6gat, pour
terminer rafTairc d'Arnoul. Un concile fut indiqu6 kNouzon, pour le mois de juin 993; il ue s'y trouva

3ue quatre 6v6ques, encore n'6taient-ils pas de France. C'6taient Liudulfe, archev6<]ue de Tr^ves, Aimon
c Yerdun, Nolger de Liege, et Sigefroi de Munster. Gerbert, cit6 auconcilc,s'assiten face des ^v^que?,
pour rendre conipte de son ordination. L'6veque de Verdun e\posa les faits dans un discours qu'il
pronoQQa en langue vulgaire, pour 5tro compris des Iruqiies. Ensuite il donna lecture d'une leltre du
pape adressie aux m^tropolitainsdes Gaules sur cette aliairc. Gerbert pronouQa lui mSmebon apologie,
et Id remit par 6crit au legat. Apr^s la d^liberation du concile, il fut ordonn^ k Gerbert de s'abstenir
detoutefonction, et degarderla suspense jusquauprochain coucile, indiqu^. & Reimspour le mois de
juillelsuivant. Gerbert voulut protesler; mais sur les reprcsentations de Tarchevdque de Trdves, il
cuQseotit k s*abstenir de ceI6brer la messe.

DISGOURS DE GERBERT.

Scmper quidem, reverendissimi patres, hunc G ritas, qua mc foretutumcxistimabam.Recordabar
diemprae oculis habui, speac voto ad eum inlcadi, pra;teritorum beneficiorum, dulcis atque aifabilis
exquo,a fratribus meis adnionitus, onus hocsacer- bcnevolentise vestr£e,qua prsestantium saipenumero
<Iotii non sinepericulo capitismei subii. Tantierat cum multa laude usus fueram : cum ecce subito
ftpudme pcreuntis populi salus,tantivestra auctO' contrarius rumor vos ofTensos insinuat, vilioquo

'^l\\ Gerbert, epist. 25 et 26 his\ Labbc, tom. IX, (26) Gerbert, epist. 40 5«; Labbe, tom. IX, col.

'^I. 739; Hardouin, tom. VI, part. i, col. 724 ; 740; Hardouin, tom. VI, part, i, col, 723; Marlot,

Mariot, lora 11, pag. 49, etc. lom, II, pag, 49, etc.

(35) Gtrbcrto^ Heroert^ comte de Vermandois,

m

SYLVEStRl 11 PKVJk OPP. PARS H. — DE REBOS ECCLES.

196

dare laborat quod magaa paratum virtute inter A
alios constabat. Horrui, fateor, et quos antea for-
midabam gladios, prse indignatione vestra postha-
bui. Nunc, quia propitia divinitas coram contulit
quibus salutem meam semper commisi, pauca su-
per innocentiam meam referam, et quonam con-
silio urbi Remorum praelatus sim edisseram.

Ego quidem post obitum divi Ottonis Augusti cum
statuissem non discedere a clienteia patris mei
Adalberonis, ab eodem ignorans ad sacerdotium
prflBelectus sum,atque>in ejus discessu ad Dominum,
coram illustribus viris futurus pastor ecclesisB de-
signatus. Sed simoniaca hseresis in petrae soliditate
me stantem inveniens repulit, Arnulfum prffitulit.
Gui autem plusquam oportuit, fldele obsequium
exhibui,doneceum per multoset per me apostatare B
palamintelligens,dato repudii libello,cum omnibus
suis apostaticis dereliqui, non spe, non pactione
capescendi ejus honoris, ut mei eemuli dicunt, sed
monstruosis operibus diaboli territus in effigie ho-
minis latitantis ; non ideo^ inquam,illum dereliqui,
sed ne illud propheticum incurrerem : c< Impio
prsebes auxilium, et his qui oderunt me amicitia
jungeris, et idcirco quidem iram Domini merebe-
ris (/ Par.y xix). » Deinde, sanctionibus ecclesias-
ticis per longa lemporum spatia peractis legeque
peremptoria consummata, cum nihil aliud restaret
nisi ut judiciaria potestate principis coerceretur,
et tanquam seditiosus et rebellis a principali ca-
ihedra removeretur ; lege Africani concilii iterum q
a fratribus meis et regni primatibus conventus et
commonitus sum, ut, excluso apostata, curam
discissi et dilaniati susciperem populi ; quod qui-
dem diudistuli^etposteanonsatissponte acquievi,
quoniam quse tormentorum genera me comitaren-
tur, omnimodis intellexi. Hffic est viarum mearum
simplicitas, hcec innocentise puritas, et coram Do-
mino et vobis sacerdotibus in his omnibus munda
conscientia. Sed ecce ex adverso occurrit calum-
niator; vocum novitatibus, ut major fiat invidia,
obioquitur : Dominum tuum tradidisti, carceri
mancipasti, sponsam ejus rapuisti, sedem perva-
sisti. Itane ego dominum tradidi, cujus nunquam
servus fuerim, cui etiam nullum sacramenti genus
nunquam (»{c)preestiterim? Sed si illi ad tempus fa- ^
mulatus sum, fecit hoc imperium patris mei Adalbe-
ronis, qui me in Remensi ecclesia commorari prse-
cepit, quoadusque pontificis in ea sacrati mores
actusque dignoscerem.Quoddum opperior,hostium
preeda factus sum, et quae vestra muniiicentia ma-
gnorumque ducum largitas clara et preecipua con-
tulerat, violenta prsedonum manus abstulit, meque
pene nudum gladiis suis ereptum doluit. Denique
postquam illum apostatam dereliqui, vias etitinera
illius non observavi^ nec quolibct modo ei commu-
cavi ; quomodo ergoeum tradidi,qui ubitunctem-
poris fuit nescivi ? Sed neque eum carceri manci-
pavi, qui nunc nuper sub prsesentiafldelium testium
Beniorem meum conveni|Ut proptermenecad mo«

mentum ulla detineretur custodia. Si enim aucio-
ritas vestra per me staret, tantum Arnulfus vilc-
sceret, ut mihi obesse minimum valeret. Quod si
contraria mihi (quob absit 1) sententia vestra de-
cerneret, quid mea interesset utrum Arnulfus an
alius Remorum constitueretur episcopus ?

Jam de rapta sponsa, sedeque pervasa, quod di-
citur ridiculosum est. Dico enimprimumnunquam
illius fuisse sponsam quam, pro legitima donatione
spiritualis dotis, collatis ante beneficiis exspoliavit,
proscidit, dilaniavit. Necdumsacerdotaliannuloin-
signituserat,etjamomnia quaenotatae sponsffifuisse
videbantur, satellites Simonis vastaverant. Dico
etiam : Siconcedaturquolibetmodoilliussponsam
fuisse, utique esse desiit, posiquam pollutam etvio-
Iatam,et(ut itadicarajadulteratam suisprsedonibus
prostituit. Num igitur eam, aut quam nou habuit,
aut quam suo scelere perdidit, illius sponsam ra-
pui ? Sedem autem multitudine populorum refer-
tam advena et peregrinus, nuUius fretus opibus,
pervadere qui potui ? Sed forie apostolica sedes
nobis opponitur, tanquam ea inconsulta summum
hoc negotium discussum sit, vel ignorantia, vel
contumacia. Certe nihil actum est vel agendum
fuit, quod apostolicse sedi rclatum non fuerit,ejus-
dcra per decem et octo menses exspectata senten-
tia. Sed dum ab hominibus consiliumnoncapitur,
ad Filii Dei supereminens eloquium recurritur :
« Si oculus, inquit, tuus scandalizatte, erueeum,
et projice illum abs te. {Matth. v.) » Et fratrem
peccantem, coram testibus coramque Ecclesia
commonitum,et non obtcmperantem,decernit ha-
bendum tanquam ethnicum et publicanum. Con-
ventus ergo Arnulfus, commonitus liiteris et lega-
tis episcoporum Galliae, ut a coepio furore desiste-
ret, et^ si valeret, quoquomodo se proditionis sce-
lere purgaret ; dum monita salubria contemnit,
habitusest tanquam ethnicus et publicanus. Nec ta-
men idcirco dijudicatur ut ethnicus,ob sedisaposto-
licae reverentiara, sacriquesacerdotiiprivilegia; scd
aseipsoinseipsum sententia damnationis prolata,
hoc soluminomni vitasuapreeclare egisse dijudica-
tum est. Quia nimirum si, se ipso damnante, epis-
copi absolverent, poenam scelerisejus incurrerent.
u Si, inquit, Maguus Leo papa, omnes sacerdotes
et mundus assentiat (^tc) damnandis,damnatiocon-
sentientes involvit, non praevaricationem conscusus
absolvit. Hocenim Deus omnium indicavit, qui pec-
cantem mundum generali diluvio interemit. » £t
papa Gelasius : « Error qui semel est cum suo au-
ctore damnatus,in participe quolibet pravse commu-
nionis effecto exsecrationem sui gestatetpoenam.»

Excluso itaque illo ab Remensi eoclesia, mihi
reluctanti, multumqueea qua; passussum,etadhuc
patior, formidanti, a fratVibus meis Galliarum epi-
scopishoc onus sacerdotii sub divini nominisobto-
statione impositum est. Quod si forte quidpiam a
sacris legibus deviatum est, non id malitia, sed
temporis importavit uecessitas* Alioq;ui temporQ

IW

CONCIUIJM BAVfiNl^ATftNSll.

m

hostili omnc jas omne(}ue liciium cavere, quid est A piis. Hincdiraegcstas ; lioffe&el apothecas armata

aliud quam patriamperdere, et necem inferre? Si-
leol eqaidem leges inter arma, qiiibus ille Odo fe-
raUs bestia ita hoc iempore abusus est, ut reveren-
dissimossacerdotes Dei quasi viliamancipiacaperet,
nec ab ipsis sacrosanctis altaribus temperaret,
commeaius publicos intercluderet.

Redeo ad me, revereudissimi patres, cui specia-
liter ob salutem pereuntis populi, totiusque reipu-
bIicecuram,mors furibonda cum suis incubuitco-

manus sibi vindicat : iliic fortis gladius^intuspavor
dies ac noctes reddiderunt insomnes. Sola vestra
auctoritas, ut tantorum malorum levamen flerety
exspectata est, qu» tantamvim habere creditur, ut
non solum Remensi. sed etiam omni ecclesiffiGal-
lorum desolalae et pene ad nihilum redactie subsi-
dio esse valeat.Quod divinitate propitia exspectamus
et ut flat, omnes in commune oramus (27).

GONGILIUM RAVENNATENSE

A Gbrbbrto archiepiscopo habitum anno 997, de multis ad disciplinam ecctesiaslicam

spectantilnis (2SJ.

(Apud. Labb. Conc. tom. IX, pag. 709.)

Perpctuo regnante Domino nostro Jesu Ghristo, B
temporepiiCffisarisOttonisIIIyinannoiiimperitejus,
indictione xi, sub imagine Salvatoris, infra valvas
majorisecclesice Ravennatensis, Gerbertus,ejusdem
ecclesiffi prssul, residenscum pluribus episcopis et
presbjieris ecclesice memoratae, astaniibus diaconi-
biis et cuncto clero, dixit :

I.

« In sancta ac Ravennate Ecclesia, cui divina
dispensatio prseesse meTvoluit, dudum consuetu^o
estvaldereprehensibilis orta, utsubdiaconuscorpus
Domini, quod formatum appelIant,tempore conse-
crationis episcoporum, ipsis vendant episcopis, et
chrisma vendant archipresbyteris annualiter paro-
cfaiffi vestrs. in quibus apparet venditioFitii Dei, et
Tenditio Spiritus sancti.Qua de re preesenti decreto G
coostituo ut in hac sede et in his omnibus quae ad
Dos pertinenty ulterius minus fiat. » Quod omnes
slataeotes laudarunt. Et dixit : « Si quis autem
coDtra hoc decretum ausus fuerit attentare, ana-
thema^sis ; »et responc'eruntomnes : u Amen. »

IL

V Statuimus etiam ut annualiter in festo sancti
Vitalb omnes archipresbyteri ad nos pertinentes,
pro respectu sedis, subdiaconis nostris annualem
ceosum persolvant solidos duos, et quicunque con-
cesserit censualiter, sentiat ultionem, arbitrio pri-
morum hujus Ecclesiae. » Et ab omnibus est lau-
datom.

m.

« Et quamvis anliquitus sit statutum nt nemo epi- D
scoporum alterius clcricum sine eo mandanle littcris

(27) Labbe, tom. IX, col. 747 ;Hardouin, tom VI
part. 1, col, 733 ; Marlot, lom II, pag. 54.

[ti) Huic iToodo interfuisse Ottonem Imp, ait Ru-
beus, Hist. lib. v ; sed ex his actis falsi convincitur.
Quam vero refert Rivesius inHistoriaconciliorum,
sTDodum Ravennse hocipsoanno habitam,Gerberto
praeside, ia quaHugonem abbatem Farfeniem, ini<*

recipiat, aut ecclesiam [f. deest dedicet] in alterius

dioecesi,velperacceptam,8ivepromissampccuniam;
sednequeillum[/. deest promoveaij quem proba-
bilem ad officium non inveniat, aut immaturaeeias
vel crimen excludit; nec illum quem inscitia coer-
ceat, vel leges infamia damnent, aut debilitas vel
imminutio membrorum cohibeat,seu quemabjecta
officia vel ministeria deformia notant, vel quem
turpislucricupiditasabjicit, vel contra leges prohi-
bitio;neque ullumeorum, quos neophy tos dicunt,
bigamos, curiales, vel laicos, vel eorum qui in ca-
nonibus etlegibuscohibentur : undecompeierenon
ambigimus utprflesenti concilio priscorum Patrum
sanciiones firmantes teneamus, ut nemo nostrum
ecclesiamvel aliquando oratoriumin alterius dioe-
cesi dedicare attentat sine permissuetconsensuepi-
scopi ad quem pertinet ipsa dioecesis; neque alterius
dioecesenses vel parochianos recipere aut promo-
vere seuretinere pr6esumat,sine canonicis epistolis
quas Nicsena synodus, apud Rithyniam congregata,
sancivit Latino more recitari formatas; et ut nullu-
sacris permittai ordinibus, nisi quem setas, vita,
doctrina, mores, auctoritas canonica commendat
atque legalis. Ut autem heec sanctio per omnia fir-
mior teneat,et ut hoc indignis non concedatur, sub
anathematis obligatione nosmetipsosconstringimus
etsuccessores nostrosepiscoposqui contrahaec de-
creta preesumpserint. Et si quis sacri ordinis de se-
pultura mortuorum aliquid acceperit,nisifortequ8e
sponte ab amicis vel propinquis mortuorum eccle-
sise fuerint co]Iata,hac maledicUone teneantur ob-
noxii. »

que et simoniace ingressum, poenitentiam egisse
ait, et Arnulfo Mediolaneusi papatum a6/a/um,.nul-
lum ejus apparethocanno vestigium ; aineque iunc
Arnulfus ullus erat Mediolanensis archiepiscopus,
cui papatus auferretur. Nam Arnulfus primus obiit
anuo 975, Arnulfus vero secundus anno tantum 9911
archiepiscopatum ioiit. Gabriel CossAaT»

m

SYLVESTRI II PAPiE OPP. PARS IL - DE REBUS ECCLES. - CONC. ROM.

m

Ellaadaveruntomnes pariter acclamanies placere A
sibi, ac diceutes clamavcrunt:Fiat, fiat.

Promulgata suntheec auno 997 incarnationis Do-
minicffi, die Kalend.Maiarum^ indict. ii, subclemen-
tissimoimperio memorati principis Ottonis, siqui-
dem tertii; etsubscribentesconlirmaverunt episcopi
qui intereraut, et presbyteri cardinales Ecclesi»
Ravenn.

G. A. R.

Ubertus Livieusis.

Albardus Sarsinas.

Joannes Bononiensis.

Raimbaldus Corneliensis.

Uildeprandus Faventinus.

Georgius Comaclensis.

Georgius Ccesenas*

Leo Ficodensis.
Tcupertus Pupiliensis.

Cbristophorus, etGuinizo, nuntiisanctaeParmen-

sis Ecclesiae.

Joannes, et Joannes, et Yannius presbjrteri.

Anasiasius, et Deus dedit, Paulus, et Leo.

GONGILIUM ROMANUM

Anno 1002 celebratum

PRiESIDENTE SYLVESTRO 11. PONTIFICE MAXIMO,

In qvx) inter coetera abbdtice Pertisince inimunitas asserta

(Apud Labb. Conc. tom. IX, pag. 1247.)

Qufiecunquelitesjudicialicalculodefiniuntur,opti-B rium Ecclesiaetuaenequesublraxi, neque subducere

mum est utscriptoris officio commendentur,nepro-
tractu temporum oblivioni succurabant, eirecidivo
ortu prfleteritum errorem incipiant.

Prsesidenie itaque domno SilvestroII, Romanse
sedis pontifice, in synodo habita in palatio sacro-
sancto Lateranensi, anno quarto ordinationis suae,
mensis Decembris die iertia, indictione primaiastitit
Petrus scriniarius ejusdem sacri palatii^ et coram
universa synodi hunc protulit sermonem, dicens :
« Domine papa,hic abbastuus de Perusia queritur
adversus Cononem Perusinum episcopum, qui ar-
mata manu suorum saiellitum desubaltaremona-
sterii tui,ciyusipse regimentenei,absiraclusfuerit,
et extractus deecclesi8ejanuis,et fratrum ciaustris.

feci ; sub jure et dominio Ecclesiae nosirse iliud
inveni,et iia possessum usquenunc tenui. Yeniant
privilegia nostrorum aniecessorum paparum,ei his
perlectis censeant fraires coepiscopi quae sit ffiqui-
tatis reciitudo. » Prolaiis ergo in medium privile-
giis,Joannis scilicet pap<e aiqueGregorii,ejuspr8e-
decessorum, ac coram omni synodo perleciis, ait
episcopus : « Privilcgia haec non reprobo, sed sine
consensu antecessoris mei, cujus iemporibus illud
prius privilcgium factum esi, lactum fuisse dico ; si
solum viderem consensum.habcrcm indesetcrnum
silcniium. » Cui e contra omnisclcrus sanctic Ro-
manae Ecclesiae ait : « Vidimus omncs epislolam an-
tccessoris tui,in qua et consensus erat, eiprecibus-

omuiaquae ibi inventasunt ad utilitatem fratrum, q ui hoc fierei, episcopus obnixc posiulat; cujusrei

direptioni concesserint, de quibuspartemnoscitur
habereepiscopus ; quoniameisdem sacrilegiis com-
municatepiscopus,ejusdemquecriminisnequaquam
crcdituralienus.u Adquem prffisens respondit epi-
scopus : » Paratussum me expurgare secundum isio-
rum meorumfratrum judicium,quoniam neque mea
prfficeptione, nequemea voluntate idfactumfuerit ;
et si abbasde aliquo mihi procIamaret,aut ad satis-
factionemillumcogerem,aut, si non possem,meam
gratiam cum omnibeneflciosibi defenderem. Sed,
omnium pontificum Pater, misericordiam tuamet
totius conventus prffisentis exoro, ut nullum mihi
hodieprffijudicium flat. Tu mihi Ecclesiam Perusi-
nam commisisii,et ut ego neque illam imminuercm

testes sumus, et secundum canonicam sanctioneni
verum fuisse comprobamus. » Oblatis deniqne
Evangeliis, et clericisjurare paratis, episcopi hanc
dederunt senientiam ut aut cpiscopus tesiimonia
illa reciperet, et pcBnam privilegii persolveret, aut
monasteriumilludrefularci.Episcopus auiem prae-
diclus Conon sancise Perusinffi Ecclesiffi, monaste-
riumillud prffinominatum sancti Pctri nonlonge a
Perusina civitate coustituium, cum omnibus ad id
monastcrium pertinentibus, ei in prffifatis privile-
giistitulatis, domino suo SiIvestropapffirefutavit,ct
prffifato abbati pacis osculum atiribuit, atque cum
se adjuturum deinceps promisit. Post hffic auicra
idem reverendissimus papa hoc cum Romanis judi-

nequeimminoi consentirem, me fecisti jurarc.Mo-D cibus decrevit ut quicunque Pcrusiuffi Ecclcsiw epi-

nasterium illud, quod isteabbas tenet, ad meum
episcopatum proprie pertinet,etnullialterijuri sub-
jacebit; silex inde flerei, vester apostolaius nullam
specialitatem in eo haberet. »
Cui reverendus pi^ subjunxit ;« Ego monaste*

scupus hanc definitam liiem renovare contrahunc
abbatem vel suos succcssores tcniaverit,decem lihras
purissimi auri Lateranensi palatio componat. Ha3C
deQuitio iu oeternum valitura permaueat*

»1 SILVe^RI !l >kPM OP^. PARS ni. — feWSt. Et WPLOJI. — SeGT. !. »4

GERBERTl

POSTVODUM

SILVESTRI II PAP^

OPERUM PARS III. - EPI8T0L1 ET DIPLOMm.

SEGTIO I
Epislolce anle summum ponlificatum scriplce.

CURANTE ANDREA DUCHESiNIO
(Historiss Francorum Scriptores^ lom. II, pag. 789-8^4.)

EPISTOLA PRIMA. A non autem legaio credenda, sed nec chartis inse-

AD OTHONEM CASAREM. renda, nisi vestro consultu.

EPI"^TftI A III

Domino suo Othoni Cffisari semperAugusto, Ger- Muri^A\jx^ix *ii.

Baiusquondam liber. Dum regnorum publica per- ^ gerebehtdm episcopum terdonensem.

pendonegotia,serenissimidomini meiaurespropriis ^ °^*^» ^P®^ ^^«^»*^»' prasentis maii sUtum slul-

occuparc expavesco.LoquaturDominus meus servo ^^^ ^^^ dissimulare, loqui mvidiosum, ne odioper-

«0 propriis epislolis solito more, ut ejus servitutis »onarum agi videamur. Si licet abbati quibuscunquo

Galcxhibitio, tollatur ambiguitas epistolarum,quae personistradereimmobilia monasteriilibellario no-

Caesaris nostri gravitatem saepe nobis compertam i»me,mobiha obtentu eleemosynae, nec relinqucre

ajentibus, cognitam non reprcesentant.Denique si- *^ ^^ forteresidua sunt, eorum haeredem flerimo-

gnanicritnobisvosvelle,autnolle, sententiaprolata «achum, specialiter quo specUt nori abbatis ordi-

beneaut non bene.Quantum enim in nobisest,quod natio?Petroaldi dicunturfuisse omnia,abbatisnulla:

possibUeeslesse,consequensestnosperficere,sives- et ita esse constat, quoniam nihil nobis relictum

Irumcognoverimus velle.O I dicat dominusGereber- estprffitertectaetcommunem usum simplicium ele-

lus cpiscopus sententiam nostrse innocentise super b ™entorum. Epistola domini meijubet Petroaldum

Bro?ingoet!simbardo:dicantLitefredusetGerardus, ^*^^^» ^®^®^® ^^^^ ^®**"^^ • duplicatur pondus paren-

car eorum bencficium perceperit Rodulfus. Non di- tibuspositis in eadem trutina. Vires negotii perpen-

ealor majestatis reus, cui pro Cflesare sUre semper *^*^®' considerate quid amiserim, quid secutus sim,

faitgloria, contra Ccesarem ignominia. P^®*®' gratiam domini mei ; suscipite onus amicl

consilio et auxilio,et quid sit faciendum rescribite.

EPISTOLA 11. EPISTOLA IV.

AD EUMDEM C^SAREM. AD BOSONEM.

e . . -1. j • • • II i> GerbbrtusBosoni inChristo salutem.

Serentssimis aoribus dommi mei mallem referre njxn i.x i^i^

, . 4 . *• o j -j i_ Recedant multa verba, et sequamur facta. San-

imquamtristia.Sedcum videam monachosmeos . ^r • • • • • ..•

,,, . , . j-. * 1 j ctuanumdonnmmeinecpecunianec amicitiavobis

wenuan fame, premi nudiUte, tacere quomodo , , . 1 i. !•

~.4^ 4rr 1 v.i -j u I • 1- damus, nec, si datum est ab ahquo, consenlimus.

poterorTolerabue quidemhoc malum,si nonetiam «, \ .... n. i V, , ,

«;«.«! 1- 7 . VI t M • -1. j^ Fenuraquodvestntuleruntbeato Columbano resti-

&iinul mehor spes forot ablaU. Nescio quibus codi- ... . ... .,

a:vv- 1-v II 111 1 • r» tuite, si experin non vultis quid possimus cum i?ra-

cuQs, quos hbelios vocant, totum sanctuanum Do- .. , • • . • ,, ,^: ...^

• . ^ , , . r. 11 . . tia domini nostri Cspsaris, amicorum consiho et

mini vcnundatum .est. CollecU pecunia nusquam auxiho ; hisconditionibusleges amiciti» non refu-

reperiUr, apothec«e et horrea exhausta sunt,sed in tamus.

iBarsupiis nihil est. Quid ergo peccator hic facio ? si ' EPISTOLA V.

nungratiadominimeifierit posset,satius esset me ad petrum episcopum papiensem.

solum apud Gallos egere, quam cum tot egentibus QuodabbatiamsanctiColumbanihaberevidemur,

mendicare apud Italos.Rainerius Francigena nobis lUlorum nulli gratias agimus.Si ante Dominum no*

iDiimuSyVestrique honoris cupidus, do statu imperii strum a vobis laudati suinus, non indebitas vobis

^eslri me« fidei mulU commisit vobis referenda, reddidimus laudes. Mutua exposcitis co]loquia,et %

Patrol, CXXXiX. 7

i^m

II SlLVESf Rt "PAPM OPK PXRT III. - EPlSt. Et D*L0l4.

m

rapinis noslrjB Ecclesice non cessalis. Noslra velul
propria mililibusdividilis, qui diversain integrum
revocare debuislis. Rapile, praedaniini, vircs IlaliiB
conlra nosconcutite. Opporlunum tempus nacties-
lis. Dominus noster bellorumcertamincoccupatur,
no3 necmanus paratas eumjuvaredelincbimus,nec
quod ejus officii est temere usurpabimus. Si pace
uti poterimus, servitio nostri Ca?saris operam dabi-
mus,cum pra?.senlestum abscntes. Sin, ejustantum
proesentia nostram solabiturinopiam,et quoniam(ut
ait poeta) nu^quam tutafides,et quiafmguntur nec
visa,nec audita,voIuntatem nostram vobis non nisi
scriptis aperimus, ncc vcstram aliter rccipiemus.

EPISTOLA VI.

AD ADELAIDEM AUGUSTAM,

Dominaj suob Adelaidi scmper Augusl», Ger-

DERTUS.

Debeneficiis ct libellariis, cx parle, noslrum
velle ex voto domini nostri Gaesaris exccuti sumus,
Recordetur dornina mea quod innuerit servo suosc
oraturam pro pluribus, alitcr quam fieri possit. Ex
quo a vobis discessimus, nec Grifonem, nec cjus
nuntium vidimus. Terram, quam nostris fidelibus
lieri concessimus, cras quomodo auferemus ? At si
omnia quce omnes jubent fiunt, quid hic facimus?
et sitotum damus, quid tenebimus? Griphoni ubi
possimus bencficium nulUim conccdiinus.

EPISTOLA VII.

AD AIRARDUM.

Gerbebtur quondam scholasticus Airardo suo
salulem.

Petitionibus tuis annuimus, nostra ut exsequaris
negotia, velut propria moncmus. Plinius emende-
tur, Eugraphius rccipiatur : qui Orbacis et apud
sanctum Basolum sunt, prescribaulur. Fac quod
oramus, utfaciamus quod oras.

EPISTOLA VIII.
ad adalberonem remorum arcdiepiscopum.
MantuaD quid cgcrim super ncgotiis vestris. prsR-
sens melius explicabo verbis, quamabsens scriptis.
Glaves librorum quas mitterem ignoravi, propter
communemusumsirailium serarum.Ilistoridm Julii
Gsesarisadomino Azone abbate Dervensi adrescri-
bendum nobis acquirite, ut vos,penes quos nos ha-
bemus, babeatis, et quod reperimus speretis, id est
octo volumina Boetii de astrologia, pra^clarissima
quoque figurarum geometriae, aiiaque non minus
admiranda. Fortunam nostram sola vestra contur-
bat absentia noctesque diesque.

EPISTOLA IX.

AD rtlSILBERTUM ABBATBM.

Si benc valetis gaudemus. Indigentiam veslram
pulamus nostram : quam patimur,ut relevelis ro-
gamus. De morbis ac remediis occulorum Demo-
sthenes philosophus librum edidit, qui inscri])itur
0/)/i//ia//mc(tf ,-ejusprincipium si habetis, habemus,
simulque fiacm Giccronis pro rcge Dejotaro. Va-
lete,

A EPISTOLA X.

AD CESAREM.

Principiani raonaslerii duo fratres. velut exsules
et pcregrini, a nobis recepti sunt, qui desolatio-
nem sui loci a Laudensi episcooo, neophitoque ab-
bate faclara, molcstissime ferunt, simulque refe-
runt se alicui Ecclcsia» minime subjacere debere.
Erit crgo vcstra prudenMffi ac pietatis, ut nec Lau-
densis Ecclesia debito privelur honore odio pa-
storis, nec monasterium sulyaceat tyrannidi deva-
statoris.

EPISTOLA XI.

IDEM AD EUMDEM.

Quid ora caudseque vulpium blandiuntur hic do-
mino meo ? Autexeant de palatio, aut suos reprae-
^ sententsatellitesqui edictaGaisari3contemnunt,qui
logatos cjus intcrficerc moliuntur, qui ip.sum asino
coa^quant. Taceo de me, quem novo locutionisge-
nere equum einissarium su<urrant,uxoremetfiiios
habentcni,propter partem familia} mese de Francia
recollcctam. Victis abestpudor. 0 lempora ! o mo-
res ! ubinam gentiuin vivo ! Si patriam sequor^ san-
ctis<^^imam fidem relinquo; si non sequor, exsulo.
Sed potiuslicetcum fido in palalio exsularc quain
sine fide in Latio rcgnare.

EPISTOLA Xn.

AD HUGONEM SCHOLASncUM.

HuGONisuo Gerbertur quondam scholasticus.
Sccundum amplitudinem mei animi amplissimis

Q honoribus ditavit me dominus meus.Namquce pars
Italias possessiones beatis Golumbani non continet?
Hoc quidem ita ex largitate et benevolentia nostriGffi-
saris", forluna vero aliter instituit. Secundum am-
plitudinem qnippe amici mei amplissimis me one-
ravithostibus.Nam quae pars Italise meos non habet
hostes ? Vires meae impares sunt viribusltalise. Con-
ditio pacis haec cst, si spoliatus scrvio ferire desi-
nent, vcstitum districtis persequentur gladiis ; ubi
gladioferirencquibunt,jaculis verborum appetent.
Gontemnetur impcriahs majestas, cum in me, tum
in scipsa in divisione sanctuarii Domini secundum
libellarias leges facta : quia consentire nolo, perfi-
dus, crudelis, tyrannus cognominor. Ipse Gsesar om-

D niuin hominura excellentissiraus, a furciferis asino
coa?.quatur. 0 amicorum fidissime 1 ne deseras ami-
cumconsilio etauxiiio.Recordare quodte oraverini
me malle esse militem in Gsesariaais castris qoam
regem in extraneis.

EPISTOLA XIII

AD ECBERTUM ARCHIEPISCOPUM TREVIRENSBII.

Vcstram felicitalem, gloriam existimamus essc
nostram. Incommoditatemsiquam sustinetis, simul
patimur. Domini nostri Gsesarismagnanimitalemy
intenlionem,appctitumbonorumvirorurasuperemi-
nentcm cognovistis.Proinde si deliberatis an scho-
lasticosinltaliam ad nosusque dirigatis, consilium
nostrum in aperto est;quodlaudabiUs laudabimus,
quod feretis feremus.

^3

MtflO l — ANTE SutoieM PONTlFlCAtOiA.
EPISTOLA XIV. A EPISTOLA XVIIL

AD FRATRES B0BIEN9ES.

Wy

AD PAPAM JOANNEM.

BeaUssimo papse Joanni Gerbertus solo nomine
ofncii Bobiensis coenobii abbas. Quo me ycrtam ?
prohpudor! Sedemapostolicara si appeIIo,irrideor,
Dec ad vos propter bostes est veniendi facultas, nec
de Ilalia egrediendi liberapotestas. Morari difficile,
qaandonecinmonasterio nec extraquidquamnobis
relictam est, preeter virgam pastoralem et aposto-
licambenedictionem. Dominam Imizam, quia vos
diligit, diligimus. Per eam nobis et nuntiis et epi-
stolis significabitis quidquid nos facere voletis :
simalque nos per eam vobis quidquid de statu et
molimine regnorum cognoverimus vestra interesse.
Yalete.

EPISTOLA XV.

AD PETROALDUM MONACHCM.

Magnamiatelligentiam tuam,frater, ne turbent
fldtaotia. Quite quondamflorentem Dominum cla-
mabast et patrem, nunc conservum habere dedi-
gDantor et parem.Sors omnia versat. In dandis et
aedpiendis, iit menachum decet et nosti; nostra
liceoUa ntere. Ne negligas quod condiiimus, ut tui
memoriam frequeutiorem habeamus.

EPISTOLA XVI.

AD GERALDCM ABBATEM ACRTLIACENSEM.

Occidit, occidit, mi Pater, status Ecclesiarum
Domini. Respub. periit,sanctu8riumDominiperva-
ditur, populus prseda fit hostium. Consule, Pater, G
quo me convertam. Milites quidem mei arma su-
mere, castra munire parati. Sed quae spes sine re-
ctore patrise, cum fidern, mores, animos, quorum-
damllalorum pernoscamus? Gessimus ergo fortunae
stadiaquenostra tempore intermissa,animo retenta
repetimus, quibus si placet magistrum quondam
Dostram Raimundum interesse cupimus, inte-
rimdum Kal. Decembribus Romam iter inlen-
damus.

EPISTOLA XVII.

AD ECMDEM.

Pater meus Adalbero Remorum archiepiscopus
vos bene valere cupit, et quiavestram prcesentiam

Scriptura sancla dicit : Qui ficie Domimm, quw*

rantf nunquam invenire mereantitr. Qui regulam

sancti Benedicti professi estis, «t pastorem dese-

rendo abjecislis, colla tyrannis sponte subdidislis.

Non de omnibusdicotjrannisvestrisducibus. Ante

tribunaiehristiquomodo apparerevultis? Ilfficqui-

dem non causa retinendi honoris scribo, sed lo-

quenda loquens, cura pastorali animam meam cri-

mine libero, non audientesimplico.Apostolicapri-

vilegia revolvite, anathemata qufle mihi ostenditis

ad memoriam reducite, insuper intelligite quodsa-

cri canones dicunt : Qui excommunicatis quolibet

modo se junxerit^ excommunicatus sit. Videte in

^ quantopericuloresvestraesitffi sint. Supernusjudex

faciat vos sua prsecepta cognoscere, et ea opere im-

plere.

EPISTOLA XIX

AD RALNACOAM MONACHCM.

Recte quidem, frater conquereris super abbatis
tui privatione. Oves in convallibus ante ora lupo-
rum absquepastore, monachiinmonasterioabsqutf
abbate. Secundum sciretuum etposse,beneteve]le
et facereadhortor,etmoneo.Uniusanni triadiversa
imperia super te docent qufie vides, fallacia et in-
constantia. Futuram desolationem,nontantum pa-
rietum quantum animarum ingemisce, et de Do-
mini misericordia noli despertfre.

EPISTOLA XX.

AD ADELAIDEM IMPEAATBICEM

Multa quidem peccata meaante Deum,sedcontra
dominam meam, qui ut a servitio repellat, lldem

promissamnunquamviolavi,commbsanonprodidi,
pielalem sine avaritia exercere me putavi.Si erravi
circa voluntatem vestram quid modicum, fecit hoc
improvidentia, non deliberatio : sintque vobissatis
continuatae jam in pcenitentia Quadragesims,
quod certe sic confido esse. Praevaluit ad tempus
quorumdam nobilium pauperum c^eca cupiditas,
nunc preevaleat vestra,qua? semperfuit,circajusti.
tiam pietas. Favet ad hoc diviuitas, regna vobis

««««^•« • u •• i' 1 • 1- ^cencilians,etregespotentesvestroimperiosubdens.

nooadut, conlurbatioregnorumfecit,speciaIisqueDii«„ ^ i r ^ i n «^ .m. , ^*''"'
^„, 1? 1 • ,• II x: iT • "^ Mea sententia haec est. Quam fldem fi io domin«E

cootrasuam Ecclesiam commolioHeribertiTncas- . ^. ^ ^. «uuuua,

meae A. servavi, eam matri servabo.Si neqneo prae-

noi, et Ottonis comitis filii Tedbaldi. Qui status
regiiorum penes vos sit scire cupit, et an Hugo,
quem vesira lingua abbacomitem dicitis, uzorem
duxerit. Qus sua sunt nostra putate, et ne vestra
graUs appetat, quid sui vobis placeat significate.
Hoc signo, sagum lineum operosum vobis mittit,
sicat olim per vestrum Airardum alterum miserat,
Kdplanum. De multiplicatione et divisione nume-
foiQto libellum a Joscph Hispano editum abbas
Cttaroerius penes vos reliquit, ejus exemplar in
commane rogamus. Si limina beatorum Remigii et
Diooyui daturvobiscopiavidendi» nuntio prasmisso
^^siris alloquiis potorimus eondelectari,

sens, saltem absens beneloquendo, bene optando^
bene orando.

EPISTOLA XXI.
AD ECEMANNUM palatinum monachum.

Benevolentiam tuam circa me sentiens,mi fratcr,
iantihominisgratuloramicitice. Eum vere ie con*
siantem in fide cum in me tum in his qui se tibi
crediderunt, liquido deprehensum *. Neque enini
domus admirabilisfeminse te aliter charum haberet
Suseipies igitur onus amici, bona verba suggeres,
episiolas measbenigne interpretaberis,meanegoti^
tua putabis,

26^7

SllVfiStRi II ?kVM OPl^. PAftS m. - fertSt. Et DllPLbft.

A

i08

EPISTOLA XXII.

AD DOMINAM IMISAM^

Felicem me judico tantfie feminae agnitione el
amicitia,cujusndemflrmam,constantiamIongaivam
admirari non sufficiunt Galii mei. El quamvis vestra
prudentianon egeat admonitione, tamen quia vos
collaborantes et condolentes noslro infortunio sen-
timus,dominum papamconvenin nuntiis etepistolis
vestris volumus,ac nostris : et si quos et specialiter
et in communi habemus fautores et adjutores, ut
qui simul tristamur propitia divinitate gaudeamus.
Dominam meam Theophaniam imperatricem nomi-
ne meo convenite. RegesFrancorumfiliosuofavere
dicite, nihilque eos aliud conari, nisi tyrannidem

EPISTOLA XXVI.

AD ECBERTUM ARCHIEPISCOPUM TREVIRENSEM EZ

PERSONA ADALBERONIS.

Vide Patrobgiss tom. CXXXVII in Adalberone
Rehensf, epist. 1 .

EPISTOLA XXVII.

AD VILLEGISUM MOGUNTINUM ARCHIEPISCOPUM EZ

PERSONA EJUSDEM.

Vide ibid,, epist. 2.

EPISTOLA XXVIII.

EX PERSONA HIERUSALEM DEVASTATiE UNIVERSALI

ECCLESIA.

Ea quffi est Hierosoljmis, universali Ecclesiae
sceptris regnorum imperanti. Gum bene vigeas im-

Henrici regem se facere volentis sub nomine advo- ^maculata sponsa Domini, cigusmembrum esseme

fateor,spesmihi maxima per te caput attollendi jam
pene attrilum.An quidquam diffiderem de te,rerum
domina,si me recognoscis tuam ? Quisquam netuo-

cationis velle destruere.

EPISTOLA XXIH.

AD DOMINUM JOANNEM PAPAM.

Graviteret iniquo animo fero pervadi, diripi
sanctuarium Dominicrcditum mihi a sancta Ro-
mana et apo3tolica Ecclesia. Porro, quid deinceps
stabilietur^ siiddissolvitur quodactumestconsensu
priQcipis,episcoporumelectione,cleriet populi vo-
liintate,postremo omnium hominum excellentissimi
papsB consecratione ? si prsBcepta violantur, privi-
legiacontemnuntur,divinffi et humancelegessitstol
luntur? Qua spe vos adeundi periculum faciam, ne
dedigneminisacris apicibussignificare. Alioquin ne

rum famosam cladem illatam mihiputare debebit
ad se minime pertinere, utque rerum infima abhor-
rere ? Et quamvis nunc dejecta, tamen habuit me
orbis terrarum optimam sui partem.Penes raepro-
phetarum oracula, patriarcharum iusignia. Hinc
clara lumiua mundi apostoli prodierunt, hinc Ghristi
fidem reperit orbis terrarum,apud me Redemptorem
suum invenit.Elenim quamvis ubique sit divinitate,
tamen hic humanitate natus, paasus, sepultus, hinc
ad coelos elatus. Sed cum propheta dizerit : Erit
sepulcrum ejus gloriosum^ pa^anis loca sancta sub-

miremini si his castris me applico, ubi maxima Cvertentibus, tentatdiabolusreddereinglorium Eni-

portio legishumanee,nulladivinae: humanitasquip-
pcprimainactivis,divinitas secundain speculativis.
Fiet hoc mea pusillanimitate, vestra cessanle ma-
gnanimitate.

EPISTOLA XXIV

AD LUPITUM BARCmNONENSEM.

Licet apud te nulla mea sint merita, nobilitas
tamen ac aflfabilHas tua me adducit in te confi-
dere, de te prcBSumere. Itaque librum de astro-
logia translatum a te, mihi petenti dirige, et si
quid mei voles in recompensationem indubitate re-
posce.

EPISTOLA XXV. D

AD BONI FILIAM GERUNDENSEM EPISCOPUM.

Mqlta quidem auctoritas vestri nominis me
movet, cum ad vivendum et alloquendum
tum etiam ad obtemperandum : et huc diu
negatum distulit negata libertas ea cum dolore
concessa. Domino meo Otlone Gaesare jam non
superstite, fas et amicis loqui, et eorum imperiis
obsequi. Si qua nobis Mgnificare voletis, ueque ad
Kalendfts Novembris Remis, viii Kal. Januar.
Romee erimus, si pace uti poterimus. De multi-
plicatione et divisione numerorum Joseph sapiens
sententias quasdam edidit, eas Pater meus Adal-
bero Remorum archiepiscopus vestro studio habere
CQpit,

tere ergo,miles Gbristi, esto signifer et compugna-
tor, et quod armis nequis, consilii et opum auxilio
subveni. Quid est quod das,aut cui das? nempe ex
multo modicum, et ei qui omne quod habet gratis
dedit, nec tam ingratis recepit, et hic eum multi-
plicat, et in futuro remunerat. Per me benedicit
tibi, ut largiendo crescat et peccata relaret, ut se
cum regnando vivas.

EPISTOLA XXIX.

AD V7AL0NEM EJUSQUE PERTINACES EX PERSONA

ADALBERONIS.

Vide Patrologise tom. CXXXVII in Aoalbbronk

Remensi, epist. 3.

EPISTOLA XXX.

AD NOTEGARIUM EPlSCOPUM LEODICENSEM EX PER-*

SONA EJUSDEM.

Vide ubi supra, epist, 4.

EPISTOLA XXXI.

CONTROVERSIA DIEDERICI EPISCOPI METENSIS CONTRA

CAROLUM.

' DiEDERicus,servusservorum Domini,imperatoram
amalor,prolisque tutissimus tutor GAROLosanguine
nepoti, sed fidei impudentissimo violatori.

Fidem a nemine unquambonorumviolatam, ut
nosti, prffisente venerando Notegario episcopo, te-
que licet non nobilioribns, tamen veritate excellen-
tioribus prsesentibus ; ante bcati Joannis aram, in
sacra verba datam|levissimetrausfuga,necinhanc

m SECtlO t. - AMTE SlJlUtUlt PONtinCATDIt. M

necio illam partem fidem habcns, ciecus te amor A Grayitatissiquidemmecefuerat^maledictatQataci-

regnandi debililatum negligere coegit. Et quid mi-
rnm si in nepotem pestem tui sordidissimi cordis
eTomis, qui cruenta manu et ad omne scelus sem-
perpromptissimacum latronumgrege elfurum ma-
nipolo, dum fratri tuo nobili Francorum regi Laudu-
numciTitatem suam/mquam suam,nunquam utique
tuam, dolo malo subriperes, eumque regnofrauda-
res,et imperatoriam sororem, regnique sui consor-
tem iofamares, tuisque mendaciiscommaculares?
Nihil anquam pensi habuistis, dilatate, incrassate,
impioguate, qui non secutus patrum tuorum vesti-
gia, dereliquisti Dominum factorem tuum. Recor-
dareos tuum impudensquoties digito compescue-
rim,dum tnrpia in Remensem archiepiscopum,tur-

turnitate premere, nec pensi habere quod petulan«
tia magistjranni,quamjudicium protulitsacerdotis.
Sed ne silenlium tuisconjuratisvideaturfacerecon-
fessionem, summam tuorum scelcrum paucisaltin-
gam, etde maximisminimarc(eram. Consilii quo-
que mei nonnulla praetcrraittam, ut qui velut inanis
utcr spiritu intumuisli, meo ut tu desipis incrassati,
impinguati, dilatati, pressus pondere detumescas.
Cur domnam ducem Beatricem cum fllio regnique
primatibus a nobispra^tendis delusam ?Te miser
non sentis, nec quemquam pene fore tuoe conjura-
tionis participem. Non solus, nec in angulo fldem
ntegerrimam fllio noslri Cffisaris astruo, ut tu no-
cturno mero eructas. Adsuntmecum Gallia? princi-

piorainreginamdementiendo serpentino sibiloef- B pes, reges Francorum,velisno1is preeclarissimi Lo-

fudisti.Quidin Laudunensem episcopum feceris ipse
nosti melius,brevi tu Lothariensium legni angulo
latitans,vanissimoque supercilio te toti prceesse jac-
titans.Quid neptis utriusque nostrum femina, tete
Yiromelior,cum nobilis indolis filio : quidapostolo-
rum vicarii Ecclesiee sanctae ovilis pastores, quos tu
canino deate noctuet inlerdiurodere conaris : quid
alii prseterea principes, qui nihil tuo juri debent,
ejusdem habeantDominoque auctore possideantre-
miaiscere : et ita tandem inania excutiens somnia,
frotttemquefalsissimopoculo debriatam expurgans,
poteris metiri nil e5se quod agisad nil divinonutu
deveniendum quod moliris. Quorum ergo haud pro

tharienses fide devoli. His est curce filius Caesaris,
hi nec regnum quserunt eripere, ut tu uec conre-
gnantem instituere. Tu divinaethumana confudistt
jura, deque legibus oscitansut limaxin suoconclavi
cornupeta tibi videris. Cur pastorali officio minas
inlendis ? Quasi vero tu pastor, et non lupus rapax,
et potius alter Judas, si Judas apostolus, qui Domi-
num suum trigintaprodiditargenteis,et tuepisco-
pusquiDominum tuum regemhsecedem regniregno
privasli,spefamosissimiquffistus. Parvumtibi hoc,
poenas de eo qnanlum ad te fine carentes velut de
hoslesumpsisti.SiccineOtlonum promeruerunl be-
ueficia ? Denique nunquam ad eos fidem habuisse,

mentoascriptusnumero, ligandisolvendiquedona- q nonsoliusfiliicausaconvinceris.AncumLotharium

tushonore,mihi indigno pastorali virgacommissam
defensurus Ecclesiam : Ecclesiam dico, non aliam
quam summi pastoris sanguinc redemptam,quam
tn, divinum jus contemncns,cum tuis complicibus
lacerare atque dilaniare pro posse luo contendis :
horribilem spernensillam Dominicam vocem, qua
tonatur : Qui vos tangit^ tangil pupiliam oculi nxeiy et
aliam qua codem modo dicitur : Qai vos spernit,
mespemU, Tua hactenus vulncra curare studcns,
infndi oleum et vinum, idem mitia secreto per fa-
miliares nostrosasperispublicemiscens. Abhinc nisi
resipiscas Spiritus sancti gladio,qui mihi commissus
est, cum tibi computribilibus membris rescindam,
atque igni Iradam inexstinguibili : ut sicul fidcs tua,

regem Francorum, quem gloriosum vocas, cum
maxime odcris, hunc inquam cum rcgno pellebas,
meque regnare cogebas, fidemne ei et mihi promis-
sam servabas? Mihi promissam dico ante aram,
quamimpudentcr nominas. Profeclointelligisquid
feceris. Contra fratrcm mcum ac sororcm doniini
tui mc arma parare impellebas, ut omne genus
nostrum regium mutuis vulncribusconfoderes, ty-
rannosnomine regum substiluercs,cumquibuscon-
tempto sacerdotio vacuisaulis incubare posses. Lo!-
dere me putas, si eos Iffisisse dicas, quorum gloria
glorior, avcrsa opinione affligor. Verum aliter est,
immanitas scelerum tuorum occullare le propria
non patitur flagilia. Et quamvispurgatione uti velis,

si non contemnereSr essetcuiflsuperis, ita contem- ^ per emotionem in personam tuampalIorsubinde,ac

subinderubor,silenliuminloquendosubitum,verba
subita prioribus non coh£ercntia,etiam non quoeren-
libus ingens tormentum conscientia; produnt.Eru-
bcsce, miser^ et quod te solum scire putasli, ad om-
nium notitiam pervenisse cognosce. Pcccatis tuis
innoxios noli commacuIare,etvitia tua turpissima
aliorum metiri manibus toties perjurio pollutis.
Ccssa sacrosancta violarc, et qui nobis indicisprior
rcmedium pcenitcntisD^quo^re publicum.PcrJuriuni
peregisti, urbem propriam rapinis exhausisti, de-
populalus es Ecclesiam tibi (ut ais) creditam. Acquie-
sco, redde ergo eo quodabusus cs custodia domin(e
iuvR quam humiliasti,ereptalibertale, inipositaser-
vitute. £t qui pupilla Domini scribcris, pupilli et

nenti sit perpeluo cum inferis. Quando jam con-
firmatis vectibus cl coelcstis Hierusaiem clausis
porlis a Yirginis filio ipsius civitatis sponso dicetur
reprobis : Discediie ame^maledictiyin ignem seternum,
qmpnrparaius est diabolo et angelis e}*i/5,sicut scriptum
csl : Yse qm pnedaris ! nonne et ipse prsedaberis ?
Care ne ia ea preeda inveniaris in qua qui inve-
niturab eeterna hsreditate extorris redditur.
loftttoet DomiQUS consilium Achitophel.
EPISTOLi XXXII.

GERBERTUS EX PERSONA CAROLl.

CiaoLUS sola Dci gratia si quid est, Diederico
hvpocritarum idea*, impcratorum infidissimo,pro-
lisque parricidse ac in commune hosti rcip.

%u

11 SlLVEStW PAP* tiPP. HHS m. - EPIST. ET DIPLOM,

%ii

viduse lacrymis mensam tuam luxu Evaogelici di- A opportunum nacti eritis, et cum imperatricibus»ei

vilis extruxisti, ejusmodi miseriis montes aureos
coacervasti. Super his infelix ingemisce privatim
et publice, alioquin audi quid tibi intenditur : Quo'
niam venient dies in /e, et circumdabunt te, et coan-
gustabunt te undiquey et ad terram prostement te^ eo
quod non cognovisti tempus visitationis tuae.

Audivimus superbiam Moab, superbus est vaUle,
Superbia ejus et arrogantia ejus plusquam fortiludo,

EPISTOLA XXXIII.

rUBCATlO CERBERTI OB CONTROVERSIAM A SE

DESCRIPTAM.

Domino et reverentissiinoprffisuli Diederico G.
fldelis Cffisaris.
0 decus Romani imperii ! tantumne rationis patri

cum his ad quos referre putabitis, me servum fl-
delem Cffisaris ab exsilio revocabitis, qui nihil de«
liqui, nisi quod Cffisari fidelis exstiti. Vosergo soli
onus meum fertis, quod nec amicis principibus
communicare curavi, donec experirer quid per
eum quem poiissimum judico fieri posset.

EPISTOLA XXXV.

AD GERALDUM ABBATEM AURILIACBNSEM.

Quantis occupationibus reijmb. detineatur noft-
ter, ut ita dicamus, liduciarius Pater Adalbero Re-
morum archiepiscopus, et tarditas hujuslegati in«
dicat, et prffisens ab urbe Remensiabsentia. Causa
negotium coutinens, status regnorum est. Nam
dum a Lothariensis regni primatibus obsides acci-

quondamreipub.deperissedicemus,utpopuIuscumB pit, dum filio imperatoris parere cogit sub regis

pastore velut ignavum pecus prffida sit hostium ?
Generositatem, magnanimitatcm, prudentiam ve-
ttram, tanquam tres fortissiraas legionespro domo
Israel opponite^ ducem his divinitatem prffificite:ne
qui felicitatem vestram, gloriam existimavimus no-
stram, si decus imperii amiltimus, proindeinglorii
reddamur. Et nos quidem hffic dicimus, non ut ad-
monitione egeatis, sed ut mentem nostram pro vo-
bissoilicitam interpretemur.Quo genere interpreta-
tionis nuper usi sumus, in controversia acerrimi
hostisyvestram msgestatem exacerbantis,ubi culpam
infidi interpretis subisse veremur, dum motibus
animonim ejus orationem nou ffiquavimus. At si

Francorum clientela, dumque Henricum in Gailia
regnare prohibet, vestro nomini convenientia,qu80
mitleret non habuit. At si vobis gratum fore sen-
serit, vestem auro textam, quam verecunde vete-
rem misit, nova immutabit, quod brevitas tem-
poris non habuit : stola insuper Phrjgii operis ad-
juncta, cum cffitaris ejusdera generis. Statum re-
gni nostri, quidve agat et molidtur ille Hugo Rai-
mundi, per vos scire cupit. In commnne hoc senti-
mus, quod vobis ratum, nobis prffistantissimum.

EPISTOLA XXXVI.

AD WIDONBM ABBATEM GANDAVENSEM, EZ PERSONA

ADALBERONIS.

hfficinlentiopiacet, deinceps elaborabimus, etami- ^ Virfff Patrologise tom. CXXXVII in Adalbrhonb
corum atque inimicorum affectus diligentius ex- Remensi, epist, 5.
primemus, ut quid sequi, quid vitare debeatis^ per
nos plenafide pernoscatis. Qua in re vobis lucem,
bosti tenebras offudisse gaudemus. Valete.

EPISTOLA XXXIV.

AD WILLIGISUM MOGUNTINUM ARCHIEPISCO^UM.

Multa chartis non credimus, quffi legatis commit-
timus, uthuicabbati Airardo sibi intimo Pater meus
Adalbero Remorum archiepis^opus, vobis per omnia
fidus, multa commisit, de statu et pace regnorum
vobiscum habenda. Insuper ea quffi per epistolam
vobis significavit, sic se habere Dominum testem
invocat. Ut sibi siclegatocredite,etquffi vobispla-

EPISTOLA XXXVIL

AD ROBERTUM PALATINUM.

Plurimum te mei meminisse puto, quem dies
noctesque privatis curis intersero. Itaque et domi-
nam meam Theuphanu [Theophaniam] mcirecor-
dari facies, quam semper cupio bene valere, et
cum filio feliciter imperare. Cujus memoriam, ut
ffiquum est, frequenlem habeo, ad cujus auxilium
me quamplurimos declamatores, ut nosti, exa-
cuisse Gallia testis est. Ergo tui officii erit resciro
et rescribere, an in Francia velut miles surcentu-
riatus pro castris Cffisaris remaneam, an paratus

ceaut, si non est aptum scriptis, ei vivis rependite
verbis. Sed, o mi pater ! mocrens simiii de causai^ '''""^ P^riculum subiro vos adeam, an polius ad
moerentem quibusaffabor vcrbis ? Cffisare destituli, '^®^ "^"^^ ^" ^* domma mea beiie novisti, me prae-
prffida hostiuin sumus ; Cffisarem in filio superessc P*''®™' "^ ^*P*® ''"^ P^*^^° dispositum est : simuU

putavimus. 0 quis prodidit, quis nobis alteram lu-
cem eripuit? agnum matri, non iupo committi
oportuit. Me quidem doloris immanitas mihi con-
sulere non patitur, nunc fertur aniinusprfficepsin
hostes Italos, qui mea funditus diripiunt : nuiic
quasi meliora deliberans, tcrrarum loginquapctit.
Sed dum redit Otto, dumque hffirent infixipcctore
vuUus, dum Socraticffidisputationesipsiusfrequen-
tes occnrrunt, refringilur impctus, etperegrinatio-
nis mcffi tffidium apud Gallos ulcunque rclevatur.
Consule, Pater, elsi erga majestalem vestramnuHa
mea sunt merita, tamen uec dcfuit, nec defcctus
aberit, si fortuna ut quondam riserit. Cum lempus

que non tacebis, ubi^ et quando, et quid tu de
hac re sentias. Hoc quoque te nosse velim, quscun-
que in eodempalatiotutis auribuscommisidefide,
pietatc, stabilitate illiusfamosi Adalberonisarchie-
piscopi erga herilem nostri Ca»saris fllium, et fl-
dcntcr, sic se liabcrc juxta ejns sciro et posse.

EPISTOLA XXXVIII.

AD ECBCRTUM ARCHIEPISCOPUM TRCVIRENSEM, E3C
PERSONA ADALBERONIS.

Vide ubi supra, epist. 6.

EPISTOLA XXXIX.

AD NOTCGAKIUM ErUCOPUM LEODIEMSCM.

Vigilias ne PP. famosissimffi qiiondam fldei pro-

M

SECTIO L - ANTB SUltllUH PO.NTIFIGATDII.

W

castrls tesaris, an cceca premente fortuna et lem- A
poris i^orantia,divina et humana jura pessumdari
simBl non cemis ? Ecce palam destituitar, cui ob
palema merita fidem devovisti,devotamservare de-
bnisli. Germanum Brisaca Rhenani littoris,Franco-
rnm rcges clam nnncadeunt. Henricus reip. hostis
diclusKal, Febr. occurrit.Consule,raiPater,modis
omnibusresistendum,ne conveniant adversusDomi-
nnm et adversus Christum tuum. Turba rej^nans,
regnomm perturbatio. Si totam difficile est exclu-
derc partem, delige potiorem. Ego quidem,cui ob
beneficia Ottcnis est multa fides, circa herilem fi-
linm sic protinus delibero. Novimus Henrici alta
eonsllia, Francorum impetum.Sedquem finem ha-
bcat non ignoramus. Ne consortem regni facias
qnem semel admissum repellere nequeas.

EPISTOLA XL.

AD STEPHANUM ROMANiE ECCLESIiC DIACONUM.

Diihia reip. tempora, mi frater, Gallias me repc-
tere cogenint. Tota Italia Roma mihi visa est, Ro-
manorum mores mundusperhorrescit.Inquo nunc
sUlu Roma est.qui pontifices et domini rerum sunt
ques exitus habuit iile meus^ spccialitcr, inquam
meus,cui te coramisi. Hsc et quffi circa tc sint tibi
Jela obstautibus significare non dnbites.Mihi qui-
dem ac nostro A. archiepiscopo SuetoniosTranquil-
ios, Quintosque Aurelios: cum coileris quos nosii.
per Guidonem Suessonicum comitcm discrete ac
siae llle, quis cujus sit,remittes, et quffi nomini tuo

EPIaTOLA XLIII.

AD EDMDEM EX PERSONA GOOBPRn)!.

Secundum promissa Treverensis archiepiscopi,
ordinationem A. nostri iii Non, Januar. inspecturi
ubi adhuc deereverit ducem itineris vestri u Kal,
prasmittemus, et quce certiora cognoverimus de-
nnntiabimus. Eo fratrem nostrum venturum du-
bium habemus.

EPISTOLA XLIV.

AD ECBERTCM ABBRAEM TURONENPEM.

Cum mei memoriam frequentem habeatis,inter
honesta uti plurimis accepi legatis, magnamque
affinitatis jure amicitiam efleratis, existimatione
vestra beatum mc fore puto, si som is qui judicio
tanti viri inveniar dignus amari. Sed quia non is
B sum qui cum Panetio interdum ab utili sejungam
honestuni, sed potius oum Tullio omni utili admi-
sceam : has honestissimas atque sanctissimas ami-
citias nulla ex parte suo cuique utili vacare volo.
Cumque ralio morumdicendiqueTatioaphilosophia
non separentur, cum studio bene vivendi semper
conjunxi studium bcne dicendi,Quaravissolura bene
vivere prsestantius sit eo quodest dene dicere:cu-
risque regiminis absolnto^ alterum satis sit sine
altero.At nobis in repub.occupatisutraque neces-
saria.Nam etapposite dicere ad persuadendum,et
animos furentium suavi oralione ab impetu reli-
nere, summa utilitas. Cui rei pr»parandffi biblio-
thecam assidue compai-o, et sicueRomipdudnm ac

conrenientia paremus edisces. Ea quoque quae do G ^" ^'"s panibus ItdHffi,in Germania quoque et Bel-

gica scriptores, auclorumque exemplaria multtu-
dine nummorum redemi, adjutus benevolentia ac
studio amicorum comprovinciaHum.Sic idenlidem
apud vos per vos fieri sinite ut exorem.Quosscribi
velimus, in fine epistol© designabimus.Scribenli
membranam sumptusque nece^sarios ad vestrum
imperium dirigemus, vestri insuper bcneficii uon
immemores, Denique ne plura locuti legibus epi-
stolae abutamur,causa tanli laboriscontemptus ma-
lefldfle fortun®, quem contemptum nobis non pa-
rit sola nalura ut multis. sed elaborata doctrina.
Proinde in otio, iu uegotio, et docerausquod sci-
mus, ct addiscimus quod uescimus.

EPISTOLA XLV.

AD RAIMUNUUM MONACQUM AURILIACENSBM.

Quauto amorc vestri teneamur, uoverunt Latiiii,
ac barbari, qui sunt parlicipes fructus nostri labo-
ris. Eorum volum vestram expetit pra>sentiam.
Quippe cura in propatulo sit nOs curarum, plenos,
non ob alterius causam studii iocO immoraturos.
His curis soJa phiiosophia unicum repertumest re-
mcdium, cujus quidem cx studiis mulla persoepe
comnioda suscepiraus, velut hoc turbuiento tem-
pore motum fortunce refregimus,cura in alios,tum
in nos graviier sffivientis.Etenim cum is status rei-
pub. in Italio esset, ut sub jnga tyrannorumturpi-
tcr cslct eundum, si profilcremur innocentiam,vel
si niti viribus tenturemusicHcnlclae uudique forent
procuralidse : castra munienda, rapiuae, incendia,

Gnecorom imperio. Francortini regno, Italorum
molimine, certa cognoveris, nos tibi amicos celare
DOD debebis.Quod uon habet verborum copia,cou-
tinent sententiarum pondera.

EPISTOLA XLI.

AD ADALBBRONEM EP/SCOPOU VIRDUNI^NSEM.

Nomerura linearum epistolfe hujus ne spectetis.
lo paucis multa perpendite. Tempora pcricuiosa
libertatem tulerunt dicendiquee vel»s dilucide.Cuni-
qw fortuna Franci» proflciat actu et opei^e, rapta
O€casionc ex tcmpore fldelissimis convenimus te-
wlis. Pro parte virorum Godefridi, fojdus quod
quondam inter se ac inler Oitonem nostruniCajsa-
rem convenerat, vos velie innovare promisimus : *^
adjuncto in fcedere filio, quo unico gaudet. IIoc
ipsum Ceesarem muricutem expetissc persuasimus
per dileciissimum sibi fijium Godefridi.Hsecitaque
r^ ia commune visa e=tt solis nobis et fllio Ctesa*-
ns. Qoam «xeptam si provehere vultis, vel desti-
tuere, ocius roscribeti.>). An simus in hoc negotio
quamvis alicui pcricuIoso,et intuto otio.quae meli-
n)iQa,quive impetushac ratione conquievcriut,nou
facilc est dictu.

EPISTOLA XLII.

AB NOTECAEICM EPIsr.OPUM LEODIBNSEU EX PERSONA

ADALBERONIS,

yuJe Palrologiw tom, CXXXVIl/ in Adalbe-

lii SILVESTtll U PAPifi OPP. PARS llt <- EPIST. ET DIPLOM.

homicidia ezercenda Delegimus cerlumotiumslu- A EPISTOLA XLIX.

M

diorumyquam incertum negotiumbeI]orum.Etquo-
niam vestigia pbilosophise dum sequimur non con-
sequimur, impetus tumultuantis animi non omnes
repressimus, modo recurrimus ad ea quee reliqui-
mus,nunc Hispanise principesadimus famiiiaris no-
stri, abbatis Guarini adhortatione commoti, hunc
sacris litteris domime nostrae Theuphanu impera-
tricis semper Augustee, semper amands^ semper
celendse, pnoribus divellemur coeptis. In tantare-
rum inconstanlia, doloris metus, gaudii appetitus,
fidissimi patris Geraldi, quem hsc non tangunt,
specialis filius Gerbertus sequendorum deposcit
sententiam. Vale. valeat pater Geraldus, valeat
frater Airaidus, valeat sanctisstmus ordo, meus al-

AO NOTEGARIUM EPISCOPUM LEODICEMSBM.

Spectabile faciunt nomen vestrum preesentiatem-
pora.quibus paucorum laudatur probitas,multoruin
prcedicatur improbitas. Speculatur nunc amicus
vester Godefridus, qui amicorum se potius quam
sua amaverint, qui uxori ac liberis fidem laturi
forent, si se ultima rapuisset dies. £t quia tantus
vir de vobis optime sentit, hoc solum indicio esse
potest, quanta in vobiseuiteat virtus. Qnise amani,
quique sui sunt, hortatur et admonet ut dominee
suse Teuphanu, filioqueejus fidemhabeant,minime
viribushostium sint infracti, nullo terreantur casu.
Aderit lasta dies, quce patriae proditores et libera-
tores vere suppliciis et prcemiis distinguat, disgre-

tor et informator, mcique sit memor in sanctis B 8^®*^- Fidissimum vobisAdalberonemRemorum ar-

petitionibus, ac Patris A. archiepiscopi Remorum
sibi per omnia devoti.

EPISTOLA XLVI.

AD GERALDUM ABBATEM.

An quidquam melius amicis divinitas mortalibus
concesserit nescio, si modo ii sunt qui digne expe-
titi digneque videantur habiti.Felix dies,felix hora.
qua licuit novisse virum, cigus nominis recordatio
omnes a nobis molestias detorserit. Ejussi praesen-
tia vel interdum fruerer, beatiorem me non fru-
stra putarem. Quod ut fieret, sedes mihi nonigno-
biles in Italia coUocaveram. Sed involvit mundum
ca)ca fortuna,qu8e premitcaligine, an prsecipiet, an

chiepiscopum nullomodo harum rerum conscium
facietis, qui quanta prematur tyrannide testantur
epistolse ad archiepiscopos vestros directse, in qui-
bus nihil eorum quee voluerint scripsit, sed quae
tjrannus extarserit oscitanti.

EPISTOLA L.

AD MATHILDEM COMITISSAM.

Deponat domina mea Mathildisomnem querimo-
niam : clarissimus vester conjunx Godefridus inter
pares prcecipuus, ac ipsis victoribus formidabilis,
hoc praecepit. Exhilarate mentem, quia spiritus
tristis exsiccat ossa, consilia turbat. Dominse Teu-
phanu imperatrici semper Augustse ac fllio ejus

dirigat me modo tendentemhac, modo illac. Adha- p semper Augustocum flliisveslrisfidem purissimam
rent vultus amiciinflxi pectore : eum dico, qui est servate.PactumcumFrancishostibusnuliumfacile.

dominus et pater meus Geraldus, cujus deliberatio
nostra flet exsecutio.

EPISTOLA XLVII.

AD ADTLBBEONEM VOCATUM EPI8C0PUM VIRDUN^NSEM
ET BBRMANNUM FRATBES.

Felices quibus paternavirtus exemplar sitimita-
bile. Vester genitor hoc petit. Repentinus casusne
Yos deterreat, filio Gsesaris fidem quam promisistis
inviolatam servate, omnia castra ab hostibus tue-
mini, denique nec Scarponnam, nec Haidonis ca-
stellumy nec quidlibet eorum quse vobis reliquit,
Francisreliqueritis : illecti autvanaspe suee libera-

Francorum reges aversamini.Castra omnia sic te-
nete,sic defendite,ut nullaminhishabeantpartem
adversarii vestri,scilicet nequeprospe liberationis
mariti, neque pro terrore peremptionis ejus, ant
filii Friderici. Hsecxi Kal. Aprilis ad flumen Matro-
nam meffi fidei commisit, quae vobis plena fide
retuli.

EPISTOLA LI.

AD SIGIFREDUM COMITIS FILIUM GBRBERTUS.

Nimium amorem circa parentes vestros, quinonc
exsules sunt habentes, eos ad flumen Matronam xi
Kal.Aprilis allocuti sumus.Etqufle dominamnostram
Teuphanu de sua fldelitate scire voluerunt^perepi-

tionis, aut terrore sui cruciatus, aut fllii Friderici. ^ ^^^^^ mandamus.Etquiacumbenevolentia Ottoni

Hsec priecepta magnanimus pater generosis flliis de-
dit. Sentiant in vobis hostes non se totum cepisse
Godefridum, auxilia undique comparate, liberato-
res patrifie,vo8 similes patri in omnibus reprsesen-
tate. XVII Kalend. Aprilis me interpretem fieri vo-
luit sibi suique fidissimum

EPISTOLA XLVIII.

AD INNOMINATUM.

Obscuram epistolam etsinenominepaucisabsol-
vimus. Lotharius rex Francise prselatus est solo
nomine, Hugo vero non nomine, sedactu etopere.
Ejus amicitiam, siincommuneexpetissetis, filium
queipsiuscum filio Gaesans coIIigassetis,jamdudum
reges Francorum hostes non sentiretis.

et Heriberti,quorum custodiaservantur,eosalloqut
valemus, qusecunque et vos et domina nostra eis
mandare volet, litteris nos habere facietis. Hoc
insuper vestrce fidei committimus, quia si Hugonem
vobis in amicitiam colligaveritis, omnes impetus
Francorum faciie devitare valebitis,

EPISTOLA UI.

ADDOMINAM THEUPflANU IMPER.ATR1CEM.

Gupienti mihi vosadiresecundumimperium ve-
strum, non fru^trarenisaest divinitas. Nam xi Kal.
Aprilis caplos comites alloculus, Godefridum, pa-
truumque ejus Sigifridum, inter hostium cuneos
solus repertus sum veslrarum partium>cui fidenter
de statu imperii vestri suas sententias conc redercnt.

Il7 SECTIO h ^ ANTE SDMMUH PONnnCATUM. 2id

Bcripsi iiaqae exhortatorias epistolas secandum A palatio habitum v Idus Maias subito dissolvit ac

intellectum eorom, conjugibus, liberis, amicb : ut
in flde vestra perstent, nullo hostium incursu ter-
reantur, eorumque exemplo, si fortuna tulerit,
exsiliam potius eligant pro fide vobis servanda
quam patrise solum cum pcrfldia. Hos ego viros
in primis charissimos habeo,quibusgravius est quod
Testranegotia non valentexsequi,quam quodcapti-
vitati hostium videnturaddicti.Sedquia principum
dissensio interitusregnorum est, principum vestro-
rum concordia remedium tantorum malorum nobis
fore videtur. Funiculusquippe triplex difficilerum-
pitur. Noveritis etiam reges Francorum nos non
squis oculis intueri, eo quod de vestra fldelitate eis
contraria sentiamus, simulquequodmulta familia-
ritate fruamur Adalberonis archiepiscopiRemorum B
quem simili decausa insectanles inlidissimum bibi
putant. In his omnibus quid nos velitis facere, etsi
inter hostes via patuerit ulla, quo et quando ve-
stram prsesentiampossumus adire certius significate.
nobb, paratis per omniavobis obtemperare.Reseo
processit, ut jam non de sua expulsione agatur,
qaod malumtolerabileesset, sedde vitaetsanguine
certent. Hoc mihi secum commune est, quasi se con-
tra conatus regiosincitanti.MoIesdenique oppres-
sionis iantaest,vestrique nominis tanta invidia, ut
MiAsmiseriasnuIlbaudeatvobissignificarerescriptis
Sed haec tyrannis si invaluerit, locusque ad vospro-
fugiendi patuerit sibi, non frustrade vobis mcliora

liquefecit. Interfuerunt de vestrisquidemduxGaro-

lus, comes Reinharius, de nostris HerbertusTrecas-

sinus, sed Otto acriori cura exclusus, adfuit etiam

Gibewinus, episcopus Laudunensis Adalbero frater

Gocilonis, obside pacis filio fratris Bardffi dato, ea

conditione evasit, ut quod SigifridusacGodefridus

facturi siut faciant. Quid hocsit, Francis spesmera,

nobis res certa? Tantum superest, quam patriam

in manibus consilio et auxilio et viribus tenetis,hos-

tibus consilio etauxilio destitutis traderenevelitis.

Urbem Virdunensium a paucis prsedonibus quiete

tueri, inquietoetiniquoanimofero, nisi forte hoc

majori differtur consilio, ut unde non sperant preo*
cipiti excidio tabescant.

EPISTOLA LX.

aERBERTUS INNOMINATO.

Res celanda multis committi non vult. Quod di-
verso stylo nobis scribitur, adversis tractari non
injuriaputatur. Silentium amici vestri Adalberonis
propriumstatum, simulque Ecclesiarum Domini ac
palatii Francorum indicat. Quod ut potero breviter
accingam. Ego fldelium Gffisaris non immemor.
Conjuratio in filium Cffisaris ac in voset acta est et
agitur, non soluma principibus, inter quos Carolus
dux jara non in occulto est, sed etiam a militibus,
quos spe aut metu allici est possibile. Dux Hugo
XIV Kalendas Julii regem ac reginam osculatusest
tandem astutiaquorumdam, ut iu conjuratione tanti

senserit, spem certam habuerit, qui vobis ac filio p viri nomen fore pularetur, quod minime est, nec

vestro in quo valuit suffragium meditatus est.

EPISTOLA LIII.

AD LOTHARIUM REGEM EX PERSONA ADALBERONIS.

Vidt PatrologitB tom, CXXXVllin Adalberoke
Remensi, epist, 8.

EPISTOLALIV.

AD TRSVIRENSEM ARCHIEPISCOPUM EX PERSONA

ADALBERONIS.

Vide ubi supra, episi. 9.

EPISTOLA LY.

AD EUMDEM.

Vide ubi supra^ epist, iO.

EPISTOLA LVL

AD EUMDEM.

Vide ulfi supra, epist. i 1 .

EPISTOLA LVII.

OBJECTIO IN ADALBERONEM.

Vide ubi supra, epist, i 2.

EPISTOLA LVm.

PURGATIO.

Vide ubisupra, epist, i3.

EPISTOLA LIX.

AD DOMINUM METENSEM EP.SCOPUM DIEDERICUM.

Qui actus vei dispositio regia in preesentisit du-
bitatio legati Henrici Idibus Maii patefecit, cujus in
redita curiositas sciscitandi, etplurima perquirendi,
aliud vultu prcetendere, aliud mente gerere signi-
ficaTit.Dux Hugo ad sexcentos milites collegisse di-
ettor.Eafama conventumFrancorum Gompendiaco

fore putamus hac tempestate Sigifridus comcs ad
.«ua rediit. Godefridus comes, si Castrilucium cum
Hainao Reniero redderet, seque filiumque suum co
mitatu ac episcopatu privaret Virdunensi : de reli-
quo integram fidem Francorum regibus exhiberet,
datis obsidibus fortassis ad sua remeare valeret.
Finis Theoderici ducis Hugonem ducem respicit,
Ottonem Heribertus. Fidum vobis Adalberonem
archiepiscopum pax sequestra nunc tandem con-
ciliat, eo pacto, ut interim instituatur perpetua.
Qua in revestrum suorumque, pro quorum nomine
antefertur, necfieripolest ulquidquam instituatur,
quod vestrfle suorumque saluti obsistere possit. La-
tens ac furliva expeditio nescio quibus vestrorum
^ subito intenditur. Quid trans Rbenum gesseritis.
nos de vestra salute Isetantes non celabitis.

EPISTOLA LXL

ADALBEOaONl ARCHIEPISCOPO GERBERTUS.

Ut voluistis consultum est,mora vestra usque ad
determinatum colloquium in conimune laudata.
Amicitia Hugonis non signiter expetenda, sed om-
nino conandum ne bene coepta male abutamur.
Namquidemiutelligeutia hcecest, sed nescio quo-
nam pacto frater veslerGodefridus atque Rainherius,
Gobthero meo quemTuronium miseram dixerunt,
vos prsesto adfore, ut sl quem nuntium Odo vobis
mitteret, et alloqui possetis, et quae significaret
opere adimpleretis. Gaeterum dux Hugonacta occa-
sione ex dissensione episcopi Parisiensis et abbatis

M SlLVfiSTRI 11 PAPiS OPP. PAAS III — KPIST. ET DIPLOM, 2i0

Gual. abbatem Dosirum Airardam inier csBterosa<} ^ bilitatem ob nostram commendaiionem, eisipaca

se yenire orat. Id ut peragat persuasum iri posse
conlidimus. Colloquio soluto moras omnes solvite»
urbique ac vestris vos restituite.

EPISTOLA LXII.

AD BEATRICBM DUCEM EX PERSONA ADALBERONIS.

Vide Patrologia tom. CXXXVII in Adalberone
Eemensi, ejJist. i4.

EPISTOLA LXIII.

AD EAMDEM.

Vide vbi svpra, epist, i5.

EPISTOIA LXIV,

AD EAMDEM.

Vide ubi sypra,epist, 16.

EPISTOLA LXV.
AD nithardum abbatem medelecensem.

Scmperquidemplurimorum utilitati prospicien-
dum, privatisquc commodis publica prceferenda.
FratremGaud. subitocum re omni familiariparata
ac paranda redire cogitis, nulla temporis ratione
habiia. Soline iantos molus civilis belli non sen-
sislis?qui domini rerumac principesesse vidcmur,
iiinerefrequenti equisattritis comites rarioreshabe-
mus. Taedio monasterii eumnolle redire dixistis,id
ne verumsitquoquo modo reducem tenetis.Conse-
quiiurergo ui inhocexperiamur paucorumne com-
modum, an muUorum, sit vobis pretiosius.

EPISTOLA LXVI.

AD NOTEOARIUM EPISCOPUM LEODICENSEM.

Vide Patrologiae tom, C XXXV II in Adalberqne
Rbmensi, epist. 17.

EPISTOLA LXVII.
AD eumdem ex persona ejusdem.
Vide ubi supra, epist. 18.

EPISTOLA LXVIII.

AD ABBATEM RAINERUM.

Quamvis inleliigentiam vestramnon lateai ariem
ariium regimen esse animarum, iamen iam occu-
paiis in repuh. suggessissc nou inutilo visum est.
Frairom Menig. queni suavi eloquio, airai>ilitate
paierna transmarina mutare coegistis^hfiprcntem ac
dubium quibus valuimus sententiis vestram mau-

B

vestra fleri poiest, ne careai siudiis quibus impen*
sius operam dare disposuit.

EPISTOLA LXX.

AD MAIOr.UM ABBATEM CLUNIACENSEM.

Etsi vigilanti cura super vestro grege assidue
occupati eslis, propensioris esl iamen chariiaiis,si
alieni gregis conlagioinlerdummedemini. Floria-
censis coenobii propierreverentiam PatrisBenedicti
su mmum locum pencs monachos,utaiunt,pervasor
occupavit.Si voslacetis, quis Ioquetur?Hoc incor-
recto, quis improbussimilis non sperabii?Nosq!ii-
dem hffic zelo divini amoris dicimus, et ut noslro
examine si probus est recipiatur, si improbus om-
nium abbaium ac monastici ordinis societaie, ad.
pojnam suee damnationis privetur. Quod vobis ra-
tum littcris vestris nobis Het acceptissimum.

EPISTOLA LXXI.

AD GERALDUM ABBATEM AURILIACENSEM.

0 nimium dilecteDeo, ardere bellisorbem ierra-
ruin vides, ot ad Omnipoientem manus prostatu
Ecclesiarum Domini non erigis ! Salutiferam quidem
iter charitaiisque plcnum ad limina beaii Geraldi
nos habere cupitis: cui voto uiinam faveat Divinitas!
Sed idquamdifflcilc factu sii facile inti3lIigitur,Disi
vestra obtineaut merita. De rcge Ludovico quis
habeatur consuliiis, ei an exerciius Francorum
auxilium Borelio laturus sit.Horum primum a nobis
n minime quseri oportct, quoniam, ui aii Sallustius
omneshomines qui dercbus dubiisconsulunt opor-
iet esse remotosab ira, odio, misericordia.Aiterum
suapte natura adesse,ct non esse oiqualiter vergens,
nosira inielligeniia magis videtur iendere ad non
esse. Organa porro, etquffi vobisdirigi prsecepisiis,
in liahaconservanlur, pace regnorum facia vesiris
obtutibus reproQsentenda. Quae hosii juris suni, ut
vestra spectale, Desiderabilem prteseniiam pii Pa-
iris, vcl rausa beati Remigii Francorum aposioli
desiderantibusniiiscxhibete,ut noslrumimpossibile
vestro solvatur possibili.

EPISTOLA LXXU.

AD STEPHANUM DIACONUM, OATA VI NON. MARTIAS.

suetudinem sibi notain cxperiti persuasinius. Erit ^^ Exsequiis doniini Lotharii regis occupati multa

«•••• 1 1** 11*1 f> A^ 1*1* I* Tlt* J

ergodoctiviri,moreboni mcdici, mellita profcrre,
ne primo gustu aniaris ingestis antidutis, saluteni
suam formidabundusiucipiat expavesccrc.Haccon-
ditione, si placet, suscipitc; si displicet, ne forte
proditoris fungamur officio, quo veiitredire tcquo
animo ferte.

EPISTOLA LXIX.

AD ECBERTUM ARCHIEPISCOPUM TREVIRENSEM.

Non exsecuiura essc quod ab urbe Yirdunensi de
rediiu frairis G. mandavimus acrior cura proisen-
tiumiempore eifecii, dum et quod noiumusneccssi-
tas infert,eiquud vuIumusauiVrt.Nunc tandom ne
beiie meriiisappareumus ingruti, clcinentia?vcstru3
ut possumusremitlinius,hoc unum asohla henevo-
leniia veslra expelenles,ulexperialur vc&lramatra-

tibi quosrcnti pauca rescripsimus. Lotharicuses du-
dum caj)tioninos eIapsisunt,prtt»tcrconiitcni Gode-
fridum , dc quo iii hrcvi nieliora sporantur. Qiiie
penes te luosquc aganiur rescrihe, alque perhunc
legalum lihros tua iudustria uohis rescripios con-
summata charilate rcniitte.

EF>ISTOLA LXXIII.

AD NITHA<inUM ABB.\TEM MEDEI.ECENSKM

.Quodvestrapra».-;cntia interdumnon pcrfruimcir
iurbtileniffi reipub. imputatur.Vossolum gravia pati
pu^tatis, quffique asperrima caitcris sini ignoratis.
Sed cuni agaiitur hoinines duhia sorte, raihique,
uon-nostri'?, incerto rerta qu(Pi*atur sedes, rur
iaiidiu pencs inc deposila inale lidse fortunce iho-
sHuriz-itis? Et quia, ulpolc fidis^imus fldissimo lo-

m

SECriO L - ANTfi SUMMUM PONTIFICATEM.

guor, maiurate iler. Nam aui imperialis cito me A
colliget aula, aut quantoclus omissa diu repetet
Hiberia.

EPISTOLA LXXIV.

AD ECBERTUM ARCHIEPISCOPUM EX PERSONA
ADALBERONIS.

Vide Patrologix tom, C XXXV 11 ^ in Adalberone
RiMfivsi, e/>M/. 20.

EPISTOLA LXXV.

EX PERSONA EMM.£ REGINiE AD MATPEM.

Domioe Adelaidi imperatrici semper August»
Emxa qnoodam regina,nuQC lumine Francorum or«
bata.

Elapsasunttempora mearum deliciarum,tempora

decoris meiy o mi domina, et o dulcis mater : dum is

qno florente florebam yquo regnante regnabam ,con- ^

jagem in perpetuum yiduam fecit. 0 amaradies vi

NoDamm Martiarum, quee mihi virum eripuit,quae

me in hasmiseriaspraecipitavit ! Intelligat pia mater

gemitum et angustias filiee doloribus plenee. Non

esM me peaitos preeoptarem, nisi Divinitas solatio

reliquisset naihi matrera. Oquando videbo^quando

ailoqnar! Nottri quidem vestree preesentiee^acregis

Coor. in viciniaRomarici montiS) ubi conflnium re-

gnomm est, xv Kalend. Junii, me ac fllium meum

occurrere volunt.Sed heec mora mille annorum mihi

est. Noveritis interim Francorum principes mihi ac

fitio simul fidem sacramento firma«tse. In hoc, et in

reliquis, quse sequenda, quse vilanda sint, vestro ju-

dicioutemur. Ut non solum H. reginfle,sed omnium q

dicamini mater regnorum.Recordamini praeterea

Terborum vestrorum, quod virum meum pree me

dileieritis, quodqne ipse prae me vos amaverit. Pro-

sint animfle ejushi dulces affectus, et quod tempora-

literexhibere nonvaletis, spiritualiter recompense-

tis per sanctos Patres, id est episcopos, abbates,

moDachos, ac per servos Domini quosque religio-

sisdmos.

{Nm. 76, 77, 78, 79, exhihent epitaphia Lotharii
reqis Francomm, ducis Friderici, Adalberti Schola-
itiri ei Ottonis imperatoris. Hxc supra seorsim de-
dimm),

EPISTOLA LXXX.

INVECTIVA IN VIRDUNENSIUM ECCLESIAM.

Quod remedium morbis tuis inveniemus, Virdu- -q
flpnsium exsecratacivitas? Unilalem sancla^Domiiii
Erclesis scidisti, sanctissimam socictatem humani
gcDeris abrupisti. Quid enim aliud egeris, cumpa-
slorem tuum voluntate haeredilarii regis, consensu
clfavorecomprovincialiumepiscoporumelectum,ac
iosuperepiscopali benedictiof jc donatum,adhuc per-
t'nat minime recognoscis? teque velut membrum
aiuliium ac deforme, sine unitatc corporis, cx olea
inoleastrum inserere tentas? Ideo pastore m non re-
fognoscis, quia regem tuum regno privare moliris.
?*iin est tui juris creare novos rcges ac principcs,
iJ est sub insoliti transire juga. Gravissiinum est
P^ci*atum luum, iinpia rivitas. Non confregit arics
Binros tuos, non fameinfccti milites, nullo lclorum

!^' lafra Ewrardiu elEbrardu^ dicitur.

genere perva5isunt.SanctuariumDomini eorrupisti,
sanctuarium Domini pervasbti, ac posaides. Spe«
lunca latronum facta es. Hostes humani generii
amici tui obiiti virginum, sanctique tori consan-
guinitatis et muneris, et jam in sacris diebus et
in sacris locb horrendum lupanar fecerunt te. Al-
taria Domini calcibus allisa ac ligonibus effosaa
sunt. Opes religiosorum et pauperum rapine et
inceudiis patuerunt. Revertere, revertere ad pacem
Ecclesiarum et ad unitatem regnorum, civitas vir-
tutum eipultrix, ac vitiorum receptrix. Et vos, si
qui estis, Domini pars melior, redite et separamini
velut oves abheedis. Novimus antesignanos poilutffi
civitatis, novimus satellites manipulares, quos di-
vino gladio feriendos hactenus patientia tulimus.
Nunc cfficitate mentis pressos et caligine mortis
consopitos, sententia damnationis ex divinis legi-
bus promulgata, communi omnium bonorum con«
suitujpercutimus.

EPISTOLA LXXXI.

AD ECBBRTUM (29) ABBATEM TURONENSEM.

Ubi summ a religionis norma esse debuit,summum
esse illapsum crimen non immerito nos permovit et
exterruit. Sed quis erit auctor hm'us correctionis,
tacentibus cunctis primatibus vestri ordinis? Nos
quidem venerabili abbati Maiolo super his pauca
prsescripsimus, quia sapientem in paucis multa in-
telligere scimus. Huic tanto negotio, et, ut verius
fateamur, tantee audacise ulciscendee a nobis dux
designatus est. Ejus sententiam qui prior nostrum
noverit, alteri sine mora significabit.

EPISTOLA LXXXII.

AD ADSONEM ABBATEM DERVERSEM.

Rumpe moras omnes, mi pater,etin et iiKal. Jul.
egredere deUrChaldeorum. Obtemperandumvete-
ranis amicis ac in fide diu probatis. Nosler Adal-
bero pater patrice, quondamvobisfldus, et nunc fi-
di3simus,morarum impatiens,vestram expetitprap-
sentiam. Nefas absenti significare ea qum volumus
prflpsenli dicere. Clarissimavobis ac nobis librorum
volumina vestrum iter sunt comitata. Hoc tantum
dixisse sufficiat.

EPISTOLA LXXXIII.

. AD BOBIENSES.

Gerbertus gratia Domini si quid est plurimam
salutem dicit dilectissimis sibi filiis BoBiE.NsiBDS
utriusque ordinis.

Rem dignam vestroque nomini convenienlem pe-
nitus egistis, patrem quierendo, patrem visiiando,
quiajurevos verosniiosesse docuistis. Ergo et pro
vesira diligenlia,et pro fide constaniicircame,nunc
abseiis grales habco, el mox propitia divinitate
praesens debitas exhibebo. Ego quidem et si jam
propemodum in porlu constili, vostamen malignis
fluctibus jactari iniquo animo fcro. Sed scimus
Dominum omnia possc, euinque motumprece pau-
perum conndimus affliclis opem illico laturum
fore.

22d

iSILVESTW 11 PkPM OPP. PARS IH. — EPIST. ET DIPLOM,

»4

EPISTOLA LXXXIV.

AD HUGONEM MARCHIONEM.

Non immerito vos plurimi facio, et vos et vestra
votis et laudibus cffero, qui tam occupati mei memi-
nisse dignamini. Inter honesta hoc, itaque inter
praecipua ponimus, ac proinde ad vos fldem pluri-
mam habemus : et ul noslri memoria non excidat
propensius oramus, etut fessis jam rebusbeati Co-
lumbani subveniatis, preces quas valemus absentes
cffundimus.

EPISTOLA LXXXV.

AD CONONEM ITALICUM MARCHIONEM.

Quamvis nullis officiorum meritis vestram prome-
reamur gratiam, virtus tamen ac nobilitas vestri
generis, ac propria, adducit nos devobisbene sen-
tire, meliora sperare. Quod si a parvis maxima
juvari possunt, honori vestro studia nostra non
deerunt in loco et tempore. Gonsultando, bona
verba suggerendo, ut, dum vobis fortuna riserit,
sub vestris alis nostra mediocritas requiescere
possit, :

EPISTOLA LXXXVI.

AD THEOPHANIAM IMPBRATRICEM BX PERSONA

ADALBERONIS.

Vide Palrologiss tom. C XXXVII in Adalberonb
Rbmensi, epist. 20.

EPISTOLA LXXXVII.

AD CONSTANTINUM SCOLASTICUM FLORIACENSEM.

Sapienter et pente ille vir Domiui pervasorem
iroprobandum esse censuit, sed rem ad se minus
signiiicavit. Ipsum ante insignia honoris infamem,
fautores in religio&os augendam infamiam,sisan-
ctorum privetur consortio,canteprudenterque dis-
seruit. Matura ergo iter, et zvi Kal. Septemb. nos
revise,utinhisomnibus per te plenius instruamur,
simulque leeteris animadversione nostra in perva-
sorem,et quite coenum nostris putavit in naribus,
desedictumezistimet, teque thymiama vaporaium
redolere perhorrescat. ComitenturitertuumTulIia-
na opuscula,etde repub. et in Verrem, et quae pro
defensione multorum plurima Romanae eloquen-
tiee parens conscripsit.

EPISTOLA LXXXVIII.

AD MAIOI.UM ABBATEM CLUNIACENSEM EX PERSONA

ADALBERONIS.

Vide Patrologias tom. C XXXVII in Adalberone
Rbmensi, epist, 22.

EPISTOLA LXXXIX.

AD ECBERDUM [eBRARDUM] ABBATEM TURONENSFM
SUB P5RS0NA ADALBERONIS.

Vide ubisupra, epiU, 23.

EPISTOLA XC.

AD 'MPERATUICEM THEOPHANIAM ET AD FILIUM

OTTONEM.

Vide ubi supra, epist, 24.

EPISTOLA XCI.

AD BAIMUNDUM AURILIACENSZM ABBATEM.

Clarissimo patreGcraldo orbatus,non lotus super-
esse visus sum Scd te desidcrantissimo secun \nm

A votamea !n patrem creato, denuo toius in filium re«
nascor. Nec solus vestro honore gaudeo, gaudet
pater Adalbero, se suaque vobis ex animo conferens^
tanto arctius, quanto amplius luce religionis ac
scientiffi collucetis : cujus ob meritum amorem, fere
continuum triennium in Francia consumpsi.Ibi dum
iras regum,tumultu3populorum,regnorumque dis-
sidentium sestus perfero,tanto trodio affectus suro,
utcurampasLoralitatissuscepissepenemepoenileret.
At quoniam domina mea Theophania imperatrix
semper Augusta, viii Kal. April. proflcisci me secum
inSaxoniamjubet,eoquequosdamexmeismonachis
ac militibus ab Italia convenire jussi, nunc non ha-
beam quod certum scribamsuper organisin ItaJia
positis,ac monacho dirigendo qui ea conducat,prte-

B sertim cumsine prsesentia dominee meae Theopha-
nise credere me non ausim fldei meorum militum
quia Itali sunt.Necsatis sciam utrum exercitum ante
autumnum iu Italiam deducam, an in Germania de-
moremur,ut quam plurimas copias contra Ludovi-
cum regem Francorum,nisiquieverit,comparemus,
qui amicis inquielissimus, perniciosissimis hostibus
non multum inquietus, quis sit, quidque de eo intel-
ligioporteat,veloxexiluscoroprobabit,Claraindoles
divsB memoriffi Ottunis Csesaris, pace inter duces ac
principes redintegrata,proximaa?statelegiones mi-
litum duxit in Sarmatas, quos ea lingua Guiuidos
dicunt,ibique sex et quadraginta urbes munitissimas
suaprsesentia ac militum robore cepit, diruit atque

p vastavit. Salutatvos, et Airardum, Adalbero Remo-
rum archiepiscopus, simulqueomne collegium Au-
reliacensis coenobii, me adjuncto per omnia vobis
devotissimo. Iterum iterumque valete.

EPISTOLA XCJI.

AD BERNARDUM MONACHUM.

Queeris, dulcissime frater, quse et qualia geran-
tur a me, et an ea sint commoda et incommoda.
Huic petitioni an satisfacere paucis possim addubito,
quod altiusearimantinulla esse videantur : autsi
quolibetmodo sunt,maximampartem incommodo-
rum secum trahunt. Primum quod in publicis cau-
sis versari nunc temeritatis est, quippe ubi divina
et humana confunduntur jura, propterimmensara
avaritiam pcrditissimorum hominum,idquesohim
D jusfore staluitur, quod libido ac vis more ferarum
extorserit. Ast in privatisid prae mefero, quod ami-
cosin adversis nulla oppressus calamitate destifui.
Sed an memoria dignum sit aliorum judicio dcre-
linquo, et quod Italia excessi, ne cum hostibus do-
miniacfllii seniorismeiD.M. Ottonis quolibet modo
cogeret pacisci, etquodinterdum nobilissimis scIio>
lasticis disciplinarum liberalium suavis fructus ad
vescendum oifero.Quorum obamorem etinexaclo
autumno quamdam flguram editi artis rhetoric«e
depositam in sexet viginti membranis sibi inviccm
conncxis, et concatenatis in modum ante longioris
numori, qui flt ex bis tredecim. Opus sane exper-
tibus mirabile, studiosis utile, ad res rethorum fu-
gaces et caliginosissimas cumprehendendas, atque

m

SiectlO t — ANtE SUMMUM PONtlPlCAtllilk.

m

in animo coUocandas. Ergo si quisquam vestrum A csetera sic dicit : « Persona quidemvobisjam olim

cura taiium rerum permovetur, et in musica per-
discenda, et iu his quee ilunt ex organis, quod per
me adimplere nequeo, si cognovero certum velle
domini abbatis Raimuudi, cui omnia debeo, per
CoQsiantium Floriacensem supplere curabo. Est
enim oobiiisscholasticus apprime eruditus,mihique
ia amicitia coi\j unctissimus. Vale, dulcissime frater,
meaque semper dilectione mutuo fruere,nostraque
bona putato esse communia.

EPISTOLA XCIII.

AD ADALBERONEM ARCHIEPISCOPUM.

Corruptissimi temporis est, non posse decemi
secuodum popuJarem opinionem quid sit magis
ntile. Utile[est quodagitis sententiamultorum,uti-

infami conversatione erat famosa, sed hiigusmodi

arbitratu prseter spem habita. Item in eadem post

aliquania. Quantum ergo nostra interest vicinos et

contribules adhortari studuimus,si hoc nefas elimi-
nare nequeunt, sanctorum consortio privandum in-

famabunt, nec erit Christi fidelis cui haec ambitiosa

audacia non fiet detestabiiis. Factalaudare nonpos-

sumus, quid futurum sit nescimus. Clamat alter,

simulque nos denotans, inquit : Nec minus nos

gravat quod magistratus ille coenobialis, quemstare

credimus in vertice religionis, dum vobis submili-

tat, a vobis discors, nos erroneos judicare audet.

Et quis enim fraudulenta ambitione elatum audeat

approbare, cum pater Benedictus dicat omnem

lios cum plures judicant in urbe sedere, paucam et B exaltationem genus esse superbiee ? Item in flne

igoavissimam prsedonum deterrere manum, cum
pneseotia vestra tum militum numerositate. Ve-
strom fratrem vos debere alloqui censent, audire
qaa! Telint Otto et Heribertus, mutua subito expo-
sceotes colloquia. Quibus etsi nulla inest fides, ta-
meopro fortuna eis utendum. Certe cum in metu
SQoljpericuluniipsorum ab eis exiget,quod propria-
noQ exegerit Odes.

EPISTOLA XCIV.

AD EUMDEM.

Octavo Kal. Octob.Reinheriusaresponsis Remos
rediit, vestra negotia exsecuturus. Ejus sent^ntia
hsc est, si de fratris fortuna certum finem cogno-

ejusdem epistolm: Etsi vobis non videtur fatuum,
mterna clausura ejus ad nos damnabimus aditum.
Faciant, judicent primates ut libet, nos pauperes
Christi favor aut timor ssBcuIarium ab hac sententia
non flectet» Attendite ad hsec, o socii et commili-
toues, secernitc vos oves Christi ableo qui non est
pastor, sedlupusovium depopuIator.Prffitendatsibi
reges, duces smculi, principes qui se favore solum
modo eorum monachorum principem fecit,neceru-
buit se ingerere qui ex humilitate debuerat refugere.
Hactenus ignorantia nos deviasse sufficiat, carcat
nostro consortio, quitalium Patrum damnaturju»
dicio. Tunc nobis tantum uniatur, cum eorum sen*

scere vultis, ac nulli mortalium indicanda nisi vo- q ^entia fuerit reconciliatus, quorum judicio nostro
bis.nr Kal. ad Altovillare fratri ac 'comitibus oc- est nunc consortio privatus.

coiTere, nepotem vestrum Hecilonem, ac primos
restri geueris consangnineos iterum nusquam si-
natis abire. Magna res serio agitur. Mosomum et
Maceriasmutiltudine militum communite.Dux Cono
prosuoOttone insidiasmolitur, sed facile remedium
peoes nos reperietur. Laudunensis episcopus con-
silioOttoniset Heribertisibifaventium ducemadiit.
eo loci quem dicunt Dordingum> Redite^ mora sit
DuIIa.

EPISTOLA XCV.

^ FRATRES FLORIACENSES EX PEaSONA REMENSIUM

ABBATUM.

NoD immerito nos unius collegii esse profitemur,
(pii vestrafelicitate erigimur,vestro infortunio etiam ^
opioione clarissimorum hominum humiliamur.
Haoc sanctissiman societatem castissimanque ami-
ciliam quorumdam foedat ambitio lasciva, detesta-
bilis andacia, dum perfactionemisvobispreeficitur
paterquam verissimi non metuant damnare Patres.
£tqaomodo uuaest Ecclesia catholica, cunctorum-
qoe fidelium una soeielas, a sententiis eorum non
deviare decrevimus, qui in Ecclesia Domini, velut
clarissimae stellserelucent in perpetuas seternitates.
^ Don lucidissima stetla reverendus pater Maiolus ?
ftn Don praefulgidum sidus pater Echerdus [Ebrar-
<ios] t alter inepistola, quam patri nostro venerabili
Adalberoni archiepiscopo nuper direxit (quserchatur
^mcgassenteatiade prselaturapatris vestri] inter<

EPISTOLA XCVI.

AD FRATRES BLANDINIACENSES.

Qui me vobis fratrem adoptastis, orbitatem ve-
stram ut sentiremus magnopere effecistis : virque
ille venerabilis memorise nos sui memores in seter-
num honestis obtiuuit officiis. Ergo agite, patrem
vobis dignum citius exquirite, ne grex Dominicus
fluctuetsine pastore.Nostra ope si indigetis utimi-
ni« et consilio, et auxilio, juxta vires ac scientiam.
Libros nostros festinantiusremittite, etsi isqui per
Claudianum rescribi debuit, insuper mittetur^ erit
res dignissima vobis ac vestra charitate.

EPISTOLA XCVIL

EX PERSONA EMM^ REGIN^ AD MATREM.

Aggravatus est dolor meus, o mi domina, o dulce
matris nomen, dum conjugem perdidi.Spesin fllio
fuit, is hostis factus est. A me recesserunt dulcis-
simi quondam mei amici ad ignominiam meam ac
totius generis mei. Nefandissima in Laudunensem
conflnxerunt episcopum. Persequuntur eum, pro-
prioque spoliare contendunt honore, ut inuralur
mihi ignominia sempiterna, quse sit quasi justis-
sima causa amittendi honoris mei. Adesto, piama-
ter,flli9e doloribns plenm.Glorianturhostesmeinon
supere^se mihi fratrem, propinquum, amicum, qui
auxilium ferre possit.Intendat ad hsec pia domina,
redeat vestra nurus in gratiam . Sit mihi per vos
exorabiUs,liceaiquesuum mibi4ili(forefilium,queai

i^)

SlLVESTRi II PAPjE OPP. PARS IH. EPIST. - 6t DlPLOJi.

2^ft

meum patior nt inimicum. Astringite mihi prin- A iri nobis plcna flde oramus : vestra Testrorumque

»«ff\Afl( voali»! «tAtmt r\«*<%<ia«*>i A«a w%r%a ««/x«%i •m Ailr^ ^..^ i_:.i: II.. 1 • • 1*

cipes veslri regni, proderit eis mea conjunctio.
Otto et Heribertus comites potcntissimi mecum in
vestro consilio erunt. Si fieri potest, iabsolvite nos
curis, ut mutuis fruamur colloquiis. Sin, anliquam
sapientiam vesiram undique colligite, Francisunde
non sperant contraria parate, ut in nos graviter
seeviens eorum refundatur impetus.Et interim quid
vobis sitfaciendum, etscriptis signiflcate ctnuntio
fldissimo.

EPISTOLA XCVIH.

EX PERSONA LAUDUNENSIS EPZSCOPI AD EPISCOPOS.

Quamvisregiapotestateperquorumdamhominum
factionem apropria sede sum ad prsesens exclusus,
episcopalitamen offlcio minime sum privatus : nec

aversa tristi vultu accepturi, prosperajucundissimo
animo laturi ac perlaturi.

EPISTOLA CI.

AD EUUDEM.

Multitudine curarum festinat® legationis, simul-
que viarumprolixitate pressi,desiderabili colloquio
vestro magnacum mcestitia privali sumus, Sedre-
fecit nos preesentia spectabiiis viri Folmari, in quo
vestra virtusintellectaest, dumeo utiminiministro,
quivoluntatemDominietiamnonmonituslaudabili-
ter expleat. Addicti ergo sumus vestrai servituli,
cum hacre, tum etiam plurima dilectione senioris
nostri Adalberonis circa nos, qui earum rerumqaas
fecimusparticipes vosfore per omnia voluit.iv Kal.

damnant crimina falso iUata, quem innocens in hac ^ April,domina dux Beatrix apud palatium Compen-

parte non remordet conscientia. Sentiat ergo grex
pastoris absentiam, sentiam et ego vos meam do-
lere vicem. Itaque moneo, rogo, oro> obsecro ac
pro nomine terribilis semper viventis Domini ob-
testor, me Ecclesiee meae quolibet modo, perquam -
libet personam^sanctum chrisma tribuatis,nec epi-
scopalem benedictionem, et missarum solemnia in
mea parochia peragatis, quia scriptum est : Quod
tibi fieri non rw, alteri ne feceris. At si divina et
humana contemnitis jura, nec nostris monitis ac-
quiescitis : quanquam divina ultione sitis feriendi,
tamen ad majorem audientiam ecclesiasticae legis
Tos provocatum iri pernoscatis.

EPISTOLA XCIX.

diacum hoc effecerat, ut viii Kal.Junii adMontem
Falconis dominse Adelaidi imperatrici,duci Carolo,
rexLudovicus, reginaHemma, dux Henricus, causa
conflcicndee pacis occurrerent. Sed quoniam per
ignorantiam dominae Theophaniee imperatricis sem-
per Augustaehoc fiebat,dolum subesse intelligentes,
uti per se potius pax fleret, consuluimus, utqae
prius per vos quee conditio pacis foret experiretur.
Quod laudatum est,vestrique itineris socii denomi-
nati XV Kal. Junii Francorum colloquio nobis occur-
rendum. Ibique si pacem cum rege senior noster
confecerit,pro pace regnorum plurimum elaborabit .
Magn® intcitigentise vestrse pauca suggessisse satis
est. Ctcterum de terra,qu8e in nostris partibus vi

EX PERSONA ADALBERONis ARCHiEPiscopi AD BELLO- vobis cripitur, moncmus ad praescns tacere, post-

modum demonstraturiquid exinde facere debeatis.

VACENSEM.

Vide Patrologix tom, CXXZy//m Adalberone
Remensi, epist. 25.

EPISTOLA C.

AD ECBERTUM ARCHIEPISCOPUM TREVIRENSEM.

Quantum utililatisreipub. caDtu)erit,qiiantumve
coUatura sit pax inter reges nostros bene fundata,
testis estcivitasYirduuensium,sine ceede etsanguine
siue obsidibus, sine pecuniis in integrum imperio
yestro restituta. lestiserit Colonia, rebub sibi diu
subtractis in integrum restituendis. Quod utique
maturius foret, nissi acrior cura regnorum nuper in

conficienda pace longius nos detinuisset, propter ^ • / 9A

inversosmoresquorumdamnostrorum.Nuncitaque^ » /* • •

EPISTOLA CII.

AD ADALBERONEM ARCHIEPISCOPUM.

Qua fiducia^ quave cautela colloquia Otlonis et
Heriberti expetenda vobis sint providete, ne forte
propter praesentem obsldionem CaprimoDtis nova
in vosnovis dolis undecunque comparentur consi*
lia. Mementote sortis Guifridi [Godefridi, et Yirdu-
nensis episcopi, ob pervasiouem castri Luciliburgi.

EPISTOLA CUL

AD DOMINAM THEOPHANIAM IMPERATRICBH ex pcr-

SONA ADALBERONIS.

Vide Patrologim tom, CXXXVIl, in Adalbsho.^e

tempusopportunum nacti,obsequio vestro adsumus.
MonemuB uti Dudo ac Gesilbertus comes rerum Ec-
clesifievestrffipervasores sine dilatione excommuni-
centur. Moneatur frater, ne dmicusvestei\Adalbero
Remorum arcliiepiscopus super Dudone,GuidoSues-
sonicus episcopus supcr Gesilberto, ne filios suae
Ecclesiae impune vos Isedere sinant :sed cxcommu-
i)icatosHVobisexcommunicent,donccconsequantur
a vobis veniam digna satisfactione, qui conati sunt
sanctuariumDuminihcereditatepossidere Quid do-
minanostraTheophaniaimperatrixscmperAugusta
insequenti tempore rerum public;\rum sit actura,
quibusve in locis demoratura, etan Saxonum exer-
citusvictoracoQsuotohoste redierit, significatum

EPISTOLA CIV.

AD ECBERTUM TREVIRENSEM ARCHlBPlSCOPUM
PERSONA ADALBERONIS.

Vide ubi supra, epist. 27.

EPISTOLA CV.

AD FRATRES BLANDINIACKNSES EX PERSONA ADAL*

BERONIS.

Vide ubi supraf epist. 28.

EPISTOLA CVI.

AD ECBERTUM ARCHIEPISCOPUM TREVIRENSEM.

Quia diu optato consilio vestro non perfruimur,
non satis patienti animo tolcramus, instaraus, ca-
susque inter slrepentes revincere laboramus. Syno^
dus in partibus Rheni, ut fama est, indicta : no-
strorumque opiscoporum cum validiores morbi tua^

2-20

SECTIO l. — AiNTE SOIMDM PONTlFKiATlJM.

m

eiiam regta negoiia, quam UQa voluimus intertur- A fidis nos cerlos reddiie : ui per nosif os legatog

vestra ma^estate dignos quoB sonuerint dhartisy
compleantur in rebus.

EPISTOLA CXII.

EX PERSONA REGIS HUGONIS AD BONELLUM

MARCHIONEM.

Quia misericordia Domini prffivenien^, regnum
Francorum quietissimum nobis contulit, vestrae in-
quietudini quamprimum subvenire statuimus, eon-
silio etauxilio nostrorum omniumfidetium. Si ergo
fidem toties nobis nostrisque antecessoribus per ra-
iernuntios oblatam conservare vultis, ne forie v»-
siras partesadeuniesvana spevestri solatii deiada-
mur, mox ut e^ercilum nostrum per Aquitaniam
diifusum cognoveritis, cum paucis ad nos osqne

baaisynodam.Sedneinterim otio torpeamus, beati
Oiionis siiffragia ad prsesens ezpetere in animo est,
unde per vos reditum habere disponimus, ut pro-
lixam disjunctionem nostramea conjunctione casti-
gemos. Ei qooniam per Vcrdunum iter nobis est>
eo cruoem vesira scientia ut speramus elaboratam,
st iieri potesi, Kal. Novembris dirigite, sitque hoc
pigaus amiciiice. Ita opus placens dum oculis cre<-
brius ingereiur, indissolubilis amor in diesaugmen-
tabiiur.

EPISTOLA CVII.

a. PERSONA REGIS HUGONIS AD SIGUINUM ARCHI-
EPJSCOPUM SENONENSEM.

Regalipoieniiain nuUo abuti volentes, omnia ne-

goiiareipub.in consultatione et sententia fidelium B properate, ut.et fidem promissam confirmeiis, ei

Dosironim disponimus, vosque eorum partici pes f ore
digoisstmos judicamus. Itaque honeste ac benigno
affeeiu vos monemus, uti anie Kalend. Novembris,
eam fideoi, quam cicleri nobis firmaverunt, confir-
iBeits ob pacem ci concordiam sanctffi Domini Ec-
desis, ioiiosque populi Giiristiani : ne si forte, quod
non optamus, persuasione quorumdam pravorum
diiigenier vobis exsequenda minus audiatis, senien-
tiam domiai papce et comprovincialium episcopc-
nim duriorem perferatis, nosiraque omnibus nota
mansueiudo justissimum correctionis assumat ze-
lom regali poientia.

EPISTOLA CVIII.

AD ECBERTUM ARCHIEPISCOPUM TREVIRENSEM EX

n

PERSONA ADALBERONIS. ^

Vide Patrologis tom. CXXXVII, in Adalbbbone
REMENsiy epist, 30.

EPISTOLA CXI.

AD EUMDEM.

Vvie ubi supra, epist, 'M^

EPISTOLA CX.

AD COMPROVINCIALES.

Vide ubi supra, epist. 32.

EPISTOLA CXI.

AD BASILIUM ET CONSTANTINUM IMPERATORES OR-
TH0OOXOS,RUGO GRATIA DOMINIREX FRANCORUM.

Cum nobilitas vestri generis, tum etiam gloria
magnorum aciuum, adamorem vestrum nos horta-
lur ei cogii. Hi quippe esse videmini, quorum ami- ^
citia nihil dignius in humanis rebus possit existi-
mari.Hancsanctissimaraamicitiam^justissiraamque
socieiaiem sic cxpetimus, ui ncc regna nec opes
vesiras in ea requiramus. Sed h(ec conditio quse
nostri juris suni vestra efficit, magnoque usui, si
placeiylisec nostra conjunctio erit, magnosque fru-
cius efferei. Etenim nobis obstantibus nec Gallus,
nec Gerroanus fines lacesset Romaniimperii. Ergo
ot haBcbona fiant pcrpetua, quoniam est nobis uni-
cosfilius ei ipse rex, nec ei parcm in raatrimonio
apiare possumus, propier affinitatem vicinorura re-
gam, fiiiam sancti imperii pra^cipuo affectu qu^ri-
jBos.Qaodsi haec pelita serenissimis auribus vesiris
(lacaerint, aai seripUs imperiHiibus, aut nuntiis

vias exercitui necessarias docealis. Qua in parie si
fore mavultis, nobisque poUus obedire delegisUs,
quam IsmaeliUs, legatos ad nos usque in Pascha
dirigite,qui el nos de vesira fidelitaie I«tificeni, et
vos de nostro adventu ceriissimos reddani.

EPISTOLA CXIII.

AD ROTHARDUM ARCHIEPISCOPUM CAMERACENSEM BX
PERSONA ADALBERONIS.

Vide Patrologiae tom, CXXXVIJ in Adalbkronb
Reuensi, epist. 33.

EPISTOLA CXIV.

AD EX PERSONA ADALBERONIS.

Vide ubi supra, epist. 34.

EPISTOLA CXV.

AD CAROLUM DUCEM.

Vide ubi supra^ epist. 35.

EPISTOLA CXVI.

AD ROMULFUM ABBATEM SBNONENSEM.

Divinitate propiUa bene valenles, ut amplius va-
leatis optaraus. Gratia ei benevolentia principum,
uii semper usi suraus, utiraur, spem bonam in rem
conversam iri, suo tempore exspectantes. Ubinam
potissimum moraturi sequenti terapore, incertum
propter incerta tempora. Operi nostro, quod non
parvee quantitatis fore scripsistis, quia mensuram
voluminis ignoravimus, solidos duos per clericum
quemmisistismi$imus,ideraquesi insinuetis faoie-
mus donec completo opere dicaUs : Sufficii.

EPISTOLA CXVII.

AD DOMINAM THEOPHANIAM.

Vide Patrologia tom. CXXXVll, in Adaldkronk
Remensi, epist. 36.

EPISTOLA CXVHI.

AD CLERUM ET POPULUM

Vide ubi supra, epist. 57.

EPISSTOLA CXIX.

EMMA QUONDrVM REGINA DOMINifi AUGUSTiE
THEOPHANIiE.

Pietas vcslrinorainis subveniat affiictffi, et a prifi-
donibuscaptivatae.Etmihiquondamfnitelgenus, et
dignitas,acregium noraen. Nuncquasisinegenere,
sine dignitale, oranibus afficior contumeIiis,anci]la
captiva crudelissimorurahosUura facia.Ei quomodo
ille impiusCaroIusrvocem moamaudirei qut vosiram

%^\

SILVES^Rl n PKPM OPlP. PIJ& in. — Ei^lST. BiP DIPLOA.

i3^

audire coniempsit ? et vos quidem me yestra me- A
moria dignam habuistis, qusB fieri circa me velle-
tis imperastis, hicque regiam urbem occupavit.
Parere alicui non putat suo nomini convenire.
Nolo ei spiritum explicare, quu sibi regna inaniter
promittit. Hoc tantum oro, ne in me feminam il-
lidatur, dum in mares retunditur.

EPISTOLA CXX.

DOMlNiE kVGVSTM THEOPHANLA, NOMlNE HUGONIS
REGIS. V. I. D. K. y. A. Z.

Benevolentiam ac affabilitatem vestram circa
nos sentientes, obsides a Garolo accipere, ei obsi-
dionem solveresecundumvoluniatem vestramvo-
luimus fidissimam societatem ac sanctam amici-
iiam conservare cupientes. Porro hic Garolus le-
gatos ei imperium vesirum contemnens, nec su- ^
per his acquiescit, nec reginam relinquit, nec ab
episcopo ullos obsides accipit. Et hic quidem vide-
rit quid sua sibi prositpertinacia. Vestram aulem
amicitiam ad nos in perpetuum coniirmare cu-
pientes, sociam ac participem nostri regni A. de-
crevimus vobis occurrere ad villam Satanicum xi
Kal. Sep, Ea quse inier vos de bono et eequo san-
xeritis, inier nos ac fllium vesirum sine dolo et
fraude In perpetuum conservaiuri.

EPISTOLA CXXI,

AD TREVERENSEM V. V. D. K. A.

Vide PatrologUe tom, CXXXVII in Adalberone
Hexensi, epist. 38.

EPISTOLA GXXn. C

ADALBBRO ARCHIEPISCOPUS REMENSIS AD CAROLUM

DUCSM.

Vide ubi supra^ epiH. 39.

EPISTOLA CXXIII.

AD THIETMARUM MOGUNTINUM ARCHIEPISCOPUM.

Labore obsidionis in Carolum defaiigatus, ac vi
febrium graviter exagitatus, sincerum affecium
meum circa te, dulcissime frater, ezplicare non
saiis valeo. Hoc iantum significo, impera, obseque-
mur, siique nostra amicitia eadem velle atque ea-
dem noUe. Et quia inter graves lestus curarum
sola philosophia quasi quoddam remedium esse
poiesi,.ubicunque partes ejus imperfecias habe-
mus, suppleat industria vesira. Ad praesensauiem D
rescribite tanium quod deesi nobis in primo volu-
mine secundee ediiionis Boeiii in libro Periher-
menias, hoc esi ab eo loco ubi scriptum est : Non
eurrit vero et non laborat, Non verbum dico cum si-
gnificat quidem tempus^ usque ad eum locum ubi
dicitur : ipsa quidem secundum sedicta verbanomina
sunt, et significant aliquid hic prxceptis, idem parie
deficientis commeniarii beneficii vestri non erimus
immemores fldem mente concepiam non desere-
mus, quod voletis pro viribus ezsequomur.

EPISTOLA CXXIV.

A. B. C H. J. V. B. Z.

ADiiquispalaiiismeis usque ad fundamenia diru-
(iSi etiam renascens palaiium, quod mihi sBdificarQ

instiiuisiis, diluvio vestri pene absorpium esi. In*
siamus, ac propiis sumptibus fabricam ianti operis
novis ariificibus insiguimus, ne vesiro superveniu
ad suburbana cogamur demigrare cubiIia.Huic tam
ingeniinegoiioadhuc dierum 15 spaiium aitribuite,
veslrumque architecium A.remittite, qui coepta per-
ficiat non meis sumptibus,sicque nos ad perstrin-
gendam [a/., perfringendamjarcemmoniemqueab
ipsis radicibus convellendum cum ioiis copiis,si ea
volupias in animo esi, ezspeciaie.

EPISTOLA CXXV.

INCERTO.

Gummultos nobis naiura afflniiaiejungai,muItos
affeciione^ nullius amiciiise f rucius suavior esi quam
isquifundamenlo niiitur chariiaiis. Nam cijgusob-
sequia aliquando sensimus aui eleganiiora vesiris
aui jucundiora? Deniquein iania periurbaiione no-
sirsereipub.cumperfldiam miliium assidue paiimar
assiduo oculos ad vos reducimus,ui spes certa esi,
non frustra solaiium relaiuri. Ei quoniam vos ei
gravari et defatigari nisi in summa rerum necessiiU'*
dinenolumus, Z. Z. Q. M. B. et sic judicaiisqnem*
vLs alium ianium cum mililum robore, subsidio et
V. Q. 0. V. E. X. II Kal. Oci. utei nosiri refugaj
perierriti redeani, eihosies novisac insperaiis co-
piis iniabescani.

EPISTOLA GXXVI.

INCERTO.

Quia aversa valeiudine revelati «siis, non imme-
rito longum moerorem nobis ditninuis. Gaudemus
quippe si gaudeiis, trisiamur si irisiamini. Sic
sancta socieias unum el idem sentiens manei : nec
nos soli dulcem affectum vestrum circa nos senii-
mus, sentiuni et illi qui admirabile opus crucis a
vobis nostro nomini elaborais non sine magna
oblectatione conspiciuni, iu quo pignus amicitiffi
fieierniiaiem sibi affcctai.

EPISTOLA GXXVII.

INCERTO.

Molimur, conamur, quod volumus agimus, quod
nolumus nequimus.EcceHai.aique G. quosmissum
iri ad vos usque innuistis, alier soliia valetudine
faiigaiur, alter insolita quidem, sed cum isediosui
finitaimperium vestrum ezsequi quiminime potue-
runi. Ezsequeiur autem R. quam prozime in me-
lius commutaius, cujusobsequiis [a/., olim sequen-
iis.1 Hermannumcomitemadforejamdudumin ani-
mo esi.Et quia quanto silentio quaniaque fide nostra
secreia commiserimus novistis, vices nosiras no-
sirique legaii apud comitem Heribertum vos agere
rogamus : facturi quidquid prudentiori consiiio de-
cernetis. Finiioque foro, uti audita, relaia^ inventa,
conferre nobiscum dignemini, obsecramus, vesiro
per omnia usuri consilio sapienii.

EPISTOLA CXXVIII.

AD ADELAIDEM MATREM RBGNORUM.

Quibusaugustiis domina quondam Hemma afflcia-
iur, quanioquepremaiur an^ore, iestis estepistoU

1K

sfiiJWft r. — AWfe stitoiDM W)?mntAtttit.

\A

ipm aa D. Q. V. M. H. E. jamdtidum direcfta, cu- K tus ad quonimVibel notitiam pemnire, qun sub
j« nemtitat Tobis misimos, ul el qtiid aclmai sit nostra deposuerit flde.

EPISTOLA CXXtl.

Quod benevolentia vestra secundam dignitatera
vestri nominis assidue perfruimur, plurimam con-
gaudemus, cum nostri uliJitate, tum vestri bonoris
provectio ne. Lietamar nonc prapsentia oepotis Adal-
beronis Verdunensium episcopi, qui vos, babita
rationeioci et temporis,cumcopiisadforepoTIicttus
est. Itaque elnon dissimilemy quantam ad affectio-
nem animi spectat, magnitudinem vestram urbi
Remorum exbibebitis xii Kal. Octob. Quod et mona-
cbum latorem epistoIsB celabitis, et rem tuto silen-
tio tegetis, uti occultus ac improvisus ad nos possit
esse vester adventus.

EPISTOLA CXXXn.

Quantum consilii quantumque ratioais provida in
menle versetis, cum aliis inaotuerit, tum exitus
viarum Carolimanifestiusprodiderunt. Sed si eum
aprovincia vestra velutbostampropulsare nisi estis
amicorum vestrorum, Hemmae regin8e,et episcopi
Adalberonismeminisse debuistis, etsi velit amicum
in regnum sublimare, nibilominus eorum oblivisci
non oportuit, simulque apud iafidos maleficiabene*
flciis non superari. Signiflcate ergo si quid barum
rerum in melius per vos commutari possit, et cur

indictum colloquium pro pace inter reges neglectum
sit, et si saltem futura quies inter eos constat.
Interea si quidquam benevolentia promeruimus,

8ci«lfe,elqaatti nibil sibi profuerit, et ut cansam
4oM, sS temen dolus est, investigelis. Ccrte clarissi-
mam demiDam et matrem regnorum vos faactenus
feisse maBfifestui!iii est, nostris perieulis, si qn^
iDgmerint, credimus velle snccurrere, nedum flliib
qnoodam dileclse, sive potestas erepta est sive noti
esl, filis non snbvenire, in moestitia est. Hortamur
teffleD V08 explorare apud Garolum, per valentes
le^tos, ntram veliteam vobisreddere^autereditam
coittiDendare. ^idetor qtnppe ideo fllam sic obsti-
mto aainko tetioere, ne videatur sinfe eausa ce-
pisse.

EPISTOIJIl GXXfX.

V. V. n. A. R. O. D. V. I. D. B

^^oamris vos in propriis causis noverim satis
oecnpari, tamen commune periculum magis sollici-
tos reddere debet. Scitis quas conventiones cum
Odoneellleriberto comitibus habuerimus, et cur
obsides donaverimns. Instant, et promissam amici-
tiam requimnt. Itaque nuntiis eorum respondere
debeo de mea ac vestra voluntate in Non. Sept.
Mores, studia, dolos, fraudes eorum inter quois
babilo, scitis. Bedite ergo usqne adBublionem,uti
Tobiscum loqui possim de bisquee mandare non pos-
Mun.Suntenimresgrandes,et ad vos multum perti-
nentea, et qoia ciritatem sineforti periculo dimit-
terenon possum, si placet, manuscomitis [Manac.

(lomes]veniet vobis obviam, qu® vos omnisecuri- ^ multum petimus, multumque oramus, ne militi

tate ad oos ueque perducat. Yalete, et qusB vobis
cordi, velocias remandate.

EPISTOLA GXXX.

RAmAUDO MONACHO.

Non existimes, dulcissime fratrer, vitio meo fleri
qoodtandin fratrum meorum preesentia careo.Post-
qoamate digressus sum, crebrisitineribus causam
patris mei Qolumbani pro viribus exsecutus sum.
Hegnomm ambitio^ dira et miserandatempora fas
Teitenmt in nefas ; nulli jure rependitur sua flde^
Efo tamen,cum sciam omnia ex Domini pendcfe
9ententia,qu8e simul corda et regna filiorum homi-
nnm permotat, exitum rerum patienter exspecto.
Hemquoque facere te et moneo et hortor.Unurh

nostro We. pro Ber. preejudicium flat. Est quippe
eis commune preedium in litecum Ecclesia, vultqoe
B. sibicedi inpartem exnovi operis capella, quod
non possit jure baberi nisi ex eequofactadivisione.
Bene valete, ac nostrum codicem, si placet, per
fidumnuntium resignate.

EPISTOLA GXXXin.

Z. n* B. I.

Anxie quidemjamdudum vestra prsesentiafrustra
mur, multa vestris consiliis disponenda reservamus.
Noslis quam paucorum fidei reip. negotia suut
committenda. Itaque optamus, monemus, oramus
omni affectu cbaritatis adfore vos Hemis x Ral.
Octob. cum pro summisrationibus,quasvobistan-

trtem interim plorimum exposco, quod et sine ^ ^^ credere fas est, tum eliam pro babenda ordi-

pericnlo ac detrimento tui fiat^ et me Ubi quam

maximein amicitia constriugat.Nosti quanto studio

fibromm exemplaria undique conquiram,nosti quot

xriptores in urbibus aut in agris Ilaliae passim

bibeantur. Age ergo, et te solo conscio ex tuis

tnmptibns fac nt mihi scribantur M. Manilius de

^strolo^a, Victorinus de rhetorica, Demostbenes

opbtahnicos. Spondeo tibi,f^ater,et certumteneo,

fBia obseqaium boc fidele et banc laudabilem

obedienitam aob sancto silentio haboo, et quidquid

cragaveria comiflatum remittam, secuudum tua

Kripta, eti{no tempore jusseris. Tantum significa

^ et tua mnneta et nostra porrigamus scripta»

inqiieirticciqtte nte tuis litteris Ubtifica. Nec sit me«

H.ffO.

natione 0. Sfivanectensis episcopi designati.

EPISTOLA GXXXIV

AD REMIGIUM MONACHUM TREVmENSEM.

Bcnequidem intellexistis de numero D. quomodo
se ipsum metiatur. Semel namque unus, unus est.
sed non idcirco omnis numerus seipsum metitur,ut
scripsisti, qui sibi eequus est. Nam cum semel iv
sintiv, nonideoiv metiuntur iv, sed potius duo : bis
enim bini iv sunt. Porro i littera quamsub figura t
adnotatam reperisti, x sigiiificat unitates, quie in
sex et IV distributee sequialteramefficiunt propor«
tlonem.Idem quoque invi etduobusperspici liceti
ttbiunitas estdifferentia.Sphffiram tibi nullam misi-*
tuus| nec ad pree^ns ollam babemuS| nec ^t rei

ii3s

SiLVESTBI l\ PAPi^ Ol[»P. PAtt^ lH. ^ E)>IST. Et Dli>L6lk.

m

parvi laboris tam occupatis in civilibus causis, Si A citiam scienter violare molimur, nec acceptam a

ergo te cura tantarum detinet rerum, volumen
Achilleidos Statii diligentercompositum nobis diri-
ge, ut sphfiBram, quam gratis propter difficultatem
sui non poteritis babere, tuo munere valeas extor-
quere.

EPISTOLA CXXXV.

AD ARCHIEPISCOPUM.

Sicut audita peregrinatio vestra moerorem nobis

intulit, ita permutatus rumor dilati itineris quasi

fructumlaetitise importavit.Anxiabamur quippe cum

Yestriabsentia,tum quod tantffi persons meritisnon

respondebant honores. Elaboramus ergo, et quod

brevitas temporis non habuit spatio temporis atlri-
bumus; ac munera juxta vires paramus. Vires di-

nostris injuriam propulsare, sed a Kal. Jaou. asque
ad initium Quadragesimffi, in conflnio nostr» Fran-
ciffi, Burgundiffi ac Lothariensis regni occurrere vo-
bis parati sumus,sicut designabitis diem certum,et
locum suo nomine descriptum : ut paz et concordia
regnorum, et Ecclesiarum Domini,no8trovitionjn
destitudtur.

EPISTOLA CXXXIX.
Erudito.homini atque puram fidem, quie hodie
paucorum est, constanter tenenti, duo verbaChri-
ti, et nostrum consilium aperiemus, et proposits
quffistioni satibfaciemus. Dicimus autem : Reddite
quiB sunt CmarU Csesari^ et quas surU Dei Deo ; et :
Sine tnortuos sepelire mortuos suos* His animadver-

cimus, quia nostis inter quos habitemus, quanta g g|g^ legitime injuucta ab episcopo honeste prose-

perfidiaquorumdam exagilemur,quiaetiam obsidio
Laudunensis urbis prffiterita pace sequestra inter-
missa est, x Kal. Novemb. repetenda. Quamobrem
sicut monuimus,monemus,et pro solalio militumsi
indiguerimus, et pro auxilio capti confratris nostri
A. utque B. et G. vestra exhortatione digniores se
reprffisentent germanos, in tanto discrimine re-
rum.

EPISTOLA CXXXVL
Ne graviteretiniquo animoferasjustissimam cor-
reclionem Domini,dulcissime fratrer.Divinitas quip'
pe non dignatur impios suo flagello,ffiternis crucia-
tibusreservanspuniendos.Disce constantiam servare
in adversis. £t si Job et nostri ordinis antiquos sa-

quimini.Contrafasporro a quoHbet prolata devita-
bitis. Non inhonesteutantursuotempore filii tene-
brarum, filii Belial : nos fiiii lucis, filii pacis, qui
spem in homine velut fenum arescente, nonponi-
mus. Cum patientia ezspectemus illud Prophetffi :
Vidi impium superexaltaium et elevatum super cedros
Ldbani; transivi^ et ecce non erat; qnsssivi eum^et
est inventus locus ejus.

EPISTOLA GXL

Beneficiis liberatoris nostri grates persolvere di-

gnas non sufficimus : etiam membra nostra, quffi

infernus absorbuisse in vobis visus est, ab ejus fau-

cibuserepta, victore Ghristo, Iffitamur.Verumquod

m aaversis. r.i swod ei nubm orumw «uuhuu;, aa- ^^^^ lemporis est monemus, uti nostro colloquio

cerdotes non valesimitari, saltem nostri temporis O ^^^^j^^j^ q^^ appetenda, quffi viUndavobis sint,

priusquam nostri regniprincipum conventibus mi-

laicumhominem, tibique affinem, exemplar habeto,
comitem Godefridum. Nos quidem tuffi salutb im-
memores non erimus,nec quidquam eorum quffi pro
le fieri oporteat intentatum relinquemus. Noverit
ergo I. V. Q. omnia quffi circa te sunt, ut legatum
nostrum Parisius in f esto beati Dionysii certissimum
in omnibus reddere possit, ut si obsidio futura est,
et non est, alia atque alia refringautur consilia.Vale
feliciter, et hoc unum attende, ne te prfficipitem
dederis, ut satius fuerit alio modo periisse, quam
per interitum tibi tuisque posteris ffiternum oppro-
brium reliquisse. Iterum vale, et a I. V. I. Q. Z. H.
Z. A. plurimum cave, ut a perfido et impostore.

EPISTOLA GXXXVII.

Absentia militum nostrorum res quam petistis
plenum nou habuit effectum ; esttamen in voto,et
in eorum reditu quod poterimus exsequemur. Sed
si perpetuam pacem rusticis Asineti optatis veniam
com. Gen. et ut ad nos usque quam proxime, ut et
in merita comparentur consilia , et vestra militaris
manus digna nobis conferat solatia, juxta quod per
eum significabimus Hffictutis auribus committimus
propter hostium multiplices insidias.

EPISTOLA GXXXVIII.

Gratulamur meliori habitudine corporis instau-
rata in vobis, simulque quod nostram scire volui-
stis. Nos quidem Domino propitio et bene valemus,
et optima auffiquevotisoptamus, nec coeptamflimi*

sceamini. Simul etiam aut litteris aut fido nuntio
significate, utrum tuta videatur vobis ad praesens
profectio A. H. atque Ra. ad comitem Ottonem,et
quo conveniant.

EPISTOLA GXLI.

Diutius consultando nihil tutius in communere-

pertum est, quam a colloquio vestrisenioris ad prffi-
sens abstinere, si fieri potest honeste. Si autem
non potestis msgorum causarum summasattingeFe,
nihil nisi evidenter utile defiuire bonum est. Porro
omnium bonorum fide Ra. feria V vestrum legatam
SiIvanectisprffistoIabitur,veI Garnotim profecturos
D si laudabitis, et Compendiacum reversurus si sic
annuetis*

EPISTOLA GXLU.

ADALBERO EPISCQPUS R. ET SCHOLARIS ABBAS, AD

CONSTANT NUM SUUM.

Gongratulamur tibi, duiMssime frater, penrasore
atque hostemonasticffi,re!igionis, ad multorum sa-
lutem humanis rebus exempto. Insta ergo,etsijain
Patrem tua ac fratrum dilectione dignum habes,
habeamus eum et nos prffisentem tua opera proxime
in festo beati Remigii, ut aifectus noster a Floria-
censibus te faciente paululum abalienatus, te fa-
ciente sit plurimum reconciliatus. Quod si haec
omnia fieri minuspossint, liceat nobis et tua taninm
perfrui prffisentia,si quid uo^m prffistitimus ^uod

«7

SECTIO I. - ANTK SDMiTlH PONTfflCATUll.

m

piaeaerit, et si di§piaris prsstare qnod placere A ego illa Emma quondam Franconim regina, qafe

possit.

EPISTOLA CXLIII.

Si eam« qaam in mazimis rebns beneyolentiam
sine affectucontolistisy nuncin minimiscausispree-
statisy Don parram laudem nec minimum fructum
sperare debetis. Laborastis quippe ut liberaremur
ab hoste, sed contempti estis modo, quia liberavit
nos Dominus de ore leonis. Solitam operam im-
pendite, ut imperio senioris ac dominffi yestrse iile
yiolenUis praedo saltem supeliectilem nostram red-
dere cogatur. Non aurum quffirimus, nec massas
argentiysed quibus carere dedecusest. Dicimusau-
tem anlieay tapetia^etiis similia, simulque petimus
nostram fidem non ez ejus fide perpendi qui nihil
anqaam spopondit quod ratnm fore decreyerit. B

EPiSTOLA CXUV.

Sicat epistola regii nominis, quam yobis misi-
mos, continet, monemus, rogamus, obsecramus,
ot ezsequi cureiis, cum pro yestra beneyolentia
ctrca nos, tam propter pacem Ecclesiffi Domini
paee principum proyenturam, nisi forte desidera-
biii prtesentia yestra frustramur, apud fidos infldi
ac sospecti habemur.

EPISTOLA CXLV.

PARISIEMSI EPISCOPO GBRBERTUS.

Etsi omnis Ecclena catholica una atque eadem
estysingalis tamen sacerdotibus modus quidam pre-
scriptos est, quo se eztendere, ubi termioos debeant

tot millibus imperayi, nunc nec yernacalos comites
habeo, quibus saltim stipataconyentusadeam tanti
ducis Henrici, nec desiderabili prsesentia yestra
frui licet causa captandie saiutis atque consilii.
Adsitis ergo nostre causfe differendep^ non deter-
minandffi usque ad mutua yerba. De castro Q.G.R.
dicimus, nec patiamini fratrein yestrum dici pro-
ditorem^ quem hactenus probayimus in fide non
ficta permanentem. Interea, qjoniam rerumnos-
trarum, ut scitis, procurator nec rediit, nec quid
ei obyeneritaudivimus, ne yacua manu redeatis.
Diu ezspectatampecuniam in loculisyestris referte,
mercedem ac gratiam ob merita beneficia relaturi
cum ez hoc, tum ez aliis sepenumero coUatis.

EPISTOLA CXLVIII.

AD RBMIGIUM MONACHUM TRBYIRXNSBM.

Gbrbbrtcs scholaris abbas Rbmigio mooacho Tre-
yirensi.

Prsgrayataffectustuus, amantissime frater,opus
Achiileidos, quod bene quidem incoepisti, sed defe*
cisti dum ezemplar defecit. Itaque et nos beneficii
non immemores, difficillimi operis inccepimus
sphieram, quffi et torno jam sit ezpolita, et artifi-
dose eqnino corio obyoluta. Sed si nimia cura fa-
tigaris habendi simplici fuco interstinctam, circa
Martias Kal, eam ezspecta, nisi fortecam horizonte
ac diyersorum colorum pulchritudine insignitam
praestoleris, annuum peihorrescas laborem. Ciete-

ooliocaie. Itaque in causa Rotberli abbatis, ob eam p rum de dato et accepto inter nostros cUentes sic

qoam seryamus ac semper yobis seryare yolumus
fidem, haec tria consultando proponimus.Primum,
non esse nostri juris falcem in alieua messe po-
nere : in quo multiplices rependimus grates etiam
indebito dignari nos honorc. Secundum, sancti
Dionysii coenobium ejus esse reyerentise ac digni-
tatis, at nullius ibi magistratus debeat deponi aut
imponi sine comproyincialium, quorum interest,
consensu ac fayore solemni. Tertium proponimus,
si rem in dilatione poiiitis, yestrse mansueludini
suggerendum, quidqurd honestius et utilius cum
religiosissimis et amplissimis yiris inyeniemus.

EPISTOLA CXLVI.
Deeimo Kal. Januar. a rege acceptam epistolam

jure constitit, ut nihil redderet qui nihil deberet.

EPISTOLA CXLIX.
Satis quidem moleste absentiam yestram feri*
mus, sed migori cura premimur ob ignorantiam
earum rerum quee circa yos geruntur. Nam cujos
affectuum sumus participes, ejus certe progressus
et ezitus riarum ignorare minime debemus. Fes-
tinate ergo et litteris planum facere quid CQmma-
nium negotiorum ac priyatorum postmodum ege-
ritis, agatis, moz agere disponatis, simulque si-
gnificate quid nos facere yelitis. In electione epis-
copi II Iduum Febniar, habenda, qua die et potius
pridie yestra prestolabimur responsa, et quid
Ansel apttd comites egerit, et cur ejus nuntium

fratenitali yestrse direzimus per R. fiequivocuni D adhuc minime yiderimus, et utmm regem ac co-

patri., in qua yester ac fratris mei adyenlus in urbe
Remorum ezpetebatur, y Kal. Januar. regtislega-
tis obyiam occursuri, qui ex condicto quidem ye-
nenuit, sed yos non inyenerunt. Porro exemplar
prioris epistolee nostrse nunc mittimus, postulantes
datum iri subitum responsum yoluntatis proprice
simul et actionis.

EPISTOLA CXLVII.

KMMA QUONDAM REGINA FRANCORUM.

Aeerba sunt hffic tempora, sacerdosDomini,.qui-
bos sanctissima fides usquequaquerarescit.iSedme-
meatote illius qnam semper promi8istis,quamque a
tobis eonseryandam crederemalim.Moyeat yos mea
taptiyitasipredonum manus. Apud scientem loquor |

mites pritts conyenire debeamus, et sl iter ad in-
janctum colloquium Calse differre debeamus, et si
eo yenietis,et cujus fayore haec et his similia, plenis-
simam fidem adyoshabentibusplena fide deponite.

EPISTOLA CL.
Gratuitffi beneyolenti» yestrse nuliis respondemus
meritis. Quidenim contulimus aliquando dignum
legatione Roderici?Hoc solum superest ut intelliga-
mus quoraodo dictum sit, ne cnjuspiam regis yel
episcopi commodayestrisacsenioris vestricommo-
dis anteferamus. Non satis quippe patet utrnm,
relictis omnibus qusepossidemus, jabeatissequi yos
ac yestra : anquodam genere loquendi spe consola*
toria tantum nos releyaro yelitisab impetu ssayiw*

IM

SlLVBSTRt n PkPM »P. Mlk& m< ^ l^tSt. tt »tI^L6ll.

M

tia fortaa»< Rez Bogo nc vieiiii epiaeopi, ei qoi A mu»» qnia vestra docirinft difld|»liliata proeeritu

uostrffi simpiicitaii semper fnii haud fasiidieHsatt*
cioriias. Aiiameli lii, oirini anlM^ dimoia, ad vos
nude Veriialis fniamttr ioquela, jttdieavimas, ei
firmum didposttjmas, ul vobis Istoffesiei hdc bos*
triB voluniatis episiola, qnod in hac re summa
nosine adopiionis ei sihgularitds ieisi ^iiiionis^
quaiei^us nobis (ndocliis ei male disciplinai»^ v^
ira solers provid^ntia in scripiis, hec iioii el dtco
iis, ndn pneier soliium adhibeat stndiUm dotrec**
tionis, ei in republ. consilium sttirinue fidetttatii
fa/., feliciiatis] Hujusergonosiriefolttntatiainnon
neganda iniinnaiTone, vohnnas vos Saxdnicam
TDsticiiatem alihorrere, sed Grflteisckm faoetnili
Wbtifitatem ad td studii magis vos ph>vocto« -:

sedem Remorum ambiuni^ plurima <^erttttt. $ed
nulla a nobis adbuc recepta sunl, nec sine vediro
consullu quidquam agefe niolimur. Ea graii^ re-
gem adire disiulimus, n^ forie ab eo rapii vesira
imperia refugisse videremur, ob dulcissimum af-
fecium cbari patrismei Adalberonis omnibusmor-
talibus anieponenda, quas in vobis quodammodo
iniueri desideraibile est. Getera, quae in nobis
menUs esseni, ei quse fieri circa vos vellemus,
Roderico diligenier exsequenda commisimus.

EPISTOLA CLI.

GERBKRTOS SALUTEH SlBl SCaiBBNTI SUB NOMlHC
REVRRENni PjLTRlS ADALBBaONtS VERDUNBNSI8
EPlSCOPI.

Si de meo stata quasrift, bona senieniia quicun-.^ quoniaTn si eslqui sasciteiillain^lq|yv4 iies invende-

que famiHaritatem prieiendis, Hceat respondere,
tua pace me posilum in adversis, virum fortem
sequi, non consequi. Cffiterum reipub. caudas n6n
aignifico, quottiatn quid scribam Aescio. SpeeiaHa
tamen fratrts morbo dilculi laborantis pi)Bnh]feB et-
$equerer, si invenla a prioribu^ intueri ficeret.
Nuncpariicula aniidoii philoanibropos ac cjUs scri-
ptara conienius, iuo viiio impuia si quod paraium
est ad saiutem, non servando ditf&iara, Verteris in
pemiciem. Nec me auctore quae itfedicDram suni
tractare veHs, preeiertim cum acientiani eoruin
tanium affeciaverim , officium semper fugerifni

EPISTOLA CLIL

' AD REllIGfUM.

RBttieio ft^airi GBRBBRtus. "^

Id momenium ac ea vis erat domini mei et pa-
tris raei Adalberonis in causis peddentibus ex
eierno, ut eo in rerura principia resolnto in pri-
raordiale chaos piiiareiiir mundus relabi. In iirata
igiiur perturbaiione, et, ui ita dicamr, confusione,
mOrialtttm ctfBciorum immeirior, qiud opiares,
^pud pekeres, incautius perspeiisti. Nura in ejiis
.raodi diflcriffline, republica dereHcta, deraigran-
dum fuii ad philosophorum coimneniay interdom
no^ necessariaf Tacee de me, cui hullae mortes
iniendebatiittr : et quod paier Adalber6 me snc-
cessorem sibi designaverat, cttraietius cleri, et
oranium eptscoporum, ^ quoramdam raiHiftra hr

turGrsecorum indu^lrise ktiqtta sclniiUa. Cigus rei
-gratia,hufc nostro igiriculo vestne sdiehltB ftamhia
abundanter apposita, faumiH preoe deposeimusv «A
GrsecorumVivaxingenittmDeo «yttiore BUSciteiiB,
efnosarithm^etidffiHinnim ed^eatis,iit])Ieiiitere(jiii
insirncii ddcumentis aliqiitd priorom ihleUigaflrai
■subtilitatis. Quid autera de faac re vobisagaendtofa
placeai, quidve displiceat, vesbra ptlte^hitas Kileris
nobis nuntiare hdn differat. Valeie. Versus nun-
quam composniv nec in sittdio fa^ui ; dnm in usu
iiabuen», ei in eb vigtieHo [aiiy fiorterolj qiiot faa-
bet virols GalliA, tot vobis raittam carrailia,

fepfttOLA CL^,

OERBERTUS OTtbNI ci^ARl.

bomino ei glorioso Ottoni Cfiesari seinper Au-
gusio Gbrbbrtus, gratia Dei Reraorum episcopus,
quidquid ianio imperaiore dignum.

Supereminenti behevoleniiae vestrce, qua in sem-
piternum digni vesiro judicamur obsequio, fortasse
votis, sed respondere non valemus raeriiis. Si quo
enim iehui scientiseigniculo accendimur, iptum hoc
gloria vesira peperii^ pairis viriu^ aluii« avi ma^ni-
ficeniia comparavii. Ouid ergo ? thesauris vestris
non inferimus proprios, sed resignamus acceptos,
quos pariim assecuios, pariim vos quamproxime
assecuiurosindicio est, honesiaet uiiHtas ac vesiits
migesiaie dignapetiiio. Nisi enim firmum teneretis

vore, et quod omnium renim, qus dispHcerent, j) ^ ?»««»» ^™. i»umerorum vel in seomnium rerum

me auctorem fuisse contenderent. Nara amici, qui

famiHariiaie beati pairis AdaUieronis mecum «Bi

fueiirat, fnecumque labOrabant,ob tornaiile lignum

deserendi erant. Patere er^ patienier moras ne-

cessitate impositas, ac meliora iempora ezspecia,

quibus valeaht resusciiari studia jampridem in no-

bis enioriua.

EPISTOLA CUn.

OTTOMII iMPERATORlS kD OCBBERTUM.

G. Philosophornmperiiissimoi aique iribiis philo-
ac^bis pariibiis laureato, Otto quod sibi (30).

Amantissima vestrse dilectionis oranibus veneran-
dam nobis ai^ungi volumus ezceUeniiam, ei ianii
palroni sempiternara nobiscura stabiHiatem adopta-

(30} A/ 9 Imperaior Otto Gerbeao inagistro suo.

Goniinere primordia, vel ez sese profundere, noh
eorum plenam perfectamquenoiitiam iatito fesiin^-
retis siudio : ei nisi moralis philosophise gTaviiaiexn
amplecieremini, non iia verbis veslris cusios om-
niiira viriutumimpressa esseibumiliias.Non tamen
animi sibi bene conscii iaciia esi 8ubiiliias« culn
ejiis, lii iia dicam, oraioriam facultaiem ei a se et a
Gnecorum fonte profiueniera oratorie docuisiis.Ubi
nescio quid divinum ezprimiiur, cum homo genere
Grflecusy imperio Romanus, quasi haerediiario juge
thesaurossibi Graecse ac Romanffi repeiiisapientiae.
Paremus ergo» Caesar, imperialibus ediciis, tum in
hoc, tum in omnibus qufficunque divina m^jestas
veatra decreverii. Non enim deessepossumuB obs^

IM BBfflie I. — ANTE SBIfMM PONTinCATUlI. tH

qno, qoi mliilinter kimianas res dakius aspieimHs A Halici aeris qoalitatibas mei corporis qaadam sol

generis contrarietate opponit. Malamar ergo sohim
eorpore, vobiscam mansari mente,yestroque splatio

festro imperio.

EPISTOLA CLV.

OTTONIS AD GKRBBRTUM.

Orro Aagustus imperator reverentissimo papa

GnBBBTO (31).

Quia dirinHate propiUa non solum sanguinis li-
aea,Teriimetiam inter cunctosmortales quadam sui
generis eminentia connectimur affectu, quaiitate
drca Bomini coltum non dispares esse debemus.
ideo^e nostro animo vestrum inetuentes ingenium,
hane abbatem Petrum yestro commendamus aposto-
latiii, ut qase honesta et-utilia circa suum monaste-
riam fore agenda,et a se et a nostro legato cogno-
▼eritiSy cum omni diligentia exseqni studeatis : ut

atque subsidio primores Italice relinquimas. Hugo-
nem Tuscnm vobis per omnia fiduin, S. comilem
Spoletinis et Gamerinis prsBfectum, cui qctb comi-
tatus, qui sub lite sant, vestrum ob amorem contu-
Hmus, nostrumquelegatnm eis ad prsesens prcefsci-
mus,utpopuH rectorero habeant, et vobis ejus opera
debita servitia adhibeant. '

EPISTOLA CLK.

GVRBBRTI AD ADBLXlOBIf AUOOSTAM.

Domins etgloriosn Adelaioi reginsesemperAu-
gusUe GBRBEBTas gratia Domini Remoram opieco*
pas, et omnibus suis confratribus et coepiscopis

dnmmartymmmemoriasincommunehonoramus, BRemomm dicecesos, bene vaiere inChristo.

eonimbeneficiaincommunesentiamas.Valete.

EPISTOLA CLVI.

OTTONXS IMPBRATORIS AD R. COMITBU.

8tto gratia Domini imperator Augastus R. co-
Buti salntem.

DiTersa regni negotia interdum cogunt nos inci-
dere diversa imperia. Hincest.qnod abbatiam sancti
Vincontii Capus sitam ob quarumdam rernm neces-
sitadines noper Joanni monacho donavimus, Roth-
frido abbate nec adjjudicato, nec deposito. Proinde
respecttt misericordifle eidem abbati Rothfrido con-
cedimas cellam sanctce Marite, cum omoibusads^
pertinentibus, in Marsi comitatu, in eo ioco qui dici-

Epistola vestri nominis l«ta principia pertolit,
monita salubria habuit, sed tristi fine eonclnsa est.
Suavem quippe animi vestri affeetnm circa me os-
tendit,ad propriam sedem ireditum maturare admo-
nuit. Sed quid sibi voloit tam acerba conclusio? Ita
enim se habet : Cognoscite quia si modo hvjasee
monitaparvi penderitis,atemur nostrorum etrebus
et consiliis absque crimine vestri. Me urbi Remo-
ram prspsidente, quando non licuit, licet, vel licebit
vestris uti consiliis, et rebus mihi coromi^sis ? An
meHus Hcuit Arnulfo eam obtinente ? Sed ille eam
vpbis dolo etfraude abstulit, ego contra multorum
dolos et fraudes vobis eaih roultis vigiliis multoque

tnr Apininiciy cnm reHquis rebus sancti Vincentii iq ^ labore conservari. Mtrum nimis est vestrorum ho-
eo<iem comitatu positis. CeUam quoquesanctee Ma- ^stium vos non sentire insidias. Qni enim Arnulfum

rise in partibus Beneventi, ubi dicitur Sanus locus,
cam omnibus sancti Vincentii rebus iq tcgrra Bene-
ventana sitis. Unde tibi et Beneventanb principi
praecipinos, ut, sicut res vobis vicinae sunt, ita ob
nosfraai fidelitatem Rothfridum abbatem ejus res
teoero Juvetis sine ulla contradictione.

EPISTOLA CLVII.

OTTONIS AD ADBLAmEM AUGUSTAM.

DominsB Adelaidi irop. semper Augustse Orro
gratia Domini imperator Auguslus.

Qaia secundum vota et desideria vestra divinitas
Bobis jora imperii contulit felici successu, divintta-
tem quidem adoramus, vobis vero grates rependi-

ad vestri regni confusionem suie sedi restituere qun-
runt,nonsibihoc tutum fore putant,nisi me prius
qualibetoccasioneperdant.Quodmulturoverisimile
esse duplici capimus argumento, quia me Rerais nu-
per posito eum absolvere decrevistis : et quia Leo
Romanus abbas ut absolvatur obtinuit, ob conQr-
mandum senioris raei regis Roberti novumconju-
giuro, ut mihi a Remensibus per Htteras signiQca-
tum. est. Accedit ad hoc discrimen fides a prsesenti-
bu3 corte Calmiciaca a Gibuino Gibuipi neppte per-
vasa. Inflnitus, credo, erat riUarum uamerus, nec
ad possidendum sufflcere poterant Reroenses, ubi
ad colonias oblineudas invitarentorCat^launenses.

mas. Seirans enim et intelHgtmus maternum afi^- ^ Quid ergo? si Arnulfus absolvendus est, vel si Gui-

etomy et stndia pietatis, qiiibus rebus obsequia ve-
stro deease non possumus. Proinde quia, dum pro-
moTemor, vester honor attollitur, reropubl. per vos
promoTeri, ac promotam feliciter in suo statu re-
gi naiiltQm oramus et optamns. Valete.

EPISTOLA CLVIII.

OTTONIS AD OBRBBRTUM.

Rererenttssimo pap« Gbrbbrto Otto ^atia Dei
knperator Avgustus.

Qvia temporis difflcultate astrictus vestris votis
ntiaiacere nequeo, vehemenli mcerore afQcior,
Moveor enim pietatis afleotn circa vos, sed natursB
neeeseitas sno jore omnia constringens, qualitates

binusjvel alius quilibet in sede mea intronizandus
est,reditumnieum sine capitisroei periculo intelH-
gere noo est. Quod ita esse, sed vos minus animad-
vertere, dubitare non debeo. Nori ^nim studia ve-
stra omnibus mortalibus pnedicanda, novi aniifii
vestri duleisslmos affectus cirea me. Quibus si re-
spondere nequeo merttis, respondebo votis. Quo-
circa ut mea vobis minus ingeram ,dequerme omniqo
taceam,qaem divina gratia a periculonim immensi-
tate liberat, et in quantnm ad me sqlum attinet, in
omni felicitate disponit et conservat, per terribtle
nomen omnipotentisDei oro et deprecor,at Remensi
Ecclesie desdlatie et attrit«»si quoHbet modo valetis,

(31) A/. reverentissimo papae Gerberto Otto Dei gratia imp. Augustus.

M3

SILVESTRI U PAPJS OPP. PARS UI. -- EPIST- fiT DIPLOH.

iU

«ibTeniatis. Otis quoniam regni Francorum capui A
esty si deperierit, ut merobra sequautur nocesse est.
At quomodo non deperit, quee sub nomine duorum
quasi inter malleum et incudem, disposita, dum
eorum neuirum reciorem approbat, velui inier
undas maris sine remige fluciuat? Quid porro fieri
puiaiis, si iertius sine judicio Ecclesiae a<i nume-
rum accesserit? Neque yero beec loquor, tanquam
augur autdivinus. Meminietiam meos conspirasse
non solum milites, sed ei clericos, ui nemo me-
cum comederei, nemo sacris interesset. Taceo de
yiliiaie ei coniemptu, nihil dico de gravissimis
i^juriis scepe mihi a pluribus illatis. Ad hfiec ut re-
deamprovocalis,etut graviora patiar, minassuper-
addii episiola. Quid est?o divinamcgesiasl adeone
me infaiuatum, vel a te abalienalum putani, ui vel B
gladios imminenies non videam,vel Ecclesiam iuam
«chismaie confundam? Ego vero improborum versu-
tias acute conspicio, et contra omnia schismaia uni-
taiem Ecdesiie, si sic decretum esi, morte mea
defendo. Peto ergo,o dominamea semper Augusia
item a fratribus meis coepiscopis, qui pro causa
iradiiorisArnuIphi, sivejuste sive iiyusiesub ana-
ihemaie posiii suni, ut me judicium Ecclesiie ex-
spectantem paiienterferant.Nequeenim Ecclesiam,
quam episcoporum judicio regendam accepi, sine

episcoporum judicio relinquere volo. Nee rursus
contra episcoporumjudicium,ubi mojor auctoriias
adsit, eam quasi per vim reiinere dispono. Qu»
judicia dum exspecto, exsilium, quod a muliis feiiz
putaturi non sine multo dolore iolero.

EPISTOLA CLX.
Occurrit mihi senioris mei regis Rotberii clara
facies, Iffitus aspectus, visitata colloquia, sermones
vestri sapientia et gravitaie pleni, tum principum
ei episcoporum grata affabilitas, quffi mihi dum.
eripitur, ipsa quodammodo vita onerosa esi. Sola
mihisolaiioestclari Cffisaris Othonis pieias, beni-
volentia, liberaliUiS, qui ianio amore vos vestraque
diligit, ut dies noctesque mecum sermonem confe-
rat, ubi et quando vos familiariler videre possii :
coffivum sibi et studiis consimilem seniorem meum
regem Roberlum alloqui ei complexari. Si ergo
Romanum iter, quod causa plurimum sjnodi me
detinei, hoc tempore dilatum fuerit,circa Novembr.
Kal. meexspectabitis, ei harum rerum inierpreiena
fidissimum, et per omnia vobis obedientem.

EPISTOLA CLXI.

AD CONSTANTINUM SCHGLASTICUM.

Vis amicitiffi pene impossibilia redigit ad possi-
bilia, etc. Exstat supra, libeUo De numerorum divU'
sione prsrfixa.

EPISTOLiE ALIiE GERBERTI

CurarUe Andrea Duchesnio primam ex tns, exemplari Jacobi Sirmondi Socielatis Jesu ih lueem

editm,

(ffist. Franc. 5m>/, tom. II, pag. 828.)

EPISTOLA CLXU.

BLKCTIO ARMUL»! REMORUM ARCHIEPISCOPI A
GERBERTO BDITA.

Sanctffi ac universaii Ecclesiffi catholicffi saluiem
dicuni filii Bemorum meiropolis.

Divffi memoriffi patre nostro A. sensus corporeos
relinquente,clarumlumen pasioris amisimus, prffi-
da hostium facti sumus. Itaque dum moIimur,cona-
mur tanii viri resarcire ruinas. Elapsa suni cano-
nica tempora, violatffi suni leges, quibus caveiur
nullamsedemampliusiriginiadierum spatio vacare
licere.Nuncque tandem pulsantibus divina lax se
apparuii, ei quosequeremur oslendit, depulso anti-
chrisio, Simoniaca heresi damnata. Nos, inquam,
qui dicimur episcopi diceceseos Remorum metro-
polis, cum omni clero, diversi ordinis populo ac-
clamanie, orthodoxis regibus nosiris conseniienti-
bus, eligimus nobis in prssulem virum pietate
prnsiantem, fide insignem, constantia mirabilem,
in consiIiisprovidum,rebusgerendisaptum.In quo
hffi virtutes, qu» sic clare reluceni, indicio suni
Cffiteras abesse non posse. Arnulphum dicimus regis
Loihariifilium. Quem eisi alius sanguis vitio iem-
poris sub anaihemate positus aliquo infecit conta-
gio ; sed tamen hunc mater Ecclesia purificans

G mysticis abiuii sacrameniis ; hunc, inquam, dici->
mus Laudunensis Ecclesiffi filium, ei, ui verius fa-
teamur, Remensis. Ea quippe civitas Reroense iep-
ritorium, Remensis parochia esi : nec sic a beato

. Remigio divisa, ut fierei aliena. Nimirum ille rir
Deo plenus, unitatem appeiens, non scissionemaf-
fectans, sic scidit ui cohffirerei velui pars in ioto.
Et quis et quantus futurus essei inielligens, naiale
solum beavit sacerdotii dignitate. Eligimus erg>o
hunc Aroulphum hinc ortum, hic educatum, Si-
moniacffi bffireticis expertem, a faciione iyrannica,
remolum, sua cuique debita jura reddeniem.saa-

• ctuarium Dei non dissipanlem. Sini procul ab ele*

ctione nostra dolus ei necputenteam ad se

pertinere filii Belial, filii pacis et concordie siabi-
D lem et solidam inperpetuum fdcianiconfirmando,
corroborando, subscribendo.

EPISTOLA CLXIU,

EX PERSONA ARNULPHI REMENS18 EPISCOPI.

Etsi adhuc neque in republica,neque in privata,
nuUa merita nobis siut, his iameo animus minime
deesi, specialiusque quodammodo inardescimus ad.
comparandos ac relinendos vestros affectus. Ob id
itaque Gerardum antiquum miliiem vestrum vinx
inferentem, acbeneficium nostri fidelis Guenirici

us

SBCTIO I. - ANT8 J^OllllDlt PONTIFIGATint.

24«

perraJlentempalieiiiiaferiinuSyUiqneeuinquiescere A Hs eorum beneflciis quamvis ingeniibus oblaiis in«*

jubeaiis oramns. Ei si forie disstmulaverit, utrum-
qae monitorem experiatursui justissimum hosiem.

EPISTOLA CLXIV.

B. KPISCOPO TREVERENSI EX PERSONA EJUSDEM.

Sciens benevolentiam, vel potius pietatem ve-^
stram, qua semper usi estis circa beat«e recorda-
tionis prffidecessorem meum, feliciorem me judi-
co, si eam sic accipio uti acceptam terrainus nes-
ciai. liaque ex abundanti charitale a vobis facto
principio congaudemus, ac mutua dilectione frui
indissolubiliter optamus. Et quia tumultus dissi-
deniinm regnorum, ac novitas nostree ordinatio-
nis decernere ac perflcere, qui animose impediunt
aciunm nostrornm moderamina, consolidatse pru-

denti» vestr» delegamus : simul quoque oramus B ^^'^^^^ ^^^^^^^1?2^^
si fieri potest deflnite preescribi, ubi et quando posi
rediium vesirum a palatio convenire possimus^
«musque ad prsesens certi, si quid rerum novarum
didiceriiis, post plenius instruendi quod planius
pemosceiis. Magnum argumentum est in sanctis-
sima amiciiia, ac flrma societaie nos in sternum
mansuros, cum eisdem utamur auctoribus quibus
apad prsdecessorem meum in otio et negoiio
semper u§i esiis inierpretibus.

EPISTOLA CLXV.
Plnrimum inielligo vos inteiligere motus animi
mei,eoque amplius vos accuratediligo, et amplec-
tor. Recordor quippe honestissimse admonitionis,

flexus sum. Quuusque ergo idgenus aroicitieeexer-
cebo?ConsuIite, ac solatium imploranti pnebete,
etsi non ob mea merita, sed tamen ei propier
vesira erga omnes semper iaudata beneficia.

EPISTOLA CLXVIL
Conceptam Isetiiiam Romani itineris, quo vester
comiiatus acdominse Theophanse semper Augasise
futurum alloquium ampliorem fecerat, senioris
mei prohibitio conturbai. Vices ergo meas vehit
amicus amici obtinete. Et ui peilium a domino
papa per vos consequamur, et gratiam dominie
nostrse per vos coepiam retineumus. Ci^us obse-
quio, Deo annuente, in Pascha erimus, nec quis-
quam erit qui vos ab ejus ac filii sui fldeliiate ac

EPISTOLA CLXVIIL

AD RAINARDUM MONACHUM BOBIBNSEU.

Quidam Tetbaldus, ut ipse ferebat, monachus
Bobiensis, prseierita aestate, ad nos venit, per quem
nostra scriptaiibi direximus, quibus tuie littene non
satis respondent. Itaque et exemplar prioris epi-
stolee remittimus, et iuse pelitionihocmodoconsu-
liraus. Si sub regula patris Benedicti ac spirituali
abbaie iibi militare deleciat in alio monasterio,
mea Hcentia utero^ nec obsii tibi iransiius causa
religionis, et imperio abbatis tui factus. Cseterum
in dando ei accipiendo frena iicentise relaxamus
partim, partim restringimus : hoc modo servata
discretione, ui quod jure ei sioe ofleusione divina-

qaa me saUs dia a communione quorumdam prin- c „„ legum dandum ac recipiendum est.des acre-

dpnm suspendistis, quid velletis signiflcastis. Oro
er^ per venerabile nomen patris mei, et per invio-
latamfidem,qua se suosquesemper colui, ne cogar
eonm hominom oblivisci quos ob ejusamorem meis
coanmodis neglectis prsecipue semper dilexi. Domi-
nemeeTheophaniBservatafldes circa se suumque
fiiiaoi, ne sinai me fore gloriam suorum hostiuro,
qnos propier se, si quando vaiui, abduxi in oppro-
briam ei coniemptum. Iterum in commune oro,
ei obsecro ne ejus vobis displiceat servitus, cui
vesiram imperium, honor, potestas,hactenuspla-
cQerant. Facite vestra liberalitato ne absentia ho-
nesteib, fuga optimarum ariium, efficiar sectator

cipias.Necpuiesad meamliceutiam pertinere,siquid
ijranno aut impio sponie tribueris, vel ab eis acce-
peris.

EPISTOLA CLXIX.

An BBMIGIUM MONACHUM TREVIRBNSBM.

Petiiio tua, dulcissime fraier, toties repetita,
quibus jactemur fluctibus satis ostendit. Nescis,
nescis quie naufragia periulerimus, postquam ate
digressi sumus. Gravissimts quippe laboribus lesti-
vis et continuis eos contraximus morbos quibus
pesiilens autumnus pene vitam exiorsii. Accessit
ad hnc violenia fortuna, cuncta quffi dederai re-
peiens per eos prsdones qui urbem Remorum de-

Catilin», qui in otio et negotio pP«ceptorum D p^p^iati sunt. Nunc amicorum captivitatem defle-

Marci Tallii diligens fui exsecuior.

EPISTOLA CLXVI.
Non aliennm est a vestra humanitaie, et a sacro-
sanclosacerdotio, quserentibus consilium consiiium
dare. Nnlii mortalium aliquando jusjurandumprte-
btti, nisi D. M. Othoni. Id ad dominam meam. Th.
ae filinm ejus Olh. Aug. permanasse ratus sum ;
qaippe eom in trihus unum quidem quodammodo
iateUexerim. Quousque ergo hanc fidem ser^an-
dam censeiis ? Dico equidem quod spolialus am-
plissimia rebus imperiali dono collaiis^ apostolica
benedictione confirmatis, ncc unasaltem viliulaob
fidem retentata vel retinendam donatus sum. Dico
qnod inter gravissimos hosies vestros positus, nul-

mus, et an sedes nobis sini permuiandse pervigili
cura deliberamus. Eo in luclu, eoque in mcBroro
nostra patria est. Timor et treroor muros circum-
dant, inopia cives preroit. Clerus utriusque ordinis
propter futuram vastiiatem ingemit. Ergo sii tui
mnneris manus levare ad Omnipotentem pro no-
bis. Et si Divinitas poenam alleviaverii peccati eri-
mus non immeroores tui per omnia beneficii.

EPISTOLA CLXX.

GBRBERTUS RAIMUNOO.

Nostro reverentissimo patri Rahiundo du. Filius,

Quo in portu agam navim gubernatore amtsso,

scire vos, dulcissime Pater, el quinam sii statusin

Francorum R. p. [republica]. Ego cum siatuissem

Dton discedere a clienteU ei coDsilio pairis mei ^ etiam ez anathemate in pmedone^ Hemendift iivbis

beati Ad.}repeate sic eo privatus sum, ut me su-
peresse ezpavescerem. Quippe cnm esset nobis
cor unum et anima una, nec bosles ejus eum pu«
tarent translatum, cum me superesse viderent,me
ad invidiam Caroli nostram patriam tunc et nunc

jam promulgato. Cujus exempiar vQbis n^iitimast
ut ez eo pernoscatis cujus animi simus» simidque
nos majora aggressuros^ qnm suo temporireserva-
mus. Omnia enim tempus habent. Dicimus tacen-
da, tacemus dicenda. Agimus quod noIumus,quod

vezaniis digito notabant, qui reges deponerem * volumus nequimus. Itasuntomniaplenaperturba-

regesque ordinarem. Et qui R. p. permistuseram,
cum R. p. periclitabar, velut in perditionem nostriB
urbis pars preedffi mazima fui. Eaque res iter meum
in Italiam peniius distulit« ubi ei organa etiam ser-
vantur, ei optima portio meiesupelleciilis. Non enim
poiuimus obsistere prflecipiti foriunie, nec Divinitas
declaravit adhucquonam in portu me sistere velil.
Igiiur de me et de meis forionis gavisuri, ezspec-

tionis, ac potius confusionis : nec se sic ingeruni
expetenda, quemadmodumdevitanda. Nam si obla-
ta esset ralionabilis facultas, jam dudum vesira
colloquia ezpetissemus. Regium nomen, quod apud
Francos pene emortuum est, magnis consiliis^ma-
gnis viribus resuscitassemus : sed propter impia
tempora/propter perditissimorum iniqua commen*
ta, clam agimusquod palamnon possumus.Veniet,

iani eziium instaniis foriunse. Dabo operam prp q veniet, inquam, dies, et prope est, in qua unius-

viribns, nec qnidquam eorum quce fieri oporteat
iniermiiiam, donec optaiis perfruar sedibus, Ted-
damque Deo vota mea in Sion. Vale, amantisaime
Pater, valeat frater Ariardusy valeai sanclissimum
coUegium tibi subjectum, meique siiis memores
in contemplaiivis cum patre meo Adal.

EPISTOLA CLXXI.

VSN£f|ABII.I ADBUC EPISCOPO A. GKRBERTUS.

liane socordin aique dubiis casibus credidisti,
iit gladios cervici imminentes non videas, arieies
ac vineas ilia iua pulsanies non sentias? Recorda-
re, quasso, quid actum sit, o felizquondam eidul-
cis amice, sub iroperio pairis mei Adalberonis.

cujusque nostrum probeniur ei cogiiata^ ei dicta
ei facta. Inierim prsescriptas vobis metas reco-
gnosciie, nec majora regni negoiia veliiis definire
sine metropolitani conscienti a, nec senientiam in
his prsecipitaie quaa quo animo fiani ignoraiis.
Prudentiam roburque vcsirum reservate, tunc for-
tissima pectora hostibus pro nobis ezposiiuri, cum
videriiis viciricia signa nobis ductoribus anteferri.

EPISTOLA CLXXIIL
Mare fluctuans ingressi naufragamur et ingemi-
scimus ; nusquam tuta liiiora, nusquam porius oc-
currii. In vobis quietem quaerirous. )n vobis cerie

^. ..... .. i. . . osi, quod cum dederitis non desit, accipienii su-

Divi Aug. Lotharu germanus frater, haeres regni, ., -. .. ^ • <r « u •* t-

• , . °. ,. 1 . . i^ n persit. Peiimus ergo omni affeciu chaniaiis vos

regno ezpulsus esi. e^us flemuh, ui opmio muHorum ^ 1^^^^

esi, inier reges creaii suni. Quo jure legiiimus

bfleres ezhffredaius esi, quo jure regno privaius
esi, ei quo in paternam domum rediit ? Qu» de-
creta Romanorum poniincum infantes baptizari
vetuerunt f Qui sacri canones innocenies presby-
teros ab altai*ibusremoverunt? Agii Abrahamcum
Dto causam, utrum in Sodomis debeai perdere
justum cum impio, et iu pasior non dubiias addi-
cere pcenie nozium simul ei iiuiozium ? Sed quid
ego haee minima, cum sciam accusationem iuam
a sacerdoiibus Dei descripiam, et plenamcrimini-
bus, gravidam sceleribus? Electi suni judices, quo-
rum jndicio si defueris, de abseniia nihil lucrahe-

aifore Remis u Kal. Aprilisi si jure amiciiiee quid-
quam promeruimusaut proroereri posi^e putamus-

EPISTOLA CLXXIV.

AD ROMULFDM ABBATEM SSNONEKSBM.

Officia dantis ei accipieniismuneribus vesirisez-
secuii estis. Nihil enim nobis aniiquius in faumanis
rebus clarissimorum hominum scieniia, qum uii-
que mttltiplicibus iibrorum voluminibusezf^eaiiir.
Agite ergo ut coepisiis, et fluenia M. TuHii siiienti
prsehete. M. TuHius mediis se ingerai curis, quibos
posi urbis nosiree perdiiionem sic implicamnr, ui
ante oculos hominum felices, nostro judicio habea-
mur infelicei. Quce mundi suni querimus, inveni-

ris. £i si adfueris, episcopusesse cessabis. Invenius D mus, perflcimus, ct ut iia dicam principes scelerts

esi qui inaa vices sortiaiur. Curreergodumaliquid
otii sttperesi, neque spem tuam ponas in Ugeri et
Sequana, nihil profuiurus. Ego quidem factionum,
conspiraiionum, jurisconsulii ac consuleniium
conscitts, ob fidele sileniium hsec iibi causa veteris
amiciiiflB habui dicere, ut ie leihargo alleviarem.
Tuum sii plenius remedium queerere, qui eiiamin
comitialem morbum videris decidisse. Vale.

EPISTOLA CLXXIL

Immensffi benevoIentisB ac poiius pielati vcstra^

» circa nos imroensasrependimusgraies. Qnanti nos

habeaiiscompassione veslraprofecio declarasiis. Dc-

ciaramusergoet nos quidin futarum moIiamur,non

solum ex his quae cum paucissimis pernoctamus,sed

facti sumus. Fer opem, Pater, ut Divinitas, qu«?
muUitudine peccaioruni ezdudiiur, tuis precibus
infleza redeat, nos visitei, ei nobiscum babilet,
iuaque prffiseniia, si fieri poiesi, loetemur, qui
beati Patris Ad. absentia irisiamur.

EPISTOU CLXXV.

AD E. ARCHICPISCOPUM TREVIRENSBM.

Pervenit, beaiissime Pater, ^ladius nsque ad ani-
mani : gladiishostiumundiqueperslringimttr. Hinc
flde promissa regibus Francomm urgemar. HiDc
potcstaii principis Caroli regnum ad serevocaniis
addicii, permutare dominos, aui ezsules fleri coiri-
mnr. Hoc solom spei superesi, quod vos prascia
divinitas germaniiate quadam uobis devinzit, ei ut

M»

S«£T|Q L «- AN7^ ^W^ ^(mm^Wk'

»0

inficeni oom pprUmus^fliBoit, A^ ^os i^aque co^* A. trifl mei bejiti Ad.adI)omimua '^iy^yyfflmi ciir timio

:. __-. : j-. * tenoipore Remjis commoratus sum, quo ante p^rdi-

tiooem urbis etpost perditioBem ^bire coBleoderim

Saepius quoque illud Terentianum recepistis : Si

non potest fieri quod vis, id velis quod posais. ?t

nunc quidem beneficiorum ac pietatis vestr® cir^a

me non immemor, conceptum amorem erga vos

vestrosque conservo, eoque me beatiorem fleri

judico. Quomodo enim non diligamdiligentesme.

Sentio quippe vos eondelectari quod sceleratorum

faominum conciliabulaeffug6rim,quod commttaioni

ecelesiasticffi restitutus sim. Agite ergo oansam

amici solito more, id est ut Lelius ab Helvetiis ^el

Suevis redeat, Aquilffi dilecto diligendus conqutra-

tur par, ut operum nostrorum sitflnisoonsummata

fagimns tanquam adrectum prsesidiuni, tanquam
ad aram prudentise, tanquam ad divinarum atque
bamanarum legum interpretes. Eruntqne perlata
consulta fiiiis vestris cqelestia oracula»

EPISTOLA CLXXVi.

G. SAL. DICIT B. SIBI DILECTO.

Grendiaqiiidemposcis, dalcissime f rater,8ed tuis
meritis non indebita.Nam quid est tam optabile
qnod beneToIentia tua non promeretur?qiiid tam
hamiie qaod conferriamicis hsec tempora sinant ?
Itaqne cum tibi desit artifex medendi, nobisreme-
dionmi materia, supersedimas describere ea qnie
inedicoram peritissimi utilia judicaverint vitiato
jecori. Qaem inorbum tu corrupte postuma, nostri

apostema, Celsus Cornelius a GraBcis fjKOTix^v dicit B charitas
appellari.

EPISTOLA CLXXVJI.

AD ROIIULFIIM ABBATSM SENONENSBM.

Magno corarum pondere in momento temporis
aneiiatum iri existimamus deliberationibus nostris
ad tttile et honestam sque inflexis. Quod utique
paris affeetibns vestris in divina speculatione ut
eoeplam, ita consummandum est. Sicque aptiori
loco mutua perfruendam charitate.

EPISTOLA CLXXVIII.

AD BRUNONEM EPISCOPUM LlNGONENSKM.

Serenissimi Augusti domininosiri desiderabilem

EPISTOLA CLXXXI.

Praecipuamac singularem amicitiamvestram dum
arctius aipplectimur,multorum hominiii;ninYidiam
toleramus, maximeque ^orum qui seniori^ vestr*
contra nps consilia conturbant. Crescit malum jn
dies. M ultiplicantur inimici nostri,migoremqiiesu-
munt audaciam spe dissidentium regnorum.Si er/to
ea in vobis est virtus quam credim^s et optamus
sentiamus non nobis obesse quod vestrum amof em
amori regis O.praBposuiixius.Sentiantinimici nost^
per vos stabilem es^e. regnorum c.onpQrdi^miquw
sine suo consulto posse fleri negant.Et quia credi-

,,...,. bilibus legatisinterkos^esdifnciiis estvia.vosleica-

prasentiam vestramcausa consultanaiiamdudum , . , . j v! *

Y «^" »« " j Q torum nostrorum vices expletq, quod Ijo^fistum

exoptant. Monco ergo vos atque rogo causa salutis ^ •„ .. ^ uu r... «nK« «nnnH.ia ^\.a. nn>.i« .k..«_

totiiLs reipublicse, quamprimum maturare iter. Et
qoia vos apud Roceium audivi pro mea salute.me-
rearnunc Silvanectis audiri pro omnium bonorum
liberatione.

EPISTOLA CLXXIX.

AD ECBCRTUM ARCHIEPISCOPUM TRCVmEMSBM.

Etsi pmdeotiam vestram in multisexpertussimy
Bupertameo plurirauminteHexiyCum querimoniam
qoam ex persona Ar. archiepiseopi subornaveram,
snbtili responso perstrinxistis. Yeritus itaque sum,
famnlante conscientia, ne in oculis vestris displice-
rem, qut mihimelipsi displicere jam cceperam, eo
quod nonsocius vitiorum, sed princeps dijudicarei

judicabitis pro nobis spond^te. Sic de nobi? i^)S9|i-
tibus prsesuniite tanqtfam de pr^eseptibus.; et si
quid salutare repenetis, quampnmum littens vel
nuntiis significate, ut ignorantibus nostris fldiv^ulis
per fidissimos internuntios utriusque parti^ co^ta
amicitia corroboretur. Hoc ideo dicintus, quia m^-
joris auctoritatis legatos cum sui magqo pqqpulo
siue certa causa mittere nolumus, e( quia conven-
tus regum laboriosus est, et hoc tempore per omnia
inutilis propter malivolos utriusque parlis.Quod si
pravorum hominum consiliaconvaluisse senseritis,
nec honestam et utilem posse fieri amicitiam, in-
primis quod maximum estconsilium simuletafixi-
lium a vobis imploramus. Neque nos deludi vana

maiimoram scelerum. Hle ego, qui sub impero *^ exspectatione sinatis,quos omni genere amicitia-

beats memoriiie palrts mei Ad. militaveram in scho-
iaomoium virtutum,nunc ego regiam incolo aulam
eam sacerdotibus Dei verba vitse conferens.Nec ob
amerem CUroK vel Arnulfi passus sum diutius fleri
organum diaboli, pro mendacio contra veritatem
decIamando.Oro itaque antiqua benevolentia vestra
di^us iDveniri. Qnippe existimatione vestra con-
s^^ientiam meain detexi, ut ex me pernoscatis quid
^ perditione Remorum inteiligere debeatis.

EPISTOLA CLXXX.

AD ADALBERONEM EPISCOPUM VJRDUNENSEM.

Omnium consiliorum meorum participiacconscio
noQ ronlta verba facturussum. Satisenim post Pa-

rum et affinitatis dignoshactenus duxistis.

EPISTOLA CLXXXIL

Felicitas vestra gloriamsimul nobisparitetsola-
tium. Ubi enim est una caro,et unus sanguis,ibi et
unus aifectus. Abiit illa dies, nec redeat unquam,
in qua vester moeror ineluctabilem nobis paritdolo-
rem. Et nunc quidcm in pace, sicut et tunc in an-
gustia,nos nostraque vestro condonamus obsequio :
ut si quld magnum vestraque dfgi^um memoria v^l
\i yel ingenio aggrediconamini,nostrautamini ope-
ra, diligentia, consilio, iogenio, viribus. Quod si
quieti et silentio studetis. et ad priesens et inaeter-
num liceat nobisgaudere vobiscumpace etquiete,

tel

SILVESTW 11 PkPJE OPP, PARS III. — EPlST. IT DIPLOM.

ssi^

Nec glorientur eemuHTestrinoininis plus sese obes-
86 quam vos prodesse. Sit, si fieri potest,inter nos
ac seniorem vestrum honestus habitusamicitiarum.
Prsescribite sequenda etvitanda,necpatiaminidolis
et fraudibus nos circumsrribi, qui nullorum homi-
num amicitiam contra vos decrevimus sequi.

EPISTOLA CLXXXIII.

EPISCOPI REMORUM DICECESCOSSALUTEM DICUNT
REVERENTISSIMO PATRI R.

Quoniam frater et coepiscopus nosler A. infra
aoam Ecclesiam captus, propter vim hostiom, ut
fertor, non saiis quce sui juris sunt eisequi valet,
nos nostri ofBcii non immemores,quod olim in famo-
«issimos praedones suo consilio feceramus,repetivi-
mos. Hoc addito, quod in cibo et potu contra divi-
noin ac humanum jus nulla misericordia abosi sumus
ttt ipse ,* sed insuper duces et comites, et conscios
totius factionis anathemate damnavimus,eamque
Ecclesiam adivino offlciosuspendimus.Caeteris Cbri-
stianis ndelibus sufOcere posse judicantes. Itaque
decreti atque anathematis exemplar vobis mittimas
nostrseque sententiee vos favere,atque idemfacere
hortamur, monemus, oramus.

EPISTOLA CLXXXIV.

AD GARINBERTUM ABBATEM.

Quod nostri curam geritis, nostrisque lictamini
commodis, debitas rependimus graf es. Nec sic locis
disparamur remotis, nec eautimur fortuna,divini-
tate propitia, ut autiquas non valeamus exercere
amicifias. Procurabo igitur quodjussistis,et quoad
potero persuasione vel gratia Augustorum uti, a
viciniaRemorum procul dimovebo exercitum,donec
in urbe recondatis^si quid residui habetis in agris.
Procurateitaque etvosfllium meum Aquilam,donec
perfldissimosmihiremittatisamicos.Et ne ignore-
tis quie synodus episcoporum nostrse dioeceseos de-
creverit, exemplar rerum gestarum vobis nostri»-
que mitto sociis, ut exinde pernoscatis quid sequi,
quid vitare debeatis.

EPISTOLA CLXXXV.

L1BBLLU8 RBPUDIl GERBERTl ARNULPHO ARCHIEPIS-

COPO.

Diu raultttmque mibi in animo replicanti infeli-
eem statum nostrfle urbis, nec exitura roaiorora si-
ne strage bonorum reperienti, ea tandem senten-
tiap]acuit,qu£eetpr8esentibus mederetur incom-
modis, et in futurum preecaveret amicis. Permuta-
mus itaque solum solo, dominium dominio, ves-
traquebeneflciaemancipanlivobis nostrisqueffimu-
lis ad invidiam relinquimus, ne fidelitatis promis-
see hinc arguamur, inde genere amicitiarum ad
patruum vestrum quod ammodo sehabentium per-
stringamur.Nihil enim alteri debetur eo quo vivi-
mus pacto, flde in alteram parlem prcetenta. Nam
si vos sab'os esse volumus, quomodo patruo ves-
tro prsesumus ? Item si patruo vestro prcesumus,
qoomodo vos esse salvos volumus ? Hanc litem
sic dirimimus, ad alios demigrando, nec vobis
nec illi quidquam prseter benevolentiam debea-
mu3 gratuitam. Eam si amploctimini, domos, quas

^ proprio labore multis sumptibos ezflediflcayimos,
mihi meisque cum sua supellectili reservate.EccIe-
sias quoque, quas solemnibus ac legitimis donatio-
nibusjuxta morem provincise consecuti sumas,nul-
lis prsejudiciisattingi oramus, de reliquo non mul-
tum deprecaturi.Hocfacto me olim libera collage*
rentem ad ohsequia vestra honeste invitabitis. Nec
dubiumerit, si hosterminospraetergrediemini,quia
omnia quae possidebamus ut a multis accepimus.
lemulis nostris sacramento contuleritis, tunc cum
secundum affectum vestrum aculisssima pro vobis
dictaremus consilia. Nec prfleteritorora malorom
poterimiis oblivisci, cum prsBsentibus adraonebi-
mur judiciis.

B

EPISTOLA CLXXXVL

ELECTIO GERBERTI REMORUM ARCHIEPISCOPI*.

Semper quidem, dilectissimi fratresjudicia Dei
justa sunt, sed interdum occulta. Ecce enim post
dissolutionem beatee memoriae Patris A. qoemdam
ex regio semine prodeuntem nobi^EcclesiflBqueRe-
mensi pr8Bfecimns,et clarooremultitodiaisimpulsi,
Scriptura dicente, VoxpopiUivoxDei,eiaAncioTVLm
canonum institutis desiderium ac vota cleri ac po-
puli in electione episcopi perquirentium : caligavii
acies mentis nostree litteram incaute sequendo,con-
cordem sententiam divinarum Scripturarnm parum
investigando.Non erat quippe vox Dei vox populi
clamantis : Cructfige, crucifige. Ergo non amnis vox
populi vox Dei est; nec omnis cleri et populi vota et

^ desideria in electione episcopi perquirenda sunt,
sedtantum simplicisetincorrupti, id est spe quae-
stus minime electi. Scntentise Pati*um exponendse.
Non liceat, inquit, turbis electionem facere eorum
qui ad sacerdotium provocantur, sed judicinra sit
episcoporum, ut eom igsi qoi ordinandos est pro*
bent, si in fide et in episcopali vita edoctus est.
Nos igitur episcopi Remorom difleceseossecaadam
faas coostitotiones Patrom, favore et Goooiventia
otriosqoe principis nostri domni Ugoni8Augttsii,et
excellentissirai regis Roberti,a8sensa.'quoqueeonuii
qui Dei sunt in clero et populo. eligimus nobis ar-
chiepiscopum abbatem GerbertumiBtate matururay
natura prudentem,docibilem, affabilera,misericor-

Y) dera, nec priBferimus illi vagam adolescontiam,am-
bitioaem se extollentem, omnia temere minislraa-
tem ,' imo iiec talibus subjugari patienter audiUi
perferimus, quorura sapienliaet consilio Ecclesia-
sticaaccivilia juraadminislrarinon posso scim«s.
Cumque in unoquoque episcopo sit hoc speculan-
dum, maxime tamen in eo quicieleris prceest me-
tropolitano. Eligimos itaque hunc Gerbertum,qui***
fuit. Higus vitara ac mores a puero novimasHsta-
dium in divinis ac humanis rebus experti somos.
Hujus consiliis ac magisterio informari quflerimos.
Ejus electionemsubscribendo confirmamas,stabili-
mus, corroboramus communi omnium bonorum
consultu.

tn

SECTIO I. — ANTE SiniMDM PONTIFiCATmi. «Sl

EPISTOLA CLXXXVn. Aspirantem, reddite. Eorum conditiones tantam

mnSSIO FIBEI GBRBBRTI REMORUM ARCHIEPISCOPI.

IlgoGerbertusgTatiaDei presreDienie mox futa-
ras archiepiscopusRemorum, anle omnia fideido-
ettmenta verbis simplicibus assero, id est Patrem
et Filittm, et Spiritum sanctum, unura Deum esse
eoDfirmo, totamque in Trinitate deit^tem coessen-
iialem etconsnbstantialem et coffiternalemetomni-
poleQtem preedico.Singulam quamque in Trinitate
persoaamTerumDeum,ettot^6 tres Personasunum
Deam profiteor. Incarnationem divinam non inPa-
(re, aeqne in Spiritu sancto,sed inFilio tantum cre-
do, ui qui erat in divinitate Dei Pairis Filius, ipse
fieretin homine malris filius, Deus verus ex Patre,

roementote quicapiuntet capiuntur, ne capti post
libertatem aut per se aut per suos capientes, vei
amicos capientium pro causa captionis leedere va-
leant.

EPISTOLA CLXXXD[.

GERBERTUS OTTONI.

Domino excellentissimo Ottoni CsBsari semper
Augusto, suorum episcoporum minimus semper et
ubique debitce servitutis obsequia.

Cum interbumanas res nibil dulcius vestro aspi-
ciamus imperio,sollicitispro vobis nibil dulciussigni*
ficare potuistisyquam vestri imperii summam glori'-
am summam cum dignilate constantiam^Et queenam
certe migorin principe gloria?quaB laudabilior in

homo verus exmatre.Carnem ex matris visceribus ^ , . .. , .

""" : .. 1 . , summo duce constantia, quam legiones cogere, in

habentem, et animamhunjanamraUonalemsimulB^.^^il^^l^^^^^ ^^^^^^ impetumsua

in eo utnusque natune, id est hominem^et Demn, ^^^^^-^ sustinere, seipsum pro patria, pro reli-

nnam persouam, onam filium, unum Cbristum, '^ i r r r r

iioum Dominum,creaturarum omnium queesunt et

Spiritu sancto, confileor. Passum esse vera carnis

passione, mortuum vera corporis sui morte,resur-

rexisse vera camis suee resurrectione, et vera ani-

mae* resurrectione, in qua veniet judicarevivos et

mortuos, assero. Novi et Veteris Testamenti unum

eomdemque credo auctorem et dominum et Deum.

Diabolum nou per conditionem, sed per arbitrium

faciom esse'inalum. Credo biigus^quam gestamus,

ei oon alterius, caruis resurrectionem.Credo judi-

ciom futururo, et recepturos singulos pro bis quee

gione, pro suorum reique publicee salute max«mis
periculis opponere ? Quee factaquam felicesexitus
habuerunt. Minori sumus aifecti cura ob legatio-
nem Leonis abbatis vobis directam super illo Ar-
nulfo, sed neque animo insedit ea legatio, quee om-
nino falsa est, sedqueeLeo abbas a meis Gallispro-
missa exigit, vera fore putavit. Aut si ita est, novi
ingenitam vobis benevolentiam, talibus ausis et
velle et posse obsistere. El quoiam noster Leo iter
suum ad vos intenderit volando, ut ipse scripsit,
VI Id. Sept. quando primum allata venit epistola,
iniquis, ut credo, memorataventis, nihilsnperAr-

psserunlvel p<Bnas yelpramia.NupUasnon prohi- ^^^^ consultamest. Sed fertsecum alisut magnis
b*o,secundamatnmonianondamno.Carmumpre-l^j^^^„j^ .^ „ jt^ ;, fi^i^„^ ,„„3^5,.

ceptionem non culpo. Poenitentibus reconciliatis ° °

communicari debere confiteor. In baptismo omnia
peccata,id est tam illudoriginale contractum,quam
ea quse voluntarie admissa sunt,dimitti credo^ £t
extraEccIesiamcalholicam nuUum salvariconfiteor.
Saactas sjnodos quatuor^ quas universalis mater
Ecclesia confirmat, confirmo.

EPISTOLA CLXXXVm.

GCRBEBTUS OTTONI CiESARl.

Oomino glorioso Ottoni CeesarisemperAugusto
Romanorum imperatoriGEHB£RTUs episcopusdobile
senritutis obsequium.

Absentiam vestram longiiudine terrarum disjun-

iEternum vale vobis vester G. Et quia ut magnifi-

ces magnifice magnificum Sasbachcontulisti8,eeter-

uo imperio vestro ffiternum se dedicat vester Ger-

bertus. £t quia R. S. V. D. eeterno obsequio vestro

se mancipat G. vester. Hinc a vobis liberaiiter col-

lata, sed a quodam nescio cur ablata, restitui sibi

petiit vesti-r G. Extremus numerorum abaci ves-

trum definiat.

EPISTOLA CXC.
Domino ct reverentissimo patri ill. G. fllius.

Sanctissimas amicitias flrmissimasque societates

luculentaoratione quam diilces^quamveutilesessent

expressistis, meque tanto fructu divinilatis parti-

cii omnino rooleste ferimus. £t quod fama nimium j^ cipem sociumque esse et fore dignati estis. Quid

devia rerum prseclare quidem a vobis gestarum,ut
semper, nec ullam voLis scintillam attulii. De vlta
et moribus Harmandi comilis boc tempore a me
^ienam est, ita gcmitus et suspiria fratris et si-
gnificaremea vobis plnrimum refert. Conqueritur
^oippe ille nobilis vir fratrem suum apud Gorziam
fame necari contra suara suorumque natalium di-
§oitaiem, ignominieeque ducit hoc sempiiernse.
Quod si veram est, quid sibi volunt tam dira sup-
plida? qood genos mortis acerbius fame ? Omnia
paenarum genera sola fames exsuperat, mortem
ipsam contemnit, ac eam contra naturm usum
Lq 96 provocat. Removere, queeso, tam immane
nefas, et peteDti fratri fralrem adhuc, ut dicit.

enim est aliud vera amiciUa, nisi divinitatis prsBci-
puum munus ? Hac igitur amicitia vestra fretus,
deque ea bene prcesumens, atque in posterum me-
liora sperans, Arnulfl reditum ad urbem Remorum
non expavesco, sed si ita pervenerit, ut Hungerius
qui voluit retulit ; ob quam causam de Hur Chal-
deeorum liberari confido, vestrisque obsequiis non
deesse. Quodque semper volui, semper optavi,hsec
causa comitem individuum efficiet,eique solenme
imperium appellamus. Quare quid dulcius, quid
praestantius? Non ergo suspirandum pro causaamici
vobis fuit, vel erit, cum ex toto,cum ex communi
voto et deliberatione cuncta provenorint, sintque
proveuluradivinitate propitia, vobis consulentibuS|

SILVESTM I H»M Wt. »Alft HL ^ SPfiSV. BfF DIPLOM.

IM

mM«JuwiixftaA» impeiiove^iro omnU fettoHer 4
^McpM^te et procarantQ. V^tete, et ol^ re9 R03tri
G^9ris)>eD9igest«9f beiie9ehabeiite&,aiecvmgau?
dete. fterMm et numerosius yalete*

EPISTOLA. GXCI.

OTTONI CiESARI ET AUCUSTO IMPBRATORl Q.UOQ.UE.

ROMANO GERBERTUS

Domino et glorioso semper Augusto Ottoni Gs-
sari Gerbertus.

Scio me Diyinitatem in multis offendisse, et
offendere, sed vosvel vestros in quo pffendissere-
darguor nescio, et uti mea seryitussic repentedis-
plicuerit. Utinam a vestra munificentia cum gloria
tanta coMata aut non licuisset suscipere,aut suscepta

£PiSR0LA CXCHIL

GERBERTUS ARNULPRO AURELIAMENSI BPI6GOP0.

Multum mortalibus diviBilas largiia est, o mei

animi custos, quibus fldem contuIH, et scienliam

non negavit. Hinc Petrus Ghristnm Bei Filium

agnoscit, et agnitum fldeliter eonfitetur. Hinc est

quod jusius ex fldevivit. Huicfidei ideo scientiam

copulamus, quia stulti fldem non habere dicuniur.

Hanc vos habere fldem illa generosi animi prseclara

scientia iodicat : hoc vestr» orationis series mani-

festat, qua eam inter nos seternari cupitis. Habeo

igitur ei rependogratiastantorummunernmlargi-

tori, et quod mihiin nullo a me'dissentieniem ami-

cum reservaVerit,etquodffimulis nostris verisimilia

- . ^ . , ^^.j™i /\.,:ju««™«,v„#^«* non tamen vera narranlibus minus credidii. Hoc
cumianiaconfusioneperderel QuidhocesseputemD . . . , , •. - , . •

• -. j j. I • 1 j«« ^4 : 4. ^„1 J^^ ^^ ^ tui muneris esse, bone Jesu, qui facis unanimes
quoduiiquededi8tis,aut darepotuLstis, autnonpo- ' » ^

tuisiis ? Si non potuistis, cur posse simulastis? Si
antem potuistis, quisignotns etsine nomineimpe-^
rator imperatori nostro notissimo, ei per orbem
terrarum famosissimo, imperat ? In quibustenebris
ille furciferlatiiat? Inlucemveniat,eicrucifigatur,
ut nostro Gsesari libere imperare liceat. A multfs
crediium esi me apud vestram pietatem posse opi-
tulari multis. Nunc operee pretium est habere pa-
ironos quos oHm defendendos suscepi, majorque
fides hosiibus meis habenda quam amicis. Amici
quippe salubria cuncta, prospera omnia docueruot.
Hostes nec prascepta, nec beneflcia mihi profutura,
dulcia principia amaros exitus habitura, seu pro-

habitare in domo : hoc ego sacerdos tuus coram ie
eonflteorvenerabilem artificemHnum A. mecolere,
diligere, amare, cunctisque mei ordinis quos hodie
noverim corde ei ore proferre. Procul ergo esio
omnis fraus et dolus, pax et fraternitas hic adesio,
ui qui alterum Isedii utrumque Iseserit. Me Christi
potentia protegente non vistyrannicaabhocdeier-
rebit incoepto ; non mince regum^ quas in hoc Pa-
schali festo pertnlimus graves. Accusabamur quippe
monachossancti Dionysii injustedamnasse.Urgeba-
mur coram damnatisdivinaobsequiacelebrarenec
privilegiis Romanffi Ecclesiee monasterio beati Dio-
nysii factis cpntraire debere. Ad hoc opponebatur

phetico, seu fanaUco spiritu pr«dixerunt. Que 9 "»'»»• P"'^^*'»'" <??«'""" aucloritate promolgatb

quidem mihiplus quam velim tristia, sed imperiali
personsB minus convcnientia. Tribus, ut ita dicam,
sceculi setaiibus, vobis, patri, avo, inter hostes et
tela fidem purissimam exhibui, meam quantulam-
quamc|ue personam regibus furentibus,popuHs insa-
nientibus pro vestra saluie opposui. Per invia ei
soliiudines, per incursus et occursus prcedonum,
fame ei siti, vi frigoris ei sesius excruciatus, in-
fractus inter tottpmpe^tatesexstiti, ut mortempo-
tius pr^eoptarem quapi fllium Geesaris tuiiccaptivum
iraperantem non viderem. Yidi et g^visus sum,et
utinam liceat vtaque in finem gaudere, ^t ypbiscum
die^ pi^qs in pace Onire !

EPISTOLA CXCII. P

ADALBBRTO ARCHIEPISCOPO, ABBATI MAJORIS MONAS-

TERII.

Servat nat^ra vices, terraque bona, non suo ju-
dieto diuinfecimda,mirandosflores fruciusquepar-
iurii. Bcee enim beati Mariini cellula monachorum
agmina jam dudura emortua resusciiai. Martini
virlus in snia diseipulis dignosoitur. E quibusbeaio!
eonvepsatioBisalumnam ianquam ejiemplar vitseei
inopum aeeepisse Osulpfanm gaudemus. Hignssaa-
etiseimos affactus vestris affectibus consociandos
offsrimus, ui qui se singulari ceriamioe antiquo
hosii opposuit, precum vestrarum clypeo victor
•vadai. Allevieraur erge nos vesiris raeritis, qui
nesiris progravamur offensis.

nos assensnm prffibituros : nec si quid contra leges
ecclesiasticas decretum sit pro lege recepturos.Sed
cum in mespecialiterponduscausaeretorquereiur,
mei juris illum non esse aiebam, nec me in meorum
dominorum prosilire ii^uriam,utins]mulabar,ipso-
rum interesse cujus culpa eadem proferani, videre
Gum senieniiasflecularium monachbrum obtinuissei

parti Hoc itaquesehaberofiliusvestrfebeatitn-

dinis testis est Fulco, qui mei animi amariiudinem
non sine lacrymarum effusione cognovit. Dolebam

quippe, ac multum doleo vos insuper nescio a

quo delatore insimulatum esse quasi regii honoris

insidiatorem, et qui Non ergo,ut vobis relatum

est, mea valentia in vos ssevit, nec elocntio dtira
absenti amico detraxit. Sed dum vos excusare nisus
sum, me pene accusatum palatinis canibus objeci.
Sit itaque inter nos,ut vultis,est tantum,non autem
est et non' sit auxilium in commune etconsilium.
Quod etiamin sacris per data verba, si vesirae su-
blimitati placet,confirmandum fore censeo^ui, amo-
io moiu bmuium suspicionum, sit nobis cor unum
et anima una.

EPfSTOLA GXGIV.

GBRBKRTUS GONSTANTINO HlciACCIISI ABBAT1.

Saiis super venerabilis A. legatioae miraiussum .
Meferebat quippe*. Hec autem omnia non doloroB
«ed initia dolorum sunt.Majusest quod qu«eriinr,et
quod appeUiur, quam ego bumilis et parvps, ve*
rumque proverbium est : TUa res agitur paries cura

mi

%wm I. ^ ANTfi sniitni «omineAttni.

%8I

praiiMS uttcrt. Bt diviai» Bsrino : A Mnttucariok^i siipethik^ ve6idriATestrof1uliqiie«abs toikitia^qtii

me» ineiHiB, Id «rt a liegtii ftaif dcmtolo ot ob ai^-
ee; H6^ faefnrai qsi doii coihitenlar, in aperto est.
Hoe eirim coiicessd, dignitas Tel|iotia$ gravitas eon-
fwiditttk-ncerdotftlis, statusreg-ii periclitatur.Quod
si Iioe inconsiiltis episcopis agitur, episcoporuRi
poteAalS» gratita^j dignitas anAnllatur. Qtii episco-
po)HS quamvis Scteleratum sacerdotiopritarenecpe^-
iiiesiiiH, nec d^buefi^nnt. Si viero consultis, ipsi sute
damfialiOnis tesles sunt, qul a se non judictodum
JirfieaVerunt. £t qni eontra professfouem suam et
tebsrriptionem suate in libsllo abdicaiionis a seip-
sis factam tenire praesumpseront. Reducetor ad
Bciemoriain <jii^ c^ptio, carcer prolixus, alteirias in
ejes itedefA ordinatk>, drdinateres,orditaat^s,atque

non meo tltio pcfrdRaAi a vestra virtnte reftosdo :
ea negata multUA dotilarUs,itMnque receptamul-
tum gavisurus.

EPISTOLA CXCVI.

C. ABBATl S. GVRALDI, ET FkATRIBUS.

Prd Aiei loci atqiie ordinis ofOciO magno^uia negch

tiorumoccupationibusadplurimadistra(^8,necle<-
gaiis, nec iitteris qu« circa me geruntur liactenus
vobis signiHcare voiui. Nune quoniam fratbr...... si-

eut per antiquiorem... geruium seripiteram, doAi ur-
bem Remorunk causa Dei fugio, Arbi R^moriMa

gratia Det praeiatoB sum. Quas res gentes et popidoB
in nfkei ezcHavit ioTidiam. fitqiriayiribusBequemit,

ob eo ordinati fcalumrii* subjaccbunt. Ipsi quoque f. ^Pj^f «f««^iq««^^^

^,^ ,, ..... . ,. ?! . '^^ ^ ..^ . ^ eoihictatio quam legum discejAatio. Et qoaitfvts

«mulis meis dicendi arte, et iegum proKxa inter-

^effee iA pteddatis aringuiis p^ccatores apparebont.
Neesibi quis^tiam blandi6tur,quolibetconquassatO,
^hkiidham, n^falsonomitfesponsionis 'decipiatur,
c4iln i^s et facta non ^t Indtdgentia |udietim', sed
ex MabdlfM pendeanit causarom.

EPISTOLA CX€V.

LEODlCEl^SI KPISCOPO f«OCHEklO.

Licet non ignoremus ex qoo fonte motus animi
▼estri in nos profluxerint, tamen ex officio nostro
praestare debemus, sine gravi lite, quantum vestra
interest, utbicfons arescat, et Iiic motus conquie-

pretatrone, quantom m^ ioteresti salisfecerim,
non tamen adirac semel ecepta de^oBuerdnt odio.
Ate8teergo,reTeitodi Pattres, vMrofOe alumno
fosis ad Deom preoibos opem ferte, Disc^mli vie-
toria, magistri est gloria. In commone qoidemoflac-
nibusvobis prb mei institutione graiesrependOy
eed specialius patri R. €ui, si qoid seientiaB in me
est, post Deum inter omnes mortaies gratiaB re-

peudo Nunc valeat Banctum collegium ves-

trum valeant quondam mei noti vel affinitate

coiyuncti, si qui supersunt, quorum tantum spe-
ddm nec omnia satisnovi : non eorum aliquofaslu

*iyil.lgituradpfetilionemveoerabilis VV.Argentinffi — """ u.-.u.a.«.»«u.i . uuu^uium «U4uui«:,i«
civiUlis episcopi ntidiustertius descripsi materfam C i^i'^"A\''A!'_*/^^^^^^^ maceratus, totus-

maldriim nostri temporis ; etquid inter partescon-

vei&iret vel disconveniret aperui ; vobis tanqua^
|>r6l^tis )u<li<^ibus direxi. £t nunc ad votum meO-
ramliostium, quia ex toto orbefleri non potest, sal-
temiex toto ilostrarumprincipumregimine,ut uni-
teirsale cogatnr concilium, modis quibns valeo da-
boro. Eo conveniendi etdisceptandi,non solum ca-
riosls, todetiambostibus,liberadaturfa(iidtas. Tan-
tam qoippe a nobis abesthiafeflcium,tantumque ih
fainocentia cbhfldimus, nt regulare jtcdicium noh
eotamiion devitemus, sed etiam quksitoto orbe ft-
giras pi^oseqaamur.Ecce nunc tertio monitisiprsfe-
sentlaai stiam exhibere noluerint, et appellatio §t

que, ut itadicam, alteratus. Quae adolescens didici,
juVenis amisi : et qu» juvenis concupivi, senex
contempsi. Tales fructus afl^ero miEi. 0 Voluptosl
(alia mundi honores pariunt gaudia. Gredite ergo
mihi experto. In quantum principes exterius attollit
glorla, in tantum cruciatus angit interius.

EPISTOLA GXGVIII.
Gonsuluistis utrum is qui sororem suoe conjugis
adulterio polluit, post peractam peenitentiam ad
pnorem copulam redire debeat, an alteram sortiri.
£t alterum quidem permittitur, alteriim penitus
inhibetur.In coiiciliis Africanis, titulo 4d, placuit ut
secundum evangelicam etapostolicam disciplinam,

litiB r^iractatio lege peremptoria sopientur. hi j^ neque dimissus ab uxore, nequedimissa a marito,

qu^ re veslmm est animadrertere, cui ira Do-
miai comminator dicentis : Vx iUi per quem
scandahan venit ! Guih enim Paolus apostolus dicat :
Nos qwidem pmdicamus Ckri$tum Jesum. Judseis qui-
dem Kandahun, Graeis auttm stultitiam, Nonitaque'
Pando est vfle^ sed his, ut ait pfopheta, qui dicunt
boDum malom, et malum bonum. Novit Dominus
^ii sunl ejus, novit qui soi permoveantur zelo.
Sed u Deus pro nobis, quis contra nos? Oiro ergo
oi deprecor per eam, si qua est in vobis pietas, ut
non plos ineis hostibus quam vobis de me. cre*
daiiB* Experimini an sim qoi foerim scilicet vobis
per omnia devotus et obsequens, in cdmmune
(dfau «mids, «qoi ei Tert «maatissimosi sine dolo

alteri conjungantur, sed ita maineant titsibimet re-
concilientur. Quod si contempSerint, ad poeniten-
tiam redigantur. Quod si mulier duxerit alterum,
non prius accipiat communionem, quam is quem
reliqilit de seeculo exierit : nisi forte necessitas in-
flrmitatis dare compulerit. Agat ei^go hic ^d ulli-
mum pcBnitenliamlege eorum quise incestopoUue-
runt, sed scilicet decennalem. Femina quoque nU
hilominus cognata, et, si fleri potest^castitatem pro-
fessa, quod calorb jdventutis urgetur: timeOdum*
que ne it Satana tentetur. Nihil inde melius novi*
mus, quam quod Leopapa de similibus dicit. Ado-
lescens, inquit, si dontinensesse non potest.uxoris
remedio potest sOstineri^ Adbont modom aictp6«

s$«

SlLVESTOI h PAlPiB OPP. Pkt& ra. — EWST. ET DIPLOM.

m

B

iest, utsihaec adulterase cootinere non potest,na- A
bat, ut ait Apostolusy tantum in Oomino.

EPISTOLA CXGVIII.

GERBERTUS LEONI PONTIPICI.

Sciensmagnambenevolentiam vestram erga me,
tanti viri amicitia felicem me judico. Euimvero
quia Qostra servitus minus vobis obsecundata e^t
qusejoportuerit, non malevolentise ascribendumest,
sed necessitati. Inter varios quippe tumuitus, qui-
bus assidue quatimur,vixaliquisidoneusreperitur,
cui tuto secreta pectoris reserentur.Ita sibi virtutis
arcem doius et fraus, simulatio et dissimulatio, vi-
cissim occupaverunt. Hinc est quod postquam a me
digressi estis, nullalitterarummutua perfunctioue
usi sumus, nisi ea quse vobis sub tripiicat» crucis
signo direximus. Itaque nos et nostra sub vestra
dispositione ita constituimus, ut qui forte nos lce-
serit, domno Leoni pontifici injuriam irrogasse vi-
sus sit. Nec erit deinceps nostri juris quid, quan-
ium, quibus, et quando placitura parentur : sed
doinmo Leoni diligens aderit obsequium ministri.
Saluto domnum episcopum amicum per omniareve-
rendumt multum de ejus sapientiaet eloquentia
prsesumens, et singulari morum probitate, ac per
hoc obsequio ejus me obnoxium reddens.

EPISTOLA CXCIX.

AO JOANNEM PAPAM.

Sanctissimo vestro apostolatui potuisse subripi me
cig uspiam pervasionis reum videri ,dolore vehemen- p
ti afQcior, et totisvisceribus iugemisco. £o quippe
animo in Ecclesia Dei hactenus versatus sum, ut
multis profuerim, neminem Iseserim. Non ergoAr-
nulfipeccataprodidi, sed publicepeccantem reliqui:
non spe, ut mei eemuli dicunt, capessendi ejus ho.
noris, testis est Deus, et qui me noverunt, sed ne
communicarem peccatis alienis.

EPISTOLA CC.

Quia vestris interdum non utimur alloquiis, non
satis eequo animo ferimus. Per hcec enim mutua
manetcharitas, dissociata coeunt, aspera mitescunt,
simultatesintereunt, multaque prsesentium compa-
ranturcommoda At dumistamotutemporum mi-
nus assequitur^ ut epistolaris brevitas inter nos
aifectus explicet, petimus benevolentiam vestram -^
pro fratre. ... ut prosit ei apud vos nostra inter-
cessio, plusque sibi nostra obtineat epistola, quam
fortuituciguspiam oblata munera.Temporum diffi-
cultatibus addicti regulariter convenire^ etquseDei
sunt quoerere, hactenus non satis valuimus. Nunc
quiaDeo miserante respirare datur, censemus, vos-
que interesse omni evitabili excusalione postposita
monemus et oramus. Licet omnibus sacerdotibus
disciplin® forma sequaliter proponatur, et cogno-
scendi et observandi sacros canones Spiritu Dei
conditos, et totius mundi reverentia consecratos;
nobis tamen arcUus indicitur quod in exemplar mo.
rum et vitm a pastoribus acceptum in subditum
(;regem gratiosuspropagfiQtur. Cum ergo pecuniam

in facie anteponimus,cur sanctarumlegumjurail-
licita cupiditate calcamus ? £t haec quidem Dommus,
et clamores quos assidue patimur,non sicuttjran-
nus tyrannorum prcejudicio, sed sicut sacerdos sa-
cerdotum judicio, pensetis, discernatis, dgudicetis.
Hos motuscompescite,hasquereIas sopite,morum
gravitate, annorum teneritudine superate. Lectio
contiuua, et interrogatio assidua mentem vestram

exacuat.. Cur judicium nos latuit?Curad ma-

jorem audientiam provocans suis rebus privatus
est? Quod si non provocans, sed tacens spoliatus^
quare in eumprolatum iudicium ad nos non est re-
latum? Si hflec itaque scienter egistis lexin con-
tumacesest : siignoranter, utique venia dandahoc
pacto, ut illegaliter ablatapresbyterorestituantur
legaliter : postquam, si ita videbitur, judiciumle:
gibus innovetur, ne si existimetis filium meum R.
suae diffldere causffi, quia nunc excondictonon oc-
currit. Pluribus enim occupati negotiis, eum exa-
mini vestro dirigere usque in xv Kal. nequimus.
Quas moras sibi non obfuturas pro summa benevo*
lenliavestracirca nosomnimodis deprecamur.Quod
si hffic mansuete feceritis, in^us judiciosine perso-
narum acceptionejudicaveritis,pIurima nosdebere
obsequio vestro facietis.

EPISTOLA CCI.

GERBETUS ET OMNES EPiSCOPl DIOBCESEOS SEME})-
SIUM, PERVASORIBUS EJUSDEM

Girbertus gratia Dei Remorum episcopus, Guido
Suessonicus, AdalberoLaudunensis, R.Noviomen-
sis, Rot. Cameracensis, 0. Silvanectensis, F. Am-
bianensis, B. Moriensis, Her. Belluacensis, per gra-
tiam sanctiSpirilus episcopi, vobis Girberto et his
qui subscripti sunt pervasoribus^ carnificibus atque
tyrannis. Diu modestia sacerdotum furoris vestri
rabiem sustinuit, etadhucpatienterexspectat. Quo-
usque ergo insaniavestrasanisintellectibus nostris
obsistet ? Quousque dissimulatio pravorum simpli-
cium quietem turbabit? Cffides clero infertis,a cleri,
monachorumetpauperum rapinisnon cessatis.Con-
venimusergo conscientiam vestramomnesepiscopi
Remorum diceceseos, ad satifactionem invitamus,
spatiumque poenitentiffi usque inproximis Kalendis
attribuimus : tunc vos aut infertiles Ecclesiffi pal-
mites recognituri, aut tanquam inutile lignum ab
agro Dei gladio sancti Spiritus excisuri.

EPISTOLA CCII.

AO ERYEAM BBLVAGORUM EPI9G0PUM.

Quod taato tempore dilectum nobisD.retinuimus,
non malevolentiffi causa, sed summffi utilitatis ve-
strffi, et vobis honestum et ntile parere possit. Et
nuncquidem illum patriamparentesque,sed et omne
amicorum genus nostrum ob amorem derelioquen-
tem vestrffi charitati, ut petitis^ dirigimus. Quem
velut thesaurum inffistimabilem e sinu nostro in
vestri jura transfundimus. Suscipite ergo illum in
disciplinis liberalibuseruditum, in opificum magi-
sterio edoctum, a multis multa mercedeezpetitiim

»\

ttX!tlO I. - ANTB SOlkMDM t»ONtiPlGAttllt.

m

sed a nobisobtentam.Quemsiciractari et ctislodiri A tas, pielas, et justitia, doteicilium sibi feceriDfc,

volomus, ut dolorem ei partum ex nostra absentia
Testra sublevet indulgentia. Eaque munificentia ei
liberalite ilium babetote, quie deceat G. Remorum
archiepiscopom dantem et Bellovagorum episco-
pam aocipieiitem.

EPISTOLA Cail.

Oportebatte virginem spectabilem patrispacta et
constituta laudare et corroborare. Sed quoniam ea
dissolvistiy et qusBinsuperegisti pernegareconten-
dis, invitamus te ad tui peccati recognitionem. Te

quoque R. adireptione rerum cessare jubemus

et male pervasa restituere. Nec te prsetereun-

dum ezistimes, te, inquam, tonsura clericum, sed

vestra solum pietas et mijestas occurrere potuiti

qua virtus muitipiex semper inhabitavit atquepos-

sedit. Ad vos ergo tanquam speciale tempium mise-

ricordiie supplex confugio, vestrumqne semper sa-

lubre consilium et auxilium reposco. Quia enim...

in ma unum acerba fremunt, vitamque cum san*

guine poscunt. Additur ad malorum cumulum...

Ssvit et ipsa quae solatio debuit esse Roma. Oro

ergo et deprecor vestra vestro imperio mitescant

regna. Ego quippe totus ubique vester vestrum

exspecto examen etlevamne. Idque solum certum

esse nosse qui velle, quod vobis constiterit pla-

cuisse.

EPISTOLA CCVII.

viU et morlbus- triennium cum tuo complice N. 3 Humanasres«teri^oregiconsilio cum semperDi-

Tos, inqnam, omnes autdignos psenitentiffi fructus
Ecclesise catholic» ostendelis, aut velut ethnici et
publicani ab Ecclesia catholica gladio sancti Spiri-
tus propalsabimini.

EPISTOLA CCIV.

Soscepta querimonia,reverende pater,scripsimus
cmn fratribusetcoepiscopis nostris proeademcau-
sa,contemporibus quoque vestriscommonitorias mi-
simus litteras. Erit ergo vestrs prudeotise propter
pacis charitatisque custodiam, si resipuerint, eos
velut exorbitantesfilios blande suscipere. Quod si,
quod absit,in malitia perseveraverint, tunc in cele-
bri Ecclesiffiloco nostrcevocationis scriptaadlegen-

vinitas ostenderit, tum prcecipue vestro tempore
consiliorum suorum vos esse materiam voluit. Exal-
tavit enim vos et humiliavit, eamque humilitatem
sua bonitate modiflcans, extenuans, atque cum
summa multorum populorum prosequeote favore,
vestrse sedi restituit, et tanquam aurum in fomace
probatum in suadomo clarius reIucerejussit.Laudo
igitur et glonfico misericordias et miserationes ej us,
cum in vobis, tum in nie, quem peregrinum,toto-
que, ut ita dicam, orbe profugum quandoque re-
quiescere jussit^ certaque consistere terra. Dirigo
vobis multum dilectum,quem|a sacrofontemesus-
cipere voluistis. Sed utrum nobis erudiendum mit-

dumproponijubemiis.Deindeexcommunicationem n ^rere debeatis.nonestnostrijudicii.Si enimrecu-

ntionabiliter conscriptam, et avobis solemniter ce-
lebratamcelebri affigiIoco,ejusqueexempIar nobis
dirigi, ot idemin nostris flat EccIesiis.Et quoniam
eruditam vobis ciericum mitti orastis, qui in his et
in aliis a^iomento esse posset, eum redierit meus
D.| dabimus operam ut vestris deserviat obsequiis.

EPISTOLA CCV.

Quanto moderamine salus animarum tractanda
ait, et vestra fraternitas novit, summopere pensan-
dam est, nt ne quid nirois. Ecce enim dum judicii
aeveritatem in Ecclesiam scilicet exerceUs,modum
a patribus constitutum transc^udistis. Nam quae
concilia vel decreta parvulos baptizari, vel fldeles
in ccemeteriis sepeliri vetuerunt ? Quod si is locus
interdicto vestro,et,ut solemniter dicamus, vestro

samus, ingrati fortasse apparemus ; et si laudamus
quiddam estsinistrumpuero. Quodtemporumdiffl-
cultas intulerit, nostro imputabitur vitio.

EPISTOLA CCVIII.

GERBERTUS FULCONI EPISCOPO AMBIAMENSI.

Inter varias magnarumrerum occupationesnulla
molestia magis afflcimur quam vestrorum exces-
suum crebrarelatione. Etsieuim totius metropolis
Remorum cura nobis injuncta est, sed vestri potissi-
mum, qui et annorum teneritudine, et morum levi-
tatepondussacerdotale necdum ferre didicistis.Cur
ergo.contra pactum incommunestatutum,usque ad
tempus consilii pervasionem in propria paroechia
fecistis? Nec in hoc enim alleviamini, siresEccIe-
siae sunt quas diripuistis, cum hoc nisi legibus fleri
non liceat. Accessit ad hoc illicitum armorum prse-

banoo jure tenetur astrictus, liceret innocentibus d g^^piio, Ecclesice violatio, quasi sacerdoti omnia in

parochianis ad alia transmigrare Ioca,suisqueIega-
liter uti sacris. Moneo igitur paternitatem vestram
modomjadicii temperare, totumque negotium ita
per tractare,utante oculos divinsB Migestatis placere
pOMtiSy etcoepiscoporumjudicionon displiceatis.
Yaxios mali temporis diu jam sufferens motus, ad
vesiram solatium tanqaamad tutisimum confugio
poiiam. Alioqoin, aat vestra solabimurope, aut pe-
legrina nobis expetenda subsidia.

EPISTOLA CCVI.

GERBERTUS ADHELAIDI IMPEHATRICI.

Siepenttmef 0 mecom repu tans ubinam fides, veri-

ecclesiis liceant. Sed, ait Apostolus, omnia mihi /t-
cmtf sed non omnia expediunt. Licentperliberumar-
bitrium, quo male usi estis : sed non expediunt
per jura divina, quse contempsistis.Monemus itaque
fraternitatem vestram errata corrigere, et nobia
quos offendislis, si placet, satisfacere, ut horum
excessuum recognilio multorum peccatorum possit
esse abolilio.

EPISTOLA CCIX.

OERBERTUS ARCHEMBALDO ARCHIEPISCOPO

TURONENSf.

Querelam vestram non sine fraterna compassioaa

m

SlLVEStKl n PkPM OPP. PktS m. -^ SPflSt. £t btPLOll.

tt4

«aseeplnittC. ilnde toMilium et afiiifiam, quantuin A.
aosirft intoredti noii differimus. Quta enim elerus,
ut dieitis, beati Martini benedictionem veatram re-
nuitt flat ut flcriptam est : Noluit benedktionem, et
^nffalritiir ab eo, Pro acceptavero ii^oria repuldio-
nie, piriverem calceamenti eicutlendum esse contra
iUos Dominus docet.

EP18TQLA CCX.

ADELAmi 1MPBRATRI€1 OfiRBIiRTUjS.

Inci^edibili pene et ilimium scelerala relatione
tanto dotore alTectussum, utlumenoculorum prope
iplomndo amiserim. Sed quia jubetis ut vos adeam,
isbnsolationemque impetidam , rem quidem bonam,
sed impossibilem imperatis. Transierunt enim dies
mei, 0 dulcisdominaet gfloriosa, senectusmea mibi

EPISTOLA CCXn.

GERBERTUS ARNULFO AURELIANBNSI BPISCOPO

Nullo genere locutionis affsctum animi nostrierga
vos explicare vaJeo, quippe qui omoi simulatione
meicaptionispericiitarer. Quflenufai vitandaesseati
quseve sequenda docuistis^monuistiSypriBscripsistis.
Et nunc quidem omni conamine, omnique nisa
secundum meum scire et posse grates quas valeo
rependo, vestrffique clientelfle et dispositioni me
meaque omniacommitto;nondubiamspempro me
gerens pneclara principia feliceshabitura. £t qao

niam synodum unde omnixe precor neingentos

curae, quae me ad prsesens totum sibi vindicant,
Ecclesifie nostr» officiant. Dum enim postpaululiun

diemminatuf Ultimum. Laleta pleuresis occupat, 6 ^^^/'^l^® propitia respirare Iicebit,et de his et de

ijnniuntauresjdistillant oculi^totumque corpus con.
linOis pungittfr stimulis. Totus hic annus me in
lecto a dolOribus decuitibentem vidit, et nunc vix
"i^estirgentgm recidivi doflores alternis prfiecipitant
dfebus. Quod si quid requiei a doloribus dabitur,
Vestri beneflcii immemor esse non potero. Licet
"suAcere posse videatur quod synodus Nic«pna de
^6'mmutilone privatis deflnit,ut hi qui abjiciuntur ab
'itiiis tiOh recipiantur, onfmi jussioni vestrse paremus
tiim in his, tum in quibuslibet honestis et compe-
tentibus ncgotiis.Sed quiacum magnoraoderamine
sllus aniinardto tractanda est, nec quisquam prse-
]^rop'ere 4corpore et sanguine Filii Deisubmoven-

dns, per quod inysterium vera vivilur vita, el quo . ^, rum aliamemoratudignanonsatisadhuccom

juste privatus vivens mortuus est, dignum ducimus perta habemus.

aliis in vestraprsesentia veslra exspectabimus sea-
tentiam.

EPISTOLA CCXin.

GERBERTUS METENSI EPISCOPO.

Licet ea quffi in nobis est virtus mu'.tis ante inno-
tuerit modis,nunc t&men ex superabundanti verbis
et sententiis affectum sui explicans vel super cande-
labrum effulsit. Quia enim Apostolus ait : Gaudete
cum gaudentibuSy flete cum flentibus^ me a fratrum
meotumindebitapersecutioneliberatumloetoanLmo
accepistis, vesque meis periculis nunc interfuisse
doluistis. Quapropter et absens grates rependo,et
preesens servitutis pensum si libet excipio. Csete-

ihtiilitareth virum nostraprimum admonitione conve*
niendum, si forte resipiscat, et vestrse reverentise
satisfaciat. Etn'o^ quidem illum jam dudum pro his
proque aliis excessibus, a liminibus tantum Ecclesiee
'cum aliis quibusdam submovimus, post separaturi a
corpore Domini, aC deinde afldelium communione,
ntbis qbibusdaili gradibus sue salutis admoneatur,
et unias cOntagiopro hujusce temporis male^neces-
saria sub nominemilitari cohabitatione,popuIusDei
minus inflciatur, solusque suam iiiterim portet mali-
iiam, ignominiam et ruinam.

EPISTOLA CCXI.

CANONICIS SAmCTI MARTINI EX PBRSONA EPISCOPORUM

Omnes episcopi qui ad concilium venerunt in ec-
clesia sancti Pauii, omnibus clericis de monasterio
sancti Martini.

Audita fama vestrae rebellionis contra fratrem
hostrum Turonicee civitatis episcopum, has litteras
direximus, in commune decernentes, quatenus aut
cum vestro episcopo redeatis iu gratiam^aut ad pla-
citum Chelse habendum veniatis pro discordia diu
retentaraCionemreddituriviiId.Maii. Quod si non
feceritis, sciatis vospercelli censura canonicoe distri*
ctionis.

EPISTOLA CCXIV.

QERBBRTUS VBRDUNENSl BPISCOPO.

'Gommunes fiiii R. et D. letifteaverunt nos el
dulci rerum commutatione. Quiaenim, ut ait Apo*
stolus : Corrumpunt mores bonos colhquia malaf
nec vos simplicitate gaudentesquorumdam Gallo-
rum affectus varios et perplexos dulces in ore,
amaros in corde subito deprehendere potiiistis, ad
nullaeorum commentitia stuporis pleoa non imm^-
rito mntati estis. Sed qnia ingenita vobis prudentia
diutius illudi non potuit, eorum simulationem ac
dissimulationem vos ad plenum iutellexisse gaude-
j) mus. Unde filium nostrum D.quemin multareraib
scientia eruditum interpreteita fldum omnium qute
in commune placeant habere poterimus. Vale.

EPISTOLA CCXV.

Af> A2BLIN0M BPISCOPUM LAUOUNBNSBM.

(Videinfra hi epistolis et diphmatibus post suset-
ptwn summum pontiflcatam scriptis»)

EPIStOLA CCXV*

AD ARNULrOM RBMBMSBM ARGrtlBPlSCOPtlUt

{Vide iM.)

m

SECTio.— Am smmuii i^oNnFicATOik

»0

SUPPLEMENTUM AD GERBERTI EPISTOLAS

EDITIONIS DUCHESNII.
{Acies de la province eccl4siastique de Reims, l. I, pag, 645 seq.)

EPISTOLA PRIMA. A

AD VILDERODUM ARGENTINENSEM EPISCOPUM.

De Amulfi depositione.
YiLDERODO Argentinffi civitatis episcopo Ger-

BSRTUS.

Bene concepta meliusque retenta casta societas
prsstanti officio... cum me remotum, vizque solo
Domine cognitum, fidi interpretis dulci alloquiore-
creasti, eoque prestanti officio palam fecisti, cui
et quanto Helvetia pareat sacerdoti. Arnulfus regis
LothariifUtfama est, filius, postquam suum episco-
pum doJo et fraude circutnventum cum propria
nrbe captivavit,post multuiA cruorem humani san-
goiais a se effusi, post presdas et incendia in con-
TeQlutolius Galli6B episcoporum daronatus est(32).
ac deinde post obitumAdalberonis a solo Adalberone B
episcopo Laudunensi reconciliatus spe obtinendse
pads, metropoli Remorum donatus, acceptis ab eo
terribilibus sacramentis et libellari professione,pro
fide suis reg^ibus conservanda, quam viva voce in
conventuEcclesiflerecitavit (33)et propria manusub-
scribendo roboravit. Necdum a sua ordinatione
sextas mensis elapsus erat, et ecce uriiem ab eo
proditam hostis invasit, sanctuarium Dei polluit,
spolia diripuit, clerum et populum captivavit. Post
hoc Tero Arnulfus suos prfiedones sub anathemate
posuit, et ut idem facerent Galliarum episcopi im-
peraWl; prsediaecclesifie quce persacramentumsuis
miiitibus dederat abstulit, hostibus contulit ; con-
joratorum manum contra suum regem ejusque ezer-
citam in aciem sub signis Caroli perduxit. Interea ^
legatis et litteris synodicis Romanus pontifez, ut
ecclesiffi turbat«e subveniat admonetur ; sed neque
cathoiicis, neque clericis consulenlibus consulit.
Itaque gravium episcoporumfacto consultu^legatis
etlitteris sjnodicis, ac trina admonitione Arnulfus
coQTenitur, decem etocto continuis mensibus,uta
c<epto furore desisteret, seque a scelere proditionis
et rebeilionis quo impetebatur regulariter purgaret,
Qolait; sed cum a se fautores nequitise suee discedere
seasit, terrilus regem adiit, novisque sarramentis,
acDovb rerum conditionibus regiae mensceparticeps
eflectas est, atque ita ira regis sedata,omni se cri-
miaeexutum credidit ; indeque moz rediens fidem
sftmmentomm rupit, conditionibus noo servatis ;
atii qaorum intererat, toties decipi, toties bonis pri-
Tari Don ferentes. Lauduniarcem occupant. Arnul-

(32) Voyez le concile de Reims, de Tan 987.

(33J Voyez le serment d'Arnou].

(34) HarJot a donn6 un fragment de cette lettre
Uom.H, pag. 51). Les 6diteurs duconcile deSaint-
Nsle, et d'apr6s eux M. VariUi dans ses Archives

PATROL. CXXUX.

fus inter hostesregisinvemtur,sjnodorepr8Bsenta-
tur^pro tot tantisqueflagitiisrationemredderede-
poscitur: qui diu secum ac cum suis complicibus
multum deliberans, sua sponte in confessionem
peccatorum suorum erupit^ suisque confessionibus
alios testes adhibuit, crimina sua in libelium con-
tulit, eique coram Ecclesia viva voce recitato sub-
scripsit ; insignia sacerdotii deposuit eoque se abdi-
cavit, confessoribus suisac testibus attestantibus et
respondentibus : secundum professionem et sub-
scriptionem tuam, cessa ab officio... Respondent
regem Arnulfo veniam tribuisse, nec postea quid-
quam veniabile commisisse; Romano pontifici inju-
riam factam, quasi sineejusauctoritate, etsineju-
ribus-resumptisdeponere non debuerit...In epilogo:
ego ille multum jactatus terris et alto, dum philo«
sophorum inventa prosequor, dum gentes indi-
scipHnatas fugio et non evado. Ego, inquam, qui
magnse urbis Remorum proditae, et captivi ac spo-
liati populi pars nou parva fui, ad te quasi ad tu-
tissimum refugio portum.Ergofiuctuanti salutarem
porrige manum,fessum alleva; edaz livordiffamavit
me alteriusinvasisse sedem,meo instinctupastorem
captum, accusatum, dejectum : quod ita non esse
sacerdotalis dignitas Gallica testis est, testes reges
et proceres, cur egenus et ezsul, nec genere nec
divitiis adjutus, multis locupletibus et nobilitate
parentum conspicuis prselatus sit, nisi quodtuies^
muneris,bone Jesu^qui destercore erigispauperem
ut sedeat cum priucipibus. Tu scis me Germaniam
et Belgium semper honorasse ut dominam,coluisse
utmatrem.., Et nunc quidem a te dulces affectus
quos perdidi reposco; tuumque antistitem Will.
gratiffi indebite amissffi reconciliatorem fieri oro,
meseque interpretem innocentiae coram prfiesulibus
coram regenostro, cui favendo temporeregis Lo-
tharii gladiis hostium addictus sum.Et nuncquidem
mala pro bonis retribuuptur nobis, ab his quos
pacis amatores innocentum protectores ezistima-
bamus. Pressa jacet tyrannide omnis ecclesia Gal-
lorum, atqui non a Gallis, sed ad his sperabatur
salus ; sedunasa]ushominis,Christe,tu es ; etRoma
omnium Ecclesiarum hactenus habita mater,bonis
maledicere, malis benedicere fertur, et quibusnec
ave dicendum est, communicare, tuamque legem
zelantes damnare, abutens ligandi atque solveudi
potestate a te accepta (34)

administratives dela villedeReims (tom. I, pag. 179),
Tont ajout^e aux actes pr6tendus de ce concile,
beaucoup plus longue qu'elle n'est ici, mais avec
des carrct^res visibles dalt^ration; elle se trouve
8urcharg6e de passages d'Hincmar, ^videmment

9

M7

SlLVESTRni PAPiB OPP.PAftSin EPISt. ET DIPLOH.

m

EPISTOLA IL

AD SEGWINUM AHCHIEPISCOPUM SENONENSEM.

(Anno 993.)

Deinterdicto contraPatresconcilii Basolensis lato (35).
Oportueral quidem prudentiam vestram callido-
rum hominum versutias evitasse, et vocem Domini
audire dicentisMSidixeHntvObis:Eccehic Chri^tus,
autecce illic, nolite sectari(ifa//A, zxiv). » Romse
dicitur esse qui ea quae damnatisjustificet, et qusa
justa putatis damnet : etnosdicimus quodDei tan-
tum est, et non hominis, ea quoB videntur justa
damnare, et qute mala putanturJustificare.<(Deus,
inquit Apostolus, est qui justificat, quis est qui
condemnct.^» [Rom, viii.) Consequitur ergo si Deus

A appeltandus est. Ncque vero Gregoni senlehiia, ni
ademitcorporalem,ve1sibi vel alteri hoinicidaest :
hicquisibiyvelalterivitamsempiteirnam, quonomi-
ne populum re]ata,in episcoposreferri potest:«Sive,
inquit, juste sive ipjuste obliget pastor, seutentia
pastoris gregi timendaest.»Nonenimepiscopigrex
dicitur: sed populus.Quantum namque vitapastorb
distat a grege, tnntum vlta pastoris distare debet a
plebe. Non igitur a sacra communione, quasi cri-
minosi confessi,vel convicti,suspen'didebuistis (36) :
neque vero veluti rebellis ac refuga,quia Sftcros^ncta
concilia nunquam devitastis : maxime cum actus
et conscientia sit pura, nec legalis sententia dam-
nationis in vos adhuc sit lata> nec legibus inferri
possit. Legalis ideo illata non est, quia Gregorios

condemnat, ut non sit qui justificet. Deus dicit : B dicit : « Sententia sine scripto prolata, nec nomen

c( Si peccaverit in te frater tuus, vade et corripe
eum inter te et ipsum solum {Matth. xvin).» etre-
lfqua« usque ut ethnicus et publicaaus.» Quomodo
ergo lemuli dicunt quod in Arnulfi dcgectione, Ro-
mani episcopi judicium exbpectandum fuit? Pote-
runtne docere RomaniepiscopijudiciumDeijudicio
msgnsesse ? Sed primus Romanorum episcopus.imo
ipsorum apostolorum princeps, clamat : « Oportet
magis obedire Deo quamhominibus (Ac/. v).»Cla-
mat et ipse orbis terrarum magister Paulus : « Si
quis vobis annuntiaverit proeter quod accepistis,
etiam angelus de ccelo, anathema sit (Gnlat, i). »
Num quiaMarccliinuspapaiovi thura incendit, ideo

sententiffi habere meretur. » Legibus inferri non
potest, quia magnus Leo papa dicit : « Non tene-
tur Petri privilegium, ubicunque non ex ttquitate
ferturjudicium.»Non est ergo dandaoccasionostris
lemuiis, ut sacerdotiurn, quod obique uoum est,
sicut Ecclesia catholica una est, ita uni subjicivi-
detur, ut et pecunia, gratia, metu vei rgnorantfa
corrupto nemo sacerdosessepossit, nisi quem sibi
hffi virtutes commendarint. Sit lex coikimtinis Ec-
clesiae catholice evangelium, Apostoli, Propfaetsg,
canones spiritu Dei constituti, ettotius mundireve-
rentiaconsecrati,decreta sedis apostolicffiab hisnoo
discordantia,et qui per contempttim ab his deviave-

cunctisepiscopisthurificandumfuit?Constanterdico ^ rit,per hfficjudicetur,perhfficabjiciatur. PorrohffiC
quod si Romanus episcopus in fratrem peccarerit, servanti,et pro viribus exsequenti, sit pax contiouli

sffipiusque admonitus Ecclesiam non audierit,hic.

inquam, Romanus episc(>pus prsecepto Dei est ha-

bendus sicut ethnicus et publicanus. Quanto enim

gradusaltiof,tantoruinagravior est. Quodsipro-

ptereasuacommunione nos indignosducit,quiacon-

tra Evangelium sentiendi nuUus nostrum consentit,

non ideo acommunioneChristi nos separare poteiit:

cum etiam presby ter, nisi confessus aut convictus,

ab officio removeri non debeat, proesertim eum

Apostolus dicat : « Quis nos separabit a charitate

Christi ? » Et iterum : « Certus sum enim quod ne-

que mors, neque vita, etc. (Rom. viii). » Et quas-

nam m«\ior separatio, quam a Filii Dei corpOre 6t

et continuo sempitema. Vos bene valefe optamus.
xxccv. Iterum valete, et a sacrosanctis et mjsticis
euspendere vos nolite.Qui enim accusatus ttnte judi-
cem tacet, confitetnr ; etqui judice judiranle poKn»
se addicit, confitetur. Confcssio autem fit ant s^ii-
tis aut perditionis causa: salntis, ctim quis conflte-
tur de se vera ; perditionis, cuih falsa de se con-
flngit, vel in se patitur confingi. Tacere ergo ante
judicem confiteri est : confiteri porro falsa et mor-
talia crimina, homicidse est : qaia omnts qui sibi
mortis causa fuerit, mcjor homicida est.Et Dorai-
nus dicit : « Ex ore tuD tejudico. Repellenda igi-
tur falsa accusatio, et contemnenda illegalis judi-

sanguine, quiquotidie pronostraimmolalursalute, D catio : ne, dum volumus videri innocentes coram
quemlibet fidelium removere?Quod si hic,qui vitam Ecclesia, efBciamur nocentes (37).

ajout^s & Toeuvre de Gerbert.Le texte que nous don-
nons ici, malgrd ses lacunes,nous a paru plus au-
thentique,etparcons6quentpr6f6rable:nousravons
tir6 de la collection de D. Martenne,tom. I, col 351 .
(35) Le pape Jean XV,instruit parquelques 6v6ques
deccquis'6taitpass6auconcile deSaint-Basle, cassa
«esactes de ceconcile,etsuspcudit de leursfonctions
tous les 4v6quesqui avaient pris part^la d^position
d'Arnoul. Gerbert, dont i'61ection se trouvaitdnsi
annulee, fit tous ses effortspourporterles 6v6ques
ik m^priser la censure. Cest le but de cetteletire,

dont les termes peu mesur^s accusent le d^pit de
recrivain. Toutefois nous ferons observer quecette
leltre a passd par les mdmes mains que les actes
du concile de Saint-Basle.

(36) Le continuateur d'Aimoin pr6tend que Se-
gmn ne consentitpas & la d6positiOD d'Arnoal:il
parait pourtantquil souscrivit les actes duconcilet
puisqu il fui frappd de suspense.

(37) Baronius, Annal. ad an. 093 ; Labbe, toita.
IX ; Hardouin, tom. VI, etc.

^ SECnO IL- EPlStOLiE Et DlPLO»AtA PONTIFICIA. ft70

. J_l ■■!—-- - -■ - . ,

JURAMENTUM

Prcestitum a Petro abbate Classensi Sancti Apollinaris Gerberto archiepiscopo

Ravennali

(Anno 998, 30 Noyembris.)

{AnnaL Camaldul., tom .pag. 147, ex aulhentico archivi Glassensis.)

Exemplum instrumenti, cujus tenor talis est : A straminfideiitatemmesociabOySedtotieyiribusmeis

In nomine Patris, et Filii, et Spiritus sanctiyanno, contra illos stabo pro vestra fide]itate,et quidquid ab

Deo propitio, pontificatus domni Gregorii quinti illis scire potuero, aut per me, aut per meum mis-

etunivemlispapfle in apostolica sacratissima beati sum nuntiare vobis, aut vestris fidelibus, studebo

Petri apostoli sede tertio, atque imperante domno cito ut potuero ; et bene polliceor ut nunquaui

Ottone terlio juniore anno tertio, die tricesimo diebus vitfiB mese aut ad papam, aut ad majorem

meusis Novembris, indictione decima, Ravennee. veicosequalempatriarcham,autadimperatorem,aut

Pastoralisacpontificisdomnietsanctissimi etbea- regem velaliquam personam majorem,vel minorem

tissimiGerberti archiepiscopi sanctse RavennatisEc- vadam, aut missum mittam contra sanctam vestram

clesi8e,el investitor meo providentia atquerespectio, dominam meam Ravennatem Ecclesiam,aut contra

qui licet mibi indigno famulo tuo, nullis suffraganti- vestram vestrorumque voluntatem agens per nuUum

bosmeritis^ suee landis suseque pietatis clementia, ingenium sine vestra vel vestrorumsuccessorumli-

sicut et omnibus subjectis suis, mihi largiflua su» centia.Infestivitatibusquoquesanctorummartyrum

misehcordiss viscera clementer impendere, respi- Apollinaris et Vitalis omniannoad sjnodum secun-

rante illi di vina virtule, dignatus est super me af- dum antiquam consuetudinem occurrere promittoi
flaeDtemsu£epietatismisericordiffiexhibere,etmeli--^ excepta causa inflrmitalis et itineris. Et de rebus

cetindignurn etimmerito et inccenobiosanctiApol- monasterii Sancti Apotiinaris, in quo me ordinare

lioarisChristimartjrisad conservandam snncti Be- disponitis ad nullam minorationem ab hac hora in

nedictiregalam, et adcustodiendam secundum me- antea aliquam scripturam aut chartam facere prce-

afflinteliigentiam etpossibilitatemgratia operante sumam, nisi tantum per iibellos aut emphjteu-

divlna constituere me abbatem dignatus est. Idcirco sim bona reno vanda sicut per nostros antecessores

egopresbyteretmonachus,etelectusacongregatio- firmiter sunt, seu prout melius posuero. Res ejus-

oe monasterii Sancti Apolhnaris, quod vocatur ad dem monasterii et possessiones omnesad meliora*

Oassem,promitto per hoc sanctum altare et sanctas tionem renovabo, et ea loca quffi ad pensionem data

ibidem conditas reliquias, et hffic sancta Dei quatuor sunt completa hffircditate contrahentium in salario

Evaogelia, quia ab hac hora inantea fldelis sumet jure, prout valucro, administrandasfruges recolli-

ero omnibus diebus vitffi me» sanctffidominffi meffi gere totis viribus repromitto, quod ut vere ab om-

Havennati Ecclesiffi, et tibi domno meo Gerberto nibus credatur, ct in futuro tempore a me obser-

archiepiscopoEcclesiffisanctffiRavennatisperrectam ^ vetur, manu propria scripsi.

fidemtuisque successoribusinperpetuum,et omuem £go Petrus monachus, et presbyter et abbas mo-

jussionem, voluntatem, seu consuetudinem sanctffi nasterii Sancti AppoUinaris in Ciasse, in hac pro«

HavennatisEcclesiffi polliceor secundum meumposse missione manu propria scripsi.

completurum esse, etcuminimicis vestrisnunquam Et ego Artusinus notarius exemplavi.
ad damnitatem sanctffi Ravennatis Ecclesiffi et ve-

SEGTIO SEGUNDA.

EPISTOLJE ET DECRETA PONTIFICIA

Sylvester II monasterium S. Lamberti Seonense, pe- D Si loca vel monasteriareligiosis personis ac Deo

ietdihus /undatore Aribone comite et Ottone III devolis constructanostrapontificaliauctoritate cor-

imperatore, confirmat juribusque omaty ea lege ut roborare ct sublimare conamur, hoc procui dubio

nng%lis annis denarii xii sedi Romanae solvantur a ad utriusque beatitudinis prffimium nobis prof utu-

monocAu. rum fore credimus. Quapropter noverit omnium

(Anno 999.] sanctffi Dei Ecclesiffificfelium tamprffisenttum quam

[Mmumenta Boica, Monachii 1763, 4'', tom. II, futurorum industria, qualiter Aribo comes, pro

pag. 123.] animffi suffi remedio suorumqueparentum^inquo-

Su.vESTKa episcopusi servus servorum Uei. dam sa» proprietatis Iocq olim Bur^ vocatOi scd

^n

SlLVEStRl II PAPiE OPlP. PARfe III. - EPIST. Et DIPLOA.

»^

modo ab incolisSeuva Cella sancti Landperli mar- A vaior hujusnostri privilegii exstiterit, beuedictionis

tyrisdicto,monasterium in honoremejusdem sancti
martyris Landpertiamplifico benignitatisconamine
construxit,adaugmentandum suse salutis proemium
et ex auctoritatesanctiPetri principisapostolorum
iibertatis arbitrio corroboratum (ieripostulavit. Igi-
tur ex hac re gloriosissimi imperatoris Augdsti Ot-
tonis tertii piis interventionibus nostra apostolica
auctoritas persuasa, prsefato sancti martyris Land-
perti monasterio per hujus previlegii seriem liberum
habere concessit arbiirium, ac ut monachis Deo
inibi servientibus liceat secundum regulare beaii
Benedicti abbatis decretumeligere sibi abbatem.In-
super etiam placuit auctoritati nosirse concedere,
ut prfielibatus conservaior monasterii advocatione

gratiam et vitam ffiternam a Domino consequatur.
Scriptum per manus Petri notarii et scriniarii
S. R. E.

Data XIV Kal. Maii, anno Domini^ incamatio-
nis 999, indictionc xii.

II.

Silvester 11 papa monasterii Fuldensis privilegia,

petente Erkanhaldo abbate, confirmat.

(Anno 999, 31 Decemb.)

[Dronke, Cod, diplom. Fuld.y pag. 341.]

SiLVESTER episcopus, servus servorum Dei, di-

lectissimo lilio Erkanbaldo venerabili abbati sacri

monasterii Salvatoris nostriJesuGhristi cunctisque

tuis successoribus abbatibus ejusdem coenobii in

utatur quandiu superstes est ; sed post ipsius de- B perpeiuum.

cessumpotentereligat sibi abbas cum frairibusad-
vocatum quemcunqueutilioremcomprobaverint; et
ut absque omn\juga contradictione cijguscunque
personee cuncia loca urbana vel rustica, diversa
preedia, culia vel inculta, cum omnibus eorum
appendiciis quse ab aliquibus Christianis concessa
sunt vel concedeniur, cum omni securitaie quie-
tus possideat atque disponat, et post eum uni-
versi successores sui abbates in perpetuum. Qua
raiione ipsum seepe prselibatum munasterium per
defensionem sanctffi Romanse Ecclesioe liberalitate
nostri privilegii confirmamus^ui neque nos,neque
ulli nosirorum successorumpontificum,seu quilibet

Poniificii nostricuranosiirgetsanctarum omnium
Dei Ecclesiarum utiliiatibus favere ac, secundum
quod unaquffique in proprio statu mansurasit,con-
gruum eis imperiiresuffragium.Quocirca, dilectis-
simc fili, omniaqufie a prfiedecessoribusnosirisjure
ac raiionabiliter tui posiulavere preecessores, tibi
tuisque successoribus perpetuo conflrmamus. Mo-
naiteriumergo PuIdense,quod sanctissimus Chrisii
martyr Ronifacius primitus construxit, et regumac
principum donariis propriisquefacultatibus magni-
flce ditavit, cum omnibuscellis, ecclesiis, cnrtibus,
cunctisque ad se pertinentibus tibi nostri privilegii
prsecepiione concedimus et conflrmamus, ut nullus

imperaior aui rex, vendendi sive prffistandi in p inde futurus abbas consecrationem unquam prfift-

beueficium vel iradendi habeat potestatem; et
nullus dux, archiepiscopus, episcopus^ comes, sive
aliqua persona audeat inquietare, vel raolesiare,
sive de rebus suis aliquid sine voluntaie abbatis
sibi usurpare. Et pro respectu iestimonioque con-
cessse libertatis, sub honorexii,aposioIorum xiide-
narii ad limina apostolorum Petri et Pauli omni
anno deferaniur. Et si omni anno preesentari im-
possibile fuerit, infra spatium annorum xii per-
solvantur. Ei pro vivo Romano pontiflce ad mis-
sam amodo onini die una collecia flat. Similiier et
pro defunctis. Si quis auiem temerario ausu, quod
fieri non credimus, contra hujus nostrse apostoli-
cee confirmationis seriera venire aut agere ienia-

sumat accipere nisi ab hac sede apostoiica. Inier
omniaGermaniae coenobiaprimum ordinemsedendi
sive judicandi et concilium habendi iibi tuisque suc-
cessoribus attribuimus. Nulli episcoporum, archi-
episcoporum, patriarcharum temere, nisi a vobis
accepta licentia, super altare vestri patrocinii mis-
sarum solemnia celebrare liceat. NuIIius persona
principis neque toium neque partem de rebus
monasterii alicui mortalium subdere vel sub be-
neficii nomine dare prcesumat, sed soli Romanae
sedi specialiier Fuldensis ecciesia semper libera
securaque deserviat. Si, quod absit, aliquis abbas
de vesiro monasterio aliquo crimine infamis fue-
rit, constituimus ac prsecipimus ut pulsationis

verit, sciat se domini nostri apostolorum princi- j) judicium non sentiat, donec a nostra apostolica

pis Petri anathemaiis vinculo innodaium, et cum
diabolo et ejusatrocissimis pompis,atque cumJuda
traditore Domini et Salvatoris Jesu Ghristi in fieier-
num ignem concremandum ; simul et in voragi-
nem tartaream demissuscum impiis deficiai.Admo-
dum noium sit omnibusChristifidelibus,quod sihoc
prflecepiummeum non potuerit ista stabililaie,quod
absit, eeternaliterpermanere ; moxabsque univer-
sorum contradictione rectorum isia abbatia sub
prflefatse ingenuitatis honore, redeat liberaliter in
proprietatem proximo hfieredi de prsedicti comitis
Aribonis genere. Ea lege ui nec ipse proprie uia-
tur, sed fidelis sit conservator donec iterum cle-
menter habeatur sicut aliae liberales abbatifie re-
^pM tuitoae providend». Qui vero cuatos etobser->

sede audiatur et examinetur. Liceat etiam tibi,
charbsime fili, tuisque successoribus abbatibus
ejusdem monasterii episcoporum more apostoli-
cam sedem ad defensionem iui tufieque EccIesifiB
appellare ac contra omnes fiemulos vestros Roma-
nae majestati$ scuto vos defensare. Decernimus
hoc quoque deliberantes ut congruis temporibus
nostrse solliciiudini intimetur qualiter religio mo*
nastica regulari babitu dirigatur et concordia fra*
irum ecclesiastico studio custodiatur, ne forte,
quod fiibsit, sub hujus priviiegii obtentu animus
gressusque reciitudinis vestroe a norma justiiifie re-
iorqueatur. Inierdicimus, et hoc secundum decre-
tum Zacharifie aniecessoris nostri, ne ulla femina
idemmonasteriumingrediatur. Sed ethoc$ummo«

m

5ECTI0 II. — EPISTOLiE ET DIPLOMATA PONTIEICIA,

271

perepraecipimiisetcominoneinus ut nullusderedi- A
tibus et fundis vel decimis csterisque fldelium obla-
tionibus a sancto Bonifaciomartyremultisquealiis
principibus Deo ibidem oblatis aliquid prseter legi-
tima ministerialium beneflcia auferat vel cuiquam
pra»stet, sedsicutbeatusillepatronusyester consti-
tuit, omnia sint rata et ordinata, tam ea qu» ad
hospitalepauperumet portam hospitum quamquee
ad necessitates fratrum pertinere videntur. Super
hsc omniaconstituimusper hujus decreti paginam,.
quam auctoritate principis apostolorum confirma-
mus, ut si quis hanc privilegii nostri chartam te-
merare audeat, anathema sit et iram Dei omnipo-
tentisincurrensacoetu sanctorum excommunicetur,
et nibilominus prfiefati monasterii diguitas a uobis
indulia perpetualiter inviolata permaneat. B

Scriptum per manus Antonii iiotarii etscriniarii
sanctffi Romans Ecclesise. Bene valete.

Datum 11 Kal. Januar. per manum Joannis epi-
scopi sanctffi Albanensis Ecclesi® et bibliotbecarii
sanctsapostolicffi sedis,anno,Deo propitio,pontifica
tos domuiSilvestri junioris papse prima,imperante
domno Ottone lU^ paciflco, imperii ejus anno 111%
indictione xiu.

III.

Sihester 11 pma Amulfo Remensiy quibusdam exces-
sibus poniificaH honore privato^ quia ejus abdicatio
Bomano assensu carUerit, » concedit utj recepto ba-
ailo €t annuh, archiepiscopah officio fungatur et om-
nilnu msignibussolitomore perfruatur. — Ecclesise
Remensisprimiegia confirmat. q

(Anno 999)
[Dachesne, Hist, Franc script,, II, 843.]

SiLVKSTER episcopus^ servus servorum Dei, dile-
cto in Christo filio ARNULFOsanct® Remensis Eccle-
sis archiepiscopo.

Apostolici culminis est non solum peccantibus
consnlere, verum etiam lapsos erigere, et propriis
privatos gradibus reparat^e dignitatis insignibusin-
formare ; ut et Petro solvendi libera sit potestas,et
Romanegloriffiubique fulgeat dignitas.Quapropter
tibi Amulfo Remensi archiepiscopo quibusdam ex-
cessibuspontificali honore privato subvenire dignum
diiximus,ut quia tuaabdicatio Romano assensuca-
miiy Romanae pietatis munere credaris posse repa- jy
rari. Est enim Petro ea summa facullas, ad quam
nalla mortalium aequipararivaleatfelicitas. Conce-
dimos ergo per hujus privilegii uostri statuta> tibi
baculo et annulo redditis, archiepiscopali officio
fuogi, et omnibus insignibus qusecunquead sanctee
metropolim Remensisecclesieepertinentsolito more
perfrui. Pallio solemnitatibus statutis utaris,bene-
dictionem regum Francorum et tibi subjectorum
episcoporum obtineas,et omne magisterium quod
toi antecessores habuisse visisunt,nostra auctoritate
apostoIicageras.Prsecipimus etiam ut nullus morta-
liam insjrnodo^autin quacunque parte abdicationis
ios crimen tibi quoquo modo opponere prfiesumat,

(38) Buic sjnodo subscripserat Silvester tunc ar-*
hiepiscopas nayenn8e,sub nomine Gerberti,

vel hac occasione in improperii contra te verba

ezardescat ; sed nostrate ubiqueauctoritas muniat,

etiamsi conscienti» reatus accurrat. Confirmamus

insuper tibi et concedimus archiepiscopatum Re-

mensem in integrum, cum omnibus episcopatibus

sibi subjectis, seu cum omnibus monasteriis,piebi-

bus, titulis et capeliis, atque cortibus, castellb,

villis, casalibus, et cum omnibus rebus ad Ecde-

siam Remensem pertinentibus, salvo et inviolabili

testamento beati Remigii Francorumapostoli. Sta-

tuentes apostolica censura sub divini judicii obte-

statione, et anathematisinterdictione,utnulli un-

quam nostrorum successorum pontificum, vel ali«

quselibet magnee parvfleque personse hoc nostrum

privilegium infringere liceat. Si quis vero, quod ab-

sit, hocRomanumdecretumvioIare tentaverit,ana-

thema sit.

IV.

SHvestri JI papx epistola de electione Tkeotardi t»
episcopum Aniciensem,

(Anno 999.)

[Mansi ConciL^ tom. XIX, col. 244.]

SiLVESTER servus servorum Dei, dilectissimo in

Domino filio Theotaroo, sanctse Vallavensis Eccle-

sise epi copo.

Quoties quffistiones ex adverso oriuntur, oportet

ut synodali concilio finisqu8eratur,et secundum sy-

nodalem definitionem,quodstatutum fueritimplea-

tur. Quocirca, quia constat ex generali synodo ha-

bita(38) Rome,Stephanum tuse Ecclesiee invasorem

a prsedecessore nostro Gregorio V jure damnatum,

et ab omni sacerdotali officio depositum,quodGui-

done vivente episcopo avunculo et prsedecessore suo

sit electus,sine cleri et populi voluntate, et a qui-

busdam tantum episcopis in episcopum post ej us mo-

rtem sit ordinatus, et quia in ea synodo clericis in

Vallavensi ecclesia Deo famulantibus,Iicentia alium

eligendi episcopum prius concessa,decretum est ut

eorum electus a Romano pontifice in episcopum or-

dinaretur^etcum te ab eisdem electum didicerimus

ideo eorum electioni favente auctoritate apostolica,

te in episcopum ordinamus, atque pastorali soUici-

tudine te, frater charissime, hortamur ut solerti

cura gregem tibi commissum custodias,temetip8um

sic in bonis operibus disponas, etc., utsi quis epi-

scopus te vel tuum locum ausutemerarioexcommu-

nicare prsesumpserit aut analhematis vinculo irre-

tire tentaverit, nostro fretus munimine ipsam ex-

communicationem parvipendas.

V.

Silvester II PP, sacram coronam Stephano Hunga-

rorum duci mittit, quem regio quoque nomine coho-

nestat; variisque concessisprivilegiis,Strigoniensem

ecclesiam regni metrqpolim instituit (39).

(Anno 1000.)

[Cocquelines^ BuUarum Rom, pont, ampl. Collect,,

7, 399]
SiLVESTER episcopus, servus servorum Dei, Stk-

C39) Celeberrimo huic monumenlo bullas nomen
addere non anserim ; illud tamen hic referendum

875 SILVESTRI II PAP^ OPP PARS IH. ~ EPIST. ET DIPLOM. S7(

:;;Si'.t!:"'"'°"" "''"'™ ^* «P-^^^-^-Abere.seque «.««.« Roman» Eccle,ie,,«B «obie-

ctos non habet ut servos,sed ut filios suscipit uni-
versos, subditos esse ostendere, atque in calholica
flde,Christique Domini ac Salvatoris nostri religione
firraiter perseverare, eamdemque promovere. Et
quia nobilitas tua apostolorum gloriam cemulando,
apostolicum munus Chrislumpraedicando, ejusque
fidem propagandogerere non est dedignata,nostras
qiie, etsacerdotii vices, supplere studuit, atque
apostolarum principem prae coeteris singulariterho-
norare; idcirco et nos singulari insuper privilegio
excellentiam tuam tuoruraque meritorum intuilu
haeredes, ac successores tuos legitimos, qui, sicut
dictum est, electi atque a sede apdstolica approbati
fuerint, nunc et perpetuis futuris temporibus con-

corona
quam mittimus^rite juxtaformulam legatlstuis tra-
ditam coronatus, vel coronati, exstiteritis, crucem
ante se, apostolatus insigne, gestare facere possis
et valeas,atqueilli possintvaleantque ; etsecundum
quod divina gratia te et illos docuerit Ecclesias,
regni tu praesentes et futuras nostra ac succesiw-
rum nostrorum vice disponere atque ordinare
apostoiica auctoritate similiter concessimus, volu-
mus et rogamus,sicut in aliis litteris,quas in com-
muni ad te,optimatesque regni,et cunctum fldelem
populum per nuntium nostrum, quemadte dirigi-
mus, deferendis plenius hsec omniaexplicatacon-
tinentur. Oramus omnipotentem Deum, qui te de

benedictionem,

Legati notabilitis tu8e,in primisvero charissimus
confrater noster Astricus venerabilis Golicensis
episcopus, tanto majori cor nostrum laetitia affece-
rant, ac minori officiunf suum labore confecerunt,
qiianto divinitusprfiemoniti cupidissimo animoillo-
rum adventumdeignota nobis gente praestolaban-
tur. Felix legatio, qu6e coelesti prseventa nuntio,
atqiie angelico pertractata ministerio, prius Dei
eonclusa est decreto quam a nobis audita fuisset.
Vere non volentis, neque currentis, sed, secundum
Apostolun, miserentis est Dei {Bom, ix, 16 ) : qui,
teste Daniele, mutat tempora et setates : transfert
regna atque constitiat; revelatprofunda^etabsconditaf

et novit tn tenebris constituta {Dan. ii, 21, 22), quia B decorare cupientes," Vl"postq"uam tu^irilii

luz cum eo est, qum^ sicut docet Joannes, illuminat

omnem hominem venientem in hunc mundum {Joan,

I, 9). Primumergo gratias agimus DeoPatrietDo-

miho nostro Jesu Christo, qui temporibus nostris

invenit sibi David filium Geysse^ hominem secun-

dum cor suum,et luceirradiatum coelesti suscitavit

illum pascere Israel populum suum, electam gen-

tem Ungarorum. Deinde laudamus pietatem subli-

mitatis tuse in Deum et revereutiam erga sedcm

apostolicam, cui, divinapatientemisericordia,nuIlo

meritorum nostrorum suffragio prsesidemus. Tunc

vero largitatem liberalitatis, qua B. Petro aposto-

lorum principi regnum, ac geutem cujus dux es.

cunclaque tuaac leipsum per eosdem legatos et (.„ie,„ „^l,i,t„^,„^^^jj^^^;^^j^^ ^^^^ t

litteras perpetuum obtulisse digno prsconio com-
mendamus. Hoc enim facto egregio aperte testatus
es, et revera tamen te merito esse demonstrasti,
qnalem ut nos te declarare dignaremur studiose
expetivisti. Sed parcimus. Nequo enim necesse est,
ut quem tot ac talia prseclara pro Ghristo gesta
facinora voce publica clamant, quemqueDeusipse
commendat, amplius commendemus. Quare, glo-
riose flli, cuncta a nobis et sede apostolica postu-
lata, diadema nomenque regium, Strigoniensem
metropolim et reliquos episcopatus, omnipotentis
Dei ac bcatorum Petri et Pauli apostolorum, ejus
auctoritate praemoncnte, atque ila jubente codem
omnipotente Deo, cum apostolica et nostra bene-
dictione, libenter concessimus, concedimus et im- ^
pertimur. Regnum quoque a muniflcentia tua S.
Petro oblatum, teque una ac gentem, et nationem
Ungaricam praesentem et futuram, sub protectio-
nem S. Romanae Ecclesise acceptantes, prudentise
tuoe, haeredibus ac legitimissuccessoribus tuis, ha-
bendum, tenendum, regendum, gubernandum ad
possidendum reddimuset conferimus. Qui quidem
haeredes ac successores tui quicunque, posteaquam
pcr optimates legitime electi fuerint,teneantur simi-
liter nobis, et successoribus nostrisper se, velper
legatos, dobitam obcdienliam acrevcrenliamexhi-

putavi, magnumsiquidem apostolictc Romanorum
pontiflcum suliicitudinis ad propa^andum ortho-
doxam religionem documentum, illustre fllialis

coronam, quique diadema, quod duci Polonorum
confectum per nos fuerat, tibi dandum mandavit,
augeat incrementa frugum justitiee suife; novellas
plantas suas regni tui rore suae benedictionis per-
fundat largiter : regnum tuum tibi, teque regno
servet incolumen : ab hostibus visibilibus et invbi-
bilibns protegat ; ac post terreni regni molestias in
coelesti regno corona adornet aeterna.

Data Romae vi Kal. Aprii., indictione decima
tertia.

VI.

Epistola Silvestri U papas ad Darferium comitem
ejusque filios el nepotes,

(Anno 999.)

[Conlaiore, ffist. TVrracin., 41.]

Darferio comiti ejusque flliis et nepotihus, «ma-

xime ob militare obsequium » sibi promissum, tri

buit « nominebenefl^ii civitatem superiorem et in-

feriorem, quoe vocaturTerracina, cura omni distri-

ctione sua atque comitatu Terracinensi. » « Et

quoniam,» inquit, « sanctae Romanae Ecclesiae pon-

tiflccs nomine pensionis percertas indictiones ha?c

et alia nonnulla attribuisse nonnuUis indifTerenter

constat, cumlucrisoperam darentetsubparvissimo

censu maximas res Ecclcsise perderent,fid genus

doni totum in melius commutamus, uti [per] ea

regum Ilungarorum erga Ramanam Ecclesiam
observanlice, quee non assimilis caeteris in regnis
regibusque semper fuit.

tn S^CnQ U. - WISTOLA ET DI0LQIIATA POMriFIGIA: «ft

quapet haoo nosim pr«ceptionis pagioam cou- A eodemcoacUiosubjacehis, et de absentia nihil lu-

craberis Viarum excusalio nuila te premat, quo-

cedimns &ub nomine beneficii, et stipendia milita-
liasimi; hoc quippe genus penaionis dignum du*
cimus, et milites in pace obsequiOt ii; bello armis
pro hoaore et salule sanct® RomaneQ Ecclesifl^ de-
cerient. Sed ne res ecclesiastic® in. possessionem
Tel propiietatem alicigustransire possint, sub no-
mine peinsionis ab hac praesenti quarta decima in-
dictaone canslituimus, ut actionariis SHnctiB Ro-
manffi fiedesitt ties auri solidi persohanturj idest
in mense.Janaario. »

VII.
EpistQio Silvestri papv II ad AxeUuum Laudunen-
sem episcopum, — Ipsum de multis criminibu^ ac-
cusatum aaproximam synodum Romse evocat.

(Anno iOOl.)
[Apud Macsi CondL, iom, XIX, col. 24i.]

SiLVK^TER episcopus, servus servorum Dei, Aze-
LiNO [a/., Ascelinio] Laudunensi.

Saper salute et apostolica benedictione nihii est
quod admirari possis, quoniam, sub pontificali no-
mine homo etiam moribus esse desiisti. Si fides
mortalem Deosociat,perfidianihi]ominus rationa-
bilem brutis animalibus eequat. Gum hoc totumto
sapere constet, Vehementeradmiramurnativam te
conditionem reliquisse, et nova et inaudita scelera
inhumanius perpetrasse. Epistola regis Roberti et
suorum puntificum,apostolicis etimpcrialibus obla-
ta est manibus, quse te coram universo clero ac
populo his publicisaccusat criminibus. Ad synodum

niam m Lothariensi regno nullffi te manent insi-
diffi. Italia vero nuilam prflBleiidit formidinem.Nisi
corporis molestia occupatus fueris, aliter e^cusatio
nulia esse poterit. Sed testes mittendi sunt, qui et
tuum languorem confirment, accusatoribus tuis
respondeant, et legibus te expurgent.

VIU.
SHvester Ilpapa S. UrgeUensis eccUsim hona etjura

confirmat.

(Anno^eOi.)

[Cocquelines, BuUarumsumm.pont. ampUss. CoUect.^

I, 301 .]

SrLVESTBR episcopus, servus servorumDei, reve-
^ rentissimo sanctffi Urgellensis Ecciesise episcopo
tuisque successoribus in perpetuum.

Desiderium, quod religiosorum pnepositorum
ordinatione et sanctorum locorum stabilitate per-
maneremonstratur, sine aliqua est Deo aqctore di-
latione sustentandum, et quoties in suie utilitatis
commodisnostrorumassensus, etsanctae apostolico
auctoritatis exposcitur priesidiam,ultro benignitatis
intuitu nos convenil «ubvenire^ ot rite pro integra
securitate ex ratione solidare, ut exhoc nobis quo-
que potissimum prsemium a conditore omnium Deo
in sidereis arcibus conscribatur. Et ideo quia po-
stulasti a nobis, ut priefatum episcopatum sanctsB
Urgeliensis EcclesiaB apostolicee auctoritati.<« serie

habiiam Compendio cum a Remensi et Turonensi^G muniremus, et omnia ei pertinentia, quee juste et

archiepiscopis cffiterisque confratribus invitatus
fueriSy acceptis a quibusdam eorumetalionimsa-
cramentis pro vitse membrorum atque captionis
seeoriiate, tandem venisse diceris : synodalem se-
veriiaiem cum tibimetipsi conscius merito perhor-
resceres, ad mbericordiae preces, eadem epistola
iesie, venisti. Legibus te non posse objectis respon-
dere manifestasti, dominum tuum regem offendis-
seienon|negasti. Indulgentiam tantummodo postu-
lans per universam synodum, regis gratiam inno-
vatis peijuriis obtiouisti. Datis obsidibus, archidia-
cooo scilicei tuo, ei altero miliie, turres Lauduni te
redditurum promisisii. Magistrum tuum Remensem

Jegaliter habere vel tenere videtur, perenni jure
ibidem inviolabititer permanenda confirmaremus,
propterea tuis flexi precibus, per higus nostrffi au-
ctoriiaiis privilegium staiaenies decernimusut cun-
cta Joca urbana vei rustica, id esi, cortes, mansos,
salas, casiella, casales, vineas, terras diversaque
prffidia, culta vei inculta, cum decimis et primitiis
suis, colonis vel colonabus suis, ancillis et aldioni-
bus quffi ab aliquibus fidelissimis Chrisiianis eidem
episcopio concessasint, sive in comitaiu Cerdanienti
pagus Libianensis, Bergitanensis, Palionensis, Ri-
bacurcensis, Jestabiensis, Cardosensis, Anabiensis.
Turbiensis, et locum sanctffi Deodatffi cum finibus

archiepiscopum pro accipiendis iurribus sub Judffi ^v suis ; casirum quoque Sanaugia cum finibus suis,

specie tecum ducens, caperevoloisti : carcer quippe
caeterorum;fraudis in eumconceptffi detegitdolum.
O Juda magisiri proditionem innovans, ei pontifi-
ealem gloriam nostris temporibus deturpans I Cum
magistnim archiepiscopum tradere velis, domino
regi non parceres, si posses. In carcere tenes tra-
ditos milites, et fefellissenon vererisregcm. Exora-
tionum episioiis quotiesiemonuimus, etabhis pe-
riculis eruere te desudavimus ! Sed quoniam irruen-
tihas peccatorum cumulis te coercere nequivimus,
in bac proxima paschali hebdomada Romffi ie adesse
praecipimus> et generaliier ibi habendffi sjnodo re-
praeseniare ie monemus. Hujus ergo invitationis
nostrffi nulla occasione sis transgressor vel suspen-
ser, quoniam,nisiadfueris,synodicffi aucioritati in

Calbiciano, Feners, Submonie, Letone, Clopedera,
cum silvis et finibus eariun. In pago Ausonensi
Casieliato et Turizella cum finibus suis. In Marfano
ipsum alaudem, qui fuit de Guisado episcopo. In
Geruudense villa Adeiz cum omni alode vel ipsa
parochia ; item in Urgello villam, quam dicunt Ba-
scharam^ cum finibus suis, et ipsam parochiam de
Alasse, et ipsam villam de Boxedera, Nocolone,
Sardina, Sallellas, cum fevo et alode comiiale. In
villa sancti Stephani fevo et alode comiiaie. In
valle Andorra omnes alodes comitales, ei ipsam de
Moutani cello vel de Cubilare cum finibus eorum.
Castrum de Catorbiie cum finibus suis, et villam
de Salente cum finibus suis, ei ipsum fevum do Ar-
chavelle eiiam,et monasterium Sancti Peiri in Scha-

57d

SILVESTRI n PAPiE OPP PARS H!. — EPIST. ET DIPLOM.

ttO

las cumomnibussuispertinentiis. Etipsamturrem, A. ^uae eidem monasterio ajam diciis fundatoribus,

quffi fuit de Marcbuz, atque aiiam turrem in fiues
Gelsima, quee fuit de Bellone, sive tertiam partem
ielonei cum pertinentiis mercati, vel omnia quse
peraliqua munimina adeumdempium locum perti-
nere Tidentur,et quod amodo, et in antea^ tu iuique
successores legaliter acquisituri fueritis, cum ma-
gnasecuriiate pacifice et quiete habere vel tenere,et
possidere debeatis in perpetuum,ita uinuliusrex,
Aullusprinceps, nulluscomes,nuIlus marchio, nul-
Jus judex, neque ulia magna parvaque personaali-
quam vim autin/asionem in eodem episcopio ne-
que in suis pertinentiis unquam facere pradsumai.
Si quis auiem iemerario ausu, quod fieri non cre-
dimus, contra hujus nosirfie aposiolicaB confirma-

vel ab aliis quibuscunque personis collatse ei con*
cessas ve\ in fuiurum a quolibet de proprio fuerint
jure donatffi,8ubcujuslibet causse occasionisve spe-
cie liceai minuere vel auferre, neque suis usibus
applicare : sed cuucUi quee ibi oblaia sunivel offerri
coniigerit a praesenii xiv indiciionis tempore illi-
baia eisineiuquietudine, in susieniaiione jam dicli
monasierii, ei usibus abbaium, et monachorumsub
regula Patris Benedicii ibi Deo miliiantium, vola-
mus atque prsecipimus possideri ; ea videlicet con-
ditionc utnuUus successorum nosirorumponiiiicum
in hac sancia sede, cui Deo auciore servimus, an-
quam vel usquam quiddam de eisdem rebuscuiquam
beneficiare, commutare, autsub censu quolibetcon-

tionis seriem venire ieniaverit, sciai ie domini no- B cedere per futura iempora paiialur, sed censum

siri aposiolorum principis Peiri anathemaiis vin-
culo innodaium, et cum diabolo ei ejus airocissimis
pompis^aique cum Juda tradiioreDominiei Salva-
toris nosiri Jesu Christi in seternum ignem concre-
mandum, simulque ei in voragine tariarea demer-
sum cum impiis deficiat. Qui vero cusios et obser-
vator hijg us nosiri privilegii exsiiierii, benediciionii
gratiam ei viiam ffiternam a Domino consequatur.
Scriptum ger manus Peiri noiarii et scriniarii
sanciffi Rumanee Ecclesiee, in mense Maio, indic-
tioue quaria decima.

IX.
Bpistola Silveslri II papcB ad Rohertum Vizeliacen'

tantummodo in iesiamenio iraditionis afundaiori-
bus, qui ex eodem monasicrio hanc sanctam sedem
Romanam bceredem feceruni, eiiam delegaium,
unam.videlicet libram argenii annissingulissucces-
sores nostri accipientes, piffipaternitaiis suffiragiuin
eidem monasterio, et iibi successoribusque iuis ac
monachissub jam dicii Patris regulaibidemdegen-
iibus,soIlicitudinej)astorali vigilanier contraomnes
infestanies impendere siudeani. liemconstiiuimus
ut, obeunte abbaie dicti monasterii, non alius ibi
quacunque obrepiionis asiuiia ordinetur, nisi quem
consensus monachorum secundum timorem Dei ei
insiituiionem regulse B. Benedicii elegerit, eihujus

sem abbatem, — Privilegia Vizeliacensia confir' n aposiolicffi sedis poniifex providerii ordinandum

• ^ ¥T_ J l"! • I » !• « •• «

mat^

(Anno 1001.)
[Mansi, ConciL^ iom. XIX, col. 243.]

SiLVBSTER episcopus, servus servorum Dei, dile-
cto fllio RoBERTO, religioso abbaii sancii Vizelia-
censis coenobii, omnique congregationi ejusdem
monasterii, in perpeiuum.

Quoties illa a nobis iribui speraniur que rationi
incunctanter conveniunt, animo nos decet libenii
concedere,et peteniium desideriis congruum imper-
tire sulfragium. Atque ideo quia posiulasti a nobis
quatenus privilegium sedis apostolicse monasterio
Vizeliaco,cui prseesse dignosceris, quod constai olim
a Gerardo nobilissimo ei Christianissimo viro, nec

Unde constituimus, et aposiolica aucioritaie cense-
mus,aique|per hoc nosirum aposiolicum privilegium
confirmamus, ui nullus rex aui poniifex, vel 8J)bas
aut comes, vel qualiscunque magna parvaque per-
sona, avariiiffi cupidiiate corruptus, aut diabolica
suggesiione decepius, audeai vel prffisumai conira
iuum honorem, ovenerabilisRoberie abbas, quali-
cunque modo insurgere, vel in iuo loco aut de iuo
honore molesiias iibi inferre, vel de omnibus rebus
monasierii quffi iibi iuisque decessoribus a nobis
nosirisque aniecessoribus per paginam privilegil
conccssa atque firmata sunt, aliquas invasiones
vel rapinassive violeniiasinferre; si nonvult, aucio-
ritaie Dei^eiS. Petri^ el nostra apostolica excom-

non ei Bertha uxore ejus, in honore Domini et ^ municatione a corpore et sanguine Domini nostri

Salvatoris nostri Jesu Christi, et veneratione bea-
tissimffi Mariffi geniiricis ejusdem Domini nostri,
consiructum in regno Burgundiffi in parochia Au-
gustodunensi, in pago Avalensi ; quodque aprffifatis
fundatoribus B. Petro apostolorum principi iiberali
devotione ei iestamenii pagina collatum esi, facere
deberemus, veluti a prffidecessoribus nosiris piffi
memoriffi Nicolao papa, aique Joanne, jamdudum
factum fuis:e:inclinati precibus iuis libenter fieri
decrevimus. Per quod apostolicffi auctoritaiisprivi-
legium confirmamus atque siaiuimus ut nulli impe-
ratorum, nuHi unquam regum, nulli aniistitum,
nulli quacunque prffidito dignitate, nuUi cuiquam
alii, de omnibus rebus mobiiibus vel immobilibus

Jesu Chrisii, ci ab ingressu ecclesiffi noverii se esse
disjunctum. Hoc quoque capiiulo prffisenti subjungi-
mus, ui locum avaritiffi secludamus, nulli unquam
liceat de regibus,nulli de episcopis velsacerdoiibus,
vel dequibuscunquefidelibus, per se supposiiamve
personam, dc ordinatione ejusdem abbaiis, auicle-
ricorum, vel presbyterorum, aut de largiiione chri-
smaiis, vel de eonsecraiione basilicffi, vel dequibus-
cunquecausis adidem monasierium periinentibus,
auderein qualibelspecie exeniiloro quidquamacci-
pere, neque eumdem abbatem pro ordinaiione sua
aliquid dare ; nequeepiscopus civitatis ipsiusparo-
chiae, nisi ab abbate ipsius monasterii inviiatus,
ibidem pubiicas missas agai, neque stationes in

»1

SEcno n. — EprroLiG et diplohata poimnciA.

eodemeoBuobioindicat, ne servorum Dei quies quo- A
cuDque modo populari conventu valeat perturbari,
neque mansionaticos exindeprffisumat exigere.Sus-
ceptionem autem fidelium aut reiigiosorum viro-
ram, atque beneficentiam quam jubet Apostolus
cunctis ezhibendam, pro possibilitate loci et facul-
tate,nonmodo ibidem fieridenegamus,verum etiam
soademus. Si quis vero regum, episcoporum,sacer-
dotam,abbatum judicum,comitum aut ssecularium
personarum, contra hanc nostrae institutionis pagi-
nam tentaverit, percussus apostolico anathemate,
potestatis honorisve sui dignitate careat, reumque
se coramdivino judicio cognoscat; et nisi ea quee a
se male acta sunt defleverit^ a sacratissimo corpore
Domini nostri Jesu Christi alienus fiat, atque eeterno
examini districtae uUionissubj aceat. Cunctis autem ^
eidem loca justa servantibus sit pax Doroini nostri
Jesu Christi, quatenuset hic fructum bonce actionis
recipiant,etapud sternumjudicem preemiaseternffi
picis inveniant.

X.

Siivestri II epistola ad Odonem episcopum Gerun*

densem»

(Anno i002.)
[Fiorez, Espana Sagrada, XLIII, 419.]

SiLVESTEa episcopus, servus servoruraDei, dilecto
filio Odoni, episcopo sanct» Gerundensis Ecclesise
taisqQe successoribus in perpetuum.

Desiderium quod, etc. Et ideo quia postniasti a
nobb ut praefatum episcopatum sanctsMariae Gerun- G
densis Eccleaiffi apostolicas auctoritatis protectione
moniremus, et omnia ei pertinentia perenni jure
ibidem inviolabiliter permanenda confirmaremus,
Tidelicetquantumhaberevideturinfra muros civita-
tisGerandfle vel in ejus comitatu, una cum ecclesia
Sancli Felicis martyris et Sancti Narcissi, quse est
juxtaportam civitatisGerundffi,cumomnibas eorum
pertiiientiis,et ecclesiam SanctffiMariae quam dicunt
(vulgo Labisbal) episcopalem, simulque cum ipso
alaade, vel fiscus quem dicuntFontanetusetFonte
Edeta, et Apiiiares, et Ventinaco, et muro et murelio
de Palatiolo, et ipsam Fontem. Hsec omnia cum de-
cimis, et primitiis, et oblationibus, et servitium fi-
scale, et ipsum alaudem quem dicunt ParietesRufini
cum terminis et adjacentiissuis, et omnes ecclesias ^
parochiales, vel appenditios qui sunt in omni comi-
tata Gerundae, et cum decimis, et primitiis, et obla-
tionibus fidelium, et alaudes qua; ad ipsas ecclesias
pertinent, vel habere videntur, et tertiam partem de
ipsa moneta de civitate Geruada, simul cum censu.
de ipsb Judffiis, atque tertiam partem de ipso te-
loneo, de ipsis raercatis de praedicta civitate, vel de
ejoscomitatu, ettertiara partem de ipsis pascuariis
de pnedicto comitatu. Et in comitatu Bisuldunensi
ipsum alaudem quem dicunt Bascara, et ipsum alau-
dem de Crispiano cum eorum terminis et adjacentiis.
Etcellam Sancti Laurentii,qu8eestsupracastrumBo-
beta, quemadmodum Frcdolo per preecepta regalia
dctinet. Et ecclesiam Sancti Martini, quae est in lo-

cum quem dicuntCaIidas,cum omnibus quee habere
videtur.Et omnes ecclesias parochiales, vel appen-
ditias, quse in prsedicto comitatu Bisuldunensi sunt,
qui sunt de praedicta sede, vel esse debent, cum de-
cimis^ et primitiis, et oblationibus, et alaudes quiB
ad ipsas ecclesias pertinent, cum tertiaparte do te-
loneo, et mercatos suos, et ipsos pascuarios. Et in
civitate Empurias omnia quantum ibi ipsa prsedicta
sedes hafaet cum ipso censu de ipso mari. Etinco-
mitatu prcedicto Empuriense ipsumalaudemquem
dicunt Uliano cum terminis et a^jacentiis suis et
cumservitio fiscale,et ecclesiasquaeibisunt fundatsB
cum decimis et primitiis et oblationibus quae ad eas
ecclesias pertinent.Et ecclesiam Sancti Joannis qusB
estin Bedergacum decimis,primitiisetoblationibus.
Etomnesecclesiasparochialescum earum appendi-
tiis, quoe in prsedicto comitatu Emporitanense sunt,
una cum decimis, et primitiis, et oblationibus, et
alaudibus suis, qua; sunt de ipsis ecclesiis. Et in pe-
tralata ecclesiam Sancti Martini, cum decimis, et
primitiis, et oblationibus suis. Et in comitatu Petra-
latensi ecclesiam Sanctse Marise cum decimis, et
primitiis,et oblationibus, et alaudibus suis.Et omnes
ecclesias parochiales cum earum appenditiis quie
sunt in comitatu preedicto Petralatensi cum earum
decimis, et primitiis, et oblationibus, et alaudibus.
Et tertiam partem de teloneo de ipsis mercatis, et
tertiampartem de ipsis pascuariis.Et utabsquejugo
seu ditione cujuscunque personse eum stabilire
nostri privilegii pagina corroboraremus. Propterea
tuis flexi precibus per htyus nostrfle anctoritatis
privilegium statuentes decernimus ut cuncta loca,
etc, ita ut nuUus judex, nullus marchio, etc. Qui
vero custos, etc.

Scriptum per manum Petri notarii et scriniarii
sanctfle Romanffi Ecclesiffi in mense Decembri, in-
dictione prima. Bene valete.

XI.

Bulla Silvestri papas II qua utrumque monastertum
Stabulense et Malmunaariense sub suasuscipit prO"
iectione^ mandatque ut in abbatis electione ex ota"
bulensi, si dignus reperiatur, assumatur,

(Anno 999-1003.)
[Marten., ampl, Collect, II, 54.]

SiLVESTER, summus et universalis papa et beati
Petri vicarius, servus servorum Dei, venerabili Sta-
bulensium etMalmundaricnsium abbati Ravengeeo
et omnibus inChristo pie vivere volentibus veram
in Domino Jesu dilectionem ac mutuam fraterns
charitatis unanimitatem.

Cum coustatpostprimorumnostroruni parentum
prffivaricationem in liberi arbitrii abusionem genus
humanum ei sententiffi addictum, utet homo capi-
tibusaliorumsecundum Psalmographivocem super-
ponatur,ad compescendos scilicet humanffi volupta-
tisiilicitos appetitus,etlegibus non modoforensibus,
verum etiam ecclesiasticis cobibeamur regulis ac
ratiouibus, eousque progressa est auctoritatum in-
stitutio, ut sancta sanctorum loea, quffi devotione

^8 SILVESTRI U PAP4S OPP; PAS3 Hl -r EPIST. ET MPJUOH. »i

flde)uim, fu^Clato.^ cultui divino mancipata, plura a^ quo eos ordinavit, noluerint pera>istere, ab illa.sujir

diversis sUpepdjorum ezimia sunt adepta,non solum
regalia, sed imperalia, ad iipmunitatem sui ezpo-
stulent.preecepta; verupi etiam auctoritatis nostrae
ad sta})ilitatem sui desiderent privilegia.Quapropter
rpg^i^ venerabilis No tgeri Leodiensis episcopi abba-
tiafnStabulensem velMfilmundariensem antiquorum
regum et imperatorum muniiicentia nobiliter con-
struptam^ et semper taiB nostrorum prsedecessoruqi
auctoritate quam regia immunitate defensam» sub
eadem imn^unitatis nostraB tuitione suscipimus.Ab-
batem semper babeant, ea tamen prfieponderante
ra,tione, Malmundariensium pace, ut quia beatus
Remaclus utriusque monasteriiconstructoretTun-
grensium anteaepiscopus et pastor maluit in altero

pendantur gradu,quem post suam [at,, prp sua] de-
positionem acceperint, sed illo fruautur licenter
quem babebant, et ipse jam dictus episoQpus po^t-
bac similia non preesumat. Yalete,

XIII.

Silvestri Ilpapx epistola ad abbatm,

(Anno 999-1003.)

[A.p\idT)ieiixer, Disquisit, critic. in prxciptm cano'
num et decretalium Collectiones, pag. 31^, ex cod»
Vatic. n 1363, fol. 207.]

SiLVESTER episcopus, servus servorum. Dei, ab-
bati salutem et apostolicam benedictiooem.

De boc unde nos consuluistiideoresponderetibi
distuHmus,qupniam auctoritatem in RpmauisTolu-

«r>«™ :j >.«* o» Tk I • 1 11 .. . T> minibusnon,babemus.lllosautemlibrps, in quibus

epr^m,iae§tS(abulensmm, locumsepultur^ sibi-i>( • i i* i • • r n- r »

delig^re^ipsi; primai^ electionis obtineant vicem, si
apudeps.melipr.meritis.et instructior litteris inve-
niajtur. S^auteuEi non ilUc, sed Malmundarii melior
reperl^tur, utriqii^ loco pr^flciendus pptius quam
e^ ^ri^is a^sumptus intromittatur^

XU.

SHvfiStriUpap^ epistolaad Odilonem abbatem

Cluniacensem.

(Apno 999-1O030

[Mabill , Anml. tpm. IV, pag. 134.]

(40) SiLVBSTjSjE^ episcQpus, servus servorum Dei,
OoiLOpr; dil6(;tp.flJ|io et abbati preeclaro, atque uni-
vjBr^«e.coagregationi sibi com.missa3,cbaram salutem
et apo^tplicam bepedictionem.

Vestrisnos sanctissimis omni temporecom.mitti-
mu;s.orationibus, etut accipere dignemini, fldelibus
exora.mus petitipnibus, quia in quocunque noster
valuerit status, nullo modo vester defectum sentiet
prpfeptus.Ad b£^0 .igi.tur, quse no^treeauctoritfitiper
Gjerb^Idum yestrum n^onapbum discutienda praesen-

tatis, APOSTOLICA ADCTOJUTATE, BT CONFBATRUH^ EPI-

SGOPORUH coNsiLio, tali vobis respondemus judicio.
Gognoscimusenim illum episcopum catbolicefuisse
ordinalumf et rationabiliter episcopale accepisse
ofljci^m ; sedpo^tquam divinoamore ductus, bono-
ribus et officiisreuuntiavit scecularibus, non sibili-
cuil eadem ezercere negotia quse prius fecerat in
communi vita. Unde, quia quod fecit, non temere

specialem sententiam legimus, in Gallia relictos re-

colimus. Aliquidtamen naemoria retinemu? quod

tuse petitioni suflicere posse credimus. In iisdem li-

bris de episcopis per vecuniam promoti^ legitur ut

quisquis talis inventus fuerit, per biennium ponti-

ficali ofOcio carens, duos dies per bebdomadem a

'vino et cocto se abstineat,et postfinitumpsalterium

comedat. Hoc quippe traditionibus priorum Patrum

concordare videmus,qui ejusmodiepiscopos deponi

sanzerunt. Officii suspensio sit cuijusque d^positio.

Qui enim deponitur, a commuaione non privatur.

Valet utique tantumdem blennii suspensio cum poe-

nitentia, quantum sola depositio. Qui vero post

biennem suspensionem et poenitentiam officio suo

G redditur,quasi post deposition^m misericorditerre-

conciliatur. Incipe ergo post octavam Pentecostes

prsedictum biennium,et eo pacto tuo.officio sbre-

stitutus. Si fratrum custodiam et. totius coeoobii

sarcinam alicui fratrum commitLere possis, donec

poeniteas^ committe. Sin autem, oportet, quamvis

graveris, ut ipse patienter totum sufferas« Muitiplez

igitur calor purius efrttudit aforasice metallum.

XIV.

(Fragmentum.)

Silvester II ecclesix SS, Gervasii et ProtasHt in co-
mitatu Gabalitano a Stephano vice-comite et Anael'
moda conjuge constructde, beatoque Petro oblaUe
protectionem suscipit,

(Anno 999-1003.)

neccontracatholicamauctoritatemprsesumpsit,sed^ \Histoirede Languedoc, iom, 11, Preuves^pag. 154.]

obedienter et simpUciter coepiscoporum licentia et
sui abbatis ezercuit ; et quia bona intentio non est
contraria Deo, volumus et judicamus ut quoscunque
ille ad aliquem gradum ecclesiasticum promo vendos
duxit et benedixit, benedicii sint, et proprio fun-
g^ntur^gradu nostra licentia et benedictione. Qui
vero superbe et praesiimptuose in eodem gradu in

(40) Gum ad Gluniacense monasterium episcopi
nou pauci, abdicata dignilate, monastic^evitaepro-
fitend^ causa se reciperent ; contigit ut unus ex
iliis, coepiscoporuni et abbatis sui consensu, qui-
bu^dam Clericis ordines ecclesiasticos conferret.
Hinc dUbitatio nonnullis suborta, validffine essent
iilae otdinationes ; videnturque ab aliquibusimpro-
^tiBe.epi^CQpj^, qgi prdi^a^osillos deposuerint : bi-

SiLVBSTER episcopus, omnibus fldei Christiaaffi
fidei pultoribus.

Notum esse volumus Stepbanum yicecomitem et
Angelmodam conjuges, ecclesiam sanctprum. Ger-
vasii et Prqtasii de suis proprils constructam in co-
mitatu Gabalitano positam,nostrfle S. R. E. per do-
nationis paginam donasse, etc. Unde placuit nobis

gie nibilosecius^ ad altiores gradus coascenderapi.
e his consulendus visus est Silvester 8ecundus,lit-
teris ad eum ab Odilone abbate scriptis^ delatisque
perGerbaldum monachum,eum,ut puto,qui post-
modum abbas Sancta; ChristineB monasterii apud
Olonnam in agro Mediolanensi factus est. Ad nas
vero litteras pontifex respondit in hunc modum.

|g5

SECTIO II. — EPlSTOLiS, BT DIPLQ11A.TA PONTIFICIA.

S96

eamdam pnddiciam ecclesiam sob Dostra pro- A coDciliuni in eodemmoDasterio absque consensu et

yoluntate abbatis el monachorum ej usdom loci cele-
brare preesuniat.Electionem vero abbatis, monacbis
ipsius loci licetagere,nonexa]ienis,sedexproprii8,
cujus vilaet moressecundum Deum sint.Quoelecto,
duci Aquitanorum filfisque ejus eumreprflesentent,
et ipse ei donum praebeat sine u]la contradictioDe
aut aliqua coDtrarietate. Si quis vero abbas cupidi-
tate aliqua accensus, aut potentia saecull muijiius,
cum vi iiitrare in banc abbatiam voluerit et banc
supradictam scriptionem prseterire ausus fueriti in
borrendo judicio Dei incidat. Ecclesiae autem ipsius
monasteriiin quibuscunque territoriis sitae maneant,
absque alicujus episcopi,seu arcbidiaconi, nec non

tcctione,etc.,jubemus ut uuUus rex, marchio, dux,

romes, vicccomesaut alius'^majorem, parvaqneper-

sona, illam ecclesiam aliquo modo inquietare vel

molestare audeat, etc.

XV.

Sihater II monasterium S, Trinitath et S. Petri
BurffuUense, ab Emma comitissu Pictaviensi condi-
tum, privilegiis omat,

(Anno 1003).
[Gall. Chrut., tom. IV, edit. \.)

SiLVESTBR, papa, EnsLs comiliss® Pictaviensium,

lanotuisU auribus nostris quod, Deo douaDte et

Teaerabiii Gauberto abbate cogente et bortaDte, in

loco qui vocatur Burgulius iu boDore saDctie et iD«

diridaffi Trinitatis etS. Petri apostolorum principiS3 et alterius personae inquietudine, excepto synodali,
monasteriumfundaveris^terrisiocupletaveris^rebus vel quae vulgo circada^ \e\paraday dicuntur, etc.
ditaveris, tuis precibus incIiDati libcDter asscDsum Scriptum per mauus Petri Dotarii et scriDiarii
impendimus. Statuimus ergo» aDDueute Rajualdo saoct® Romanoe Ecclesiffi, indict« i. Bene valetOi
Andegavensi episcopo, ut nullius civitatis pontifex Sylvester,* qui et Gerbertus papa.

DUBIA

XVI.

Utterx SUvestri II papae ad Ottonemlll imperatorem,
quibus signifieat se episcopo Ticinensi commendasse
wmasterium monialium Ticinensiumy quod Sena-
toris apellatur, ipsumque rogat ut hujusmodi conS'
titutionem confirmet.

(Anno 1001.)

[Muratori, Antiq. Ital. V, 991.]

lu Domine sanctse et individuae Trinitatis,SiLVE- Q
STU, servus servorum Dei, apostolicae sedis bumi-
lis episcopus, Ottoni imperatori.

Pastoraii cora semper Tigilare aclaborare debita
pro gregis salute decet, ut vestro fulta prdesidio
nostras Ecclesias protegere, tueri atque defendere
nostra studeat providentia, ne iniquorum effrenata
senricia, omnique timore libera, Deo fainulantes
saa peragere offlcia impediat. Vestris quippe ante-
cessoribus, Testr^que imperiali majestati notum
^se scimus, monasteriumquod Senator pro reme-
dioaaimae suse et cunctorum fide]ium,in bonorem
sanctie Dei genitricis semperque virginis Mariae
Papisconstruxit, nostree ditioni deditum eo tenore
ntpro tempore abbatissam,ex eadem congregatione -^
electam ibl, quse sanctas rooniales regeret, conse-
craremus, et ab omni malorum bominum locum
Olam moiestatione defenderemus. Nunc vero..;..
aLbatissam et sanctas moniales Deo servientes, pes-
simomm opprimente calumnia,dum longe positi,ut
decebal, defendere non potuimus : perinterventum
WidonisnostriVicarii, ejusdem loci episcopi, vcstra
quoqoe imperiali suggerente majestate,illud mona-
steriom ecclesifle Sancti Syri concessimus, non ad
dominium per subjcctionem, neque per extra

dominationem, nec per aliquam conditionem, sed
adsolam consecrationem et defensionem, utpastor
episcopus illius loci praesentem abbatissam et saD-
ctas monialesab omni inquietudine defendant, ita
ut prcefatus episcopus, vel aliquis de successoribus
alicui meorum successorum aut imperatorum, per

scriptum vel per aliquod ingenium constituere

fecerit, statim monasterium nostra consecrationis
et vestrfie defensipnis revertatur. Quia nec nos nec
aliquis aliter quambonffimemoriceSenator cumde

eo constituerit, audemus vestram imperiaiem

deprecamur clementiam,utDostram constituttonem
vestro corroboretispr8ecepto,etbancflrmetis rogo»
Si quis vero episcopus aiat aliqua magna vel parva
persona bonaipsius ecclesiae diminuereautdevasta-
re, vel aliquod tributumexigereprffisumpserit, ana-
thematis viDculo ex parte S. Mariffi et sauctorum
apostolorum Pctri et Pauli^ et omuium electorum
Dei et uostra, Disi resipuerit, alligatum se sciat, et
cum JudaproditoreDomini ihffiternum damnatum.
Hocquoque ut flrmiushabeatur, manu hbstrasubter
flrmavimns^ et nostro sigillo signavimus.

Silvester episcopus et sanctae Marise virgmis

Dei genitricis manupropria corroboravimus.

Imperatoris Ottonis signum.

Scriptum per manus Petri scriptbris sanctffi Ro-
manffi Ecciesiffi.

ConflrmatumpermanusGregorii chartarii sanctffi
apostolicffi sedis.

Actum boc Romffi, anno Dominicffi incarnationis
millesimo primo,indictione tertiadecima,anno vero
pontificatus Silvestri universalis pap® quarto.
Sigillum plumbeim appensum.

M7

SILVESTER II PAPA.

iM

mmtmmmt

SILVESTRI II CARMINA

I.
Epigramma Gerberti episcopi Ravennx, post pontificis

Romanif quod sic se habet inscriptum ad imaginem

Boetii.
[BaroQ. Annal. cccles, tom. VII, Append. pag. B.]
Roma potens dum jura suo declarat in orbe,
Tu Pater et patriee lumen, Severine Boeti
Consulis offlcio rerum disponis habenas,
Infundis lumen studiis, et cedere nescis.
Greecorum ingeniis ; sed mens divina coerce.
Imperium mundi; gladio bacchanteGothorum,
Libertas Romana perit : tu consul et exsul,
Jnsignes titulos praeclara morte relinquis.
Nunc decus imperii «ummas qui preegravat artes,
Tertius Otto sua dignum te judicat aula,
iEternumque tuistatuit monumenta laboris,
Et bene promeritum meritis exornat honestis.

11.

Epitaphium regis Francorum Lotharii,

(Apud Duchesn. Script. rer, Franc., tom. II,

inter epist. Gerberti.]

Gujus ad obsequium coiere duces, bonus omnis

Quem coiuit, sate Gflesaribus, monumenta doloris

A Csesar Lothari praetendis luce secunda,
Terrifici Martis quod eras conspectus in astro.

III
Bpitaphium ducis Frideriei.
[Ibid.]
Francorum placito nomen tulit hic Friderici :
Quem proavi fudere duces a sanguine regum,
Officio meritisque parem sopor uHimus hausit.
Mercurii cum celsa domus tibi, Phoebe, pateret.

IV.
Epitaphium Adalberti ScholasUci.
[Ibid.]
Edite nobilibus siudium rationis adepte,
Dicit Adalbertum te Belgica flore juventse,
Stare diu non passa, tulit fortuna recursus,
-^ Bis senas Februi cum produxisset Apollo.

V.
Bpitaphium Ottonis imperatoris.
[Ibid.]
Gi^jus ad imperium tremuere duces, tulit hostis
Quem dominum popuHque suumnovere parentenii
Otto decus divum, Gaesar charissime, nobis,
Immeritis rapuit te lux septena decembris.

SPURIA AUT ALIENA

AGTA CONGILII REHENSIS AD SANGTDH BASOLUH

AUGTORE GERBERTO ARGHIEPISGOPO
(Apud Pertz, Monumenta Germanix historica, Script. tom. III, pag. 6B8.)

INCIPIT PROLOGUS SYNODl REMENSIS".

Licet eemuli mei dentes in me exacuant^dictaque G cet ut quaedam adverbumexalia in aliam transfe-

et facta proscindere parent, plus tamen amicorum
ob^equio quam invidorum odio permoveor. Non
enim, ubi non erattimor, timere didici,nec amico-
nim infecta relinquere negotia. Accingor igitur,et
summarum quidem genera causarum in Remensi
concilio expositabreviter attingam^ ut et gestorum
veritas innotescat^ etquse a summis viris retractata
sunt agnoscantur, Peto autem ab hujus sacn con-
ventus preelatis, si quid minus grave vel parum
comptum expressero, non suse ii^juriae sed meoe
ascribi ignorantise ; ab auditoribus quoque, ne me
aliena vel parumdixisse denotent.Siquidem triplici
genere interpretationisutendum^^fore censeo ; scili-

ranturlinguam;inquibusdam autem seutentiarum
gravitas et eloquii dignitas dicendi genere confor-
mentur'0; porro in aliis unadictio occasionemfaciat,
et abdita investigari, et in lucem ipsosaffectusma-
nifeste proferri. Quae etsi ad plenum assequi non
potuero, histamen modisdoctissiraorum bominum
sententias conabor interpretari. Sed earum ampli-
Ocationes, digressiones, etsi qua ejusmodi sunt,
quodam]studiorefringam, neodio quanimdam per*
sonarum potissimumque Arnulfi proditoris moveri
videar, quasi ex ejus legitima depositione Remense
episcopium legitime sortitus videri appetam. Alte-
rius erit hoc operis aliisque implicitum questioni-

VARIiE LECTIONES.
** I. G. Papte i. >• indum corr. ulendum 2. *o ita i, 2.

vs^

SPDMA Atrr ALIENA. — ACT. GONC. BASoL.

bu9y cam de propriis, commuDibos et diflerentiis mani episcopipotestate,utanimoeoncepiyprolixiu«

episcoporum,archiepiscoporum,yel metropolitano- disputabo.
rumM*,patriarcharum,seu primatum,vel etiamRo-

EXPLIGIT PROLOGUS ". INGIPIUNT GAPITULA.

i. Qui, et quo, et ex quibus provinciis, episcopi
convenerint.

2. Prselocutio Arnulfi episcopi de examinanda Ar-
nulfi causa.

3. Responsio Siguini archiepiscopi de cognitione
judicii.

4. Objectio Daiberti archiepiscopi et Hervei epi-
scopi.

5. Conquestio Brunonis episcopi.

6. Prosecutio Gotesmanni etBrunonisepiscoporum
de discussione s^* Arnulfi.

7. Ratbodus episcopus Lotbarienses episcopos ciro-
grapham Arnulfi reprebendere dicit.

8. Libellus ArnulO.

9. Amulfus episcopus eundem libellum in parle vi-
tuperat et in parte laudat.

iO. Exemplar libelli cujusdam heretici conversi.
i 1 . Confessio Adalgeri presbiteri.

12. Odo s< episcopus commonitorium Arnulfi et
anathema inducit.

13. Gualterius episcopus ea reprehendit.

14. Guido episcopus aliud anathema inducit.

15. Siguinus archiepiscopus argumentatur, Arnul-
fum et suos complices dampnatos videri.

16. Exempla canonum de dampnatis qui mini-
strant.

17. Amulphi episcopi admonilio pro defensione
Amniphi.

IS. Signini archiepiscopi anathema pro eadem re.

19. Qoi Arnulphumdefendereconatisunt,etquibus
exemplis.

20. Epistola Stephani archiepiscopi ad Damasum
papam.

21. Rescriptum Damasi ad eundem.

22. Raibodus episcopus decretaiem iomum sinodo
porrigit pro Arnulfi defensione.

23. Brevis annotatio accusationis et defensionisJAr-
nulfi.

24. Qnodjttstecaptussitex Alfricano *>* concilio.

Exemplar epistoiee regis ad Romanum pontifi-
cem directffi pro causa Arnulfi.

27. Quid regis et Brunonis episcopi legati RomA
egerint.

28. Luculeuta oratio Amulfi episcopivim tocius si-
nodi continens.

29. Exempla canonum contra Arnulf um.

30. Arnulfus in sinodum deductus. episcoporum
sententiis contradicit ; sed Rainerii **sententiam
non ferens, secessum petit.

31. Sinodus, abiente ArnuIfo,in ejus criminacapi-
tulaannotat.

32. De confinitimis hostium sacerdotibus, qui sine
regis licentia legationes agunt.

33. De his qui regibusfldem prombsam non servant.
84. De clericis qui capilalia crimina committunt,

35. De confugientibus ad hostes.

36. De his qui, rege superstite, aut sibi autaliisaf-
futurum provident regnum.

37. De custodia vitse principum.

38. De refugis atque perfldis clericis sive laieis.

39. De clericis vel monachis contra regem peijuris.

40. Episcoporum coilectio, et Arnulfi confessio, et
super ejus depositioue questio.

41. DeMaximo episcopo deposito.

42. De Euticete presbitero.

43. De Ratberio et Petro ejectis.

44. De injuste depositb.

45. Quomodo Arnulfus deponi debeat.

46. Exemplum dePotomio archiepiscopodeposiio.

47. De Egidio et Ebone depositis.

48. De judicio non innovando.

49. Sequentis diei sinodus.

50« Ingressus regum in sinodum.

51. Arnulfus episcopus prffiteriti diei acla breviter

recapitulat.

52. Arnuifus episcopus Arnulfl confessionem sub-

hornat, contra Brochardum *** comitem.

53. Arnulfus a regibus veniam petit, et accipit,
modumque abdicationis agnoscit.

54. Libellus abdicationis Arnulfi.

55. Adalgeri presbiteri reciamatio et depositio.

50. Africanum concilium in quo modus Romani
episcopi cognoscitur.

26, Item episcoporum ad eundem.

INCIPIT SYNODUS REMENSIS".

poterant, propter quasdam regni necessitudines,!!
maxime convenirent qui comprovinciales *7 essent.

I. Anoo ab *** incarnatione domini nostri Jesu
Christi 991 ,indictione quarta, anno regni5 >« domni
Hogonis augusti et excellentissimi regisRotberti4**,
eongregata est synodus in Remensi territorio.
Actum est autem magna industria principum, ut
qaia omnes Galliarum episcopi eo convenire non

deinde ex vicinis provinciis fama et dignitate bo-
nestiores, et qui legatione suarum provinciarum
digui viderentur,suorumque fratrum absentiam sua
prffisentia sustinere possent. Igitur 15 Kal. Jul«
VARLE LECTlOiNES.

••• metrapolitanonim 1. «* E. p. sinodi remensis 2. "* discusione 1. »« Odo 2* ««* africano2. «»reti-
neri 2, et edd- Francof. \\ b) et Flacii (2 b). •»* c. b. 2. «H. s. r. desunt 2. »** deest 2? »• deest 2.
V. regni ib. »•* deest i. ib anno regni domini OUionis augusti nono et excell.regis Hugonis qnarto 26.
»> provintia en 2. constanter scribitur.

m

SlLVESTERnj>AI>\

m

collecti sunt in basilica domni Basoli confessoris A quomodotaniainfamiacarerepogsimus,etsi frater

Remorum quidem diocesanei : GuidoSuessonicffiSs*
urbis episcopus. Adalbero Laudunensis, Herreus
Belvacensis, Gotesmannus Ambianensis, Ratbodus
Noviomensis, Odo Silvanectensis ; ex provincia Bi-
turicensium, quse Aquitanorum esse putatur, Dai-
bertus archiepiscopus ; ex provincia Lugdunensium
prima : Cualterius s^ episcopus Augustidunensis,
Bruno Lingonensis^MiloMatisconensis ; ex provincia
Senonensium,qu« est primaSequanorum metropo-
lis Remensique provincia; contigua, Siguinus ar-
chicpiscopus,Arnulfus Aurelianensis, Herbertus Au-
tisioderensis. Praeterea diversarum urbium abbates
quam plurimi aderant, qui post solitariam episco-
porttm disputationem residere jussisunt.Habitaque

etcoepiscopusnoster Arnulfiis illatacrimina diluere
qua^rat *>, vel crimen regiffi msgestatis propulsare.
Scitis enim omnes nosinsimulari probro ^sinfideli-
iatis et perfidiae, causa unius. 5i, inquiunt^ justis
episcopi tUuntur legibus fidissimique suis regibus
sunt, cur . hominem impurissimum suis legihus non
puniunt? Nimirum aliorum flagitia ideo motiuntur
celare, ut >' impune Ixceat eis peccare. Absit hoc a
vestro sanctissimo ca^tul Absit utcontra divinas et
hunianas leges quemquam moliamur defeudere vel
dampnare I Dicant tanium qui noveruntseriemge-
storum,iiques»* suos exponant casus, qui graves,ut
ipsi asserunt, ii^urias pertulerunt.Tum si quacon-
tradictio fuerit oborta, discussis partibus ex aucto-

ratione toiiussummffisynodi^dignilasprcelaturseac B riiate canonum judlcium promulgetur <•.»

potestasquasi judiciariasieiitpenes arcbiepiscopum
Siguinum, quem ei eeias ei viise meritum ac scientia
commendabai. Arnulfus auiem, venerabiiis episco-
pus, ordinis custos ac omnium gerendorum inter-
pres declaratus esi, eo quodinteromnesGalliarum
episcopos sapientiaet eloquentiaclariorhabereiur.
Hunc post exposiiamallegationem eorum sacerdo-
tum qui minime adesse poieriint, posique totius
cleri ingressum, quibusdam sententiis periractaiis,
hoc modo prslocuium accepimus :

2. « Ita quidem est ut dicitis, reverentissimi pa-
tres : nullus tumultus, nullus accusator inprobus,
nullus judex iniquushoc sanciumconcilium agitare
debet. Servetur unicuique personae suus locus, de-

3. Tum siguinus : « Non patiar, inquit, discus-
sionem fieri ejus qui dicitur esse magestaiis obno-
xius«o% nisi forieconvictosupplicii indulgeniia pro-
miitaiur.» Simulque 31 caputToletani concilii pro-
laium est ex eadem «^ re :

Soepe priucipes contra quoslibet mayestatis . ob-
noxiossacerdoiibus negoiiasua commiiiunt, et quia
sacerdoies a Christo ad minisicrium salutis electi
sunt,ibi consentiani regibus fieri judices, ubi jure-
j urando supplicii indulgentia promiititur«s,*,non ub
discriminis senteniia prseparetur. Si quis etiara sa-
cerdoium conirahoccommune consulfum discussor
in alienis periculis exiiterit, sit reus effusi sangui-
nis apu^ Cnristum, et apud ecclesiam perdat pro-
prium gradum.

4. « Gravissimum vero est, ait Debertus, ideo te

bita reverentia ; nullusque aui se aut alium prfleju- ^ judic6m praebere in alienis negotiis, ut cum reum

dicio gravari putet, cum sit Iiberafaculias,et pro-
ponendi,et sciscitandi,et respondendi.ConsuItaiio-
nes autem sive deiiberationes sic in medio locentur,
ut nemo causetur imponi sibi quod nolit, aut eripi
quod velit. Sane quoniam me priorem dicere vo-
Ittistis, dicam quod sentio, in prffisentia vestra et
cleri nuper admissi 9s*,idque paulo altius repeiam,
ut res bene digesta melius innoiescpt. Ego quippe
cum inter varios tumultus bellorum pro pace sec-
clesi8e,cui auctore Deo deservio, totis viribus elabo-
rarem, novi nuncii fama, inaudiii sceleris rumore,
sic subito turbatus sum, ut etiam in vilibus rebus
lingua balbutiret, intellectus hebesceret. Ferebatur
quippe illa nobilis urbs Remorum dolo proditionis

eonvincis, iuconcidas; cum dgudicas,tudampna-
tus abeas«s. — Si hoc, inquit Herveus episcopus,
periculosum est, videte ne sit periculosius judicia
ecclesiastica deinceps a secularibus non expectari .
Consequens enim esiad forensiajura nos ^otrahi,
si divinis iegibus in aliquo videmur obniti. At quo-
modo si ue judicio rclinquetur,quodcommissum esse
consiiterit ? vel conira principem nostraixi
causabimur, si quod attingere nou audebimosy ji»-
diciaria potesiate coercebitur^s*?»

5. Bruno episcopus dlxii: « NuIIum certe ve*
sirum «eque turbat tanti descriminis examea
Ego quippe solus ob hunc infelicissimum per ora
omnium volito. Ego eum in has miserias preeci-

hostibus paiuisse,prffid8e ac direpiioni cessisso; san- -^ piiasse videor, qui conira omninm bonorum vo»

cta sanctorum armata militum acie polluta fuisse.
Horum omnium malorum incenlor, aucior, qaod
sine magno doloreanimi referre nequeo, is qui iu-
tari debuerat, Arnulfus episcopus nuntiabaiur. Sa-
cerdotalis dignilas hujus causa impetebatur,vixque
erat qui nostro ordini non insultaret Nunc quoniam
religionis amore et studio serenissimi regis nostri
domni Hugonis congregati sumus,quoerendum est,

ta, memetipsum in pignus odsidis dedi, pro
spe conservandce fidei ; tanti «> erant apud me re*
gis Lotharii merita, tantnmque me carnis affinitaa
permovebat. Et eum scirem hunc Laudunensis
urbis pervasorem, totiusque tjrannice factionis
fuisse principeni, sub obtentu«* tamen hujus hono*
ris, ad meliorem siaium viice attrahere nisus •!
sum, ut qui discordiarum etbellorum incentor ex^

VARLE LECTIONES.

••♦snessionicffi 2. »t guatierus ib, 2. »7* amissi !. constantir, »• queat corr. quffirat i- queat 46,
»•• jjrobo cor. rec. ww»iuprobo2. »» an 1? »•* sique corr. rec. manu sicque 2. 40promulteiur 2.
obnixius 2. *i eadem corr, exadem 2. *** promiiieiur.2. *« habeas i. *• concedi tur edd «i^Taata

•* obnixius 2. *^ eadem corr. exadem 2. «^* promiiiel
corr. Mdem mmu Tanti i. «•* opieniu 2. «« visus 1*

¥1^ %?mik ADT ALfENA; ^ ACT. CDNC. BASOL,? JH^

tiierat, pacis et kariiatis ipse jaceret fundamenta. A peiita obiinere non difflcile sii. Gum'hoc maxime

Attenditepadsprincipia, aitendile hominemmala
pTo honis reddentem,hominesmihipercaros et ad
nsum yitie mullnm necessarios, id est unic^um fra-
Irem fhetim tomitem Gisleberinm, meumque con-
sobririum comitem Guidonein, cum cieteris qnorum
amtcitia gloriabar, sua simulata captiYitflLte verse
capliTiCati contrad^dit ««*. Me pacis sponsorem in
mortis discriminedereliquit ; et o impudensaudacta
hominis, qui mei,immo sui, ei totius secclesise ho-
midda, adhuc improba fronte negat quod negari
non potest. Certe ex his quae confiietur, eliciemus
ea qtiae propalare erubescit. Gerte in preesentia re-
gum, in prsBsentia episcoporum, ante ora cteri et
populi.sacramento volens obrigaiusest,se principi-

sit perlimescendum, ne dumforte unipcrsonae par-
cere volumus, sicut frater ei ccepiscopus nosier
toerveuspaulo ante reiulit, et eam eiomncfm 'seccle-
siasticum ordinem subpericulo sangfuinisrelinqua-
hius. liaque is presbiter qui tirbis poilas a^eruit,
iniromitiaiur si placet, aique gestiirum 'ordinem
'pandat. >» Ab universis dictum est : « Placet. '»

7. << Quoniam, » inquit Ratbodus, NdvibDaiensDi
secclesiffi episcopus, « a muliis no^roruin frtiirum
audio dici,libellum fidelitatfs sub specie cjTOgra-
phi edilumab Arnulfo,ad dampnationem ejtis posse
sufncere,quoniamque Loihariensium quosdafncon-
trahanc scripturamfama esi di6puiare,interim de
hac re judicium tantorum Paii^um experiri veliml,

bus sois a^jumenlofuiorum, consilio ei auiilio, se-'D ~q[uidque de eo sentiendum sit agnoscere. » Sinodus

ctmdtim suum scire et posse, contraKaroIum,item-
que inimidsdominorumsuorum necconsilium ncc
auxiliamselaturumscienteradeoruminfideliiatem,
neqne pro prselerito auifuturo sacramento se prse-
sens relicttirum. Annon erat inimicus Karolus qui
regnam pervadere uilebatur ? Annon inimici Rotgc-
rus et Hannases, qui clerum etpopulum ejus in cec-
desia ipsius armata militum manu ceperant? Hos
ipse ** consecretales et primos amicorum esse fe-
cerat; hos eorum bonis ditaverat qui se elegerant,
qoi fobi principatum contulerant,quibus sine perju-
rio atiferre nihil poterat, quos necessario juvare
debebat nisi in se peccarent. At quid peccaveruni?
Fidemne promissam servare quod sibi persuadere

dixit : « Proferatur in medium. « Prolaius est ita-
que libellus cyrographi ad hunc modtim :

8. « Ego Arnulfus, gratia Dei prsevenienteRemo-
rum archiepiscopu9, promittore^busFrancorum,
Hugoniet Rotberto,me fldem purissimam servatu-
rum, consilium eiauxilium,saecundummeum scirle
et posse in omnibusnegotiisprs^biiurum,inim!cos
eorum nec consilio nec auxilio bdeorum infidelita-
tem scienter adjuiurum. Haec in conspeciu divinm
majestatis, et beaiorum spirituuih, et iotius ceccle-
sice assistens promitto, pro bene servaiis laturtu
prsemia fieiernse benedictionis. Si vero, quod nolo
ei quod absit, ab his deviavero, ohinfs benedictib
inea convertatur in maledictionem, et flani dies

ttisi sunt? Ignoscite, fraires, si dolor nimius de^ mei pauci, ei episcopatum menm acciplat alter.Re-

gravitate saeerdotali aliquid derogavit,ei si oratio-
nem finire non sinit, quam vestra intelligeniia et
praecedeniibus ad plenum comprehendit. »

6. Hic Gotesmanhus«(,Ambianeusis6ec('.Iesi8eepi-
scoptis, stibintulit : « Vulta venerabilis pater Bruuo
prosecutns *^ est, quae quanto magis fidem dubiis
fadnnt, ianto magis reum majestatis arguunt, ac
sacerdotio indignum revincunt. Sedqufapauloante
de pericalosa discussione sermo habitus est, velim
noase, qaid pater Bruno indesentiat. Non estehim
&qnamnos fieri auctores effundendi sanguinis, qtii
debemtis esse auctores salutis » Et ille : « Sentio,
inqnit, reverendi Patres,et hoc vos intelligere quod
didtis, et alterum pudori esse quod taceiis. Nam

cedant a me amici mei, sintque perpetuo inimici.
Htiic ergo cyrographo a me edito in teslimonium
benediciionis vel malediciionis mese subscribo, fra-
tresque ei filios meos ut subscrlbant rogo. BgoAr-
nulfiis archiepiscopus subscripsi «•• »
9 Quo perlecto <>, Amulfus Aurelianensis eccle-
siae venerabilis episcoptis subjunxit : « Habet. in*
quam, hsecscripiuramaximamvim reprehensionis;
habetetiam subtiles defensionis vires,habiiaraiione
personarum.Nam ejus auctor Arnulfus detestabilts
est,eo quod obimmensum ambiium affectaiihonori
inaudiium seectilo prius monimentum sui deiesiabile
reliquit.Qui vero commentaii sunt,rem utilem ac
necessariam fecisse visi sunt,ut si aliquandb fidem

movent vos«**divinie]eges,moveteliamhomo affi-^ promissam pernegare vellet, scriptura conlra se

nitate camis <7 mihi conjuncii6simus,utpoie avun-
caH mei regis Lotharii filius : habeo et rependo ka-
ritati re^rsemultiplices grates. Sed absit hoc a me,
ot amori *^* Christi amoremsanguinis pr8eferam,aut
ni meosangutne, quantum in me est, ecclesia Dei
ponaatitr. Ergo, agite, discussionem simuletjudi-
cinm aggrediamur <•, nec sanguinis effusionemper-
borteflcite, cum apud benivolentiamprincipum juste

tesiis exisieret,et si deviaret ipse contrasuam profes
sionem et subscriptionem veniens,h(inorese priva*
ret ; et ne forte peccans nomine summi poniifid
diuiius defenderetur,ipse summuspontifex senien-
tiam suse dampnationis in se dixisse visus est. Sed
quia presbiter adest, finem dicendi faciam, ut ipsi
locus pateat. » Interim iamen dum presbitero standi
locus eligiiur, significabat sibi assideniibus, quen-

VARLE LECTIONES.

«<* contra dedit corr. contradidit 2* «• isle 2. «>* godesmantis 2. «* propersecutus 2. persecuttis 2ft.
<** nos corr. tos I. «? carios i ? «t* amore 2. «• agg^rediaatur corr. aggrediatur 2. «•* vocim tx Richero

ptffkvi

ixii

SILVEStRR. 11 I>Al>A

m

dam episcopum,exhcresi adfidem catholicamcon- A avunculum suum Rolherlum, K.aroIi servum, comi.

versum,beatoGregurio similem lihellum porexisse ;
sed hoc interesse, quodhic Arnulfusmalarum cau-
sarum rationibus permotus sit, id est^»* perfidia et
cupiditate, iile autemoptimarum^o, id est fide ca-
thoUca et amore habendi Deum. Erat vero ibi ita
scriptum inter cetera :

10. « Et ideo postquam, comperto divisionis ia-
queo quotenehar,diutina mecumdeliheratione per-
tractans, prona etspontanea voluntateadunitatem
sedis apostoiicse divina gratia duce reversus sum ;
ne >o non pura mente sed simulate reversus existi-
mer, spondeo sub ordinis mei casu et anathematis
obligatione, atque promitto tibi, et per te sancto
Petro apostolorum principi, atque ejus vicario hea-

tem fidissimum fore designavit, cum aliis quibos-
dam. Et ut hocfactum subspecie honesti tegeretur,
manus et sacramenta simul Karolo prsebui, sed
jussu ipsius; clavesurbisaccepi, sedamanuipsius;
portas aperui, sed illius prsecepto. Heecsiquisquam
vestrum aliteresse putat, meque indignum cuicre-
datur, credat igni, fervcnti aquse, Candenti ferro ;
faciant fidem tormenta, quibus non sufficiuut mea
verba ; ipsi hostes mei, quibus nuper invisus esse
coepi, testimonio erunt,cumsuo me beneficio vivere
comprobabunt ; quando vestrum anathema perhor-
rescens, eorum tunc miseratione gladios Richardi,
fratris episeopi, vix evasi, hanc meam confessio-
nem expavescentis. »

tissimo Gregorio, vel successoribusipsius,menum- B 12. Ad hsec Odo episcopus Silvanectensis : « Bene

quam quorumlibet suasionibus,vel quocumque alio
modo,ad schisma de quoRedemptoris nostri miseri-
cordia liberante ereptussum,reversurum,sedsem-
per me inunitate sanctseaecclesise catholicse etcom-
munione Romani pontificis per omuia permanere.
UndejuratusdicoperDeum omnipotentem. et hsec
sanctaquatuor^i evangelia quse in meis manibus
teneo, et salutem geniumque Mauricii atquoTheo-
dosii dominorum nostrorum reipublicaegubernato-
res, me in unitate sicut dixi fficclesise,adquamDeo
propitio sum reversus,et communione Romani pon-
tificis semper et sine dubio permanere. Quod si,
quod absit,aliquaexcusaiione vel argumento ab hac

nunc, inquit, anathemain memoriam redit. Pater
enim Arnulfus hunc nostrum Arnulfum in CTro-
grapho se dampnasse dixit; nos autem quoddam
scriptum ab eo in tempore ipsoacccpimusper ma-
nus Guidonis venerabilis episcopi; inquo et con-
fessio sui facti et dampnatio ipsius contineri vide-
batur ; quod in prsesenti jubeat recitare sanctilas
vestra. » Sjnodus dixit : « Recitetur. » Recitatum
est itaque in hunc modum : « Arnulfus gratia Dei
archiepiscopus, commonitorium &** prsedonihus Re-
morum. Quidtibi visprsedonum Remensium scele-
rata manus ? Nichilne te movent pupilli et viduffi
lacrimee ? Necadvocatus eorum,veiis noiis,Dominus

meunitatedivisero,perjuriireatumincurrensseter- ^ tuus, ipse testis, et judex, et gravis ultor, cigus

Dse poense obligatus inveniar, et cum auctore scis-
matis habeam in futuro saeculo portionem. »

11. Adalgerus : « Scio me, inquit, non magnam
habiturum expectationem in dicendo, reverentis-
simi Patres, cum omnia quee pro defensioue mea
dicturui sum, contra me fortasse videantur. Hoc
enim et in initio iatellexi, cum Dudo, Karoli miles,
ut hiigusproditionis auctor existerem, machinatus
est; cui cum responderem cur ex tanta massa ho-
minum ego clericus et sacerdos potissimum elige-
rer, ut seniorem et episcopum meum traderem ob
causam Karoli ad quem nihil attinebam,primumso-
cordiamet fatuitatem hominum me scire dicebat;
meum autem ingenium,prudentiam,animimagni-

judicium non effugies? Yide quid ante oculosipsius
egeris:sanctam pudicitiam virginumnonerubuisti;
matronas etiam barbaris verendas nudas reliquisti ;
orphanum et pupilium non respexisti. Parum tibi
hoc ; accessistiad templum matris Dei,cunctismor-
talibus reverendum. E^us atrium perfregisti, pol-
luisti, violasti.Quod ocuhibi viderunt,concupiisti ^.
Quod manus attrectare <>* potueruQt,rapuisti.Et nos
quidem contra divinum achumanumjusmisericor-
dia abutentes,quod clbi et potus abstulisti, non in-
dulgemus,sedpropterimpiatemporanonexigimus.
Exigimusautemreliquaomniaqusepollutismanibus
pervasisti, ac retines. Redde ergo, aut sententiam
dampnationisin pervasores rerum ecciesiasticarum

tudinem, mirislaudibus extoliebat; deniqueipsum Da sacris canonibus promulgatam, eamque ** in te

meum senioremhocita velle,sibiqueita prsecepisse
Gui cumfidemquasispopondissem,nontamen satis
tutum fore hoc mecum reputabam, nisi ex ipsius
senioris ore non bene creditaper memet ipsum sine
interprete recognoscerem;ejus amor,ejusimperium
me in has prsecipitavitmiserias. Quserebam tamen
ex eo,c(]gusnamfretus auxilioimperataperficerem,
et si li* sibi pertimescendum foret? Qui cum Karo-
lum sibipatruum esse dixisset, Mannasen >> quoque
et Rotgerum sacramenta quee voluerit prsestitisse,

latam multotiensque ferendam excipe lANATHE-
MA IN PREDONES »* Auctoritate omnipotentis Dei
Patris, et Filii^ et Spiritus sancti^ interveniente et
adjuvante beata Maria semper virgine^ auctoritate
quoque ac potestate apostolis tradita nobisque relicta
excommunicamus, anatkematixamuSj maledicimusy
dampnamus, et a liminibus sanctae matris xcctesix
separamus vos Remensium prcBdonum auctores, factO'
resy cooperatoreSf fautores a ptopriis dominis rerum
suarum sub nomine emptionis abaUenatores, Obtene^

VARLiE LECTIONES

*••... id 2. w opt, corr. obt. 2. w*necl. "quattuor2. "* rfec^M
rum 2' M concupisti 1 . concupivisisti t, >>* attractare 2. >« eam 1,

manassem 2. •>* commonitO'
•*• a- i. p. desunt 2«

w

SPDRU AUT ALIENA.— ACT. CONC. BASOL.

»%

brescanl ociili veslri qui concnpiverunl, arescant ma" A nosler cum clero et populo teneri ab hostibus pra-

nus qux rapuerunt, [debiUtentur omnia membra quse
adjuverunt »»]. Semper laborelis, nec requiem inve^
niatis, fructumque laboris vestriprivemini ; formidetis
etpaveatis a facie persequentis, et non persequentis
hasiis^ ut tabescendo deficiatis. Sitportio vestra cwn
Juda traditore Domini in terra mortis et tenebranmy
donec corda vestra ad plenum satisfactionem conver-
tantur. Hic autem sit modus plenae satisfactionis, ut
omnia injuste abtata, praster cibum et potum, propriis
dominis ex integro restituatisy coramque Remensi
eeclesia pcmitendo humiliemini, qui sanctam Remm-
sem ecclesiamreveriti non estis ; nec »»* cessent avobis
hae malediciiones scelerum vestrorum persecutricts,
quofndiu permanebitis in peccato pervasionis, Amen.
Fiat. Fiat. »

43. Quo perlccto, Gualterius Augustidunensis
aecclesis episcopus : <. Quidnam **, inquit, hoc por-
tentum est? Satisnesans mentis est hic episcopus,
quiprojacturavilissimffi supelleclis*** reosdampnat
super saiautem etcleriet populi captivitate tacet ?
Pro pauperumtuguriisforte magiscarie>7quam vi-
mentibns anathematizat, et pro templo Dci per
orbem terrarum famosissimonihil dicit? Nempe
omnis terrena creaturahominevilior est, etomne
manufactumsdificium templo Deivilius. Sedquia ^
forte Apostolus dicit : Si esurierit inimicus tuus^
eica illum ; si sititf potum da illi [Rom. xir, 20),
tamquam pietate usus prsedonibus cibum et potum
iDdalget, attamen ab auro et argento deterret.Quid

dicabatur. Rumor tatmem ab co factoe proditionis
frequens erat. Itaque nostrorum conprovincialium
communi consultu statuimus anathema in reos,
quod nullus aliquo modo se occultans subterfugere
posset. Ejus exemplar<o, si placet, proferatur. »
Prolatumque est in hunc modum :

« ORATIO INVECTIVA EPISCOPORUM REMBNSIS DtOCESEOS
VICE DECRBTl HABITA SILVANECTIS.

« Quousque se extendet effrenata licentia vestra,
alterius proditoris Judse satellites? Ad quem flnem
scelerum progredietur inccepta audatia vestri ducis ?
ducis dicimus Adalgeri presbiteri, qui nomen sacer-
dotalis dignitatis suc nomine polluit. Te igitur in-
terpellamus, funeste presbiter ; quid tibi visum est
n post illacruenta arma,quibusteLauduni exercuisti,
ut iterum vilis aposlata factus. Arnulfum Remorum
archiepiscopum traderes, cnmante eumvelut Adb-
simus custos cubares, conviva assiduus esses, con-
silia disponeres, sacrosancta administrares? Num
rigorem aecclesiasticffi severitatis, vel judicium om-
nipotentis Dei effugere te putasti? Urbis portas
aperuisti, hostes introduxisti, venerabile templum
matris Dei atque ipsis barbaris reverendum, relut
hostium castra oppugnasti.Num etiam vos predo-
num maxima portio,qui flecclesise iogentibus benefi^
ciis eratis obligati^qui dicitis : ffcerediiatepossideamus
sanctuarium Deiy qui signa militaria, loricati et ga-
leati, cum scutis et lanceis ante aram beataa Dei
Genitricis intulistis ; qui poilutis manibus pastorem

hoc ad pauperes Christi? Certeii aurum et argen- C ^^^ clero et populo inlra sancta sanctorum com

tom non perdiderunt, quia non habuerunt; sed

cibumetpotom,quemadusumvitffinonsinemagno

labore conquisiverunt.Ecce audistis, fratres, argu-

mentum perditi hominis,pauperum necatoris,pree-

donum nutritoris. Intellexistis quia ad hoc voluit

capi, ut sua simulata captivitas veram nobilium

efficeretcaptivitatem.Ideosacrilegosacommunione

non arcet,quiase auctorem sacrilegii esse cognoscit.

Nec sics> tamen evadit, dum auctores, inventores,

factores,cooperatores,fauloresque simul permiscet.

Ipse eniro auctor, cujus consilioet imperio proditio

facta est ; ipse factor et cooperator,ut per quemdam

sapientem dicitur: Comites iUi tui, manuserant tuw;

prehendistis, custodiffi distribuistis, carceri manci-
pastis, et adhuc retinetis ; num inquam vos divioa
jura effugietis ? Vos quoque,quorum dolo etfraiide,
consiiio et auxilio, tantum scelus factum est, cum
his <i qui principes tanil facinoris fuerunt conso-
ciandi estis, ut poenam peccati simul feratis, qui
in <* causa peccati simul conspirastis,honaque civium
Remensium prffidones impiissimi veiut sub hasta
distraxistis. Nec etiam vos abesse debetis, qui in
Adalberonem Laudunensem episcopum non minus
levia perfecistis; et ut pullulantem Mheresim rescin-
damus, qua3 dictitat omnia licere Karolo etiam in
sacris locis, Remensem simul ac Laudunensem

ipsc fautor, qui usque in pr»sens tacendo consen- D aecclesiam, utramque sacrilegio quamvis dissimili

sity et, ut fama est,magnisinsuperbeneflciis cumu-
lavit. Tendit materia hsec in immensum ; sed con-
trabo sermonem qua possum breviate, ne videar
quasi criminales dictare. »

14. Guidoepiscopus : c Siin propriis conscriptio-
nibas, ubi caveresibipotuit Arnulfus, ita iesusest,
qoomodo in proxima sinodo Silvanectis habita
dampnatttsnon est ? Conveneramus quippe in unum
Dos omnes qui hic adsumus Remorum diocesanei,
conqaestum sanctam Remensem fficclesiam,nostra_
ramoomium matrem,de8oiatum iri.MetropoIitanus

poUutam, a sacris removemus cfficiis, donec legi-
time reconcilietur utraque. Et ne quis nos talibus
monstrisbominum favere,talibusnegotiis assensum
prsebituros putet, sed pro fide qua vivimus omnibus
expositos periculis, sententiam nostram ita conflr-
mamus, stabilimus, corroboramus : ANATHEBIA
IN REOS. Auctoritate omnipotentis Dei Patris et
Fiiii et Spiritus sancti, interveniente et a^juvante
beata Maria semper virgine cum omnibus sanctis,
auctoritate quoque ac potestate apostolis tradita
nobisque relicta, excommunicamus, aDathematiza-

VARIiE LECTIONES.

» Hsec desunt i, "* ne i. m quodnam 2. »«* supp. 2. " glosa id est putredine i . in margine ipso
xfMMbulo eraso carie 2. »• f. q. 2. »» deest i. w exe 1 , « iis corr, his 2. " deest 1 . •• polul, 2.

Patroe. CXXXIX, iO

m

SBLVESTER H IPAPA.

m

muSy dampDainas, cl a liminibus, sanctaB malris A commiserunt claustris. St guis autem hoc decretim

cecclesiffi separemus, Adelgerumpresbiicrum, dia-
boli membrum, episcopi cleri et totius populi Re-
meosis traditorem; eos quoque qui higus traditionis
eztiterunt inventores» auctores, factores, coopera-
tores, fautores, civiumque depopulatores et a pro-
priis dominis rerum suarum sub nomine emptionis
abalienatores.His adjungimus Laudunensis episcopii
penrasoresy ac ipsius episcopi gravissimos tortores.
Fiat)llissicut&criptaradicit:Out(iu:erun^ : Heredi-
tate possideamvs sanciuarium Dei^ Leus meus, pone
illos ut roiam^ ei sicut stipulam ante faciem venti,
Sicut ifnis qui comhurit silvam^ et sicui flamma com-
burens wontes, ita persequeris eos in tempestate tua^
et tA ira tua turbabis eos. Imple facies eorum igno-

violare temptaverit, et ecclesiasticae excommunicaiioni
subjaceaif et severitatis regue ferietur senientia.
Ecce hic plane dicitur, quod ab episcopis excom-
municandi sint bi sacrilegi, et a rege digna pro
meritis poena animadvertendi. Sed quis episcopus
absolvere potest, nisi poenitentem ^^ et digna saii»-
faciioneveniam posiulantem? At hi quando saiisfe-
crunt ut absolvi possent, cum hominem revera
captum abire liberum siverint? Sed esio,ArDulfus
eos absolverit.; cur ergo clericusejusRaiuer "^i vi-
cedominifiliusretentus est? Si per vimfacium est,
et Arnulfo invito, in crimine sacrilegii permaneDies,
eiiam ab idoneo episcopo absolvi non potueruDl.
Si autem eo conseniiente,obligationem pro absolu-

imma, et quxrent nomen tuumf Lomine. Erubescant B tione ab obligato acceperunt. Item esto ; Araulfus

ei conturhentur in sseculum sseculi^ et confundantur
et pereant, Ei cognoscant quia nomen tibi Dominus,
tu solus aUi$s%mm in omni terra {PsaL lxxxii, i3-19).
Etquia pupillum etviduam non miserati sunt,neque
templaDei reTeriti, dominiumquescclesiarum sibi
usiirpaverunt^liantfilii eorum orphani et uxoresvi-
dun; scrutetur foenerator omnem substantiamipso-
nim^ et diripiant alieni labores iUorum. Nutantes
uaQsferantur lllii eorum,et mendicent,ejiciantur de
habitationibus «« suis. Fiant dies eorum pauci, et
principatum eorum accipiat alius. Et duplici con-
. tricione contere eos, Domine Deus noster, nisi resi-
pisei^t et iBCclesiffi catholicie fructuosa poenitentia

eos absolverit. Quomodoidsinesuorum clericorum
proesentia potuit? At eos non interfuisseconsiaa-
dum absolverentur. Interfuerunt auiem dum obli-
garentur. Irrita igitur habenda est, quee sollempais
debuii esse^ si in abditis absolutio facia est. Scri-
ptum quippe est in concilio Garthaginis capitulo 23,
ut episcopus nullius causam audiat absque prsseo-
tiaclericorumsuorum,alioquin irrita eritsenieaiia
episcopi, nisi clericorum praesentia confirmetur. Ei
quia scriptum est : Impius cum in profundum pec-
catorum venerit, contempnit (Prov» xviu, 3), tauto
rum scelerum ipse sibi consciuSy sacrosancia ira-
ctare non erubuii, in secclesia quam fraires ei

satisfaciant* Amen. Fiat. Fiat. » n coepiscopi nostri Remorum dioceseos nostro coo-

i5. Siguinus archiepiscopus : « Pervenit hoc scri- sultua communione suspenderunt justissimis decau

ptum ad QOtitiam Arnulfi ? » — Dictum est perve-
nisse. — >Subjunxit: «c Suspendit sepost ab^^eorum
eooimaaione quos jusUssime damnatos accepit? —
Immo, iaquiunt, eos omni fidelium communione
dignos habuit. — Ego, inquit, non satis admirari
queo super ejus ^ audatia. Primum ipse praedo-
nes suos a communione removit eisque modum
dampnationis prffiscripsit, ut omnia icguste ablata
xeatituerentf^coramqueRemensi secclesia humilia-
rentur, qui sanctam Remensem aecclesiam reveriti
noQ esseat; etsicut pauloante a quibusdamfratri-
bus mihi relatum est, restitutio amissarum rerum
aut vix uUa facta est aut nulla ; poenitentia autem

sis. Quapropter, si placet, capitulacanonumsuper

his perquirantur, ut nemo causetur, hunc nosiro,

sed sanctorum Patrum dampnatum essejudicio.»

Sjnodus dixit : « Placet, perquirantur. » PerlaUB

sunt iiaque in medium hee senteniise :

i6. De dampnatis ei ministrare temptantibus ex
concilio Antioceno capitulo ^s 4. Si quis episcopus
dampnatus a synodo presbiter aut diaconus a suo
episcopo, ausi fuerint aliquid de ministerio sacro
contingere, sive episcopusjuxiaprsecedentem con-
sueiudmem, sivepresbiteraut diaconus,nullo modo
liceat ei nec in alia sjnodo resiituliouis spem aui
locum habere satisfactionis, sed et communicantes
ei omnes abjici de seoclesia, et maxime si, postea-
quam didiceriut adversum memeraios prolaiam

a nullo publice suscepta, ob facinus publice admis- D xuisse senteniiam, eisdem communicare tempiave-

sum. Occulte autem qui potuit, cum scriptum sit :
Qui publice peccat publice pcmiteat; vel quomodo
pro vili supellectile *• reos dampnavit, sicut frater
et coepiscopus noster Gualterius paulo ante relulit,
pro violataecclesiaa communione nullum removit ?
▲n viie putavit esse crimen, quod divinse leges
per se totum ulcisci posse non putant, nisi ab hu-
mana jura transfundant ? Sic enim scriptum est in
Toletano *• concilio capitulo iO : Nul teneantur
iventu necessitudiniSf qui dominicis se defendendos

rint. Item : Si quis excommunicalus ante audiea-
tiam communicare praesumpserit, ipse in se dara-

f^nationem protulit. Exconcilio Carthaginis, cap, 29.
tem placuit universo concilio, ut qui excommnDi-
catus fuerit pro suo neglectu, sive episcopus sive
quihbet clericus, et tempore excommunicaiioiiis
suae ante audieniiamcommunionem pra»umpserii,
ipse insedampnationisjudiceturprotulisse senten-
tiam. Ex conciiio Cariaginis^cap. ?* 13LUt episcopus
qui contrasuam professionem inconcilio habitam
venerit, deponatur. Siquisconira professionem vel
subscnptionem suam venerit in aiiquo,ip8e se ho-
nore privabit.

VARLE LECriONES.

i4 de h. (fe5»nM . « hab 1. ••hujus2. •' restituerant 2. w sup. 2. «» tolelanio 2. '* pcenitieniia 1
9i reineri 2. ^* kapitulo 3. *" deest I.

301

SPURIA AUt ALIENA. — ACT. CONC. BASOL.

m

17. Arnulfu3 episcopus dixit: «QuamvishcBc ita A ranliapr»teritorumgestorumpressi,otanatheinate
se habeant, reverentissimi^^Patres, ccrtumquesit ad dicendum provocati,

hnnc Axnulfum omnium Patrum concordibus dam-
pnari sententiis, tamen ne in invidiam adducamur,
adznoveantur ?> siqui suntstudiosiejus defensionis,
habeantque locum contradicendi, suumque Arnul-
fum quomodolibetdefcnsandi. Sitque hocnostrum
edictum sub disciplina fficclesiastica, ita ut nullus
deinceps excusandi pateatlocus. Excusetnunc, qui
eum justas putat habere causas. Hic clerus ipsius
adest; hic abbatesscientiaet eloquentia non igno-
biles. Erigant jacentem, attollant humiliatum ; et
si injuste dejectum existimant, qua justitia refor-
mari debeat edoceant. Non enim in ruina fratris ct

Facto itaque silentio, diversarum partium mul-
tiplicia librorum volumina subito apparuerunt.
Multa denique inmedium prolata,multaintercou-
sidentes s^ collata, ingens spectaculum prsebuerunt;
in primisque Stephani archiepiscopi et trium con-
ciliorum epistola ad Damasum periecta est; item-
que Damasi responsio continuata in hunc modum:

20 •*. Quod •» episcoporum et summorum negotiO'
rum eccksiasticorum causas semper ad sedem aposto-
licum sint referendas. Domino beatissimo et aposto-
lico culmine sublimato sancto Patri patrum Damaso,
papse et summo omnium prsesulumpontiflci, Ste-
phanus archicpiscopus concilii Mauritaniffi et uni-

consacerdotis nostri Iffitari nobis fas est, nec quis- versi episcopi de tribus conciliis AfricanoB provin-

... ,. . j . . 1 A "D ciffi. Notum vestrffi facimus beatitudmi.auod aui-

qaam mjunam ?• smdocet, si ea quffi contra Ax- B damfratresinconflnionobispositi,quosdamfratres

Dulfum dicla vel facta sunt veracibus cognoverit nostros, venerabiles videlicet episcopos, vobis in-

refelliassertionibus. »

i8. Siguinus archiepiscopus dixit : uSicut frater
et coepiscopus noster venerabilis Arnulfus perora-
vit, auctoritate Dei Patris omnipotentis et Filii et
Spiritus saucti, adjuvante beata Maria semper vir-
gioecam omnibussanctis,auctoritate quoquehujus
sacri conventns, prfficipimus ut nemo in hac sy-
nodo silentio tegat quffi pro defensione Arnulfl pu-
taverit esseidonea, vel si ea quffi circa ipsum facta
soat reprehensione digna existimat. Nec deinceps
alicai licentia'''' pateat refricandi aut remordendi,
quod hoc sacrosanctum ?• conciIiumdecreverit,qui

episcopos,
consultis «* propriodejicere mohunturgradu; cum
vestrffi sedi episcoporum judicia •• et summorum
flnem eccIesiasticorumnegotiorum,in houorebea-
tissimi Petri, Patrum decreta omnium cunctam re-
servare •• sententiam, inquirendi reverentia, de
Dei rebus,quasomnicuraetsoIIicitudine observare
debemus. Maxime vero debent ab ipso prffisulum
examinari vertice aposlolico, cigus vetusta sollici-
tudo est tam mala dampnare, quam relevare lau-
danda. Antiquis enim regulis censitum est, ut quic-
quid horum quamvis in rcmotis vel in longinquo
positis ageretur provinciis, non prius tractandum
vel acipiendum sit,nisiad notitiamalmffi sedisvea
strffi fuisset deductum, ut eius auctoritate iuxta
quod fuisset pronuntiatum lirmaretur, et reliqua

8c nunc defensioni subduxerit, cum utiqueetexc multociens, talia et his similia quffi super his con-

tanto tempore excurrere ?• potuerit, et nunc ei
omnis copia dicendi adsit. Sed nec occasione insi-
diaram sibi quisqucim blandiatur^ cum sciamus
principes nostros omnibuslicentiamabsqueiujuria
Teniendi et causas proprias exponendi quffi vellent
concessisse. Sit, accusatoribus sive obtrectatoribus
tam prflesentibus quam futuris^velcontraArnuIfum,
vel cootra uos, testis conscientla prffisens, qua in
extremo examine quisque dijudicandus est; sitno-
bis judicantibus prffisens fqrma Christi in ultimo
jadicio •« judicantis ; habeant defensores exemplar
misericordiffi,qua misericordibus miserendum est.»

19. Hiccum ab universisPatribuspronuntiatum

stituta suut. Quibus si inlicite factum est, ut sem-
per vestrffi sedi consuetudo fuit, festinanter occur-
rite, etpro his virilitcr utpatet pro fliiis certantes
state. SicutbencadJesum liliumSidrach •^dictum
est: Usque ad moriem certa pro veritate, et semper
Dominus Deus tuus pugnabit pro te [EccU, iv, 33).
Accipere enim personam impii, non est bonum,ut
declmes a veritate judicii. Si •• minusinlicitasunt
hffic, pateat nobis talis omnis licentia, beatissime
Pater, aut si liceat, hos vel aIic[uos etiam minorum
graduum clericos, nisi canonice tempore legitimo
vocatos, autsinelegitimis accusatoribus aut absque
veris et innocentibus testibus, vel nisi manifeste
canonice convictos aut sponte confessos, vel a suis
sedibus ejectos, aut suis rebus expoliatosvocaread
synodum vel dampnare ; quia legimus eosnonposse
canonice ad synodum •«ante suam diutenendam et

csset : «Placet,pIacet,hoc edictum Patris Siguini 1 » D gubernandamjuribus scilicet pleniter resumptis re-

sUipor se quam plurimis infudit, quipertinaciepi-
scoporumsententiaArnulfum dampnandum fore pu-
tabanl. Quosdam autem spes defedendi in magnam
animi alacritatem perduxit. Et suffi quidem fficclc-
siffi filii accusare nolebantpudorcpermoti ; defen-
dere aatem minime prffisumebant, conscientia .si-
mul et anathcmate devincti. Sed aderant accrrimi
defensores, scientia et eloquentiainsignes, Johan-
nes scolasticus Autisioderen«is, Romulfusabbas Se-
Dooensis, Abbo rector coenobii Floriacensis, igno-

stitutiouem vocari »o[suisqueomnibus sibi legaliter
restitutisiutegerrime»»] ant " utveniant adsino-
dus nisi spontc voluerint impcrare ; et reliqua.

21. Item epUtola Damasi ad eundem Stephanum
et ad concilia AfricXy quod episcoporum judicia et
majores causae non aliier quam auctoritate •» sedis
apostolicse sint terminandae. Damasus servus servo-
rumDci atque per gratiam ejus episcopus sanctffi
catholicffi fficclesiffi urbis Romffi,Stephanoarchiepi-
scopo concilii Mauritaniffi, et universis episcopis
Africauffi proviutiffi. Lectis fraternitatis vestrffi nt-
teris, prirao gratias ago, quod tantorum fratrum
merui benedictione frui ; deinde quod circa fratres
sollicitos ^vos repperi, et cum eis crucem Domini

VARfiK LECTIONES.
'* reverendissimi 1? '» admoneantur 2. '• in i. 2. " scientia2. '• sacrosancto I. 7« occurrere 2,
» joditio 2. •^ consedentes 2. •> divisio nonnisipost referendffi iegitur in 2. •• Quid 2? •« i. a. p. 2 •
» jaditia2, saepius. •• t. e. reservarunt. «t sirach 2. •• sin 2. •• s. vocari a. 2« ^ deest 2; 9i desunt ii
** i. et sit imperare ut v. ad s. n. sp. v. et rel. 2. •' corr^ ex aucter. 2«

30^

SILVESTER II PAPA;

304

deferre qui ait : ©1«' vu// venirepostme, ahneget se- ^x\\h\\'yoh\s verius significare aueo, quam sancti

inel ipsunij et tollat crucem suam, et sequalur me
{Matth, XVI, 24), et reliqua ad hunc modum perti-
nentia. Igitur quoniam prsesenti oportune gesto-
rum consultationeapostolicisvestrabeatitudo visce-
ribus commota, nos ortata»^ est tuitionem fratrum
apostolica impendere auctoritate eteorum injuriis
subvenire, dum constet vos eadem cum Apostolo
compassibiliter»»dicere : Quis infirmatur, et ego non
infirmor ? Quts scarulilizatur,etego non uror(fl Cor.
xi, 19)? satagentes, ne aliquis de bis qui nobis cre-
diti sunt, a ssevis bestiis laceretur aut capiatur ; pro
qua re oportet juxta vestram prudentem commoni-
tionem, magis autem secundum Domini divinam
prfficeptionem, uos quisupra domum ejus,hocest
universalem catholicam fficclesiam,episcopale susce-
pimusministerium, sollicite vigilare, ut ne quid de
sacris ejus muneribus, idestapostolicijuris,aposto-

Patres definierunt, et nostriprfiBdecessores apostoli-
ca auctoritateroboraverunt.Itaenimhsecse babent.
Episcopos ejectos, atque suis rebus expoiiatos,
fficclosias proprias primo recipere, et suaomnia ois
legaliter reddi, sancti canones dccreverunt ; et
postea si quis eos accusare vellet, sequo periculo
lacere sanciverunt ; judices esse ^^ decernentes
episcopos, recte sapientes,etjuste volentesadtem-
pus; diuque illisresumptis juribus^oi et suis pote-
stativc fruentibus rebus, amicisque ct Dei servis
sapientibus consulentibus viris m ecclesia convc-
nientes, ubi testes essent singulorum, qui oppressi
videbantur ; etreliquaad buncordinempertinentia,
quae prolixitatem vitantes hic noniuseruimus, quia
his sufflcere credimus. Si quis autem his non est
contentus, legat ea et saciabitur. Scimus enim ho-
minesinermes non posse cum arraatis ritepugnare.
lorumque successoribus atque ministris, quisq^uam Sic nec illi qui ejecti, vel suis bonissunt expoliati,
nobis aormitantibus valeat supprimi atque injuste ^ cum illis qui in suo stant statu, et suis fruuntur

nobisque inconsultis dampnari ; — scitis, fratres
karissimi, firmamentum a Deo fixum et immobile,
atque titulum lucidissimumsuorum sacerdotum, id
est omnium episcoporum, apostolicam sedcm esse
coastitutam,et verticem eecclesiarum.Tu es enim,
sicut divinumpronuntiat veraciter verbum, Petrus,
etsuper firmamentum tuum 8ecclesi6ecolumna!,qui
episcopiintelliguntur,confirmatcesunt;tibietcIaves
regni coelorum commisi '>, atque ligare et solvere
potestatem quffi in coelis sunt et quse in terris pro-
mulgavi.Tu profanatorum hominum etmembrorum
meorum maximeque meorum discipulorum existis
ut princeps et doctor orthodoxse et immaculatce
fidei; cigus vice hodie gratia Dei legatione pro
Ghristo fun^imur,et omnes hujus sanctee sedis prae-
sules ejus vicem g[e8serunt,gerunt, etgerent. ideo
omniaqua3innotuistis,non licere mandarem, nisi

amicis atque boiiis, litigari rite possunt. Nec sjBculi
quoque Icgesbsec ssecularibus fieri permittunt;se(i
prius ejectos vel oppressos aut expoliatos cum suis
omnibus rcstitui jubent, et postea suo tempore,
sicut Icx eorum continet, ad placita vcnire pra^ci-
piunt ; ncc ullacarccris custodia appellantem arceri
permittunt. Doccnt enim cx parte, sicut nostis,
terrena, quae sunt coelestia. Accusatores vero et
accusationes, quas soiculi leges non adsciscunt,nul-
latenus sunt in horum admittendee causis; auia
omne quod irreprehensibile«><est, catholicadefen-
dit secclesia, et hoc a majoribus definitum esse, pro-

gter pravorum hominum insidias, non dubitatur.
ecet enim Domini sacerdotes fratrum causas pie
tractare,etvenerabiliter iutendereio» atque eorum
judicia super sacridcia ordinare, ne proterve aut
tjrannicadominatione, utde quibusdam refertur,

YOstampleniterinstructosessescirem,quodcunctap sed caritative pro Deo et fraterno amore cuncta

super quibus consulitis inlicita esse non dubitetis.
Discutere namque episcopos e summorum secclesia-
sticorum causas negotiorum metropolitanos, una
cum omnibussuiscomprovintialibus^itaut nemo ex
eisdesit, etomnes in singulorumconcordentnego-
tiis,licet;sed deflnire eorum atque ecclesiarumsum-
mas quaerelas causarum, vel aampnare episcopos,
absque hiyus sanctee sedis auctoritate minime licet;

?[uam omnes appellare, si necesse fuerit, et ejus
ulciri auxilio oportet. Nam,ut nostis, sinodum sme
ejus auctoritate fleri non est catholicum, nec epi-
scopus»? nisi in legitima synodo et suo tcmpore
apostolica vocationecongregata, dcflnite dampnari
potest; neque ullaumquamconcilia rata leguntur,
queenonsuntfuItaapostolicaauctoritate.Accusatores
autem clcricorumet tcstcs, super quibus rogitastis,
absque ullainfamia aut suspicione^^ vel manifesta
mascula et verae fldei pleniter instructi esse debent;

peragere, et quod sibi quis fleri juxta Dominicam
vocem non vult, alii inferre non proisumat; et in
qua mensura mensi fueritisy remeiietur vobis {Matth.
vii, 2). £a vero quffi apostolorum prsedicatione et
Patrum institutionepercepimus, semper tenercde-
bemus, ne aliqua nova cudere, aut ad noxam fra-
trum semper intendere videamur. Sed alterutruni
onera portemus,ut juxtaApostolum legemDomini
adimptere valeamus [Galat, vi, 2). Tempus enim
congruum prsevideri oportet, quando unuscujusque
accusatae personse causa rectissime in mediumpro-
ducatur,quatinusgravitatcmejusy ct consonantiam

?[U8e contra Patrum decreta, vel synodum *»* con-
essionem prodiminimecognoscatur,quamordina-
biliter omnes ^os intendant, ut ad eam in omnibus
rationabiliter rcspondeant, etjuste sevelle mani-
feste ostcndant.NuIlusautemintroducaturpersona-
liter ; sed accusatores et accusati a?qua audiantur

et tales, quales ad saccrdotium eligere divina ju- ^ ratione juxta quod gestorum ordo exigit. Accusa

het auctoritas. Quoniam sacerdotes,utantiquatra-
dit auctoritas, criminari non possunt, nec in eos
iestiflcari, qui ad eundem non debent ncc possunt
provehi honorem. Vocatio enim ad synodum juxta
decretaPatrumcanonicacjusqui impctitur»», tam
sua prsesentia quam et scnptis atque apocrisiariis,
perspaciumfleridebetcongruum atque canonicum;
quia nisi canonice vocatus fuerit suo tempore et
canonica ordinatione, licet venerit ad conventum
quacumque necessitate, nisi sponte vohierit, nulla-
tenussuisrespondebitinsidiatoribus ; quoniam nec
ss^culilegesbocpermittunt fieri, quanto magis di-
yin(e?De ejeclis veio atque suis rebus expoliatis

VARliE LECTIONES

•* h adjectum tn 2. •» cump. 1. •« commisi 1 ? »7 cpiscopos « .
icctur 4 ? «oi viribus I, *«* in imnu recentiori 2, wj ailcndere 2

tores vero et judices non idem sint, sed pcr sc
accusatores, per se judices, per se tesles, per sc
accusati, unusquisque in suo ordinabilitor ordine.
Nam iuscriptio primo semper flat, ut talioncm
calumniator rccipiat, quiaanle inscriptionem ncmo
debet judicari vel dampnari, cum et sfficuli legcs
ha;c eadem retineant;de quibus omnihus vera scm-
per fiat oiquitas, quatiuus accusationis et judicii ac
testimonii mercedem perveritatein pestorum con-
sequi valeant. Scriptum est enim : AbominatioDo-
mino labia meridacia (Prov. xii, ^.2) ; el : Tesiem
fallacem profcrentem mendacia^ et seminantem inter
fratres scandala atque litigia {Ibid. vi, 19) ; ip^o

[\JE LECTIONES.

{ ? »7 cpiscopos 2 ? »« suspicione 2. »• imp. 2. ««<> Ju-
ri 2, w» atlcndere 2. lo* ita 1. 2, io5 o, i. ul ed. e. i. o,

MS

SPURIA AUT ALIENA. — ACT. CONC. BASOL.

!^06

monente atqne dicente : Non faeies ea/timntam A actumagnovimuSjdetrahereautaccusarepreesuinat

proiimo tuo, nec vi opprimes eum : non fucies quod
mquum esty nec injuste judtcahis, non considerabis
personam pauperis, nec honores vultum potentisjuste
judica proximo tuo {Levit. xix, i3-i5) ; et: Quodti-
binonvis /ieri alteri nefacias{Tob.i\, i6), et reliqua
maxiroe. Et prseceptum habentes apostolieum, at-
* iendere nobis ipsis et gregi, in quo nos Spiritus
sauctus posuit episcopos regere Dei (ecclesiam,
quam adquisi\it per sanguinem suum proprium
{Aetj XX, 28), convenit io«. Attendite lupos, atten-
dite malos operarios,qui perversa faciunt et adversa
iocuDiur, ut detrabere semper discipulosDominiet
iafamare queant. Quos corrigerevoset omnesDo-
mioi sacerdotes summo studio oportet, quia pejus
malum non est, quam utcives civibusinvideaut,et
sacerdotes vel clerici sacerdotibus vel pontiOcibus
iasidientur. Testante etiam veritatis voce: Quivos

?fuemquam sacerdotum ; ^uia injuria eorum ad
^hristum pertinet, cujus vice legatione pro populo
Christi san^uineredemptofunguntur. Gausasenim
eorum, quia Dei causae sunt, ejus esse judicio re-
servandas, qui valet corpus occidere et animam
mittere in gehennam, qui dicit \Mihivindictam,et
ego retribuam (itom. xii, i9];apudquemcons('ientla
nuda est, cui non absconduntur occulta. Instruen-
di etiam omnessunt, quoniam per nosilHsGhristus
intonuit non esse ovium lupi msidias prsevidere,
sed pastoris. Monet igitur beatus apostolus PauIuSt
ne dehis temere leviterque preesumalur judicium,
de quibus nemo polest verius vel melius judicare
quam Deus : Tu autem^ inquit^^uare judicas fratrem
tuum ? aui cur spemis eum ? Omnes enim stabimus
ante tribunal Dei, Scriptum est enim : Vivo ego, di^
cit Dominus, qmniam mihi fleetetur omne genu, et

tangit, tangU pupillam oculi mei (Zach. ii, 8) ; et ; ^ omnis lingua confitebiiur Domino. Itaque uhusquis-
Qui scandalizaverit unum de pusiliis istis, melius est ^ que nostrum

ut suspendatur mola asinaria in colium ejus et de-
mergatur in profundum maris {Matth. xviii, 6) ; et
item : Beatus qui non fuerit scandalizatus in me
[Matth. XI, 6)« Ille procul dubio scandalizatus est
in Dominum ^o'', qui ejus scandalizat episcopum
rel sacerdotem: Et multa talia, quse hic non mse-
runtur,neniinis prolixaefficiatur epistoI».Mone;ites
quoqueinstruere debetis memoratos vicinosvestros
ttt a ialibus se subtrahant, et quoe inlicite circa
praefixos fraires egerunt, cito corrigant. Et quos
Dobis inconsuUis leserunt, nobis inconsultis plena
satisfactione sanent, et cito sibi eos reconcilicnt,
si Doluerint apostolicse sedis suscipere censuram.
iVam si quid fortasse in eis aut coniracos emcrse-
rat, nosiruni fuerat expectandum examen, ut no-
stra, ut scmper huic sedi fuit concessum privile-
gium, aut condempnarentur auctoritate, aut fulci-

pro se rationem reddit Deo {Rom. xiv,
i0-i2). In hoc ergo non sibi quispiam temerarius
ausus usurpet, ut preeter quodad concordiam per-
tinet, aliud agat, unde unitas eecclesiee disiipetur,
Non ergoleviter quisquam assentiat in detractione.
vel judicatione,autdampnatione fratrum,maxime-
que sacerdoium, qui proximioressunt Deo, et qui
proprio ore Christi corpus conficiunt ; quia ob hoc
venit iraDei in fiIiosprevaricatorum,quiChristum
in suis persecuntur membris. Nolite" fratres,nolite
effici participes eorum nec communicetis peccatis
talium, aut infructuosis verbis, iilorum. Magis au-
tem et redarguite talium ccetus, qui extendere
moliuntur quasi arcum in fratres linguas suas.De-
fendite ergo fratres, et omnes moneie, ut armen-
tur contra fratrum persecutores.Confidimusautem
de vobismeliora etviciniorasaluti ; quianequemors
neque vita^nequo angelinequeprincipatus,neque instan-

renlur auxilio. Neque enim suo pro libitu nostra C tianeque futura,neque fortitudoneque ultitudo,neque

debuerant jura pervadere absque apostolicse sedis
dispositione mandante.A talibus deincepsomnesse
abstineant sacerdotes, qui noluerint ab apostolicae
pelrae, super quam Christus, ut preedictum est,
universalem construxitaeccIesiam,cui episcoporum
?umma judicia atque majorum causas lo», sicut
pauto superius memoratum est, reservatse sunt,
»)Iidilate atque sacerdotali honoresecludi.lnduciee
eoim accusatis in criminalibus episcopis sex men-
5iam,YeI eo amplius si necesse fuerit, concedendee
sunt;quoniam et laicishoc pcrmissum, nullus se-
<*ularibus irobuiusdisciplinis ignorat; quautomagis
sacerdotibus, qui superiores esse eis non dubilan-
tur?Habeiur quoque in decretisPatrumsancitum,
Don fore canonicum quemquam sacerdotem *o»ju-
dirare vel dampnare, antequamaccusatorescanoni-

profundum neque creutura aliqua, Magistro gentium
docente, poterit nos separare a caritate Domini no-
siri Jesu Christi (Rom. viii, 38, 39), quse maxime
in sacerdotibus et reliquis perflcitur membris ejus.
Nolite itaque omittere confidentiam vestram, quffi
magnam habct remunerationem. Ecce enim judex
ante januam assistit, coronas hilariterpromittens,
his "1 qui pro eo fratribus auxilium ferunt, et op-
pressis succurrunt, atque in caritate conlaborant.
Quodsi subtraxerit se quis, non placebit Deo, sed
cadet m;quia non sublevavit cadentem sedemar-
cuit. Et post aliquanta : Temere enim judicat, si
quis episcopum abs(jue sedis apostolicee auctoriiate
condempnat, cum ei, utpaulo superius preelibatum
est, bocspecialiter privilegiumreservatumsit.Item
post aliquanta : Ille procul dubio facit iniquitatem

fe examinalos pr^esentes habeat locumque defen-D in judicio, n"i ^* sibi vindicat quae ei vindicare

dendi accipiat, id est **<> induciasecclcsiasticasad
abluenda crimina et c£etcra;nec exira propiiarn fiat
proyinciam primodiscussionis accusatio sine apo-
>lolicapr2eceptione,cui in oranibus causis debetur
reverentia custodiri ; quoniam et antiquadocethoc
I^atrum regula, in quael imperialia pariterstatuta
^oneinunt. « Criminum, inquiunt, disciissio ibi
airiiandaest, ubi crimen admissum est ; namaliubi
crirainum reus prohibcturaudiri, ct alibiin cano-
nibus prjpcipitur, qua^cuuque negotia in suis locis
ubi orta sunt finienda, » et reliqua. Talia et his
^unilia, salva iamen in omnibus apostolica aucto-
nlale, ut nihil in his diffiniatur, priusquam ei pla-
^recognoscaiur, qua omnessuifullos essc oportet.
fci Hqiiideisgrave intolerandumquc acciderit, ejus
•'^l s«»mper expectanda censura. Neque enim pro-
tme autstimulu sua; cogiiationis irapulsus,utsippc

non licet, ideoque huic sedi concessa sunt, ut iis
nullus usurpare sine ejus consultu praesumat, qui
noiivult honore ccclesiastico indignus autcontem-
ptusjudicari.Itaqueoportetpropulsareneglegentes,
sed ita, ut nocentes non roborentur ; et bonos im-
prohis atque insidiatoribus fratrum resistere, ne,
torpore desidim oppressi, taciturnitatis teneamur
obnoxii. Itaque qui potest obviare et perturbare
pervcrsos et non facit, nihil cst aliud quam fa-
vere impietati. Nec enim caret scrupulo societatis
occultm, qui manifesto facinori desinit obviare; et
reliqua,

22k Allatus li^ est autcm etiam ab Lotha-
ricnsi regno per manus Ratbondi episcopi Novio-
nieusis, in quo hsec continebantur :

VARLE LECTIONES.

"^ c. El iterum attendere lupos atteiidere 2. i<" doum 2. »08 iCa i. 2. lo» sacerdotura 2.
ilem 1 ? 111 promitens is 2. **« cadit 2. u» deest 1. n* Ablatus corr. oblatus 2.

iw id 2.

Ml

SILYEST£R U PAPA.

m

£x decreiissancli Clementis papee de accusatione A videantur.Ideo ista dicimus, quiahis scripUsTestris
episcpporum : Accusandi vel testificandi liccntia repperimus quosdam episcopos vestris in partibus

denegetur, qui Cbristiaufie religionis et nominis
dignitatem^is etsua?. legisvel suiproposili normam
aut regulariter prohibita neglexeruut. Transgres-
sores enim legis suoi sponle ejusque violaloics
apostates nominantur. Omnis enim apostata refu-
tandus est, et ante rcversionem suamnon inaccu-
satione aut tcstimonio suscipiendus.

Ex decretis Stephani papee : Nullus episcoporum
dum suis fuerit rebus ezpoliatus, aut a sesepropria
qualibet occasione pulsus debet|accusari, aut a quo-
quam ei potest crimen objici, priusquamintegerri-
me restauratur,et omnia quae ei ablata quocumque
sunt ingenio legibusredintegrentur, et ipse proprioe
sedi et pristino statui regulariter reddatur.

Item ejusdem i^^ : Accusatores et accusationes
quas saiculi leges non recipiunt, et anlecessores
nostri prohibuerunt, et nos submovemus. Nullus

a propriis ovibus accusatos, aliquos videlicet ex
suspicione, et aliquos e\ certa ratione, et idcirco
quosdam suis esse rebus expoliatos, quosdamvero
a propria sede pulsos; quos scias nec ad sjDodum
provincialem, nec ad generalem posse vocare,
uec in aliquibus judicare, antequam cuncta qu»
eis sublata sunt iegibus potestati eorum redinte-
grentur.

Item cx ejusdem: Errorem vestrum corri^ite,
fratres, et ab omni erroris macula vos cuslodite.
ut purum Deo munus offerre valeatis. Servos Dei
nolite persequi ; episcopos nolite infamare, neque
accusare, quia Deus eos suo judicio voluit rese^
vari.

Ex decretis Adriani papse : Homicidee, malefici,
fures^ sacrile^i, raptores, veniOci, adulteri, et qui
raptum fecerit vel falsum testimonlum dixerit, seu

enim alienigena, aut accusatorepiscoporumfiataut ^ qui ad sortilegos magosque cucurrerint, nuUatenus

judex. Unde et deLoth scriptum est ; Ingressus es
ut advena^numquid ut judices ?{Gen. xix, .9.) Accu-
saior autem eorum nulius sit servus aut libertus,
nullaque suspecta aut infamis persona. Repellantur
etiam cohabitantes inimicis et omnes laici.

Ex decretis Sixti papse : Nemo pontificum ali-
quem suis rebus expoliatum episcopum aut a sede
pulsum 117 excommunicare aut judicare prsesumat
quia non est privilcgium, quo expoliari possit jam
nudatus.

Ex decretis Julii papse : Si quis ab hodierna die
et deinceps episcopum proeter hujus sanctffi sedis
sententiam dampnare autpropria sede pellerc prae-
sumpserit, sciat se inrecuperabiliter esse dampna-
tum et propriocarere perpetim honorc,eosquequi
absque nijyus sedis sententia sunt ejecti vel dam-
pnati ii0,hujus sancUesedis auctoritate scitote pri-

ad accusationem vel ad testimonium erunt admit-
tendi. Qui crimen intendit, agnoscendum est si
ipseante non fuit criminosus, quia periculosum est,
et admittinon debet rei adversusquemcumquepro-
fessio.

Ex decretis Fabiani papse: Similiter statutum est,
et nos eadem statuta ftrmaates statuimus, ut si
aliquis clericorum suis episcopis infestus aut insi-
diator fuerit, eosque criminari temptaverit, aut
conspirator fuerit, ut mox ante exammatum judi-
cium submotus a cIero,curiaetradatur ; cui diebus
vitse suce deserviat, et infamis absque ulla restitu-
tiouisspe permaneat ; necuIIusumquamprKsumat
accusator simul esseetjudex.

Ex decretis Marcelli papsB : Si qui episcoporum
expulsifuerintaut expoliati suis renus,primo omnia
legaliter reddi quee eis ab inimicis aut a "« pcrse-

stinam recipere communionem,et in propriis resti- G cutoribus ablata sunt, et sedes propriascumomni-

tui sedibus.

Item : Nocumenta episcoporum sunt prohibita,
ita ut qui talia temptaverint, aut eis nocere prae-
sumpserintjsiquidemclerici fuerint,a proprio gradu
deciaai)t;si vero monachi aut iaici fuerint, anathe-
matizentur.

Ex decretis Symachi papse : Ordinis dignitate et
communione privetur, qui vivo pontifice quolibet
iDodo episcopatum ejus convictus fuerit ambisse
vel temptasse, omnesque pariter hu^us culpae reos
anathematis poena duximus plectendos.

Item : Nulli fas est vel velle vel posse transgredi
apostolicffi sedis prsecepta, nec cjus dispositionis
ministerium,quodomniumsequioportetcaritatem.
Sit ergo ruinse suib dolore prostratus, quisquis
apostolicis voluerit contraire decretis ; nec locum
deinceps inter sacerdotes habeat, sed extorris a
sancto ministeriofiat ; nec de ejus judicio quisquam D
pobtea curam habeat, quoniam jam dampnatus a
sancto ministerio fiat ; necde ejus judicioquisquam
propria inoboedientia, atque pra^sumptioue a quo-
quam essenondubitatur,c|uia majoris excommuni-
cationis dejectione est exigendus, cui sancla; a*.c-
clesise commissa fuerit disciplina, quia non solum
prselatsesanctfiesecclesise jussiouibus parcre debuit,
sedetiamalios ne^^* preelerirent insmuare ; sitquc
alienus a divinis et pontificalibus officiis, qui no-
luit prseceptis obtemperare apostolicis

Ex decretis Eusebii papa; : Oves ergo quae pastori
suo commissffi fuerunt, eum nec reprehendere ni-
si a recta fide exorbitaverit debent, nec ullatenus
accusare possunt ; quia facta pastorumovisgladio
feriendanon sunt.quamquam rectereprehendenda

busadse pertinentibus regulariter con^regatisresti-
tui, et postea tempore congruo vocan ad sinodum
rej^ulariter congregatam censemus ; nec liceat ei,
priusquam hasc flant, de se ^uxta satuta praedicto-
rum respondere, aut de suis impetitionibus, si se
viderit pr«E|jravari, reddere rationem. Sed his rite
peractis, suisque omnibus libere dispositis, si tum
juste videtur, suis respondeat accusatoribus. El si
et necesse fuerit, inducias accipiat non modicas,ut
explorare valeat ea quae objiciuntur ei, ne aliqua
delusus fraude, nocenter ruat.

Ex decretis Anacleti papae: Accusatores, in-
quit»«», ettestes esse non possunt,quiantehester-
num 4" diem aud nudius tertius inimici fuerunt, ne
irati nocere cupiant, ne leesi ulcisci se velint. Inof-
fensus igituraccusatorum et testium affectus qu«-
rendus est et non suspectus.

Ex decretis Damasi papse : Qui accusare ahum
elegerit, praesens per se ct non per alium acruscl;
neque ullus umquamjudicetur^antequamlegitimos
accusatores prflesentes babeat,locumque defendeu-
di accipiat ad abluenda crimina.

Silvcrius autem papa de fraudulenta sui coraprc-
hensione quajrimoniamfaciens, inter c»teradixit:
Qui talia contra me egerunt,anathematizavi etuna
cum episcopis apostoUca et synodali auctoritatc
statui, nullum umquara episcoporum ita dccipi,
hujusmodi vero prsesumptorem ariathema marana-
tha 1" fieri in conspectu Dei et sanctorura ange-
lorum.

23. In his omuibus qui dcfensioni "* Arnulfi
studebant, quattuor qusedam principaUter ingere-

VARLE LECTIONES.

"• dijjnitate I. »»« I. ex c. 2. ii^ sc depulsum 2. "« dampnanti 2. n»
inquid 2, "« esternum rec. manu add. 2. i" marauata 2. "4 defensione

i<i inquid

non corr. ne 2. "• deed 1.
2.

m

SPURIA AUT AlifiNA. — ACT, CONC. BASOL.

BIO

bftnt»': piimam at suae sedi re$titaeretur, neqae<A. hoc consortio separati, qni putani proprisg pleb

enim spoliatum respondere debere;deiade legitimas
vocationes, et ut Romano pontiflcicaasa signiflca-
retar ; tum accusatum, accusatores, testes, ac ju-
dices,in magno synodi discernendosis*: neque sibi
aiiter ez ratione canonum posse yideri causam con-
siare.Qnibus omnibus diligenter consideratis^ab al-
teraparterespondebatur^uxtahunc ordinem decre-
toram omniapene consummata esse. «Nam ut ab ulti-
nii5,inqaiant,repetamu8,accusator ej us ad hanc cau-
sam satisidoneus est ; quippe nec ante inimicos,nec
ad accasandum motu autprsemio adductus,sedtan-
tumzelo religionis permotus,et qai,si eum non co-
gnoTisset, eo quoatiturpresbiteratudignas haberi
posset. Yocationes autem ejus ad synodnm per

incubandum, et nonnumiquam conventi ad conoi-
lium venire detrectant, sua forte ne prodantur fia-
gitia metuentes. Dico, si placet, circa hos non
tantumdiocesesnon esse servandas, verum etiam
et de propria ecclesia qae iUis male faverit, om-
nimodo adnitendum, ut etiam auctoritate publica
rejiciantur, ataae ab ipsis principaUbus cathedris
removeantur. Oportet enim, ut qui universis fra-
tribus ac toto concilio inhffiserit, non solum sua
jure integro, sed et dioceses possideat ; «I veroaui
sibimet putant plebes suas suiOcere, frateraa&*^ai«
lectione contempta, non tantum dioceses amittant,
sed, ut dixi,etiampropriispublicacareantauctori-
tate utrebelles.

25. Ad Romanum autem pontificem cattsam per-
latam fuissedicebant exemplaribus in huncmodum

epistolascanonicas et per apocrisiarios non seium^ prolatis i" :«Beatissimopap«eJoHANW, Huoogratia

sex mensium, sedetiam annispacia transccndunt.»
Addebant prseterea sedi sueeminime posse restitui,
eoquod etiam restitutus, vocem ioquendi non ha-
beret. Sic enim contineri in Africano concilio, ti-
tulo 12 : « Si clerici intra annum causam suam
purgare contempserint, uulla eorum vox postea
penitus audiatur. » £t quia captio ejus invidiosa
pulabatur, neque inusitatum neque alienum asacris
legibas idem repperiebatur. In historia qaippe Re-
mensium pontificum scriptum constabat, Hilde-
fflannum Belvacensem episcopum, detentumis^in
monasterio sancti Vedasti, synodum expectasse, eo
qaod apud imperatorem Ludovicum insimularetur
ad Lotharium csesarem profugere voIutsse;Ebonem

Dei Francorom rex. Novis atque inusitaik rebus
permoti, summo studio summaqtie cura veetra
consiliaexpeiendadecrevimus,quippe cum sciamus
vos omne tempus in humanis ac divinis siudiis
exegisse. Considerate ergo quss facta sunt, et flH
cienda prsBscribite, ut ei saeris legtbits suilshofior
reddatur, eiregaiis potesiasnoti annulletiir. Arnul-
fus, regis Loth^rii ui diouni fliiQs,po9i graves ini-
micitiasacscelera quse innos reg&uinque nosirum
exercuit, loco parentisadopiaiusesia.nob», ae rae-
iropoli Remorumgratisdonaius, jusjarandum prie-
buit, quod contra prffiterita et fuiura valerei sacra-
menta. Libellum fidelitatis sub nomine eyrogr^ihi
conscripsit, recitavii, corroboravit, c«rr^»orarique

qaoqueRemorumarchiepiscopum idem molientem Cfecit. Milites ac omnes cives jurare coegii, ut ia

per Roihadum m^ Suessonicum et Erchenradum
Parisiorum episcopum, in Vuldensi monasterio pro
simiiibus similia sustinuisse (Flod. H, R, ii, 20^.
Jostum ergo videri, ut qui de regise majestatis cri-
mine impetiius i'* vocationi episcoporum non pa-
merit, judiciaria potestate conventus sit, idque fir-
mari ex Africano concilio titnlo 3S :

24.Cresconiu3 Villaregiensis episcopus,pIebe sua
derelicta, Tuburuienseminvasit £ecclesiam,etusque
hodie,commonitussecundum quodstatutum fuerat
relioquere eandem quani invaserat plebem, con-
terapsit adversus statuta quse pronuuciata fucrant,
CoQlirmata quideni audivimus, sedpetimus, secun-
dum quod nobis mandatum est, ut dignemini dare
fiduciam, quo necessitate ipsa cogente liberum no-

nostra persisierent fide, si ipse aiiqaande in po-
testatem hostium deveniret.Contra hec omnia, ui
certissimi tesles sunt,ipse portas hosttbi»pat^ecii ;
clerum ac populum suse fidei creditum captiviiai
et prsBdeB distribuit. Sed esto, eum esse addicium
alienae potestati, ut ipse videri vult ; eur cives ac
milites pejerare cogit? Curarma coniraQOscempa-
rat? Cur urbem ac castra contra nos muait? Si
captus est, cur non patitur liberari ? Si vi hostium
oppressus, quare non vult sibi subveniri? ei si li-
bcratus est, cur ad nos non redii ? Vocaiur ad pa-
latium, et venire contempnii. Inviiaiar ab archi-
episcopis et coepiscopis, nihil se eis d«bere respon-
det. Ergo qui vices apostolorum ienetiS) siaiuile

bis5it,rectoremprovintiaesecunduinstatutaglorio- D «uid de altero Juda fieridebeat, ne nomen Deiper

sissimorum principum adversus illum adire,ut qui

miti ammonitinni sanctitatisvcstraadquiescercno-

luil iM etemendare inlicitum, auctoritate judiciaria

protinus excludatur. Aurelius episcopus dixit: Ser-

vata forma disciplinse, non existimabitur appeti-

tos, si vestra caritate modesteconventus, recedere

dclrectaverit. cum fucrit suo contemptu et contu-

matia faciente, etiam auctoritate judiciaria CQn-

ventus.

Item ex eodem concilio^ titulo 43. Sunt pleriquo
conspirantes cum pIebibuspropriis,quas decipiunt,
nl dictum est, earum scalpentes aures ad seducen-
dum vitiosae vitie homines ; vel]certe infiati et ab

uos 138 blasfemetur^ et ne forte justo dolore per-
moti, ac vestra taciturnitate, urbis excidium to-
tiusquo provinciffi moliamur incendiom ; nec judici
Deo excusationem prsetendetis, si aobisqiUBrenii-
bus atque ignorantibus formam judicii dare nolua-
ritis.

26. Item episcoporum episioia ad eundem <m :

« Domino et reverentissimo i>* pap» Johanni,

episcopi Remorum dioceseos. Nonsumus netciiu*,

beatissime Pater j am dudum oporiuisse nos expeiero

VARLE LECTIONES.

»» ingerebanlur 2. "« discernos. i. "7 decentem corr. decentum 2. "• rothardum i. **• inp. 2.
*»noluni 2. »»» perajlerna I. *" df^gst i. "» vos 2. "* L e. e. ad e. desunt 2. *•* rovendiss. 1 ?
**• add, 0 secunda manu 2.

311

SILVESTER n PAPA

iit

consultasancl«Roman»8ecclesifle,pro ruina alque Aduum anlejanuaspalatiidefatigalos,nec admissos.

occasusacerdotalis ordinis. Sed multitudine tjran-
norum pressi, Iongitudineterrarumsemoti,deside-
rianostrahactenus implere nequivimus.Nuncitaque
vestro examini non sinemagno dolore perferimus
novum atqueinusitatum crimeu,ArnuIfiRemorum
archiepiscopi, qui, famosus apostata factus, locum
Judee traditoris olim in ecclesia tenet ; qui filiu^

quondam aecclesiae Laudunensis, cum episcopu^
suum dolo et fraude ceperit, ecclesiam ejus perv^-
serit, ad cumulum suae dampnationis, Remensem,
sibi creditam, cum clero et populo captivavit, nec
movet eum nostra vocatio, vel potius saluherrima
exhortatio i*7,non archiepiscoporum comprovincia-
liummultotiens repetita ammonitio, non canonice

infecto negotio redisse. Astipulahantur etiam huic
rationi Rrunonisepiscopi prsesentes clerici, qui se
proejus captione Romanum i<o pontificem adisse
dicehant ; a quo maledicta in reos cum ex auctoritate
apostolica expeterent, ejus ministri summam soli-
dorum decem dari censehant. Quihus derisis, eo
quod si 1** pecunia redimi posset, nec mille talenla
moras inferrent, hoc tandem in responsis ah ipso
pontifice acceperunt, ut is pro quo captus essei,
hene illi prospiceret. Non ergo sedem apostolicam
huic judicio pra\judicare. Bene quoque Africanos
episcopos super hoc Romanorum tipo permotos
fuisse, qui super hac re synodo 2i7 episcoporum
tempore Zosimi papse inchoata et per teropora

faclacoramDeoet angelis ejus professio,non ciro- B Bonefacii distenta, tandemque suh Caelestino con-

graphiin conspectu secclesiee rccitatadescriptio,non
numerosa sacramenta, miris excogitata consiliis
Stant suo vitio quam plurcs i*> oecclesise pastorihus
viduatce; pereuntinnumerahilespopuli sinesacer-
dotali henedictione et confirmatione ; ipse factione
tyrannica, divina humanaque jura cuntempnens,
tyrannidem exercet, Regihus nostris, a quihus tan-
tam glnriam gratis^consecutus est, interitum medi-
tatur.Ergotandem ad monstraperditissimiho<ninis
expergefactifivimusin sententiam Domini dicentis:
Sipeccaverit in te frater tuus, vade et corrtpe eum
inter te et ipsum solum. Si te audierit, lucratus eris
fratrem tuum; si autem non te audieritj adhibe tecum
adUuc unum vel duos, ut in ore testium i'* duorum

summata,quid de Romaniepiscopi potestatesentiri
vellentfinaeternismonimentisstatuerunt.QuodcoQ-
cilium quoniam insigne est etheati Augustini prse-
sentia illustfatum, et artificiosis consultationibus
expolitum, vimque multiplicisargumentihuicsyno-
do prsehuit, ad plenum his gestis adnectere utile
judicavimus.

28. Multasuper his Pater Arnulfns puhlice locu-
tus est, multa cum sihi tantum assidentihuscontu-
lit; quse ne forte minus suavitatis haheantita spar-
sim posita ut sunt ah eo prolata, ea in unum colligere
maluimus, ut continuata oratio plus utilitatis stu>
dioso lectori conferat. « Nos quidem, inquit, reve-
rentissimi i«s Patres, Romanam cecclesiam propter

vel trium stet omne verbem* Quod si non awrfieriV^ heatriPetrimemoriamsemperhonorandam decer-

eoSf dic (Bcclesim. Si autem et cscclesiam uon audierit,
sit tibi sicut ethnicus etpublicanus {Matth, xviii, 15-
t7). Adesto, Pater, ruentiecclesias, etsententiam ex
sacris canonihus promulgatam, vel potius ab ipsa
Veritate prolatam, profer in reum. Sentiamus in
vohis alterum Petrum defensorem et corrohorato-
rem Ghristianse fidei ; feratsanctaRomanafficcIesia
sententiam dampnationis inreum, quem universa-
lis dampnat secclesia. Suffragetur nohis vestra auc-
toritas, ct inhigusapostae dejectione, et inejus qui
domui Dei prseesse possit archiepiscopi novaordina-
tione, simulque invocatis episcopisnostris fratribus
necessaria promotione, ut sciamus etintelligamus
cur inter cseteros apostolatum vestrum proeferre de-
heamus. »

27. His epistolis in media synodi recitatis, mis-
sionisearum tempuset relatalegatio ah defensorihus
Arnulfi perquirebatur. Et de primo quidem mensis
undecimus repperiehatur; de altero autem nihii
memoriadignum,sed legatos tantum scripta Roma-
nopontifici porrexisse, primoque se hlande acceptos
esse, postea vero quam Heriherti comitis legati,
equum corpore prcestantem niveo colore insignem,
cum aliis munerihuspontificiohtuIerunt,se pertri-

nimus^necdecretisRomanorum Pontificum ohviare
contendinlus ; salva tamen auctoritate Niceniconci-
lii, quod eadem Romana ecclesia semper venerata
est. Statutaetiam sacrorum canonum i*' diversis
locis, diversis temporibus, sed eodem Dei spiritu
conditorum, in seternum valere praecipimus, ab
omnibus servanda censemus. Duo autem sunt quae
magnopere a nobis preevideri i** debent,id est »*» si
Romani pontificis silentium aut nova constituiio
promulgatis legibus canonum vel decretisprioram
pro^judicare <«• potest.Si enim silentium pravjudicat
omnes leges, omnia priorum decreta, eo silenie,
silere necesse est. Si autcm nova constitutio, quid
prosuntlegescondit8e,cumadunius arbitrium ora-
D niadirigantur?Videtlsquia,liisduabus causisadmis-
sis,ccclcsiarum Dei statuspericlitatur,et dumlegibus
leges queerimus, nullasomnino legeshabemus Quid
ergo ? Num privilegio Romani pontificis derogabi-
mus? Minime; sed si Romanus episcopus is est
quem scientia et vita3 meritum commendet, nec
silentium necnovaconstitutiometuendasunt.Quod
si vel ignorantia, vel metu, vel cupidilate ahalieua-
tur, vel conditio invidiam facit, quod fere sub haec
tempora vidimus, Romse tirannide prflevalente,lunc

VARLE LECTIONES.

187 exortatio i. "» dcest 2. *«• d. t. 2. »*« romanorum 1. i*i se 1 ? *« reverend. 1 ? »*» canoni-
m 1. 1** pervideri 2. "s id^m {. i46 prapjudicari 1 ?

cum 1.

m

SPURIA AUT AUENA. — ACT. CONG. BASOL.

314

molio minas idem silentium et nova constitatio A sede sic infimusconstltuitur, ut etiam in clero nul-

formidanda sunt. Non enim is qui quolibet modo
eontra leges est, legibus praejudicare potest. Sed,o
iDgenda Romal qute nostrismajoribusclara Patrum
luninaprotulisti,nostris temporibusmonstrosas i*?
teoebrasfaturo seeculo famosas offudisli ! Olim acce-
pimasclaros Leones,magnosGregorios.Quid dicam
deGelasio et Innocentio, qui omnem mundanam
phylosophyam &«• sua sapientia et eloquentia su-
perant? Longa series eorum est, qui sua doctrina
mondam repleverunt. Eorum itaque dispositioni,
qni Tjtse merito et scientia cunctos mortales ante-
irenl,recte universalisflecclesia creditaest ; quamvis
etin hac ipsa felicitate hoc privilegium tibi ab Afri-
canis episcopis contradictum sit, has credo quas

lum habere locum dignum inveniatur? Quid hunc,
reverendi Patres, in sublimi "« solio residentem
veste purpurea et aurea radiantem, quid huuc,
inquam,esse censetis? Nimirum si caritate destitui-
tur solaque scientia inflatur et extollitur, Antichhri-
stus est in templo Dei sedens, et se ostendens tam-
quam sit Deus. Si autemnec karitatefundatur,nec
scientia erigitur, in templo Dei tamquam statua,
tamquam idolum est,a quo responsa petere mai-
mora consulere est I Quo ergo consultum ibimus?
Evangelium docet quendam in flculnea ter fructum
qusesisse, etquianonreppererit, succidere voluisse,
sed ammonitum &>< expectasse. Expectemus ergo
primates nostros quoad possumus, atque interim

paUmarmiserias, magisquam tipumdominationisB divini verbi pabula, ubinam repperiri valeant, in-

formidantibus.Nam quidsubheec tempora non vidi-
mas! Vidimus Johannem,cognomcnto Octavianum
in Tolatabrolibidinum versatum,etiam contra eum
Ottonem, quem augustum creaverat, conjurasse ;
quofagato,Leo neophytusi^^in pontiflcem creatur.
Sed Ottone ca^sare Roma discedcnte, Octavianus
Romam redit, Leonem fugat,Johannem diaconem
naso, dextris digitis, ac lingua mutilat, multaque
rede primorumin urbedebacchatus,in brevi mori-
tur.Cai Benedictum diaconem cognomento Gram-
maticumRomanisubstituunt; eum quoque Leo neo-
phTrtascumsuoceesare non longe post aggreditur,
obsldet, capit, deponit, perpetuoque exilio in Ger-
maniam dirigit. Succedit Ottoni ceesaricmsarOtto^

vesligemus.CerteinBelgica et Germania quse vici-
nee nobis sunt, summossacerdotes Dei i>« religione
admodum preestantes inveniri,inhocsacro conven-
tu testes quidam sunt ; proinde si regum dissiden-
tium animositas non prohiberet,inde magis episco-
porum judicium petendum fore videretur, quam ab
ea urbe, quee nuncemptoribus venalis exposita, ad
nummorum quantitatem judicia trutinat. Quod si
quispiam dixcrit, secundum Gelasium, Romanam
eecclesiam de tota eecclesiaj udicare,ipsam ad nuUius
commeare judicium, nec de ejus umquam jndicio
judicari, is, inquam, qui hoc dixerit, eumnobisin
ecclesia Romana constituat, de i>> cujus judicio
judicari non possit ; quamquam hocipsum Africaui

nostra eetate cunctos principes armis,consilio, ac G episcopi impossibile judicant.iVut forte, inquiunty

scientia snperans. Succedit Romee in ponlificatu
horrendum monstrum Bonefacius *>o, cunctos
mortalesnequitia superans, etiam prioris pontiflcis
sanguine crueatus, sed hic etiam fugatus atque in-
magnasynodo dampnatus^postobitum diviOttonis
Romararedit,insignem virum apostolicum Petrum,
Papiensis ecclesise prius antistitem,data sacramen-
torom fide,ab arce Urbis dejicit,deponit, squalore
('arceris aifectum perimit. Num talibus monstris
hominam ignominia pienis, scienlia divinarum et
hamanarum rerum vacuis, innumeros sacerdotes
Deiperorbein tcrrarum, scientia et vitee nierito
conspicuos ^^^, subjici decretum est? Quid cst hoc,
reTerentissimi Patres? vel quonam vitio fleri cre-

quisquam est qui credat, unicuilibet posse Dominum
i»« nostrum examinis inspirare justitiam^ et innume^
rabilibus ^*'' congregatis in concilium sacerdotijus
denegare. Sed cum hoc tempore Romee nuUus pene
sit, ut fama est, qui iitteras didicerit^ sine quibus,
ut scriptum est, vix hostiarus efflcitur, qua fronte
aliquis eorum docere audebit quod minime didi-
cit iK> ? Ad comparationem quippeRomani pontifl-
cis, in aliis sacerdotibus ignorantia utcumque toie-
rabilis est; in Romano autem, cui de flde, vita,
moribus,discipliua sacerdotum dequeuniversali eec-
clesia catholica judicandum est,intoierabilis videri
potest.Is enim est, ut quibusdam placet, qui secun-
dum Ezechielem prophetam moratur in gazophilatio

dendnm est, ut caput ecclesiarum Dei, quod in D quod respicit viam meridianam, et excubat in

snblime erectum, gloria et honore corouatum est,
ilaininfima dejectum,ignominia et dcdecore detur-
patuffl sit? Nostrum, nostrum esthoc peccatum,
Qostra impietas,qui quecrimus queenostrasunt,non
qasJesuChristi.Si enim in quovis ad episcopalum
(iecto,morum gravitas, vitee meritum,divinarum ac
hamanarum rerum scientia subtiiiter investigantur,
qmdio eo qui omnium episcoporum magister videri
appetit,investigandum non est ? Gur ergo in summa

custodiis templi. Cur autemloco prior, scientia in-
ferior, non eequoanimo feratjudiciumlocoinferio-
ris^scientia prioris ? Certe ipse apostolorum prin-
ceps non abnuit judicium, quamvis loco minoris,
Pauli^ scientia prioris, in facie sibi resistentis ;
quoniam non sana vedebatur doctrina magistri. Et
Gregorius papacum dicat:5t 7ua culpa in episco^
pis invenitur, nescio quis apostolicx sedi subjectus
non sit ; subinfert Cum vero culpa non exigit^

VARIiE LECTIONES.

1" monstruosas 2. <«> philosophiam 2. i«' neophitus 2. <•<> alia manu malifacius 2. Malefacius 2<i.
"* con«tpicuis 2. «»* sublimo 1. »»» adm. 2. i»* d. in deletum 2. »» c. ut de ejus i. 2. »»• deum 2.
-*' innumcrabilius t. tss didicitur 1.

m

SILV£STER II PAPA

3i6

imnes secundum ralionem humilitaiis pjres simt A Ubelhm eum, in qua ea de quibus accusatut fumi^

Involutus ergo criminibus, sentiat prseesse sibi Ro-
manum pontificem, et quinullisatrocioribusfactis
prsgravatur,intelligat parem,dignam se ac Romano
pontifice in quolibet negotio laturus sententiam.
Sed esto ; ponamus nuuc Rom» esse Damasum ;
quid contra ejus decretum actum est? Nempe si
bene recordor,primum capitulum fuit,quodepisco-
porum et summorum negotiorum ecclesiasticonim
caussesemper ad sedem apostolicam sintreferende
Utique relatce sunt non solum ab episcopis, sed
etiam a principe nostro serenissimo : liberaque po-
testas apostolicse sedi daia est, et vera investigandi,
et cognoscendi, et dijudicandi,per temporum inter-
valla nimis prolixa ; nec prius ad causam accessi-

vera esse confessus est, obtulisse, Qwa de re ilh de^
positOf episcopali sententiOi ejus loco cum fratemita'
tisvestras consensu esse episcopum ordinatum.

« Ecce hic Paulus episcopus ignorante Gregorio
deponitur,aIter inlocoejussubstituitur ; cauflacum
suis effcctis per latorem apicum Gregorio siguifica-
tur.Nou ii: depositoresGregorius uiciscitur, sed iii
depositum ulLeriusssevit; ait enim post aliquanta :
Qui si fortCy quod non credimus, post deposUionm
suam inverecunde ac mente perversa aliquiddeepiscO'
patu loquij atque rursus ad hoc quaUbet aq^irau
prassumptione temptaverit, fraternitatis vestrx le
contra improbilatem ipsius omnino vigor accendat^
atque Dominici corporis et sanguinis communume

musiquam desperationej udicii ejus protraheremur. B/>nva/um, tn monai/erio eum usque addiem obitut

Gonsultusestergo Romanus episcopus utoportuit,
etdehi:yusArnulfidepositione,etde hujusqui domui
dignipraeesse possit ^** substitutione. Sed curnihil
responderit, quoruminterestipsividerint; nos au-
tem Sardicense concilium,quodprivilegio Romane
ecclesise plurimum favet, ita ad hanc causam infle-
ctimus, ut quod de solo episcopo in qualibet pro-
vincia relicto dlciti ad Romanum episcopum affe-
ctum esse credamus. Sic enim habetur, titulo 6 :
Osius episcopus dixit : Si contigerit in una provincia
in qua fuerint plurimi episcopi, unum forte remunere
episcopumf illevero per negUgentiamnoluerit ordinare
q^iscopum, et populi convenerint episcopos vicinse
provineix, dcbere illumprius conveniri episcopum qui

sui ad agendam curet poenitentiam retrudendum;
quatinus perpetrati sceleris maculas dignis discat
fletibus emundare, quas magis in interitu animss sus
nequiter augere desiderat, Quomodo nunc decretum
Eusebii papae servatumcst? Etenim paulo anteia
tomo decretalilectum est : Oves ergo quxpastorisuo
commissx fuerint^ eum nec reprehenderCf nisi a recta
fide exorbitaverity debent^ nec ullatemus accusare pos-
sunl ; quia facta pastorum ovis i^t gladio ferienda
non sunt,quamquamrecte reprehendenda videaa-
tur.Gerte hic Paulus a suis ovibus,id est a suis clericis
repreheusus et accusatus est, non de fide sed de
corporali crimine. In hac itaque decrelorum ve.
canonum varietatehoc observandum est, utcaasa-

in eadem provincia moratur, et osteruiere quodpopuli C rum cventus finem accipiant juxta »•« aequitaiem,

petarU sibi rectorem, et hoc justum esse, ut et ipsi

veniant, et cum ipso ordinent episcopum. Quod si

conventus litleris tacuerit, et dissimulaverit, nihilque

resporkderit, tunc satisfaciendum esse populis, ut

veniant ex vicinis provinciis et ordinent episcopum.

Juxta hujus sententiiB tenorera, adpetitionem po-

pulorum ab episcopis et principe conventus est, ut

tuaauctoritate Arnulfus deponeretur, et alter sub-

stitueretur. Quia ergo conventus litteris tacuit, et

dissimttlavit,etnihil respondit,uunc satisfaciendum

esse populis censeo,ut episcopi qui ex vicinis pro-

vinciis convenerunt, et hunc Arnulfum, si deposi-

tione dignusest, deponant,et si forte qui domui Dei

prseesse possit repertus est, opiscopum constituant.

Et quouiam Damasus episcoporum summanegotia

metropolitanisdiscuterocoucedit, definitionem eo-

rum suffi potestati attribuit; Damaso quidem non

resistimus, sed scriptum beati Gregorii in medium

proferimus : Lator, inquity prxsentium Nemesion ad

nos veniens, indicavit Pautum Deaclinae i«o civitatis

episcopim^ inter alia mala in corporali crimine la-

psmif a suisfuisse clericisaccusatum,atquehabita co-

gniUone, Ua, quod sine dolore dicere non possumus.

clarutsse^ atque insuper postquam convictus est, etiam

nullis animorum perturbationibus improvide ad-
mixtis. £t quoniam summinegotiidiscussiouemet
definitionem a metropolitano primeeJustitiaDaefa-
ctam fuisse cognovimus,doceamusetiamnuac,qaod
episcopis etiam suorum raetropolitanorum samma
negotia discutercliceat. Scribit item GregoriusuDi-
versis episcopis concilii Yizachii : Sicut, iuquii,
hudabile discretumque est, revererUiam et fumorm
debitum exhibere prioribus, ita rectitudinis tt Dei
timoris esl, si q*ia in eos correctionis indigent, nulla
dissimulatione postponere ; ne totum, quod absit,
corpus incipiat morbus invadere, si tangor *•• rm
fuerit curatus in capite. Ante multum siquidem tm-
poris quosdam ad nos de fratre nostro Clementio^
primate vestro , perlata sunt, quae cor nostrum non
modico merore transfigerent ; sed prementibus diversis
tribulationibus,et maxime circutnsaevientibus hostibuSi
ea Twbis rwn fuit spatium requirendi. Et quoniam ita
sunt gravia, ut transireindiscussa nullo modo debeant.
fratemitatem vestram his hortamur affatibus, ut cum
omni sollicitudine ac vivacitate^ veritatis indagare
substantiam multis modis debeatur ; etut audita suntj
ultione canonica resecentur, aut falsa, et fratris
nostri innocentia diu sub nefaruias opinionis dilacera-

VARLfi LECTIONES.

tw posset 2. "0 ita 1. 2. Tentin® la 2a. i" oris 2 ? i«« decst 2? *«» languor 2.

M

SPURIA AUT ALIENA. ^ ACT. GONG. BASOL.

BIS

/«01» non jaeeaL Vnde ne qui$ detidies trpor inrequi* A. regis amicitia usus foisse convicius esi ad Childe-

sitHme sii, ammonemus i«« ut non cujusdam personse
tU gratiOy non favor, non blandimenta, vel quodlibet
aliud, quemquam. vestrum vel ab his quae nobis nun-
tiatasunt molUat, vel a tramite veritatis excutiat;
sed sacerdotaUter ad investigandam vos veritatem
propter Dew/n aceingite, Nam si quis in hoc ant piger
m, aut neglegentem se prxsumpserit exhibere, dictis
aiminibus cpud omnxpotentem Dominum se noverit
isse partieipem, eujus leloadperscrutandas^^^subtili-
ter nefandt causas facimris non movetur, Et hic pro-
fecto inteliigimus, nuilam personam peccantem
esse, quse judicio universalis «BCclesisB non subja-
ceat. Omnis enim criminaliter peccans,velut, ita di-
cam, alteratus, et quasi legibus capite minor cense-
tur. Accusatur apud beatum ^m Gregorium Lucilius
MiiiUe i^^'*9 (4i) civitatis episcopus, et ex epistoHs
coepiscorum iliata crimina vera esse coguoscit. Et
u/e0,inquit,gu}a tanti facinoris ultio nulia debet dita"
tmedi/ferrijfratemitas vestra tres vel quattuor de fra-
tribus ac consacerdotibus sibi nostris adkibeat, ut ipsis
^uoque prxsentibus, prsedicta ac satisfacta veritate^
prxdictum Lucillum de episcopatus ordine , quem hu-
/tif sceleris, contagium maculavity studeat sine ambi-
gvdtate deponere. Progreditur ultra, et in conscios
criminum dignam Romano pontiflce sententiam ja-
culatur ; Quia vero, inquit, presbiteri vel diaconi qui-
iam proditm iniquitatis fuisse conscii ac participes
memorantur, sanctitasvestrasubtili indagatione discu-
Xiati et si ita reppererit, ab honoris sui et ipsos simi

B

berti regis sui infideiitatem, in urbeMettensia Gal-
liarum episcopis depositus^ apud Argentoratum,
qucenunc Strateburgis dicilur, perpetuo exilio dam*-
pnatus est; cui mox Romulfus, Lupi ducis fllius, jam
presbiter substituitur ; nec magnus Gregorius« ph-
vilegii Roman«B aecclesisB acerrimusdefensor,quic-
quam pro his aut contra hsBC dixisse repperitur.
Ebo etiamy ejusdem RemensissecclesieB metropoli-
tanus, ob crimen regieemsyestatis apud Theodonis-
viJlam 17* a GaUiarum episcopis deponitur, longe-
que post a Nicolao papa requisita et cognita ejus
depositio est, acdeindeaSergio corroborata. Quid
ergo ?Num Damasidecreta dampnabimus?Minime.
Sed in causis latentibus et in quibus ob magnitudi-
nem suijustaprovocatio fit, aduniversaleconciiium
vei ad Damasum recurremus, si tamen eum RomsB
commorari audi^imus; quamvis etiam ad Dama-
sum provocatio Africanis inhibeatur conciliis, ut
superius dictum et adhuc dicendum est. At in causis
evidentibus et in quibus ad Romanum episcopum
nulia provocatio fit, provinciaiibus vel comprovin-
cialibus utemur conciliis. Quod etiam Antiocena
sinodus velle videtur capitulo 14® : Si quis, inquit,
episcopus de aUquibus causis criminalibus in judtcio
episcoporum fuerit ^^^ accusatus, eontingat autem de
ipsis episcopis provintiee qui convenerunt, diversas Aa-
bere sententias, et alios quidem innocentem eum pro^
nuntiare, atios reum : propter hujusmodi itaque con'
troversiam amputandam, placuii sanctee synodo me-

litergradu dejiciat, et in monasteriis, ubi digne valeant ^ tropolitanum episcopum alterius vicinaeprovinciee ad-

agere pcmitentiam, deputentur, Non adhuc satis est,
quia gcit dictuni lezechieli i" prophetee : Fili ho-
miniSf perfode parietem [Ezech. xii.) — « Sed quia,
mquit, perhosmulti hujus labepeccati perhibeDtur
6966 conlapsi, cunctos qui rei i^o esse claruerint,
Dominici corporis acsanguinisparticipationepriva-
re vosconvenit. » Ecce hic Gregorius non nutrit vi-
tia,sed amputat. Quid est enim aliud demanifesiis
peccatis tacere, quam sceiera nutrire? Sed esto;
taceamus de bis in quibus nemo se ledi conqueritur;
quid acturi erimus^ si armati duces genialis lecii
uocturna furtadeprehenderint?Si iraii reges qucm-
libet nosirum majestatis reum convicerint? Quid^
ioqoam, acturi erimus, si quodam colludio longis

vocari et aliquantos cum eo episcopos alios ; quipan-
ter residentes, quxcumque fuerint, dirimant qusestuh
nem, propter hoc, ut firmum sit judicium, quod ab
unius provincixepiscopis fuerit promulgatum, Quam-
vis ei hoc conciiium quod de privata coepiscopi no-
stri causa agitur, universale videri debeat, utpote
pluriumprovinciarumjudicia coniinens. Eine forte
ad placitum loqui videamurveterumque sententias
male interpreiari, audiie quid hinc seniiai Hincma-
rusRemorum'archiepiscopus, ei in lege Dei erudi-
iissimus. Scribens enim ad Nicolaum pa^iam itain-
quit : Absit a nobis, ut privilegium primae et summee
sedis sanctae Romanae xcclesiee pontificis pro sic ^''>
parvipendamus, ut controversias et jurgia tam ft^pe-

ambagibus, proplexis cavillationibiis se deludi sen- D rioris quam etiam inferioris ordinis, quee Niceni et
seriDl? Num eos judicii formam Romsepecuniare-

costeri sacrorum conciiiorum canones, et Innocentii

dempturos putatis, reumque sibi defuiurum^ quin
auri ei argenti montes Romanis t^i offerai, si se re-
dimi pecunia speret? At si remoiaab usu ei consue-
tudine ei spatio terrarum esse putatis quse propo-
aimus, sini vobis exempla e vicino peiita.Egidius
certe, Remorum archiepiscopus, quia Hilperici ^?*

VARIiE LECTIONES.

>«* adm. 2. i«» prffiscr. 2. *•« deest, 2. i«7-6i melliiee 2. *«» ezechieli 2. t^o regi corr, rei i.
manos I. *7» chilperici alia manu oliis erasis 2. i'* fuii 1, i^» Persice 2a.

NOTA.
(41) MalU.

atque atiorum sanctae Romanx sedis ponti/icum de-
creta in synodis provincialibus a metropolitanis prse-
cipiunt terminari, ad vestram summam auctoritatem
fatigandam ducamus, At si forte de episcopis causa
nota fuerit, unde certa et expressa in sacris regulis
non habeamus judicia, et ob id in provinciaU vel in

171 ro-

m

SILVESTER II PAPA

m

comprovinciali nequeat examine diffiniri, ad divinumA. lempora,quibuspatrociniolanlflefruslramurfieccle-

oraculum, id est *''« ad apostolicam sedem, nohis inde
est recurrendum, De prov;ocalionibus auiem idem
Hincmarus eeque nobiscufti sentit, quod a suspeclis
judicibus et minoris auctoritatis, ad raajoris aucto-
ritatis judices legitimaprovocatio sit; ab electis vero
et ubi reuscausa decidit, nuliam omnino fieri posse,
de quo et in Africano ^t' concilio ita legiiur : Ut

AB ELECTIS JDDICIBUS PROVOCAIIE NON LICEAT. Si autcm

fuerit provocatum, eligat^ qui provocaverityjudiceSyCt
cum eo ille contra quem provocaverit, et abipsis dein-
ceps nulli liceat provocare. Item in eisdem conciliis
de eadem re, cap.22 : Quodsi clerici ab episcopis pro-
vocandum putaverint^ non provocent rJsi ad Africana
concilia, vel ad primates suarum provinciarum, sicut

sise! Ad quam deincepsurbiumconfugiemas, cum
omnium gentium dominam humanis ac divinis desii*
iutam subsidiis videamus? Ut enim planius dicamus
palamque faieamur, post imperii occasum heec urbs
Alexandrinam secclesiam perdidii,Aniiocenamami-
sit^ et ut de Africa taceamus atque Asia, ipsa jaia
Europa discedit. Nam Constantinopolitana ecclesia
sesubduxit,interiora Hispaniee ejusjudicianesciunt.
Fit ergo discessio, secundum Aposiolum, non so-
iummodo genlium, sedetiameccIesiarum(//7*Ae.t5.
II, 3). Quoniam cujus'ministriGaiIias occupaverunt,
nosque totis viribus praimunt, Antichristus insiare
videtur, et ut idem Apostolus aii : Jam misterium
iniquitatis operatur, tantum^ ut qui nunc tenet, teneat

et de episcopis swpe constitutum est. Ad transmarina B f "«- ''« '"f" /««/. «' iUe perditionis filius reveletur,
^ f^ ^ homo peccaiif ^ut adversatur et extotlitur supra Det

nomen Deique cutturam [II Thess, ii, 7, 8). Quod

autem qui putaverint appellandum, a nullo in tet-ra
Africa *78 in communione suscipiantur. Nimirumper
transmarina Romanam ecclesiam volentcs intcllegi
causam ubi orta est debere determinari, Africani
episcopi confirniaverunt. Videatautem qui poiesi,
quod non sine quodam scrupulo paulo anie lectum
esl : Ut nostis^ inquit Damasus, sinodum sine ejus —
id est 17» romance sedis — auctoritate fieri non est
catholicum, Quid ergo, si barbarorum gladiis cir-
cums8evieuiibus,licentia commeandi Romam inier-
cludatur? vel si Roma barbaro cuilibet serviens,
moiu libidinis ejus in aliquod regnum efferatur ?
num interim aut nulla concilia erunt, aut orbis

jam in aperto fii, et Romana poteniiaconquassata,
religione proiligata,nomen Dei|frequeniibus perju-
riis impune humilieiur; ipsius diviniB religionis
eultus, ctiam a summis sacerdotibus contempna-
tur 180.1 psainsuper Romajam pene solaase ipsadis-
cedit, dum neque sibi, nequealiisconsuIit.Proinde
si placet cariiaii vestrse quiaPelagiumpairiarcham
a duodecim episcopis auditum esse scimus, ul bea-
ius Augusiinus in libroquodam is< contraeundem
Pclagium scribit; quoniamque Romana secclesia
a nobis consulia, nullamjudiciiformampromulga-
vit; ex sacris legibuscapHuIa proferainiur, et a quot

terrarumepiscopiad suorum regum dampna vel in- ^piscopis episcopusin crimine deienius audiri de-

teriius ab hostibus disponendarum rerum consilia ei
concilia exspectabunt? Et certeNicenus canon, qui,
ipsa Romana ecclesia teste, omnia concilia, omnia
decreia eminentiasui exuperai, bisin anno concilia
debere fieri dicii, nihilque inde adTlomani episcopi
auctoriiaiem spectare prsescribit. Sed insuper ejus
privilegio, sicut Africana synodus interpretatur,
multum derogat. Et de privaiis quidem causis in
provincialisynodo, de communibus autemin gene-
rali concilio, eadem Africanasjnodus judicandum
preescribii capitulo nonoconcilii Milevitani. Atnos,
controversiarum lite depulsa, Romanam quidem
cecclesiam ob memoriam apostolorum principis,ita
ut a majoribus nostrisaccepimus, quoad possurous.

beat, et qui causee suse dicendae adesse noluerint,
quam senteniiam excipiat. » Itaque, jubenle si-
nodo, hffi seutentise recitatae sunt :

29 »M. Ex concilio Cnrtaginis titulo 10 : Felii
episcopus dixit : » Suggero, secundum statuia ve-
terum conciliorum, ut si quis episcopus, quod uoii
optamus, in reatum aliquem incurrerit, et fuerit
ei nimia necessitas non posse plurimos congrega-
re, ne in crimiue remaneat, aduodecim episcopis,
et presbiier a sex episcopis cum proprio suo epis-
copo audiatur, et diacoiius a iribus. »

Ex conciliofJartaginiby capilulo 7 : Aureliusepisco-
pus dixit : « Quisquis episcoporum accusatur, ad
primaium i" provinciffi ipsius causam dcferai ac-
cusaior; nec a couimunione suspendatur cui cri-
men intendiiur, nisi ad causa^ suam diceudam

ampliusquam Afri colamus ; et seu se digna seu ^, ^*?'^^^^""^ j"^^^"f? *^ d^^s^?V"^aJitte^^^

. ,f ^ , . .. • 1 1 f-i , •L' minime occurrerii ; hoc cst infra spacium mensis

indignaproIaturasit,sisiatusregnorumpatiiur,ab e^ ^a dio qua eum litteras acceplsse consiilcrit

ea responsa petamus; sicut etiam pro causa ArnuKi
facium esse constat. Si in expetendis vel viiandis
justam velinjustam judicii promulgaverit formam,
in altero pax ecclesiarum et uniias conservabitur
in altero vocem Apostoli audiemus dicentis : Qui-
cumque vobis annuntiaverit praster quod accepistiSy
anathema sit, Ucet angelum de crelo esse se fingat !
{Gal, I, 8, 9). Porro si iacebit ut nunc, consuliie le-
ges voce condiiorum loqueniur. Sed o infelicia

VARIiE LECTIONES.

Quod sialiquis veras necessitaiis causas probaverit,
quibus eum occurrere non potuisse manifestum sit,
causae su® dicendae inter alterum mensem integram
habeat faculiatem ; verum iandiu post mensem sc-
cundum non comraunicct, douec purgelur. Si au-
iem ad concilium universaleanniversarium occur-
rere noluerit, ut vel ibi causa ejus termineiur,ipse
in se dampnaitonis sententiam dixisse judiceiur ;
iempore sane quonon communicat, nec in sua ec-
clesia vcl parochia communicet. nDe contemptu i»
judicii ex epistola papee Bonefacii : Probai vera esso

176 idem 1. "7 africanis conciliis 2. »78 intra africam2. i7» idem 1. iw condemptatur 1. «i deest 2.
io« Codex 2, caput 29. vocabtUo Fclix inripit, y^ primalcni 2. is* judicium ! ? "8 contcniu i.

m

SPtlRIA AUT ALTENA. — AC*. CONC. BASOL.

3»

illaquje adversum se dicta sunl, qui ad ea confu- A monachos, suosclericos, suos abbales, quibus aaflB

veJlet prfficipere posset; quodi>odictuminsulsiho-
minis esse putabatur. « Et quidnam, inquit Pater
Arnulfus, iis i»i pra»cipiendum esl? Num ut le a
culpis eximant ? iw Equidem i»» si pro testimonio
ferendo dicis, en tui episcopi, quite frequenterpro
temetipso, ut ad sinodum venires, ortati suut, en
tui abbates, tuusque clerus cum sibi praelatis I His
omnibus datur licentia te defendendi, non solum
voluntaria, verum necessitate imposita.» Ad hasc
illead priora relabebalur; non se vidisse episcopum
sic attractatiim dicens, nec ita se habitum scire
respondere. Doctum etiam hominem inter tot sa-
pientes, insipientem videri posse. « Cur ergo,» io-
quit episcopus Guido, « secundum tua vota habi-

taoda adesse minime vult; et nullus dubitat,quod

ita jiidlcium nocens subterfugit, quemadmodum.ut

absolvatur, qui est innocens quffirit. Sed astuta

cavillatio eorum, qui versutis agcndum credunt

esse consiliis, nunquaminnocentifie nomen accipiet.

Coofitetur enim de omnibus quisquis subterfugero

judicium dilationibus putat; veniet tamen aliquando

ille qui talis perhibetur in medium, necprodest illi

tocieos latuisse, tociens subterfugisse, quem sui

actuset commissa quocumque fugerit, ea qua*. obji-

ciootur illi si vera sunt crimina persecuntur ; ut si

adesse voluerit praesens, si confidit, ad objecta re-

spoodeat; quodsi adesse neglexerit, dilationem sen-

teotiffi de absentia non lucretur. Nam manifestum

est confiteri eum de crimine, qui indultu et tociens

delegatojudicio, purgandise occasione non utitur.

Mhil enim interest, utmm in prsesenti examine

omoia quse dicta sunt comprobentur, cnm ipsa quo-

que pro confessione procurata tociens constet ab- B tus, tociensque ab episcopis et domino tuo rege
^D*'»- vocatus, respondere noluisU ? » Et ille : « Delatus ad

regem eram, et ideo quo vocabarire non audebam.
— Non ita est, » inquit Guido episcopus; « sed
cum te in vicinia <»« Laudunensis urbis apud Gavi-
nionem convenissem,coramfidelibus teslibus,cleri-
cis aclaicis, tertio te ad fratrum tuorumconventum
invitavi, sub obtestatione divini nominis, ex cano-
num auctoritate, et societate omnium fldelium; ad
dominorum quoque tuorum prnesentiam ire monui,
per fldelitatem quam eis promiseras, per omnia
sacramenta quoe ipsispraebueras. Unde peijurum te
esse negare non potes,per cirographum,cuisubscri-
psisti ac omnes uos subscribere fecisti. Sed cum tu
re^pondercs,nonposseteiresineductoribusOddone

30. His omnibus pertractatis, ab defensoribus Ar-
nalfivenia postulatur, et quod ejus negotia roinus
caule prius iuquisierint, et quod concilium longis
dilaliooibus defatigaverint. Deindeadjungunt,non
se controversiarum genere adductos ad studium
defeosionis accessisse, sed episcoporum anathema
stbioecessitatemdiccndi imposuisse. Episcopi vero
et qui contra Arnulfum stetisse videbantur, iequo
animo se objecta accepisse dicobant ; sibi quoque
placere,quodjudicium posse fieri jam incommune
legitimum putaretur, nihilquealiudsuperesse quam
otipse Arnulfus in medium deduceretur, et de qua-
litate sui facti juxta quodvelletresponderet, Itaque,
iubeDtesinodo,inepiscopornmordineconsedit.CuiC et Heriberto, eo quod vim tibi inferri timeres,fra-

Pater Arnulfus circa eum regis beneficia, itcmque
ipsius in regem maleficia, miti i»* alloquio comme-
morat.Negat ille se quicquam contra regis salutem
egisse, sed pro fidei»' ad eum conservata cum clero
et populo se in propria urbe ab hostibus captum
foisse; nihilque solatii proinde a rege tulisse, sed
iosupcrmaleficia pro bencQciis recompensata sibi
esse. Opponit Pater Arnulfus prsesentem presbile-
niffl, qui urbis portas, acceptis a manu cjus clavi-
bus, jussu ipsius afflrmabat se hostibus aperuisse.
Ille respondel i»», presbitcrum longe mcditata di-
cere,falsaque pro veris narrare, suamquc innocen-
tiam ejus fictis criminationibus Iiaberi suspectam
noD debere. Gui econtra presbitcr ingerebat, quod

trem meum Gualterium obsideem tibi obtuli, me et
patrem meum, comitem Gualterium, itinens ducto-
res pollicitus sum, ut sine periculo vita^^ membro-
rum, captionis, ad tua redires. Idem quoque in
eodem momento sacramento flrmare propriamanu
prsesto fui. Cumque te a Karolo captum esse prse-
tenderes, cique sacramenta et obsides praebuisse,
ideoque sine ejus licentia ire non posse,percontabar
a te, quinam obsides pluris tibi viderentur ; utrum
Hichardus frater luus,Hruno episcopus consobrinus
tuus,ejusque sororis fllius, in regum potestate con-
stituti ; an militcs tui Sehardus et Raynoldus i»»,
qui datis prosepueris abirepermissisunt,quorum-
que beneOcia simulatis captivatoribus tuis attri-

se adaccusandum nemoimpulerit; quodlocusfugse D buisti,palam faciens, quanta in dante et accipiente

sibi patuerit^ quod sibi semper fldissimus fuerit,
oichilqne aliud in accusandi causa se habere, quam
Dtcrimine proditionis liberaretur, qui ejus imperio
paruisset ; et si quid in veri confessione sinodus
dobitet, vel suo vitio adscribat, sinodi decretis se
subjacere polliccbatur ; tantum ecclesiasticce com-
munioni restitueretur. Ad hcec Arnulfus teneri se
ab hostibus i»» conquerebatur, nec aliquando se
Tidisse episcopum sic attractatura, ideoque se re-

obsidum diligentia fuerit. Quodnam etiam tibi sa-
cramentum potius servandum foret, requirebam ;
scilicet quod regi et domino tuo spontedederas,aut
quod hosti armato invitus daredebueras TTriaau-
tem erant sacramenta, qua nullaarte,nullo ingenio
effugere poteras : primum quote obligasti, utpro
nuUoa tefacto vel faciendo sacramento afldelitate
dominorum nostrorum recederes;secundumutsiab
hostibus interceptus esses, sicut lunc simulabas.

^odere nescire. Neque vero sibi relictos esse suos

VARI/E LECTIONES.
*« mitti 2. »«7 sed perfide 2. i" respondit 2. i«» ossibus 2. »•« quod. i»i iis corr. his 2. i»« existi-
maal 2. «•» et quidem 2. "' vicia i . *»» rainoldus.

3»

SILVESTER n PAPA

ZU

mozttt locui« fugse tibi pateret, ad dominos tuos, Ainquit, prohibet? Surgat, etquoscumquedelegerit,

redire perrectam fidemDon differres,idque inproe-
sentifaceremonebam, cum tecum pauci essent,ego
autem obtimorum ^»* miiitum copias haberem.De
tartioTero quiddieam, cum tam multiplicis perjurii
reus sisy quot ^^ esse perjuros facis ? Omnes enim
cives tui ac milites te jubente juraverunt, ut si ali-
quando abhostibus capereris, vel si ipse tua spontc
aregis fidelitate deficeres, regi sefldem servaturos,
urbemque et castra sub eorum jure retenturos.
Econtra cum tu a f)delitate regis defeceris, contra
omnes mortales tibi sacramenta preebere ju&sisti,
domino tuo regi portas civitatis obstruzisti, Karolo
quotiens sibi libuit aperuisti, nec ad professionem
tui cirograpbi respicere voluisti, cum inimicis do-

suis consultationibus adhibeat. » Surgens itaque ad
criptffi secretiorem partem, hostiis Mi diligenler
obseralis, venerabiles deduxit episcopos, Siguinum
Scnonensem, Arnulfum Aurelianensem, Bruuonem
Linguonensero, Gotesmannum Ambianensem,

31. In horum absentia, multa ex canonum capi-
tulis in sinodo prolata sunt, multa inter assidentes
collata, utpote omniumignaros quee in abditisage-
rentur, non tamen nescios^imperatricisTheuphans
ac hostium regis colloquia, contra ipsius regis vo-
luntatemetutilitatem Arnulfum expetisse, suorum-
que militum copiassubsignisKaroli contraeundem
rcgemin acie constituisse^ etinsuper criminis regie
majestatis reum esse. Ila quoque variis sacramenU)-

minorumtuorum consilium et auzilium, secundum Brum generibus implicitum videri, ut a nemine sa-

scire tuum et posse, subministrares. Numquid et
hsec negare contendes ? » Addebat etiam de pactis
et constitutis in vulgarilingua cumeodem habitis,
quibusepiscopos a suasubjectione quasi emancipa-
verat, si a cirographi conditionibus docUnasset,
teque idex suaacreliquorum episcoporum persona
jam dudum apud Gavinionem effecisse.Ad hsec ille
de non servatis cirographi et sacramentorum condi-
tionibus embescebat; quibus tamen poterat modis
hiBC eadem attenuebat. Petebant ergo episcopi ut
aliquis familiarum ejus testis horum admitteretur,
cigusconscianciamvereretur. Admittitur ergoRay-
nerius «h, secretorum ipsius per omnia conscius,et
qui euminteraliaperjuria etiam contra se ac suam

cerdotum totpCTJuriis obvoluto, episcopale mmis-
teriam ullis legibus valeret impleri. Ad has autem
causas hae sententiae quasi e vicino respicientes re-
periebantur ;

32. w« Ex concilio Toletano, capxtulo 30 : Confi-
temini hostium sacerdotes, praeter eos qui a reffia
potestate licentiam acceperunt, a quolLbet manda-
tum agentes extraneum, occulte accipere vel diri-
gere non prsesumant. Qui autem deprehenditnr
aut convincilur, denuntiatus principi, apud conci-
lium condigna animadversione muitanitur. lUm
ex eodem tiiulo 75 :

33. Post institutaqusedam ecclesiastici ordioisvel
decreta, quse ad quorundampertinentdisciplinam,
postrema nobisso* cunctissacerdotibus sententia est
pro robore nostrorum regum et stabililate gentis

ttzorem et fiiium publice peijurum protestabatur. G Gothorumpontificale ultimum sub Deo judiceferrc

Gtti cum a sacro conventu diceretur, qu» Arnulfus
de regis infldelitate denegaret, tali cum sermone
aggressus i«^est: «Gur omnem populum tuo errore
perdis? Nescis quse ante urbis traditionem juxta
fluvium Azonammihiretuleris? Et utomniumme-
litts recorderis, nescis te Ludovici amorem, fllii
Karoli, omnibus preetulisse mortalibus, et si tibi
plaeere veliem, ut de ejus salute cogitarem ? Vade
ei^o, et sceleratua episcopisconfitere,utquiacor-
pus perdidisti^tim animam perpoenitentiam sal-
vos, et popttlum qui de tuis criminibusadhuc dubi-
tat,abhocerrore absolvas. Quodsi nolueris,coram
episcopis coramqueomni multitudine quse pro fori-

decretum. Multarum ^uippe gentiuro, ut fama est,
tanta extat perfldiaanimomm, utfidemsacramento
promissam regibus suis observare contempnant, et
ore simulent juramenti professLonem,dumretineant
mente perfidiae impictatem. J urant enim regibus suis
et fldem quam pollicentur prflevaricant' nec metuunt
volumenillud judicii Dei, per quod inaui^itur male-
dictio, multaque poenarum comminatio super eos
qui jurant in nomine Dei mendaciter. QuaB igitur
spes talibus populiscontrahostes iaborantibus erit?
Quse fides ultra cum aliis gentibus in pace credenda
[aliter quod foedus *<»«] post foedus non violandum ?
Quae in hostibus jura ista permanebunt sponsioDe,
quando nec ipsispropriis regibusjuratamudemcon-
servant? Quis enim adeo furiosus est, qui caput
suum manusuapropria desecet? lili, ut notumest,

btts adsUt,peccata tua, qu« adhuc dubia sunt, ma- inmemores salutis suae, propria manu seipsos in-
,. , ^ !'^ A , 1 11 • • T^terimunt, m semetipsos, suosque reges, proprias

nifesUfaciam,etsceleratua,qu« m nuliaopmione Dconvertendo vires. Et dum Dominus dicat : mte

popttlisunt, in mediumproferam,ut omnes sciant
et intellegant quid de te sentire debeant. Et ut
verbis meis fides. in ffiternum iiabeatur, postquam
peroravero, mea deztera iU esse sacramento f)r-
mabo,meumque vernaculum episcopis tradam,qui
per ignitos vomeresincedens, Deum de te judicare
manifestis declaretindiciisl» Adhfiec abbatumqui-
dam dicebant debere dari Arnulfo soo secessum de-
liberandi cttm qttibus vellet, ut consuitius pro se
respondere valeret. Quibus Pater Arnulfus: « Quis.

VARIiE LECTIOiNES

iw opt. 4. *" qttod 4. *w rainerus 2. *»• adg. 2. «m arnulfi 2? wi hostiis corr. ostiis. ««t cap, 32«
tn 2, voca6u/a Gonfitemini ma/7. so^ vobis corr. nobis 2, s<^« a. q. f . (^e5M»M . >o» alterum i.

tangere christos meos ! (/ Par, zvi, 22.) et David :
Quis^ inquiif excendit manum suam in christumDo-
mini^etinnocens erit? (/jRe^.xxvi, 9.}illis nec vitare
metus estperjurium, nec regibus inferre exitium.
Hostibusquippe fidespaeti datur,necvioIatur.Quod
si in bello fidesvigeat, quanto ma^is insuisservanda
est? Sacrilegium quippe est, si violetur a gentibus
regumsuorumpromissafides, quia non solum in eis
flt pacti transgressio, sed et in Deum quidem, in
cujusnominepoiiiceturipsa promissio.Inde estquod
mulU regna terrarum celestis iracundia ita permu-
Uvit, ut pro impieUte fldei et morum, alter vi% ab

SPURIA ADT AUENA. — ACT. CONC. BASOL.

alterosolveretur.Uode clnoscavere oportetcasum Acontrahanc'st*veslramdennitionemprffisumpserint
h^jusmodi gentium, ne similiter pla^a feriamur anathcma maranatha, hoc est perditio in adventu

pnecipili,etpQena puniamur crudeli, Si enim Deus
aogelis in se prsevaricantibus non pepercit, qui per
inoboBdientiam cceleste habitaculum perdiderunt,
ttode et per Esaiara dicit Inebriatus est gladius meus
in calo{Isa. zxxiv, 5) quauto magis nosnostrse salu-
tis interitum timere debemus, ne per infidelitatem
eodem scBviente gladiopereamusYQuod sidivinam
iraeaadiam vitare volumus, et severitatem ejus ad
clementiam provocare cupirous^serveraus erga Deum
Teiifioniscultum atque timorem,cu8todiamus erga
principesnostros pollicitam lidem atquesponsionera
Non sit io nobis, ut in quibusdam gentious,intide-
litatissabtilitas impia,non subdolaemeutis perfidia,
non perjurii nefas el conjurationum nefandamoli-
inina;nullusapudnos praesumptione regnum arripiat
naf/asezcitet mutuas seditionescivium, nemo me-

Domini sint, et cum Juda Scarioth partemhabeant,
elipsi et socii eorum. Amen. » Quapropter nos ipsi
et sacerdotes omnes ecclesiam Christi ac populum
admonemus, ut heec tremenda et totiens reiterata
sententia, nullum ex nobis preesenti atque aerterno
condenipnet judicio. Sed ndem promissam erga
gloriosissimum dominum nostrum Sisenendum re-
gem custodientes, ac sincera illi devotione famulan-
tes, non solum divinee pietatis io nobls clementiam
provocenius, sed etiam gratiam antefati principis
percipere mereamur — Item ex cancilio Agathensi
«i», titulo 50.

34. Si episcopus presbyter aut diaconus capitale
crimen commiserint, aut cartam falsaverint, aut
testimonium falsum dixerint, ab officii honore de-
positi, in monasterium retrudantur, et ibi tan-

diteluriQteritusre^um;sed,defunctoin paceprin-- tummodo quandiu vixerint laicam communionem
cipe,primalusgentiscum sacerdotibus successorem -^ accipiant. Item ex concilio Toletano sexto, capi^
regnt consilio communi constiluant, ut dum uni- tulo it.

tatis iM concordia a nobis retinetur,nulium patrias
i?cntis(][ue discidium per vim ambitionis moveatur.
Quod »ih9c admonitio mentes nostrasnoncorrigit
et adsalutero communem cor nostrum nequaquam
perducit, audite sententiam nostram. Quicuinque
igiloranobisvel totiusHispaniae *o7 populisqualibet
conjuratione vel studio sacramentum fidei sui£,quod
propatrise salute gentiscpie Gothorum slatu, vel
conservatione regiae salutis, pollicitus est, temera-
verit, autregemneceattractaverits<)*, autpotestate
regni ezuerit,aut preesumptione tirannicaregni fa-
stigium usurpaverit,anathema sit in oonspectu Dei
patris et an^elorum, atque ab eecclesia catholica,
quam peijurio profanaverit, efOciatur extraneus,et
ab omni cceta Christianorum alienus,cumomnibus

35. Pravarum audacia mentium seepe roalicia co-

gitationum aut causa culparum refugium appetit
ostium.Unde quisquis patrator causarum extiterit
talium, virtutem potens defendere adversariorum,
et patriee vel genti suee detrimenta intulerit rerum,
in potestatem regis ac gentis reductus, excommu-
nicatus et retrusus, ionginquioris poenitentice le^i*
bus subdatur. Quod si ipse mali sui prius reminis-
cens, ad ecclesiam fecerit confugium, intercessu
sacerdotum et reverentia loei, regia in eis pietas
reservetur, comitante justitia. Item ex eodetn conei^
lio «i* titulo 17 :

36. «1» Quamvis in concilio anteriori, quod anno

Erimo gloriosi principis nostri habitum est, de
igusmodi re fuerit promulgata sententia^ tamen

impietatis suee sociis; quia oportet ut una poena te- ^ placet iterarequod convenit custodiri. Itacrue regis
neat obnozios^ quos similiserrorinveneritimplica- ^ vita constante, nuUus sibi aliquo opere, vel delibe-
tos. Qaod iterum secundo replicamus, dicentes : ratione, cujuscumque dignitatis laicus, seu irradu

Qoicumqueainodoex nobisvel cunctisHispaniee >••
popalis quolibet tractatu vel studio sacramentum
udei su9,quod pro patriae salute gentisque Gotho-
rom statu,veiconservatione regiae saIutis,polIicitus
est, vtolaverit, aut regem nece attractaverit, aut
potestate regni exuerit,autpr€esumptionetyrannica
regoi fastigium usurpaverit^anathema in conspectu
Ciiristi et apostoloinun ejus sit, atque ab eecclesia
cathoUca,quaaiperjurio profanaverit,efficiatur ex-
traneas, etabomniconsortio Christianorumalicnus
et dampnatusin futuro Dei judicio habeatur, cum
coinparticibus suis ; quia dignum est ut qui talibus
sodaatur,ipsietiam dampnationiseorum participa-
tione obnoxii teneantur.Hoc etiam tertio adeclama-
mns dicentes : Quicumijue amodoexnobisvel cun-

ctis Hispanise «^o populis qualibet mediiatione vel j^ tulo 48 :

episcopi, aut presbjteri; aut diaconi consecratus,
eeelerisqueclericatusofliciis deditus, futurum regem
provideat, contra viventisregis utilitatem etprocul
dubio voluntatem, nullo blaudimento vel suasione
pro eadem spe aut alios in se trahat, aut ipse in
alium adquiescat. Iniquum enim etvalde execrabile
Ghristianis debet haberi, futuri temporis inlicitis
prospicere et vitce suee ignaris ventura disponere.
Quodsi quisquejam talia iniquadeliberationecum
quocumque est meditatus, hoc sibi noverit esso
sacerdoteui moderatione concessum, si veniabilitar
poscit, ut hoc sine mora prsesentis principis auribus
studeat publicare. Si autem retineat, et delibera-
tionis suce machinamenta noluerit dicere, pessimo
plectatur anathemate. Item ex eodem concHio^ ti-

stadiosacramentum iidei suee,quod pro patrie?salute
geotisque Gothorum statu, vel incolum itate regiae
potestatis, pollicitus est, violaverit, aut regem nece
^ractaverit, aut potestate regni exuerit^ aut pree-
suQiplione tyrannica regni fastigium usurpaverit,
&oathemasitiaconspectu Spiritus sancti et marty-
ntnfiChristi,atque ab eecclesia cathoIica,quam per-
jurio profanaverit, efficiatur extraneus,et ab omni
cominanione Christianorum alienus,necpartem ha-
i^justorum ; sedcum diabolo et angelisejusseter-
Dbsuppiiciiscondempnetur,unacum eis cjui eadem
conjuratioQenituntur;ut parpcena perditionis con-
stringat quos in perniciem prava societas copulat.
Et ideo, si placet omnibus <|ui adestis, hoc tertio
i^iterata sententia veslrse vocis consensu confirma-
te*"I Ab universoclero velpopulo dictumest : « Qui

37. Jam quidem in antecedenti universalisinodo
saluti nostrorum principum constatesseconsultum;
sed libet iterare bene sancita, et digna auctoritate
muniresalubriter ordioata.Ideoque testamur corum
Deo etomni ordine angelorum, coramprophetarum
atque apostolorum vel omni martvrum choro,
coiam orani ecclesia catholica et Christianorum
coetu, utnerao intendatiuteritum regis^ nemo vitam
principis attractet, nemo eum regni gubemaculis
privet, nerao tyrannicapreesumptioneapicem regni
usurpet,nerao quolibet raachinamento in ejusadver-
sitate sibi conjuratorum manum adsociet. Quod si
quippiam horum quisquam nostrorum temerare m
prsesumptor extiterit,anathemate divino perculsus,
absque ullo remedii loco habeatur condempnatus
«ternojudicio.Is autem quiejus sedem fueritadBe^

VARLE LECTIONES.
*•• ite 1.2. civitatis 2«. »t isp. corr, hisp. 2. "« attrectaverit 1. aliquotiens. "• isp, ^, aio ispanifla 2
*»»firmate2. »«de^5M, «^ agatensi 2. «i4(/ee5^2^ «isXXXV,2. «« teracrario 2,

^»

siLYEsnrER n papa

m

cutus, si YuU tanlo expiari piaculo, quasi proprii A fldem servare promiserant, in alterius erectionem

patris ejus ulciscatur interitum. Ilem ex concilio
ToletanOf era 684 :

30. Non parum proficitad emendationemmulto-
rum, si ea quae constitutasunt per fraternam conla-
tionem s^^ ad memoriamreducantur, si illa etiam
adjiciantur» quae aut deesse videntur, aut omnino
constituenda competenter extstimantur. Quis enim
nesciat quanta smt hactenus >is per tirannos et
refugas transferendo se in externas partes inlicite
perpetrata,etquamnefanda eorum superbiajugiter
irequentata;quee etpatri® diminutiouem affdrrent,
et exercituiGothorum indesinentem laborem impo-
nerent?Quod si quidem laicorum insania f uissct fa-
ctum,tolerandumnobisforsitanaliquotiensyideretur
Illud tamen estvehementiusstupendum,quod pejus
est, quia tantiex rehgionis proposito in hac mter-
dum praesumptione prsecipiteseiferuntur, ut nou ad
levem confusionem nostram pertineat, si res ulla-

temeraria levitate consenliant, abrogari decelhanc
omnino licentiam nt a nostroconsortiopenitusex-
tirpari ; ita ut, siquicuniquelaicorum quandoqui-
dem intraflnespatriffiGothorum superbiens, re^ni
apicem sumere forlasse lemptaveril, eique cle.rico-
rum quilibct adjutorium vel favorem praestiterit,
atque hunc qui superbire videtur adeandem regni
ambitionem praevalente delicto pervidere contigerit
ex eodcm *»* quidem die vel tempore eumdem epi-
scopum vel cujuslibetordinisclericumexcommuni-
catum manere perpetim oportebit, quo tali se
scelere implicavit. Tamen si propter imprubitatcm
principis, cui inique consensit, non potuerit
mstantia sacerdotum a coromunione suspendi,
saltem si superstitem post ejusdem re^is obitum
tempus invenerit,superiori anathemathis corrept-
ionisubjaceat. Etquicumqueiili prffiterinultimo»*
vitffi SU2B nne,si taraen eum legitimepaBuitere pro-

tenus inulta remaneat, quam et mundana lege et ^ baverit, communionis gratiam consenserit impen

ecclesiasticaconvenitinstanterdisciplinacorrigere.
Ideoque placuit nuncconcordi sententia deflnire, ut
quisquis m ordine clericatus amaximo ^radu usque
ad mmimum constitulus,in alienae gentis regionem
se quacumque occasione transduxerit <i' utexinde
superbiendo, vel reditumsuum velquodlibet aliud
vioeatur expetere, sive etiam quod ^entem Gotho-
rum, vel patriam aut regnum specialiter sub hac
occasione possit nocere, vel fieri disposuerit, vel
aliquatenus fecerit. Sed et quicumque talibus con-
scius repperitur, eisque vel consilium vel opem ad-
ministrarecognoscitur,quaUterautad gentem alie-
nam lugam appeterent, aut in malis quse coepe-
rant ^^ perdurarent,seu quacumque leesionem genti
Gothorum velpatriee aut principipost fugam infer-
rent,atqueiaeadem pravitate perseverarent, quis-
quis hoc fecissedinoscitur,isteitaindubitanteromni

dendam, nobis interim ratio persuasit, sinodali
super hoc constitulione deceruere ut quicumque
etiam laicorum interdictis capilulis. hoc est in
adversitatem gentis aut patrioe vel rcgiee potestatis,
in externas partes se conferendo vel talibus opem
praebendo noxius fuerit ultra repertus,nou solum
ut dictum cst, omni rerum suarum proprietate pri-
vetur, sedet perpetuaexcommunicationedampna-
tus, numquam illi nisi ultimo mortis suee tempore
communio tribuatur ; excepto,si communionisejus
remedium,vel eorum de quibus supra taxavimus
implorationc sacerdotum, apud principem fuerit
impetratum.Nam si in derogationemautcontume-
liampriocipis repperiatur aliquis nequiter loqui,
aut in necem regis seu direptionem intendere vei
copsensum praebere, nos quidemhujuscemodiex-
communicatione diguum censemus. Utrumtameu

honoris sui gradu privetur, ut locum ejus in quo C sit**? ilii guandoque communicandum, pietate*'*

ministraverat^ alter continuo perpetim regendum
accipiat. Ipse vero transgressor sub poenitentia
constitutus, si reminiscens mali quod fecerat,usque
in diem mortis suee si rectissime poenituerit, in solo
iantum fine communio ei preestanda est; ita ut au-
tequam flnis ejus tempus adveniat, si quispiam
sacerdotumetiamordinanteprincipe ei communi-
care consenserit, parliceps criminis illius effectus,
anathema fiat in perpetuum, ac simili cum eo cui
eommunicaverit sententia condempnetur,quoniam

Eotestati *>i principis nullussacerdotum in hoc pree-
ere debet assensum; unde vel perjurium videatur
incurrere, vel quod absit, si quicumque catho-
lica^. fidei prsevaricator princeps surrexerit, sacer-
dos nuUatenus vel favore principis vei terrore a
rectee *>* credulitatis lumine ad tenebras cogatur
reverti. Sic enim nec super adnexa capitula vel im-
periis principumvel terroribusopportebit umquam D
evacuari **>. Quia novimus, omnes pene Hispaniae
sacerdotes omnesgue senioresvel judices, ac ceete-
roshomines officu palatini jurasse; atque ita nunc
legibus *>« decretum fuisse,utnullus reuiga vel per-
fiaus,qui contragentem Gothorum, vel patriam seu
regem sgere, aut in alterius ^entis societatem se
transducere repperitur, integritate rerum suarum
nuUatenus reformetur,nisi forsitan princeps huma-
nitatis aliquid personis talibus impertire voluerit;
cui tamen non amphusciuam vicesimampartemre-
rum ei qui perfidus oxtitit, de rebus unde rex ele-
gerit, tribucndi potestatem habebit.Scd quia pleros-
que clericos instantis levitatis interdum pravitas ita
elevat,at praetermissasui ordinis gravitateac polli-

Srincipis decernendum relinquimus; cujus procul
ubio potestatis est, subjectorum culpas miseri-
cordieejudiciiquesententiatemperare.Gontestamur

autem clemen tissimos principes,et per ineffabile di-
vini nominis sacramentum ootestantes unanimiter
obsecramus, ne quandocumque absque justa nbi
necesse fuerit imploratione sacerdotali, excommu-
nicationis hujus sententiam a perfidis clericis ve!
laicis ad externas partes se transferentibus vel
consensum preebentibus quacumq^uctemeritatesus-
pendant. Nam hoc magis utililatibus videtur ferre
consultum, ut constitutionis nostrsB formaservetur.
Et ut execrandum aanthema fiat,et velut prffivari-
cator catholicee fidci semper ad Dominum reus
cxistat, quicumque regum deinceps canonishujus
censuram in quocumque crediderit vel permiserit
violandum. Item ex concilo Toletano, era "» 668 :
39. Frcquentiumxomolcstiarum nocens irapul-
sus,contempni quidem magnitudine dicentis poterit
gravitatis ; sed quia honesta sollicitudo cohibere
properat, quod frequentata usitatio vitare non
curat, idco cum et quorundam paternorum sanctio-
nibus decretorum, ct institutionibus sit legalibus
cautum,ne contrasalutem principumgentisqueaut
patriae quisquam meditari couetur adversum, hoc
unum specialiter nunc depromitur observandum,ut
si quisreligiosorum,abepiscopo usque adextrcmum
ordinis clericorum sivo monachorum, generalia
juramenta in salutem regiam gentisque aut patriie
data repperiatur violasse voluntate profana, moi
propria dignitate privatus, etloco ct honorehabe-
atur exclusus.

clii sacramenti immemores,constantepnuc]pe cui

VARIiE LECTIONES.
S17 consolationem 1. «i^ aetenus 2. *i» traduxerit 1 ? "o coeceperant 2. ^^ potestate 2? *** recto
4. ««evocari 1. «" degibus alia mann corr. de regibus 2. «» eo 2. "• ultima 2. «" t. si sit 2.
mpietati 2. >*» era [id est capitulo superscriptum] I. era :;:::::; capitulo II. 2, w« Frequen-
Uam i?

3id

SPDRIA AUT ALIENA. — ACT. CONC. BASOL.

330

40. Htcc el hi^asmodi dum sibi quisque vel al- A clericorum collegio fere numero trigiuta, quibus.

Uri replicat, episcopi qui in sinodo residebant, ab
eis»^ convocanlur episcopis qui Arnulfum ad
remotiora comitati fueraut. Qui cum »iconvenis-
sent, causam sui adventus non sine lacrimis et
multo gemitudidicerunt.Erat autem Arnulfl causa
Apiarii presbiteri causaB consimilis; de quo sicut
AfricaniepiscopiCelestino papse Romano relulerun
ita ethic de Arnulfoepiscopiepiscopisinhunc mo-
dam referre visi sunt : « Tergiversationes Arnulfl,
quibus nefandas turpitudines occulere conabatur,
Deus jadex justus et fortis et ionganimis magno
compendio resecavit. Tctriore quippe ac pulridiore
oLslinalione|compressa,qua tantum lividum coenum
impudentia negationis volebat obruere,Deo nostro

per conditionQm anathematis,Arnu1fi confessioipso
jubente inipsiusprsesentiapropalata s>0est. Itaque
eo remoto, longis consultationibus definitum est,
quomodo ejus archanum tegeretur, et clero acpo-
pulo absenti pro ejus depositione satisfieret. Jam
enim eum, quisibi delectos judices constituerat,ad
alterius non posse coramearejudicium,certum erat ;
jam episcopi invidia Romaniprivilegii carerevide-
bantur, cum Arnulfus nec ad alios judiccs) nec ad
sedem apostolicam provoca8set,vel ante electorum
judicum audientiam, quod bene quidem licueratsi
se justam habere causam putasset, vel posteorun*
dem judicum sententiam,quod minime licere ma-
uifestum eral ; sed utpote reus a torquente se

c^as con8cientiamcoartante,et occulta,qu8s inillius B conscientia convictus, et sua sponte, utvideri iunc

cordetanquam involutabro criminumjamddmna-
bat, etiam hominibus publicante, repente in con-
fessionecuQctorum objectorum ilagitiorufti dolosus
negatorerupit; et tandem de omnibus incredibili-
bus obprobriis uUroueus se ipse convicit, atque
ipsam quoque nostram spem, qua eum ct credeba-
mus et optabamus de tam pudendis maculis posso
purgari, convertit in gemitus; nisi quoniam istam
oostram moestitiam uno tantum solatio roitigavit,
quod et noslabore diuturniorisquaestionisabsolvit,
et suis vulneribus qualemcumque medelam, etsi
ioTita ac suse conscientiee reluctante confessione,
proTidit. » Addebant proeterea confessores episcopi,
eom suis pcdibus provolutum,cumIacrimi3 etge- n
milu sua crimina sub nomine confessionis decla-
rasse, seqne a sacerdotali officio, quo hactenus in-
digne usns faerat,reraoveri velle. Sed episcopi^qui
consentiente Arnulfo confessioni^ testes admissi **>
faeraniyabipsittsore se audire malie dicebant.Quod
cam faetam esset, episcopi per terribile nomen om-
nipotentis Dei, sub tremendo anathemathe,pr8eci-
piunt,ne ulla formidine coactus aliquid falsi >** de
w proferat ; seque illi omne solatium laturos, ac
pnstinam honorem etiam invitis regibusrccupera-
turos^ollicentur, tantum innocentiam ex sequo et
uliJi astruere velit. At ille episcopisquidem*s<pro
salutis suse siudio gratias agens,qu8e eorum fidei
commiserat, vera esse confirmat ; nec se Deo, in

potuit, confessus, judiciiformam improbusaecusa-
tor sui expostulaverat. Qusesitum crgoest, qualiter
ipsius depositio celebraretur, ut lege et consuetu-
dine constaret. Et de lege quidem >«o manifestum
erat, quod una et eadem semper ad sequitatem
spectet; de coiisuetudine vero, quod neque una
neque eadem sit <«i^ neque semper ad fiequitatem
intendat, sed eam prfficellere, qufielegi veleequitati
vicina sit. Queerebatur ergo lex et consuetudo de-
positionis episcoporum vel archiepiscoporum ; et
lex quidero hsec reperiebatur in Africanis conci-
liis, sed siuo depositionis celebritate et consuetu«
dine «*» :

41 . De Maximino autem Bagaiensi, et ad eum,
et adipsamplebem,placuitde concilio litteras dari
ut et ipse ab episcopatu discedat, ot illi sibi alium
requirant.

42. Item Eutices presbiter in CoBsiantiiiopoli-
tana sinodo depositus,non aliuddepositionisfastum
excepit, nisi quod anathema ipsi ab universis oon-
cIamatumest,etpost aliquanta a Flaviano episcopo
sententia in hunc modum prolata :

Per omnia Eutices quondam presbiter et archi-
mandrites, ex his quse ante acta sunt, et propositis
ejusqu8estionibus,VaIentini et Appollinaris perversi-
tale repertus est segrolare, et corum blasphemias
incommutabiliter sequi ; qui nec nostram reverens
persuasionem et doctrinam, rectlsvoluitconsentire
dogmatibus <«>. Unde gementes perfectam ejus
perditionem •**,decrevimus,perJesumChristumw»

cujos conspectu adstet, velle mentiri, ad cujus ju- I> bominumnostruni,abeoblasphematum,extraneum
,. . . % j X T^ * . X . • esse ab omni officio sacerdotali, et nostra com-

aicium ire formidet. Petebant ergo episcopi, quo-

niam ea qu8e per confessionem protulerat gravis-

sima sibi viderentur, ut abbatum et *" clericorum

doctissimos ac >>? religiosissimos intromitti liceret,

^nique sacramenlo vel anathemathedevincti,et sua

peccala fido silentio tegerent, et qui facto opus

essetin commune decernercnt,futurisquoque tem-

poribos diciorumetfactorum fidissimi testes existe-

rent. Qnod aliquamdiu secum reputans,fieri permi-

»L Admisei *>« ergo sunt ex omni abbatum vel

munione, etprimatu monasterii. Sciantergo ethi
qui postea cum eo coUoquentur, et ad eum conve-
nerint, quoniam rei erunt et ipsi poena excom-
municationis si non declinavennt confabulationes
ejus.

43. Item quee circa Ratherium Veronensem epi-
scopum, vel circa Petrum Ravennatem Archiepis^
copum, usu velconsuetudine provenerunt,ab omni-
bus abrogata sunt. Uterque enim nec abdicationis
porrecto libello, nec sacerdotalibus depositis in-
signibus,successorem acceperat, Ratherius quidem

VARLE LECTIONES.

»t iis eorr. aUa manwhis 2. «« decst \ . ««* ammissi i . *•* false 1 ? «" quid 2. »•« ac 2. »' et 2.
^ Ammissi \. »»• prolata 1. «*o quid 2. «*^ deest 2, «*« c De Maximo episcopo i, «*• docmatibus 1,
>«« perdtetionem 1. «*• d. n. J. Ch. 2.

Patkol. CXXXIX. It

n\

SILVESTER 11 PAPA.

332

Milonem, Petrus vero HoDesium, monasterii beali A rumque digiiorum esse robur adseruii, c[uod illic

Apollinaris abbatem. Quem Honestum donus papa
Jobannes cognomento Bonus, ad consecrandum
priussibi oblatum vidit, quam de Petri dejectione
vel fama nuntiantecognoverit.Deferebatur ergo lex
et consuetudosivedepositionisfestivitas, ez conci-
lio Toletano, capitulo 28 :

•

44. Episcopus,presbiter, autdiaconus, siagradu
suo injuste dejectus^ in secunda synodo innocens
repperiatur, non potest esse quod fuerat,nisi gra-
dus amissos recipiat coram altario demauuepisco-
porum. Si episcopus est, orarium,anulum et bacu-
lum ; sipresbiter, orariumetplanetam; si diaconus
orarium et albam ; si subdiaconus, patenam et ca-
Jicem. Sic et reliqui gradus ea«*« in reparationem
sui recipiant, quse <«? cum ordinareutur perce-
perant.

45. Ex bac itaque sententia intellectum est, ut
quse in promotione sua quisque acceperat, ea in
depositione reddere deberet. Arnulfus autem in sui
promotioneanulum ct baculum acceperat quoddam
que genus orarii,quod perdifferenliam palleum «*8
dicitur ; hffic ergo eum reddere debere,neque vero
in hoc facto primati Romano praejudicium inferri,
quod nequead eum ab Arnulfo provocatum sit, ne-
que eidem Arnulfo depositionis necessitas uUa im-
posita, quodque ab episcopis et principe Romanus
episcopus conventus respondere noluerit,cum ipse
potius sacrorum canonum executor, et reum sua
dampnare auctoritate,et episcoposjudicium remo-

relcgendo prsevidit. Rursumdiviui nominis conte-
statione hunc adjurantes obtestati sumus, ut an de
sesponte mendacium diceret, aut alicujus violentia
premeretur, et perterritus taliaenarraret,veraciier
mdicaret. Qui mox flebili voce luminibusque ma-
den tibus ploratu <>* ct f ragore singultuum^cum unius
Dei nominis juramento clamavit^se et vere "* eadem
malade se conOteri, et ad hsec confiienda nullase
violentia prsBgravari. Undeetiamferme pernovem
menses sponte deseruisseregimemecclesise suffi,ei
ergastulo quodam proadmisso flagitio acturus pce-
nitentiam seconclusisse^prsedixii.Tunc perfideiem
confessionem est agnitio, quodiactufemineo sor-
duisset, declarata ; et licet nunc aniiquiias paierna
sacris re°^ulis dejicere ab honore decerneret, nos
tamenmiserationisjura servantes, non abstulimus
nomen honoris, quod ipse sibi sui criminis confes-
n sionejamtulerat; sedvalidaauctoriiaiedecrevimas
^ perpetua pseniteniiahuncinservire offiiiis et serum-
pnis; providentesmeliusillumper asperamirepoe-
nitentiae solitudinem, ut quandoque perveniret ad
refrigerii mansionem, quamrelictum involuntatis
suse latitudine, ad prfficipitium dejici aeternadam-
pnatione. Tunc venerabiiemFructuosum, eccclesiae
Dum]ensisepiscopum,communi omnium nostroru
elcctione constituimus ccclesise Braccarensis guber-
nacula continerc,ita ut omnem metropolim provin-
cise Gallicise,cunct6sque episcopos publicosque co»-
ventusipsius,omniumquecuram animarum Bracca-
rensis ecclesia^ gubernandum suscipiens,ita com-
ponatatque conservet, ut et Dominumnostrum de
rectitudine operis sui glorificet, et nobis de incolu-
mitate fiecclesise ejus gaudium prffistei. Quia vero
ad futurum prospicere convenit, ne exoriatur in
statu pacis queedam commotio litis,Patrumsenien-

ranies instigare debuerit, ui Gregorius episcopos p tiam quse jam dictum Potamium episcopum recti-
concilii Vizachii pro crimine suiprimaiis. liem de- iudine dampnat, huic decreto coneciere vi^ilantia-

creium pro Potamio Braccarensi archiepiscopo, ex
concilio Toletano lege ei consuetudine valere con-
siiiuium est. Erat autem hujusmodi :

46. Adsumere poteramus canonicam in cantum
fraiernfie Iseiitifie iibiam, ijuia divina pietas conven-
tumnostrum ad concordiee convocoverat studia.Et
convenerat mcesiiiiam vilare, quoniam visitatione
disciplinse videbamur paternas regulas innovasse ;
sed gravius sistrum pro cymbalo <*> sumimus, et
funusprocarminedecantamus : gementesquc cum
Hieremiee questibus dicimus : Dissolutum est gau-
dium cordis nostri, versus est in luctum chorus «»o
noster {Jerem, v, 15) ; Unde et vflecoram nobis cun-
8picimus,quoniamcecidissecoronam capitis nosiri
videmus, dum tam nobile in infinum corruit,quod
instans sublime sanctitatis optimum stetit. Ecce D
etenim iractantibus nobis in pace de ecclesiasticis
regulis, delatum est conventui nostro epistolium
confusse confessionis et abolendae subscriptionis,
quod Potamius Braccarensis ecclcsiaj episcopus
de factis propriis, suis verbis, suis aanotarat
articulis. Quo reserato^quid oblittcranda paginaet
abolenda litterarum panderent elementa, fletibus
potius quam sermonibus lacrimosa concio rcccn-
suii »i. Tuncsolitarie tantum secretimquc adunatis
poniificibusDei, prffidictum episcopum adesse fcci-
mus coram nobis ; quem singultibus adgredientcs
ampliusquam Ioquelis,reseralam illi suse deformi-
tatis si* et nosiree confusionis protulimus scriplu-
ram. Quam accipiens ac recurrens, sciscitantibus
nobis utrumsuioperisetsuse adnotationisintimatio
esset, iile suumactum, suiqueoris eloquium, suo-

nostra procurat. « Ex concilio Valentino,titulo 4.
Nec illud,fratres,scribere alienum ob secclesifieuii-
litatem censuimus,utsciretis,quicum({uesub ordi-
natione, vel diaconatus, vel presbiterii, vel epis^:o-
patus, mortali crimine dixerint se esse poUutos, a
supradlctis ordinibussubmovendos, reosscilicetvel
veri confessione, vel mendatio falsiiaiis.Neciue enim
absolvi potest in his, si in se ipsos dixerint, quod
dictum in aliospuniretur. Quoniam omnis q^isibi
fuerit mortis causa, major homicida sit. » liiulte
quidem et alise senteniise huic poierant innecti de-
creto, quse praedictum Potamium episcopumseve-
rissimaausteritate abjicerejubent;sed ex omnibus
hanc conscriptam ponere*>» sententiam maluimus,
ne si tot condempnationis edicta replicassemus,
gravissima; ultionis auciores existere videremur.

47. Post hujus Potamii dejectioncm, Remensiunri

archiepiscoporum Egidii etEbonis depositiones ad

legem simulet consuetudinem valere visae sunt.

Quod ergo tertio factum sit, nec reprehensum.sed

insuper aeternis iraditum monimeniis, pro lege et

consuctudine valere censebant.Nec quemquamepi-

scoporum indepositione suascindendum more Ro-

manorum, honestumjudicabant,cum hoc nec legc

firmaretur, necconsueiudinefaclumin historiarum

monimentisreppcriretur.Africanumcrgoconcilium

sequentes, utipsiusArnulfiverecundiffi parceretur

statncbant, et propter ecclesiffi opbrobrium,et pro-

plerinsolentem insultationem ssecularium, ne di*

gnitas sacerdotalis poUueretur, etne forte de iis^t*,

VARI^ LFCTIONES.
•*«easl. «*7quii. »*8 pallium 2. «*» cimbalo 2. «» corus 2. "» rec. corr. resensuit 2. »'* dofor-
inidatis 8 ? "• pl. m. m. 2. «* vera 1. »" s. p. i. «»« iis con\ aL m. his 2.

333

SPURIA AUT AUENA. — ACT. COiNC. BASOL.

334

deqaibusiinpetitus et adhuc inpetendus erat, pu- A sima jacula,pro ejus muaimine excitassemus.Tanta

blice coDvictus foret. Libellumergoejus deposilio-
nisdictaodum,et corameoipsiusjussu scribendum
ceosebant,etproprLamaau corroborandum,et vivse
vocis confessioae attestandum, ut ejus abdicatio,
nec exquisita aec iavita vel extorta fore videretur ;
tot enim sceleribus iavolutum «acris altaribus ad-
stare non posse. Quod si corpore laagueas episco-
pas,abdicatioaisporrectolibello,secuadumGrego-
rjoffl successorem accipere potcst, multo magisqui
in aoiina Deo mortuus est, abdicatioais porrecto li-
bello, successorem accipere posse. Addebaat prae •
terea, quiasi hsec ita festiveet sollempaiter deter-
miData foreat, omaiao judicium huc iaaovari aoa
posset, idque firmari ex jcoacilio Aatioceao, capi-
talo 15 :

48. Si quis episcopus crimiaaliter accusatus, ab
omnibus qui sunt iatra provinciam cpiscopis exce-
perit unam consonamt^uesenlentiam, abaliisulte-
rius judicari non poterit. Sed manere circa eum
oport^t, tamauam convenientem, qu(B ab omnibus
prolata est, urmam ratamque senieutiam.

His ita definitis, tum >S7 discessum est.

49. Sequenti autem die, coasedeatibus s^^ episco-
pis in basilica domai Basoli coafessoris, totiusque
cleridisposito coaventu, pauca de civilibus,plurima
Tero de ecclesiasticis negotiis pertractata sunt.
Rursumque ArnulfusRemensisin memoriamrediit.
Cumquecausa ejus jam non in defensione, sedma-
lime in conquestione versaretur, aliis 111 um propter

nos pietas commovit,tantuscaritatis fervor accen-
dit. Denique non solum eos qui defendere parati
erant pro eo exacuimus, verum etiam eos qui in-
pugnare videbantur, nostro •«> anathematedubitare
coegimus.Itaque utrimque>«snumerosffiPatrum sen-
tentise prolat^e sunt, sed nuUa earum adjutus est.
Deductus quoque in mediumestet interrogatus;qui
primo quidem omnia negavit, sed^cum sibi singilla-
tim species causarum proponerentur, necesse erat
sibi confiteri quod publice factum constabat. Cum-
queex his quae confitebatur,consequerentur ea quae
negaverat, ill- quoque quee plurimum celare nitc-
batur, indubium addueebat. Jnter has tergiversa-
tiones cum ha}reret,propositum sibi est,utsibi con-
B suleret. Qui secessum peteas, episcopos ad remo-
tiora duxit. Ibique dum de qualitate purgatioaum
agere putaretur, stimulaate coasciealia, subito ia
coafessioaem peccatoruni suorum erupit, cunctos-
quequi aderant attonitos reddidit.Episcopis autem
salutem illi promittentibus,nihiIque|gravepassurum
si rumores adversos *<« propelleret, ille nihilomiaus
in sui confessione permansit,seque sacerdotio priva-
ri poposcit. Huic confessioni quidam ex abbatibus,
multi ex clero interfuerunt,secretorum Aruulfi te-
stes per longa saecula futuri. Sed si placet, in prse-
sentiam omnium deducatur,coramque multitudine
ipse sibi testis et judex, causam suam exponat, si.
mulque accusatores, testes, atque judices invidia

genus,aUispropter floremjuventutismiserantibus, n liberet,inseunohorumomniumpersonamgerens.»>

epis2opos ruina fratris et ignominia sacerdotalis
dignitatis gTaviusstimulabat.Unusquisque esim ca-
sum ejus ex se ipso metiebatur, seque ab infamia
liberari putabat, si is, qui publice impetebatur, a
criaiinibus liber foret [vel periclitari, si causam
pcrderet "»].

dOaSed cum has in longum ducerent querimo-
nias,ecre Fraacorum reges,cum primoribus palatii,
sacro conventui sese inferunt. Episcopis gratias
agunt, quod pro salute principum diutius consul-
tando,devotionem suam plenaflde signassent.Lau-
(lani,quodapravorumhominumconspirationenon
solum se removissent, verum etiam ipsa mente se
alienos fuisse suostudiodemonstrassent;isimulque

52. Quo s** ingresso cum universo populo, post
paululumsilentium indictomest. DeindepaterAr-
nulfus ad Arnulfum : « Videsne omnium ora in te
unum conversa? Cur pro te ipso non loqueris ? »
Qui cummale concinna verba effunderet,minusque
intelligi posset, aitpater Arnulfus : € Esne adhuc in
sententia in qua te sero reliquimus? » — « Sum, »
inqult. — « Visue te abdicare a sacerdotii honore,
quo hactenus abusus es ? » Et ille : « Sicut dicitis. »
Tum comes Brochardus : « Quid cst, inquit, istud:
Sicut dicitis ? Palam eloquatur, palam confiteatur,
ne postmodum episcoposcrimina qusevoluerint fln-
xisse dictitet,se confessum esse abneget. » £t ille :
« Palam, inquit, dico et profiteor me errasse, et a

gejtorumseriembreviter exponi petunt, etin quo DfideIitateregiadeviasse.Sedpeto,utdomnoArnulfo

fine constiterint.
Sl. wNon, » inquit pater Arnulfus, « hoc nobis

sdscribi debet quod rainime promeritos conslat.
Pro salute enim vestraquamvisomni temporecon-
soitaadum sit, hoc tamen tempus saluti fratris no-
stri, inperieuiopositi, totum contulimus; etsi res
eoquovolamu3s«o deducta non est, non utique
unore et benevolentia*^^ vestri vel odio ipsius hoc
actum est, sed causarum difOcultate ; in quibus si
^qua similitudo defensionisapparuisset,argumen-
torum fortia machinamenta, sententiarum validis-

pro me loquenti credatis, ipsumque in yestra prie-
sentia deprecor, sicutmihi consciusestetsibipla-
cet, utita causam meam exponat. » — « Natura, »
inquit pater Arnulfus, « taciturnus est, et insuper
quo) sub testimonio Christi nostree fldei celanda
commisit, palam confiteri erubescit.Sufficiatvobis
hoctantum nosse, quodpublice confitetur, scilicet
sacramenta quae regibus suis <•• publice prsebuit
minime conservasse ; contra professionem et sab-
scriptionemsuam sub speciecirographifactampu-
blice venisse»» — «Non estmihisatis.» inquit comea

VARLE LECTIONES.

^ deest 2. «« consid. 2. "» Hasc desunt 1 . ««» voluimus 2 ««^ benivolentia 2, »*« vestro 2. >•• utrum^
^ue 2, M4 aversos 2. *•» glolssa episcopo 2. *•• deest 1 •

m

SILVESTER II PAPA.

m

BfOchardus,«ni8ipublicefateatur,autpubliceperne- A episcopus, recognoscensfragilitatemmeam,etpon-

get,subvestroteslimonio,se Iradilionem fecisse, ut
alterisitliberafacultas in ejuslocumsuccedendi.»
— «Immo, »inquit pater Arnulfus, « noneritis hodie
pares sacerdotibus,quibussolispura debelur confes-
si . onne si quis militum pro nominato crimine
apud regeminsimulafelur,ipse autem illud quidem
»•7 denegaret, confiteretur autem ita se in aliis pec-
easse,utnecpr(Bdium nec beneficiumoptinere pos-
8et,-proque sola vita supplicaret;si ejus,inquam,prffi-
dium vel beneficiumregali munificentia vobisofFer-
petur,accipererecusaretis? Quid enim interest inter
omnia mortiferacrimina,utrum homicidio vel adul-
teri an venelicio quis puniatur?Satls ergo vobis sit,
quodperconfessionem nobis suapeccata manifcsta-

dera peccatorum meorum, testesconfessoresmeos,
Siguinum archiepiscopum, Daibertum archiepisco-
pum, Arnulfum eplscopum, Gotesmaunum episco-
pum, Herveum episcopum, Ratbodum episcopum,
Gualterium episcopum,Rrunonem episcopuro,Milo-
iicm episcopum, Ada]beronemepiscopum,Odonem
episcopum, Guidonemepiscopum, Heribertum epi-
scopum, constituimihijudices delictorum meorum,
et puram ipsis confessionem dedi, quserens reme-
dium poenitendi, ct salutem anima; meae,utrecede-
rem ab officio etmiinsteriopontificali,quomereco.
gnosco esse indignum, etalieuum me reddenspro
reatibus meis, in quibus peccasse me ^^ secreto
ipsis confessussum, et dequibus publice arguebar,

vit,quudpubUceseindignumsacerdotioprotestatur, B eo sciiicct modo,ut ipsi sint testesalii succedeiidi

quod sio se peccasse coram regibus in conspectu
eecclesiae confitetur,ut nuUo honorehujus sseculi di-
gnus sil ; noi; r n i m ad rem spectare videtur, utrum
hoc au 'Uo crimine se ipsum sacerdotio privet.

53.Tum conversus ad Arnulfum : « Quid ad haec,
inqutt, dicis, quse pro te hactenus locutus sum ? —
Ita^ inquit, dico et profiteor, sicut hactenus locuti
estis.M— « Prosternerc ergo,» inquitpater Arnulfus,
« coram tuis dominis, coramque tuis regibus, quos
inexpiabiliter offendisti, propriamque confitens cul-
pam^ pro tui vita suppHca. » Qui cum in modum
crucis prostratus, pro vita et membris ejulatu quo
poteratsupplicaret,in lacrimas etsuspiriasynodum
totam eonvertit. Moxque Daibertus, Rituricensium q
apchiepiscopas, ad genua principum obvolutus, hu-
miHlmaspreces omnium pro salute viri oifert. Qui
pietate flexi:« Vivat^inquiunt, vestrobeneficio,no-
straque degat sub custodia, nec ferrum nec vincu-
la metaens, nisi forte in fuga spem posuerit. » Hoc
dictum ^iiscopis non satis placuit, quippe cum pu-
tareat adolescenti fugam facilc posse persuaderi,
ob amqoe rem mortis legibus iterum subjacere.
Iterant ergo preces^et iterum s*>optinentJuvenem
minime gladio ferieadum, nisi iterumdignaultore
gladio coramittat. Elevatus itaque a terra nihilque
grave uHra metuens,depositionem sui attouitus ex-
pectabat. Quterebatur itaque ab eo utrum abdica-

et consecrandi in loco meo, qui digne praeesse ei
prodesse possit 6eccleu<e,cui hactenus indignus prae-
fui. El ut inde ullra nuUara repetionem aut inter-
pollationem aucloritate canonica facere valeam,
mann propriameasubscribens firmavi. Quoperle-
cto, ita subscripsi.Ego Arnulfns quondam archicpis-
copus subscripsi.» Huic libcUo Arnulfi praesentes
episcopi testes adfuerunt, atque ab eo rogali sub-
cribere,subscripserunt,ac singillatim illi dixerunl :
«Secundum tuam professionem etsubscriptionera
ccssa ab officio.» Post hoc clerum et populum a
sacramentorum nexu absolvit, ut omnibus libera
facultas in altcrius trausmeandi jura pateret.

55. His sollcmpniter peractis. ecce Adalgerus
presbiterad regumpedesprosternitur,seque privari
communionc conqueritur, eo quodimperiodomini
et archiepiscopi sui, cui resistendum non erat, pa-
ruerit. Cui pater Arnulfus : « Aperuisti, inquit,
portas urbis"! hostibus? » Et ille : « Aperui. »Et
pater Arnulfus : « Ingressuses templumDeihostili-
ter? » Tum presbiter : « Negare non possum. » Et
pater Arnulfus : « Ex ore, inquit, tuo te judico.
Sanguis tuus super caputtuum I » SubjunxitGauI-
terius episcopus : « Quando, iuquit, imperans epi-
scopus ita multatus est,tu obtemperans acinanibas
jussa perficiens, consequentem multam exsolves.»
Et pater Rruno : « Tu, iuquit, ac tui simiies malis

tionem suam ex auctoritate canonum soliempniter -^ consiliisctmalisexecutionibus juvenem perdidistis;

celebrari vellet. Quod cum poteslati episcoporum
aaaiguaaset, porsuasum Uli est, utculmen honoris,
quod gradihus extulerat, gradibus deponeret.Resi-
gnat ergo regi, quse «•» a rege acceperat ; deponit
attoque sacerdotalis dignitatis insignia apud epis-
Cupos^ non quidem exigentes, nec retinerc cu-
. pientes, sed iis quorum iutererat in futurum re-
servare disponeotes. Deinde libellum suae abdica-
tionis secondum exemplar abdicationis prsede-
«essoris sui Ebonis perscribi rogat, perscriptumque
boe modo in medio conventu recitat :
54. « Ego Arnulfus, Remorum quondam archi-

ut ergo ille ploret, ettucantes? Aut quomodo que-
stibus temperaro potero,si nulla afficiantur pffina,
qui filium patrui mei in hasprsecipitavere miserias?»
Itaque presbitero jubetur, ut quodmalit eligat,aut
perpetuum anathema, aut sui legitimam depositio-
nera. Sua enim sponte venerat sub conditione, ne
quid violentiae pateretur^Diuergo secum deliberans,
maluit deponi quamsubperpetuo anathematedeli-
neri. At episcopi, nulla miseratione circa eum ad-
ducti, vestesacerdotaliinduunt, ae mox illisingula
quseque usque ad subdiaconatum sine reverentia
dctrahentesj singillaUm per singula subinferunt :

VARIiE LEGTIONES.

M7 quid 2, «» ilerual 1, «» qui 2. «"« deest 2, «" u. p 2,

837

SPURIA AUT ALIENA.— LEONIS LEGATI EPIST.

m

it Gessa ab ofiicio 1 » Deinde per legitimain recond- A
liationem laicam iJli tantum communionem conc&-
daot, ac poenitentife subdunt. Eos vero sacrilegos
nrbisque proditores, qui nec spontc nec vi ad sa-
tisfactionem venerant,iterato anathemate damp-
nanl.Post hfficconcihum sollempniterdeterminatur

EXPLICIT SINODUS REMEMSIS «^*.

56. Incipit Cartaginiense conciJium Africanorum
episcoporum a Girberto superiori sinodo conjuncto
quaotum ex eo utile fuit «^s.

Inhoc concilio actum est, nt Nicenum concihum
ab eplscopis orientaiibus peteretur. Gui synodo in-
terfuit legatio ecclesiae Romanae, Faustinus scilicet
episcopus,Phylippus et Asellus presbyteri.

1 . AUocutio Aureiii episcopi sancti ad synodnm .

2. RespODsio Faustini episcopi legati Romane *^

eccIesisB de his qusB in ecclesia partim cano-
ne, partim consuetudine, sunt firmata.

3. De coramouitorio Romani papse recitato.

4. Alippii papsB responsio pro veris exemplari-

bus Niceni concilii perquirendis.

6

7.

8.

9.

10.
ii.

12.

13.

Ubi Fanstinusepiscopusdixit, utRomaao pa*

pse synodus perquirenda Niceni synodi ve^-

ritate innolescat.
De sententia Sardicensis conoilii recitati a

postulante Novato episcopo.
Ubi Augustinus episcopus cumsynodo Nice-

num concilium conservare promittit.
Ubi Faustinus episcopus pro dubietaterecitati

capituli Romano papse petit scribaodum.
Ubi synodus exempIariaNiceniconeiliimagia

ab orientalibus episcopis expetenda de«

crevit.
Professio fidei Niceni conCilii.
Scripla Africani Concilirab Bonefaciiim nrbis

Romffi episcopum.
Rescriptum episcopiRoniffi, AlexandriffiiGon-

stanlinopoIitani,cum oxemplaribus NiGeni

concilii AfricaniB sjnodo destinatis.
Scripta Africaniconcilii ad Gcdlestinttmurbis

Romffi episcopum.
Textum concilii Carthaginieniis omifimus.

VARIiE LECTIONES.
«^» r. Girberti papa 1. "a Concilium cartag. africffl VI gestum. era GCCCLVII. ab episcopis CCXVl . ,

LEONIS ABBATIS ET LEGATI

EPISTOLA (42)

AD HUGONEM ET RORERTUM REGES.

(Pertz, Monumenta Germaniee Mstorica, Script. tom. III, pag. 686.)

L"t Postquam vestrffi caritati lcgatum nostrum a G Christus dixil, qui veritas est et mentiri non potuit,

Mosoiuo direximos, ut causam Arnulli et Gerberti
kaiioQice cum timore Dei ac regnlarit«;r intra ve"
slrum regnum ii niretur,die saucto pentecosten abla-
tasniestnobis libellus^inquo vestra synodus contra
Araolfam facta conlinebatur,immo adversusRoma-
oaraecclesianiy tota injuriis et blasphemiis plena.
Qoo viso, admiratione et stupore attoniti, cogitavi*
mos statim ad domnum apostolicum reverti, et
ipsam eiapostaticum libellum portare.Sed ubi michi
renufitiastisy quod omnia kanonice velitis difflnire,
compfilsi venimusad cognoscendam higus rei ratio-
oem.Xamy ut verius fateor caritati vestree, in vobis
eTeail propheiia beati apostoli et evangelistffi Johan*
oiSf qui dieit : MuUi antichristi facti sunt ; imde sci'

quod ecclesia beati Petri apostoU fundameDtum sil
omuium ecclesiarum.Et ubi eccIesiflB sperare debe-
mus fastigium, nisl ubi loeatum est fundamenlum?
ibi procul dubio etcacumen et tota eecclesiaperm?a-
net. Econtra anticristi vestri dicunt, quod ibi sit
statua marmorea, et ut templura sit idoIorum.Ab^
sii, absit, ut hanc iivjuriam Petri, imrao ChHati^
aliquis Christianus libenter audiai, et zelo Dei coi*
ejus contra talem heresim non aceendatiif 1 Ei qmat
vicariiPetn etejus discipuli nolunt habere magiatrani
Platonem, neque Virgilium, neque Terentium, ne^
que ceteros pecudes philosopfao^rum, qm volaado
superbe, ut avis aerem, et emergentes in prof«ik^
dum, ut pisces mare, et ui peecora gradieiiteytdr^

«16, fuomam navissima hora est [IJoan, ii, 18). Et D ram descripseruni: dieitieeos Aecbosiiariosdeheftt
qaidesl aaiichristus, nisi conirarius Christo ? Ecce esse, quia iali carraine imbuti non suDt. Pra q/lt fo

VARIiE LECTIONES.
*^* I. €. Leo. «^* aut allatus aut oblaius legendum.

NOTiE.

(42) Inveni eam codici regio DruxeJlensi n. 503 Archiv. VII, 812; et cum ad historiam Arnulfl ei
si^nato, olini B. Marise Aurea;vallensis membr. Gerbertifaciat, aV. Cl.Ludowrco ftclhmann exscri-
sec. X, fol. 219 sqq. manu coffiva inscriptam, v. ptam hic propono.

%3ft

SlLVESLER II PAPA.

m

Bcialis eoi esse mentitos qui talia dixerunt. Nam Acientes Athanaslusarchiepiscopusetuniversi.^-

Petrus non novit talia, et hostiarius cseli effcctus
est, ipso Domino ei dieente : Tibi dabo claves regni
caelorum (Matth, xyi, 19). Unde ejus vicarii et ejus
discipuli apostolicis et evangelicis sunt instituti do^
ctrinis, et non ornatu sermonum, sed ratione et
sensu verborum ,* quia scriptum est : StuUa mundi
elegit Deus, ut confundat fortia [1 Cor. i, 27). Et ab
initio mundi non elegit Deus oratores et philoso-
phos,sedi1Iitteratosetrusticos.Sednonestmirum,si
vicarii Petri a pseudoepiscopis audiunt quod ipse a
scribis et Phariseis audivit,qui ad ejus ii\j uriam dice-
bant eum idiota *7» et sine litteris essc, et deri-
dendo dicebant : Musto pleni sunt isti (Act, ii, i3).
Unde Johel propheta caecitatem illorum redar-

ptiorum et Thebaidorum et Libiarum episcopi,
quando a sancto Felice ponliflce, nunc marlyre,
eodem tempore apudvestri simileshominesinvaso-
rem ffistimatum,consi]ium adversumhereticospe-
tiverunt, quod Deo volente acceperunt.Sedquodad
eos pertinebat, queesiverunt ; quod ad illos noa
pertinebat, Deo dimiserunt ; et in derogatioae >'•
Romana^ ecclesiae siluerunt. Fuit namque qaidam
Dioscorus Alexandrinus archiepiscopus, cujus vos
exemplum imitati estis, qui presumpsit contra Leo-
nem pontificem et contra RomaHam ecclesiara scri-
bcre ; sed in tantum illius presumptiouem sancti
PatresapudCalcedoniam detestati sunt, utsineulla
restitutione eum dampnarent.EtnulIaminquisitio-

guit; qui inter cetera sic ait : Et quidem super B nem fecerunt, utrum juste an injuste vel quoquo

servos meos et super ancillas meas effundam de spi-
nYtimeo(t/be/. II, 28); non super scribas et Pha-
riseos aut falsos sacerdotes, qui dicunt se nosse
Deum, factis autem uegant. Et quoniam calum-
niatis Romanum pontificem, qui munera *70 sibi
oblata recepit : in hoc non solum ilIi,sedomnibus
apostoliseorumque successoribusdetraxistis, immo
ipsi Domino, qui capud omnium est ecclesiaruin,
quia magis oblata sibi munera non rcspuit.Etenim
quia in vestro concilio vobis cura fuit^ de pontifi-
cibusjam defunctis mentionem facere, quod quam
sit contrarium omni Ghristiano^tcmere judicare de
his qui ad Deum migraverunt, iii secundo capitulo
Anastasii papse ad Anastasium impcratorem dire-

modo jam fatumDioscorum contra Romanam cc-
clesiam dictasset; sed absque omni controversiahoc
in eo ulti sunt, quia, cum esset inferior, suo priore
et magistrum conatus est laccsscre contumeliis.
VoIucruntnempc,in domoDei nichilfiericonfusum,
nichilinordinatum.Verumtamenhfficparvipcndebat
patcr Aruulfus, cum suo ncsciraus apostata filio
(43),quando tanta contra Romanam ecclesiam aasi
suntscribere 'so^quod nec Arriani heretici aliquando
presumpserunt (supraj conc. Basol, num, 28).
Certe scriptum est, quia venenatis filiis venenati
parentesnascuntur. Gbntra quem beatissimus papa
Bonifatius ait : Nemo umquam apostolico culmini,
de cujus juditio non licet retractari, manus obviasau'

ctum «T7 invenire poteritis, et quomodo contra or- ^ dacter w» intulit; nemo in hoc rebellis extitity nisiqui

dinem vestrum fecistis, facilius cognoscetis. Unde
liquidius patet,quod Romanam ccclesiam,malrem
vestram, a vobis separastis, cum de ea tantam in-
juriam scribere non timuislis. Non ergo ex pio
cordevel ore aliquando tam prophana tamque per-
versa contra Romanam ecclesiam proccsscrunt.
Verumtamen si vestra fueruntverba,qua; in despe-
ctu beati Petri apostolorum principis, immo Dci,
cujus or iinationi resistitis, scripta, ct quasi detra-
hentia sacratissimam ecclesiam composita sunt,
fateor,non vos studiose sacras regulas, non vene-
randarum sinodorum actiones, non veraces proba-
bilium virorum canones lectitasse, quando tanta
conati estis in derogatione Romanae ecclesi» inuti-

de se voluit judicari, Nam etsi aliquando in aliquo
Romana ecclesia tilubavit, cum adjulorio Petri
apostoli ipsaseercxit, et omnibus fficclesiis semper
adjutorium prcbuit;ipsatamen abaliquaacyutoriam
minime qusesivit, non suis viribus, sed Dei adjuto'
rio, qui ait ad Petrum : Et tu aliquando conversus
confirma fratres tuos (Luc. xxii, 32). Ista igitur pri-
vilcgia teslc beoto papaNicoIao Romanseecclesiae a
Ghristo donata, a synodis non donata, sed tantum-
modo ceIcbratactvenerala,quiB nuilatenuspossunt
minui, nuUatenus infringi,nullatenus commutari;
quoniam fundamentum quod Deus posuit, huma-
nus non valet amovere conatus, et quod Deus sta-
tuit, firmum validumque consistit. Verum illc potis-

liter atque incompetenter memorare. Denique si ^ simum peccat,qui Dei ordinationi resistere temptal.

Gham, filius Noo, videns verenda, patris irrisit, nec
operuit, maledictionem perpetuam percepisse le-
gitor : quanto potius hi, qui patres spirituales non
solum minime cooperiunt, sed etderidendo etfalso
ad S7S subsannationem sui moris homines provo-
cant? Scriptum quippe est : Qui subsannat patrem et
mtrem; et reliqua (Prov. xxx, 17). Hoc itaque

Ipsa namque privilegia Romanse aecclesiee impingi
possunt,transferrinonpossunl; trahi possunt,eve1Ii
non possunt; quae permanct *» illibata. Quousque
Ghristianum nomen prfiedicatumfucrit,illasubsistere
non ccssabit inmutilata *9s. £1 quoniam contra Ro-
manam ecclesiam canones opposuistis, audite quid
vobis Gelasius, multarum hereseon destructor, in

VARI^ LECTIONES.
«Ti ita c. «e numera cod, "? i(a c, *7« ab cod, «^9 inde rogatione c. ««o scibere cod. «•» aucdaclcr
eod, ««» 5w. SS9 immulitatacoc/.

NOTit:.

(43) Gerbcrtum intelligit, summum postca pontitlcem, qui se tunc temporis Remeusis synodi scri"
ptorem nondum professus esse videtur.

)4I

SPURIA AUT ALIENA — LEONIS LEGATI EPIST.

342

coinmonitorio,Fausto magisiro,riDgenti legationem A
GonsiantiQOpoIym, dalo,inter ceter,a sic ait ,* Nobis
iuquit, apponuni kanones, dum nesciunt quid loquan-
tury contra quos ipsi venire se produnt, quod pnmae
sedi "* sana rectaque suadenti parere refugiunt. Ipsi
suai kanones qui appellationes totius ecclesio; ad
hujus sedis examen voluere deferri, ab ipsis vero
nusquam prorsus appellari debere sanxerunt, ac
per hoc illam dc tota ecclesia judicare, ipsam ad
DuIIum commeare juditium, nec de ejus umquam
preceperunt judiiio judicari, senientiamque illius
oon oporteret dissolvi. Et quoniam qua} in detra-
cUone Romanse ecclesis evomere potuisii, scripsi-
sii ; quod autem bonor et decus illius est, latenter
suhiraxisti : verumiamen mcdicamenlum anima
ahscondisti, et venenum,unde incautos et simplices ^
iolerGcerepossis, ostendisti.Enimvero quicquid in<
terrogando, ui fiiii ad patres, Aureliuset Augusii-
nus ei Abppiuset ceteri episcopi in Affrica consii-
tuti Bonifatio papae miserunt, vosprolerveetarro-
ganier posuistis ; quod vero propteriribulaiionem
etaugustiani, quae eiimminebat abEulalio, qui in
iDteniione uno die cum predictoBonifatio ordinaius
foerat, et semper in dissensione fuit, quo vixit an-
nos 3 et menses 5, et propiereaillis scribere minime
potuit teste Celestino papa, dicere noIuisii.Episto-
lam vero ostendere predicti Gelestini papse, quse
laudanseos et amplectens eorum sententiam,qu8e
de libero arbitrio m> diffinierunt, et arguens quod
orieniales ecclesiae deNiceno conciiio consulueruni,
eom per tnginta et eo amplius annos in iantum G
heretici orientales ecclesias devasiabant, ut poene
nallum librum de fide catbolica dimiiientes quem
Donfalsaveruntaut non incenderunt.Insuper ipsum
simbolam Niceniconcilii conscriptum pauci abscon-
derepotueruni,unde plurimse memoraia3 orientales
ecclesiffi a Romana ecclesia ipsum simbolum sibi
cooscribi petiverunt; etAtbanasius arcbiepiscopus
Alexandrinus, qui in diaconaiu positusipso Niceno
ioierfuii, Marco poniifice, ut ei dignaretur con-
scribi, supplicando mandavK. £t quoniam posiea
iemporLbus Constaniii et Juliani ipse pestifer mor-
hos usque ad Romanam ecclesiam, quee esi capud
^ omnium flecclesiarum, pervenit, ideoque per
di?ersas Roraanas ecciesias dispersas tam predi-
c(am sinodum quam etiam decreta pontificum
predictus Cselestinus in unum congregans maxime
a Melchiade papa, sicul ei Damasus poniifex re-
promiserat, ipsi Aurelio remandavit eadem quse-
que M7 Isidorus asserit »". Sed vos haec omni-
modo reticendo celastis ^^*, De Antioceno vero
coneilio quod scripsistis, si cum *><> iigatis Ro-
manae flecclesice factum est, et ipsi ibidem pri-
maium habuerunt, ut judices, et sicut in omni-
hus sinodis siibscripseruni, et epistola Leonis

D

papse illis directa sicutevangelium confirmaverunt.
Si vero uliionem, ui audistis, Dioscorum Antioce-
ni pairiarcbam fecerunl, obsecro per Deum, noli-
ie occultare, quia Deus veriias est, et qui veriia-
iem occuliai, pro certo Deum negat. Nam quia
beaio Gregorio derogasiis, ut de deposiiione epi-
scoporum non requireret,considerate rationabiliier
et probaie, quodillius iemporibus aut suum defen-
sorem, autnotarium, aut subdiaconum, aut suum
vicarium habebat, sicutin illius vitainvenire poie-'
riiis, qui omnia sua vice ordinabat et disponebat,
et quod rcctum fatiebant, laudabai et confirma-
bat, quando inordinaie, corrigebat et emendabat.
Unde etiam Menne episcopo in sua prseseniia se
puriflcanie, ct dignitalem honoris etgratiam com«
munionis reddidit. Similiier Januarium episcopum
et Siephanum, per defensorem suum Johannem
audire et restiiui fecit in ordiue. Verum eiiam noa
solum episcopis, sed etiam presbjieris, qui inordi-
nate deposiii *'i fuerant ordi ni pariier et in digni-
tate resiituit. Hsec eiiam partim in vita illius, par-
iim in regesio ejusinvenirepoieritis. ItaqueNico-
iaum papam ad vesirum tesiimonium deduxisti,eo
quodadversum Romanam ecclesiamin deposiiione
episcoporum siluisset. Qualiter contra Fotium in-
vasorem Gonstaniinopoiitanee ecclesise asterias»^
fuit, quousque Ignatium in sede propriarevocaret,
in epistolis iiiius invenire poteritis. Etiam et in
Mettensi sjnodo contra reges et episcopos in ex-
communicando et non reconciiiando quam asie-
rus fuit, diligentius previdete. Semper hoc pro-
prium habuit Romana ecclesia, ut justosjuslificet,
etimpios condempnet,hoste3 expeIlat,filios recreet.
Et quoniam improperasti, quod orientaies etAffri-
canas seu Rispanienses ecciesiasab ease separarent,
et in hoc vos falsa dixisse cognoscite, quoniam
nunc Theodorus archiepiscopus iEgypti,et Horestus
Hieroso)imitanus,Iegatos suos >>* ad domnum apo-
siolicum preterito «•* anno direxerunt, et de heresi
Jacobitarum conversos, utrum adclericatum venire
debeant,consiiium petiverunt,et quoniam prometu
Sarracenorum in omni ecclesia aitare minime con-
secrare poterant, nt eis pannum consecrare liceret
postulaverunt. Similiter de Africa Gartaginense
cierus et popuius temporibus domni Benedicti se-
ptimi papse unum sacerdoiem, Jacobum nomine,
elegerunt et eum Romam, ut ubi consecraretur^
mandaverunt. Epistoia^ quam secum deiuiii, inter
cetera ita continebat : « Domno beatissimo et
apostolico papee Romanse a Deo proteci® civitaiis
clerus et populus Gartaginensis. Postuiamus beati-
tudinem vestram, ut succurraiis miseree et deso-
latse Africanse civiiaii, quffi iia ad nichllum redacta
est, ut ubi oljm metropolis fuit, vix ibi modo sa-
cerdotes habeantur : et sicut nostri anteriores ad

VARI^ LEGTIONES.

«»* sedis coil, ««» arbiiri cod, "• apud cod, ««7 qn^. c. «m assir c.
siti c. "*»« t. e, austerius *•' vos. c. »•* peterito -coa.

*8» celasti cod, *•<> sicu codd. "ipo-

3i3

SILVESTER II PAPA.

31«

Testros anteriores confugerunt, ita nunc quamvis
parvi etindigni advos confugium facimus ; et ideo
et sacerdotem Jacobum ad vos misimus, ut eum
nobis ordinando solatium prsebeatis. » Quem pre-
dictus pontifex in nostro monasterio, quousquc de
fide catholica probaretur, misit; at *0> ubi eum
orthodoxum repperit, consecrans archiepiscopum,
eum cum privilegio ad propria remisit. Simulque
de Hispania temporibus Johannis papai, filii Albe-
rici, quem vos incongrue derogastis, Julianus Gor-
dubensis archiepiscopus de multis et de difficiliori-
bus causis epistolam cum legatis mittens, consi-
lium petens, non interrogans^ quis aut qualis
fuisset, sed venerationem prsebens apostolicse sedi,
quod sihlutik erat quaesivit. Ex qua re cognoscite,

habere potuimus. Nobis vero reversis domum.apo-
stolicus vos Romam invitavit ; nec tamen ad eum
venire voluistis (44).Etquiainitinere positu8,non ut
voluimus, sed ut potuimus, scripsimus, nunc ad
vestram sinodum reverlimur, quse a vobis est vene-
rata et laudata, a cunctis vero,qui audiunt. depra-
vata et vituperata. Quis fidelium sequis auribus au-
dire potest, archiepiscopum per fidem deceptum
et in carcere diumaceralum^etsicnudum vinctum.
cum multitudine strepentium militum ad sjnodum
ductum, uno teste dampnatum? Quis talia audieus
vestram synodum non maledicit? Neque ut inve-
stro libello habetur, ter quaterque *>> se culpabi-
lem negantem esse, nullus vestrum eum audire
voluit, sed cum uno presbitero eum dampnastis;

Romanam ecclesiam adhuc ab omnibus ecclesiis B quod omni auctoritate prohibetur. Quod nullius

honorari et venerari,soIummodo a vobis dctrahi et
dehonestari ***. Dicitis quod Deo, non apostolico
mandaretis, et vobis responsum non dedisset. No-
tum est omnibus, quia in tanta tribulatione et
oppressione a Crescentio.... **'' nunc positus fuit,
utquando voluitet quaIitervoIuit,nec vobisnec aliis
responsum dare poluit;sedtamencitius quampotuit
nos ad investigandamet inquirendam vestramcau-
sam direxit.At ubi Aquis venimus, jam eum deposi-
tum invenimus,et neque aliquod responsum a vobis

honoris, nullius dignitatis sit contra quemlibetlai-
cum, unum testimonium credere debere : quanto
magis adversus archiepiscopum IQuiaverodicitis,
ipsum seaccusasseetconfessum fuisse, considerate,
si fuit recipienda talis confessio ? Nam ut in vestro
libello habetur, diccbatis ei : Pete veniam ut vita ti-
bi concedatur, 0 inutilis confessio ! Acsi ei dicere-
tur ; Nisi dixeris quas volumus^ vivere non poteris,
Ecce Arnulfus archiepiscopu3 utpatriarchaJoseph
captus et in lacum missus.timens mori negavit ***.

VARLE LEGTIOMES.

*** aut e. ^M honestari c. •»'' duo vel, tres Htterx exesx; an consule? ms littera a ezesa est, *•• // de-
sinitpagina} ieque^ codicis qu« est uUima^ theologica quasdamcontinet^ alia manu seripta,

NOTiE.

(44) Gf. Hagoois litteras ad papam ex cod. Lugdunensi in edit. Francofurtana sjnodi Remensis p. 449

A.CTA CONCILII MOSOMENSIS

AUGTORE GERBERTO ARGHIEPISGOPO.

[Ann. 995, Jun. 2.)
[Apud Pertz, Monumenta Gcrmanise historica, Srript. tom. 111, pag. 690.]

GONGILIUM MOSOMENSE >oq q

Anno abincarnatione Domini 995, mdictione viii,
a papa Johanne synodus denuntiata est habenda in
parroechia Remensi metropoli. Itaque iv Nonas Ju-
nii convenientibus Mosomum venerabilissimis epi-
flcopis Liodulfo <oi Treverensi, Aymone >os Verdu*
nensi, Notkero ^^ Leodicensi, Suitgero s^i civitatis
MinigardevurdsB, Leo abbas manasterii sancti Bo-
nefacii urbis Romfie vicem agens domni Johannis
pap«e, medius intereosconsedit, in secclesia beatee
Dei genetridis Marie ; atque in eorum prospectu
Gerbertus Remorum archiepiscopus, pro sua ordi-
natione rationem redditurus. Interfuerunt etiam
huic concilio diversarum urbium abbates non igno-

biles, sod vita, moribus et scientia inter suospr»*
clari. Ex laicis quoque admissi sunt Godefridus co-
raes et reliqui. Facto itaque silentio, cunctis resi-
dentibus qui aderant. Aymo episcopus surrezit et
Gallice concionatus est, domnum Johannem pa->
pam episcopos Galliarum causa synodi ad Aqua»*
grani palatii invilasse, et eos iUo venire noluisse.
Item invitasse ad Urbem, et eos non veuisse. Nono
pro sua soilicitudine in Remensi provintia oonci->
lium statuisse, et quee de Arnulfi dejectione et
Gerberti promotione contraria sibi dicerentur*
per suum vicarium velle cogooscere.Posthsec pro^
tulit cpistolum plumbeo sigillo munitam. Quam
dissolveiis, coram omnibus rccitavit hoc modo se

VARIiE LEGTIONES.
•00 MOSO NSE c. »01 L. c. »o* A, c. ««» N. c. «o* S. c.

U5

SPUBIA AUT ALIENA. — ACT. CONC. CAUSEIENS,

3M

habentem : Johannes episcopus serms servorum\D€i, ji^TenneTeL in prsBsentiaipsius Leonis peryeatain est.

9mnibus archiepiscopis Galliarum salutem et aposto-
hcam benedictionem^ el reliqua. Hac episiola reci •
iata, surrexit Gerberlus Remorum archiepiscopus,
et hanc orationem subintulit.

Ezordium : Semperquidem (vide Palrologiae tom.
CXXXVIII, coL i06), usque in commu^e oramus.

Hanc orationem Gerberlus flniens, Leoni abbati
scriptam protulit *<», et epistolam papsB recepit,
atque ita resedit. Tum episcopi aconcilio secedunt,
el comilem Godefridum consultationibus suisadhi-
beat. Post hffic Gerbertum ad se vocant, et Leonis
abbatis roonacum Johannem ad reges Francorum
cum omni honore deduci faciati orant et obtinent.
Deinde Kalendis Julii Remis habendam sjnodum

Ibique brevitercoramemorat, non esse in potestate
cuj usquana episcopi vel palriarchaB vel apostolici,
quemquann iidelium a communione removere,ni8i
sponte confessum vel convictum, vel ad concilium
venire nolen tem.Sibiautem nichil horum obstare,
quippe qui ; nec confessus nec convictus sit, et qui
solus de Gallia ad concilium venerit. Non ergo se
suo juditio dampnaturum,quiin nullo genereoppo-
sitorum sibi male conscius sit . Sed modestia
et probitate domni Liodulfi Treverensis archiepi-
copi couventus et fraterne commonitus, ne occa-
sionem scandali suisemulisdaret, quasijussionibos
domni apostolici resultare veilet, subnomine obe-
dientia", ut a missarum tantummodo celebritate

denantiant. Jam sjnodus solutaesse videbatur,cum B abstineret, adquievit, usque ad prozimas Kalendas
ecce Gerbertus >o« episcopus Icgatos episcopos ac- Julias, quo tempore altera sjnodus indicta erat
cipit tanquam a parte Leonis, .ut a divino officio £t sic disccssum est.
usque ad denuutiatam synodumabstineat.Quicum

VARIiE LECTIONES.
M* porrexii in marg, «m girbertus c.

ACTA CONGILII CAUSEIENSIS

AUCTORE GERBERTO ARCHIEPISCOPO.

(Anno 995.)
[Apud. Pertz, Monumenia Germanim historica, Script. tom. III, pag. 691.1

oitATio EPiscopORUM HABiTA iN coNciLio CAusEio G divinse m^ostatis minus est?Non. Proinde pensate

IH PRiESENTIA LEONIS ABBATIS LEGATI PAPA
lOHAlllflS.

Bxardxum. — Impleta sunt vota nostra, reveren-
tissimi Patres,quiatocius Galliae episcopis in caritate
coi^ancUs, apostolica sedes coetui nostro prsesidet
per Teoerabilem abbatem et monachum Leo. In
^o simal et iu nobis eam prudentiam morumque
probitatem esse confidimus, ut quce probabiliter et
necessario demonstravimus, non in statera dolosa
el iniqoa, sed in equa et rationabili lance appensa
faisse gmudeamas, juxta illud beati Augustini in^
seeoiido libro debaptismo : Nonofferamus^ inqnit,
tateras dohsas, ubi appendamus quod voiumus
set gmmodo votumus tota die dimittamus pro
arUirio nostro, dicentes : Hoc grave, hoc leve est ! j^
Sed affermnus divinam stateram de Scripturis san»
cHs tamquam m7 de thesauris DominiciSj et in illa
quid sii gravius appendamus, immo non appenda"
mus^ sed appensaa JDomino recognoscamus. JiimiTum
^c Wr sanctus et sapiens boc intelligere vide-
tory noa ex hominum voluntario sed pdius ex
diTiDO juditio m^ora vel minora habenda esse
peccata. Mequeenim dissimulando quodlibet iilud
peecatum ta^uerimus,ideo illudpeccatum uon cstl
^iec si dijadicare nulueriinus, ideo anle oculos

venerandi patres et fratres,quid nobis in causa Ar-
nulfljudicandum fuerit,quem ante Dei et bomiDum
oculos in immanum barathrum cecidisse constabat
qui se ipsumproprio ore dampnabat, ci^uspro re-
bellione et contuniacia Africana concilia omne jus
ademerant. Pensate, inquam, quid pro pereuntis
populi salute, qui in tociusregni discriminemelius
et utilius iieri poluerit, quam ut, tirauno excluso
utilis populo etregno constitueretur pastor. Quod
et populi quieset regnisoliditasconsecuta est.Sed
ecce ex adverso hostis humani generis per organa
sua proloquitur : Non hoc lieri licuit sine sedis
apostolicffi auctoritate, non sine presente legato
nonnisi ab Arnulfo recepta ecclesia.

Reprehensio et confirmatio aUernatim digestof» -»^

Hfficcine est auctoritas, atinnamerabilismnltitudo
homioum assidue pereat ? Nullus Romanus, ctiam
invitatas multumque rogatus^subveniat? Et qui po*
test,nisi preesente Romano nec aodeat nec prfMiH
mat ? Omittimus ilinerum difficultates ; sam*
piuum indigentiam,prudentislegati inopiam; etjam
cum Romam ventum fuerit, non apostolica sed
liberum licebit proferre juditian, sed quod aur
tateutum obtinere poterit apud Cresceotinm, dia*

VARIiE LECTIONES.

tamque codex.

847

SILV. II PP. — SPURIA AUT ALIENA. - ACT. CONC. CAUSEIENS.

m

boli membrimi. Non ignota loquimur. Regii ac A que sororis filio praeferendi? Quo ergojureBone-

nosiri legati Romam profecti epistolas poniifici por-
rexerunt, et ab eodigne susceptisunt. Sed, ut cre-
dimus,quiaCrescentio nulla munuscula obiulerunt,
per triduum a palatio seclusi, nullo responso ac-
cepio redieruni, Quod peccatis nostris provenire
non dubium esi^ ut Romana ecclesia, quaB maier
et capui omnium ecclesiarum est, per iirannidem
oppressa, omnia membra debiliteniur ? Hapc, in-
quam,omiiiimus, ci tamen in tantarerum difficul-
tate sacris obiemperaium legibus edocemus, ui
apostolica sedes in Arnulfi causa boneste etuiiliter
vel addere vel mutare nichil potuerii, vel adhuc
possii. Sienimquffidam pontificum decreta itasuni
raia, et quoQdam concilia a sede apostolica iia

fatii papo decreium in irritum devocabitur, qui
intonai, ut si reus adesse neglexerii, dilationem
senteniise vel absenlise nonlucretur. Nimirumhaec
decreta apostolica nec fugienlem proiegunt, nec
confessum vel convicium ecclesiax restituunt. Non
igitur jure spoliaius eam recipiet ecclesiam,quam
nec sicui episcopus rexii, sed sicut praedo crude-
lissinms devastavit, sed dicani summi pontifices
Leo et Zozimus magnusquc Gregorius,quiddehu-
jusmodi confessis vel conviciis auctoritate aposto-
lica siatueruui. » Rujusmodi, inquii Leo, lapsis ad
promerendam Dei misericordiam ecclesia privala
esi, expetenda secessio, ubi illis satisfaciio, si fue-
rit digna, siietiam fructuosa.» £i Zozimus Lazarus

corroboraia^utexinde permuiarinichiloporicat,eo- B dudum in Taurinensi concilio gravissimorum epi-

rum decreiorum et conciliorum executores per
omnia laudeeiprcBmiodigni, perturbaiores auiem
vituperandi ei omnium penarum genere afficiendi
suni. liem si sub beatissimis pontificibus aliqua
proveneruni, quse causse Arnuifi similia sini, quod
exinde judicatum est, in causa Arnulfi judicandum
fuit. Ai Cresconius episcopus^ quia rebellis ei con-
iumax^non coniraprincipem sedconira episcopos,
fuit, ab Africanasynodo judicatum est> ui poiestate
principis coerceretur ei ab ecclesia excluderelur.
£t item universaliier episcopos conspirantes ei ad
conventum fratrum suorum venire nolentes sua
forie ne prodantur flagitia metuenies, eadem sy-

scoporum senienliis pro calumpniatoredampnatus.
cum Brictii iunocentis episcopi viiam falsis objec-
iionibus appeiisset, post vero ab eodem Proculo,
qui inier ceteros dampnaiioni ejus in synode as-
senserai, sacerdotium consecutus est. A quo ipse
vitee su(B conscius, datis liiieris in abdicalionem
suisespontesubmovit. £t Gregorius ad Johannem
archiepiscopum primee Jusiinianse: «Dilectissimus
inquit, laior prsesentium Nemesion ad nos veniens
indicavii, sicut et gestorum exemplaria qu£P huc
detulit continebant, Paulum Diaclinae civitatis epi-
scopum ei posi pauca eiiani libellum, in quo ea de
quibus accusatus fuerat vera esse confessus est,

nodus potestaie principis cohercendus, a princi-p obiulisse.Quaderesenteniiaepiscopaliillo dcposi-

palibus cathedris removendos, et ui propriis eiiam
careani, auctoriiaie publica ut rebellesauctoritaie
Bpostolica judicavit per Fausiinum et Philippum
et Asellum presbyieros. Quod autem apostolica se-
des in Cresconium fecii et in alios fieri docuit, hoc
idera in Arnulfo summa diligeniia fuit observa-
tum ; id est quia ad fratrum suorum convcntum
amplius quam per anni spatium inviiatus venire
contempsit^ et insuper in principem suum rebellis
et urbis ac patrise proditor extitii, principis po-
testaie necessaria synodo reprfleseniatus esi.Aique
habita cogniiione, qualis fuerai diffamaius ialis
etiam esi sua professioue deiecius. Sed inquit
emulus: Nonpoiuitdijudicari; ecclesiam recipiat,
suis viribus resumpiis suisque diu reieniis amicis,
ad judicium provocetur. Quidnam esi armaius a ti-

io se ejus loco «oscum fraterniiatisvesiraeconsensu
esse episcopum ordinatum. » £t Johannes papa
uuiversis ecclesiis per Gallias constitutis. « Prsedic-
ium, inquiens, Contumehosum episcopum utha-
beat poenitendi liceniiam, pelitorium vobis dare
censemus, ubi errorem suum evidenter alligans,
sub die profitcatur et consule. » Non, inquit ca-
lumpniaior, potuit Arnulfus se ipsum dampnare
sine apostolicee sedis legaio.Quomodo ergoLazarus
quomodo Paulus et Coniumeliosus, et, ut propius ad
causam accedamus, quomodo £bo Remorum ar-
chiepiscopus ? Si enim Arnulfonon licuit, necillis.
Sed manifestum est illis licuisse. Licet enim mala
relinquere et bona facere sine aposiolicfie sedis le
gato et aucioritaie. At criminosum in ordine pon-
tificali siare malum esi, ei abeo recedere booum.

rannide removeri? Immo non aliter quam spoliatus D Bene igiiur Arnulf us fecii, si ab ordine poniificali

potuit dijudicari. Sedseque tirannus armi^circump-
septus nunquam ad judicium potuit adduci. Quid
est autem ecclesise receptio, virium resumptio,
amicorum reteniio,nisi in reges nostros iirannidi^
extincie resuscitatio, injuriarum ultio, malorum
sublevatio, bonorum omnium oppressio ? Sed obsi-
dibus, inquit, et sacramentis astringatur multis
modis. Num plura et validioris generis sacra-
menta repperiri polerunt anie prolatis ? Num ob-
sides fratris ejus Richardi episcopo Brunoni ejus-

recessii, in quo criminosus stare non potuii. Bene
leliquit, quod contradivinasethumanas iegesper
dolum accepii. Cur ergo caIumpniator,iDquit, de-
tineiur omni poiestate exutus, ac non potius quo
velit abire permiiiitur ? Videlicet, quia Eulhices
archimandriia in synodo depositus ab imperatore
esi directus ; sed hunc magnus Leo papa ad re-
motiora duci jubet, ne in eo .«seviens morbus suo
coniagio alios corrumperet. Jusie ergo detineiar,
qui adhuc necem pairi8emeditaiur,suosquesaleIlite8

VARLE LECTIONES.

«08 jocum codex.

H9 PURCHARDUS MONACHUS AUGIENSIS. - NOTITIA HISTORICA. 3$0

crebris legaiionibus incitai, ui a coepio furore non A dia in glorificando elecios ; quodipse subinferl : quia

desistani. Videiis, reverendissimi Paires, nobiscum tn reddus unicuique juxta opera sua {Ibid. 13), id est

stare aposiolica et ecclesiasiica jura. Sed quid fa- juxia hocquod est, inquit, non juxia id quod uon

ciemas improbis hominibus, quibus nulla raiio suf- est, dicente propheta : Ve his qui dicunt bonum malum

ficit,nisietiamcorporeissensibussatisnai?Cedamus et malum bonum^ ponentes lucem tenebras et tenebras

talinm importuniiaiibus, et nichil sine prGeseniia lucem {Isai, v, 20). Si ergo beatorum pontiflcum,

legatiaposiqlicffi sedis in causa Arnulfl facium esse Gregorii, Leonis, Zozimi^ decreia iiemque Africana

doceamus. Certe Seguinus, venerabilis viloe Seno- concilia raia habenda suifi, vituperandi ac peniius

neDsium archiepiscopus, Domini papas Johannis suniconiempnendi, quiArnulfumirreguIaritcrde-

TJces per Gallias sibi creditas Romee innovavii, ei jecium inmurmurant, nostramque simpliciiaiem

itaa latere aposiolici cum decreio privilegii veniens apud apostolicam sedem insimulant, quasi eum pro

ejas vicas usque in prsesens omnium episcoporum suainnocentiasedem aposiolicam appellaniem de-

Galliae consensu prosecutus est. In hujus ergo prae- posuerimus, cum ipse potius ad electos a se ipse

seotia Arnulfus se ipsum sacerdotio exuit, aiqua judices confugerii, aique ab eis posi confessionem

jaxtadecretaaposioIicorumvirorum,Zozimi,Leonis modum poenitendi postulaverii. Quod imponii fl-

alqne Gregorii, petitorio vel confessionis, seu iia ^ nem liiibus jure Africani concilii.

pIacetdici,abdicationis porrecto libello,sacerdoialia Epilogus. — Nunc ad te qui vices domni Johannis

deposuit signa. Pro qua re ad judicium devocamur, papse in hac synodo retines, abba Leo> recurrimus,

qoasi innocentem oppresserimus ? Nos vcro iilum ei si qua te pieiaiis viscera moveni, admonemus,ut

nonsolum non oppressimus, sed eiiam per duode- pacis exturbaiores auctoriiate apostolica conquie»-

viginti menses bella, seditiones, regni discidia mo- cere facias. Nequeenim zeloDeiautfraiernacariiate

lientem ioleravinuis, cum Africana concilia posi se- commoniii pro Arnulfl resiauraiione saiagunt,quem

CQodum mensem vocationis eum a communione Dei et universalis ecclesise juditio in perpeiuum

rerooverini, ei anniversario concilio non occuren- sacerdotali offlcio exutum esse sciuni ; sed noviiaie

tem eum in se dixisse dampnaiionis sententiam rerumque permutatione deleciaii» sanctam ei

JQdicaverini;nequeposiexpletum annum ejus vocem aposiolicam ecclesiam conira nos inciiant, ut dum

penitus audiendam. Sed o Christiana fldes, o religio non erit qui audeai coniradicere, impune liceai eis

Ghristiana; quis unquam nocens habebitur , si pairifle peccare. Qudd quaniam >o* Romanse ecclesiee pariat

proditor hodie velut innocens absolvitur ? Sileani invidiam, iua sanctiias recognoscii. Neque enim

ammodo legesjura regum conticescant, sineminem juditia populi ita reiusa suni, ui inierdum quid sit

iQJudiciisaitingerefasest,nisiquemCrescentiusi7- ^equius et jusiius non iniellegani. Cui rei dum a

rannns mercedeconduciusvolueriiabsolvere vel pu- quibuslibei episcopis inconsuUe resistitur,sacerdoiii

Qire?Patrie prodiior ferat pr(emium,ei qui eam libe- graviias et dignitas nosiro viiio dispicitur. Jungaiur

raverit, propellaiur in exilium. Sed non sic sanctus nobis per le beaii Peiri apostolatus, rediniegreiur

Spirilus pcr os David cecinit : Semelj inquit, id e»t per ie jam scissum rete ecclesise, ui dum re bene

incomrouiabiliier, locutus est Deus {Psal, lxi, 12); gesta Romam redieris, spe, voto ac desiderio a

dao baecquap se audisse commemorat, scilicet quia Galliarum episcopis iterum revoceris.

Dei poteslas in dampnando reprobos et misericor- Explicit concilium Causeium.

VARIiE LECTIONES.
»w quandam c.

ANKO DOMINI DCCCCXCV-MIII.

PURGHARDUS

MONACHUS AUGIiE DIVITIS

NOTITIA HISTORIGA

(Ex Joanne Egone, lib. De viris illustribus Augiw Diviiisy apud Bernardum Pezium, Thesaurus

Anecd, I, iii, 685.)

Sub florenii et numeroso Witegovi magisterio inier alios eflloruit Purcardus monachusingenii etfa-
«"UDdiffi gratiapnestantissimus, poela gravisct excellens.Inter cattera qusR scripsit, jubente Augiensicon-
^gatione abbalis sui Witegovi rcs prwclarc gcstas heroico metro cecinit. Exstat cjuscarmen cum prae-
uia mouasterii pictura ia antiquo codice nis. cujus initium iale est :

Incipit hic iexius per dicia poetica scripius.

3ol PURCHARDI MONAGHI AUGIENSIS 3S2

PURCH4I4DI

GARMEN

DB GESTIS WITIGOWONIS ABBATIS,

(Apud Perlz, Monumento Germani^ historica jSiripi. tom. IV, pag. 62i.)

AEMONITIO PRiEVIA.

Witigowo (i) abbas Augia3 divilis post Ruodman- A noluit (4), et serenissimi principis, LeopaldiMagoi

num, SaDf^allensibus infestum,annis 985-997 prae- Ducis Badensi.s, jussu flagitanti mibi transmissus,

fuit (2). Gujus domi forisque gesta Purchart mona- jam editione nostra exprimetur. Estmembranaceus

chas ex decreto Patrum Augiensium scribenda in4« autographus, manu s«eculi z exeuntis exara-

•uscepit^ et anno 993 aui 994, incepta atque ad tus, ab auctoreipso hinc inde correctns, etealamo

hoc tempus usque perducta anno demum 996, paulo graciliori ad finem perductus. Habetur car«

continuatione auxit, aua iterOttonisIII Romanum men in codice n. GGV, ohm signato, foU. 71-84.

verbo attigit. Liber, sub forma dialogi inter Poetam Post Alcuini qusestiones in Genesim et Gapilula

et Au^iam versibus hexametris scriptus, curas ab- propositionum ad acuendos juvenes, atque mter-

batis m colligendis bonis monasterii dispersis, in pretationemparabolarumSalomoDisprceceditjCixjos

construendis adornandisque ecclesiis, recenset, iti- primaB paginss partem adversam explet \ sed libro

nera ejus in obsequio regis facia et iter Romanum pauca ante ssecula denuocompacto ordo pagiaarum

Jeviter perstringit, etprivilegia inde reportatame- turbatusest, itaut qu8ehodienumeris7i,7z,73, 84,

morat. Versus quisqne, quemadmodum supra in continuis male signantur, ut sentenliarum ratio

Hrotauith» operibQs vidimas^ duabus partibus indicat, numeris 74, "A), 79, 80, 8i» 82, 77, 78,

eonstat» in eumdem fere (3) sonum exeuntibus. 73, 74, 75, 76, 83, 84> signandse sint ; (^uanun am

Godex unicuB ex monasterio Augiae divitb bi- dem 7i-78 quaternionem, 79-82 duernionem effl-

bliothecsB Garlsruhanie illatus, referente socio do- ciuntj 83 dimidiata est, 84 parte aversa Parabola-

ctissimo et de re nostra optime merito v. cl.Molter, rum initium exhibet. Jam, justo ordine restituto,

consiliario intimo et bibliothocffi prsefecto , nobis in- poetam nostnim audiamus.

DE GESTIS WITIGOWONIS ABRATIS.

Reverenlissimo Augiensium Patrum senatui,spi- Bpossibilis oboedientia. Scripsi enim, vestra coactus

ritalem vitam in Ghristi dilectiune possidcnti, Pur- jussione,quandocepit, velquomododominusnosler

chart, juxta tanta; sublimitatis velle se ut inferio- venerabilis abbas Witigowo virtutum studiis in hac

rem in omuibus obedire. floruit potestate, quomodo etiam in suce prelalionis

«Gum totius fons sapientise videaturderivatime initio praedia nostra, temporc Ruodmanni abbatis

vestri cordium fluentis emanare, atque virentia captivata pace, ab invasoribus direpta penilusque

prata vestrcrum secundum apostolicam regenera- vaslata, in integrum adquireudo restituit, et quanio

tionem filiorum indaganter irrigare, miror, cur me ardore in servitio Dei flagrans, ad ipsa divinaoffi-

horum omnium stolidissimum, qui nec flosculo ex- cia celebranda qualia vel quanta aecclesiarum tem-

arescentis feni ulla ratione possum comparari, ad pla in quibusdam ad nos perlinentibuslocis consti*

tam sublime opus scribendum sicut in sequentibus tuit, suisque de rcbus opulentissime dotavit. Quid'

apparet eligere dignaremini. Sed me ut existimo enim per decem annos hujus jam prelationis regi-

scire, vestra paternitas, semper pietatis visceribus men subeundo in boc loco fecerit sub cecclesiarum

redundans, doluit me somno pigritiGe deditum imis structuris, et in variis divei^si operis arcuum colum-

incumbere, ac numquam ad aliorum matura studia narumque celaturis, in altaribus quoque et in cru-

me ipsum provocando eiigere ; ac ob id, ut credo, (; cibus auro atque argento fabrefactis, illis quippe

non pro idonea; artis peritia, sed ut otio vacanti preciosis monilibus mira gemmarum textura in-

alicujus operis preberentur medicamina, injuncta sertis, non pretermittit intactum stilus hsec omnia

est mihi a Tobis sequ#ntium rerum ad explicandam scribentis. £t quod per singulos annos fecisse pro-

seriem, licet herilis, mihi tamen minus diserto im- batur, in uniuscujusque operis consummatione

NOTiE.

(i) Witego vocatur in catalogo abbatum Augien- rens sibi non plane respondent.

sium, SS. II, 38. (4) Archiv II, 393. — Ex Egonis libro De viris

(2) fferm. Gontr. illustribus Augice divitis cap. 24, laudat nostrum

(3) Nam 0. g felix et fidelis^ opihus ct beatus, Neugartinepisc. Gonstantiensil, p. 321, nec tamen
facerft et notarent, laudes et clemens, refers et me- poema ipse vidit.

353

GARMEN DE GESTIS WlTlGOWONIS ABBATIS.

m

singulariler declaratur. I^tur sub quadam apelia- A iogeuii expavescendo aeglexere, rogo, ut ia tam

tione loci persouam feci roeis assertionibus occur-
rere ; scribensque sub examelris versibus in pro-
num curreotibus, omnia studui, Deo adjuvante,
Teslrisque orationibus, fine teous perficere. — Sed
quiavestro, Patres reverentissimi, alligatus impe-
rio, licet me per nullum utilitatis incrementum
sciam subsistere, et tamen conatus sim me ad ea
qaasi audacter objicere, qu« etiam alii fortioris

audacibus ceptis non superbam aestimationem me»
protervitatis, sed pocius intueri velitis mei bumil-
limam & intentionem oboedientis. Si qua etiam
reprebensio, quam multamesse non oego, latitan-
tis vitii in boc opusculo a vobis possit videri, hanCf
ne ofFendiculo flat vera cognoscere volentibas, la-
tenter emendare dignamini *. n

INCrPIT HIC TEXTUS PER DICTA POETICA SCRIPTUS.

FLOREAT IN QUANTIS OKNATIBUS AUQIA FELIX

HAC IN STRUCTURA, QUAM FECIT NOBILIS ABBA

DANS STUDIUM CHRISTO, QUI NOMEN HABET WITIGOWO.

iO

POETA»

Inquisita refer, quid plores, Augia mater,
Auctrii cunctorum,Domino donante,bonorum;
Vertice crispantes aut quid divellere crines
Tu conare, genas aut dilaniare tenellas ?
Quidve rigans lacrimis malas residerc videris,
Vultu summisso, veluti sub carceris antro?
Quid pia mater, babes, quod sic tua tempora

[dcfles,
Aureolae * pacis seniper vernanlia ramis ?
An donis Domini ris sic ingrata vidcri,
Anne recordaris niteas quo stemmate lucis ?
Ipse libi talem quoniam conccssit honorem,
Semet in orbe locus de quo non jactitatullus.
Nam pietate sua sic disponeute^ remota
Omnibuse tcrris, spctiali pace quicscis, G

Ib Liberlate potens, terrena negotia spernens,
Solius Domini tantum sociaris amori,
Quod libertatis laus creditur esse perennis.
Servitioque sacrse fervens devotaMariae,
Dignius in terrls ejus thorus ipsa vocaris ;

iO Quod speciale decus tibi contulit ipsa benigous,
lospirata sacro geouit quem Pneumate Virgo.
Cur non exultas, opibus quee plena redundas ?
Quod super astra volat, quicquid maris unda

[ministrat,
Sic quid gignithumus,tis>suppeditaturin usus.

AUGIA.

25 Fili, quid loqueris? puer es, puerilia dicis.
Quid me vexari luctu mentiris inani ?
Cum me despiciat^sponsussolamquerelinquat, ^
Acsi captivam, nullo solaminefultam.

POETA.

Ut mos est puero si nunc puerilia dico,
Est mOii dicendum, nulla racione silendum,
Numquam femineis credi debere querelis;
Sed de quo spemi videaris prode roganti.

AUGIA.

CredOy tui cordis non est presumptio talis:
Nescio sed cujus solamine tutus alius.

30

B 35 Blasphemasaudes me contramitterevoces.

Non tamen boc miror, cum sponso spreta re-

[lioquor,
Me vilem precii retinentquo judice cuncti.
Sed non sum vanis mulier clamosa querelis,
Perfectce fldei volo qui ? succumbere legi,

40 Pulcherapostolico quam laudat dogmate sermo
Dicens : « Vir talis qui non datur esse fldelis,
Debet salvari fretusmulierefldeli (5). »
£t veniet tempus quando devictus amicus
Languet amore meo ; remeat, stahilisque ma

[nendo

45 Congaudendo suce sua follit gaudia spons®.
Tuque tui similes, post fcedera tanta, calones,
Non estis ausi me voce lacessereturpi.

POETA.

Qui sub jure tuo servili compede vivo,
Dcbeo, si merui, te prccipiente feriri ;
50 Nam decet ut propriis diciooibus ipsafruaris,
Atque regenda regas tu, oon alieoa potestas.

ACGIA.

Non aliena mihi possunt hsecjura videri,
In quibus ipsa potens sum sponsi sceptra ca«

[pescens,
Tantum si stabilem mecum retinere valerem
Hunc preceptorem, virtutum flore nitentem,
Qui mihi totus amor sacer et moderaminis auctor
Claret, propterea sine quo non est mihi vita ;
Nam silisignepio magisurorcumquebibeodo.

POETA.

Cum stulte fusis a me sis lesa loquelis,
60 Terrilus inde meus coepit decrescerejsensus,
Acad quffiloqueris mihi surdonon patet auris.
Fac,rogo,quapropter,tibi quod sapientia mater
Suadeudo jubeat, sonti tua dextera parcat ;
In venisB donis mihi sit correptio dulcis.

AUGIA.

65 Esto securus, quoniam patieutia virtus

Me docuil versB * convitia speniere queqoe ;
Rebus in ad versis nec abessent prospera»men tis,

VARIiE LECTIONES.

* humillam c. « fints paginse 71. Pagina sequenti pietura ostendit quomodo « rusticus poofta » terrs pro^-
itralus Augiam alioquitur, paxsente S. Maria V. cum infante ChristOy adstantibus Witigowone abbate et S*
Pirmimo episcopo; tumpergit : Incipit, etc. • vox deest, * AurseoIfB deleta a c. • i. e. tui. • Ua e, distiu--
pdt, Titac. • i. e. vere. » prosera c.

NOTiE.

(5) / Cor. VII, 14.

m

PURCHARDI MONACHI AUGIENSlS.

356

Si spoDsus solum vellet sibi viverc mecum
CoDtiDuus,stabilis,Dusquam pergeudo localis.

POETA.

70 De pietate tua coDfideDs, obtima domDa,
£x his quse dixi veuiam me posse mereri,
Qu» DUDC igDoro dete perquirere tempto.
Dicmihi,RuodmaaDipeslfuDera,patrisamaDdi,
Qui diversorum tibi dotes auxit hoDorum,

75 Sed pro morte sua viduatis veslibus usa,

Quidsit quod thalamis iterum sociatafruaris,
Quis vel quautus erit, quem sic tuus iguis

[adurit,
Aut quaudo ta^das celebrasti dic, rogo,taDtas?
Quffi sic obscurse me tuuc teouere latebre,

80 Quod DOD metaotis licitum fuit adfore festis ?

AUGIA.

Hsec si uosse velis, peaetrale revisere meatis
Te jubeo ; pateat tibi quod meadictio firmat.
Quod me coajugisitcratofoedere cerais
laaexam, vita postquam privabar amala

85 Ruodmaaai patris, mihi qui largitor hoaoris
Augebat dotes sub gaza divite polleas,
Ut De mireris perdicta futura moaeris.
Nam me cum solam, duIIo custode, relictam
Seatireat homiaes sub iaiqua peste lateates,

90 1d me, duIIus erat quia viDdex,arma movebaat,
Rebus me patriis, eversis fuuditus arvis,
Privaates, tractu sub predse, flebile dictu I
iGquabatque solo me sterueas dira cupido
Illorum, quoodam cceli super astra levatam.

95 Ambicioae pari aecaoD ia pectore capti,

Predia sub scriptomihitraditatemporeprisco.
Nil sibi justicise servaotes^ obtiauere.
Talibus io furiis impuue fureatibus illis.
Sedi deploraas, pectus maaibusquecrueataas;

100 Namfuitaugmeotum luctusgemiuatamalorum
Sors, fuaus patris, fuaestaque preda latroais.
Sed tamea e taatotractabam plurima damuo.
loter tot casus defeasor cum mihi aullus
Staret, quo talem possem superare laborem.

105 Deveoere mei turbato corde coloai

Acciti de me io, mihi coasiliumque dedere
Ulile, quod sigais ratio flrmabat apertis.
Nostrum commuoem aam me replicaate labo-

[rem,
Illorumque mei per casus damaa videri :

110 Materconsiliis, dicebaat, utere nostris.
Exagitent lites si te bellique furores,
Nec tibi necnobis nullius summa salutis
Adsit, fautoris nec spes solatia ddntisy
Te magisobtamus, quod honestius esse probamusy

115 Huic desponsari, eujus dicione tueri

PossiSf raptori maneas quam pastus hianti
Resetiam nostrsecujus munimine salvx
Tutentur nobis sub pacis flore prioris,
Hunc ego coaquireas,hascoepi promcre voces:

120 Dicitey filiolif si vir queat unus haberi

A Inventus, mundo qui conversetur m isto,
Talisvel tantus, virtutibus undique septus,
Ut pacein capiam, cui certo fatdere nvJbam,
Alque fugans hostesnobis hucusque nocenteSj

125 Robur virtutis sponsigerat ipse prioris,

Tuncmoustrabatur,quiauacsuperessevidetur,
Yir magni meriti, laudamiue coagruusomDi,
Christo dilectus, domnus Witigowo vocatus,
Ulilis ia liagua, cui saacta sophya magistra.

130 Fecerat hunc omai doctorem celitus orbi,
£t boaa qu8e verbis docet,h8ec colit omniafactij.
NuIIius plectrum liaguse, noa orgaua vocum,
Nec quae de factis resooat scriptura beatis,
Enarrare valet pietas quam maxima constet

1 35 Huic domino palri, quitemplum Pneumatisalmi
B Factus, divinae sedes est atque sophise.

Hinc quoque consilii capiens munimina tauti,
Per regale datum,per poniiricumqueseaatum,
Talibus eleclo meritis sum tradita sponso,

140 Qui decus omne mibi ratulit mox dotereceoti;
Ejus quin tolum sub dextro Jure sinistrum
Deficiens, in me nullam vim posset habere,
Ipsc domi^mccum si vellet vivere tantum,
Ut jam precioui, cessaos hioc iode vagari.

POETA.

145 Quffi modo dicuatur de te, si flrma probantur,
Tristibus abjectis dccet ut magis ipsa fruaris
Laeticia, muaitor cujus maoet iste seoator,
Taotas vel taies cujus fert actio laudes.
n Sedquosfleadocaaisgraadigemituquerevolvis

150 Motus iostabilesejus gressusque vagantes,
Ni fallor, credo, dubiaaec mente recondo,
EjuspergeotisDoase resducit inauis ;
Tu, tam coutinuus quo teodat traasitus ejus
Dio ioquireoti taotum ratione pateuti,

155 Meoteque qua vaditresprotinusipsa probabit

AUGIA.

Pulsat sepe viam diverso tramite tritam
Circumquaque vagus meus hic per devia sponsus.
Sepius ad regem cursum tenet eccefrequentero;
Quo per multorum morulas tardando dierum

160 Congaudet regi, quia collsetatur et ilii.

Nam cum doctiloquum sapientia conderet ipsum

Dicitur os regis, populorum lingua salubris,

^ Inter catholicas primas rutilando columnas;

Regum rectores,comitum docetatquecohortes.

165 Rege jubente, suis parent simul omnia dictis.
Contra velle suum se vertit nemo retrorsum;
Esse manum regis namplebs huiic predicat om-

[ois.
Taliter hic tardans, sceptris regalibus astans,
Ecce domi spon ^ae non vult memor esse relicts.

170 Tandem sceptrigeram cum tardus deseritaulam,
Adpalriam rediens,demum venitalter uthosp<>.s,
Mansilat atque meis exosa mente sub alis
Vix unam noctem, quod cogit transitus idem.
Hinc iterum votis capitur mens ire Yolentis»

VARIiE LECTIONES.

io ita c, disttnguit.

357 CARMEN DE GESTIS WITIGOWONIS ABBATIS.

175 Oret aposloljcas ut proaa meate lucernas ; A

Ad persolvenduin Romam vull yiserevotum.

Mlque moratur iter, veluti per tristia semper

Me paciens solitispost se clamare querelis.

Cursu continuo tardans hic tempore longo,
180 Clauso multorum remeat sub fine dierum :

Etveoiens ad me, dicit : « Garissima, salve I »

Hoc etiam dicto, dicit : « Celer inde valeto I »

Primofltque Vale, quamsignent oscuIaSalve.

Circtut binc omnem variis discursibus orbem,
183 Caute prospiciens cujus sit cespitis bseres,

lavenit et de me se predia multa tenere.

Tuncfaciendomorasysedetillic rite gubernans

Omnequodest fractum dinoscitur atquesolu-

[tum,

Sedes desertas destructaque tecta reformans. B

3$8

Me sed adhuctcner>im cum primoflorepuellam
Presul Pirminius cepbset amare beatus,
Norma justitiae sub sobrietatis amore ;
230 Hunc Witiqowo meus pro cujus (8) amore ma-

[ritus
Diligit in tantum, ni fallor protinus ipsum

Ut mihi preferret, si res fortunaque vellet ;

Pra^cinui deflens nam me velut ante relinquens,

Perdurare loco non semper cessat in illo.

J835 Ac ibi cummodicumspectaret stare sacellum^
Quod signum tituli vox clamat garrula vulgi
Presulisobmeritum venerandi,qui dedit illum,
Essetut admunusmihidotisin ordineprimus,
Has minimasasdcs ex cunctis partibus augens

240 Alte constructum perfecit nobile templum.
Per girumque loci faciens habitacula claustri,

190 Colligitet fructus generat quos herbida tellus,
Nolens incultse i^ sine fructu rura jacere.
Dives possessis ita semper gaudet in arvis ;
Ex quorum sumptu desudat divite cultu
Pervigil, a^cclesias Domini sub honore dicatas

195 Gemmis ornari varium per stemma metalli,
El per structuras studet has augere poiitas ;
Cujusopus studiitibi paucisintimo,nii. [tor,
Purchardus ductor[6), summaeprobitatis ama-
Regalem fiscum,Slcitheimt>cognomine dictum,

200 Ad landem matris nobis dedit Omnicreantis,
Sictamen hunc tribuens,post ejus vivere ^*

[presens
Conjugisatquesuse postnostrum dixerat esse.
Tuncstetithicmultos sinenostrisusibusannos; C
Nam postquam vitee finem dux clauserat ipse,

205 Juxta condictum conjux (7) possederat illam,
Qusposthuncmultisin mundo vixerat annis.
At qoando domini, superest qui, jura subivi,
Congruit ut donis promptus servivit in amplis
Matronse tali regali stripefluenti,

210 Qood gessitstudio speransdefoenoretanto,
Quatinus hsc eadem flaglando ^^ sic peramo-

[rem
Hunc sibi conlinuo sociaret foedere flrmo.
Et devicta suis per dona monentia votis,
lo sua j ura locum propriae ^* dedit ante notatum

215 Plurima quidrefero? Confestim venerat illo,
Maenibus et cunctis noviter doctequc paratis,
In paries varias quffi solverat ipsa vetustas, ^
/Edibossecclesiam gemuit censuque neglectam.
Qoam circumcingensel fundumlaciusaugens,

^20 Fecitopusclarum, Dominopernobile templum,
Adjungensomnem quicongruit, ecce decorem,
Rebus et ipsius nuuc fficclesiasticus usus
Sufflcit ecceIoc(i;laudetur Christus inillo.
Est allerque pagus noster Funginga vocatus,

2& Pulcherin aspeclu, sub cultus fertilis usu,
Quem dedit inprimis mihi cerlo foedere dotis

Ailjunxit cellas Domino famulantibus aptas,
Hic ut securi vivant sine turbine mundi,

Addens ex opilius quecumque poposcerat usus,
245 Tale mouasterium Christi sub honore dicatum

Iste meus studio patravit vir Witigowo.

Est tamen hocoperum tenuis velut umbrasuo-

[rum,

Nam graviora quidemperterrent qucmque lo-

[quentem

Sit quamvis sapiens, his est traclatibus expers.
250 Finibus in multis, qua latus tenditur orbis,

Servitium Domini celebratur corde fldeli

In sacris domibus, quas fsecerat ipse benignus.

POETA.

Mater, mira refers muliebri pectore merens.

Gaudia Isetitise tibi tergant vivere triste ;
255 Convenit hoc pocius sub patris laudibus hu-

[jus.

Id non contemptus, sed honor tibi dicitur au-

[ctus.

Intenditrecte regum secreta tenere,

Ut sit principibus parliter perfeclus amicus ;

Inde potens vere tuus est defensor ubique.
260 Dic, regiOcis umquam solamina donis

Ille tibi ferrct, quando de rege rediret.

AUGIA. •

Pre tulerat cerle ; non est mihi posse negare.
Nam tcstamentum quod per regale sigillum
Munitum fuerat, dudum redeundo fcrebat,
265 In quo libertas mea flrmaturque potestas.

POETA.

Per quse debet ei dare grates contio nostri ;
Nam ^unt communis liberrima scripta salutis.
Hoc ad gaudendum, non tristi more dolendum
Te, rogo, commovcat quia sic tuasceptra co-

[ruscant.
270 Dic et, apostolicos cum viseret ille patronos
Romo!, post reditum tibi ferret quale dativum^

VARIiB LECTIONES.

" /. e. inculte. « in marg. Schleytem manu sec. XVI. »» u e, vitam. ** ila c. » i. e, propric.

NOTiE.

(«j Dux Alamannia?. (8) Pirminii.

(l) Hadawiga«

359

PimCHAfiDl MONACHI AUGIENSIS

360

AUGIA.

A 320 Una beale iibi pratomartyr) Slcphane, ChruU

Quod dcditipse mihi, licetessempecloreiristi,

Talefuit donum, quo non preciosius ulJum ;

Inquo ponendo spem, nulla pericla pavesco :

275 Yas cristallinum, Christi de sanguine plenum.

POETA.

Dico Iffitanter : Gaude nunc, Augia mater,
Muuere pro tali, cum sis felicior omni
Mundo ; quam felix est et tuus ille fldelis,
Subtilistalemtibicui conjunxit houorem,

280 In quo, domna, valesculparumtergere sordes,
Hostes acgemini tibi non sunt, crcde, timendi.
£t reliquis opibus si te pater ipse beatus
Nonclaram faceret, lamen h^c datadona no-

[tarent,
Ut preBcessores meritis precelleret omnes.

28b Tantorum laudes operum, Deus accipe clemens!
Namquod inhis canitur tuagloria lausque pro-

[batur,
£s qui per patrem dignatus mittere ialem
Augensi matri, quo plaudant munere nati.
Nobis alternis est sermo sed quia dictis,

290 Horum iemplorum siructuram,qu8eso,iuorum
Ad laudem Domini quis fecerit, ede roganti.
Pingiiur a^roriun vario velui ordine coelum^
Sic redimita tuis siellaris et ipsa sacellis.
Hoc decus e^se tibi nec prisco iempore vidi,

295 Cum paierin raandoRuodmannusvixeraiisio,
Quamvis ei ipsius stares ditissima rebus.
Mosnia ianiavirum peragi sicposseper unum^ q
Miror, bis quinis tam parvi temporis annis,
Ex obiiu numerus quos ordine continei ejus.

300 In meliora locum muiavii quis, rogo, iotum
Huucpulchre renovans gemmisque micaniibus

[ornans?

AUGIA.

Pulchrius ut cernisquodfulgei ineedibusisiis,
Roc ioium fecii, modo qui proximus haBsit.
Nam velui ipse c^nis, domini de morte prioris

305 Ascendit decimum nunc orbita solis in annum,
Qiios me predociffii* Witigoworexeratisle.
A^ui precinui, licei hunc illucque vagari
Nnmquam cessarei, mihi rarus semper eiesset,
Impigre nullum iamen iniermiserai annum,

310 Hunc operis facio quin claudere vellet ia uno; ^
Et qaando cepii vel quando cepia peregii,
Nunc iibi colloquiis u me montratur apertis.
Ceperai in primo mibi cum dominarier an-

[no (985).
Esi(9)laiu I fieeclesiffi levum geniiricis ad almse,

bi5 Fttndansezimium devoia menie sacellum,
Quod Januarii voluii sub honore dicari,
Cflelesiis pairiffi quem fecit amore subire
Palmam mariyrii victrix confessio ^^ Ciiristi

Est erecta, preces ut clemcns ipse receples,
Quas devolorumtibi fundit contio fratrum
AUera, Laurenti, tibiccruitur atque dicari,
Tu simul ut votis te rite prccantibus adsis,

325 In medio quarum Wiiigowo,normaboaorum.
Erexit ceisam sludiis ferventibus aram,
Haiic ornans iabula gemmis auroque parata
Qua Januarii concluserat ossa beati.
In tali primum studio perduxerat annum.

330 Vocesomnigeuffidicani:Tibi gloria,Christe!(ii8)

Ut cursus auni tunc advenere secundi (986),

Divini cultus non immemor ille beatus,

Pulchre formatam cepit fundare capellam,

Porta monasterii qua pandii pervia claustri,

B 335 Omnibusaggressumdemousiransatqueregres-

[sum
Quam subPirminiisacravit honorebeati,
Qui pastor primo me rexiiamore paterno.
Inde morans operi nil, junxii mcenia claustri,
Uic ubi circuitus fuerat non rite peractus,

340 Uac Januarii supera de parte beati

Culminis fficclesiffi, quem ium perfecerat ipsc,
Atque gradus.savo feciipost ista poliio,
Scauditur fficclesiffi per quos ad limina port«.
Picta manet muro necnon Geniiricis imago,

345 In gremio Chrislum gestantis, pignus amorum,
Quam graduum fratres proni super altajacentes
Orando tangunt,ac sancta peroscula lambunt.
At latusac dextrum signat piciura beatum
EvangciisiamMarcum, faciemquc dccoram

350 Feri Januariuslevo sub margine picius,
Orai quos ambos dovotio nosira paironos ;
Pingi quos ideo voluii domnus Witigowo,
Ut defensores defendant undique iales
Nosnx insidiis his adversaniibus hostis.

355 Jusserat et iotumpictorespingere clausirum;
Suni illffitabulffi quffiper laquearia piciffi,
Signanies patrum facti monimenia priorum ;
Yivere quod bellis, quffi conversatio pacis
lilis iunc fuerat> iotum piciura flgurat

360 Introitum claustri, quem Yerbis ante notavi,
Sub forma patrum jussii variare raeorum,
Quos mihi prelatos fecii prelaiio dignos,
In quocumque loco soliti suni cernereprimo
Qui veniuni iemplum Domino sit quale para-

[tum:

365 «Tu(10] quoque vilescis ianii privaia decoris,
Un non una tibi domus esi, qu» pcssii haberi
Apta minisierio Christi, popularis et ordo.
Nec icneat spatiumysub quo glomereiur in unum
Juxta quod possum, nunc esi mihi velle beni-

[gnum :

370 Siructurffi veleri, modopars qufis ioia sacelU
Co.isiai,adffiquaios forma coiyungere muros

In quo disposiiis divinis cultibus aris,

VARIiE LECTIONES.
*• t. e, prffidocte, ** confesio c. *• numeris anni exeuntis ab auctore in margine scriptus est

NOTiE.
(9) SciU Wiiigowo» (10),WiUgowo Augiam alioquitur.

m CA.RMGN DE GESTIS WrriGOWONiS ABBATIS.

iEqaalis spatii junctura circiter oiuni ; A

Fiatobumbratum pariler tectumque per unum

Dlud opus nostrum, supercst et quod roodo

[priscum,
375 Et sic ®cclesi«e firmemus culmiaa magnse. »

Gaadia tunc animo fateor me promere ieto,

EJjus quod dulci verbo me contigit uti ;

Mecum nam raro verbum permusitat ulJum. —

u Gratia, domne, tibi I tum llexo poplite dixi,
380 Miro qui cultu rerum varioque paralu

Me decus esse facis diversis partibus orbis.

Omniaquffi placeant,Ubi quod sapientia pandat,

Fac, rogOy fac gaudens^ ex ipsis nuUa relin-

[quens. » —

Phiriata quid refero nimium jam tarda loquen-

(do?B

3So Orauia quee dixit, tribus annis ipse peregit,
jEquali forma faciens compage venusta
Tale Deo templum, quo non spatiosittsullum.
Omni structura diverso slemmate fulta,
Ut domnus voluit, festinans ipse paravit
390 Huic arcas carayros (il) et subdidit undique

[sculptos
Gjpso, sub variis et verno flore figuris.
Fecerat hos sectas et sustentare columnas
Pulcbrse de saxis distinctis atque politis.
Tunc opus omne quidem cum perduxisset ad

[unguem,
395 LeCxtia g^randi templum sollemne dicari

Fecerat in sancUe devotus honore Mariae, p
Virgineiqne chori^ pro nobisin preceproni,
£t sub apostolids Petri Paulique coronis.
Largitor studii talis tibi, Christe a', volenti
M Jnra potestatis sex talite indidit annis (vi).

Mox ut septeni devenit circulus anni (991),
Altius arrectam sursum construxerat aulam,
Sancte, dicata tibi, Micfaahel ^ archangele

[Christiy

Quie micat Otmaro pulchrae pariterque beato.

^ Quam per utrumqpie latus firmaverat iile beni-

[gnus
Cum lorri gemina, tereti sub imagine facla,
Fomicibus curvis per circuitumque reductis,
Ad qnas ascensum monstrat gradus esse supi-

[num. jy

Has inier, pretii mercatus pondere magni,
410 Cymbala signorum suspendit dulce <& sonantum .
Ante domus sancte limen post istaMariee
Excolali pulchrum,parvi licet «quoris,hortum.
Qaem cingens muris ac arcubus undique curvis,
Fecit teirestrem paradysnm luce micantem^
4(3 Qua longe splendet templi decus atque relucet,
liiic adventanti nova dans spectacula plebi.

362

Hi\jus in fficclesife medio, quam fecit et ipse,
In gradibus positam sublimem sustuUt aram,
Fronte sub adversa quas respicit ostia contra,

420 Ut mos est, tabulam cui tunc prefecerat anam

Fulgentem soJidis auri de mole talentis.

Per cig us mediom specul umpatet ecce sereaum ,

Quod pariter viridis vitrei mftnetatqaecoloris,

In quo quisque suum valet apte cemere vultum.

425 Si quis in eccleaiam graditur vel perviusipsam
Coram se pronus, naturfle poscit ui usvsi
Ecce retro positum rutilat spectabile totum.
Talibus in studiis me sic seniorii ^mantts
Hoc pergrande decus se dausit septimus an-

[nus, (vii.)

430 Auctor tantorum tibi sit laus, Christe m^ bono-

rum!
Ut sol oetavi metam tune volverat anni (992)«
Hoc paradisjaco coram fundaverathorto
i£clesiam saj^cti prepulcram Barthoiomei,
Atque salutiferum juxta sacraria templum

435 Fecit, Herasme », tibi, simul et tibi, martyr

[Beracli »•
Hocstntuit causam domnus Witigowo per istam .
JSdibtts in sacris prefulgens «t loous amjiis
£s8et cottfugium, spes, tata sahisqiie pirecan-

[tum,
lUorum sordes ut Christus diluat omnes,

440 Sanctorum meritis intervenientibus ipats,
Nomen per quorum micat unumquodqae sa-

[cellum.
Sic ex ociavo florens virtuiibos amio (viii)
Ascendit nonum (993), quem cepit dueere to-

[tum,
Ornans aureolis altaria singida gemmis.

445 Ante, Masia, tuam, virgo pnenobilis, aram
Una sub ascensu graduum miranda paratn,
Gemmis ac auro vestita nitescit ab illo.
Fecit et argenti plectro tabulaia parari,
Cum qoibus est laterum precingens undique

[textura,

450 Arse quem lecti specise ^ circumtulii ipsi,
Voceque de nosira Confessio dicitur alma.
Hidriaposi ipsamDomini stanscomminusaram,
Qua ileri vinum fluxum praecepit aquosum,
Orantum votis et adhuc fert dona salutis.

455 Hinc iterum Marco gaudens altare beato

Et simul in sanct» Crucis unum fecit honore,

Pulchrce qufle cocto vestivit funditus auro

£t pinxit variffi ** per gemmas atque monile.

P0ETA*«.

Hujus de cura cum sis de stercore fulta,
460 Dic pocius, vitae sibi sint ui tempora longie.
Talibus in votis appellans jura Tonantis.

VARLE LECTIONES.

»—6 — xpe c. =0 Christe. •<> addit.o c. «^ in loco raso, " o supra xpe — lcgitur; o Christe. «« o supra
icr^. «* t/a c. i. e. specie, specie. *» i. e. varie. i« vox deest.

NOTJE.

(11) Id est, cainuros, curvatos.
Patrol. GXXXIX.

it

m PURCHAllbl ItONAGHI. AtlGIENSIS GAlRMEN, ETC, m

Nam tibi cum pairem retinere licentia talem A Ipsius augusti quoniam coustruxit honori.

Gonstat, reginfiB semper dominaris in arce ;
At, quod non fiat ! si te pius ille relinquat,

465 Turpis semper eris, velut est ancillula vilis.

AUGIA.
Gum quis tristatur, qui captus mente tenetur,
Per consolantem sibi quserit habetque quie-

[tem ;
Sic ego, credo mihi, tua per soiamina, fili,
Tristibus abjectis extollo gaudia mentis ;

470 Nam promissa tui firmat sententia veri.

Dum me norma regit senioris qui modu vivit,
Florent interea, stant firmiteret meajura;
Post hsec, ni fallor, capitis cum culmine pri-

[vor
Tanti, continuo vulgaris fabula fio, B

47S Errans sicut o"is tergo prolapsa regentis.
Mecum propterea tua, fili i?, fundere vota
Da studium Ghristo, ne nqg fortuna sinistro
Gum pede prosternat, nobis et gaudia demat
Tanti pastoris, pleni caelestis amoris !

480 Sancta Dei mater, Yirgo, da vota frequenter
Nato, pro nobis, pro vita uosque regentis l
Ac omnes sancti, quorum sub honore dicari
Templa Dei fecit, que circumquaque paravit,
^U8 apud Dominum memores sine fine per

[evum,

485 Jura potestatis vernantia flore quietis
Adquirant illi, pro consolamine Ghristi ;
Et post depositam mortalis corporis umbram n
Fiat eis socius coelesti sede locatus I
Hoc velit ipse Deus, qui constat trinus et

[unus,

4d0 Ut Witigowo pater valeat jubeatque potenter,
Ac ipsius, Amen, vivat per secula nomen !
Carmmis •* hie finem dat claumla^ fertque quie-

[tem
Curse scrthentiSj quia labilis est labor omnis
Premia sed semper stabunt sine fine potenter «».

495 f Post, ut in undecimum venit feliciter annum,
Gommissas animas cequo moderamine frenans,
Martyris eecclesise Ghristi sub honore dicatae,
Est qui Pelagius, canit ut scriptura, vocatus,
^es inclusas ac arto limite septas.

Est nec multorum series revoluta dierum,

510 Hicquodcum primis, quod nutrit Suevia dulcis

[(996,
Ad Latium regem primus perduxerat orbem.
lUius huncjuri frenans terrore minaci.
Romulidas arces audenter et inde petenles
Milile cum multo, quem secum contulit illo,

515 Accumulans acies latse fuit imperiales.
Dicebant Itali subila formidine lcesi :
TantsB virtutis quem vos hunc esse putatis f
Isti sceptrigero non contradicere nemo
Debet, qui tantas hominum veit so^. ecce co-

[lumnas !

520 Hoc ut dixerunt, alii responsa dederunt:
Quamdocet atque regit, nobishunc Augiamisit;
Suevorum primas erit hic simul aureus abbas^
Utilitas nostri manet hoc, famulemur ut ilU,
Romani proceres tunc se sua cunctaque dan-

[tes,

525 Regi caesaream mox imposuere coronam ;
Gaesar et augustus post hac est ille vocatus.
His ita transactis remeavit pastor herilis
Ad gremium sponsae, recreans sua membra

[quiete (ix)
Quis vel quantus erit, pietas sua rite pro-

[babit ;

530 Quam si scire velis nunc auribus ebibe cordis.
Yivit enim caste, gemino succensus amore,
Ac evangelico munitus corde sigillo.
Serpentem niveafovetabsque timore columba,
Omnis et invidiee fugit illum palior ubique.

535 Jurgia semper odit, tranquilla sileniia poscit ;
Sed velut exemplisres est bene cognita multis,
Gioria justorum, furor esi ac ira malorum 1
Hunc ita temptari patitur permissio Ghristi
Rebus in adversis, minima sed parie nocivis.

540 Namcum per damnum tulerii quid mentemo-

[lestum,
Armatur telis quse dat patieniia fortis.
Invocat atque Deum, redimii qui protinua

fillum.
Sffipiushunc tanto vidi fluiiare periclo,
Ut manus hostilis caneret cum voce jocantis :

500 Quas structura prius non congrua sustulit D 545 Qui sapias gaude t miser est jam perditus iUe^

[intus,
Lumine quam nemo sapientum viderat aequo.
Dicens, hanc studiis fultam minus esse peritis,
Nunc sic informem pater iustauraverat idem,
iEquans pulverese glomeraium pondus harenee
595 Fecit honorificum spacioso margine templum.
Haud procul hinc domus est, regali siemmate

[fulgens,
Rebus et arte sua satis augustissima facta.

Hostibus et laetiSf fit luctus amarus anUcis I
Interea Domino clamans de peciore prompto,
Omnia sustinuit, secum paiienier ei egit.
Post modicum Dominus venii, fli ei isie re-

[dempius ;
550 Gloria venit ei, mox erubuere superbi.

Hic est de numero pacientum damna beaio,
Gum Domino quorum sunt reg^na beaia po-

[lorum.

VARIiE LEGTIONFS.

^ 0 supru scripto. •• Yersus hi tres rubro colore scripti sunt. » Hinc alia manu scd ejusdem sevi pergiiu r
w I. e. vehit.

GIRGA EUUDEM ANNtTM

GOZPERTUS

ABBAS TEGERNSEENSIS.

GOZPERTI EPISTOL^

(Apud R. P. Bernardum Pezium, Thesaurus Anecdot.j tom. Y. parte i, p. 121^ ez cooevo codlce

Tegernseensi.)

MONITUM

Plens bonffi fru^is sunt epistolse Gozperti, exeunte feresaeculo x abbatis Tegernseensis, quarum qnar-
ta, quinta et sexta inscriptffi sunt MeginhelmOj famosissimo comiti, summae nobilitatis prosapia progenitOfCui
faffliiiam Tegernseensem, in Oriente gravi fame laborantem, his yerbis commendat : u Petimus ut nobis
aperialis manum solitffi largitionis vestrffi et jubeatis nobis dari ali(][uantulum frumenti ob eleemosy-
nam vestri in victum eorum in rcgione orientali, qua vos dominamuii, ne fame penitus eos et inedia
coasammari vei mori videamus.» Quo loco Orientemelregionem orientalem esse Ati«^riam,in quahodieque

Soffidam prasdia jurisTegernseensis sunt, clarissime constat ex iis quffi de veteri Austrise nomenclatioue
iUusius oisputat rcverendus Frater m Dissertationibus prxviis adtomum IScriptorum rerum Austriacarum.
£t tamen de hoc famosissimo comite, qui olim in Austria dominabatur. altum, quod ego quidem sciam,
ui vetustis nostris annalibus silentium.

EPISTOLA PRIMA. A

AD RAMUOLDUM ABBA.TBM S. EMMBRAMMX

Se RatisbonsB in festo S. Bmmerammi futurum nun^
tiatf petitque sibi exscribendum transmitti librum
plenariae coliationis.
Abbati R.y monachicee religionis speculo perspi-

cacissimo, G. famulamini debiti discipulatus toto

mentis affectu subjectus.

Ardenti desiderio preesentiampaternitatisvestrffi
sitimus : marcescenles artus, quos prffi lassitudine
senii laborumque ffigre ferimus,penes vosaliquan-
tuJomanimarecupimus; lepidissimo fratrum collo-
qaio paululum recreari desideramus, quia nos tam
loDgotemporisspatioavobis disjunctum foresuspl-
riosam pectussffipiuscule dolendo prodere nonces-
sat. Proximo ducis nostri colloquio speramus nos B
praesentari conspectui vestro ; quod si fuerit inter-
dictam aliquo eventu prffipediente,vel aliqua re an-
nnllatum, vestro tamen precaminefultusfesto S. E.
patroni nostriinteresse non dahiinmnSmLibrum ple-
wriaecollationiSf quem dudum petiveramus^quiain
nostranonhabetur bibliotheca, humo tenus genicu-
lanies repetimus ut nobis prffistari prfficipiatis.
Qoam celerrime videiicet possumus,conscribifaci-
mns, vobisque aut ipsi reportare, aut per nuntium
remittere statuto tempore non tardamus. Valete.

EPISTOLA II.

AD ARNOLDUM COMITEM.

llU pro imptnsis favonbus gratias cumulate agit^ do-
hremque suum ob Adetheidis imperatricis obitum
declarat, ac quae pro ejus animx requie a suis
monaehts persoiuta sintperscribit,

Abbas G.^monachicicultussolo nomine provisor

cQDstitttttts, comiti A., stemmate generoso, nec mi-

nus dignitate nobilitato, felicitatem summffi salutis
in Domino.

NuIIo digno sermonum tractatu possumus grates
conscriberebeneficentissimfficelsitudini vestrm pro
multiplici clementia quam nobis indignis nostrisque
domesticis indefesse jugiter impertitis.Et quianihil
tale ulIounquampromeruimusservitiOyDeo suppli-
camus ut vobis mercedem recompenset dono cen-
tuplicato ; in primis ego, qui abbatis fungor voca-
bulo, devotaquecohors nostrorum commonasteria-
lium usque modo memoriam vestri habuimus se-
dulis orationibus. Deinceps autem flrmissime sta-
tuimus nomen vestrum in nostro monasterio die
noctuque precaminibus memorialiter perpetuare.

Lngubre nuntium de obitu amicissim» dominffi
nostrffi Adalheidffi nimium nos et.«. nostra, ut de-
cuit in casu talis personoe^ perturbavit, pro qua ex
tunc usque nunc consuetudinarias complevimus
precaminum celebrationes, et in semper anuuali
revolutione temporis vigilias missasque cum obla-
tionibns sciamus facere. Diem Kal. jubete conscri-
bi membrana, nobisque transmitti per prffisentem
pelligerum. Valete.

EPISTOLA III.

AD EUMDEM.

Maximas gratiasaqit pro fenestris templo Tegernseen*
siaffabre comparatiSy etpueros ^uos discendi causa
hactenus in monasterio enutrivttj eruditionis speci^
mina daturos remittit.

Dignissimo comiti A.,gIoria multimodarum vir
tuiem ubique diffamato. abbas G. fratrumque sibi
subjectorum conventus, sedulitatem precaminum
et salutem in Domino.

36'?

GOZPERTI ABBATIS TEGERNSEENSIS.

36i^

FideiissimsB dcvotionis cxercitia, quse tam longi A mus scire, quid essent pisces quos husones Dom i-

temporis nobis ac nostris avobis infatigabiliter di-
versitate laborum magnitudineque ministeriorum
sunt impertita,cunctorum remuneratorDeus sancti
testis sui Quirini precibus, mercedibus centies cen-
tuplicatis remunerari dignetur coram codtibus coele-
stibus. Merito pro vobisDeo supplicamus,qui locum
nostrum talibusoperibushonorum sublimastis,qua'
libus nec priscorum temporibus comperti smnos,
nec non visuros esse sperabamus. EcclesiA nostrse
fenestrs veteribuspannisusquenunc fueruntclau-
sffi.Vestris felicibus temporibus auricomus sol pri-
mum infulsit basilicse nostrce pavimenta per disco-
loriapicturarum vitra;cunctorumque inspicientium
corda pertentant multiplicia gaudia, qui interse
mirantur insoliti operis varietates. Quocircaquous- B
<[ue lociis iste Cernitur tali decoratus ornatu, ves-
tram nomen die noctuque celebrationibusoratio-
num ascribitur. Etutomniumproximorum vestro-
rum memoria deinceps hic agatur,facitejconcribi no-
mina quofutticanque vulUs in membrana, nobisque
'transmitli per prsesentem nuntium.Vestroe deliberati-
onidimittimusillospuerosprobandos,si illud opus
adhucitasintedocti utivobis est bonorificum nobis-
que necessarium;vel,si aliquid eis deesse inveniam,
liceat eos remittere vobis causa meliorationis. Valete.

EPISTOLA IV.

▲D MEGINHELMCM COMITEM.

lldfat ut sibi notmihil frumenti in victum eorum qui
tn A^na monasteriio suo serviunt, elargiatur,

G.y abbasmonasterii S. Q., iU. comiti venerando C
Mtolem in Domino.

In maxima necessitate fideles amici merito quse-
rantur,et,ut scriptumest, sinedubio tunccompro-
bantur quando solatium adyutorii largiuntur. Quia
consolationem vestram semper habuimusin omni-
bus rebus nostris,idcirco etiam nunc, quasi unico
patri et proprio domino, pietati vestrse querimo-
niamfacimus de familia nostra quam in Oriente ha-
i>emus,qu8B prse penuria grani prsesenti anno sub-
Jacet gravi periculo famis,cai de parte nostra non
poftsmmissubveniresicutdebuimus, quia in isto an-
noOeresDonbenefructiiicavit nobis in locis nostris.
SedpeUmusut nobis aperiatis manum solitffi largi-

nant, nisi eleemosyna vestri. Volumus etiam vos
nosse quod nullo anno praetermittimuscensumora-
Uonis quemvobispromisimus,exceptishis quaspro
elemosynasnobisfacientibus communiter celebra-
mus; speciaiiter pro vobis amicisque vestris quiad-
huc vivunt vel jam in Christo obierunt, ac felicis
memorise conjuge vestra xliii missas et psalteria x
decantamus. Quinetiam uomina vestrascriptasunt
apud uos propter jugem memoriam. Valete.

EPISTOLA VI.

AD EUMDEM.

Petit sibi suisque, cum carnibus monackorum more
abstineant, husones mitti.

Domno M. boni nominis gloria ubique diiTamato,
GozPERTUs abbas cum suis confratribus salutem in
Domino.

NuUiusservitiimunusprffi manibus habentes,ac-
cedimus ad vos magnas res postulantes,sed tamcQ
audactcr,quiconfidentiam re«umimus deconscienli
totius bonitatis in vos. In regione Australi^ sicul
scitis, habitantes, more monachorum, ut decel, a
camibus abstinentes, captura piscium raro pasci*
mur, quia piscosas aquas minime habemus. Sed si
Deusanno praesentifecundavit capturamhusonum,
nobiscum petimus ut jubeatislargiendocommani-
cari, ut memoriam vestri deinceps coram Deo iu
orationibus nostris habeamus. Valete.

EPISTOLA VII.

AD GBBHAimUM EPISCOPUM AUGUSTANUM.

Ejus religionem ac pietatem iaudat^ sp&ndetque se
ad eumdem, cum per anni tempus ticuerity ac-
cessurum.

Domno pontiflci G. ,sanctorum antecessorum me-
ritis apostoiica sede digne subIimato,G., servorum
DeiulUmus, humilisquemonachicacongregatio sibi
commissa, famulaminum precumque sedulitatem
in Ghristo.

Virtutibus vestrie laudabilis famse, quas pius ru-
mor matris Ecclesiffi ubique diffundity congratuta-
mur,quosquesffipissime comperti sumus, frequen-
tiori narratione venerandi antistitis nostri G,{Gote
schalchi ep. Frising.), qui vos multum amat in

tionis vestrffi, et jubeaUs nobis dari aliquantulum d christo, cum priscorum prfledecessorum vestri epi

scoporum gratia seu familiaritate admodum pleniter
ob eleemosynam sui f uncti sumus, qui nos dilexe-
runtproamore DeisanctiqueQuirini^palroni nostri
eo ardentiuseUam graUam vestri pree casterisbabe
spiritus desideriositimus, quo vos nomen reiigiosi-
tatemque Benedictinae vitae positum in apostolica di-
gnitate pree aliis exoruare moribus habituque sen-
timus. Quia gremio Augustensis ecclesiee nutriUsu-
musa puero, sanctum locumssepe sffipius visitare
debemus^proximaquesestate, quando graminasuffi
cere possunt iteratoribus,vestris orationibus intus
vos videre cupimus, vestraque animari praesentia,
ut spiritas desiderat per singula momenta, Quo-
•circa petimus, poatifex venoraude, deineeps me<

Trumenti ob eleemosynam vestri in victum eorum

inrif^ioneorten/a/t,quavos dominamini, nefamepe-

nttuseosetinediaconsummari vel mori vidcamus.

Yalete.

EPISTOLA V.

AO EUMDEM.

Gratias agitpro husonibus piscxum generCj quantum'
que precum Deo pro efus conjugis anima o/ferant
Tegemseensesj ej^^xmit,

Famosissimo comiti meoinhelmo, summee nobili-
tatis prosapia progenito,G. abbas cum grege mo-
nachicosibi subjecto salutem in Domino.

Quod singnlis annis petendo vos sollicitamus,
compoliit nos insians necessitas, et solita atqae an-
nualis largitio benignitaUs vestrtt, quia vix potui»

369

EPlSTOLiE.

378

meniote nostri : qu^do nos veslri obliviscimur^ A
nec nostri recordamur. Valete.

EPISTOLA VIII.

AD BRUNONEM.

Vt decimas in vico Tatinhusa eccksia Tontir^usanx

rMijubeaU

Brunoni, domno beQeficentissiioo, abbaa, vester
semtor devotus.

Quidam viculus haBreditatis vestree, Tatinhusa
nuncupatus, duarum hobarum colonia possessus,
memoria etcetale cuoctorum qui adhuc supersunt,
semper decimatus fuerat ad ecclesiam nostram,
Tontinhusa nominatam. £t causamurpietali vestree
Testituram nobis iojuste abstractam,petimusque ut,
jadicam vestri moderamine omnia justa libenter
ponderante, nobispreecipiatis eamdem decimalio- B
nem concedi, donec in concilio archipresbyteri et
apad legum conditores dijudicetur quod justissi-
mum sit; postea nolumus nec possumus coutra-
dicere, quidquid exinde facere praecipitis. Valete.

EPISTOLA IX.

AD OTTONEM COMITEM.

Commendat ei servum quemdam, rogatque ui duo
ipso paUiola reddantur.

Ottoni eomiti venerando Gozpertus abbas cum
fratribns sibi commissis devotum servitium ac pre-
com seduiitatem.

Din noctuque vestrae pietati nimium confldentes,
istum Mrvum nostrum, omni solatio destitutum,
commendamusvobis, postDeum unicissimum con- p
solatorem de sibi nunc instanti tribulatione . Vide-
licet duo palliola, quae remanserant in vestra po-
testate, sibi reddi preecipiatis pro amore Dei ei
S. Qairini eleemosynamque vestri. Si illumldigna-
mini consolari, nos utique scitote multum eiinde
gratalari. Valete.

EPISTOLA X.

AD H. GOMITISSAM.

Petit pecuniam pro quorumdam consanguineorum

suorum redemptione.

Domnae coniitissffi H., bona opinione ubique
difiamatie, vester servitor devotus sedulae orationis
eonstantiam.

Instantts necessitatis meee causam conqueror pie-
tali Testrfe,quia eos, ut audimus, benigne consola- j)
mini qui in angustia sunt Quidam consanguinitate
mihijuncti, qui fuerunt liberi, venundatiabiniquis
hominibus, duro premuntur servitio. Sed domnus
noster, duxHenricus^ ob eleemosynam sui prsecepit
ut liberi redeant, si ei et pretium reddamus. Ad
hoc petimns ut nobis aliquod auxilium faciatis pro
Dei amore, semper memor quod ereptores oppres-
aoram sibi mereantur preemia seterna. Valete.

EPISTOLA XI.

AD OTPERTUM ABBATBM.

Utquamdam inter ntriusque servos commutationem

fieri permittat,

Abbas GozBERTUs cum fratribus dilccto domno
et confratri Otperto salutem in Domino.

Rogamus vos per amorem amicitiee quam inter

nos habemuspro mereaiione quam flsmnliis noster
et famulus vester interse fecerunt, ut commutatio-
nem fleri ejusdem mercationis prncipiatis, ethoc
perficiatur salva fide inter ntrosque ita tamen, si
vultiset prflecipitis,ul famulus nosier eum juramento
contestetur ne res famuli vestri pejorata sit in po-
testate sua de suo aliquo deticto.

EPISTOLA XII.

AD EIHSTATBNSISECCUESI^FRATRBS.

Ut diem obitus fratris sui ad h persmbant
G., Tegernseensis monasterii abbaa^qoanivis in-
dignus, fratribus Eihstatensis Eedeaim ftmnndis
tanquam uterinis ChristianeB geriQafiitatif .

Quamviscorporali loealitate a vobissimus diA)Hn-
cti,coagulatione tamen specialh oomiKiemQraUani^
jugiter veslrae dilectioni sumus compaginati. liU|fu-
bre nuntium turbabatnos eord^ tenus,quiafratrem
nostrum jam ad Deum migrasse audivin^u^, qui,
dum vixit, dimidium animse me« fui^, ouijud obi-
tus diem Kalendario conscribi nobisque ipaA^milti
rogamus. Hoc unum viventi fratri qostro dmre de-
crevimus, sed eum in Ghrisio Ifletari speremiis
Petimus ui pro memoria feiicia animio vobia mi*
nistrari jubeatis. Valale,

EPISTOLA Xlli.

AD DOMNUM H.

Ut tertiam partem Historix Tripartits sibi utendam.
et exscribendam concedat,

Abbas G., quamvis indignus, domno H.salutem
in Christo.

Recordamini, peiimus, fidei cbariiatisque quam
uterque vestrum alteri promiserat; et, neullo modo
inter nos frigescat, si nobis aliquid vestri servitii
prscipitis, devotus implere studebo. Tripartitie Hi-
storiae duas partea conscriptas habemus ; tertia pars
ideo deest, quia exemplat alias acquirere non pos-
sumus, nisiob gratiam vestri nobi^ mittere dignc-
mini.

EPISTOLA XIV.

AD R. COMITEM,

Immam ancitlam cum filiis suis sibi lege deberi pro^

bat, ac reddi postuiat

Domuo R., comitatus honore valde digno, Goz-
PERTUS abbas cum fratribus sibi subjeciis salulem
in Domiuo.

In omni potestate vestri prsesidatus sapienter vos
agere,et cunctaseoundum legem decernere^ semper
audivimus. Ideo dolemus quod famula nostra Imma
cum filiis suis nobis esi a vestra potesiate injusie
rapta. Scimus enim, silegempairum suorum habe-
ret, quod filii ejus vestri serviessent. Illa autem
perdiditlegem patrum,quia in nostrapQtestate stu-
prata estetpepeht filium antequam legitimum ma-
ritum acciperet; ciyus rei testes sunt omnes qui il-
lam cognoscunt, qui eumdem infantem videruni.
Idcirco petimus ut nobis eamdem servam cum filiis
reddi proecipiatis, ne et vobis peccatum sit, si mo«
ram in reddendo facitis, ei nobis necesse non vic.

d71 GOZPERTI ABBATIS TEGERNSEENSIS EPISTOLE. — APPEND«

rA

eum negatione, contra sensum sii domno nostrl daci A
de hac requerimoniam facere.

EPISTOLA XV.
Ut in egregio Tegemseensem famHiam juvandi animo

persistat, et quosdam famulos civitate pulsos, tuea-

tur.

G.^in omnibus vester devotus servitor, P. amicis-
simo consanguineodomnoquecharissimo sedu]am
oralionem devotumquefamulamen.

Deus,quinuUumbeneoperanlem indonatum re-
linquet, resiituat vobisremunerationis donum quod
pro nobis cousianier, devoie fideliierque laborasiis
ineo quod ad vesirum solaiium confugimus(12)ju-
stiiiam Deinostrimonasierii exquirendam.Petimus
verouiproamoreDeisanciiqueQuirini adhuc per-

EPISTOLA m

AD EUMDEM.

Conqueritur ob sui neglecium et oblivionem, rogatque
ut aliquid cupri, stanni et plumbi ad fundendam
campanam, et nonnihil thymiamatis ad cultum Lei
et S. Quirini mittat,

Abbas G. ca^ierique fraires P. quidquid]paires
dilecio f rairi filioque charissimo .

Plures anni compuiantur quod naiivum solum
dereiiquislis, ei regiones adisiis ignoias, in quibus,
ui libenier audivimus, eiiam saiis abunde dilaius
esiis. Sed miramur ei dolemus quod nosiri penitus
iia oblitus estis, ui nec per nuntios, hinc inde ss-
pius cursitanies, ullum saluiaminis verbum unquam
nobis demandasiis; cum menii nosirae,utpuerulus
eraiis, corde lenus semper omore sitis coagulalus.

sistaiis fldo adjuiorio, ut coepisiis, ei usque ad fide- B Qb recordaiionemnonobliviscendffi priorisqueami

lem flnem, ui yobis confldimus, perducaiis. Quid-
quid nos vel nuniii nostri vobis dare pro hoc nego-
tio promisimus, quando vel ubi vultis, sine mora
prieseniamus, ita iamen si vesiro juvamine nobis
curllia resiiiuaniur. Isios famulos nosiros miitimus
pieiaii vestrse, quos isii urbani de civitate expule-
ranipropierdespoliatoshomines, quod bene nostis,
quia illi de hac re aliqaid nonprffisumpserani priu»-
quam vestram ei domni Taginini liceniiam habe-
bani. Quocirca rogamus ne eos ezira polcstaiem
vestram dimiiiaiis, donec illos pacifice et sine ii-
roore in civiiate manere faciaiis. Yalcie.

(12) Yideiur deesse aliquid.

ciiise rogamus nobis iransmitii aliquantum cupri,
siauni, sive eiiam plumbi. Volumus enim^ si Deus
prceibii, grandem fundere campanam ad honorem
Dei eiS.Quirini. Hisenim omnibus exhausiae sunt
nosiree pairise civilaies, nec ullo pretio aliquid
isiiusmodi possumus comparare. Ad ihurificandum
eiiam domui Deiallarique S. Quirini peiimus nobis
aliquantulum thuris vel alicujus generis ihymia-
maia transmiiii. Si aliquid nobis per prsesentes
nuniios remandatis quod ad servilium vesirum fa-
cere possumus, omni devoiionis siudio libenier
implebimus. Valeie.

GOZPERTI EPISTOLiE ALIiE.

(Apud Mabill.y Analeci. nov. edii. pag. 434.)

EPISTOLA PRIMA.

AD UTONEM NEPOTEM SUUM.

Abbas GozpERTUs, humilis Dei famulus, Utoni
dilecto nepoii salutem in Deo .

Peiimus vos per amorem Dei ei sancii Quirini
xnariyris sui, uinobis decimam reddere prcecipiaiis
quam debent hospiies sancti Quirini in servitium
habere, ei paupercs in victum qui quotidieveniunt
ad ejus monasterium. Timendum enim valde est,
cum eleemosynam Ecclcsise Dei pauperibus Ghristi
injusieiollitis, ui tollalur vobis a Deo quod iicenier
•t sine peccaii periculo habere poiesiis ; quod vos
Deus vitare concedat. Valete.

EPISTOLA n.

AD COMITEM ADALP.

Nobilissimocomiii Adalp.Gozpertus abbas cum
monachissibi commissis, pignus superni saluiami-
nis in Christo.

Quanquam in uliimis regionibus saxosissilvosis-
que locis habiiemus^ celebris fama pieiaiis vestrse,
quam in nos nosiramque familiolam exercuistis,
ssepe ssepius relaiu plurimorum ad nos usque per-
venit. QuinuIIo alio servitio possumus aut suffici-

G mus, nomen vesirum in libro vitse apud nos con-
scriplum habemus ei quoiidie supplicamus a Deo
vobis remunerandum, pro cujus amore ialia nobis
nosirisque faciiis. In ialibus, ut prsediximus, locis
degenies, piscationis magnam pcnuriam paiimur.
Quocirca petimus, si in manu vestraanno prsesenti
piscatura esiprosperaia,nobiscumsoliia clemenlia
pariiri prsecipialis. Valete.

EPISTOLA lU.

AD ARNOLDUM NEPOTEM SUUM.

GozpERTus abbas nominatus, quamvis indignus,
seniori Arnoldo, nepiique nosirse conjugi vesira
Adalhaidse salutem in Deo summo.

Necessitaie maximacoropulsi,amicorumnostro-
rum fida flagitamus auxilia, quia praesenii anno
minimcsufflciuni nobisviciuumaliraonia frucluum
fertiIitaie,agrorumsieriIiiatesuffocaia. In omoibus
rebus spcramus vos nobis esse compaiientcs visoeri-
bus pietatis. Idcirco petimus ut in instanti pcriculo
nobis9ubveniaiis,ct si aiiquid grani dari prsccipitis
in nostrum victum vel familise nostrse,pro prctioso
dono auri vel argenii honorifice accipimus. Vaiele*

373

THIETPALDI EPIST. AD S. ADELBERTUM.

374

APPENDIX AD EPISTOLAS GOZPERTI.

TEGERNSEENSIUM EPISTOL^.

(Apud Bernardum Peziuin; Thesaur, Anecd, V, i, 130.)

EPISTOLA PRIMA, A

Ad gozpertom aubatem suum
De ducis animo qussdem ablata restituere mlentis^ et
de decimatione cuidam inclusas olim donata,

Seniori nostro domno abbati G. fratres sibi sub-
jecli, quidquid dilecto Patri,

Frater noster Nonnus Eigino, de itinere quo di-
recloserat monasterium regressus; retulit nobis de
domno nostro duce quod sponderat se libenter
Telle restituere quse monasterio nostro abstracta
suDt in Oriente, jussitque fratrem Meginb. inibi
exspectare, utsecommonefaciatde his quaecunque
sioiillicrequirenda, et boc quando nunc proxime-
dornnus noster dux illuc revertetur.Nam frater Me-
giah. adbuc illic exspectat, et in maturitate vinde-
miaecoactusetsperegressionisdomni ducis,Reman- B
date, precor, mibi servo veslro Froumund,si dom-
ns ioclusas ad Niunpurc decimationem dedistis,
qaam antea ab abbate nostro babuit .Ti meo namque
utpenitus hinc pereat, quia nunquam [ad] investi-
laram nostram veuerat, sed semper per beneflcia
hinc inde vagabatur.

EPISTOLA II.

AD HENRICUM BOJARI^ DUCEM.

De ejusdem Gozperti obitu novique abbatis electione^
quam ut liberam sibi eoncedat, obnixe rogant,
Seniori nostro duci H . congregatio monasterii

S. Quirini, paupercula eleemosjnatrix vestra, in-
stantiam orationis pro sospitate vestra diu noctu-
que.

Beatus Pater noster Gozpertus xii Kal. Febr, so-
mno pacis requievit in Domino,pro quomiseri ne-
quaquam possumus consolari, nisi vos, sicut unicis-
simuspost Deum nobis estis domnus, itaetiam yI-
sceribuspioepaternitatisnostri misereri dignemini.
Primum pedibus veptris solo tenusprostratihumili
precatu supplicamus ne locum monasteriumque
S. Quirini ullius alius unquam potestati concedatis
nisi vestrse, ne vestris temporibus [res] quas pater
vester cffiterique parentes vestri ob eleeroosynam
sui huic monasterio concesserunt, subtrahi vel di-
stribui ab aliquibus videntes, nos posteriquenosiri
semper deinceps bcec damna doleamus,

Cum de inflrmitate abbatis nostri causati sumus
coram vobis, quod de electione nobis promisistis,
quasiDei ore prolatum adbuc firmumtenemus,ite-
rumque petimus pro amore Dei et S. Quirini, ne^
extra petilionem nostram^aliquem nobis abbatem
constituatis. Quando denique felici regressione pa-
triam venitis, coram vobis congregati, jussu vestro
et licentia illum eligemus, quem regularis religio-
nis putamus servatorem, vestrique servitii, quan*
tum sufficit, nullo modo immemorem.

CIRCA EUMDEM ANNUM

THIETPALDUS

TEGERNSEENSIS MONAGHUS.

THIETPALDI EPISTOLA AD S. ADELBERTUM

PRUSSIENSIS ECCLESLB EPISCOPUM.

5e, AristoteUca philosophia contempta, rebus sacrts studere nuntiat^ optatque ut ei omnia ex animi sentenlia

eveniant,

(Bernardus Pezius, Thes. Anecd, nov.f V, i, 131.)«

Divini flaoris rore madenti, sanct® Prussiensis G perum etsi extimus, aspersionem sanguinis Christi,
ecclesiffi catliedrse preesidenti Adalperto, unicce et quidquid illud estquodegregius preedicatorcum
tibi dilectionisepiscopo, Thibtpaldus, spiritu pau- Christo in Deo absconditum esse testatur.

376

S. ABBO FLORIACENSIS ABBAS.

W

Novi, pr®gul verende nihil sanctitatem vesiram A
philosophicffi compilationis a mei pauxillilate exi-
gere;sedsi quain re sunt, simplici potius veritate
cudere velle, minime recordans quia stultam fecit
Deus sapientiam mundi hiy us, postquam exsiccavit
fluvios Ethan. Prae dulcitudine enim decem chorda-
rum Davidis, intromittentisque Dei quantum ex
me suis^ pene oblitus sum totidem Categoriarum
Aristotelis. Quocirca elegi abjecta quasi et mcdio-
cria, cui ad unguem labra non maduere Pegaseo
fonte, Domino meo praBsentare, magisquam inqui-
bus tantum inhonestius caderem, scrupulosius in-
sudare. Si fatuus dicor remordens circuiium, gra-

tiasago : et idquidem meriio, dummodo refocilla-
tum me fatear furfure Platonis, ei te Pairem co-
gnoscam satiatum super ferculum SalomoDis. Quid
plura ? [n primis vos valere in omnibus prospere
agere^ meum pro cerio sciatis gaudere : quia, ui
decet inDomino,ex vestree commodiiatis, vel^quod
absiil ineptiffi, utcunque se habeai, cumulo meum
commodum vel infortunium specio. De volunlaria
vero serviiutis meae in vos quaiitate quid opus esi
verbis, cumullra omnem vestriesubjcctioniscleri-
cum vel clieniem juxia majorem rerum mearum
facultaiem me in omni loco [non] possitis habere
promptiorem simul et devoiiorem?

ANNO DOMINI MIY.

SANGTUS ABBO

ABBAS FLORIACENSIS.

VITA SANGTI ABBONIS

AUCTORE AIMOINO MONACHO.

(Apud. Mabill., Acla sanctorum otd, S. Benedicti^ tom. VIII. pag. 30-o8.)

OBSERVATIONES PRiEVI^.

4 . Non facile est ffistimare uier felicior fuerit,
Aimoinus, quodmagistrumac prceceptorem habue-
rit Abbonem, an Abboseu Aboipse, quod Aimoi-
num Floriacensem monachum, suumque discipu-
lum, vitflB suffi scriptorem soriitus sit. Aimoini
quippe de Abbone lucubratio ejusmodiest ut nobis
Abbonem ipsum referat ejusque dotesacrecie facta
agregie reprsesentet. Hiec a Joanne deBosco Goeles-
tino primum typis edita est ex ms. codice Floria-
censi, ad quem denuo libros editos contulimus,
restituendis quibusdam locis, quee apud Boscium
ex difficultate scripiurffi non parum deiritffi aut
vitiosa erant, aut vacua.

2. Prseter Aimoinum, varii auciores Abbonem
laudibus extulerunt, sive viveniem, ul Fulbertus
post episcopus Garnutensis, sive mtNrtuum, ut Wil-
lelmusMalmesburiensis mouachus, Ordericus Vita-
lis, auctores de Gestis sancti Oswaldi episcopi Wi«
gorniensisy superius relati, ac plurimi receniiores.
Willelmus et Ordericus maxime deprfledicani Abbo«
nis missionem in Angliam,quffi sane missio illusiris
fuit, cum ob restitutam monasticam disciplinam,
tum ob studialitterarum in Anglicanis monasi^riis
denuo exciiata. Willelmusin lib. iiiDe pontiflcibus
AngIorum,abide Oswaldo : << Pra^terea, inquit,Ut-

G teris excellentes viros, in Angliam evocatos, muni-
ilcenter curare, ne illo bono fraudaretpairiam sine
quo C€eiera bona penemihi videnlurinania. Quo-
rum unus fuit Abbo, Floriacensis monachus, qui
multam scientiffi frugem Anglia^iuvexity qui passio-
nem Edmundimariyris,jubente Dunstanoarchiepi-
scopo, plenitudinilitterarumad(jecit. Is, domumre-
versus postea etibidemabbasconstitutus,severiiati
religionis sedulus exsiiiit, Quem morem cum in
cella quadam coenobii FIoriacensis,qu8e in Wasco-
nia posita hodieque ad Regulam dicitur, exercere
conienderei; non iutii Wasconia, sed lancea exa-
niraatum superis iransmisere. » Hsec de siudiis
Willelmus : ai de monasiica discipllna ita scripsit
Ordericus Vitalis in lib. iv,pag.bl7: « Horum pre-

D cibus, » nempe Dunstani^ Adelwoldi, et Oswaldi,
« Floriacensis Abbo, sapiens ac religiosas coeaobita,
missus est irans mare,et monasiicum usum docuit
Ramesise etaliis monasteriisAngliae, «icuti ieneba*
tur in Gallia eodem iempore. » Sic Gallia, quse stu-
diorum docirinamabAuglis, Alcuino, aliisquequon-
dam acceperai, primu quidcm per Grimbaidumet
Johannem monachos in Gallicanis co^nobiis insti-
iutos, deinde hac secunda vice per Abbonem eam-
dem scientias lucem inAngliam refudit, tertio id

S77

PROOEMIA. ^ VITA S. ABBONIS. — OBSERV. PRiGYLG.

m

pnBstitura per LanfraDcnm, Anselmum, aliosque, A tanti Tiri auditnm esset : qni auctoritateqttasi alter

omnes ordinis sancti Benedicti commilitones.

3. Neqne vero Gallia tanti luminis, quod Abbo
Uim do€trina,tumpietatecircumquaque spargebat,
poiiorem sibi partem non vindicavit. Non solum
eoim Floriacense,sed alia etiam circumposita mo-
nasteria ab eo illustrata sunt. Unde Fulbertus epi-
stolam ti inscribit/)/mo virhttis et gratia circumfuso
charissimo PatriAbboni', atque ejus opem implorat
ad eomponendas factiones quce in Garnutensi sen-
cti Petri eoenobio ortce erant de eloctione abbatis ;
tam in fme hcechabel : « Unde jam ad te revertens,
Tenerande Pater, quem ego credo etvideo adnito-
lem a Domino nobis esse provisum^ cum domino
meo taoque fideli Rodulfo, deprecor et obtestorper

Salomoti prsecellebat. Et si esset habitatu vel nata
Francus eloquio tamen Romano clarus, ac si alter
judicabatur Tullius. In conciliis patrum coram re-
gibuset principibussolusproposita discernebat,so-
lus omnium magister paucis verbis dubitationidnem
dabat. Omnes, licet peritorum peritissimi, ex ore
ejus pendebant, eo prsesente digitum orisuperpo*
nebant. Ita magnus sapientia, prceterquam quod
septem columnis liberalium artium fulcitus erat,
plenus auctoritatis et gratise^ omni Ecclesise orna-
mentum erat. Gonventus episcoporum decorabat,
omnia sua dicta auctoritate divinarnmScripturarum
approbabat ; et quidquid ex ore ejus procedebat,
quasi quodam modo non humanum, sed divinum

ea qu» tibi data suntsapientiae sanctee charismata, g sonabat. Hic in suoquodam tractatuMartialis veri-

per ddlcedinem fraternse charitatis, si quid potes,
impugna hostes Domini, fratres allisos refove, nec
perire sinas inopia solatii tui, pro quibus credis
esse fusum sanguinem Ghristi. » Eamob rem Odol-
ricttsabbas SanctiMariiaIisLemovicensis,in concilio
Lemovicensi de sancti Martialis apostolatu, ait se
apud monasierium « sancti Benedicti per plures
annos artibus imbutumliberalibus » fuisse,tum sci-
scitqnid de sancto Martiale dixerit « pater illius
loci Abbo ilorentissimus philosophus, quem multi
Testnim, inquit, noverunt, et omnidivina et saecn-
lari auctoritate Francise magister famosissimus, et
postroodum gladio persecutoris martyriocoronatus
apud Wasconiam. » Sed nihil magis adejus elogium

tatem tacere non potuit, dicens: « Simimus pater
iste Martialis in coena omnino sat mystica Ghristo
conviva fuit,coeIestis panis sumens reliquias ; cum-
que discipulorum collegia pastea surgens tersit,l8e-
tus ipseprsebuit linteamina.Nequeunquamrefugii
sacra contubernia,absqueThomapiorum extimida
caterva unus. Quin imocum Ghristuspeteret coele-
stia, benedici meruit inter astantium agmina. Nec
choros laudantium sprevit, sed cum eisdem sancti
Spiritus tunc suscepit charismata et linguas multi-
fidas: quibus subnixus, tandemPetro comiteperve-
nitAntiochiam, ac dehincurbem RQmce.Qua dere-
Iicta,pertransivit adGalliam, cujus clara et nobilis
est provincia Aquitania parsmagna,ubi perveniens,

facitquam sermo cujusdam in eadem synodo Le- ^totius provinciee fit apostolus per cuncta saecula, »

Nihil illustrius hoc elogio ad commendationem
Abbonisafferri potest.Sedjam tandem adsingularia
ejus facta veniamus,posquam coenobii Floriacensis
statum, qualis decimo seeculo erat, et abbatnm ejus
ioci seriem.exposuerimus.

4. Post sanctum Odonem abbatem,quemFloriaci
collapsam disciplinam restituisse superius vidimus
in ipsius actis,FIoriacum rexit abanno942 Archem-
baldusseu Ercamboldus, qui Oswaldum exAnglia
isthuc profectum monastica veste induit, exsancti
Oswaldi Vita. Goslinus Tulli Leucorum episcopus
Floriacum venit, et regulam cum accurato vivendi
genere accepit ab hoc abbate: qui etiam sancto Ca-

movicensi habitusin dedicatione sancti Petri. Hunc
Tero sermonem vir magnee eruditionis Stephanus
Balnzius, qui mihi ejus fragmentum ex ms.codice
Colbertlno communicavit, Ademari Engolismen-
5is esse suspicatur. Sic autem habet fragmentum
istud:

» Perlongurn est tot patrum rata testimonia de
ejus (td est sancti Martialis).,. Oid medium deducere.
lonni tamen ex priscisauctoribus super hoc memo-
rasse satissit; illum certe nominatissimumpatrem,
coi in pastorali regimine ille totius scientiae vir
gravisqne anctoritatis successit archiepiscopus Bitu-
ricensis,orthodoxae fidei defensorem,catholic8e pie-

tatis cultorem, bene nostis, et si non visu,sed au- _. drose monasticumhabitumdedlt;itemque«reguIam

j"i • . • j •! i • X^ •• • t * •« «% • »» j n

<)ito.Jam enim longeante nos pr8Bcessit,martyrio
corooatus, sanguine fusoab impiispassus;ad cujus
sepulcrum jam clarere audivimus miracula, vero-
nimtestimonio comprobata: ciyusmartyrium etiam
in pluribus Ecclesiis more sanctorum martyrum
solemniter celebratur. In quo martyre tantum do-
niiciiium sapientia sibi collocaverat,ut^ suitemporis
eraditi quanquam innumeri florerent,prse omnibus
tamen auctoritas ejus maxime duceretur, ita ut in
tota Galliaet Germania atque Anglorum gente (nam
iUicquoque famosi$simushabebatur)de quacunque
v<'Qtiiaretur quaeslionc, si quis audisse se diceret ab
illodeGnitionem.uihilplusauctoritatisrequireretur;
JQdicabatur ab omnibus ratum esse quod ab ore

monasticam in monasteriosancti Bemigii apud Re-
mos restituit, constiluens ibi abbatem Hincmarum
ejusdem loci monachum,»testeFrodoardQ in Histo-
riseRemensis lib ix,cap. 32« Idem prsestitit in Gar-
nutensi sancti Petri coenobio Wlfaldus ejus succe^-
sor,duodecim monachis cumAIveo abbate eo missis,
laudatusin lib. n De Vita sancti Odonis, cap.2. Sub
his duobus vixit Drogo monachus, postea eremita
pietate insignis, teste Aimoino in lib. i De miraci^is
sanctiBenedicti, cap. 4. Wfaldo in sedem Carnu-
tensem assumpto successit Ricbardus ab anno962,
cujus tempore, id est anno974,Floriacense monSL*
sterium incendio conflagravit, ex Aimoino, ab eo
intra triennium instauratum.Richardi temporeAda«

379

S. ABBO FLORIAGENSIS ABBAS.

m

lelmus miles beaio Benedicto insignem curcem ar- Averum reperiaiur.Scripta auiem esi epistolaaDno

gentearriy vuUu nostri Salvatorisinsculptam jConcessii^
cum quodam praedio pagi SeDonici,nomine Villari,
pro remedio animw senioris sui incliti Francorum
ducis HugoniSf pro genitore suo Rotherto et genitrice
sua Berta: atque Buchardo consobrino, aliisque pro-
pinquis suis ei amicis. Litieris subscribunt posi
Adaltelmum et BurcbardumJTii^o dux Francorum^
Ode comeSy Albericus, Emmo^ Droco^ Anselinus,
GualteriuSj Erveus, GuaUerius et alter Watterius,
HugOjCorbOy GausbertuSy RotrocuSy Adela comitis-
sUf Milocomes fitius ejus. Actum Parisii in nobilium
conventu publico, vi Idus Septemb, anno 21 gloriosi
regisLotharii, indict, iii, id esi anno Gbristi 975.
Richardo Abbati (Aimoini verba sunt) Amalbertus

996, ut V. c. Siepbanus Baluzius,qui eam inMiscel-
laneorum iomo I publici juris fecit, recte adnota-
vit, nempe ipso anno quo Gregorius Joanni,BoQifa-
cio pseudopapa exstincio, suffecius est. Sic autem
incipit:

« FacundioB prairogaiiva cum vitffi merito etsa-
pienti® doctrina mirabiliter intonanti domDo L.
sancti Bonifacii cbarissimorum cbarissimo abbati,
Floriacensiscffinobii bumilis abbas Abbo, Spiritum
Domini.qui replevil orbem ierrarum, replereillius
ipsius scieniiain et intellectum. Gbaritas, quae est
vinculum perfectionis^ dum nos ambos Remis posi-
tos conglutinaret labiis privai® collocutionis, tot
oratorios rivos^ tantos sanciae ScripiursB favos boDO

successityqui benignus natura, beuignior etiam exstitit B zelo fulminea lingua vestra eructavit corain et se-

humilitatis stbi insitae magnitudine, Ab eo Aimoinus
babitum religionis in ienera oetaie se accepisse testa-
tur: Amalbertumexcepit Oilboldus, cujustempore
Arnulfu8,eo nominesecundusAurelianorum episco-
pus, Floriacenses, ob subjectionem quam ab eis
exigebai, plurimum vexavit, ut mox exponemus,
Denique Oilboldus anno 988 successorem babuit
Abbonem,quem prse manibus habemus. De eo ita
Aimoinus in.Iib. ii De miraculis saucti Benedicti,
cap. I : «Igitur Oilboldo abbaie inGhristo quiescente,
Abbo Deo et hominibus vir amabilis, a frairibus,
Hugone annuente rege,eiectus, ingradum successii
monastici regiminis. Qui praecedente hunc quobcec

creto, ut exclamans compellar dicere: Diffasa est
gratia in labiis tuisy etc. luter familiaria verboram
nostrorum arcana distillavii auribus nostris unum
quoddain eloquium veslra magaificeniia, quod non
minus adimplere, si Deus voluerit, saiago, quam vi-
tam perpetuam mercari ex voto. Pretiosarum reli
quiai*um sancli PatrisBonedicli insignia postulasiis
vobis dirigi, eo quod indubiiaium penitus esset san-
ctissimam ipsius corporis prceseniiam a nobis reti-
ncri ; ideoque velle enixius in honore iilius orato-
rium construi, itemque nobis de sancto Bonifacio,
aut de sacris artubus cffiterorum sanctorum nobb
eademrecompensari. Adjecit insuper vestraincom-

scribimus anno, qui fuii ab incarnatione Domini parabilis boniias quod, si nos argeret super re do

millesimus quartud, in Vasconifiepartibus a perfidis
iilius nationis bominibus, nobis praeseniibus, inno-
center occisus,marijrii sanguine Iaureatus,ad regna
esteeterna a Gbristo vocatus. In cujusdiebus res
mirabiles perpraeeminentissimum pairem nostrum
Benedictum ab omnipotente Dominopatratas...di-
gerimus stylo.» Post Abbonem vero Floriacensibus
praefectus esi Gauzlinus, uobilissimi Francorum
principis fllius manzer, ut lequitur Ademarus in
GhroAicopag. 472, id esispurius, » apuero in sancti
Benedicti coenobioenutritus,» quem repugnantibus
ob natales monachisabbatem,eiposteaBituricensi-
bus item reclamantibus archiepiscopum Rotberius
rex imposuit. Ceeo intelligendum esi initium supe-

mesiicaaliquavoluntas corroborare nosira priTile-
gia perRomanseauctoritatis siylum apostolicum,vos
in omnibus et per omnia nostri fore fidelissimum
coUaboratorem. Hsec autem omnia perficere voti
eral, quandomagnifica principis apostolorum mem-
bra supplex adii ; sed Romanam Ecclesiam digwi
viduatam pastore^ beu prob dolor I ofifendi. Vestra
autem absentia, profiteor, ita afTectus sum sicut
solet affici fetus gallinae conquerens raucis vocibus
abstractum esse unicum matris suce praesidium.
Nuper autem audivi nuniium, quod rae laeiificaTii
super aurum et topazium: erectum esseapostolicum
decus per quemdam imperialis sanguinis virum,
ioium viriutibus et sapientia compositum. Yester

rioris sermonis de Abbone. Gauzlini successoresD verorediiusinionuiimeniinostraeyvelutparadisiacie

abbates enumerat Tortarius monacbus in libro De
miraculis sancti Benedicii.

5 Duplicem Abbonis Romam profectionemcom-
memoratAimoinusinlibrisequentiscap.il : unam
ad Joannem papam XV, alteram ad Gregorium V.
Joannem Simoniacse labis notat Aimoinus. Verum
Baronius, in addendis ad annum 992 post tomum
XII, noninJoannempontiflcem,sedin Grescentium
ipsi papse dominantem in Urbetyrannum id crimi-
nisconvertendum esse coniendit. Quidquidsii,Abbo
ipse in epistolaad L. abbatem Fuldensem,de prima
8ua profectioneAimoino attestaiur.Quis sit iste L.
Fuldensis abbas, nondumaddiscere potui,cumnuI-
ius ab L. littera incipiens per idtemporis apud Bro-

reversionis ineffabilis concentus. Nunc igiiur, sicut
locuti sumus ad invicem, ei beec epistola vestris
aspeciibus se praeseniai, per bos sancti patris nostri
Benedicti monacbos audire placeat, et audita perfi-
cere,velutpromisistis,cum summafldeet devotione.
Ipse auiem idem spiritus^ qui inspiravit omnis elo-
queniice florem Gregorium, iuspirethujus suse san-
ctffi Romanae Ecclesifie venerabilem aposiolicum,vo-
bisque concedat ut sitis eidem ipsi dulcissimus a se-
cretis, ad consolidandam dejectionem apostolics
auctoritatis. Valeie. »

B.Triainhis litterisobservandaveniunt: Primum
esl,reliquias sancti Benedicti petiias fuisse a Flo-
riaco, ubi corpus ejus residere etiam Gcrmanis

m

tROCEMIA. ^ mk S. ABBONIS. -- OBSERV. PRiEVLfi.

iii

tonc persuasum erat. AJlerum e^i primum AbboDis j^ bat, in potestate ipsorum yocabulo Everam, qaod

iter Romam, cujus sedem digno pastore viduatam
fuisse conqueritur.Tertiumelectio Gregorii papeeV
exstirpe imperiali,de quoita ChroDicon Saxonicum
ms. ad aonum 996 : « Joannes papa interim obiit.
Tade rex Otto, in Italia jam positus, rumore inci-
tatas, praemissis quibusdam principibus, publico
consensuet electione fecit ordinari aposlolicum,
saum nepotem Brunonem,OttonisflIium, qui mar-
cam Yeronensem servabat, imposito nomine Gre-
gorii. »

7.Ad hunc itaque Gregorium a Rotberto rege
missas est Abbo. « Praecipua vero, inquit Aimoinus
infra in ejus Vita, « earum pro quibus directus est
causarum hsecfuit:quiaArnu}fus, Remorum archi-

antea nullus unquam facerat; misi filium meum
Rotbertum regemadipsam, uteam sub defensione
et munitione nostra revocaret, ut nullus suorum,
vel servusvel iiber,ineaaliquid prsesumerettoUere;
quod et ipse baud segniter exsecutus est. Interca
orta contentioneOdonis comitis adversusme, inter
ceeteros necessarios et ildeles nostros, quos in ap-
paratu nostro commovimus,etiam Arnulfumepisco-
pum Aurelianensem in adjutorium nostrum pnemo-
Duimus. Qua de causa petiit ut preedicto Arnulfo
nepoti suo redderemus consuetudines, sicut prius
ipse,Iicet violenter, tenuerat. Quem offendere pro
suo servitio nolens, evocans prcedictum abbatem,
rogavi ut xxx modios vini in vindemiis solveretde

episcopus, absque justa audientia sede sua privatus B ipsapotestate ipsi Arnulfo, quandiu viveret episco-

eusliodimque f ueral mancipatus.Ob hoc Gregorius. . .
toti regno Francorum anatliema se invccturum
comminatusest. » Interim dum Abbo publicam rem
sedulo exsequitur» de privatis etiam monasteriisui
commodis cogitans a pontiflce privilegium impe-
tmit, ccgus summum Aimoinus refert.

8. Ex hac maxime legatione infelligitur quanta
fuerit apud regem Abbouis auctoritas; quod etiam
liquido patet ex libcra increpatione Rotberto regi
factaob ejus copulam cum Bertha ejusdemmet con-
sanguinea et affini. Hoc Abbonis factum comparat
Helgaudusin VitaRotberti cumfacto Nalhanispro-
phetffi, aitque, ut David ab isto correptus est, sic

pus avunculus ejus, pro salvamento nostro, ea ra-
tione ut nullussuorum, servus vel liber, inibi am-
plius exquireret. Post mortem vero ejus nec ipse
Arnulfus, nec aliquis successorum suorum, vel hoc
ipsum, vel aliud aliquid in ipsa potestate requirere
audeat, aut in ea ingredi aut tollere ulterius quid-
quam praesuniat.Ob rei ergo flrmitatemetnotitiam,
hoc immunitatis nostrsprceceptnmpro ipsacausa
prcedicto loco feci et manu propria subterflrmavi
et filio meoRotberto regi firmare feci, et annuli mei
impressione signavi, ut nulla unquamulterius per-
sona, episcopus,abbas,*dux, comes, vicecomes vi-
carius, telonearius, vel quilibet publicus exactor,

« istumaeque per domnum et venerabilem Abbo- p pro aliqua re exigenda nostris et futuris temporibus

nem,FIoriacensium a Deo praeelectum abbatem,
nanc, Christi favente gratia, miraculis coruscum,
spreta mortis formidine dure increpatum privatim
et pohlice.Cajus sancti viri increpatio tandiupers-
tititdonecrezmitissimusreatum suum agnosceret,
et,qnam male sibi copulaverat,mulierem prorsusde-
relinqneret, et peccati maculam grata Deo satisfa-
tiooe diiueret. » Eadem auctoritas intelligitur ex
collectaneo canouum Hugoni et Rotberto regibus
poirecto, c< in quibusjet vestri, inquit, ministerii
sumroam expressi,et qualiter vobis fidemservare
debeant optimales regni nonlacui. » Collectaneum
islnd habes in tomo II Analectorum. Quanti Abbo-
oem fecerit Hugorex, manifestum facit diploma ab

ineamiugredi /aleat,velaliquid exigereprsesumat;
sedliceat abbati et congregationi prsedicti loci, sub
immunitatis nostrse defensionem, ipsamposaessio-
nem quieto ordine pos8idere:et sicut cseterae res prte*
dicti lociperprcecepta antecessorum nostrorumre-
gum Francorum munitee et defensw perseverant,ita
ethaec prsesenti auctoritateprsecepti nostricommu-
nitaetirrevocatapermaneatpro animsemeee etfilii
mei eleemosyna et stabilitate imperii no.stri perpe-
tua. Actum Parisius civitate publice, anno Dominicffi
inca^^nationis^^S, indictione vi,anno vu, regnante
gloriosissimo rege Hugone et inclyto fllio ejus Rot-
berto. Signum gloriosissimi Hugonis regis. Signtm
Rotberti inclyti regis. »

ipso concessum,excujusautographoilIud eruimus, D 9. Is de quo agitur hoc loco Arnulfus episcopns

pront sequituT.

«In nominesanctaeetindividuffiTrinitatis, Hugo,
gralia Dei, Francorum rex. Mos et consuetudo re-
gum prsedecessorum nostrorum semper exstitit ut
ecclesias Dei sublimarent, et justis petitionibus
servorum Dei clementer faverent, et oppressiones
eornm benigne sublevarent,utDeumpropitiumha-
berent,cujus amore id fecissent. Hujus rei gratia,
aaditis clamoribus venerabilis Abbonis, abbatis
mooasterii sanctse Marise, sancti Petri et sancti
BenedicUFloriacensis^et monachorum subeo degen-
tium, oostram prsesentiam adeuntium, pro malis
consuetudinibus et assiduis rapiuis, quas Arnulfus
d^ Castro £%'era^nomiue advocaliet vicarii accipie-

Aurelianensis, ipse est qui cum Abbone nostro
graves simultates habuit, et adversus eum stetit in
causa Arnulfi, archiepiscopi Remensis, in synodo;
Sed interestAurelianensium persseculum x episco-
porum seriemhicreprsBsentare,quoniam ineditis,
etiam apud Sausseyum, minus accurata est. Eam
repetemus, prsecipue ex Letaldo Miciacensi mona-
cho, in lib. De miraculis sancti Maximini abbatis,
vulgato in sfficulo i. Agius Aurelianis prflsfuit
regnante Carolo Galvo, succ^ssorem sortitus Wal-
terium. Post Walterium Trohannus Rerno, Ansel-
mus. Theodoricus quatuor annis, Ermentheus,et Er-
nulfus neposejus pontificatum rexere.HeecexLetaldo.
Ernulfus seu Arnulfus istesedem iniit anno 963, ut

m

S. ABBO FLORIAGENSIS ABBAS.

m

paieiex dipIomateHugonis dacis, cogrnamentoMa- Aapud Labbeum, co]. 771, ubi Abbo « monachos

gQiyecclesiffiAurelianensiabbatiam sancti Joannis
suburbanam restituentis anno Domini 975, indict.
m,episcopoArnulfo,anno suiprsesu latus xn.Diploma-
^t subscribuntiFu^o dux et Rothertus filius ejusfiauf-
fredua comes et Fulco fUius ejusj ffenricus comes,
Wauterius comes^ Walterius et Radulfus fUius ejus^
atque Burchardus comes, cum Burchardo hujus rei
amanwenst. Ernulfo seu Amulfo successit Manasses^
qui sjnodo Senonensi anno 981 ininterfuit.Huicat-
terumAraolfumSausseyo aliisque ignoratum admit-
tere necesse est, eum nempe de quo in superiori
diplomate mentio factaest.De hoc secundo Armilfo
Aimoinus agit in fine libri i, De miraculis sancti
BeQedicti,refertque miraculum ipsius Arnulflocca-

sancti Dionjsii etciBterosfamiliaresiUornincontra
episcopos concitasse » dicitur.Id enim factum con-
stat a laicis prsesentibus, quorum maxime intererat
decimas sibi asserere. Hoc Abbonis Apologeticum
com aliis ejus epistolis tjpisregiis nuper editum est
cura illustrissimiClaudii Peleterii, regniadministri.
Huc spectare videtur Gerberti (Chesnii, t. II, pag.
836) qusedam epistola ad Arnulfum Aurelianensem
episcopum, ubi monachos sancti Dionysii sacris in-
terdictos dicit, forsan ob illas turbas.

12. Sed tandem ad Abbonis mortem veniendum
est, quce accidit, teste Aimoino, « anno millesimo
quarto, indictione secunda, die mensis Novembris
decimo tertio. Martyrizatum » dicit Aimoinus, qui

sione factum,temporeOilboldiabbatis quiregimen B a Regul» oppidi iucolis tumultuantibus ceesus est,

ocenobii Floriacensis Abboni morte resignavit, sub
aiinum988. Aimoini verba^ffic sunt ex cap. 19 :
« ArnulfuaAurelianorum episcopus,alias8anebonus
et ecolesiasticas regulas scientia et opere optime
servans, nunquamad purumpreelatoshiyusFIoria-
censis loci dilexit, ideo quam maxime quod illi,
ditioni solum modo parentesregicB, subjectionem,
qua ipse ultra modum delectabatur, nequaquam ei
ad ipsius voluntatis dependerent nutum. Quadere
▼Nteasaaneti Benedicti,insuburbano Aurelianensis
iirJt^ia, ia looo qui Boaria dicitur, sitas, ut sui eas
pervaderent sateiiites aasensum prsebuit, » etc.
LaudabiHa hoo )oco Aimoini modestia et ffiquitas,
qui ab^que felle soripserit de Arnulfo episcopo, a

nou a monachis, ut quidamfabulantur ; martyriza-
tum, iuquam, dicit pro moreilllorum temporum;
quibus; temporibui si quis piam ac innocentem
vitam ducens necarelur, pro martjre habebatur,
ut alias non semel observavimus. Eodem modo lo-
quuntur auctores Aimoini fequales et suppares:
Glaber in lib. iii, cap. : 4 « His ita gestis, contigit ut
venerabilis Abbo, pater monasterii sancti Bene-
dicti,FIoriacens]scognominati,gratiapropugnands
religionis monastics in provinciam transiret meri-

dianorum Wasconum. Cumque illuc deveniens in
quodam morareturcoenobio, ibiquemoresolitoea

quffi Dei suntsedulo exercerei^ nimio a cunctisv^-

nerabatur affectu. Aceiditigiturdie quadam, ut, in

quo aeirct AbboDemindignapertulis8e,imoab ejus^ atrioejusdemcoenobii^exardescentibusquorumdam

aatellitibus contumelias et ii^urias.

10. Sed qum qualiave fuerit ista subjeetio quam
Aroulfus a Fioriaoensibus ezigebat, dispiciendum
est. Duplieem monasieriorum adversus episcopos
subiieotionem ab episcopis exigi olim solitam inve-
uio : unam,quaabba8recens ordinatusepiscoposuo
solemnea in rebus spiritalibus subjectionem profi-
tebatur; alteram, qua monasteria in rebus tempo-
ralibus non regim, sed episcopi dioscesani auctori-
tati et ditioni obnoxia erant. De hac duplici subje-
etione aptior visus est disserendi locus in prmfa-
tioqe ad hunctomum,ubi hoc Abbonis cum Arnulfo
uegotium expendimus.

Htigiosorum irarum stimulis, nimium aceroriretur
tumultu8;dumque vir reverentisaimusyprffidietus Ti-

delicet Abbo,comperiens,ad eumdem tumultumse-
sedandum pugillares gerens in manibus tabellascum
stylo processisset ; unus e vulgo, afflatus spiriiu
diabolico, irruens in eum, ejusque latuslanceaper-
forans, Christi martyrem fecit, qui etiam, ul fer-
tur, paulo post arreptus a diemone, miserabiliter
vitam iinivit. Corpus vero prsedicti patris, tamsui
quam cseteri quique fldeles ejusdemprovincisho-
norifice ibi sepelierunt ,* ubi etiam ad laudem sui
nominis perpIurapostmodumDominuslargitus est
hominibusbeneflcia.» Et in ChronicoAndegavensi

41. Sed aliud non minoris invidiae negotiumAb- D ^pud Labbeum, in tomo 1 Bibliothecse, pag. 286 :

boneuz sallicitavit, nempe controversia decimis,
agitata in synodo Dionysiana prope Parisios. Has
^iacQpi non aolum laicis, sed etiam monachis au-
ferr^ volebant. Restitit pro monachis Abbo ; sed
laiei in episcopos impetu facto, vix ac ne vix qui-
dem ab eorum percussione temperarunt.Ejus facti
invidia refusa est in AbbonemperArnulfum Aure-
lianensem ipsi infestum ; ub AbboipseApologetieo
se purgare coactus fuerit apud reges Hugonem et
Rotbertum, quoram principatu, id est ante an-
num 998, hffic synodus habita est, ut fuse descri-
bit Aimoinus in sequentis Vitse cap. 9, ex quo uno
istiiia syuodi notitiam accepimus. Fallilurquisquis
est auctor schediasmatis in tomo JX Conciiiorum

« Anno 1004 domnus Abbo martyrizatus est in
Aquitania, in monasterio ad Regulam, prope Cas-
sinogilum palatium quondam regium, qui cyclos
XIX scripsit : » Odolrico abbati in conciflo Lemo-
vicensi jam laudato, martyrio coronatus» in Wa-
aconia dicitur, nempe in pago Burdegalensi, qui
tunc ad ducatum Wasconise pertinebat. Ademarus
in Chronico : Abbo veniens ad sanctum Petrum
Regulatensis ecclesie, qum est possessio sancti Be-
nedicti Francorum coenobii, ibi tumultu Vaseo-
nico occisus est, ibique sepultus miraculis clare-
scere cospit. Virga ejus pastoralisremissacstFran-
ciam. BernardusWasconiffidux necem tanti viride
interfectoribus punivit, alios suspendio, aliosflam-

385

IPROOEMIA. - VITA S. ABftONIS. - OBSfiRV. PRifiVLG.

386

fflis tradens, et omnem illius possessioaem Regu-
lateasem, quse ante in lite inradentium erat, sine
litedehincmonachis Francis sancti Benedicti para-
Tit ?indicandam. » In Necrologio Silviniacensi no-
tatur « Idib. Novemb. depositio domni Abboni ab-
balis. »

13. £xslat in tomo prinio Miscellaueorum Balu-
zianoriun encjclica epistola monachorum Ploria-
censiam de ceedeejusdem Abbonis, quam epistolam
hac transcribere non pigebit.

< Unirersis abbaUbus Ghristique fldelibus,quoquo
locorambabitantibns, Floriacensisconciola dejecta
et patrevidoata. Fletu pene absorplis , dolore con-
(ritis, manum porrigite spiritalis auxilii, patres
saDCtissimi, per affectum fraternee charitatis. Pane
BKETOris potiiqoe amaritudinis cibati, vestris ora-
tionibasmereamur recreari,qnorum cythara Iseti-
tisTersa estin luctum mcestitis, quorum organum
loctaose sonatlamentnm, etjocnnditas vocem tan-
tummodoflentinm. Pervenit gladius dolorisusque
ad animam,dum deploramus prosanctee neligionis
stadiodomniunet abbatem nostrum Abbonem ex-
cessisse a siecolo, coronatum roartyrio, qui Wasco-
HBm ^tadiis felix promeruit fehciter beatorum mar-
trnim socinsfleri . Oujus animse contagia vestra ora-
tio abstergat,qui vestri amator, omniumqueChristi
senrientiam Terus semper exstitit dilector. Nobis
qaoque, quos orphanos reliquit, fratemis succmr*
hte rotis et Deum omnipotentem placate oratio-
nom hostiis, ut dignetur sua gratia gregem deca-
pitatom et pio patre orbatum consolari. Obiit Idi-
Ins Norembri^, die natalis sancti Brici. »

U. Annum ejus mortis signat ex Sigeberto Ba-
ronius tertium post millesimum, cum libellum de
Abbonis vita per Aimoinum nondum vidisset. Sed
postea edito per Joannem a Bosco isto Iibello,in quo
locaraationis annus quarius et indlctio secunda
diserte exprimoDtur, ita rem componere sibi visus
est at diceret annum ab Incamatione numerasse
Aimoinum et indictionem secundam a Septembri,
com Sigebertus annum a Nativitate, quse novem
mensibus Incamatione posterior est^ computasset.
Atpace tanti vii*i dixerim, Aimoino annos Incarna-
lionis non alios esse quam vulgatos a Nativitate ;
corrigendumque calculum Sigeberti, imo ejus in-
terpolatoris (nam apud Miroeum alio charactere
expressa est, Abbonis c^des) qni aunum tcrtium
pro quarto posuit.

15. Mirum est quam cito Abbonis cultus receptus
sit in rebos sacris, adeo ut tempore Lemovicensis
coQcilii, id est anno 1031, ejus« martyrium etiam
in pluribtts ecclesiis more sanctorum martyrum
solemniler celebraretur, » ut conslat ex sermone
tuDchabito, ciiyus fragmentum supra,num. 3, re-
tulimus. Unde in Kalendario Floriacensi perve-
tosto hsec secunda manu scripta leguntur : « Id.
Nuvem., in Vasconia, apud monasterium quod di-
citor Squirs, passio beati Abbonis abbatis Florta-

A censis ; » et in alio : « Id. Abbonis ^batis etmar-
tyris IV lectionum.» Hactenus ejus offlcium agitur
in cosnobio Floriacensi et in Regulensi, ubi ejus
corpus asservatur.

16. Quod attinet ad Reguls [laRfyle] prioratum,
auctorem habet Gumbaldum Burdegalensem epi-
scopum et Wilielmum Sancii ducem Wasconum
ejus fratrem ; quorum hac de re instrumentum
typis editum est in tomo II Bibliothecee novse Lab-
beance, pag. 543. Situm dicitur « in partibus Vas-
conise, in pago Aliardensi, supra ripam Garonnse
fluminis, » nempe decem leucis supra Burdega-
lam. Datum est instrumentum < anno 977, indict.
v, » in gratiam Richardi abbatis monasterii Flo-
riacensis, cui iste locus jam inde addictus est »,

Bantiquitus dictus Squirs, modernis temporibus
Regda. » Huic chartffi apud Labbenm subjectae
sunt « consuetudines ecclesise de Regola, » quas
interstatutum est ut « nemo cultellum, ensem,lan-
ceam, spiculura,securim,besogium, neque gladium
in contenlione trahat. » Quod statutum videtur oc-
casione csedis Abbonis qui lancea confossus in con-
tentione est. Subsistit prioratus Regulse, etiam
nunc conventualis sub congregatione sanctiMauri.

17. Restat paucis agendum de Abbonis scriptis,
quse magnam partem exciderunt. Varia enumerat
Aimoinus in sequenti libello, nempe de syllogismis,
de compoto^ de solis, lonaB ac planetarnm cursu,
in cap. 3, collectaneum ex Patribus, quod tempore

Q suo Floriaci reperiri non potuisse, utpote ab exte-
ris subreptum, ait Aimoinns incap. 7. Ethocputo
esse collectaneum canonum, quod ex codice ms.
sancti Martialis apud Lemovicas a nobis editom est
in tomo H Analectorum. Ad haec Apologeticum
scripsit Abbo ad Hugonem et Rotbertum, cijgus
operis fragmenta refert Aimoinus in cap. 8 et 9.
Varias item ejus epistolas commemorat, nempe
duas ad Bernardum abbatem BellDocensem in
cap. 10; unam ad Gregorium V in cap. 12, aliam
ad Odilonem abbatem Cluniacensem, cap. 13, ubi,
preeter acrostychos versus ad Ottonem tertium
imperatorem, memoratur ejusdem Abbonis opus
De paschalibus cyclis, Floriacensibus suis nuncu-
patum, quod sane ipsum apud Bedam vulgatum

^ est ante Dionysii cjclos cum prsefatione, in qua
mentionem facit « de transitu sanctissimi patris
Benedicti, » quod Aimoinus ibidem notat. Alice
duse ejubdemargumenti epistolse ab ipsomet AbbO'-
ne scriptffi exstant in tomo III Analectorum. flis ad-
jungenda estejusdem epistola ad L. abbatem Ful-
densem, aclarissimo Baluzio impressa in tomo II
Miscellaneorum, ci^us epistoloe fragmentum rela-
tum est supra, num. 5. Papyrius Massonus codicem
viderat Abbonis epistolas continentem, qui codex
is ipse est ex quo nonnullce Abbonis epistolse cum
ejus Apologetico nuper, uti jam observavimus,edi-
tffi sunt. Jam tandem Aimoini de Abbone libellum
videamus, ctqus hic titulas est in codioe ms :

387 S. ABBO FLOBIAGENSrS ABBAS. ^

INCIPIT

EPISTOli AIMOINI FLORIACENSIS MONACHI

AD HERVEUM S. MARTINI THESAURARIUM

De vita et martyrio sancti AVbonis aHbatis Floriaci cwnobii.

Reverentissimee viUe Tiro domno Herveo (i) cle- A curam superlluumvideturreplicare,cum consletid

rico, sancti pontificis Martini thesaurario, Aimoinus tuam benevolam haud unquam oblivisci mentem.

monachorumbeati patrisBenedicli.sensu minimus, Unde, manu sanctse pulsatus charitatis, quia vel ab

indeQcientem seternse vitse thesaurum. ipso es dilectus, vei ipsum tua probatur dilexisse

Quia superni gratia Redemptoris tuam^amantis- devotio, una dierum meam admonere dignalus es

sime domne, sibi vitampudicam elegitac placabi- parvitatem uti vitam cjus, seu quo ordine ad mar-

lem ; nos omnes, quibus tua benignilas cordi est, tyrium pervenerit, litteris mandare ad multorum

gaudio gaudemusnon modico.Reminiscimurenim studerem utilitatem. Verum ego, inteiUgens hoc

jucundamtuaepueritise indolem,quam1enissodali- opus multorum displicere animis,tamentu8cdilec-

bus, quam grata majoribus, ac fquod magis est) tioni, quo? mihi apuero semperdulcis fuit, parere

quam placita Deo fuerit ac sanctis omsiibus. Tua gliscens, inerti licet sermone, impcratasluduiper-

quoque sanctitas memorem se fore ostendit bono- flcere. £t lloccipendens linguas derogantium, ad

rum quffi in hoc sacro Floriacensi c^enobio vidit, orationis tuffi, quamDeo beneplacitam novi^confu-

siveaudivit, exemplorum. Dumque, quibus modis gio auxilium,ut, tuo interventu, ejus misericordia

altioris vitae vias incedat, quotidie comminiscitur, pro hoc opere mihi conferat gaudia ffiterna, prae-
prfieceptorumacassiduffiadmonitiouisnutritbrissui'^ stante Domino nostro Jesu Christo, qui cum Deo

sancti patris iipstri Abbonis haud segniter recorda- Patre, etc^
tur.Gigus erga tuam dapsilitatem sedulffi dilectionis

INGIPIT PILEFATIO VITiE VEL MARTYRII SANGTI ABBONIS ABBATIS.

Antiquffi gentilitati id quondam fuit studii ut assidue dediti sunt, non Deo, sed dffimonibus ser-

eorum quos unice dilexissent facta,etiam inhonesta, vire probantur. Quod vero non diu poenis tortus est,

memorialibus mandarent litteris, et pro illorum be- nulla gloriffi ejus vel laudi damna infert, cum cons-

ne gestis laudes suis referrent diis. Nobis vero, qui tet quosdam martjrum,soIa nominisGhristi confes-

per Ghristi gratiam eorum evasimus errorem, idem sione,etiam absque baptismi perceptioue, proprio

quidem studium,sed dissimili intentione,est haben- per solam capitalem sententiam perfusos sanguine,

dum; ut scilicet sanctorumvitasPatrum,ac marty- regna coelestia meruisse. Sin autem quispiamid-

rum victorias nostris pandamus scriptis post nos circo ei crediderit derogandum quod in vita sua

venturia sfficulis. Verum hffic ipsa ad laudem nostri vix ullum mirabile fecerit siguum, legat Vitas ex-

referamus Greatoris, per quem vel bcne vivere, vel cellentissimorum doctorum Augustini etHieronjmi,

coronam potuerunt martyrii percipere.Quapropter et iu eis non prodigia temporalium signorum, quse

unius dilecti domini, sancti videlicet patris nostri faciunt plerumque mali, sed vitffi puritatem, doc-

Abbonis, vitam, seuquo ordine perveneritad mar- triuffi salubris eloquentiam,etfidei inveniet laudari

tyrium,rusticano licet sermone aggrediamur scri- constantiam ; licet hic ter beatus in vita sua non

bere. Nec oportet quemquam dubitare eum vere p caruerit miraculorum gloria.His ergo contraoblo-

martyrem fore, [fuisse], quem constat pro veritate, quentes, si forte assurrexerint, prffimissis,juvante

quffi Ghristusest,mortempertulisse; qui^etsi non re- nos Ghristi gratia ac hujus sancti orationibus, pro-

vocabat homines a cultu idolorum,laborabattamen positum aggrediamur opus.
liberare(quod majus est) a servitute vitiorum;quibus

INCIPIT LIBER.

Gap. I. Abbo civis AureUanensis, Floriaci studet, lum Lffitus, matris Ermengardis exstitit ; quos qul-
S. Benedicto ^rcuft^u^. — Venerabilis igitur Abbo dem non vanatumens etnobilitatesuperbusalebat
Aurelianensiortusestinpago.Gtgus patrisvocabu- sanguis, sed tamen avis atavisque derivata eos

i) De hoc Uerveo lege dialogum Hugonis archidiaconi Turonensis in tomo II Analectorum, a pag.
8S7, et Glabrum in lib. iu, cop. 4.

m

PttOdSMIA. -- VITA S. ABBONlS.

m

hooestabal, liberlas, quodqae omntbas superextal

caasis, timor Domini moribus adornabat honestis.

Talibas ergo Abbo ortus parentibus, in Floriacensi

moQasterio scholsB clericorum ecclesise sancti Petri

obseqaenlium traditur litteris imbuendus, divina

pro cerlo, ut credimus, id prsBordinante proTiden-

tia, utinde priroordiasumeret litterarum,ubi post-

modam,pIenissime fiuenta doctrinfe mentibus erat

propinaturus sapientiam sitientium,redderetqueil-

iis, seu eorum posteris, duplicatum suscepti fe-

Doris fructum, a quibus simplicia tantum accepe-

ratradimentaelementorum. Erantin eodemcceno-

bio duo prflecellentes viri, quoscarnis affinitas ma-

tri ejas propinquos effecerat : unus dicebatur Gun-

boldus, qai relictis hijgus s«cnli nugis,ob Dei timo-

rem, habitum monastici susceperat ordinis ; alter

Tocatus est Christianus, qui sub clericali veste

Christo studebat deservire, grave sibi formidans

dispendium imminere, si ejus non sequeretur pro

posse mandata,a quo nominis etiam proprii duce-

rel stigmata.Ambo amoris Domini igne ferventes,

ambo inordiaepresbyteratusjcumsacrificio nostrie

redeinptionis, seipsos quoque Deo in ara immolan-

tes cordis. Horum itaqueferventi admonitione ge-

Ditores memorati pueri Abbonis ipsum ad servien-

damChristoetsancto patri tradiderunt Benedicto.

Cap. II. SubWlfaldoabbate, Cum studiis pietaUm,

mjungit. — Agebat eodem tempore pastoralis

coramsollicitudinisin hoc sacratissimo Floriacensi

loco reverendissimusabbas,Wlfaldus vocabulo,Deo

charas et omni popuIo.Haic igitur aparentibusjam

dictus bonee indolis Abbo puer traditus est,ut ejus

magbterio eruditusGhristi efficeretur famulus. Ante

qaem cum in convenlufratrum fui8setadductus,ab

eoquovocareturnomine est inquisitus.Ille rontinuo

interroganti responsum dedit Abbonem se dici asse-

nit. Tum sanctus vir Wlfaldus, prophetico mox

spiritu affiatus,alludens ad nomen : « Abbo, ait, si

uitima immutetur liltera,patrem sonat in Achivo-

nm lingua.» Et conversusad puerum : « Hinc jam,

^ttit, pueroram dulcissime, talem te Ghristo exhi-

^ at dignusinveniaris tui nominis appellatione. An-

noathoc omnipotens Pater,aquo omnispaternitas

in coelo nominatur et terra {Ephes. iii, 25), teque

saafactat servare prsecepta, ut ad gaudiapossis per-

▼eDJre ffterna. » Post hoc dictum^ monachicum

ei tradidit habitum, facta prius prius per parentes

solefflnitradilione,juxiaquod in sancti patris Bene-

dicticontineturdiscretissima institutione. Traditus
ilaqae schoIis,nulli sodaiium videbatur gravis. Inerat
eicolambinasimplicitas serpentinse copulata astu-
^r utet pcr mansuetudinem lehiret benevolos, et
perprovidffi mentisacamendevitaretsubdolos. Jam
▼erolitterariae artis profunda tanta adhuc puerulus
rimabatur instantia, ut a didascalissemel auditafir-
OQiterintracordisconderetarcana.Bgressuspueritifle

A tempora, frequenti meditatione adolescentioe sat>
agebat reprimere vitia, sciens scriptum: quia «fre-
quens meditatio carnis est affiictio.(£cc/^. Xn, 12)
Quam idcirco jugi litterarum exercitio domarecora-
bat ut spiritui eam servire cogeret. Nec tamen, ati
a quibusdam juvenum fieri assolet, ob studiam leo-
tionis,intentionem deserebat devotse orationis.Reli-
gionis namque propositum monasticse,quod habitu
portendebat, id tota mentis devotione diligebat,et,
quasi proquodamlevamine,postprecum ad Domi-
num missalibamina,liberalium artium sumebantur
exercitia,£rat ei hoc preecipuum adhierere lateribus
senum; et, licetcertishoriscondiscipulorumgaade-
retjsocietate suorum ,incompetentibus(2)temporibus
vicinior efficiebatur senioribus.

3 Gap. III. Magisler scholarum Floriaci. Aeademias
lustrat. Scriptaedit. — Gum verojam ad tant^e prce-
fecissetfastigium scientifle ut aliis quoque percepti
talenti valeretdonativum erogare,imbuendis prsefl-
citur scolasticis ; quos ille, per aliquot annorum
curricula, lectione simul et cantilena cum tanta
erudivit cura, ut palamse gauderemonstraretquod
pecuniaesibioreditae lucraaugmentare valeret. Ve-
rum ipse, adhuc majora gliscens scientise scrutari
arcana,diversorum adiit sapientiaeofficinas locorum
ut, quia grammaticee, arithmeticee,nec nondialecti-
cae jam ad plenum indaginem attigerat, ceeterasin-
genio suopergeretsuperadyicere artes. Quapropter
Parisius atque Remis ad eosqui philosophiampro-
fitebantur profectus,aliquantulum quidem in astro-

p nomia,sed non quantum cupierat,apud eos profecit.
IndeAurelianis regressus,music8e artis dulcedinem,
quamvis occulte, propter invidos, a quodamclerico
non paucis redemitnummis. Itaque quinqueexhis
quas librales vocant, plenissime imbutus artibasy
sapientice magnitudine cunctos prieibatcoietaneos.
Supererant rhetorica, necnon geometria, quarum
plenitudinem etsi non utvoluit attigit, nequaquam
tamen jejunus ab eisfunditus remansit. Nametde
rhetoricffi ubertate facundls Victorinum, quem
divinseinterpreslegisHieronymus prseceptorem se
habuisse gloriatur,legit: et geometricorum multipli-
citatem numerorum non mediocriter agnovit. Sic
demum, vivaci mentis ingenio hsec universa
strenue assecuto,facilis erat eorum operatio.Deni-

D que quosdam dialecticorum nodos syllogismorum
enucleatissime enodavit, compotiquevarias etdele-
ctabiles, ssecularium in morem tabularum, texuit
calculationes. De solis quoque ac lunae seu plane-
tarum cursu, a se editasdiputationesscriptoposte-
rorum mandavit notitifie.

Gap. IV. InAngliam mittitur. Naufragium evadit,
Is tum feui7a.— Interea legatio gentis Anglorum ad
Floriacense venitcoBUobium, postulansaliquem sibi
sapientum concedi virorun.Eadem quippe natio ad
amorem sancti patris Benedicti memoratique loci

(i) S. Benedictus, in regulce cap. 48, prohibet fratrem ad fratrem jungi horis incompetentibus, quo
respicit iste locus.

aei

S. ABBO FLORIAOENSld ABBAS.

m

dnabus ex ceusis maxime accessit : una quidem, A. diei, afFuit nuntius naucleri, magaaeos ad profici

<}aia beatuB papaGregorius, missisad eam conver-
tetdam fidei Cbristi pr8edicatoribus,ejusdem dilecti
domini 8eaedicti,regulam obseryandam specialius
inculcavit ; alia quidem, eo qnod vir quidam magnie
apud eos nobilitatis, 0«waldus (3) vocabulo, spreto
seecalo, ad servieadum Gbristo, in memorato Flo-
riaca <conv0rstis est caeQobio,ex quo, ob bonae vitae
meriiam,a rege ipsius proviaci» ad arcbiepiscopa-
tasaasumptiis gradam, Deo, ac patrono suo sancto
Beuedictoin regione Anglica construxit monaste-
rium.fixiiloitaquecaBnobio bi fnere legati quos ad
Fioiiacam advenisse superior retnlit sermo.Praeerat
per idem tempus sanctffi Floriacensi congregationi
reverendus pater Oyiboldus, vir secundum sceculi
dignitatem genere ac moribus clarus, qui, nontam B
imperiosaauctoritateqaammausueta verborum le-
nitate,abhocbeatoexegit viro Abbone quffitenusad
intruendas ejusdem nationis hominum mentes di-
vina atque humana sapientia, qua ipse iusigniter
pollebat, iro nan recusaret. Qui itle, jnssionishaud
aegnisexsecutorfactus, obedientiffisibifamiliaris in-
tuitu, qao mittebatur proficisci non distulit. Et
qaamvis invi^i ac calumnifficoropilatores eidemDei
homini persuadere conarentur abbatem memora-
-tumyiftaloaccensam doio, ipsum trans maria ideo
velie dirig^re, <ut nunquam amplias inde valeret re-
dire,>il]B tamen,de Dei flsus bonitate,itlud apostoli-
oumBemperrevolvebatin corde: DHigentibus Deum
rmniu ^ooperantur in bonum {Rom, vit, 28). Verum

scendum voce inclamans. Itaque, ascensa navi,
comitantibus aliis octo navibus, cum in altum
processissent, repente conspiciunt marsuppas et
porcipisces in fluctibus ludere, baloenas dorsa ia
modum maximorum tectorumattollere.Haecomnia
indicia imminentistempestatisesse virDei a nautis
audiens, ad orationum recuirit nota prffisidia. Nec
defuiteffectus ejusprecibus. Denique orta tempe-
state,navis in qua homo Ghristi residebat,€um aliis
duabus quffi illam secutffi fuerant, illsesa ad portum
perlatH, estreliquffi vero sex, simulcumhomiaibus,
procellis et impulsu piscium quassatffi, perierunt.
Hoc signum per eum Dominus operaridignatusest,
cum adhuc levitarum fungeretur officio.

Gap. V. Ramesix docet duobus annis. Omnilnu
charus. — Tandem, post longos terrffi ad maris ex-
cursus, Anglorum intravit flnes. Primum itaque
omnium Ramesense sancti Benedicti adiit coeno-
bium; sic enim appellabatur ille iocus,quiaveQera-
bili Oswaldo illis in partibus est fundatus.cajus su-
perius mentionemfecimus. In quo, qui abbatisfun-
gebatur officio, Germanus dicebatur vocabulo, et
ipse ad tanti gradus honorem ex hoc sacro Flo-
riacensi assumptus monasterio. Ubi dum saoctus
Domini Abbo per duorom ferme annorum moratur
spatium, aliquosmonachorum scientiaimbuitUtte-
rarum. Intra eorumdemsane spatiumannorumre-
gem adiit Anglorum, ac ejus ducem Hehelguinum
(4).Sed a rege verbatantum,a duce verocondigna

^. ^ ^ , -^,. _ ^-^ o^ , ^

«literserem habere ostendit apparatus itineris,qui 9Uffisanctitatisuscepitmunera,atqueinmagnaapua

ttagniftcos a domno Oylboldo proficiscenti collatus
«st. Gamque ad Morinos ventum esset, a quibus
brevissimus' ad Anglos transitus est, per unum
ierme mensem inlittore resedit,prohibentibus nau-
^ismareturbidum ingredi.Taedio itaque longffidefa-
tigatus morffi, una dierum progressus ad portum,
«evocatum interrogat nauclerum an tuto mai*e ingre-
di pOBsit.Gui naucleFus nunc quidem nequaquam uti-
1e fore dixit; sed, ex aurarum spiramine, se inteJli-
gere quod non diu prospera abesset navigatio.Tonc
irirDomini ait: « Si,inquiens,omnipotentiDeo,inter-
venieBtibas sanctissimi patris nostri Benedicti me-
ritis, placet ut egoobaliorumutilitatemhoc trans-

eum, quandiu cum ipso fuit, est habitus reverentia.
Pontificum quoque venerabilium, sffipe nominati
Oswaldi, ac beatffi memoriffi Dunstani, amicasibi
f amiliaritate usus est. Horum prior Eboracensium,
sequens Gantuariorum archiepiscopus fuit. In quo-
rum vila moribusque sibi bene complacuisse Chris-
ti ostendit gratia, eorum tumulos nunc usque mira-
culorum iiiustrando gloria.Hi in tanta admiratione
hunc beatum habuere virum, ut in eo retinendo
charitativa et, ut ita dictum sit, discordi juter se
dissiderent concordia.

Cap. VI. Floriacum retoeatur. Munenbus dita-
iuSf et presbyter factus, — Per idem tempus, a vc-

leam pelagus^venturaluceplacidumefQciaturmare, DnerabiLi abbate suo Oylboldo litteras suscepit, pa*

•sin altas summo placuerit Opifici^ data die retro-
grado calie incipiamregredi. nlgitur ad hospitium
regreseus, monachum quemdam^ qui legatis se de-
ducentibus pmerat, Riculeum nomine, admonet
ut ia communeDominum orarent quo,si illi propo-
situm non displiceret, iter prosperare dignaret
si vero id reprobaret, cordibus eorum voluntatem
ad propria redeandi inspiraret.Quo annuente,post
vespertinam synaxim Deo persolutam, ambo ad
orandum solo prostemuntur.Finitaorationefquieti
ttembra^denmt; et ecce, crepusculo sequentis

(3) S. Oswaldi acta superius relata habes ad an
iram ^2, ubi, de coenobio ftamesensi, de quoinfra,

(4) De hoc duce, Ramesensis cffinobii auctore,

ternffi dulcedinis sollicitudine refertas, in quibus
iuter alia monetur ut ad sua quantocius reditum
maturet, ac desiderantum se conspectibus reprse-
sentet. De quibus nos principium et quffidam alia
excerpentes, huic inseruimus volumini. Hoc ergo
ipsa epistola habebat cxordinm : « Prsescientia Dei
«U}bas Oylboldds, et omnis concors patris BencdicU
congregatio,dulcissimo fratri ABBONi,quidquidpater
filio,quidqttid amicus amico. Gratim omnipotenti
i)eo,qui tuo inspiravit cordi uti a Babylonica captivi-
tate memoresses gratissim» Sion.Hostiamjubilatio*

Elurain Actis sancti Oswaldi. Est pcnes nos Ab-
onis epistola ad Ramesenses aliosqtto de rebus
grammaticalibus.

)>RO(£inA. -- VITA S. ABBONIS.

»94

tis immolatos, quod per taas liiteras cor nostrum lee- A quce proprio indigeant voIamine.Nos interim aliqua,

ii(icatamest,etquod detemaximetimebamus a me-
moria et mentenostra expulit. Vere favus distillans
sunt Jabia tua, quse dislillaveruntverborum fluenta,
supermeletfavum gutturinostro dulcia, queesuper
auruffl etargentum recipimus,penesque nos sorva-
mus.Atque post pauca: Quandiu tu, lucerna ardens
etlucens, et caeteri quoque soles, domum Domini
prudeulise, justitiae et temperantiffi spcculo irra-
diaslis, gaudebant patres in fiiiis, lcetabatur pater
Dostcr Benedictus in suis alumnis, quos ab ipsi«
incunabulis cducaveratpbilosopbise alimentis.»Tan-
dem ipse vir Domini Abbo, juxta commonitionem
honorabilis patris sui Oylboldi, nalivse faciem sta-
taens revisere telluris, a memoratis pontificibus

futuris profutura ssBCulis, siiccinctim nostris inse-
rimus cbarlis. Nempe post elucidatos, ut prseliba-
vimus, dialecticos syliogismos, post exaratas com-
puli calculationes, postsolisac lunaeviarum decla-
ratas dimensiones, in divinas quoque animum ia-
tendit Scripturas ; assumptisque ex plurimorum
Patrumauctoritatibussentenliis, velut prudentissi-
maapis, variisfavoscomponensfloribus, mellitum
defloravit opus. Quod licet ad praesens non (6)repe-
riatur, partimnostrorumnegligentia,partim extra-
neorum subtractum cupiditate, certum tamen est
idcirco eum excerpsisse quo haberet ad manum
^ def ensiones contra pontiflcem ecclesioe Aurelianen-
sis, non recta quffidam ab eo exigentem.

opUmishonoratur muneribus. Et a venerabiliqui- B Cap.VII. Arnulfus episcopus ipsi infestus, Abbo-

demDunstano magniflcaexcepit muniain argento,
saQcto patri perferenda Benedicto; a domno vero
Oivaldo, cum gratia presbjteratus, eliam cuncta
eidemgraduicongrua ministeria est adeptus. Re-
dieasigiturmultiplicemsecumadvexitgazam,insuis
speciebus dignam vita; ejus continentem signiflca-
iloaem. Nam armillai torquesque aurese congruam
benefactorum dictorumve ejus signiflcavere remu-
nerationem ; vestes verosacerdotalesprffisentisfu-
tiu^ve glori® portendebant nitorem . A t aureus calix
el Dumerosum argenti numisma innocentispurita-
tem vitae ac rutiiantis praesagiebant eloquii jubar.
Quibus omaibus, post suam ad floridi nominiscoe-
Dobium reversionem^ ita mirifice poUebat ut in
mallorum etquosantealatuerat nbtitiam deveniret
Cap. Vil. Abbas Floriaci creatur. Monitit optimis
suos insfruit ; ad studendum et scribendum hortatur,
Scripta ejus. — Postea factum est ut, vererabili ad-
Late Ojlboldo humanis rebus exempto communis
Floriacensium electio fratrum usque perferretur,
huoc sibi patrem postulantium. Prseerat per idem
tempus regise Prancorum aulas princeps, Hugo no-
mioe, qui «^onsensum prsebere non distulit. Et
quamvis, ul in talibus fieri assolet, aliqui ex fratri-
bus hulc electioni pervicaciter (5) renisi essent,
tamen plurimorum et,ut post patuit,saniorisjconsiIii
praevaluit auctoritas.Susceptum ergo vir Deo dignus
Abho pastoraleofflcium, ut ille qui quid suscepisset

nis liber apologeticus ad reges. — Denique cum idem
vir Dominiparatusessetjuxtaapostoli praeceptum,
subdi etiamomni humansecreaturse proptcrDeum
(i Petr, 11, 13), intelligens tamen loco quem rege-
bat postmodum posse offlcerc, si ei modos subje-
ctionis (7)quosrequirebat ad ipsius libitum depen-
deret, id facere in omui sua recusavit vita. Unde
idem pontifex,Arnulfus nominc^animadvertensnec
ratione nec divinarum Iegum[vcrbis]eum posse con-
vinci^altercatione manifestum se ei ostendit inimi-
cum. Qua de rc actum cst ut satellites memoratpun-
tificis eumdem virum Dei, Turonis ad festivitatem
sancti Martini properautem, noctanteraggressigra-
vibusafficerent contumeliis, quibusdamobsequiiil-
^ liushominibusadnecem usque vuIneratis.Quam rem
prsefatus antistes,cum in reliquis actibus suis ho-
nestis semper se demonstraret pollere moribus,ne-
quaquam,ut par erat, indigne tuIit;vcruni,propter
vuIgifamam,aIiquos eorum qui boc perpetraverant
scelus, quasi prosatisfactione,utvirgisca;derentur,
ante eum adduxit. Sed Dei servus, pcrpcndens hfcc
non rectafleri intentione,simulque mcnior Domini
per Scripturam diccntis : Mihi mndictam^ et ego re-
tribuam \Rom n, 22^, quae offerebantur accipere
noluit, et, quia vindictam sumere per semet disluHt,
uta Domino vindicaretur emeruit. Etenimquosdam
ex ipsis morte sabita Interceptos in lectulis suis
repertos mortuos, alios in rabiem esse versos fama

iatelligeret, irreprehensibiliter disponere proposse D vulgante didicimus. Enimvero, quia difficile estin

salagebat.Monebatergosubditos,vitiorumabdicatis
spinisjin areolis cordium divinarum serere aromata
virlutum.Jam vero contravitiacaruisjugem aiebat
debere haberi pugnam, omnique industria iuvesti-
gandum quibusnam arniis quisejus repugnetoble-
ctamentis. Ad quod explendum ,post orationum vota,
postjejuniorum viriliacertamina,multum prodesse
censebat litterarum sludia, maximcque dictandi
eiercitia.Quarumipsepcrstudiosusexistens,nulIum
peue interniittebat tempus quin legeret, scriberct
diclarelvc. Exstant multa scriptorum ejus insignia

(o' Detiaccontradictione et turbis inde consecu-
li^cuiifer dicla superius in Elogio sancli Maioli
abbatis, pag. 776 tomi superioris.

(6) Uoc ipsum esse puto collectaneum canonum

prosperis invidin carere, a quibusdam aliispra^su-
libus, necnon noslri ordinis viris, videlicet mona-
chis,quosuunc nominibuspropriisdesignare su))er-
vacuum fore crcdimus, ccmulo laccrabatur dente.
Quapropter ad dominos rerum, inclylos scilicet
Francise regcs, Hugonem acejus flliumRotbertum,
a quibus, pro summse sequituatis ac veritatis tra-
mite quem ipse Dei famurus inoffcnse diligens te-
nebat,quam maxime amabatur. Apologeticum scrip-
sit librum, cujus hoc existit exordium :

u Ssepc contingit ut, dum nimius insurgentium

editum in tomo II Analectorum a pag. 248.

(7) Lege observationei praevias, num. 9, ct pr€e-
fationem.

Patrol. CXXXIX.

13

303

S. ABBO FLORIACENSIS ABBAS.

m

ralamitalum horror menlem fatigai, ipso horrore A haereses etiam de oratione [f, desolationem] Eccle-

non ea qusp dicerc dcbuerat turbatus animus expe-
diat; phanlasmate cogitalionum aliorsuni raptus,
qu» tacenda sunt dicat, ac, quod cst consequens,
qiiaj diccnda taceat.Semperenim summse tranquil-
litatis quietem diligit qui veritatis arcanum ratioci-
nando disponere gestit. Quapropter ab ipsis disci-
j)linarum rudimentis : « Sicut cervus desiderat ad
fontes aquarum, ita desiderat anima mea (PsaL
xLi, 2) » laboriosum spiritualisphilosophiffi otium,
cum ad multorum utililatem verterem in honestum
negotium, cum, meis peccatis pra?pedientibus, co
rclicto,quodammodo adseeculi sollicitudinem sum
reductus,qui sub cura pastoralis regiminis quotidie
sustentor aqua angustim etpanetribulationis. Cor-

siarum in his deflens exsurrexisse regionibus, hac
infcrt : « Caveat, inquiens, quicunque vult salvus
esle, eam, haud dubie quin Ecclesiam, alicujuj al-
terius nisi solius Dei possessionem credere. Undc
Pclro principi aposlolorum dicitur: Tu es petrus^
et super hanc petram (Bdtficabo Ecclesiam meam
(Matth, zxi, 18). Meam, inquit, non tuam. Et
Christus alibi : Domus mea domus oralionis vocabi-
tur (Matth. xxi, 13) Psalmista quoque : Domum
tuam^ Domine^ decet sanctitudo (Psal, xcxu, 5). Si
ergo Ecclesia nonestPetri,cujus erit? Autsuccec-
soresPetri audebuntpotestatem sibi vindicarequam
non habuit Petrus princeps Ecclesise? Cerle, cha-
rissimi principes, nec catholice vivimus nec caiho-

rodit mccaninodcnteajmulorumsupplantatrixcal- Biice loquimur, quando illam Eoclesiam dico esse

meam,ille alteramdicit esse suam.Ac veluti quse-
dam jumenta, comparati jumentis insipienlibus,
utrasque aliquando venalee propouimus, proposi-
tasque ab aliisemere non formidamus. Est etiam
alius error gravissimus, quo fcrtur altare esse epi-
copi,et ecclesiara allerius cujuslibet domiui;cumex
domo consecrata et altari unumquoddam flatquod
dicitur ecclesia, sicutunushomoconstat excorpore
et auima. Videte, cequissimi principes, quo nos du-
cit cupiditas, dum refrigescit charilas. »

liditas, circumlalrat advcrsariorum frequens acer-
bitas ; nec aliud contra me immurmurant,nisiquod
monachorum senatum salvum csse velim, Nostrae
reipublicae augmentum quajsivi, ac cavillationi insi-
diantium auctoritatc quavaluicontradixi.w Nec abs-
condi omnino miscricordiam et veritatem a consi-
lio multo (Psal. xxxix, 11). » Prohujusmodi malis
meo insidiantur sanguini, me succenturiatis inse-
quuntur odiis, adeo ut nec regia msgcstas eos
dsterreatquiumeclanculum trucidcnt, si eislocus
tempusve arrideat. Unde sedulus in orationibus
meisDominum deprecor utjudicetet discernatcau-

Cap. IX Coneilium apud S. Dionysium de decimis,
Abbo apologiamtexit, — In illis sane diebus,in mo-

sam roeam solito, eripiatque ab homine iniquo et , . ,. ^. .. , ^ , t^ • •

11 ,n 1 i\ u *• .« « »« ^ : I «« nasterio sancti DionTSii, haud prOcul a Pansius,

doloso (P^at.xLii, 1). » Hcereticorum autem inhoc i-i ... . . . .

eodcm librofaciensmentioneni.posl nonnullaalia, ^ con«l.u,n aggregalum eslquam plur.mum ep.3«)-

porum. Qui, cum de fidei puritate, de corrigeudis

haec interserit : Omnes, inquiens, hsereses ita
persecuti suntPatrcs nostri ut,primitus fide exposita,
explorarent in suis conciliis ne quis sentiret contra-
rium ipsis apostolis. Qui rcpertus, absque ulla di-
latione aut ad corpus Ecclcsiai est reduclus, aut
usque ad erroris abrenuntiationem pcrculsus ana-
thcmate,cathoIicaprivatusestcom'munionc.Nccma-
gis serpentem, tangere vitaverunt orthodoxi, quam
adhajrere hujusmodi lepra coutaminatis. Unde in
eanonibus prohibemur ,si nos catholicos csse scimus,
necum eis saltcm oremus. Nam subMarciano prin-
cipe, apud Chalccdoniam xv et eo amplius dierum
actio de hac rc vcnlilata cst, rcsidentibus cpiscopis

tam suis quam subditorum pravis moribus sermo-
cinari debuisscnt,juxtavulgarc proverbium cuuctum
suum sermonem ad decimas(8) verterunt ecclesia-
rum,quas laicisac Deo servientibns msnachis au-
ferre moliti, resistente eis in hacre hoc venerabili
Dei cultore Abbone,promiscuam in se vulgiconci-
tavere manum ; ortaque subitoseditione, tantusin
episcopos limor irruit, ut, publica statione relicla,
passim quisque difFugeret. Inter quos Sewinus Se-
nonum archiepiscopus,primalum GalliaB in easyno-
do gibi usurpans, primatum quoque fugffi arripuit,
etjinter fugiendum,securi inter scapulasiclusluto-

, , ., 1 , . .1 ™.,:u.,„ que a popularibus oblitus,aegre evasit. Uni quoque
i)E, ct, utquibusdam placct, Mcc ; quibus omnibusrv ^ . ^ ^ ,. ^ . .. , ,j-7- i*.

, , \ , L 1 episcoporumtimorfugientitamvelocesaaaitisalas,

ut,affiuentissimo prandii apparatu qucm sibi exslru-

pius princepsexsuarum rerum copiu sumptusabun-
dantcr praibuit, quoad omnes haireticos ase repel-
lerent, id cst eos qui in verbo vel opere alitcr quam
sancti apostoli sensisscnt.Quofacto,intantum fidei
puritas placuitpio principi, ut cam ipse cum sua
t'onjuge sub chirographo publice profiterelur coram
illo magno conrilio. Cujus piam religioncm imita-
mini, domni nostri llugo ct Rotberte, charissimi
regcs, si in tcira viventium Christo vultis esse
lurredesac cohoM^edes; ct de regno vcstro omneni
ha^reliram pravitatcm dcpollite, ut Deus vos custo-
didt in teterna puce.)) Etpostpauca, inter reliquas

xerat relicto, vicincB urbis Parisiorum moenia fugi-
tabundus cxpeterct. Totam crgo tauta^ calumoiam
injuriffi, tam a prwfato Arnulfo quam a rcliquis
pontificibus,sub semet devolvi perpendens hic Oeo
devotus AbbOjineodem Apologctico non solumab
hoc, vcrum et a quibusdam aliis, hoc modo se
purgat objcclis :

« Nec mevestro,aitrcgibus, alioruinquc sapicn.
tum cxamini subduco, qui contra canoucs scnsi^se
suspicor.Inepi.scoposmanummonachorummoviij^e

(8) Siivulo X, Hp dccimis monasteriorum itidem controversitT} emerserunt in Germania, ex sacculiumi,
parten, png. 21).

)97

PROOEMIA - VITA. S. ABBONIS.

m

accmTy yestram beaevolentiam proprio episcopo A ad serviendum, ac ad Floriacense sancli patris Be*

iulisse blasphemor, quibusdam excommunicatis
parlicipasse crirainor. Sed esto : cui sententiae ca-
flonumcontradixi, qui inillo concilio vix apertum
librum videre potui ? aut concilium ilLud fuit, ubi
coQciliati venerunt et disconciliati recesserunt,cum
ibi discordes reconciliari debuerint aut canonicadi-
strictione multari ? Quidin me singulariter commi-
seruntepiscopi, uteissaltem cogitatione obessevo-
luerim, prsesertim cum non inimicum, sed fide et
ftpere amicissimum, graviora pericula pertulisse
coatigerit? Ecce coram Deo in Christo non mentior
quia, audita insequentium conclamatione, ulira
quamdici possitindolui, recordatus pristinse amici-
iis et beneticiorum tanti viri,cujus nix vcnerandum

nedicti ccenobium miserat^ litteris imbuendum.
Quemhic totius bonitatis plenusAbbo,expr(£cepto
abbatis'sui honorabilisRichardi susceptum,valde di-
lexit, et in quantum temporis opportunitas arrisit,
Uberalibus artibus erudivit. Sed idcm Bernardus,
non longo annorum interjecto spatio, a patre suo
evocatus, Solemoiacensi abbatia, quam sanctus
quondam construxit Eligius, est donatus ; ac nou
multo post, Beliilocensem locurn,quem ejus genitor
jure belli arraisque conquisierat victricibus, est
adeptus. Gui cum Willelmus comes Tolosanus Ga^
turceusem prapsulatum, quem nunc regil, commil-
tere disposuisset, et ob hoc, iam ipse comes quam
et archiepiscopus Bituricensium, sub cujus diie-

caput ostendit, excepta primatis prserogativa et B cesi eadem ec<'.lesia consistit,non minimampecuniffi

sacerdotali infula. Qua suggestione vos decepi, ut
restram benevolentiam optimis auferretis, male
neriiis coaferretis?Num ego Deus sum, qui mutat
mentes, mutat co;*da, mutat regna e t tempora ?
Vere fateor me magicam ignorare^nec aliquid ma-
arum artiam didicisse.»Atque paulo posthiecaddit:
« Denique quod excommunicatis me miscuisse as-
serit, ejus exemplo utique feci qui filios Bclial,
nocturno latrocinio in meam necem grassantcs,
recepit, postquam eos anathematizavcrat suus ar-
cbiepiscopus, singularis meriti Sewinus, et Odo
Camolensinm episcopus,necnonetalii magnscvitse
et religionis viri. Et, iniqua indigaatus exsurgere

summam ab eo exigerent, ad hunc alumnum suum
sanctum dirigit Abbonem, quid facto opus esset
interrogans. Ad quem ille charitativam direxilepi-
stolam ita se habentem : « Qnia ie divina pietas
servum snum multis honoribus admodum extulit,
quos virtutum proerogativa adco excolis ut te imi-
tabilem prsebeas pluribus bonis^hortor etadmoneo
ut, tua; memor professionis, illos gradus cxcellen-
tice appetas in quibus Doniinum non oifendas.»Et
post aliquanta,cos denotansqui gratiam sanctiSpiri-
tus vel vendunt vel emunt,hrecdicit : «Hujusmodi
emptoresquasdam veluttelas aranearuniiexunt qui
busse defendunt, quod nonbouedictionem,sedres

judicia, exsecrantis voce proclamat : 0 tcmpora ! p Ecclesiee possessuri emunt. Cujus vero possessio est

0 mores ! certe qui volunt exsequi in fabrateria
mendacii cupiditates suas pravas, ipsi niiuntnr con-
dere leges iniquas. » Ad ultimum, sua non ignorans
multis displicere scripta, regibus sese commen-
dal, prt^cipue domno Rotberio quera scientem lit-
terarum ac idcirco diligeutem fore noverat studio-
5orum,scribeasin hmc verba : « Praeierea dominos
meoscumfamiliariter alloquens bona suadeo,mul-
torum animos scio contra me couinios, juxtaillud
comici.

Obseqaiam amicos^ yeritas parit.

(Ter, Andr, I, i, 41.)
De quorum animositate non multum moveor, dulce
decusmeum. Rolberte, quera atavisregibuseditura

Ecc]esia,nisisoliusDei?Quisejusdorainus,nisiDcus?
Quia etsi prsesens Ecclesiaindigctduobusadvocatis,
uno in rebus temporalibus, altero in spiritualibus;
neutrura tamen habet ut dominura,qui eam vel ven-
dere possit vel emere quamGhristus redcmit suo san-
guine.»Dansque ei consilium,hujuscemodi clausula
finem imponii epistolse, « nunquam ergo, inquins,
fieri ha?reticusullomodo acquiescas, quia inaniter
depeccatis poenitentiam agit qui eam fldem impcu-
gnat quam sub sanctis apostoiis catholica tenuit
Ecclesia. »

Verum Bernardut, iaudem aliquando bonorum
hujus vitae pertfiesus, videns multorum frigescere
cliariialem eiideo superabundareiniquitatem, dc-

diviaa pietas perduxit ad regui fasiigiura, si, post D liberavit anirao, relictis omnibus quse possidobat.

Dominum et sanctosejus,vestrospecialiter susten-
lor auxilio et concilio, cujus nientionem in quoti-
diani-) oralionibus nicis nuuquani prcftcrco. »

Cap. X. Bermrdus BMlocensis nbbas^ clari fjmc'
rw, Caturrensta episcojjus ; Bcrntudus Bellilocensisy
chri generis, CaUucemis ejdicopus ; A bbo ojilima ei
dnt monita, Simoninm ijnjiuf/naL Prima; Jenisalem
jicretjrinatioites. Bvrnardi iler Ihmam, eU\ Abbonis
filin epi^tola ad ipsum, Leyes pro rerum circumstan-
fii^ debeni expiicari, — Bernardo ctiam abbafi Bel-
lii'irensiaiii, inler alia, duiirum luiliit icxtus cpi-
itolarum,qiiaruninon putavinius priTlcrmiltendani
«ommemoralionera. Hunc sane Bcniarduni patcr
Uugo, haud inGrao inter proccres Aqiiitanicos or-
tus loco, ex copiosa filioram calerva Deo obtulerat

Jerosolymara petere. Quod iter a patre ejus,poeni-
tentitfx volo, ante onines fere in hoc tcniporeGallise
hahitalorcs cccptuni ac percursatura fuerat. Nec
taraen hoc absque sui scntenlia didascali aut con-
silio perficere disponens, ad Floriacuni venit mo-
nasieriuni sccreta cordis sui huic suo totius boni-
tatis palefacturus niagiitro.IIIe, Jerosolynrtano in-
tcrdicio iiinerc, ne onmiuoejus voluntaticontraire
viderclur,Roraam petere, raonteniGarganumadire
conccssii, paternoque atfectu attributis comiiatu
sive obsc(iuio illiusa1iquibussuorura,cum fraterna
cossiviiabirebenediciionc.Qui propinquorum suo-
runi m\y\fi liniina Hposloloruni adcuniium coactus
querclis, diccntiutn ejus abcessu clandestina inter
se consurrcxissebella, Gonstantiaumpreobyterum,

m

S. AfiBO PLOUUCENSIS ABBAS.

400

quem ei ui obsequeretur pius magisteripsi delega- A declinantes ad dexteram vel ad sinistram, Beihsa-

verat^ex itinere ad euni remittit, mandans suorum
necessftudine se domum redire compulsum ; non
tan^en quidpiam se sine ejus prsecepio aclurum,
quin poiius ei per omnia, uli prius spoponderat,
pariturum. Simulque quocsiione proposita inquirit
utrumnam melius esset cuncta relinquere, an, ut
suis praesidio foret, sfficulo specie tenus deservire. At
veritatis amator Abbo, apicibus ad eum directis,et
quid sibi rectiusvideretur exponit, et quid ipse te-
nere mallet iiberam dat eligendi copiam. In qui-
Lus non solum ipsum Bernardum abbateni, sed
etiam universos viae ejus consortes,aut gravi labo-
ravisse incommodo aut morlem obiisse condolens
deflet. Inierquosdomnus Remigius monachus,qui
post cellffi in qua idem beatus Abbo corpore hu-

mis periulerunt (/ Reg, vi, \2\, Cujusfacii non im-
menior, recordare quod in sacriOcio jubeiur of-
ferri cauda hostiae, nec uUa rei familiahs cogitalio
subrepat quseie a recto itinere dimoveat. Nam oc-
currit animo quod mecum familiariter locutus es,
dumRomam proficiscidecrevisses^consuiens utrum
scilicet relinqui deberet semel suscepta cura pasio-
ralis regiminis, et oporterei dare libellum repudii
fratribus et filiis qui nobis adversaniur in via Dei.
Cui cum ego respondissem quod auctoritatePairum
certum noveram, et creditis ovihus mortem pneva-
lere persentiscerem, te infructuosum saltem tibi
persuadere nec ausus sum nec debui, exemplum
proponens Pauli Damascum fugientisetbeaii patris
Beoedicti monachorum legislatoris.Deniqueinmul-

matus quiescit preefuii, ab eodem Dei viro ad ob- 3 iis causis occasio se immergit, qu!G difficultatem

sequium memoraii ahbatis,nunc episcopi,directus,
magnavi febrium vexaius est.Sed nos memoratos
apices ad demonstrandum hujushominisDei beni-
gnitatis affectum ex iniegro huic volumini inserere
dignum duximus, in reliquis ejus epistolis abbre-
viaiioni operam daiuri. Esi enim hujusmodi :

« Domno meo, abbatum charissimo Bernardo,
sarvus servorum Dei Abbo. Suscepi, venerabilis in
t^hristo, vivas tuse peregrinaiionis lilteras, ei ex
pene moriuo presbyiero addidici quid inter fluctus
cogitationum semivivuslugeas, quem concepti voii
impotem pairia^ calamiiasinprseseniiarum reddit et
innatam devoiionem, ui opinor, disiulit, non fun-

contrarise legis bono exitu meliorem reddii. Quis
enim non laudei curam pastoralis regiminis, si
prosii ? Quisrursus non laudetin se benevoleniiam
pastoris, si aliis non prosit? Solet nempe esse in
preecepiis divinis quod et in auiiquis i*eperitur edi-
ctis. Lex est: Si quis masculus iemplum Venerisfue-
rit ingressus, capite puniaiur. Quidam juvenis, praa-
teriens templum Vencris, intus raatrem caBdi con-
spexit, et introgressus eam eripuit. Accusatur con-
ira legem fecisse. Defendit .se ille legi paruisse, et,
inter dissidentes, si percussori ignorantia uonpro-
sit,juvat ex circumsianlis occasio pieiatis. Idem est
in nostris Evangeliis, ubi prtficipimur non solum

ditus exstinxii. Quod audiens, fateor, nimisindolui Guxorem reliuquere, sed etiam odisse, proposito

et lacrymando dolori satisfeci ; quandoquidem iui
desiderio gemebat circumstans fratrum maxima
muliiiudo, et, omnibus in comnune gementibus,
redibat ad memoriam quod \ir magns? graviiatis
Hugo, tui comes iiineris et socius laboris, multis
bonis ilebiiis occidit, nuUi nebilior quam tibi, pro
cujus amore, posi Dominum, pairiam, parenies-
que relinquens, exsui vitam finivit. Cumque saiis
egissem moeroris, tandem mihi consului, quia tibi
absenii non poiui, quem in orationibus interdiu
videre videor, dum omnipoteuti Deo sacriflcium
spiritus contribulati oiferre non desisio. Siquidcm
id nimium extimui, quod bajulus legaiionis inno-

prsmio, quod qui hoc feceritcentuplum accipiet et
viiam fleternam possidebil. Rursus qui uxorem di-
miserit, non quidem pra?mio, sed eo supplicio di-
gnus scribitur quo moBchi damnari prcecipiuniur.
Porro et qui matrem eripuit, ei qui uxorem dimisit,
uterque preejudicium paiitur, si supplicio puniiur;
quoniam inde auctori legis sc placere putai, unde
offeudisse4)ra3Judicatur. Quapropter, dileciissime,
nou bonum malo melius exisiimes, sed bonum
bono melius credas : et ex contrariis seuientiis
eam eligasquavitiis abrenunties, et moralibus vir-
iuium exercitiis crescas. Denique, dum, abbaiis
ouusporiaredebeas,andebeasdepoQere,addubitas,

tuii; vultum videlicet vestrum ita emarcuisse ui-rv discreiionem, quamaxime opushabe.s,malrcmvir-
vix qucatis subsisiere, non soium destiiutus so- iutumassumas;et, conscendendotribuaalcouscien-

iiae, judicio discute quid uiilius honcsiiusve sit ani-
mae iuse. Nam offlcium abbatis implere, et lucrum
animarum quaerere houestissimum est,cuinon im-
possibile est ; cui vero malitia subjeclorum impos-
sibile esi, quid superesi, uisi ut bonestius puiet
divino parere oraculo, quo scriptum est : Fili, mi-
serere animx tuaeplacens Deo ? (Eccii. xxx, 24.) Sa-
ne ei apud Ezechielem speculator, clamans el non
auditus, animam suam libcrat ; et, apud Benedi-
ctum patrcm, pastor sprelus et conlcmplus ab-
solvitur, qui omncm curam cxhibuii credilis ovi-
bus. Ca?terum, venerabilis pater, sallcm iii fesli-

brietate et amicitia defuncti, verum etiam roboie
proprii corporis. Vereor itaque ne insidise diaboli,
quse multffi sunt ct vias servorum Dei spinis cir-
Qumsepiuni, ie a via mandaiorum Dei avertani et
retro respicere compcllant, priusquam ad Segor
parvulam civitatcm devenias, in qua tuam animam
salvans salvare queas {Gencs, xxii), Scio eienim
quod nunc iibi circumstrepunt propinquorum
gregcs, miliium phalangcs, amicorum muliitudi-
nes ; ct succcnturiati declamaiorie persuadcut
quod sibi, uon iibi utile dijudicant. Scd, domi vi-
tulis rpligaiis, nosti quid vaccai fccerint quai mu-
ientes arcam tcbtamcuti portaveiuni, ct, nou

iOi

t>RO0EMiA. — VITA S. ABBONIS.

402

TJtalepalris nostri Beiiedieti quod tibi placeat inno- A nibil te contra jus fasque postulaturum, ac ideo
lesce, ut eerti esse possimus quantocius de tuaft me tibi contraire scio non«sse aBquum.wPosthcec
qaam optamus salute. » |f verba, omnibus ei collatis victui necessariis, ad

Gap. XI. Abbonis duplex iter Remam. Gregoriii hospitium sivit abire. Sicque, octo ferme diebus,
pajMB responsum ad ipsum — Interea eximius Abbo '^ eura detinens et frequenter convivio suo eum asci-
condiguo apparatu Romamprofieiscitur,privilegia scens, cunctis pro quibus ierat libens annuit.

Gap. XII. Privilegia et dona Abboni ab eo concessa
Privilegii summa, Arnulfi archiepiscopi restitutio, —

ectlesis sibi commissae corroboraturus, imo reno-
ratnrus.Sane non qualem vo]uit aut qualem debuit,
sedis apostolicsepontificem, nominc Joannem,inve-
DJl. Nsmpe turpis lucri cupidum atque inomnibus
sais actibus venalem {8*)repcrit. Qnemexsecratus,
perlustratis orationisgratiasanctorumlocis, adsua
rediit, emptisoptimse speciei aliquantis holosericis
palliis ornatui ecclesiastico congruis. Porro, paucis
labentibus annis, occasio se praebuit ut, rogatu ac

Tunc vere sollicitus pastor Abbo, memor utilitatis
lociquem regcbat, privilegium illi apostolicae utili-
tatis fleri rogavit.QuodDeo diguus papa tamfavo-
rabiliter largitus est, ut non solum nullum pecunia^.
quoereret lucrum, vcrum thymiamate ac planeta^
qua intor missarum uteretur solemnia, donatum,
eumdemDei famulum gandentemad proprium re-

precibusgloriosiregisRotberti,Romuleamrepedaret B miseritsolum.Ineo sane privilegio inter alia conti-

adurbem.Prsecipua vero earum pro quibusdirectus
est causarum, haec fuit : quia Arnulfus, Remorum
archiepiscopus, absque justa audientia sede sua
prtratus custodiseque fuerat mancipatus. Ob hoc
GregoriuSyqui Joanni inapostolicasucces.seratsede,
nonsolum nobilitategeneris^verum etiamprobitate
elarus mentis, toti regno Francorum anathema se
inreclurara comminatus est.Hacigitur ex re Italiam
repetere servus Ghristi Dei cogitur. Et quamvis
mole corporis gravaretur (nam, in transmarinis
regionibusperegrinorum ciborum inusitata qualitas
decoctseque potionis haustus corpus ejus pingue
reddiderat), nequaquam tamen labore fatigabatur.
Nec vero ipsa ejus pinguedo ullam ei ingerebat

netur ut episcopus Aurelianensis» nisi invitatus.
Floriacum nequaquam adeat coenobium, neve un-
quam quilibet pontificum eidem nyonasterio divi-
num interdicat officium, etiamsitota Gallia, ob po-
puli peccata, anathematis feriatur vindicta a sedo
apostolica. Sed ne quiseos,domnumdicoaposto]i-
cum et Abbonem sanctum, existimet in hoc facto
contraria regulis sanctorum sensisse Patrum,neces-
sarium nobis visum est, ex eptstolis Magni papa^
Gregorii pauca de pluribus hic exempla inserere,
in quibus exquirendis pia huic heato viro semper
fuit intenlio. Sciebat namque illum nunquam vel
sensisse vel scripsisse contra canonum decreta.
Scribit ergo idem egregius papa Gregorius Maxi-

dehonestationis maculam. £t cupidus pacis cum ^ miano Ravennati episcopo, inter alia : « Quoties,

foret^leve duccbatomnegenus defatigationis,dum-
Diodoeum reperiretvirum per quem,fania vulgante,
audierat ad pristinum posse statumreligionis resur-
gerenormam.Profectusergo Romana iterato revisit
inopnia,ubi,eo quem quierebat nequaquam reperto,
per concava vallium ,pcr prserupla montium investi-
gans, tandem in finibus Spoletanorum invenit.
Cuflnquese in vicem duo Ecclesiae lumina conspexis-
sent, gaudio ultra quam credi possitgavisi magno,
in mutuosruunt amplexus. Et priorverfle humilitatis
castosAbbosalutatoriaa parteregis depromitverba.
Tum sacerdos vere apostolicus,reddita benedictionis
recompensatione,ait beato viro :<c Rene te advenisse

pro utilitate mouasterii sui, ad pontificem Roma-
num abbas venire vel transmitterc forte voluerit,
Idei modis omnibusliceat. »Quodvero ab episcopis
et clericis monasleria inquietari non debeant, tani
memorato pontifici quam ejus antecessori Joanni,
frequentibus scripsit epistolis. Luminoso quoquc
abbati deeadem re,interc(etera, sic ait : « Castorio,
inquiens, fratri et coepiscopo nostro nostrapraece-
ptione transmissa, ci successonbusque ejus a te
monasterioque tuo cunctam laesioneni abslulimus
funditus potestatem, ut nec ultra in vestro versa-
returgravamine, nec monasterii rcs describat, nec
publica illic debeat essc processio. » Ad eumdeni

gaudeo,(ili,Ecclesise veritatisque,ut comperi,custos ^ etiam Castorium, post aliqua, ila scribit: « Missas,

ardentissime. Etenim surdus de te rumor meas
repleverat aures, te tam divina quam humana
pollere sapicntia, nec qualibet amicitia ajure aequi-
tatis abduci posse. Vere faleor me iam dudum
desideravissetuum intueri vultum,tuo concupivisse
amicabiliterperfrui alloquio. Fruamur ergo cupitis
scrmocinationibus, alternisque divinarum atque
mandanarumlectionum aliquandiumentem releve-
musstudiis. Porro unum te volo nossc, Icgationem
luam me benigue suscipere, et quseque suaseris me
faclurum fore.Tuum autem erit petcre,meum vero
petitis pro posse assensum prsebere. Novi namque

ait, illic (haud dubiumquin in monasterio)pub1icas
per episcopum fieri omnino proliibemus, nc in
servorum Dei rccessibus, popularibus procbeatur
ulla occasio conventibus, et simpliciores ex hoc
animos plerumquo (quod absit !) in scandalum trahat
frequentior quoque muliebris introitus. » Quodau-
tem divinum officium monasteriis intcrdici non
oporteat, Joanni episcopo de Urbeveleri scribens,
ita asscrit : « Agapitus, abbas monastcrii sancti
Georgi, insinuavit nobis plusima se a vestra sancti-
tate gravamina sustinere;et non solum in his quse ne -
ccssitatis temporemonasterio aliquodpossintferre

(8.) Id est Joannes XV, post annos pontificatus uadecim mortuusanno 996, quoet successit Gregorius
V, ad qaem Abbo a Rotberto legatus est.

403

S. ABBO PLORIACENSIS ABBAS.

404

subsidium, verum ctiani iii lioc monasicrio missaQ faciat in quibus quadrangulis quatuor nominaerc-
prohibenlur cclebrari, scpcliri ctiam ibidem mor- A ctim posita leguntur ; in duobus quidem Ollo ct

laos interdicis. Quod si ila cst, a tali vos horta-
mur inhumanitatc suspendi, et sepeliri ibidem
mortuos vel celebrari missas nulla ulterius habita
contradictione permittas, nc denuo querelam de
his qua* dicta sunt pra^dictus vir venerabilis depo-
nere compcllatur. » Verum de his satis dictum;
nuhc cajptcB narrationis ordo repetatur.

Uegressus itaque honorabilis Abbo ad regem a
quo missus fuerat, cuncla pro quibus ierat perfccta
nuntiat. Arnulfum Rcmensem cuslodia (9) exem-,
ptum pontincatuirestiiuil;paUiumilliadomno papa
directumreddidit. Post hffic,per internuntios, ipsi
venerabili apostolico domno Gregorio amicabiles
plenasqucrevcrenticedirigitHttcras,inquibusinno-

Crcsar, in aliis vcro Abbo et abba, qua; miniosori-
pta, licet scparatim hoc sonent, tamen cum aliis
versuum litteris in ordine rediguntur {vide infra).
Sed et idem venerabilis Abbo ad Odilonem Clunia-
censium abbaiem vcnerabilera, sanae et religiosae
vitae virum, scribens, quid capitula erax (H) sivc
adnotata, quce in Evangeliis habentur, inter se
discrepent; quidve de .*. aperia satis enodalione
dcclarat. Existunt ct alia ad alios hujus sancti pa-
tris scripta,quaB,ne lectori fastidiumgenerent,mmc
interim ieganiur per sileniium. Unum illud non
omitiendum, quod cyclos annorum incarnationis
Dominicm, ab incarnati Verbi initio ad sua usque
iemporajuxtavcracemETangeliorumfidemcorrexit

« -^ - -. o 7—1 r% r — w o -

tescit se cuncia uti jusserat pcrfecisse. Quarum aique ad anuos poslea circiter mille qumgentos

istud cst exordium : « Domino semper in Christo
venerabiii,sanct(]eRomanffieiaposio1icffi sedis proj-
suli, ac ideo uuiversalisEcclesiffi dociori, suus ille,
Abbo Floriacensium rector, in Christo saluiem.
Saspius coniingiiutpuritasintcgras vcriiatis vacillet
sententiamalendi inicrprelis.Quod ego,venerabiIis
paier,cavens, vestri animi sensa fideliter simplici-
terquc,ui prscepisiis,deprompsi,ncc animositaiem
ex asse servavi, quandoquidem nihil addidi, nihil
minui,nihil immuiavi,nihilreliqui.Horum omnium
ipsc Arnuifus, c cusiodia liberalus ei absoluius,
testis cst ; cui vesirum pallium co ienore (10) obtuli
quomodo illud accepcram ex sanctis manibus ve-

nonaginia quinque- dilaiavii. Cujus operis praefa-
iiunculam (42), fratribusac filiis suis, nobissciliccl
Floriacensibus consignans monachis, mentionem
facii anni transitus sanctissimi pairis Benedicti.

Cap. XIV. Leprosus ab eosamtus, — Sufficiaijam
nunc laudem fidelis linguaj ejus, stylique politi,
quantum possibile fuit, deprompsissc eleganiiam;
illudcelebri famain populospropalaredignissimum
nequaquam hunc beatum virum a Deo expertcm
miraculorum relictum, dum adhuc carne pra?.scns
incolereis^cuIum.Quin poiius ejus sibi monslravii
placuisse viiamquammiraculisvoluii esseinsignem.
Eadem autem icmpesiaie fuit quidam homoquem

siris. » Meminit ei in fine earum planela; ab ipso G diraleprae perfuderat macula. Hic admoniius cst

sibi dalo:, itainquiens : « Nam,Iiberalitatisvestr(e
mcmor, ut acrvus Domino graiias rcfcro, qui inler
missarum solemnia, muncrc vestro usus planeta,
vestri nullo modo oblivisci valeo in meis oblaiio-
nibus. Caeicrum vobis semper parere decrevi, cu-
jus aposiolaium Dcus custodiat in ceicriia pacc. »
Cap. XIII. Abbonis cpistoUe et scripta quwdam, —
Oitoni quoque imperatori episiolam vcrsibus con-
scripsit hexameiris,nullis sapicniium istius icmpo-
ris comparandam carminibus, e Porphyriano uli-
que sibi codice cxcmplar sumens, hunc versum,
maieriam ei quasi fundamentum ioiius constituii
operis.

Otto, valens Csesar, Dostro tu cede cothurno.

Is nempe vcrsus in eademdcsinit Hitera qua eiiam
incipit; sicque fit ut ipsc principia vcrsuum omnium
finemque ienens,permedium quoqucepisiolse ere-
cius, ilemque in transversum in modum crucis
iiiccdal, ipsc nihilominus clausula carmiiiisfierot.
Alquehoc modo conlingit ui ei ipse sexies diversis
modis legatur, ci quaiuorquadrangulos iu cpisiola

(9) Hincrecie colligit Cossartius Arnulfum non
staiim a Kemensi concilio anni U95, sub Joannc XV,
resiituium fuissc, sed lanium sub Gregorio V, sub
quo hiec legalio coniigit. Adi toium, IX col. 7o7
et 758.

(10) Sic restituendus hic locu9 ex ms, codice dif-

D

per somnium uli ab hoc Dei homine suse saniiatis
qusereret auxilium. Qui, verttus per seipsum acce-
deread eum,quemdam boni iestimonii optimffique
coBversatiouis adiit monachum ,noraineElisiernum
[fio5c/o «ta/e, Elizerium], huic eidem sancto farai-
liarissimum. 111 i ergo suae necessiiatis exponit cau-
sam, manifestata;que visionis modum. Rcvelatum
quippe sibi fuisse aiebat debere euradem Christi
famulum aqua cxorcizalamanusabluere,quam vi-
deliceiaquam ipse a?gersuscipere deberet,Ianguen-
iiaquemembrapcrfundere.Audienshsecmonachus
primo dctrcctaviifiden^cjusadhibcrediciis, simul-
que eum hiscoepii objurgare verbis :*< Cur,inquicas,
ohomo, nosieutalum advenis, somniorura tuorum
deliramcnia pro vcris infcrendo? Noli, noli falsis
tuis adulaiionibus nosiras menies seduccrc vclle. >
Tum ffigrotus pcrsancte dejerat se nullam fallaciai
nebulam prsetcndere, quin potius vera allegarc.
Abiit ergo frater ille ad huncdequo sermovertilur
ter beatum,etdivinum,quoda languenic audierat,
ei pandii oraculum. At illc paulo commoiior ei
indignaniis vuliu expresso, pcneque illacrymans :

firili, cum Vossius Icgcrii, pallium coopcrtum.

(11) Erffi seu hera; interdum sectiones capiium
significant ex iomo II Analectoruni, P^g'- 4^8,459.

(12) De hoc opusculo acium est in observationi*
bus pra^viis.

iOb

PROOEMIA. — VITA S. ABBOMS.

4t)6

« Non, inquit, hactenus ea vobis contuli exempla, A Jacobi. Scdct paries ligneus, circa tumulum incljti

ut me adulalionisquisa^.stimct desiderare obsequia.
Quapropter si meura te vis vocari et esse dilcctum,
cavc ex tuo ore istud deinceps audiam verbum,
prsecipue cum ad ista me nullatenus sciam fore
[esselidoneum, et sanctorum talia sint gestaviro-
rum. Cui cum a fralre objiceretur non oportere
illumgratiamsibidivinituscollatam occulere, quo^
saluti petentium crederetur posse prodesse, praeser-
tim cum id ille recta el simplici fide, non adulan-
tium persuaderetvoto ; tandem se vinci passusest,
allataque benedicta aqua, manus lavit, mcmordto
moDacho tribuit, ut eam poscentiinfirraoperferret
iroperavit. Acceptam ille aquam leproso perfert,
eiqae infit : « Nunc, inquiens, tua infirmitaspalam

confessoris Chrsti Beneriicti locatus, simili est
co^plusspcciemctalli, atque in eo quu>dammira-
culorum ejusdem dilecti Doraini ccclatoria arto
perspiciuntur expressa. Uwc itaque et alia non-
nulla sub cgregio patrc Abbone in Floriacensi coe-
nobio perfecta sunt, instantia et procuratione ho-
norabilis monachi Gauzfrcdi, cui ipse sacrorum
commiserat custodiam thc.saurorum, cujus etiam
Gauzfredi soIlicitud;negazophylaciumlapidcum est
constructum,ad rcpellendarn ignis, si(quodabsit!)
ingruerct, violcntiamsatis idoncum, eodcmdcquo
loquimur vencrabili patrc Abbone sumptus submi-
nistranle,decujusvitaemoribusetscriplisquiamul-
tarctulimus,nefastidiosi inmultiloquio simuslecto-

cunctis est. Si ergo tuisnos vis fidem accommodare B ri, stylum ad ejusenarrandumvertamus transitum.

sermonibus. postquam te his perfuderis aquis, die
tertia nostris temet visendum repraesenta obtuti-
bus. » Fecit seger ut sibi imperabatur, et ecce ante
transactos prsefati termini soles, dudum discolor
cnnctis naturali visebatur reinduta [/. reindutus]
specie. Quod ubi fratri illi perspicaciter crcdibile
apparuit, mox homini Dei qusefuerant actaindicare
curavit; a quosub terribili Christinominisinvoca-
tione interdictum suscepit ne hoc ulli hominum
ipse vel is qui sanatus fuerat innotescerent, quandiu
ipse sanctusin corpore maneret. In quareDomini
Christi et Redemptoris nostri imitatus exemplum
est, qui, sanatum a se alloquens leprosum, Vide,

Cap. XVI. Regiike monasicrium reformaturus adit.
Suos ibi relinquil, — Igitur cum hic Deo amabilis
hominibusque venerabilis Abbopersexdecim annos
continuosin a Deo sibi comraisso pastorali strenue
desudassetofiicio. Wasconiam proficiscitur. Est in
illis partibus monasteriura quoddam Squirs,utfer-
tur, antiquitus nominatum ; a modernis, contrario
nunc vocabulo, Rcgula vocitatum. NuUa quippe
religionisnorma,nullaautrarabonfieconversationis
saltem vestigia usque ad haec in codem loco appa-
ruere tempora. Id GuillelmusSanctionis filius, Bur-
degalensiura coraesac totius Guasconiae dux, audita
fama religiosffi vitsedoraniRichardi Floriacensium

ait, nemim dfxervt {Matth. vni, 4). Hajc nobis, post p abbatis, ipsi successoribusque ejus ad regendum

hujus sanctissimi viri transitum, prtefatus domnus
Elisiemus sub attestatione retulit verilatis ; quo;
nos, absqae detrimentoveriaugmentovefalsitatis,
simpliciter referre studuimus. Ille venerabilis Eli-
sicrnus, ante peractum ex quo ista nobis retulit
annum, laudabilis vitae diem clausit ultiraura.

Cap. XV. Ornamenta ecclesix ah eo facta, — Non
ahhorrere a reclo laudis creditur genere, si ea quoe
subipso vel peripsura ad ornatura domus Dei, quo;
estecclesi**., gestasivit, noster explicet sermo,raaxi-
me cum interSalomoniaca praeconiahocproecipue
laudeturquod terapluraDoraini raagnificis exstruxe-
rit impensis. Et quaravis ejus tenues copioe divitiis
nequeant locupletisSalomonis ada;quari ,tamen qua;

dudum comraiserat, ut in libro (13) quem de vita
vel actibus abbatura nostri loci scripsiraus^ plcnius
explanatum est. In quo loco, tam ab ipso venerabili
Richardo quamque a duobus ejus successoribus,
Amalbcrtoac Oylboldo,diumuUumque elaboratum
est, quo vere is locus, per habitatorum conversatio-
nem, vocabulo uterctur suo; nec quidquam utilitatis
actum. Post quos dum hic virbeatusAbboregimi-
nis adeptus essetgradum, quibusdam sibi persua-
dentibus quatenus co proncisccretur, respondebat
cum joco se illuc iturum quando eum satietas cepis-
set vitoi. Et quanquam id ipse ludens diceret,taraen
ita se post reihabuitcxitus. Fcrcbaturdcnique nulli
pra^deccssorum cjus post iter Guasconist diu viverc

prout pauper quem regebat locustempusque mali- D licuisse.Tandem ipsead jara dictara pergitpatriara.

gnum persuaserc, acta sunt, silentio non sunt digna
ohnubilari. Naraque antcriorem tabulara altaris
sanclo; Dei genitricis Marioi, ab antecessore cjus
domno Oylboldo auro construi coeptara, ad per-
feflumusqueperduxit,duascircurajaccntesargento
opertasaugmentarifecit,ct, ut breviter raulta per-
.<>lringamus,sexaltaria,taracjusquararaonachorura
suhipsiusrcgimine consistentium,devota intentio-
nc, argenteis sibi afnxispro^fulgcnt laminis : unum
videlicet,subnominePatris Benedicti Deo dicatura
ahud, sub nomine summai ac individuoe Trinilatis,
sancti quoque Stephani et sancti Aniani, necnon
sancti Joaanis evangelistae fratrisque ejus bcati

ejusregionisaditcomites^memoratiniiosGuillelrai,
Bernardura etSanctioncra,cumdera locuranonpro
suo, sed ipsorura disponit libilu. Et tunc quidem
prospcrcad sua rcdiit,quibusdam suorum,quasiob
tutelam loci, rclictis. Vcrura bi quos relinqucbat,
pcrfidiam Guasconura vcriti, et tuncinviti reman-
serunt, ac postraodum, multis a Guasconibus per-
pcssis injiriis, cura his quos illis veluti adjulorcs
miserat, ad eura revertuntur. Qui, corura inertia;
culpam forc [fuissc] nactus, alios mittit qui quod
priorcs neglexerant corrigere curarent. Illi, simi-
lia passi, legatos ad eum dirigunt, quid pateren-
tur intimant, ac, ni maturato sibi subveniatur, lo-

(13) Hunc librum excidisse, aut certe etiamnunc delitcscere dolendum cst.

407

S. ABBO FLORiACENSIS ABBAS.

i08

cum deserturos atque ad propria minitantur se * quam se oblitum illum sanctum habere virom in

rcgressuros. Unum hoc sjibi ex sentenlia comilum
notum fore [csse] mandant : liberiorem sibiquam
prius affuturam loci potestatem, si semel ad eos
ideat, et tamcomitibus quamque Amalguino vice-
comiti, quem ipse eis advocatum dederat, quid
ipse velit verbo tenus declaret : quos manere de-
creverit, mansuros; quos exire judicaveril, mc-
moratos polliccri principes vi se expulsuros,

Cap. WU.Altenun ejiis iler Regulamper Pictavos,
etc. — Tandemtalibasimpulsus allegalionibus, im-
pendentejam ullimo vocationissuoedie^secundo iter
arripit,hos ex monachis itineris comites assumens:
supranominatumRemigiura, mequequihcecscribo
Aimoinum. cumGuillelmo, suce venerantiae, juxta

cujus obsequio iter ilhid conficiebamus.

Cap. XVIII. Domi a Girakfo exceptus et a matre
Avnoini, — Nam, dum ad castrum, cui Albalerra
lAiibeterre] nomen est, tendere delibcrassemus,
repente dominus i)>sius castri nobilis vu*, nomine
Giraldus, post tergum nostrum celerrime adveniens
apparuit. Qui dum inquireret quinam essemus, et
beatumpatrem nostrum Abbonem adesse cognoTis-
set^gaudensobejuspra?5entiam,ait ad eum:(«Domi-
uum, inquiens, ndemq< emeam testor,me admo-
dum gaudere quod te, domine, videre merui;nam
bonitas et sapientia tua universo nostro pervulga-
ta sunt orbi. Unde, si tuse placet benignitati, hos-
pes tibi ero in hac nocte perliberalis, cunctaviclui

abbatum morem, lum bajulo (14). Jamque in via g necessaria tribuens. » Fecit ut dixerat, et usquc ad

conslitutus, legatis qui pro se venerant imperat se
antecedere, comites advocatumque certos de suo
adventu rcddere, ne moram colloquii faciant,dum
ipse adeosvcnerit, procurarc. Ipse, in nullo negli-
gens utilitatis ccenobii quod regebat, Pictavos per-
git,GuiUelmumilliusurbis adiitcomitem,pro juva-
mine possessionis monasterii sui, quse Salx dicitur,
calumniis advocatorum valde oppressai, eum roga-
turus.A quodie dicta, in qua sibi postsuam regres-
sionemabeodemcomitejusta defcrretur audientia,
pro re alia aliquanljisper inibi moras nectit.Forto
abbas monastcrii Sancli Cypriani in suburbio Picta-
vorumsiti,eidemsanctoconsanguinitateconjunctus
vocabulo Gislebertus, criminc falso impctebatur. Is

noctem permanens, etiam in obsequendo, famuli
fungebatur officio. Cumque juxta quamdam sui
juris ecclesiam nobis hospitium prffibuisset, ad
memoratum castrum incibatus abiit. Poslero die,
in statu pereeveransheslernffi benevolentiae,obviam
ei processit, praBmitlens per internuntios piscium
xenia, eumquealiquot deducens mi11iaria,tamip5i
homini Dei quamhis quihospitiigratiacomitaban-
tur, ducesviffilargitusest. Sic demumbenedictione
postulata atquc percepta, gaudens regreditur ad
sua. fla^c ideo retulimus, ut aperlc clareal huic
sancto viro nunquani defuissedivinum, ubihuma-
num putabatur defore auxilium. Nec tunc solum-
modo,verum in omnibus itineribus ejus, ac prffci-

eumhumillima detinuit prece, uti suse causse, quam G p^g p^j. universam quameatempestate tenuitviam,

sicut domini a servis, ita a cunctis per quos trans-
itus fuit, jucundus ipsius prsestolabatur adventus.
Porro nos eadem die qua de Albaterra promovi-
mus, transmeato EUa [Ile] flumine,unacum bcalo
Abbone, in villa, qua» Ad-Francos dicitur,hospitali
sumHS. Suscepit nos inibi genitrix mea,memorati
militisGiraldi consanguinea,vocabulo Aunenrudis,
cum quanta potuit humanitatis exhibitioue. Haec
devotionis et obsequii fervore circa eumdem Dci
flagrans hominem, obnixe orabat ut biduo apud
eam manere dignaretur. Quod ille vehementerab-
nuit, et, die data, suis ut viam maturato capiant
imperat,tumqueprimumquasipraesagiis brachiura

in proximoventilandam autumabat,interessedigna
retur.Sed cumimprobus subsedisset accusator, ma-
nifestusque fieri vereretur, vir Domini Abbo, qui
cunctis injuriam palientibus, quantum in se erat,
opem ferrecupiel>at,litteraseidera propinquo suo,
exsuaparto abbati Cluniacensium Odiloni,cui idem
monasterium subjectum erat, perferendas tradit;
quae vidclicet litterse et ultimo! epistolarum ejus
existunt, et apud nos cum reliquis (15) conservan-
tur.Ipseiterquodcoeperat maturare contendit. Nos
ergo quintapostquaraibiadveneramus die,celebra-
ta omnium sanctorum solemnitate, quintaaiquefe-
ria inde progressi, per Karrofcnse [Charroitx] mona-

stcrium,adNantoliacumdcvenimusccenobiolum,in j^^^ qu^ pQgt percussus est, dolere sibi pra?dixit

honore sanctissimi patris Benedicti fundatum;unde
digredientesSabbatorum die, Engolismara(10) ad-
yenimus; a qua urbe die Dominica egressi, dum
incerti pro advcnientis noctis hospitio, ac idcirco
ma>sti inccdcremus,ostendit Dominus nobisncqua-

(i4)Bajuliabbatiserant cjusofficiales domesiici,
qualcs erant capellanus, procurator et sijjilli cus-
tos. Adi Glossarium ad Matlhseum Parisium. llic
bajulus venerantise ahbatis videlur esse gerulus si-
giili, in quo exprcssa erat imagoabbatis, autcerlc
capcllanus, qui pedum paslorale ante eum gestaro
solebat. Et quidcm ferula Abbonis post cjus mur-
tem in Fraiciam, id est Floriacum, remissaest,
lestante Ademaro monacho in Chronico.

(15) Joannes a Bosco hicnotat Papyrium Masso-

Cap. XIX. Regulam tandem appellit. — Inde ad
Dordonffi[/a Dordogne] tluenta ventum; quoenavi-
gato amne, Guasconiffi fines ingrediuntur. Trans-
meantibus Dornoniam, antequam ad praifalum
veniatur Regulffi coenobium, Droth (17) torrens

num, qui Abbonis epistolas penes se habebat, cas-
que magno reipublicse detnmentooccultas reline-
bat;atnunceascditashabemus ex codice Pithoeano.

(16) In monasterio S. Eparchti, vulgo 5. Cyhar,
Engolismce hospitatus est, texlc Ademaro ejus
loci monacho.

(17) Sic legitur in ms. codicequo ususest Joan-
nes a Bosco, tametsi Aroth seu Codrot edidit, du-
bius scilicet utrum legendum esset.

409

PROOEMIA. - VITA S. ABBONIS.

4i0

occorrit, quem dum transire esset necesse, vir A

Dei Hntrem, quae perexiguaillo habclur in fluviolo,

dum a5cendit,eaintrorsusalatoso littore relabentc,

cingulo tenus pene in aquam decidit. Mirum dictul

Testigiis paululum madefactis, in reliquis indumen-

Us Tiz tenuis apparuit humor.Transmeato sane hoc

pessimi occursus torrente, postero die ad monaste-

rium Rcgolse yentum. Et prirao quidem die, cum

quiete manserunt ; secundo sane, inter nostros et

Guascones jurgium propter cibaria equorum ad

Tespcrum ortum Tixque a majoribus sedatum est.

Quodubi in crastinum Tenerabilis pater Abbo eom-

perit, suos Tehementer redarguit cur inermes et

interinfensamsibi gentem bellaciercnt, monebat-

que patientiam serTare, donec ipse cum comite ac

loci adTocato colloqueretur qui jam jamque afTu- |>

tori credebantur. Tum demum suas suorumque,

qoosprimitusibidemreliquerat, injuriasad libitum

ultam iri pollicebatur. His ac similibus verbis suo-

rum f uribundos sedare tentabatanimos. Erat ea die

eelebris aniTcrso orbi beati pontiflcis MartiniTuro-

nici solemnitas, et sanctus vir magna cordis ac

corporis alacritate missarum festiTa celcbravit so-

lemnia. Qua die et sequenti, quce Dominica fuit,

idem Dei famulus Abbo, post sancti sacrificii per

soipsum oblationem accorporisrefectionem, mon-

tem in quo monasterium situm est undique pcrlu-

strans, laudare simul ac mirari non solum loci

firraitatem, verom etiam maximorum quee inibi

foerant^edificiorumfundamenta coepit. Horumita-

que locorom situm, a sancto riro laudatom, suc- G

cinctim Ittteris mandareopportunura fore credimus.

(LkP.XX. Regulxsitus. Cassinogilum, Regulensium

factio in Abbonem, Abbonis plaga. Interitus. Sedi-

tiosorum furor, Abbonis funus, Sepultura cum solitis

vtstibm. — Monasterium Regulse^in honoreprincipis

apostolorum Deo dicatum, in monte est positum.

Qui Tidelicet mons a tribus lateribus, oriQnta>i,

aqailonali et occidentali, aliis cingitur montibus ;

a meridie Garonna Tallatur ilumine periculosaque

vallis Toragine. Ab oriente inter ipsum et alterum

montem Tallis existit perangusta, per quam fons

meat, quam incolce Mosellam nuncupant ; simili

modu ab occidente alterius fontis rapido alluitur

carsu, cui Mosa nomen est. Haec nomina a Francis D

ilHs imposita flestimantur» qui a Magno Carolo ad

tuitioocm proTinciae ibi relicti sunt. Non longe

qoippe ibi abest palatium ipsius magni principis

Cassinogilum, sed quasi tribus milliariis, in quo

idemimperatoruxorem suam,Ludovici Piimatrem,

graTidam reliquit, dum contra Sarracenos expedi-

tiooem inHispaniis ageret. Quod ct Heinardus vitae

illios relator scribit, et nus in libro miraculorum

sancti patrisBenedicti breviter expressimus. Locus

sane Regolse ob supra dictam positionem non faci-

le hosfiom patuisset accessui, nisi abaquilone parva

ei adjaceret planities, cui conditor municipii vel'
utqiiidam volunt, civitatis, turrim quadris lapidi-
bus oxstructam oppt)suit, qiiac nunc ruinarum
tanturamodosuarum indicia prsefert.Igitur tam hu-
jusquamcsetcrorumsediOoiorumdirutosparietes^et
per devesa totius montis latera propter firmam
csementi tenacitalem dependentes, horaoDei con-
spicatus admiraasque, Iseto nobis arridens vultu,
inOt : « Potentior, inquiens, nunc sum domino
nostro rege Francorum intra hos iines, ubi nullus
ejus veretur dominium, talem possidens domum.
Sed heu proh dolor ! aliter quam ei ac nobis utile
fuit, hujus loci parabatur possessio.

Deniquc malignorum factio qui illis quos ipse
sanctus pater ad eumdem miserat locum irrogavo-
rantinjurias, in id jam conspiraverat ut, ex quali-
bet occasione commoto tumultu, tanta famulos
ipsius csedis contumelia afflceret, quatenus nec ipse,
nec quilibet alter, eos ulterius adire auderet. Quod
vero nfiortem illius inter dolos machinata sit non
Tere scitur, nisi quia is qui eum percussisse dici-
tur in jurgio nostris dixisse fertur pro nihilo so
ducere si lancea ventrem ejus transfbraret.Seeunda
igitur feria, qua sancli confessoris Brieii agebatur
feslivitas, monachum, qui hos esse dicebatur ma-
chinatus dolos, sanctus pater nosler Abbo increpare
coepit, quod, sine ejus licentia de monasterio egres-
sus, foras manducare prsesumpsisset. Hic Anezan
nomine dicebatur proprio, gente barbarus ac voca-
buIo.Qui dum sancti viri increpationem se patien-
ter ferre simulat, sed circumstantibus contumacia^
verba respondet, subito auditur clamor mulierum,
juxta morem (18) gentis illius, ubi seditio oritur
autmors hominis intervenit,concIamantium.Tum
ille perfidus, solo nomine monachus, ad eos qui se
circumstabant infit : « Nnnc, inquiens, dicetur
meo monitu hoc esse ortum scandalum. » Cuiqui-
damexhis qui aderant: « Si,ait, idmetuis,nobis*
cum ad hos sedandos progredere motus. Verum eo
differente, ad nostros reprimendos is qui monita
dederat cursim progreditur. Causa autem ortae
sedilionis hsec erat.Tam Francisquam Guasconibus
se alterutros conviciis lacessentibus, unus Franco-
rum, nimium impatiens convicii domino suo illati,
conviciatorem baculo inter eervicem et scapulas
ictum humi prostravit.Eo pro8trato,tam nostri quam
seditiosi semet mutuo lapidare coeperunt. Interea
vir Domini Abbo, intra claustrum monasterii resi-
dens et quasdam computi ratiunculas dictitans,
tumultuantium clamore exaudito, foras ab inferiori
montisparte progreditur, et adrcprimendos suos,
quisuperiora occupaverantloca, festinans, ab uno
advcrssepartis satellite lancca tam validevulneratur
in Isevo laeerto ut interiora costarum adactum pe-
netraretferrum. Qui purcussus non clamavit, non
titubavit, aut cadeatium more loco motus est.

(18] Hanc vocem esse Biahore ex Pithoeo observat illustris Petrus de Marca in Histoi*iae Bearnensis
lib.iii, eap. li.

4U

S. ABBO FLORIACEiNSIS ABBAS*

412

verumtanienJioclanlumdiceiis:« Isteyait^seriohffic A videndi, eadem die cum quibusdam aliis ibidem

fcci t, « ad domum ubi sui famuli hospitium habcbant
a*cendere coBpil. Sustentabat autem eum frater
quidam,nomineGuilleImus,cuJussuprameminimus
Ego,vestigiacjus persecutus, conspici» superlimen
domus,quam vir sanctus ingressus jamerat,partcm
coagulati sanguinis. Interrogansque de quo foret,
hoc a Dei homine responsum accepi : « DtJ me,
inquit, est, testor Dorainum; » conlinuo mihi stetere
Goma?;horrorque infusus corpori raucisonam red-
didit vocem. Nondum enim quispiana animadver-
terat eum in carne esse vulneratum; sed tantum
indumenta oestimabamus fuisse perforata. Itaque
aio ad eum : Quanam in parte, inquam, tibi do-
mino meo illatum vulnus est? Tum, eo elcvantc

advenerat, coque viso, ad metatum suum, quasi
milliario ac semis distans a monasterio,scccsserat.
Is, ubi nostrae miscria^nuntium accepit, ad noslrum
auxilium cum suis vclocitcr accurrit.

Hi ergo corpus beatum,quod adhuc ia domo, io
qua animam Greatori reddiderat, super nudam pene
humum jacebat, tapeti impositum, ad nos usque
pcrtulerunt^nostrisproptercaliginemnoctiseelaus-
tro monasterii minimc exire audentibus. Dubitatum
aliquandiu cst quonam in loco poni deberet.Tunc in
commune placuit ut, quando innocenter ac pro
veritate quas Ghristus est interemptus erat, in
ecclcsia poneretur, ubi usque ad diluculum fcriai
quarta;, duabus videlicet noclibus unaque die, eum,

brachium utplagam detegeret, repente ab intimisB cum quanta potuimus psalmorum et lacrymarum

costarum recessibus unda sanguinis prorumpens,
manicalaxiorispelliceae excipitur.Verumipse nihilo
tristior, nec vultus colore mutato, cum me trepi-
daremagis magisque sensissettam ex facici permu-
tatione quam ex verbis querimonia;, alacri vultu et
pene ridenti similis, ait : « Quid tu, inquiens,
ageres, si ipse vulneratus esscs ? attamennoli me-
tuere; quin potius foras ad nostros progredere,
eosque ad me renire facito, ut haBC sedentur turbse. »
Quod cum fecissem,illique obtemperantes ingressi
essent, ip$e, jam exsanguis factus, inter manus
discipulorum famulorumque »e sustentantium,
IdibusNovembrisspiritum reddidit. Retuleruntau-

devotione, insepultum servavimus. Referri nequil
qui luctus quive^gemitus abhis qui ad eumvisendum
e propinquis venerant locis editus sit, cum eum,
quem viventcm cernere concupierant, mortuum
conspiciebant. Gontemplabantur sane vultum ejus
adhuc sudario nequaquamopertum, qui dormicntis
potius quam mortui speciem ex rubore prjEfcrebal,
et lacrymis opplebantur; incredibileque, cum
adviveret,videbatureumtamingentempostobitum,

non solum a suis, verum etiam lacrymosum ab
extraneishabiturumplanctum.Namquiliberadvcni-

rct,nolus seu ignotus,ej usviso corpore,sivc post tumu-
lationem sepuIcro,continuo in lacrymas prorumpe-

tem qui ejussanctum nBemvideremeruerunt[nam n batMatutino sane tempore ferice quart®, cum ipsis

% J J I. fi ■ A • ^^ "^ • _1 i 1. 1* #• *• L ^^ j-L l«^m

ego obsedandos tumultnantes forinsecusremanse-
ram) hunc ipsius ultimum fuisse sermonem : <« Mi-
serere, inquiens, Deus omnipotcns, animae meoe,
locoque ac congregationi, quam nunc usque te
concedente rexi. » Et ille quidcm hsec effatus, ut
praedictum est, animam efflavit.

At seditiosi domum ,in qua bcatus pater j am def un-
ctus a suis lamentabatur, circumdantes, obseratos
succideruntcardinesostierum.Sicqucfurensingrcs-
saturba,aliquibusvulneratis,cubicularium viri Dei,
Yocabulo Adelardum, quicaput domini sui propriis
genibus suppositum lacrjmis rigabat; ad neccm
usque fustibus prscacutis ac lanceisconciderunt; qui
segrum usque ad tertiffi ferioi dilueulum protrahens

quibus indutus erat vestimentis, uti mos est sepelin
interemptos, illotus etiam, lapideo turaulatus sar-
cophago,m interioribus cryptae, ante altare sanctis-
simi patris Benedicti. Etquidem satis decentissime,
si non ei tam insperatus contigisset finis vitae. Sed
Scriptura testc novimus qaidi justus^ quacunque mor-
teprmccupatus fucrit^ in refrigerio erit {Sap, iv, ').
Gap.XXI. Sociorum ejus reditus Floriacum, Abbo-
nis mors luctuosa, S . Bencdicti celebre festum\Deccm'
bri, — Nosigilurquartoatumulatione sancti corporis
dieinde digressi, per biduumavicceomite Amaluino
ej usqucuxore Roscmberga detcn ticharilativo sumus
affectu. Cujus mulicrisbenignissimam crganostros
compassioncm, nobis ad conclusionem voluminis

spiritum, defecit ac mortuus est, sepultusque in ^ tcndentibus, breviter memorarc congruit.Nam ipsa

claustro monasterii, juxta quem quoque custos

equorum ipsius sancti postea tumulatus est. Qui,

tunc quidem vulncratus, usque ad dicm festivitatis

sancti Andreoe languit^sicque obiit. Gu^lerum tantm

cladis compilatores,certissimcagnoscentes bcatum

obiisseAbbonem,certatim cuncti infugam vertuntur

itaut, terris reddito dic, ne mulieres quidem in uni-

versis forensibus ipsius villac invenirentur domibus

Quatriduo post obitum sancti viri morati sumus^

commorante semper nobiscumob custodiam nostri

quodam honorabili viro, nomine Guillelmo, Orioli

filio. Qui videlicetGuillelmus, gratia beatum virum

viro suo ut vulncratos etiam nolcntes rclinerel sua-
sit. Retentis autcm ipsa cuncta tribuit Ticccssaria,
non solum languentibus, verum etiam eorum ser-
vientibus, atquc equis, qui omnes sexdecim (li^'
erant nuniero. Medicum ipsa quacsivit, ciquc pvo
sanandis a^grisipsa pretium praebuit. A me quoquo,
ut tum eis remanerem, non solum mansueta protHs
verum quadam imperiosa consanguinitatis exegit
auctoritate. Hi vero qui sanievaserc, a procuralo-
ribus cjus, ipsa pra*cipicnte, per omncs ipsius pos-
scssioncs qua; in itincre erant, honorificc susccpti,
tristemtantidolorisnuntium per omne spargeutes

(19) Hic «rat illis temporibus abbatum comitatus, qui etiam subinde uUra modum auctus e»t.

413

PROOEMIA. -^ MIBACULA S. ABBOMS.

4i4

tier,taudein Floriaco coenobio iululerunl. Quis tunc A
luctus quire dolor lotam noslram sanctam invascrit
cungregationcmysermoexplicarcnonsufficitcumab
hisquoquequibusejusgravilasoncrosavidebaturjn-
consolabiiilerlugeretur. Auxit huncingcntcm dolo-
rem adventus plurimorum abbatum in imminento
sancti pairis Benedicti soleronilate, qua^ in mensc
coliturDecembri,confluentium. Horum alii ab ipso,
obquasdamordinandasutilitates, erantevocati ; alii
saarum necessiiatumcertis ex causis eumconsuUuri
advenerant ; inter quos rcvercndus Cluniacensium
abbasOdiloaderat,charitativolaudabilis in Domino
familiaritatis glutino ci in omni sua conjunctus
vita. Talium itaque prsesentia, et ipsius abscntia,
propter quem venerant, ingercbat mcestitiam^et no-

siris ampliorcm addebat dolorem quod iali forent
pastoredcsoIati,cuiprudcns consilium aliorum ex-
peteront prtelati coBnobiorum.

HaBC de vita, moribus ct actibus, nccnon martyrio
sanctihsimi patris nostri Abbonis, partim a (Idelibus
viris audita, partim a nobis visa, ad te, reveren-
tissime clericorum Hervee, ut tua sanciitas petiit,
veraci pro posse relaluscripstmus.Nunc tuam expos-
cimus benignitalem quatcnuspro nobis Domini im-
plores clemcntiam, ut, si quidforte eum in nostra
offendimus narrationc, ipse sua piissima indulgere
dignctur miserationc; et, qui ejus sepulcrum
dignatus cst miraculis illustrai*e, mihi facultatem
dignctur conferrc, in scquenti volumine, ea ad
laudem nominis sui fldelibus manifesiarc.

MIRACULiV S. ABBONIS,

Eodem auctore Aimoino.

i . Anno incarnaiionis Dominico! millesimo quarto,
indiciione secunda, die mensis Novembris decimo
tertio, roariyrizaius esi venerabilis abbas Abbo,
cnjns dies passionis cum ccleri transitu, tum sancti
Bricii, lum eiiam festivitate cujusdam sancti, no-
mine Herardi, insignis habetur : cujus sancti caput
in monasierio Begul8e,reliquum corporis in quadam
ipsius ccenobii cella humaium servatur. De quo,
qiiis fueriiquidve egerit, usque hodie in scripiis nil
aliad reperire quivimus quam diem transitus ejus.
Porro de honorando patre nosiro ea qurc per eum
Dominas operari posi ejus iransitum decrevit mi-
racala, lilieris mandare dignum duximus ad no-
titiam posierorum. Dum igitur adhuc inhumatum
corpus <)jas in ecclesia servaretur, cuidam debili,
quem longa vis febrium maceraverat, per visum
revelaiom esi ui, si sanus esse vellet, dexteram
manam ejds ablui aqua posceret, ipseque eam in
poiam sumerei. Quod cum a domno Bemigio mo-
nacho, ejus loci postea prseposito, poposcissei ac
impeiravisset, hausto potu pristinie restitutus cst
sanitaii.

2. Dein vero, die secunda obitus ipsius sancli
viri,anaexhismu4ieribus qua; clamore suo scditio-
ncm conciiaverani, mente capta totoque nuda cor-
porepcrecclesiam roiabalur. Post heec lepra per-
cu^sa ei a consortio hominum expulsa, usque ad
finem vils non est mundata.

3. Porro dic quarla, dum custos ccclesioe duas
Ittcemas (20) mensuras semipedalis post synaxim
completorii accendissci, unam ante altare sancti
Petri posuit, alteram ante sepulcrum martyris Ab-
Iionis. Cumque ad matutinos surrexisseidesignan-
dushymnos, eam quam coram altare sancti Petri
po5uerat, arsam repcrii; illam vero quam ad ca-
pai tumbae saucti viri posuerat, pene integram se

(20) Lucernse nominc hic cereus intelligitur.

B reperisse professus est ; quoi usque mane sequentis
diei pcrdurassc visa est.

4. Ca;cus quidam erai Peiragorici pagi, cui per
visum revelatum cstut,si viderc veliet, sepulcrum
hujus sancti expeteret, utejuunterventu aDomino
lumcn reciperet. Qui cum juxta prffiostensam vi-
sionem ad locum Begulse accessisset, ac ad sancti
tumulum aiiquantas pcrvigiles duxisset noctes, vi-
sum recepit. Unde, partem hffireditaiis suce saucio
Petro ac beato Benedicto, necnon sancti martyri
Abboni illisque famulantibus largitus, ad propria
rediit.

5. Alter quoque cfficusde pago Burdegalensi, per
visum itidem admoniius est uti monasterium Bc-
gulffi adii*et : inibi esse sanctum, per cujus meritum

G Dominuseilumencondonaret Qui prfficeptoparens,
locum adiit, spatio ferme dierum octo (2i) ante
sancti tumbam pernociavii. Una Tcro nociium,
dum fratrcs ad matutinos surgerent hymnos, pue-
rum ante se ja:entcm excitavit, dicens : « Surge,
ui pariter matutinalibus possimus intercsse offi-
ciis. » Cui cum ille non se habcre ubi accenderet
lumen, obtendcret : « Video, aii, lucernam anie
altare sanctffi crucis ardentem. » Ad hffic puer :
€ Si vides, inquit, vade, et eam huc defer. » Abiii
ille, ct apprchcnso lumine, in superiora crypiffi, ad
eos qui psalmodiffi insistebant, absque ductore
ascendit. In crastinum, fratribus cuncta quffi sibi
acciderani referens, ad rcddendas Deo laudes
eorum mcntcs accendit. Fideni verbisejus accom-

^ modabat tam decora canities quam etiam vultus, ac
iotius corporis honcslus status.

Semper qui proprios meritis exornat amicos,
Et dai Floriacos ccelo florcre patronos,
Prffistans perpetuam post carnis funera vitam.

Amen.

(21) Nondumergonovcnarum, quas vocant, usus'
obtinebat.

4(5

S. ABBOiNIS FLORIACENSIS ABBATlS

416

NOTITIA LITTERARIA IN S. ABBQNEM.

, (Apud Oudiaum., Scripi, eccles,, toin. II, pag. 509.)

S. Abbo Floriacenis abbas et martyr, sive Sancli A
Benedicti ad Ligerim, in episcopatu Aurelianensi,
vir doctus ac sanctus, cujus doctrinam varia ab illo
scripta opera probant, cujus sanctitatem cffususad
conservandam observantiam ordinis atque oblatus
sanguis testatur. Meminere hujus Abbonis, ut infra
quoque dicemus, Sigebertus in Catalogo Scriptorum
ecclesiasticoruniy cap. i39, etin Chronico ad annum
990, et Senatus quoque Bravonius, sceculi xii
scriptor, in Vita S. Oswaldi, apud Surium ad diem
15 Octobris. Ex quo cognoscimus hortatu S.
Dunstanni, dum in Anglia moraretur, illum scri-
psisse Passionem B. Edmundi regis et martyris^
quam habemus apud Surium tomo VI, ad diem
20 Novembris, et quse manuscripta exstat in bi-
bliotbeca privataLumleiana in Anglia, atque etiam B
in Regia Galliarum bibliothcca, codice ms. 3801,
fol. 66, Exstant hujus Abbonis opera nonnullaim-
pressa, alia temporum lapsu interciderunt. Scri-
p<erat libros dialecticos et astronomicos, ut testatur
Aimoinus in ejus Vita, cap. 3, quos injuria tem-
porum nobis abripuit. Ejusdem Commentnrius in
Victorii Canonem paschalem, quo Cyclos annorum
ab incarnatione Domini ad sua u>que tempora
juxta veram Evangeliorum fidem correxit, lapsu
temporum interiit: ctgus memuriam nobis reliquit
Sigebertus in libro De illustribvs Ecclesiae scripto-
ribus^ cap. 139, his verbis : Qud7itum valuerit in
utraque scientia ostendit, cum super calculum Victo-
rii commentatus est ; quem ac sua usque iempora
adductum, ad annos postea circiter 1595 dilatavit. G
Apologeticus quoque Abbonis ad Hugonem Fran-
corum regem (22) pro immunitatibus monasterii
Floriacensis j periit ; cujus exstant fragmenta apud
Aimonium in Vita Abbonis capp. 8 et 9. Jam ad
opera impressa veniamus. Exstat Epitome de Vitis
Romanorum pontificum XCI^ collecta ex Anastasii
Bibliothecarii Historia pontificia, et cum eadem
Moguntiae anno 1602 in 4 excusa, studio atque
opera Joannis Bussei Noviomagensis, soc. Jesu
theologi. Vita sancti Edmundi Anglomm regis et
martyris, quam dum in Anglia commoratus est a
Dunstano rogatus scripsit, exstat apud Surium ad
diem 20 Novembris. Epitome seu Collectiuncula
canonum sub certis materiarum capitibuSy quam edi-
dit Joannes Mabillon, tomo II Analectorum, pag. D
248 et sequentibus, ubi varia praeludit De scriptis j>
tam editis quam deperditisAbbonis abbatis, dequo '^^
etiampluribus agit saeculo VI Sanctorum ordinis divi '^^,
Benedicli, Hunc autem huc attulimus ob Epitomen ^
canonum quam Labbeus omisit, nondum quippe
evulgatam. Audio recenter a Placido Porchero, ^

(22) Vid« infra, col. 417. i

Benedictinoinim Sancti Germani Parisiensis biblio-
thecario, Epistolas Abbonis nonnullasin manuscri-
ptis codicibus quibusdamPithoeanis inventas, quas
bibliotheca queedam Parisina asservabat, quasque
haud dubie eruditi hujus regise urbis viri dudum
latere ineditas non paterentur. Harum unam ad
abbalem Fuldense*n edidit Stephanus Baluzius, to-
mo I Miscellancorum pag. 409 ; fragmenta autem
aliarum dcdit Aimoinus in Vita S. Ahbonisj Epi-
stolarum quidem duarum Bemardum abbatem Bet-
lilocensemy hiyus Vitse cap. 10. Alterius ad Gregorim
VyRomanumpontificemj ibid.cap. 12. Denique epi-
stolae hexametris vcrsibus ad Ottonem imperatorem
script®, ibid. cap. 13. Has olim Abbonis epislolas^
viderat Joannes Baleeus, Anglus, quippe quarum
assignatis earum titulis ipse meminit, inopere suo
De scriptoribus Angliaej ubi de Abbone ita habet :
(c Abbo, Floriacensis coenobii abbas, Gallus, palria
Aurelianensis, scripsit Vitam Eadmundi martyris,
libris ii; Apologeticum adFrancorum regeslibrum i;
Super calculo Victorii lib. i; Additiones in eumdem
lib. 1 ; De motibus stellarum lib. i ; De planetarum
cursu.Iib i;Demonstrationesastronomi(e Iib.i;CoDtra
episcopum Aure1ianensemIib.i;Rudimentapuerilia
Hb. i;CategoriarumspirituaIiumIib. i; De computo
lib. I ; Homilias in Evangelia lib. i ; De ccena Domini
Iib.i;EpistoIasadGregoriumV,RGbertumregem,im-
peratorem Ottonem, Bernardum Bellilocum, Odilo-
nemCIuniacensem.De sanctoStephano protomartyre
sequentiam unam etResponsoria queedam edlditCir-
culosannorum incarnationis Dominicse ad sua usque
tempora correxit. Obiit anno 1004, a suis monachis
interfectus, cujus Vitam scripsit Aimoinus Fioria-
censis. » Hffic Baloeus, qui ex occasione AngUssuis
hunc, Gallum, inscruit,forsan quod ejusOpcra roa-
nuscripta simul omnia haec in Anglia invenissel.
Epistolae porro istx cum Apologetico ad Francorum
regem hoc anno 1687 editce sunt atque immisssc in
Operaposthuma PetriPithoei Trecensis, quffi tribus
in folio voluminibus et prelo Galliarum regiopro-
dierunt,magno hujus insignis viri qui ab annisccn-
tum vel circiter obiit, multaque manuscripta reli-
quit, honore et desiderio. Exstat Apologeticus ist
A bbonis cum Epistolis variis tomo I, pag. 393 et d<
sequentibus ad pag. 429. Quod dizimus de a^tat
ejus,cognoscipotestcx eo quod Apologeticum suun
ad Hugonem Capetum flliumque ejus Robertuno
Galliarum reges, scripserit. Nam hos ct Ottoner
tertium imperatorem ovyxp^vouq fuisse, apertum si
tis est. Idcm indicant Epistolx A bbonis plurcs a
GrcgoriumV summum pontiflcem alque aIios,qu
nunc imprcssoi exstant. Hujus Abbonis Vitani i

41'

EPISTOLiE.

41»

mortem Mnclissimc obiiam die 13 Novembris, In-
dictione ii, anno Christianae salutis 1004, inmona-
sterio Squirs seu Regulse ad Garumnam indioecesi
VasateDsi,descriptam ab Aimoino monachoFloria-
cen>i,ejus discipulo ac comitc, qui prsesens aderat,
habes in Bihliotheca Floriacensi^ pag.299, cum ali-
quotejusdem viri miraculisinsertam,sludio Joanuis
a Bosco, Coeleslini, anno 1605, Lugduni, apud Ho-
ratium Cardon. Sigebertus attamen in Chronico
cffidem ejus, minus castigate, ad annum 1003 re-
tulit, aliosque etiam summos chronologos in erro-
rem induiit. Videnti quoque Glaber Rodulphus
iib. ui, cap. 3, Joannes Trithemius ct recentiores
alii, cum Labbeo in Dissertatione historica Le
imptoribus ecclesiasticis a Belinrmino recensitis.

hh, XII SuppUmenti Chronicorum^hA annum Q82,qui
eum Alhonem perpcram vocat ; Carolus Saussclus
in suis Annalihus Aurelianensihns, lib iv, cap. 8 ;
atque imprimis conservator Epistolarum Abhonis,
Petrus Pithoeus in Collectione seu CoUectaneo ve-
terum historias Francicx scriptorum, ubi ex veteri
membrana Vitam hujus Ahbonis habes,quam cita-
tus Ralspus Aimoni seu Aimoino potius Floriacensi
monacho attribuit, ut Labbeusscribit. Ibi interalia
exponitur quomodo, seditione inter Vascones et
Francos coorta, lancea interemptussit, quod anno
1004 contigit, Idibus Novcmbris, natali die sancti
Rricii, qui dies ctamonachis in honorem Abbonis
cclebratur : undc omnino diversus est ab abbone
illo Sancti Germani Parisiensis monacho et poeta,

tomo I, pag. 22 ; Joannes Mabiilon., loco citato , B qui anno 886 et 887 floruisse legitur ; JoannesMa-
Gerardus Joannes Vossius, lib. ii De historicis Lati- billon in Actis sanclorum ordinis divi Benedicti, s6B-
fus, cap. 4i,pag.mihi 354 ultimceeditionis, etpag. culo sexto, parte i, pag. 39, editionis Parisiensis
331 editionis primee; Jacubus Philippus Rergomas, apud Carolum Robustel a. 1701, in fol.

MONAGHORUM FLORIACENSIUM

EPISTOLA ENCYCLICA DE CiEDE ARROMS ARRATIS
(Apud Raluz., Miscellanea, tom. II, pag. il4.)

Universis abbatibus Christique fidelibus quoquo G ahbatem nostrum Abbonem excessi&sea sfficuloco-

locorum habitantibus, Floriacensis conciola dejec-
iaet Patre viduata.

Fletapene aJ)sorptis,do]orecontritis,manum por-
rigite spiritalis auxilii, Patres sanctissimi, per affe-
ctum fratcrnfle charitatis. Pane moeroris potuque
aaiariludinis cibati, vestris orationibus mereamur
recreari,quorum cithura lcetitim versa est in iuctum
mu^liliap, quorumorganumluctuose sonatlamen-
tam, et jucunditas vocem tantummodo flentium.
Perveoit gladius doloris usque ad animam,dum de-
ploramus pro sanctae religionis studio domnum et

ronatummartyrio, qui Wasconum gladiis felix pro-
meruit feliciter beatorum martyrum socius fleri ;
cujus animse contagia vestra oratio abstergat, qui
vestriamatoromniumque Christi servientium verus
semper exstilit dilector. Nobisquoque, quosorpha-
nos reliquit, fraternissuccurrite votis, et Deum om-
nipotentem placatc oratiunum hostiis, ut dignetur
sua gratia gregem decapitatum et pio Patre orba-
tum consolari. Obiit Idibus Novembris, die natali
sancti Rricii.

SANCTI ABBOINIS

ARRATIS FLORIACENSIS.

EPISTOL^ ET APOLOGETICUS.

Prodierunt in Operibujj posthumis Petri Pithoei, Cod. Canonum vet. Romanae Ecclesiae
Parisiis, typis regiis, anno 1687, ad calcem tomi I, pag. 393, ex bibliotheca illustrissimi
D.D. Glaudii Lepellotier, regni administri, regii aerarii prsefecti et supremi Galliarum
senatus prsesidis infulati, otapud Galland., IHblioihecoe Palrum tom. XIV.)

MONITUM EDITORIS PARISIENSIS,

ILrprodeitnt , erudUe lector, varias inter Petri et Francisci Pithxi fratrum lucuhrationes, quse inter eas
r^i^rtamnt Abhonis Floriacemis olim ahhaiii celeberrimi opuscula , et quorum huc usquenonnisi fragmenta
'*^Aimoino ejus Vita: inserla comparuerant, Elcgantiorem in his cuitum ornatumque non requires, nwdo
-na meminerts sxculo bonarum artium purum feraci. Sat bene, opinor, leiUm actum existimabis^si nfpvi seu
'^ijuiffeditutc^ orationis rcrum fruclu cumpmsentur. Non ad cloqiicntiai aut eruditionis jactationem scripsit

419

S. ABBONIS FLORIACENSIS ABBATIS

420

Abbo, Reltgiosi proposUi itnaXy nikil flagrantius desiderahat quam, solutum curis rerum hvmanarum, itn
tumultu remotumy beato otio perfrui.Verum ad monasterii procurationem cum vocatus fuisset, multis negotiis
implicitus est et constriclus, coactusque nonnunquam de re vili, de possessiunada, de decimis aliisve juribus
infestissime contendere cum prwpotentibus viris, eA prwsulibus ; et adcersm corum vim et insidias, Christianis-
sirnorum regum, et summorumpontificum auctoritatem implorare, Postremum hoc poiissimum prcBstitit Apolo-
gelico et aliquot ex epistotis, De Abbone vero ipso cur nihil dicamus, in causa sunt veterum et recentiorum de
eo testimonia qucs subjicimus.

VITERUMETRECENTIORUM DE S. ABBONE TESTIMONIA.

Fulberti, episcopi Carnotensis, epistola2[.

Pleno virtutis, et gratia circumfuso, charissimo
Patri Abboni, Fulbertus suus. Quanam te resaluta-
tione digner, o sacer abha, o magne philospphe ?

SigebertimonachiGemblacensis,in libro De illustribus
Ecctesiae scriptoribiis, capite 140.
Abbo abbas Floriacensis quautum valuerit in
utraque scientia ostendit, cum super calculum Vic-
torii commentatus est. Marlyr obiit.

Ejusdem, in Chronographia, ad annum 99 i.
Abbo abbas Floriacensis, qui super calculum Vi-
ctorii commentatus est,

Senati Bravonii, in Vita sancti Osvaldi.

Porro in monasterio Rameseiae Abbo Floriacen-
semmonachumdegcrevoluitmorumsanctitateprai-
ciarum, et litteris egregie eruditum, ut monachos
doceret, scholis prieessct, et tum regularem sive
monasticam disciplinam, tum htlerarum scientiam
promoveret. Is Abbo, Dunstani hortatu, beati Ed-
mundi regis et martyris passionem accurate con-
scripsit. Tandem Floriacum reversus, et ilUc abbas
effectus, a suis monachis occisus est.

Trithemii abbatis, libr o De scriptoribus ecclesiasticis,
Abbo,Floriacen3is monasterii abbas,ordinis San-
cti Benedicti, vir in divinisScripturis jugi icctione
et studio exercitatus, et in ssecularibus disciplinis
egregie doclus, vita quoq^ue et conversatione in-
signis, et usque ad martyrii coronam dignus com-

probatus.Dum in Vasconia verbum Dei praedicaret,
^ fidei chrisliaiiae teslis sanguinis effusione factusest.
Scripsit super calculo Victorii librum unum, addi-
tiones ineumdcm, librum unum,et qu«edain alia.
Claruit temporibus Ottonis primi,anno Domim970.

Jacobi Philippi Bergomatis, Chronicorum libro xii,

ad annum 982.

Abbo etiam Floriacensis abbas : vir in divinis
Scripturis admodum exercitatus, atque in sfficula-
ribus disciplinis egpregie doctus, ita (juoque-el mi-
ra conversatione insignis, etc, ut Trithemius.

Conradi Gesneri, in Bibliotheca,

Abbo Floriacensis coenobii abbas, Gallus, Aure-
lianensis, scripsit VitiB Eadmundi martyris libros
duos ; apologeticum ad Francorum reges librum
unum: et super calculo Victorii librum unum; addi-
tiones in eumdem librum unum ; de motibusstel-
larumlibrum unum; de planclarum cursulibrum
3 unum; Epistolas ad Gregorium Quintum, Ottonem
imperatorem,Robertum regem,Bernardum Bellilo-
cum, Odilonem Cluniacensem ; Demonstrationum
astronomicarum iibrum unum ; contra episcopum
Aurelianensem librum unum; Categoriarum spiri-
tualium librum unum;de Computo librum uoum,
Homiliarum in Evangelia librum unum ; de Coena
Domini librum unum;de sancto Stephano marlyre
Sequentiam unam, Rcsponsoria qua^dam : Circulos
annorum incarnationis Dominica; ad suatempora
correxit. Obiit anno lOOi, a suis monacbis inter-
fectus Ejus Vitam scripsit Aimoinus Floriacensis.

SANGTI ABBONIS EPISTOLiE.

EPISTOLA PRIMA G

AD GREGOniUM V SCMMr« POMIFICEM.

Domino semper in Christo venerabih Guegorio
sanctae Romanse etapostolicjc sedispra3siili,ac ideo
universalis Ecclesiae doctori, suus illius Adbo, Flo-
riacensium rector, salutem in Christo.

Ssepius contingit utpuritas integne veritatissen-
tcntia vacillet malefidi interpretis; quodego, vene-
rabilis Patcr, cavciis, vestri animi sensa fideliler
simplicilerque, utpraecepistis, deprompsi; iicc ani-
mositatem regisperhorrui,dum fidem quain vobis
promiseram ex asse servavi : quandoquidem iiihil
addidi, nihil minui, nihil mutavi, nihil reliqui.Ho-
rum omnium ipse ArnulphusRcmensisarchiepisco-
pus a custodia libcratus et absolulus testis est ; cui
vestrum pallium oo tenore obtuli quo iili(;o accc- rv
peram ex sanctis manibusvestris.Testis etiain do-
miuus mcus Rodbertus, Francoruni rex incJytus,
vocatur,utique spirituaiis iu Christo lilius,qui vobis
parere decrevit, ac si beato Petro apostolorum

principi, cujus vices in terris nunc geritis. Porro
unum vestras majestati persuadeo, quo prajdictum
orciiiepiscopum doceatis qualiter cum suis clericis
conversari debeat, qualiter filios suce Ecclesiie a
pristinis erroribus abslrahat, el prcedia scu pos-
scssiones quas sancta Maria perdidit restiluat.
Nam, sicut ait quidam sa^cularium :

Quidquid delirant reges, plectuntur Achivi.

(HonAT. JSp, I, u. U.)
Ita Remensi Ecclesiic accidit ut in rebus sancl»
Marioe vindicatum sit quidquid Arnulphus et Ger-
berlus commiserunt mali ; et, quia ulrumque ct
amicumet colo et colui,si qua in eis reprehcnsione
di^na comperi, quamvis eis displiceretjion tacui.
Nihillamenab his factum reprcheusibilius didici,
quam quod nobilissimam omiiium (laUirauHruin
Ecclesiarum inopem,abjectam, vilcm et desoIalHin
suo litigio reddiderunt. Eidejn veslra irrefragahili
aucloritate succurrite, et eam ad illum pristinum
statum rcducite quo bealoe memorise Adalberoueui

w

EPISTOUE,

4at

coDslalreliquisse. Ccelerum suggero veslrffisancti- A busi!leclusFloriacumlffitusredii,eloranibusadquos

meus sermo pervenire potuit,plenam sanctitalis et
revercntia; veslram conversationeminnolui,sicque
mihi contigit ut reginro Austri, qu» venit a fini-
bus terrffi audire sapientiam Salomonis, reversaque
in terram suam regem ac servos ejus beatificavit
(/// Reg. X, 1 et seqq.) : quamvis sane momento
temporis inltalia vobiscumdegui, vix diebusquibus
spiritus hos reget artus referre valeo mira qu® au-
divi et vidi. Unde qusedam venerabilis femina,
Ildgardis nomine, super his obstupcscens, cum
Romam ire disponebat,Iacrymabiliter expostulavit
jure propinquitatisquatenus litteris nostris vobis
commcndarelur, quffi peccatrix est et nobilis non
autem ideo nobilisqua peccatrix,sed ideo pcccatrix

lati ut eorum recordeminiqueepcrme yobiscomes

Fulro mandavit,mailc se scilicet velera monasteria

diruta restaurare, ((uam nova a fundamentis con-

dere. Quodquam frivolum ?it et omnino vacuum,

Ticinum nobis Sancti Petri monasterium, quod di-

pitur Ferrarias, indicat, priscis temporibus regia

munificentia magnificcutissimum Romanae £c-

rlesiae membrum, nunc vero suoruni vassallorum

bcDcficio itacorrosum,ut vixaliquid remanseritad

stipendia paucorum fratrum. Ha3C ct alia rogant

Tiolentorura lacrymo} : his consolationis manum

porrigite,quamDominus de coeloprospexitjUtsolve-

ret gemitum compeditorum, quando vos fecit caput

omnium noslrorum. Tandcm quid et ipse patiar.

iDnotescat.Est quidem Qauz, nepos Wal comitisdeB quia nobilis : nam, lenocinante humani generis

castro >*antonis, qui devastat possessiones nostri
monasterii ; de quo precor ut cum ipso Wal, qui
Dunc Romseest, loquamini, minando contra ejus
oepotem virgam excommunicationis nisi rcsipuerit,
51 inveni gratiamin oculis vestris; nam liberalitatis
vestra? memor, ut servus Domino gratias refero,
qoi inter missarum solemnia, vestro muncrc plane
u*u5, veslri nullo modo oblivisci valeo in meis ora-
tionibus. Cffiterum vobis sempcr decrevi parerc,
nijas apostolatum Dcus custodiat in ffiterna pace.
Valele.

EOISTOLA II

GRKGORH V AD ABBONEM.

inimico,multains8eculo saecularis muliercommisit,
pro quibuspoenitentiffi remedium expetiit,etconsilio
bonorum virorum duomonasteria,unumcanonico-
rum, alterumsanctimonialium ex proprius rebus et
possessionibus construxit, in singulis quoque, no-
vem ferme millibus a se inviccm disparatis,tantos
reditus dclcgavit, ut sufficere possint etiam pluri-
mis quam sunt animse utriusque congregationis.
Porro monasterium alterum in honore sancti Petri
apostolorum principis, altcrumsancti Andrea; apo-
stoli,Roman8eEcclesi;e sub census tributo addicere
cupit, et ea privilegio vestra?. irrefragabilis aucto-
ritatis muniri.Quapropter vestramserenitatemplus

[Vufe in Gregorio V, Patrologias tom. CXXXVII.) Q solito deprecor ut, praedecessorum moremsequen-

EPISTOLA III.

ABB091S AD GREGORHTU V SUMMUU PONTIFICEM.

Domino semper venerabili sancta; Romana; et
uriiversalis Ecclesiffi prffisuliGREGonio suus illcFlo-
riacensium rector Abbo.

Xulti se importunos ingerunt, qui me aliqwd
posse apud vestram clementiam suspicantur, ge-
Dutenus implorantes pro suis peccatis opem inter-
eessionis; quoramopinionem adoo veram credidi,
ut eorum declamatoriam orationem vestrisauribus
dtspensatorie allegarem,arbitratus vestr® Ecclesiffi
utilem fore, quam omnes expetunt qni in Chrislo
pie volunt vi\erc {II Tojn m, 12). Quorumdamvero
q«i se se magni faciunt, preces abhorrui, nc forte

do, eisdem novis monastcriis novus auctor novos

indiculorum biblos corroborctis quibus ipsffi cou-

grcgationes ab omni mundano strcpitu quietffi. Do-

mino scrvirc pos^int, maxime sub epitimio excom-

municationis.

EPISTOLA IV.

AD GREGORIUM V, SUMMCM PONTIFICEM.

Dominosemper venerabilisanctffiRomanffiet uni-
versalis Ecclesiffi prffisuli Gregorio sui illius me-
mor Floriacensium rector Abbo.

Experimento didici quodqui apponatscientiam,
apponit dolorem {Eccle. i, 18). Cum intelligentia
divinffi Icgis prctiosum separo a vili, et memoria
pra?teritoruinmalorum corpungit, quod se virtuti-

a*i iracundiam irritem,quameisplacare debucram. ^ bus minus servisse recognoscit:sicque fit ut scien-

Si improbus seu etiam importunusinterccssor ac-

''edam, siquidem Moises ad aquas contradictioiiis

Xum., XX, 25-), dum rebelli populoprodesse voluit,

5t;Dtentiam divinffi animadversionis vir niitissimus

super omnes homines excepit. Unde mihi amico-

nimque necessitati consului, qui anle pr;esonliam

Te^lrae majcstatis, iu quantum potui, nee iHCciida

<iiii, nec dicenda reticui.Quare, vestrabcnevolen-

lia usu?, experimento didici quod vcsler animus

••'►nipalialur miscrorum iufortuniis^aftlicloruinca-

'dmitati, lapsibus humauffi fraq-ililatis ; duin eiiiin

^'•1'iH-umcoufercndo loquererdc passionibus aui-

JD;e.quidaliudreperi uisi moralitalcniGre^^orianffi

acuudiffi et scvcritatempatcniffiindulgculiic? Qui-

tiaconlra fragilitatishumauffilenocinia inflet,quam
charilas ffidificat (7 Cor. viii, 1), sicul ex collatione
quam ad inviccm habuimus expertus sum,cum de
passionibus animai loquentes in Spoleti provincia
itineri otium vertimus in honestuin negolium.
Cujus collalionis rccordatus paternitatem vestram
oro etdeprecor ut, vestris orationibus adjutus, Do-
mino placentium merear adipisci consortium; et
hic vester fidelisnomine Humboldusergase suam-
que nccessitatem vestram sentiat bonitatem^quam
totus orbis oj^tat nancisci ad suam perpctuam pa-
ccm. Uenique qualiler monachornin legislatoris Be-
nedicti corpus in G.iUiam Irauslatuin sit, quaivc in
Cisalpinis partibus historialitcr gesta habcantur.

4M

S. ABBONIS FLORIANSIS ABBATIS.

4»

requisistis; cui postquam historiam patefeci,eam,
ut jussistis Transalpinislegendam dirigere non dis-
tuli : el hoc mdiculo vobissalisfeci. Direxietiam duo
vascula Manzerina,in quibus anaglypho opere con-
tinentur Charitas etEthica ; quarum altera, id est
Charitas, utraque manuVetus et NovumTestamen-
tum praefert per singula epithemata, Ethica alis
suis complectitur historiam et allegoriam: ila ut
utraque virtus,Charitas scilicet ac Ethica, quatuor
virtutes per singula vasculorum ora exclusoris ope-
re prsetendant.
Fascibus exemptos dum cernimus Urbis alumnos,

Externis dominis subdita Roma furit.
Nec mirum cum scena sibi fit ssBvior illis,

£t crudelis habet, uude cruenta liet.
Quam caveasalter mage, quamjam denique

[quintus

Gregorius, mundi pervigil excubiis.
cujus amore vacas transcendi cernuus Alpes

Heridanique nives Abbo sequendo pares.
Translatos Patris cineres Bene nomine dicti,

Mandant Hesperiis et tibi, Sancte Dei.
Hos loculo pariter Francis veneramur ovantes,

£t veaerare, cui gesta legenda dedi.

EPISTOLA V.

AD MONACHOS SANCTl MARTINI

His patribus et fratribus in monasterio Sancti
Martini commanipularibus, maxime Heriveo bonae
indolis speculo, amatorum Christi amatorABBO.

Opportunitas temporis solet quairi ad exsequen-
dam efficaciam ejuslibetnegotii, quandoquidem ni-
hil fit quod eo carere possit. Quod ideo vestrce cha-
ritati objeci,quia plusflequodistulistis mittereindi-
culum vestroe legationis : ac idcirco vobis parere
mihi fuit imposslbile, quibus placere omnimodis
gestiu, nec unquam bonorum praceptis inobediens
apparebo, uisi constriclus aut religionis proposito,
aul temporis articulo. Verum cum charitative ad
expeditum iter monuissetis, hsec adeo demiror,cur
causam promotionis in vestris litteris non signifi-
castis : nam auctorilates sanctorum Patrum, quas
specialiter deferri jussistis, quoquo locorum prae
manibushabeo,ne decipiar aimulorum lenocinio,qui
fratri parant foveam, et fortassis incident in eam
(Eccle, X, 8) Unum quasi ex vuigi opinione addi-
dici, domnum videlicetAR.archiepiscopumcontra-
dicereprivilegiis sanctiM. comniunis patroni;quod
qui desipiens crederet, ut vir tantai auctoritatis et
mansuetudinis contraire velitRomanorumpontifi-
cum decretis ets;mctorum canonum instilutis? Si-
quidem Romana Ecclesia sua super omues Eccle-
sias excellentia hoc habet privilegii, ut, sicut clavi-
ger regni ccelestis obtinet principatum aposlolici
culmiuis, ita eadcm Romana Ecclesia auctoritatem
tribuat omnibusquasi suis membris, quoe suntper
quatuor climata totius orbis. Qui ergo Romanie
Ecclesioe contradicit,quid aliud quam se a mcmbri
ejussubtrahit, ut fiat portio adversariorumChrisli?
Certe unicuique Ecclesiae suum jubet servari pri-

A vilegium, illud magnum et inviolabiie Nicffinum
concilium, quod sanctissimus papaGregoriusitase
fatetur venerari, ac si sanctum Evangelium. De
privilegiis quoque idem papa venerabilis scribi
episcopo Joanni, inquiens : Grave nimis et conlra
sacerdotale constat esse propositum, cujusqmm mo-
nasterii privilegia olim indulta confundere^ ei arri-
tum {sicj quae sunt pro quiete disposita niti deductrt
(lib. vn, epist. 33). Etinfra : Proinde his fraternita-
tem vestram hertamur affatibus, ut a monasieni
molestia se sine aliqua excusatione contineat, et
qua} eis sunt diutius custodita, nullius occasionis
tentet usurpatione convellere, sed cuncta illibatt
et sine aliqua studeat refragatione servare;etplus
sibi in eodem monasterio, quam prsedecessoribus

Bsuis Iicuit,noverit non licere. Absit itaque, absii
utsanctorum virorum, et maxime antiquorura pon-
tificumRomanorum scripta modernorum sustincaui
prffijudicia, et floccipendant posteriorum sensa,
quorum v^nerantur memorias? Si enim juniores
tempore vclerum aspernanturedicta,quibusassen-
sum prwbere debuerant^ quid restat, n'si ut plum-
bum aquis supernatet, lignum vero fundo tenus*
mersum dehiscat ? praesertim cum scriptum sit :
Ne transgrediaris terminos quos jaosuerunt paires iui
(Prov. xxn, 28). Hoc unum suadeo, ut perquiratis
merita Turonensium et Romanorum poniiricum,
quorum alter edixit, alter concripsit, et poslea
utrum illis a contradicentium iadustria prse pon-

p derc dijudicare poteritis. Valete.

EPISTOLA VI.

AD ROBERTUirREGEM FRANCORUM,

RoTBERToregi Francorum inclyto famuIorumDei
famulus Abbo, mcmor salis qui*d aliquando in pa-
latio comedi.

Satis admodum miror unde hi sales eloquenti»
proruperunt, quorum amaritudinem, domine nii
rex, inopinato abhorrui, abbhorrenssilentiotegere
nequivi, nam palatina facundia hactenus usus sum,
oi r.h ipsis cunabilis penein monasterio veritatem
pucr didici, quam me amisisse causatur ille a se-
cretis. Dum jam albetnixcapilis, cui gratias refero,
quuniam me ad me reduxit, quandoquidem homi-
neni esse innoluit, quem mutabilis foriunae casibu»
subditum etdixitetscripsit; ail enimScriptura:0/«-
nis homo mendax(Ps. cxv,l 1); sed fortassis cum Pro-
^ phcta in exslasi hoc protulit, quod ego quoque be-
nigneaccepissem,nisiessetscriptum : Perdes omnts
qui hquuntur mendacium (Ps. v, 7). Ad quid enim
aliud amicus meus apostoli verba ad me retoi*sii,
dum in scrmone meo est et non esse enuntiavit
(Jac. V, <i), nisi quia aut quod est non essc, aui
quod non est esse fatentem reprehendere voluit ?
cujus cruninis in hac re me nullo modo reum esse
sciatis,quippeante has litteras, in quibus mendacii
redarguor,ncmiiiem pro hujusmodi causavidicum
quo est et non potuissem sermociiiari. Quod voro
adjccil, sed sity in illo est, mea^ fragilitatis modum
cousiderans, hcminilus quaniDeo siniilisessema-

4»

EPISTOtJB.

4M

)oi, abominaias saperbiam illiosquifaitsigDactt- A^^P^d MatthcBum capitula xzyin, inier qnm sunt

Ium similitudinis Dei (Exeeh. zxvui, 12). Porro
sieot nemo bonus, nisi solus Deus (Marc, x, i8),
dc nihi] est in rerum cr^aturis, nihil enim in eis
est qiiod mutabile non est, et si omnb creatura
mutabilis est, quomodo verbum ejus mutabile non
est? Sane hoc sibi proprium reservavit, de quo
dictam est in Veteri Testamenlo : Qui est misit me
§i vos {Esod.f m, H). Eoce, venerabilis rex, meus
apod miyestatem vestram sermo apologeticus, et,
DehujQSce locutionis ineptiis decipiamini, cautum
esse opto et semper optavi. Yalete.

EPISTOLA VII.

AO ODiLONKM ABBATBM CLUNIAGENSEM.

Domiao semper venerabili Odiloni Cluniensis

subnotationes ccclv, quibu»singulis adjecta est sua
fiBra, ex qua cognoscatur in quo canone ipsa
subnotatio reperialur. Ut autem decem sint cano-
ncs et non amplius, in quibus evangelistse sibi no-
vies tantum conferuntur, illud facit quod Marcus
banc proprietatem servatcumJoanne,quanusquara
ei soli solvi consentit. Nec eidem cum altero, nisi
cum Mattbseo : nam interquatuor si concordia sit,
unus modus existit; alter vero si discrepaverit,
quatuor modiinveniuntur : si unus quilibetduobus
conferatur, sex ad extreraum erunt, si ad simili-
tudinem monoraachi(e unus reliquis sigillatim
respondeat. CaBlerum hoc in eisdem canonibvs est
animadvertendum, quod dislinguunlurUneis di-

conCTeffationis Patri,eiusdemofficii ABBOjindignus x> .. ... . ' , . . . .

famoJoramChrislifamulus. * Brectis a smistra m dexteram legenlis, inter quas

Sspe contingit ut spiritualis philosophim dapi-

bos amicis convivia pro modulo nostro prsepa-
remus, sperantes hac introductione eorum deli-
fiis communicare, quoniam, ut dicit Scriptura,
amicorum sunt omnia communia; quapropter
qnempiam solum suis studiis uti minime dele-
dat et charitatis epulas tunc bona volunias
libenter degusiat,cum inter ejusdem scientise secta-
toresnon est expers munerisquosibi illicit amato-
res Teritatis. Uade,venerabi!is paler,floccipendens
cmulorum vesaniam,instar commeutatoris scribere
deerevi aliqnid gratum amicis, utiie posteris quo
communicatam te esse volui, quem, postquam
semel cognovi, semper in omnibus pio amore et q ^
diligo et dilexi. Nec pudet te habere judicem pro- M
positae qufiestionis, quem commendatlepor dulcis-
sims affabilitaUs, ut puta antiqum nobilitatis
eomplum prosapia, cum eloquentia quam venustat
frequens et humilis sapientia; hanc nimirum plus
soltto expertus sum compendioso itinere,cum pa-
nter remorarenmr tam in nostro quam in Sancti
Dei monasterio, ubi quidam ex fratribus vestris,
Qt mihi visum fuit« saris benevolus, atlentus et
docilis, reqoisivit de repetitionesimilium numero-
rnm qui habeniur frequentius in canonibus Evan-
ffelionim. Quani qusestionem expediendo ei ad ple-
nam saiisfacere nequivi, partim ob difficultatem
$ui, pariim quia nec locus nec tempus sufficiebat
negotio hujusmodi; nunc vero, occasionem nactus, D »
exphVaboquomodo sehabealcongeriesnumerorum q
in praedietis canonibus, exposita prius ratione qua
io singulis Evangeliorum librissunttriplicilerprm-
fiii nameri, quorum alii capiiula, alii mras, alii
sobnotationes designant^communesscilicet etpro-
prias, ei capitulaquidcm nec non mrm ex minio hoc
rideotur differre, quod capiiula ezprimuntur ma-
jorecharactere,iermvero nusquam denarium exce-
dQot, nec infra denarium ex ordine se sequuntur,
nisiroDtingat. Subnotationes quoqueex atramento
in .«tngQlis evangelistis ab uno incipiunt, et in mul-
Um pluralitatem primfle vcl solo) ordinabiliter lege
numeri excrescunt: quod facilius intellectui pate-
bit,si quod faciendum in rehquis, unius evangelitm
uiQotatio descripta pro exemplo sit. Sunt itaque
Patrob. CXXXIX.

usque ad finem quinque subnolationes fiunt, de
singulis videlicet evangeiistis qui sunt dispositi in
capite uniuscuuusque canonis. Inter primas igitui*
lineas primi canonis sunt subnotationes zx, ex qui-
bus nihil ingerit dubietatis ille ordo in quo scri-
bunturap^d Matthmum vn, apud Marcumn, apud
Lucam vn, apud 'Joannem x. De reliquis qusestio
est, quam illuc facit, quod Joannes sparsim scri-
psit in diversis locis ea quse alii colligentes semel
dizerunt singuli in suis opusculis. Exempli gratia
disponaniur evangelistarum verba uisunt intextu,
propria cum 9ubnotati«ne diversa.

T

M

V

L
o
I

R

M

T

M

v
L
o
1

V

I

T

M

R

I

O

I

T

M

R

M

V

L
o
1

T

M

K

M

V

L

XI

UII

E^o quidem baptizo vos in aqua in
poenitentiam; qui autem post me ventu-
rus esl, fortior me cst, ciyus non sum
dignus calceamenta portare, ipse vos
baptizabitin Spiritu sancto et igni.

VI

iiii

XI

iiii

XIIll

£t erai Joannes vestitus pilis cameli et
zona pellicea circa lumbos ejus,et lo-
custas et mel svlvesire edebat, et predi-
cabatdicens: Venitfortior mepost me,
ci;gus non sum dignus procumbens sol-
vere corrigiam calceamentoruni ejus:
ego baptizavi vos in aqua, ille vero ba-
plizabit vos in Spiritu sancto.

2 Ego auidem aqua baptizo vos, veniet
autem fortior ine cujus non sum diguus

yj solvere corri^iamcalceamentorum cjus,
ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et
igni.

xu

Joannes tesiimoniumperhibet deipso,
VI et clainat, dicens : Hic erat quein dixi
qui posl rae veniurus est, ante me facius
XI cst: prior me efat.

iiii

Ego baptizo in aqua, medius aulem
*" vestrum stetit quem vos non scitis.

XI

iiii

ii

4-27

o
L

T

M

H

M

V

L
o
I

V

M

R

M

V

L

XXIII

XI

nii

S ABBONIS ABBATIS FLORIACENSIS 4M

A &pud Joaanem post decimam qttartam ioTtQituT;

XXVIII

XI

Hic est de qao dixi : Post me venil vir
qui anle factus est, quia prior me erat,
et ego ncsciebam eum, sed ut manifeste-
tur Israel, propterea veni ego in aqua
baptisans.

Ipsi vos mibi testimonium perhibelis
quod dixerim : Ego non sum Cbristus
sed qui missus sum ante illum.

iiii

His ita pmmissis, sobrius lector intelligit quia

reliquorum vero eidem primo consentientium pro-
pter concordiam aliquando transgressio fit ; si qua
sane in talibus dubilatio incidit, assumatur prs
manibus de consensu Evangelistarum liber Augu-
stini omnium ecclesiasticdrum qusstionumsingula-
ritersabtilisssimiezpositoris;postAmmoniumeDim,
qui de quatuor Evangeliis fecit unum, ad similitu-
dinem libri qui dicitur Concordia regtUarumf hic
Augustinus omnes dubitabiles propositionesEYaQ-
geliorum decerpsit, atque in unocodice ordinaTit,
earumque obscuritati maximamlucemiufud^t.Post
eumdem quoque Ammonium Eusebius CsesarieDsis
librosEvangeliorum ut f ueraht remanere permislt,
et eorum concordiam numerorum ratione distinxit,

Joannesnunc hic nunc illic tetigit quod Matthaeus B quam Evangeliorum canones appellavit; quemse-

et alii coUegerunt in ordine unius suse subnotatio-

nis: quapropter in ejusdemJoannis Evangelio post

primam subnotationem quater est facta similium

numerorum repetitio: siquidem de viro venturo et

de baptismo Joannis, ubi ille alterum retulit^ alte-

rum reticuit ; et rursus alibi utrumque simul dixit;

ad ultimum de prsedicto viro venturo repetiit,quem

Chxistum vocavit. Perspiciamusitaque primi cano-

nis initium.post hanc unam corcordiam omnium

evangelistarum, Denique post secundam Jineam

Joannesunam subnotationem tertio repetiit,reliqui

secundo : post tertiam quoque lineam idem ipse

Joannesquinqueisvariavit, quod aliorum unusquis-

cutus Hieronymusdivinse legisinterpres et degrseco
fecit esselatinum,atque,eorumdemcanonum ordi-
natio qualiter intelligenda sit, ita scripsit ad Dama-
sum : Sciendum est, inquiens, ne quis ignarum ex
similitudine numerorum error involvat^ quod^ sicut in
subnotatione canonum distinctorum,in canone quolihei
tres evangelistae bis vel ter^ vel quater aut etiam am-
plius eumdem numerum per ordinem kabuerunt adno-
tatum^ et quartus e contrario discrepanies^ quod id
quod tres illi in eo loco semel dixerint^ quartus totiei
in corpore voluminis sui ponat^ quoties diversi nu-
meri in ejus canone positi sunt, contra prasdictorum
numerorum continuatas similitudines. Item si in utio

que semel suo loco exposuit. Hsec ratio observatur r% quolihet eorum aut etiam duohus^ ibidem in canone

in aliis, qui sunt in collatione, canonibus. Nec hoc

silendum est quod una etsequalisprogressio fitsub-

notationum: sedin canonibus numero aliquando in-

termisso, in singulis Evangeliis numerorum ordine

rato; cavenda tamen est in his discordia in quibus

nuUa esse debet omnino diversitas; nam ut de

Matthseo loquar, qui principatum obtinet in preedi-

ctiscanonibus, exceptis duobusaprincipio libriejus

usque ad finem prima eera primi canonis ordinat

tenorem;similitersecundasecundi, tertia tertii, sic

de reliquis; unde falso ezistimatur scripta esse illa

subnotatio, quae in textu Matthsei est lxxxvi, cum

•era prima. Idcirco quia, evolutis quamplurimis

Evangeliorum voluminibus, nusquam interLxxet

numerfs bis, ter aut co amplius reperiatur in ordtne
coUocatuSj et dispar is inveniatur in caeteris^duhium
non eritf quod id quod illius illorumve canones nxmens
bis vel ter repetitis ab his in volumine semel dictum
sit alteri vero eorum toties in uno atque eodem sensu
loquantur, quoties praetulerint in numerorum adno-
tatione distantiam. Hoe et m omnium novem canonum
coUatione servabitur. Caeterum, in decimo quoniam
propria singulorum tantummodo continentur , non
potest contra id comparatio esse, quod solum est.
Tandem quia, venerabilis Pater, ex pradicti viri
commentariis ista enodando trahstuli,atque eanon
prsejudicii sed judicii censurae direxi,qui, illius
benovoli fratris sagacitati satisfacere volens, me

Lcxvi subnotationem, ulia in canone reperitur, ^ apud vos fuisse verbosum autnimis garrulum per-

quapropter eumdemMattheei lxxxvi scilicet subnota-

tionem, in sexto tantum canone apud Matthaeum

reperirepoteris, et nusquam alibi, ideoque non ibi-

dem scribenda est sera prima,sedpotius cera sexta,

sicat unius antiqui voluminis series recensita inno-

tuit. Nam quod sub hac digessit Matthceus, ipse

ducentesima quadragesima quarta sub prima sera

repetiit, ac idcirco reciproca vicissitudine eidem

concordant reliqui, in, qua Marcus cxxxviin pene

similia est prosecutus.Repetendum igitur quod iilius

evangelistae quiprimushabcturin quolibetcanone,

licet intcrmisso,ordinato tamen augmento subnota-

tionum progressio sit:verbtgratia, apudMalthseum

post subnotationem octavam undecima sequitur ;

timui,timendoplura dicere supersedi.Restai iamen
ei, quia fortassis nou didicit, quid sit sera proprie
exponere, eo quod Isidorus, quem sum secuius, ea
sit usus quam frequenter in canonibus. ^Era est
singulorum annorumsuppulatio, dicta ab cere,quod
singulis annis reddebaturRomaneereipublicce^ideo
que Hispanorum consuetudine pro cen lesimo \e\ aVio
quolibet anno centesima vel alia quasiibetponilur
sera. Cognoscat itaque ille meus familiaris cxacloi
me attentum illi operam impendisse^ ei fercuiuni
de lignis Libaui construxisse ea charilate media
qua Apostolus optat : Deus patreniiw et solatii dt
vobis idipsum sapere in aUerutrum secundum Jesnt
Christum (Rom. xv, 5). Siquidem vos uirique mit

BPISTOLiB.

430

solatio esiis, qttos idipsum sapere desidero quodApersuadeo,quemp)uriinumdiHgo,necredassubor-

secondum illum Christum sapio, quatenus unani-
mes ano ore pariter glorificemus sub catholicse fidei
inle^tate* Yalete.

EPISTOLA VUI.

AD G.... ABBATEM.

DomiDO in Christo dilectissimo fratri coabbati
G.hamiiis Floriacensium rector Abbo.

Desiderii mei fuerat bonorum yirorum studia
moresqae explorare, explorando imitari, imitando
describere; non pravorum hominum plenamvitiis
jitam iQTestigare,investigatam multis lacrymisde-
plorando exponere.Quod ut facerem illa res com-
pajit qua iDgemisco,quod subnovissimahoramul-
tonim charitas refrigescit, eorum maxime qui in

natis teslibus, ne credas derepente falsis fortasse
criminationibus, quia et diabolus, ut bonos deci-
piat, aliquandoin angelum lucissetransOgurat {II
Cor. VI, 14). Recordare testimonii presbyterorum
quos convicit falsa dixisse, argumento usus, semel
patratum scelusnon potuisse fierisub locorum di-
versitate; hincsumptum est quodhabelurincano-
nibus, ut inappellationevirorum sacri ordinis alii
accusatores, alii testes sint^aliijudices, etsingulo-
rum vita discutiatur, ne vindictam meditentur, ne
velint exercere in innocentem sua5 indignationis
achimoeniam rabiem. Quippe, juxta illudSallustii
{Orat. CsBS. in Senatu), necesseestut omnessintab
ira, odio, gratia et misericordia alieni. Dic,quaeso,

habitu prspferuut quod eis mundus crucifixus sit B ubi lectum est oves pastorem judicavisse ? An ubi

(6a/., IV, i4), quandoquidem non tantum simula-
tione Terum etiam dissimulatione provocant iram
Dei; quorum doIo5,venerabiIisPater, caveas, frau-
dalenla verba ne audias : quoniam sepulcrum pa-
tens est guttur eorum {Psal. v, li) qui turbare
rempoblicam maximum lucrum putant. Sub ovina
pelle lupi ad raonasterii asylum confugiunt, sub-
selliis se pro latibulis abscondunt, et, ubi tempus
male faciendi invenerint, malefaciunt, simpliciores
fratresfaIsiscircumventionibussoIIicitant,Ienocinio
blandae perditionisincautosdecipiunt, et corruptos
Teneoo sua iniquitatis prsecipitant in labyrinthum
soi erroris ; melioribus se detrabunt, crimina au-

Judas Magistrum prodidit? sed ipse necaccusavit,
nec judicavit. David, in circumcisione positus, in
Saul dominum suum manus mittere noluit. Gui
tamen oram chlamydis praescidit (/ Reg, xkiv, 5),
docensprocul dubio subjectos prcelatorum vitiaita
manu humillimse reprehensionis tangere, ut eorum
nomen nolint exstioguere; non enim estpotestas
nisi a Dco;et qui potestati resistit,Deiordinationi
resistit (Rom.^ xiir, i. 2). Videant igitur monachi
Majorianffi congregationis quid in abbatem com-
miserint, quorumfuitregulasilentio vitamdegere,
nulli detrahere, nullum odisse^ obmutescere non
solum a malis verum etiam a bonis, maledicentes

ditahorribiliacnnfingunt;quorum Deusventerest, Q non remaledicere, sed magis benedicere. Quis eos

etgloriain coofusione (PAi/., ui, i9) : quia nimi-
ram, terrena sapientes,non gustaveruntquamsua-
ris esi Dominus et Christus ejus, sub quo vivimus,
moTemur et sumus(Ac/., xvii, 28). Hffic idcirco
los sanciitati scribo, similibus similia conferens,
qaia in sancti Martiui Majori mooasterio tibi satis
admodum vicino taliafactarumor innotuit,quse tuis
ratiooibus possunt imputari, non quod malevolis
assensum preebueris, sei quod inauditum nefas tua
irrefragabili auctoritatecorrigereneglexisti; siqui-
dem. percurrentibus legatis e diversismundiparti-
bus, amaiores sacrae reiigionis judices convenire
oportuit, eorum sententiadeterminareobjectiones
rriminis, et utrum judicio justorepulsam meruerit

a jugo regulse absolvit, ut buccis crepautibus pa-
cem prsedicent, et dentibus mordcant, liberi per
plateas discurrant, delationiinserviant, cum delato-
res morte mulctentur, aut humanius ad vitam re-
servati septennio poenitentiaeremedio castigentur?
Quis contemplativa; vit^e sectatores, qui pedes illius
cum Maria lacrymis rigare debuerant, in infrasepta
sui claustri tribunal conscientise conscendere, sua
et aliena peccata non detegere vel pnblicare, imo
potius deflere; quis, inquam, docuit homines pro-
scribere? in foris reos daranare ? Ecce fama exiii
quod contra divinashumanasque leges abbas ignito
ferro se purgare voluit, cui audientia denegalur,
pr^rogativajudicii excluditur, palam prsejudicium

qui dicitur reus ante conspectum divinse majestatis. D passus asportatur, examen laicis datur, monachi;)

\on enim ille sanctissimus et magnuspapaGrego-
rius ita abbates pro recens ortis rumoribus tractari
mluit,qui Lupo presbytero et abbati propter Sia-
^uraAugusiodunensem episcopum inter aliascri-
bit.praeceipieas ne solus episcopus civitatispra^su-
mat judicare causasaccusati abbatis ; scd^ adhibitis
<}aaropluribus coepiscopis, in concilio audientiam
deferat, ni omnium communi parique deoreto aui
ionocensabsolvaturautreuscondemnetur.Idipsum
etiam nosiro privilegio inserendum credidiquodde
^anctis manibus domni Gregoriinostra eetatepapee
'^anctissimi sub auctoritate sancti Petri suscipere,
quaravis indignus, emerui : quapropter,venerabiIis
iu Chnsto,nondeclamatoriesed dispensatorie tibi

subtrahitur ? quibus sanior mens saniusque consi-
lium, ac inter malesanos, unius lustri spatio, re-
gularis ordo confunditur. Scd esto : couscius cri-
minis pra^latus [edit, preelibatus] obtunditur, furca
dignus alquecruciatibusmiserabilis obruitur Num-
quid subditorum catenis colla committet ? num-
quidsuorum manibusdilaniandusdcficiet? Atfor-
tassis ille quondam noster Fredericus bonorum
semulus fratrum, insidiator pessimus, hujusmodi
apud vos scholas instituit ; quatenus, sicut ab Ario,
Ariani; a Gnatone, Gnatonici ; ita sui discipuli a
Frederico, Fredericiani ! Gerle, venerabilis Pater,
cavenda esttalium ansa calumnio^, cavenda meii-
daciorum frabateria impunitiae nequitise^ ne vos

431

S. ABBONIS ABbAT IS PLORIAGENSIS

432

decipiantuUo modo,qui haclenus bonus odorestis A et palam reus est inlentati criminis, el non esl

Deo in omni loco : nam ego ab eis inter deleriores
deterrimus adjudicor, parricida appellor, quibus si
placerem,Christi servus non essem (Ga^ i,iO); vo-
bis autem gratias refero, qui mea vice doluistis, et
de me, licet minimo fralre vestro, maledicla per-
poti non potuistis ; de csetero vestris litteris scire
velim utrum repudiatusabbaslibeliumrepudii fra-
tribus suis miserit, anprcejudicatus violentiamsus-
tlnuerit : quoniam mecum ille totius religionis si-
gnifer Odilo contemnitur, etfratres Cluniensis coe-
nobii, ut nobisrelatum est, de Majore monasterio
cum dedecore sunt expulsi ; et id duos tantum fa-
ctionis principes ogisse comperimus, quorum te-
meritiis eo promptior ad audendum omne facinus,

indignus officio indultaB paternitatis. Porro ad ul-
timum unum persuadeo, ne laxioribus habenis
parcas iili nostro jam secundo fraternse neeis
semulo; quia nimirum vir linguosus, utin su\& ia-
sulsis litterisagnovi,autbonisdetrahit, aut manibus
et pedibus ad malum quasi serpens repit. Valete.

EPISTOLA IX.

AD BBRNERIUM ABBATEM.

Utinam abbati B. auctoritas ecclesiastica nihil
indiscussum praeterit, quin patenter doceat qualiter
vivendum seu conversandum sit prselatis cum sub-
ditis, qualiterque de suis commissis judicandi sint
praelati et subditi, quod te ignorare non arbitror,
qui ab ipsis cunabuiis educatus es inter magistros

quo faventis conciliabuli major est potentatus.Saepe g gacree religionis, nec subterfugit judicium quo dam-

namque, ut inductione cognovimus, easdem vires
taciturnitas argumento invehit, quas eloquentia,
quee illationis necessitatem colligit. Quandoquidem
et dicenda tacere malum est, tacenda dicere pes-
simum. Quapropter, omnium amantissime quam
plurimosejusdemcongregationisbonos fratres utin
meliusproflciant admone. Murmuratores autem ac
bilingues, ut a nequissimo vitio desinant, corrige.
Proposito exemplo de veteri lege : « Vas, » inquit
Moyses,«quodcooperculum non habet, immundum
est (Levit.xi, 53), » quia illud os animam coinquinat,
quod absque moderationis obstaculo ad omnem
turpitudinemproferendampatet. Recordentur suee

nantur vel absolvuntur criminibus appetiti ; nosti

etiam quodDeus personas non accipit(/)eu^x. n),

et quiamonachalisprofessio inventaculpabilisma-

gis damnatquam liberetreumab object'is,necvalel

ad defensionem criminis. Idcirco quid tua refert

bonorum virorum expectare seQlenliam, quem

propria conscientia accusat, iurpissimffi actionis

opinio infamat? adeo ut, sicut relatu^veridicorum

didici, partem abominationis confessus detegas,par

tem sub nomine cujusdam facti mirabilis, dlscretor

vitiorum,abscondas.Sedquid prodestutrum partem

facti, an factum habeas, cum illum versiculum:

Dlmidium facti qui ccepit, babet

(HoRAT , JSp. 1,2,40).

professionis, et discant subditi prselatis obedire,

non imperare; cum humilitatissubjectioneapriore ^ omneslaudent, oimnes sapienter dictum existiment.

quidlibet requirere, non superbiendo ejus imperiis ^ec te juvat illa quae est apud rhetores translalio

contradicere : qui enim nituntur collum excutere-
de sub jugo regulse, seniorem conantur non obse-
crare, sed increpare, scaudalum ei, non pacem
quflerere; conspirationi seu conjurationi semper
salagunt inservire; nec metuunt poenas conju-
rantibus propositas, quas patiunturdesertores mili-
tise Yel rei m^jestatis imperatoriee : nec ad hoc
nostra procedit oratio, quo sanctorum virorum
atque electorum judicum vel subtrahere examini
patrem qui dicitur incestus vel sacrilegus,sed fllio-
rum pietati ac miserationi consulo, neveluti Gham
uuditatem patris detegant , imo potius aversis

criminis, aut transmutatum nomen facti, quando
scelus quod in prostibulo perpetratum est cuni
uxore alicujus aliter vir, aliter reus nominat;alter
enim de adulterio queritur^ alter non adulterium,
sed quod fecit in prostibulo, licuisse fatetur. Neu-
trum tamon flrmas vires defensionis suggerit ,
maxime tibi qui incentor factus es vitiorum^adhoc
electusutfleresmagister virtulum. Plurimos com-
missi gregis tuo morbo contaminasse diceris,\epra
foedissimse conts^gionis perdidisse convinceris,nihiI
aliud dicens nisi quia fecisti, sed non perfecisU :
ferro socium, imo fllium^ et eum qui te sufie vitse

vultibus abscondant (Gen., ii, 22 et 23). Quis enim ]) tutoreme1egerat,trdnsflxisti;venenum ei porrexisti;

ignoratquodillepostmodum paternam maledictio-
nem in posteris sustinuit, et non fratrum servus-
sed servus servorum fuit.Tandem his prselibatis
unam de eadem re conditionaliter propositionem
subhexui, ex quaoriuutursyllogismi quos ab ante
cedentibus,consequentibus ac repugnantibus, etsi
tua charitas non elicuit, tamen auctoritas vim ne-
cessarioe conclusionis suggerere quibit. Dum enim
super causa Bernerii quod verum est assupseris,
quid inferendum sit absque ullius scrupuli ambiguo
nianifcstabis ;h8ec autem sit : abbas si palamreus
est intentati criminis, indignus est officio indultae
patcrnitatis. Sanc sic altcrumexistit, ut in abbate
aut hoc aut iliud uou esse nccesse sit : non enim

ignem sacris sedibus injecisti : si ferro transflxus
evasit, si venenum potatum non exstinxit,si ignis
non convaluit, te peccasse negas, et nihil tua in-
teresse afflrmas. Resipisce, resipisce, inquam^ et
ad tc redi; atque,si objectorum conscius es, noli
abbates et monachostecum infamare, quandoqui-
demnon tu solussed omnes tui ordinis tales cssc
creduntur, Ego autem in Christo verum fateor quia
omnes qui tales sunt qualis diceris, et, ut audivi,
conflteris. quia delatoribus non contradicis;omnc?,
inquam, et monachico habitu et abbalis ofncio in-
digni sunt. Verum tamen hoc absit a te ! cujus de-
fensioncm, si fleri potest, ut nostram qutcrimus,
quo moercnte muirebimus, quo gaudenle gaudcbi-

433

EPISTOLiE.

43 't

mas: nec difiTeras audientiam, quseso, si innocea- ApropitiationemDoiniaiipsaillamulicrmeretur,quic

tiam defendis. Sin aliter, fratribus satisfac misso
libello repudiiy ac reddita episcopo cura pastoralis
re^minis, ut alter quidignus estquantociussucce-
derepossit. Valete.

EPISTOLA X.

AD.... EPISCOPUM.

N.... episcopo amatorum Chrifiti amator Abbo.

Quid prosit scientia litterarum agnosciturezdif-
ficultate qusBstionum, quas ^ dum enodare imperitia
Tolgi nescit, a docto carumsententiam investigare
coDteodit; si tamen imperitos aliqua de inauditis
rebusdubitatio aitigit. Dum enim in rerumnatura
quidquid illud est qusBritur an sit, quid sit, cur sit,
e( quomodo sit,nec has qusestiones etiam imperitum

perjurii noxam incurrisse putabatur; sedetobste-
tricibus Hebrseorum Deus bene fecis<$e legit quoe
mendacio suo necandos filiorum Israel pueros a
morte servasse dictse sunt {Eiod, i, 20). Mendacii
igitur et perjurii causa pensanda est, qua aliquando
levius, aliquaado gravius peccatum committimus,
nec unquam absque peccato mentimur ;quandoqui-
dem omne peccatum ex diabolo esse perhibetur (/
«/o(in., m, 8). Alibi quoque Domiuus per Prophctam
praecipit, juramentum mendax ne diligatis [Zach,
vni, 17) : et quid est mendaciter jurare, nisi peje-
rare?Hoc autcm vetat diligere, ac si concedatiu-
vitum pejcrare, juxtaillud Apostoli : Nonquod volo
bonuMf hoc ago, sed quod nolo malum, illud facio.

Tulgusprfieterit,certumestquod de ignotisomnino B5t autem quod nolo malumy hoc ago, non egooperor

rebos nihil qucerit. Nam philosophia in his exercet
suam operam etlam qu(e nonsunt,ut nihil naturse,
nihil moraJitatis eam eifugiat, de quibus subtiliter
inTesligat. Quapropter de juramenti observatione
proponitur, nec ignota quserendi via est, cui argu-
meolandi copia prsestoest : cum jurare nihil aliud
sit quam jure orare. Qui enim orat, quantum ad
Terifalsiqueopinionem, unam tantummodo tractat
orationis speciem, etiamsi necesse est juramento
obaoxiam. Hanc autem orationem dialectici enun-
tialivam nuncupant, quee, prsesenti tempore con-
tenta, prseteritumrespicitex facti actione;futurum
Tero ex facti promissione. Sed facti actio enuntiari

iHud,sedquodhahitatin me peccatum (/iom.,vii, 19
et seq.), Idciroo cogitur exclamare : Infelix ego
homo, quis me libetabit de corpore mortis hujus ?
Gratia Dei per Jesum Christum Dominum nostrum
{Id, ib,j 24). Huic sententise concordat iliud Tobia^,
qui bonis naturalitcr moribus inslituens filium :
f( Noli inquit mentiri omne mendacium. » Id pra^
ceptum hoc continet : Non enim mendacio uten-
dum est, boc est, quodam mendacio utendum non
est. Verumtamen veritas Evangelii non solum non
omni, sed nec ullo mendacio utendum esse inno-
tuit,ubiomne mendacium exdiaboloesseproposuit.
Quidquid enim ex diabolo est, malum est: nullo

jurejurando potest, ut deflnite vera vel falsa sit ^ autem malo utendum est , nullo igitur quod ex

apud eum qui rem deflnite novit ; promissio vero
futurae actionis sicut deflnite sub scientia non cadit,
itajuramentum de promissisrebus ignoratur verum
fabum ne deflnitive sit, nisi de his quae necessitas
naturae trahit,utDeum immortalem esse et hominem
mori; si quidem definite verum est quod omneor-
tum occidet. Illud autem quod contingit,quoniam
non necesse est fieri, et op[nabiIe plurimum existit,
si quis jurejurando afflrmare vel negare voluerit
deGnite, id ratio facere non permittit ; quoniam
de contingentibus causis promissivus modus seepe
nos fallit, et aliter quam putamus res casu vel ne-
cessitate impulsa succedljt. Qui ergo jurat, an jure
oret, quaeritur, et quee juramcnti circumstantiae

diabolo est, utendum est. Et omne mendacium ex
diabolo est: nullum autem mendacium bonum est ;
nullum igiturquod exdiabolo est^bonum est. Porro
Scriptura dicit : Omnis homo mendax [Psal, cxv,ll)
est, siquidem eo vitio humanam naturam dfabolus
corrupit ; ut et mortalis et mendax sit,nec mendax
nisi unde mortalis, nec mortalis nisi undemendax
existit. In perjurio igitur, hoc est in juramento
mendaci considerandum est vitium mendacii, et
in vanum assumptum nomen Domini,quouiam il-
lud solum ad mortemsufficit, juxta quod scriptum
est : Os quod mentitur, occidit animam {Sap,, i, 11) ;
cui dum aliud malum supervenit, gravius pecca-
tum gignit ; quod nunc metu mortis committitur

sint. Scilicet Iocus,tempus et persona consideran- D pro tucnda corporis salute, nunc spe lucri pro adi-

tQr,qaippesi locovel tempore seu persona legitima
caruerit, juramento reus nonerit : unde Dominus
in Veteri Testamento per Moysen prsecipil ut puella
qus adhuc in domo patrisest, sivotum voveritseu
jusjurandum fecerit,ne voto vel juramento obligata
teaeatur, si, mox utad notitiam parentispervene-
rit,paternae auctoritatisinvectione prohibitafuerit.
Mulieris nihilominus, quse sub viro agitur, votum
Tel juramentum irritum fiat, si virilis auctoritatis
majestasassensum praebere noluent, imo potius,ea
die qua ejus stultitiam compererit, districtissima
correctione inhibuerit {Num. xxx, M seqJ), Vota
eoim stultorum, ut ait Salomon, frangenda sunt
[Eccl.i, 3). Idcirco ibidem Moysesprosequitur quod

piscendis rebus terrenis ; et hoc perjurium vocari
placuit. Sed pro tuenda salute corpoiis peccatuni
commissum non magnifacit miseratio humano?.
compassionis, juxta illud comici :
Pro magno peccato paululum supplicu satis est pati;

(Terent, inAnd.^ act. V. scen, m.
metus enim et pictas sequaliter flectunt animum
judicisadmisericordiam,qui trutinajusti examinis
distinguat modum culpae levioris et gravioris ; si-
quidem ejusdem legis capitula,quamvis sibi videan
tur contraria,nulIusprseteritnisi transgressorlegis,
quem tamen aliquando melus vel pietas absolvit.
Denique lex jussit utmasculus qui intraret templum
Veneris, capite puniretur ; siquidem jussit ut qui

43;

S. ABBONIS ABBATIS FLORlACENSlfe

436

malrem ceedi videret, nisi eam eriperel, capile pu-
niieUir : quidam ilaquc juvcnis in tcmplo Vcneris
inatrem c:T?,di vidil, ct, ingressuslcraplum, matrcm
eripuit. Quicritur quid magis obsorvare debuerit,
dum matrem C(£dividit,'seuenim intrarel,seunon
intraret, capite punicndus erat : scd piclaspraiju-
dical, quac pro matris affcctu cum utilitate et hj-
neslatc accusatum purgat. Similis cst lex Moysi de
circumcisionc pucri, si ejus octavadics a nativilate
contigerit^Gt'«.. xvii, 12). In Novo quoque Testa-
mcnto alibi uxor diligenda, alibi odio kabenda
{Luc, XIV, 26) praecipitur, qua; omnia discrelionis
ille gladius separat, quem ignoraverunt Judaei,qui
tid interrogationem Jesu de baptisrao Joannis ti-
mentcs utrinque feriri, hebelcs sunt facti (Matth.^
XXI, 2y, 26).

Cieterum quianosdejuramenlocoepimus, dicen-
dum est quod rcmota cupiditate ncminem sponte
delectet jurarc; sed stepiusaraalo est juramentum
ut ait Evangelium {Matth. v, 34). Nam malusdives
opprimitpauperem, raalusiatro spoliat viatorem,
raalus caIumniatordisceptalcontrainnocentem;at-
que ita nequit miser effugero laqueosinimici,quem
plus aequo patitur ignobiUs. Dura cnira, violentia
exactoris quera vilare nequimus, jurare cogiraur,
aliquandoin perjuriura labimur necessitate coacti
aut quorumdara raalesarta gratia iliecti ; siquidem
adulter, fugiendo raortera temporalem, absolvit
se sacraraento non esse reura adulterii, et ila se
ffiternae raorti addixit. Quidam etiara in tumultu
seu conspiratione militari juravit mortera optimi
iraperatoris. Et quid dicara ? Illejam occidit suara
animam, licct Veritas dicat : Nolite timere eos qui
occidunt corpus, animam autenx nonpossunt occideret
(Matlh, X, 28.}Iste vero in affectione peccatiadhuc
deliberat ; atque sub partibus deliberationis quid
dit utihus vel honeslius consulit; cui consulenli
exemplo sit facium illius raanu fortis, qui, post-
quara juravit interfectionera Nabal viri stulti et
impii, interventu Abigahil prudcntis feminae ma-
luil peijurium pnenitendo delere, quam perpetra-
to.homicidio mali voti compos existere(i Reg ,xxv).
Quapropter si qucm jurandi consuetudo ad hunc
exitum vergit quo plerosque Deum offendisse non
nescit, suaderaus aliorsura pedem leviler flgere
potius quara lale praecipitiumappetere,quodiffici-
lior resurgendi spes possit inesse. Sic de naufragio
obsessae civitatis evadere cupientes, illam parlem
muri expelunt quara breviorera noverunt; seraper
cnim hostium cuncis circumsessi grave periculum
vitamusjdum cvadenti aditum quaerimus;siquidem
multi labyrinliioerrorisperjurium vitarenequeunt
dum idipsum quod altcr jurisjurandi sacramento
iislruit, alter rursus juramento negare coutendit,
et id pro dicto uterque accipit ; verumtameu altera
pars contradictionis absquc ullo scrupulo semper
falsa existit. Quroritur quoque si rem suam sibi
mjuste ablatam debet repetere qui ne repetat tor-
mentis compulsus cst jurare. Quam qucestionem

A argumentum a nota facillime dissolvit, dum]urare
sitjurc orare : qui enim falso veracitcrve orat,
jure aut nonjure pronuntiat;jureautem oralqui
a vcritatc non dcclinat, non jure vero qui cogil
veritatem involvere mendacio; nec jure raploris
violentiara sustinet, qui jusle accepit quod habet.
Debet igiturrepetere quidquid juste habuit,iojuste
perdidit. Attamen juravit, aitaliquis, licet defendi
possitnon jurassequi non oravitjure,quandoquidem
ad sui defensionem atque adabluenda crimioadat
locumjurrdicialisclcmentia ctlex divina. Si autem
audientia subtrahitur, non jure sed crudelitale
exhibita innocentia damn^tur : naro, sicut majus
peccatura fuit Judffi tradentis quara Pilati crueifi-
geotis, ila raajus peccatura est pejerare cogentis

B quara ejus qui innocens pejerat timore mortis;
quandoquidem Petrus, dura raori timnit, Vitam
negavit. Verumlaraen, humanffi fragilitati compa-
tiens, respcxit Dominus Pctrum et ejus lacrymas
quibus flevit amare, et non legitur eos respexissc
quorum terrore defecit a Christi confessione; siqui-
dem incurritnondissimiliterpeccati foveamhujus-
modi negator etpejerans,cum etille nomen Domioi
conflteri erubescit,et iste in vanum assumit, tide-
licet, quautum est in se, aut timore aut cupidilate
(et cupiditate quidem sicut negoUator, timore au-
tem sicut fidei invitus proditor) ; unde Scriptura
divina jurare prohibet, et additur quare? scilicet
neforte perjuret; quia perjurare,nonjurare,pecca-

p tum est. Alibi quoque scriptum est : Juravit Domi-
nus, et non psenitebit eum {Psal. cix, 4), quoniam
juraraentum, sed mendax tanium, sequitur poBui-
tentifle remedium . Hsec de j uramentis sponte prolatis
et violenter extortis tuae fraternitati scribens di-
stinxi, et eorum differentias collegi, ut, postquam
ad tuae peritide sacrarium pervenerint, tuoqne eia-
mine quibusque fratribus placuerint, palam omni-
busrecitaripossint.Necdiffert is qui jurarecompel-
litur ab eo qui violenter baptizdtur, si uterque sa-
cramenti violator habeatur ; quoniam, ut ait Au-
gustinus,u ad Ecclesiara potest trahi uolens,accedere
ad altare potest noIens,dCcipere potest sacramen-
tura nolens, crederenon potest nisi voIens,fidem
in cordenon potcst servare nisi volens. Quapropter

^ caveat quis ad sacramenta fidei nolentem compel-
lere, ne iamnationis compede se potius obliget
quam illum quem violatse fidei reum existimat ;
namveneni propinator etpotaioruterquemoritur,
sed ille in anima, isteviolatacorporisnatura (Au^.,
Tracty XXVI, in Joan.), » Unde me iaedet vitffi mca^,
et aliquando satis lacrjmarum efTundo, dum inoo-
centum calamitates intueor, et cum eis vim passus
exclamare compcllor : DomiVie, lidera animammeam
a labiis iniquis, quoniam cum his qui oderantpacem
eram pacificus; cumloquebar illiSj impugnabant me
gratis (PsaL cxix, 2). Vale.

EPISTOLA XI.

AD MONACHOS MICIACENSKS.

Floriacensium rector, fratribus MiciacensiJbus

437

EPlSTOLiG.

438

maximeeoram decauo Co.wantino, salutem in A insidiantiumgrregemsuccenturialorum,quandoqui-

Domino.

Dum charitas sitbona voluntas, miror qua fronte
eo bono carere non erubuistis, qui pa)am conflte-
minirancorem vestrffimalsa voluutatis, non tantum
verbis quantum litteris quas nostns fratribus dire-
xistis ; quod utique facere non debuistis. Neque
enim iUorum benevolentia libenter suscipitprsBdi-
catores scelerum, proditores reorum, accusatores
frairum, maxime ubi (23) non admittitur, ubi au-
dientia reo denegatur, cum scriptum sit quod nemo
absens damnari possit. Vere fateor, fratres nostros
veslris laudibus commaculare voluistis, quos, acsi
complices, vestrae calumniae adjunxistis fautores,
detreclationisjudices, accusationis prsesules.Verum

dem ei locumdefensionis obstruunt,quod in Eccle-
siacatholica nuUihactenus fuit licitum.

Tandem ad te, mi quondam famUiaris Letalde,
nunc sermo dirigitur, cujus alias singularem scien-
tiam mea parvitas amplectitur et summb laudibus
extoUere nititur.Quid tuainterfuitunius miseri vi-
tam corrodere, unius homuncionis quse non erant
viita denotare, cum scriptumsit quod sapiens poeni-
tenda non committit? Atfortassistuorumfactorum
non poenltet.Verumtamen quis ministerium diaboli
Hbenter assumpsit, ut vitia hominum denotet, iu
cathedra pestilentifiB sedeat (P^a/. i, 1),conciUabuIa
malignantium unde struat ? Hortor et obtestor,cha-
rissime, recordareinfiimitatistu8e,assume viscera

eorum innocentia ab hujusmodi pesle quam ^^^^ jnhericordm, frfilresiuostirgue/ohsecra^mcTep^

extranea, testatur Fredericus ignobilis scriba, qui

naocHierosoIymisezsulatpro suorum me ndaciorum

fabrateria, pro excogitatorum de suis fratribus vi-

tiorum inaudita historia. Siquidem et in nostra

professione singuiaris.Odilo Ciunensium rector hn-

jusmodi historiographosnuperrime detectos desuo

monasterio flagris ceesos expuUt, et ferro abscisio-

nis terribiUter inussit. Prosequendi quippe sunta

Christianis Saterrici quos persecuti sunt pagani,

quorum nunc multitudo excrevil; quamdesubcoelo

exterminet clementiadiviniepietatisl Denique Ace-

phaiorum hseresis, quse nunc exorta est, cum Sa-

lerrisdamnandaest: quoniamsine capite regnant,

sine patre spiritali, contra jus fasque naturce suos

fratres dUaniant, et mordentes pacem praedicant,

cum nuUum genus animalium ssevial nisi in di-

spar feris. Quapropter, professionis vestrffi memo-

res, vos ad vos reducite ; quid coram Deo etsanctis

ejus voveritis, mementote ; abbatem, quem cum

soaunaovicuiaexpulistis, regulariter vobis praeesse

desiderate ; ejus arbitrio fratrum suorum culpas

reUnquite; et, si regula Benedicti monachorum le-

gislatoris displicet, saltem Apostoli senlentia pla-

ceat, qua dicit: Tu qui ef, quijudicas alienum ser-

tum? suo Domino stat, aut cadit; stahit autem: po»

tens est enim Dominus statuere illum (Rom. xiv, 4).

Si denique in pastoremvestrummanumreprehen-

inomni patientia et doctrina(ii Tim. iv, 2), ita

scUicet ut nec increpatio ad desperationem pertra-

hat, nec patientia vitiorum fomiti succumbat. Tu

enim hujus conspirationis caput diceris ; tu domni

Rotberti abbatis tui officium, quod dictu nefas est.

prsesumpsisti, nec delatoris poenam exhorruiti,

quem ezpeditum omnibusmalis absqueulla rebel-

lione restituat omnipotens Deus patris et fratrum

unanimitati. Vale.

EPISTOLA XU.

AD ODILONEM.

Prserogativainsignito Odiloni Glunensiumpatri,
amatorum Ghristi amator Abb. Floriacensium re-
ctor, salutem in Domino.

ProUciscenti mihi in Wasconiam ob institutionem
monasticse religionis, contigit devenire ad monaste-
rium Sancti Gjpriani martyris, situm in suburbio
Pictavensis famosissimse urbis ; quem locum post-
quam reperi vestreesubditumditioni, nostrumcre-
didi ; quoniam amicorum sunt omniacommunia,ut
est quorumdam sententia ; atque idcirco nimis in-
dolui de fama quce tunctemporisvolitabatper au-
resvulgi, quam vice discutiensvestraultramodum
ingemui, quod in viros nostrffiprofessionisinvidia
diaboli per indisciplinatos suprebit,quod ilU qui di-
cuntur monachi efflciantur satyrici criminatores
fratrum, incentores vitiorum,ac viperino dentecor-

sionis mitlitis, scitote quia Pastor pastorum Jesus j^ rodunt vif cera matris EccIesifle.Quorum insauiam.

Ghristus Tobis contradicit, ciy us exemplum imitatur

in eo quod vos quasi nuIUus egentes in montibus

reliquit, et unam ovem, quse erraverat, ad gregem

redncere quaerit. Hoc quoque gravissimum in ve-

sira conspiratione reperi,quodbenignilatem domni

Fulconis Aurelianensis episcopi contra vestrum ab-

hatem exasperastb, ad inclementiam vestro con.

cUio perduxistis, contra auctoritatem canonum in

innocentem armaslis. Innocentem autem idcirco

fateor, quoniam bona conscientia, ut asserit, uti-

tur, objectis respondere conatur, fasec quemquam

vestrum legisse aliquando testaiur; unde coujici-

mus quod invidia diaboU, qna mors introivit in

orbem terrarum (Sap. ii, 24). depascat animum.

venerabUispater^deterreri necesse est,ne conculcent
sancta profani, ne vilescant pretiosi lapides sau-
ctuarii ; quandoquidem jam refrigescit multorum
charitas {Matth. xxit, 12), et mali cucuUati sibi
auxilio et cousilio j unguntur,ut de pennis Leviathan
scribitur^quarum una uni conjungitur, et iiec spi-
racuium quidem incedit per eas {Job xli, 7). Dela-
tores enim mundanis legibuscapitalisententiapu-
niuntur. Qua temeritate ergo audent miseri os ape-
rire in necem fratris, in detractioncm proximi,
assumendo oificium prodiioris ; quorum professio
est lacere, etiam a bonis ? Prudentcr, dilectissime
horum preecave versutias, qui, mordentesbonorum
vitam simplicem, et lupi sub ovinapeUe,pr8edicanl

(13) Hic .aliquid, substantivum scUicet, deesse videtur.

439

S. ABBONIS ABBATIS FLORIAGENSIS

440

pacein. Quo certo[temporo]lectuinestmonachosetx
sacerdotesDomini daranatosesse accusatione mere-
tricis? quis monachusauctoritatePatrumabbatcm
suum ad so^cularejudiciumcompulit? quisclcrico-
rum Ycl episcoporum conciiio addixit ? Vere fateor
saevissima districtione ferieodam esse hujusmodi
priBSumptionem; quia, ut aitdiscretissimusmona-
chorum legislator Benedictus,suumetalienumpec-
catum ille, suse professionis immemor, abbati vel
spiritali seniorum debuit patefacere,non detegere et
pubIicare,quod non vobis potestatem judicandi de
fratribus vestris ^ustulit^cum hanc alteri commisit.
Tandem, quia in objectione criminis, auctoritate
Magni Gregorii, alii sunt accusatores, alii testes,
alii judices ; age, vir prudentissime,ut innocens ex-
peditus crimine gaudeat, et accusator temerarius ^
reum se sentiat, ne de poenis innocentum rideat.
Vale.

EPISTOLA XIII.

ALBERTIABBATIS HICIACENSIS AD JOANNEH XVIII PAPAH.

Domino sancto et venerabili papee Joanni xviii,
Albertus abbas abbatia; Sancti protomartyris Ste-
phani et GhrisU confessoris M. et omnis congrega-
tio monachorum ejusdem loci,videlicetMiciacensis
salutem in Ghristo.

Novimus tc,Pater reverende, constitutum in ter-
ris vicarium universali Ecclesiae vice beaii Petri,
ut sustentes eosqui injuste opprimuntur^et oppri-
mas eos auctoritate beati Petri, quinimium seeri-
gunt.Quapropter ad tuam confugimus reverentiam
per hanc cpistolam, ut subvenias nobis et facias
quod precamur. Locus in quo habitamus dicitur
Micianns, quem sanctissimi viri, scilicet beatus
Easpicius et nepos ejus venerabilisMaximinusregio
muncre Glodovei primi GhristianiFrancorumregis
fundaverunt,etaUi quamplurimideinde proprio be-
neficio construxerunt; et idem prcefatuslocusin tan-
tum flornit olim in spirituali et temporali bono, ut
cxL monachiibidem congregati Deo assidue famu-
larentur; intantum postmodum dissipatus perva-
sionemalorum, ut nuUus [ibi] vivere potuerit mo-
nachus ; gratia autem Ghristi juvante, paulatim
nunc,quasi quidam redivivus «gera longa flegrit.u-
dine couvalescens, itaidemlocus avilitate suse de-
jectionis resurgere aggreditur per eleemosynas bo- *^
norum virorum ac mulierum, ex quibus haec bona
mulier est domua Regina nomine, que multapree-
dicto loco prosaIutesua,etproremedioanimarum
videlicet sui mariti et Uliorum suorum jam defun-

ctorum,Deoiet8BnctisibidemvenerausobtuUt.Timet
autem ai [idest ne] post suumobitum aliquis suo-
rum velextraneorum conetur aliquid auferreex bis
omnibus quoi deditDeo ; et ob hoc suggerimus ve-
strffi sanctitati, utduos tomos quos in vestro nomine
scripsimus, quorum unus proprletatem largiti be-
neficii hujus vcnerabiUs feminse continet, aiter au-
tem totius sumraam sobstantifle nostri caenobiicor-

roboretis vestra auctoritate cum titulatione sigilH
vcstri nominis ; et nos assidue pro vobis, vivo et
morluo, Deum deprecabimur. Dignum est enim,
venerande Pater,ut prsedecessorum Yestrorum mo-
rem sequamini, et monastenis novos indiculorum
biblos corroboretis, quibiis ipsse congregationes ab
omni inundano strepitu quiete Deo servire pos-
sint, maximesub epitimioexcommunicationis.Ve-
strum apostolatura Deus custodiat in ffiterna pace.
Vale in Ghristo; beate Pater.

EPISTOLA XIV.
abbonis ad g

Gharissimo fratri G., amatorum Ghristi amalor
abbas Abbo Floriacensium.

Sffipe contigit ut veritate odium crescat : quod
sapientis animus patientissime tolerat, dum rei ne-
gotium utilem et honestum finem prflelendit ; pro
quo illud sustinet, atque sustinendopromimicis cle-
menter orat : quod te fecisse non abnego, qui pro
injustitiaquam pateris adDeum clamas deprofan-
dis,et quibuscumqne potes pro modulo tuee possi-
bilitatis declamatoris contradicis; inimtcossusUnes
quos amicos habere debueras, quoniam sui propo-
sitiobliviscunturGhristianiqui ad inimicitiasemm-
punt,dum agnosnon suos demetunt,aliena invadunt
stipendia servorum Dei diripiunt. Et, quid dicam?
non id idiotie faciunt, sed doetores Ghristianorum,
rectores plebium,et ita,quodammodoobciecaUom-
nium radice malorum (24),pauperes Christi|ad ino-
piam pertrahunt; quod procul dubio minimeface-
rent, siilluddivinse Scripturse vetitum perhorresce-
rent : Ne transyrediaris terminos quosposuerunt patra
tui (Prov, xxiij xxvui), non facies calumniam proximo
tuo, nec vi opprimes eum {Levit.iXf 43). Et Dominns
per Mojsen prophetam : Va? iniguo quitransfertter'
minum proximi sui ! {DeiU. 28, i7.) Et rursus per
Isaiam : Va?, qui conjungitis domum ad d^mum tt
agrumadagrumcopulatisHIsa,T, 8.) Subjungitetiam
inferius : Va?, qui condunt leges iniquas et scrihenUs
justitiam scripserunt, ut opprimerent in judicio pau-
peres ! [1d, x, i , 2.j Gondunt quippe leges iniquas ut
opprimant in judicio pauperes, quoniam dotesec-
ciesiarum nonecclesiis,quarumdotes sunt,dereUQ-
quunt, ut inde pauperes Ghristi susteotentur, sed
suis militibus aut pro donativis erogant, aut vice
beneficiorum dispertiunt, fingentes tegnambonam
s«eculis inauditam, quod ipsce dotes non siut eccle-
siarum sed potius altarium; cum maximum altare
lapsumunotremissevaleatrestaurari; ecclesia vero
vix quamplurimis soUdorum impensis.

Nec mireris, frater charissime,quod liaec haeresis
nostro moderno tempore crevit, quo j ustitia czcessit
terris : quandoquidem nunc et novitates vcrborum
placcnt,quas Apostolusprohihet(i Thim. vi, 20),et
in templo Dei fit ssecularejquod sanctumest.AItaria
laicis in possessionem dantur, peccaia populi non

(23) Sdlicet superbia.

441

EPI&TOLiE.

44*2

monachi vel clerici comeduat (Os, iv, 8), qui pro A

peccatis ejusdem popuU apud Deum interveniuiit;

sed judicio epiacoporum oblationes ecclcsiffi plus

equjsei canibus Iaicorumprosunt,quam peregrinis,

orphanis et viduis. aut restaurationi ecclesiarum :

sua enim altaria esse astruunt, qasi absque ullis

auctoribus ab eccIesiasecernunt,eo erroreducliquo

deliuebantur bceretici, qui unam pcrsunam Jesu

Cbristi in duabus naturis conati sunt dividcre in

personarum pluraliiate, coutra illud, si enim cognch

tnssmt, nunquam Dominum gloriss crucifixissent

(I Cor. XI, 8), SiquidemApostoluscruciflxumasse-

ht quemglorisesuaconfessionepatefccit : quia,sicut

anima et caro uaus est bomo,ita Deus et homo unus

esl Christus, qui suam sponsam sanctam, videlicet

Ecciesiam totam sibi consecravit,cousecratam uni- B

Tit; et, si sp^cies ad templorum eedificia, f undamen-

tam,parieteset tectumabsqueChristi mensadomus

est, non ecclesin, sicut et cadaver dicitur corpus

absque anima.Heec idcirco dixerim,ne quis indivi-

dua velit dividere, aliud dicens ecclesiam, aliud

allare, quia nimus solers stulto consumitur labore

quiconatur quod est impossibile.Quod vero sacer-

dotes Oomiaiecclesiarum dotcs et decimas in manu

sua consistere canonum auctoritate conRrmant,

Qemocontradicit,qui eo loci mantim potestatem m-

telligit. Nam predictse res in maou sunt episcopi,

sicut regnum in manu regis, quatenus eorum po-

iestate et judicio servetur unicuique sequitas ad res

suas obtinendas. Ne quis autem me falso existimet

de manu hanc fixisse significaiionem, recordetur G

quod peccator pavidus de manu moriis se frequen-

tius orat eripi. Ipsa tandem Ecclesia cujus sit^ Ghri-

sius manifestius dicit : Tu es PetruSf et super hanc

Petram (Bdificabo Ecclesiam meara {MaVh. xvi, 18).

Meam^ inquit, non tuam. Si ergo omnis Ecclesia

Ghrisii est, nuUa autem Petri, aut alicujus esi, re-

stai at bominum altercaiio de pastibus seu bonis

ejusnulla esse debeai^quandoquidemejus estpars,

cujos est totum. Si quid vero de temporalibus ejus

bonispartiendum est,illis debei specialiier prodesse

qui ecclesiffi spiritaliterdesserviunt die ac nocte.

Verumtamen non mediocriier movcor quid illud
sitquod, cumomnesdecimee in manuepiscopisint,
teriiam seupotiusquariam pariem episcopo aucto-
niascaaonum concedit. Cui enim totum concessum D
est, ei pars; sin autem et pars conceditur, toium
coocessum fuisse frustra contenditur : nisi forte
illod iotum ad ordinationem episcopi,non auiem ad
ilbim cessionem juris pertineat ut dare, vendere,
seoinproprios usus retinerequeat.Quisenimigno-
nt clericoset ecclesiasticasresconsisteresub manu
episcopi, qui per ceconomos dispensandi casdem res
poie:»iatem accepit. Cffiterum de ieriia seu potius
quarta parte, ei ad votum competit quidquid, ui
ecclesiasUco dispensatori,agere placuerit : quando-

quidcm ei duno dare, voudere ct possidere faculias
arrisit; cumque in uno quolibetepiscopio interdum
mille sint ecclesio;, mirum est si ianta est avaritia
sacerdoium utsatiari ncqueatteriia vel,quod minus
esi, quarta paric suarum ecclesiarum. Quod prsvi-
dens, Bracharense concilium ait : Tertiampartem ex
quacunque oblatione populi in ecclesiisparrochialibus
episcopus non requirat, sed illa tertia pars pro tumi-
naribus ecclesiae vel recuperatione servetur, et singulis
annis episcopo exinde ratio fiat. Cum igiiur de hac
parle ecclesiarum transcripium sit, ubi quseso de
doiibus vel decimis scripiura qua;libei tradii quod
singulis annis episcopo raiio reddenda sit an aliquid
ecclesiae, maxime res immobilis,polerit abalienari?
esisanc rei alicujus abalienaiio, talis in jure cessio
ut posthanc nuUa sit legiiima repeiiiio,quoniam ad
priorem possessio jam nonpertinei. Omninohanc
abalieuaiionem de rebusecclesifie non posse fieritot
suntiestes quotsuni legumseucanonumauctores.
Quidam igiiur antecessor meus in possessione
nosiri monasierii ecclesiam eedificavii, dotem con-
tulit,numidcircomonasterium possessionem amisit
aui abbas id abalienare potuit ? Requisiti itaque in
hochujusnosiri monasterii libripoliticia tempori-
bus Magni Caroli pene vetustaie consumpti, quid
eedificata ecclesia mihi meisque frairibus debeat,
innotescunt; quid contrailla dotis nomine datasuis
burdationibus solvat,ibidem perpenditprocuraloris
diligeniia.Porroquodlealiquandosubmeipreesentia
turbavii^dum diceretur quod mocachi ecclesias te-
nere nequirent, remove ab animo ; et scito quod
monachus, nisi ad clericatum promotus, ecclesise
retentisministeriis,deservire, ne quid de reditibus
ejus seu oblationibus vivere debeai ctpossit (25).
Haec omnia tua^ f raternitati scribens, quibusdam ca-
pitulisecclesiee^subjectissollicitum etcautum contra
obloquentes reddere volui^ne imparatuminveniat,
qui nostris utilitatibus derogat; siquidem qui nos
simplicitatem haberemonuit columbinam,serpen-
tinam astutiam tenendam praemisit (ifa//A. x,16},
ne alicujus fictse amicitiee malefacia gratia illiciat,
ne versuta callidiiasinnoceuiesopprimat.Quoniam
in Caniicis canticorum prsecipimur capere vulpe-
culas quee demoliuntur vineas : nam flores apparne
runt in terra nostra {Cant. n,15),divinsegrati8epr8e-
rogativa quibusnutrimur, velut ha;duli qui pascun-
tur in Iiliis(7, ibid., 16), peccatorum nostrorum
conscii sub magisierio ei regula legislatoris Bene-
dicti; qui etiam ingemiscimus^quoniam eorum fe-
rinos rictus patimur, quos ab aliis passosgraviora
non ignoramus : nec in eos audentretorquerevin-
dictam, sed in nos minimos nosiramque innoceu-
tiam moveut persecutionem, juxta illud Maronis :

Torva Isena lupum sequitar, lupus ipse capellam,
Florentem cjUsuoi sequitur lasciva capella.

(ViRO., Ecl. n, 63).

(25) Obscurus sane locus : quem mutilum aut corruptum vel primo intuiiu facile
Terit,

quisque judica-

443

S. ABBONIS ABBATIS FLORIACENSIS

4U

Nc indigneris quod te capcllffi similem dixerim, Anus nullam deinccpsin eisclerici, veliiqaiinsacro

quffi lupo nonnunquam obediensmurmural, et fle-
biliterbalatibus suam «rumnam ejulando conquc-
ritur.Tuquoquc, quia cogeris dulciaarva perdendo
relinquere (Virg.,EcI. i, 5) de impatientia blasphe-
maris,de taciturnitate rcprehenderis. Scd capeila
aliquando lacrymosis questibus de ipsis faucibus
lupi eripitur, tacendo veroadmorlem praBcepsra-
pitur. Siquidem igitur potes,enitere, malis resiste,
Ohristianum maxime episcopum, quia Christianus
es, in te peccare noli permittcre : ei alteram ma-
xillam non praebeas, auferre volenti tunicam non
dirailtas {Matlh, v, 39, 40), ne tua patientia illam
perdas. Recordare proverbii quod scriptum est :
Malo arboris nodo malas caneus quserendus est.

sunt ordine constituti,ob aliudhabeant nisi orandi
tantummodo causa accedendi Iicentiani,autsi forte
ad peragenda sacra missarum fueruntinvitatimys-
teria.Sed ne velper cujuslibetmonachiaut abbatis
promotionem,onus aliquod fortassesustineant,stu-
dendum nohis estut, siquispiamabbatumaulroo-
nachorum ex quocunque monasterio ad clericatus
offlcium vel ordinem sacrum accesserit, non illic
aliquam habeat,ut diximus, ulterius poteslatero,ne
monasteria hujusoccasionis velamine eaquspprobi-
bemus sustinere onera compellantur. Heec ilaque
omnia vigilanti cura emendare jam secundo commo
nita sanctitas vestra non differat, ne si post hoc
ncgligcntes vos esse, quod uon credimus, seDseri*

Nec id dico utimonachus contra tuam professio- ^ "i"s. aliter monasteriorumquieti prospiccre cora-

nem in aliqucm manibus excedas,sed ut gladio di-
vini verbi inferiusque prolatis sanctorum Patrum
senteutiis eum confodicns corrigas,qui, Christianae
professionis immemor,satagitesse rerumextortor,
legumque contortor,dum fundatoribus ecclesiarum
aut haeredibus eorum nititur auferre quod eiscom-
petit;et ita tuam ejusque animam salvanssaivabis.
Gregorius Magnus papa episcopis et clericis ad mo-
nasteriorumdominationemoccasione regiminis im-
portune tendentibus resistit in multis epistolis. De
qua re Joanni Ravennati episcopo scribens (Epist,
IV, 1), ait : « Pervenit ad me quod in ecclesiis fra-
ternitatis tuae aliqua loca dudum monasteriis con-

pcUamur.Nam notum vobissit quiatanta: necessitali
servorumDeicongregationem ampliussubjacere non
patimur. »

De injusta excommunicatione episcopi, Januario
quoque KaraIitano(26) episcopo,postaIiquascribit
dicens (1d., ibidj ii, 34) : « Inter querelas multipli-
ces,Isidorus vir clarissimus a fraternitatetua frustra
se excommunicatum anathematizatumqueconque-
stus est ; quod quamobrem factum fuerit, dum a
clerico tuo qui prsesens erat voluissemus addiscere
pro nuIlaaIiacausa,nisiproeo quod te injnriaverat
factum innotuit. Quae res nos vehementer afflxit,
quia si ita est, nil te ostendis de coelestibus cogi-

secrata,nunc habitacula clericorum aut etiam laico- ^ tare, sed terrenamte conversationem habere signi

rum facta sunt, dumque hi, qui sunt in ecclesiis,
fingunt se religiose vivere, monasteriis preeponi
appetunt,et per eorumvitam monasteria destruun-
tur. Nemo enim potest et ecclesiasticis obsequiis
deservire, et in monachica regula ordinate persi-
stere, ut ipse districtionem monasterii teneat^ qui
quotidie in ministerio ecclesiastico cogiturperma-
nere. Proinde fraternitas tua hoc quolibet in loco
factum emendare festinct, quia ego nullo modo
patiar loca sacra monachorum ut per clericorum
ambitumdestruantur.»ltem Mariano RavennseEpi-
scopo {ld,,ibid, vi, 40):c(Quodnon debeat episcopus
monasterium inquietare. Dudumadnos multorum

ficas, dumpro vindicta proprise injuriae,quod lacris
regulis prohibetur, maledictionem anathematis io-
vexisti ; unde de caetero omnino esto circumspectus
atquesoUicitus, ettalia cuiquampro defensioncin-
jurifiBtuae inferre denuo nonprcesumas : nam sitale
aliquid feceris, in te scias postea vindicandum. »
Luminoso abbati monasterii Sancti Thomse dc Ari-
mino(lD., ibid,, iv, 14) : i» Petitionem tuam congre-
gationisque tuae libenter suscepimus, secundum
statuta Patrum jurisque formam tuis precibus
accommodantesfidelemefFectum, Gastorio fratri et
coepiscopo nostro nostrapraeceptione transmissa,e
successoribusque ejus a te monasterioque tuo

relatione pervenerat, monasteria in Ravennatibus D cunctae laesionis abstulimus funditus potestatem,ul

partibus constituta omnino clericorum vestrorum
dominio praegravari,ilaut occasione quasi regimins
ea, quod dicigrave est, velut in proprietate possi-
deant. Quibusnon modicumcondoIentes,decessori
vestro litterasmisimus, ut hoc emendare per omnia
debuisset.Sed quoniam vitaeterminocitiusoccupa-
tus [est], ne hoc onus in monasterio remaneret,
fraternitati vestrae eadem nosscripsisse recolimus,
et quia, ut comperimus, iu hujus rei hactenuscor-
reptione cessatum est, haec ad vos iterum pervidi-
mus scripta dirigere. Hortamiu* ergo ut^omni mora
omnique excusatioue summota,ita monasteriaipsa
ab hujusmodi studeatis gravamine r6levare,quate-

nec ultrainvestro versetur gravamine, nec mona-
slerii res describat, nec publica illic dcbeat esse
processio, illa vidclicet ei jurisdictione relicta, ut
in defuncti abbatis locum^ alium, quem dignum
communis consensuscongrcgationis elegerit,debeat
ordinare. Hisita perfectis,in Dei opere estote solli-
citi, et assiduse orationi operam date,ne nonvidea-
tur magisvobis quaesita mentis in oratione secun-
tas,sed ma1e,quod absitl degentibusepiscopaiisevi-
tata districtio. » Gregorius Castorio episcopo Arimi-
no,de supra dicta re (Id., i6/rf., iv, 43): iLuminosus
abbas monasterii Sanctorum Andreae etThomffi in
Ariminense civitate constituti,quas nobis lacryma-

(26) Legatur Galaritano.

Ud

EPISTOLiE.

446

biliter preces effuderit, inditae textus petitionis A euinpcrtinctquociinquemodo,qua1ibetezquisitione

informaty pro qua refraiernitatemtuamhortamur
ut, obeunte abbate monasterii ipsius ccclesiee, tua
[cura] in describendis providendisque acquisiiis
acquirendisve ejusdem monasierii rebuSi nulla se
occasione permisceat. Abbatemvero eidem mona-
sierio non alium, sedquem dignummoribusatque
actuum disciplinee monachicte communi consensu
congregalio tota poposcerit, ordinare te volumus.
Hissas auiem illicpublicaspercpiscopum fieri omni
modo prohibemus, ne in servorum Dei recessibus,
popularibus occasto prsebcatur ulla conventibus,et
simpliciores ex hocanimas plerumque,quodabsiiI
inscandalum trahat frequentior quoque muliebris
ioiroitus. Hanc autem scriptorum nostrorum pagi-

minuere, ncc immissiones vel dolosaliquosfacere.
Sed si qua forie causa inter Ravennatem et praefatum
monasterium evenerit,etpacificenon potueritordi-
nari^ apudelectos apartibustimeulibusDcum,sine
voluntaria dilatione, mediis sacrosanctisEvangeliis
finiatur. Defuncto vero abbate non extraneus, nisi
de eadem congregatione, quem sibi propria volun-
taie congregatio elegerit, et qui electus fueritsine
dolo vei venalitate aliquaordinelur.Quodsi aptam
inier se personaminvenire nequiverint,solertem de
aliis monastcriis sibisimililer eligant ordinandum;
neque venientiabbati qua^cunque persona qualibet
occasione iu suo monasterio pra;ponatur,nisifortc
exstantibus, quod absiil criminibus quae sacri cano-

nam omni in futuro tempore velpost episcopis ordi- ^ nes punire monstrant. Pariter autem custodiendum

nandis formam statuimus, illibatamque servari,ut

tecum tua Ecclesia, juvante Domino, suo tautum-

modo sitjure contenta,et munasierium illud^nuUi

alterius aliique generali canonicaeve jurisdiclioni

deserviens, remotis vexationibus ac cunctis grava-

minibus,divinum opus cum summaanimi devotione

perficiant. Datamense Julio, indict. xiv. »

Quod non debet episcopus monasterium inhi-
bere a missis nec a sepuliura : u Gregorius Joanni
episcopo de Urbe Vetere {Epist,, i, 12). Agapi-
tus abbasmonasterii Saucti Georgii iusinuavit nobis
plunmase[alvestrasanclitate gravamina sustinere,
et non solum in his [ad,ve/ contraj quse necessitatis

est ui, invitoejusdem monasterii abbate, ad ordi-
nauda alia monasteria, aut ad ordines sacros, vel
clericatusofficium toUi exindemonachi non debeant
sed si abundantes fuerint qui ad celebrandas Deo
laudes vel utilitates monasteriorum complendas
sufficiant, abbas cum devotione de his qui super-
fuerint oiferat quos dignos coram Deo putaverit.
Quod si sufficientcr habens dare noluerit, tunc Ra-
vennatis episcopusad ordinandaaliamonasteriade
his qui supersunt tollat. Ad ecclesiasticum tamen
officium nullus exinde producatur, nisi quem abbas
loci admonituspropria voluntate obtulerit.Quisquis
autem ex praedicto monasterio ad ecclesiasticum

temporealiquodmonasteriumpossitsubferresubsi- Q pervenerit, ulterius illic ne potestatem aliquam nec

dium,verum etiaminipso monasterio missasprohi-
beas celebrari,sepelirietiam ibidem mortuos inter-
dicas : quod si ita est, atali vos hortamur inhuma-
oitate suspendi^ et sepelin ibidem mortuos, vel
celebrari missas, nullaulteriushabitacontradictio-
ne,permittas;nec denuo querelam de his quse dicta
sontpraedictusvirvenerabilisdeponerecompellatur;
quod non debeat episcopus monasterium inhibere a
missis. » Item Martiniauo episcopo (lo., ibid,, vii,
iS.Indict.i]: «Quam sitnecessarium monasteriorum
qoieti prospicere et de eorum securitate perpetua
tractare, anteactumvosofficium, quod in regimine
monasterii exhibuistis^ informat.Et ideo^ quia mo-
nasterium beatorum Joannis elStephani quodin

licentiam habeat habitandi. Observandum quoque
est utdescripliorerum autcartarum ejusdem mona-
sterii ab ecclcsiasttcis fieri non debeat, si quando
resexigit ; sed abbas loci cum abbatibus aliis rerum
inventarium faciat.Quotiesautempro utilitate mo-
nasterii sui ad pontiflcem Romanum abbas venire
vel transmittere forte voluerit, ei modis omnibus
liceat. Praeterea, cum episcoporum adventus desi-
deranter a monasteriis debeant exspectari^ quia
tamen hospitandi occasione prsedictum monaste-
rium temporibus decessoris vestri nobis fuissenun-
tiatumest pr8egravatum,oportet uthoc sanctitasve-
stra decentar debeat temperare, utvisitandiexhor-
tandique gratiaad monasterium, quoties placuerit.

Clas«itana civitate constiiutum est, cui communis abejusdemcivitatisantistiteaccedatur : sedsiccha-

filios Claudius abbas praeesse dignoscitur, multa a
praedecessoribusvestrisprayudiciaatquegravamina
pertulisse cognovimus,oportetut f raterni tatis vestrae
provisio eorum de futura quietesalubri ordinatione
disponat,quatenusconversantesiIIic in Deiservitio^
ipsius quoque gratia suffragante, liberiperseverent
Sedne, exea quae magis emendanda est consuetu-
dine, qoisqueillicquolibet tempore quidque mole-
stiae praesumat inferre, nccesse est ut hsec quae
ioferias euumeranda curavimus, ita fraternitatis
Testne studio debeant custodiri, ut ex eis non possit
ulterius inferendae inquietudinis occasio reperiri.
Nollas igitur ultra audeat de reditibus, rebus vel
cartis pnedicti monasteriij vel de loco aliquo quiad

ritatis officium illic episcopusimpleat, utgravamen
aliquod monasierium non incurrat. Vestram vero
fraternitatem praedictus abbasnonsolumnonme-
tuit ad monasteriumfrequenter accedere,sed etiam
desiderabiliter concupiscit, sciens quod per vos sub-
stantia monasterii omnino gravari non possit. »

Ut privilegia etordinationes et decreta beati Gre-
gorii et aliorumsanctorum sine aliqua refragatione
serventur : « Bonifacio primo dtfensori (Id., ibid.
vii, i7) : Ecclesiasticis utilitatibus fideliter insu-
dantes congruo sunt beneGcio prosequendi, ut et
nos respondisse eorum digne obsequiis videamur,
et illi et indulta gratia utiliores existant. » Et post
aliqua : » Heec itaque institutionis nostrae decreta

447

S. ABBONIS ABBONIS FLORIACENSIS

448

qim prodefensorum suntpriVilegiis et ordinatione A dictione. Item sequitatis jus exigit ot hoc quoda

disposita, perpetua stabilitate et sinealiquaconsti-
tuiiuus refragatione servari, sive quaj scriptodccre-
vimus^ seu quae in eisinnostra praesentia videntur
esse disposita,nec a quoquam pontificumin totu«n
vel partem vel ex qualibct occasione convelli de-
cernimus, vel mutari : nam nimis ost asperum et
praecipue bonis sacerdotummoribus inimicum,nili
quempiam quacunquerationisexcusatione, utquae
benesuntordinatarescindere,etexemplosuodoccre
cflBteros sua quandoquc posse constituta dissol-
vere. » — Joanni Episcopo Scillitano, item de eadem
re [iD.jibid,, vii, 32) : « Grave nimis et contra sa-
cerdotale constat esse propositum,vel cujusque mo-
nasterii privilegia olim indulta confundere, et ad

prsedecessoribus nostris cognita veritate est reddi-
tum , nostra debite dcnuo ecclesi a tencre non debeat;
ne, quod oninino coatra religiosum constat esse
propositum, non vera, sed imaginaria ac magis
dolosa fuisse restitutio videatur. Et ideo,quoDiam
Stephanus abbas monasterii Saocti Marci quod
constitutum juxta muros Spolitanae civitatis esse
diguoscitur, questus nobis est Massam Veneris in
provincia Campaniae sitam territorio MiDturQensi,
quam el beatfc memoriae decessoris nostri BeDedicli
redditam prseceptionecognovimus, ab ecclesia nos-
tra nunc indebite retineri;idcirco hac tibi auctorita-
te praecipimus ut,si manifeste abecclesiaenostraeho-
minibus detinetur^injure eam praedicti monasterii

irritumquaesuntproquiete dispositanitideducere: B slne aliqua mora vel altercatione restituas. Si vero

questi namque nobis sunt monachi Castellienses,
quod infraternitatis vestrae civitate est constitutum,
quia eidem monasterio quaedam quaepraedecessori-
bus vestris permissa ac consuetudinelongaservata
sunt, festiuetis inducere,et antiquamordinationem
quadampraejudicii novitateturbare.Proindehis fra-
ternitatem vestram hortamur affatibus, ut, si ita
est,ab ejus se molestia siue aliqua excusatione con-
tineat, et quse eis suntdiutius custodita, nullius oc-
casionis tentet usurpatione convellere, sed cuncta
illibate et sine aliqua studeat refragatione servare
et plussibi in eodem monasterio, quam prsedeces-
soribus suls licuit, uoverit non licere. Quia vero

non a uostris, sed a quibusdam forsitan extrancis
detinetur, strenua teagere soUicitudine volumus, ut
injure modis omnibus memorati debeat moDasterii
reformari, quatenus et ipsum quod suura esl te
sollicitante sine aliquafatigatione recipiat,et alterde
dispendio monasterii injuste lucrum non habeat.»
(Id., ibid.yU, 39.) «De ecclesiasticis veroprivile-
giis quod vestra fraternitas scribit, hoc postposita
dubitatione teneat, quia, sicut nostra defendimus,
ita singulis quibusqueecclesiiissuajuraservamus,
nec cuilibet favente gratiaultra quam mereturim-
pertior nec ulli hoc quod sui juris est, arabitu sli-
mulante, derogabo ; sed fratres meos per omnia

pariter questi sunl fraternitatem tuam quaedam de ^ honorare cupio, sicque studeo honores in oculos

monasterio subxenii quasi specie abstulisse,necesse
est ut, si quid te indecenter recolis accepisse, sine
dilatione restituas, ne avaritise te graviter culpa
redarguat, quem iargum erga monasteria sacer-
dotalis debuerat[magismunificentia demonstrare.»
ltempostpauca:« Indicaveruntetiam monachi mo-
nasterii castrum quod Scillacium dicitur, in solo
juris monasterii eorumessefundatum,atque ob hoc
habitantes illic factis iibellissolatium singulisannis
expendisse; persolveresed postea contempsisse, et
ab eadem se praesentatione supervacue supendisse.
Fraternitas ergo vestra subliliter veritatem curet
addiscere, et, si ita repererit, instanter studeat ut
ea quae promiserunt, quia et ratio ita exigit, prae-

subvehi, dummodo non sit quod alteri jure abaltcro
possit opponi. Responsalium vero vestrorura mon-
bus valde congaudeo, in quibus mihi ostensumesl
quantum me diligitis, qui ad me clectos fratres et
filios transmisistis. » r- (Id., ibid.y xi, 32.) « Licel
fraternitatem vestram erga monasteriorum curam
pastorali vigilantia crcdamus esse soUicitam, ea
tamen quae de monasterio in Africana provincia
posito cognovimus, vobis i\ecessario[pr8Evidimu3
indicareilla.Queritur autem Concodeusabbaslator
pracsentium quia, si quando monachos quibus
prceessedignoscitursub regularivoluerit disciplma
restringere,monasterium temere deseranl,et licite
quocunque voluerint vagantes cxistant. Qui ergo

bere non diiferant ; quatenus et illi quietc quodi^^ hoc et ipsis omnino pernlciosum cst, aliis perdi

tenent possideant, et monasterii jurapraejudicium
nonincurrant. Praetereaquesti nobis sunt prsedicti
monachi monasterii abbatemsuumintraScillanum
castrum quod sexcentos pedes extenditur subprae-
textu fabricandae ecclcsiae fraternitati tuae donationis
titulo concessisse,etideovoIumusquantum parietes
possunt aedificataeecclesiaecircumdari,juri ecclesiae
vindicari. Quidquid vero extra parietes ejusdem
ecclesiae esse potuerit,ad jura monasterii sine diffi-
cultatealiqua revertatur; quia ncc mundanarum
legum, nec sacrorum canonum statuta permittunt
res monasterii de jure ejus quolibet titulo segregari.
Quapropter donationem ejusdemterr(e,quae contra
rationem tacta tst, sine aliqua restitue contra-

tionis monstrat exemplum,horlamurfraternilalem
vestram ut, si ita est, ecclesiasticam in illos cor-
rectionem exerceat, et cum gravi eos ultione a tali
procul dubio praesumpiionecompescatiatque itaad
obedicndum salubri provisionesuperbientesanimos
jugo diciplinae subjiciat, ut quos ad hujusmodipra-
vitatis excessum eorum poterat imitatio provocarc,
emendatio a culpa revocet, et suis, ut dignumesl,
doceat praepositis obedire. Quia vero a quibusdam
episcopis excedentesmonachos perhibetdefensani
fralernitas vcstra in hoc studeat esse sollicita, cl
eos atali dcfensionesuamodisomnibusintermina-
tione suspendat Id., ibid,, vii, H5). Cum piaj desi-
derium voluntatis etlaudand® devotionis intenlio

449

EPISTOUE.

450

sacerdotalibus sit semper studiis a^juvanda, cura j^
esl sollicitudinis adhibenda, ut ea quse pro quiete
religionis et conyersatlonis sint ordinata, ne dissi-
mulalionenegligere,nequadamvaleatpr8esumptione
perturbare (27); sed, sicut hoc quod ratio exigebal
DOQ aliter oportuit definiri, ita quod definitum est
non debet violari. Igitur gloriosa memoriffi Childe-
bcrlus Francorum rex catholicfle religionis amore
succensus, intra muros Arelatensis civitatis mo-
nasterium virorum, ut scripto reperimus, pro sua
mercede constituens, quaedam ibidem pro habitan-
tium sustenlatione concessit; cujus ne voluntas
unquam duceretur in irritum, et ea quae pro quiete
monachorumdispositafueranllurbarenlur,quaeque
\pro quaecunque) contulit in jure cjusdem monaste-
riiepislolissuisapostolicapetiitauctoritate firmari; ^
huc quoquesuffi petitionisubjungens,uteidemmo-
nasterio tam in dispositione rerum quam in ordina-
lioneabbatisquaedam pariter privilegialargirenlur:
sciens quippe eam apostolicae sedi reverentiam a
fidelibus exhiberi, ut quae ejus fuissent decreto
disposita nulUus deinceps illicitae usurpationis mo-
leslia quaterentur. Unde, quia effectum el regia vo-
iuotas et res valde desiderata poscebat, a prffide-
cessore nostro Vigilio Romana; sedis antistite ad
praedecessorem vestrumAurelium scriptatransmissa
sudI, ubi omnia quae amplectendce voluntatis stu-
dium deposcebat apostolicae auctoritatis iibenti
animo subfu*mata sunl ; quia difficultates pati non
poluit hujusmodirespetita. Sedutfraternitasvestra -,
quae fuerint tempore illo decretacognoscat, anledic-
li praedecessorisnostriscriptahis praevidimus scrip-
lis adjungi; quibus lectione percussis hortamurul
omnia sacerdolali, sicutdecet,studioinviolatacon-
scrves, nihilque illic de vetitis, nihil permiltas de
iJIicitis. Ex abundanti tamen cuncta quae pro hu-
jus rei quiete a praedecessore nostro statuta sunt,
noslra iterum auctoritate in omnibus roboramus.
Fraternitas ergo vestra ita se in custodiendis eis
exhibeat, qualenus et omnem inquietadinis occa-
sionem «xciudat, et aliis hoc operari studeat, dum
sc in custodienda defuncti piissima voluntate solli-
citam, ut decet, exhibuerit et devotam. »

Ilem de servandis privilegiis Gregorius omnibus
cpiscopis:«NuilifasestveI velle vel posse Iransgrcdi ^
apostolicae sedis piaecepta nec ejus dispositionis
ministerium, quod omnium oportet sequi charita-
tem. Sit ergo ruinae suae dolore prostratus quisquis
apostolici? voluerit contraire decretis, nec locum
deinceps inter sacerdotes habeat; sed extorris a
sanclo ministerio fiat, ne de ejus judicio quisquam
posteacuram habeat,quoniamjam damnatus asanc-
taetaposlolicaEcclesia ejusque auctoritatc et propria
iQobedientiaatquepraesumptioneaquoquaincssenon
dubitaturiquia mflgoris cxcommunationisdcjcclione
cst exigeudus, cui sanctae EccIesisD commissa fuerit
discipiina, qui non solum praelatae sanclce Ecclesiae

jussionibus pareredebnit,sedetiamaUo8 ne praeter-
irent insinuare,si(que aUenus a diviniset pontifica-
Ubus officiis, qui noluit praeceptis obtemperare
apostolicis. » Dicta beati Hieronymi ad Jovinianum;
quaUsdebeateligiepiscopusCLiftro i adversus Jovi'
nianum) : « Non ait Apostolus : eligatur episcopus
qui unam ducat uxorem et filios faciat; »sed « qui
unam habuerit uxorem et filios in omni discipUna
subditos.» Certe confiteris non posse esse episcopum
qui in episcopatu faciatfilios, alioquin, si deprehen-
sus fuerit.non quasi vir tenebitur,sed quasi adulter
damnabitur. Aut permilte sacerdotibus exercere
opcra nuptiarum,utidem sintvirginesqnodmariti;
aut, si saccrdoUbus uxores non licet tangere, in eo
sancti sunt quia imitantur pudiciUam virginalem.
Sed et hoc inferendum,si laicus et quicunque fideUs
orare non polest nisioareat officio conjugali, sacer-
doti cui semper pro populo offerenda suntsacrificia
semper orandum est : si semper oraudum, ergo
sempercarendum matrimonio.Namet in veteri lege
qui pro populo hosUas oiferebant, non solum in
domibus suis non erant, sed puriflcabantur ad
tempus ab uxoribus separati, et vinum vel siceram
non hibebant,({uae solentlibidinem provocare. » De
cpiscopis qui cum mulieribus habitant : « NuUus
episcopus cum muliere habitet penitus ; sin autem
probatus fuerit hoc non observasse, episcopatus ho-
nore rejiciatur, quia ipse se indignum sacerdotio
ostendit. » De clericis qui mulicres in domo sua
habent : « Presbyteris et diaconis et in clero aliis
scriptis non habentibus uxores, secundum divinas
regulas interdicimuset nos mulierem habere in sua
domo,exceptis.matreet filiaet sorore et aUisperso-
nisquaeomnem querelam effugiunt,permitUmus.Si
quis autem adversus istam observationem mulierem
in domo suahabuerit quae potest suscipionem inferre
turpitudinis, et iUe a conclericis suis audierit cum
tali muUerehabitare,etnoIueriteamadomo suare-
pellere,vcl accusatore emergente probatus fuerit in-
honcsle cum tali muliere versari, tunc episcopus se-
cundum ecclesiasticos canones a clero eum repellat.»
De nuptiisclericorum.uSi diaconusvelsubdiaconus
futurus non habeat uxorem,secundum ea quse supe-
rius exposuimus, sibi conjunctam, non aliter conse-
creturnisi prius a consecratoreinterrogatuspromi-
scrit posse post consecrationem etsine legitima uxo-
re caste vivere,non concedendo consecratore tempo-
reconsecrationis diacono vel subdiacono futuroper-
mittere ut post consecrationem uxorem accipiat.
Quod si hoc permiserit fieri, episcopatusuo repelia-
lur. Presbyter autem vel diaconus vel subdiaconus
qui uxorem duxerit, repellatur quidemde clero, cu-
rise autem ejus civitatis in qua clericus erat cum fa-
cultaUbussuis tradatur. Sin autem lector secundas
nuptias contraxcrit, vel primasquidem, sed duxerit
uxorcm viduam vel disjunctam a marito,veI canoni-
bus vellegibus sacris reprobatam, in alium gradum

(27) Ultimis his duabus clausulis aliquid deesse videtur.

4bl

S. ABBONIS ABBBTIS FLORIAGENSIS

451

Ecclesise non procedat. Sed si quocumque modo in A reprehensibilis,eiiterum bonistestimoDiismaniatar

majorem gradum productus sit, rejiciatur ab eo, et
priori reslituatur. » De clericis qui nuptias con-
trahere non possunt : « Clericus qui supra lectores
et cantores est, veluti subdiaconus vel diacouus,
nullasnuptiascontrahereaudeat alioquin sacerdotio
cadat. Lector quoque si secundas contraxcrit nu-
ptias, ad magorem gradum ecclesiastici ordinis
prohibeatur ascendere. Laicus etiam si appareat
uxori conjunctus esse quaB alium maritum habuit,
autsinon jure conjunctus sit, aut si ille aliara uxo-
rem habuit, neque subdiaconus, neque diaconus,
neque presbyter fiori poterit. Nam etsi clandestinis
artibusad consecrationem irrepserit,honor ejus ca-
dit. Item qui duas nuptias contraxerit, diaconus vel

an non. Sed et si officialis vel curialis conditionis
sit, prohibetur episcopus fieri, nisi forte a te&era
Geiatein monasterio fuit. Eoquemodoliberatusesta
prsedictis conditionibus ; ita iamen utquartam por-
iioncm substantise suse eurise proestei, secundum
^egis observantiam. Sed neque ex laico statim ad
episcopatumascenderelicet, neque clericatubhono-
rem simulaium habuisse sufficit. Oportet eum qui
episcopus sit neque uxorem habere, nequeconcubi-
nani, neque filios, nequenepotesseulegitimossive
legibus incognitos ; et si quis contra hsec fecerit, et
is qui facius est, et is qui eum fecit, episcopatus ex-
pellatur honore^Ne liceatpecunise dationeepiscopum
esse. Eum autem oportei qui episcopus flt, vel mo-

presbyter fieri prohibetur. Sed ei si mulierem dis- B nachum, vel clericum : ita tamen ui nonminttssex

junctam a marito suo quem ipsa reliquit^ uxorem
quispiam habuerit, neque diaconus neque presby-
ter fieri poiest. Idem esi si concubinam habue-
rit, quippe tales homines cum castitate vivere de-
cet ; castus autem est qui habet vel habuit uxorem
castam, et ipsam virginem, ei ab ipso virgine re-
ceptam. Si quis autem presbyter vel diaconus aut
subdiaconus uxorem duxerit, vel concubinam ha-
buerit sive clam sive palam sive sub aliqua figura,
cadai clericaius hohore, et sii privaius et laicus.
Item ea quse de clericis diximus tcneani etiam ei
in diaconissis. Diaconissas autem creari constiiutio
prfiecipii,'^^ quinquaginia annorum seiatem agunt,ita

mensibtts appareat eum in clericatu fuisse. Legere
autem debet ei sacros canones, eoquetemporequo
consecratur, consulatur eum is qui consecrat, si
possit facereatquecustodire omnia quse divini prx-
cipiuni canones, et siquidem negaverit se posse
custodire, non consecretur ; si autem pollicitus fue-
rit observaturum se quantum hominibuspossibileest
sancta canonum praecepia, iunc 10 qui consecrat
eum admonere atque prsedicere debet quodsi non
observaverii canones sanctos, et alienus ent a Deo,
et religiosis episcopis non connumerabitur : nam
canones Patrum vim legum habere oportei. Sin
autem aliquis pecuniam dederii, eodemque modo

tamen utvirginessini^ velsiunum maritum tanium ^ episcopus creatus fuerit,nousolum ipse, sed eiiam

habuerunt.Si autem mulier, propieraliquam neces-
sitatem, minorquinquagintaannisdiaconissa facta
fuerii, nonliceatei alibi degere quam in archisterio
sanctimonialium mulierum, ubi neque mares con-
versantur, neque vivere liceat ei quomodo velit.
Nam diaconissse superse habitare debeni,vel nul-
lum alium admittcre secum, nisi revera fratrem ;
sin autem aliqua suspicio sitquasisimulatus frater
cum ea degat, vel ab initio non consecretur, vel,
si consecrata fuerit, amiiiat honorem. v

De cleiicis : « Nemo clcricus fiat nisi is qui ei
bonum testimonium habei et litteratus est. Qui
enim litteras non scit, clericusesse nonpotest: do-
ceanturet presbyteri et diaconi sacras orationeset

qui consecravii eum inier episcopop non erit, sed
pecunise vel res data? consecraiionis causa sacro-
sanctfie Ecclesise addicantur, siveepiscopus,siveesi
qui dedit. Is autem qui accepit, non solum res amit-
tat, sed etiam gradum atque houorem clericalus.
Similiierautemei si laicus sit qui pecuniara vel res
accepit, et ipsas amittat, ei aliud iantum qnantum
accepii pecuniffi nomine sanciee Ecclesiae pra^stare
compellatur; sed eisi magistratumgerai, in roagi-
strutuessedesinat, eiin exsilio irrevocabili condem-
nabitur. Sin autem aliquis presbyter vel diacouui
constitutuspecunia dataad episcopaium pervenerit,
non solum episcopus esse desinat,sed etiam priorom
gradum prcsbyteratusveldiaconii amittat. Consccra

eccle<«iasticos cauones : quos scilicet consecrari D lio autem cpiscopi fiat ante omnem populum Chn-

oportei sine reprchensione,sinecoutradictione,sine
pecuniarum datione, liberatos tam officiali quam
curiali conditione, nisi forte secundum observatio-
nemquam in primo capite pracsentis constitutiouis
exposuimus. Item sivefector, sive subdiaconus, sive
presbyter clericatus honorem contempscrit, ei in
aliam vitam transierit, duorum alterum sit : vcl cu-
curiali conditioni cum suis facultaiibussubjiciatur,
vel si plures curiales civitates habeat, sive, ut ipse
viliorsit,adofficiaIemconditionem trahatur, id esi
taxioticam. » De episcopis. « H«c constitutio in
primo capite consecrationis episcoporum loquitur
quemadmodum oportei procedere.Necesse est enim
prius disceptari de viia episcopi, utrum bona sit an

stianitatis, ui sit facultas unicuique si velit contra-
dicere. Et siquidem anto consecraiionem factafue-
rit contradictio, non prius consecreiur episcopus
nisi disceptatio de contradictioQe facta sit, et undi-
que appareat innoxius. Is autem qui euDi contra-
dixit, calumniator,si contradictiouisjudicium dcse-
ruerit, etsi non peregeritcausam^prohibeaiursacra
communione in omni vita sua ab eo qui consecrave-
rit episcopum »

De presbyteris constitue2idisstatutumest:« Utsine
auctoritale vel consensu episcoporum presbyteri in
quibuflibet Ecclesiisnecconsiiiuantur necexpellan-
tur,et si laici clericos probabilis vilie et doclrinccpis-
copis consecrandos suisque in EccUsiis constituen.

Ui

EPIRTOLiE.

4.H4

dOdObtii]erint,nuUaqaalibetoccasioneeosrejiciant» A Ambrosiusin librode Trinitate bis verbis iu im-

In coDcilio Cartbaginenst:«Ut cum omnihusomnino
clericis eitranese femirse non cohHbitent, sed solae
matres, aviae, matertera^, amitsBi sorores, et filiae
fratrum Tel sororum. » Item in eodem concilio :
« Ut cJerici vel continentes ad viduas vel virgines,
nisi ex jussu et permissu episcoporum, non accedant
ethocDon solifaciant,sed cumclericis, aut cumbis
cum quibus episcopusjusserit. Nec ipsi episcopi aut
presbjteri soli habeant accessum ad h^jusmodi fe-
mioas,sed aut ubi clerici proesentessunt, aut graves
aliqui Christiani. » In Ancyrano concilio : « Diaconi
cum ordinantur, si in ipsa ordjnatione protestati
sunt dicentes velie se habere uzores, neque posse
continere : hi postea si ad nuptias venerint, mane-

mensum effert : « De conciliis vel potissimum se-
quur quod treconti decem et octo sacerdotes, tan-
quam Abrahae lecti judicio, consona fidei viitute
victores, velut trophseum toto orbe subactis perfidis
eztulerunt : ut mihi videatur hoc esse divinum quod
eodem numero in conciliis fidei habeamus oracu-
lum, quod in historia pietatis ezemplum. » In De-
cretalibus; quaefcminee habitentcumclericis: «Fe-
minas vero non aliasesse patimur in domibus deri-
corum,nisieastantum quas propter solas necessi-
tudinum causas habitare cum hisdem sjnodus Ni-
ccena perraisit. » In concilio Laodiceosi : « Viris
cum mulieribus lavacra non celebranda. Quod non
oporteat sacris officiis deditos aut clericos aut con-

ant in clero tantum, et a ministerio abjiciantur. B tinentes, vel omnem iaicum Christianum lavacra

Quicunque sane tacuerunt et susceperunt manus
impositionem professi contineiitiam, et postea ad
noptias conTenerunt, a ministerio et clero cessare
debebunt, ladcam tantum communionem recipien-
tes. » In Decretalibus papae Leonis : « Quodsubdia-
conis camale connubium denegetur.Nam cum eztra
clericorum ordiuem constitutis nuptiarum societati
el procreationi filiorum studere sit liberum arbi-
thum^adezhibendam tamcn perfectee continentise
puritatem, nec subdiaconisquidem connubiumcar-
naleconceditur, ut etquihabentsinttanquam non
habentes,et quinon habent permaneantsingulares
Quod si in hoc ordine, qui quartus est a capite.

cum mulieribus celebrare, quia heec apud gentiies
prima reprehensio est. » Non licere clericis ludicris
et spectaculisinteresse : « Oportet ministros altaris,
vel quoslibet clericos spectaculis aliquibusquee aut in
nuptiis aut in coenis ezhibentur interesse, sed aute-
quam cemelici (28) ingrediantur, surgere eosdem
convivio et abiredebere.» In synodo Neocsesariensi,
capitul. 1 : « Presbyter qui uzorem duzerit, abor-
dine suo ilium deponi debere. Quod si fornicatus
fucritvel adulterium commiserit, eztra ecclesiam
abjiciatur, et poenitentiam iuter laicos redactus
agat.» In eadcmSynodo, capitul. 12 * « Quse forma
servaturin clcricis, mazime cum vetus regula hoc

dignom est custodiri,quanto magisin primo velse-^ habeat ut quisque correctus baptisatus clericus esse

cundo tertiove servandum est ne aut levitico, aut
presbyterall honore, aut episcopali ezcellentia
quisquam indoneus cestimetur, qui se a voluptate
uioris nec dum frenabse detegitur. » Innocentius
papa : c Quod hi qui in presbyterio filios genue-
rint, removeri oportet ab officio. Qui zelo fidei ac
disciplinse doctus non patitur Ecclesiam pollui ab
indigois presbyteris quos in presbyterio filios asse-
rit procreasse, quod non licere ezponerem^ nisi
oossem vestram prudentiam legis totius habere
noUtiam. Et ideo,fratres charissimi, libelli qui sub-
jectos est tenore per^pecto, eos qui talia perpe-
trasse dicuntur jubete in medio collocari, discus-
sisqae objectionibus quse ipsis presby teris impingun

voluisset,sponderetse uzoremomnino nonducere.»
In synodo Carthaginensi, de continentia Aurelius
episcopus dizit : « Cum prceterito conciliode conti-
nenti® et castilatismoderaminetractaretur,gradus
isti tres, qui conscriptione quadam castitatis per
consecrationes adnezisunt,episcopos,inquam^ pre-
sbyteros et diaconos, itaplacuit, ut sacros condecet
antistites, ac Dei sacerdotes, nec non et levitas,
vel qui sacramentis divinis inserviunt, continentes
esse in omnibus,quopossintsimpliciter quod a Deo
postulant impetrare ; utquodapostoIidocuerunl,et
ipsa servavit antiquitas, nos quoque custodiamus.*
In eadem synodo, de diversis ordinibus ab uzo-
ribus abstinendis Faustinus episcopus EcclesiaePo-

tur,$iconvinci potuerint,asacerdotaliremoveantur D tentiiise provinciae Piceni legatus sanclae Ecclesiaj

ofGcio ; quia qui sancti non sunt, sancta tractare
noD possunt, atque alieni efficiuntur a ministerio,
quod vivendo illicite poUuerunt. Miramur autem
h«c eorum dissimulare episcopos, ut autcohibere
connivere, autnescireesseillicitajudicentur. »

In Nicaeno Concilio de subintroductis mulieribus:
« Interdizit per omnia magna synodus non epi-
scopo, non presbytero, non diacono, nec alicui
omnino qui in clero est licere subintroductamha-
beremuI:erem,nisifortematrem, autsororem, aut
amitara, vel eas tantum personas quse suspiciones
effagiunt. » Hoc autem Nicsenum concilium beatus

dizit : « Placet ut episcopi, presbyteri et diaconi.
vel qui sacramenta contractant, pudicitiae custodcs
ab uzoribusseabstineant. » Ab universis episcopis
dictum est : « Placet ut in omnibus et ab omnibus
pudicitia custodiatur qui altari inserviunt. » Prae-
tereacum de quorumdam clericorumquamvis erga
uzores proprias incontinentia referretur, « placuit
episcoposeti^resbyterosetdiaconossecundumpriora
statutaetiamabuzoribuscontinere: quod nisi fece-
rint, ab ecclesiastico removeantur officio; cseteros
autemclcricos ad hoc non cogi,sed secundum unius
cujusqueEcclesiaeconsuetudineraobservaridebere.»

(M) Thymelici, id est tibicines.

453

S ABBONIS ABBATIS FLORIACENSIS

41(6

In synodoRomana cui beaius Silvester papa preese- A lat. Abstinentia autem in fractibasspiriiiisabApo*
dit cum episcopis ducentis octoginta quatuor : stolo numerata est. »

« Nemo presbyter a die honoris presbyterii sumat
conjugium : quod siquishoc neglecto aliter egerit,
duodecim annis eum dicimus privari honore. Quod
si quis contra hoc chirographum praesens et publice
dictum egeritjCondemnabiturinperpetuum. » Am-
brosius in epistola ad Titum inter castera sic ait :
« Unius uxoris virum, quamvis secundam numero
uxorem non sit habere prohibitum, ut tamen quis
dignus ad episcopatum sit,etiam hcitam debet sper-
nere propter sublimitatem ipsius ordinis, quia cee-
teris me]ior debct esse qui cupidus est sedis illius.
Sobrium,pudicum,ornatum.hospitalem,docibiiem,
nonobnoxiumvino,nonverberalorem,sedmodestum

Isidorus Spalensis episcopus in libro Officioram
sacrorun) : « Qui enim in erudiendis atque insti«
tuendis ad virtutem populis preeerit, necesseestut
in omnibus sanctus sit, et in nullo reprehensibilis
habeatur. Qui enim alium de peccatis arguit, ipse
a peccato debet esse alienus. Nam cum quafronte
subjectos arguere poterit, cum iili staiim^ possit
correptus ingerere : Ante te doce quae reGia sant,
0 episcope I « Quapropter qni negligit recta face-
re, desinat recta docere ; prius quippe semetipsum
corrigere debet qui alios ad bene vivendnm admo-
nere studet,iiautin omnibus semetipsum formam
vivendi preebeat, cunctosque ad bonum opus et

nonhtigiosum,nonasperum,domumsuambenere- Bdoctrina et opere provocet. Cui etiam ei scieniia

gentem, filioshabentemsubditoscumomni charita-
te:talemhominem,quihieccustodiatqufleenumerat
bona,crearideberedicitepiscopum:hffic enim signa
suni dignitatis episcopalis. Si quis autem potiora
sectatus est, corpus et animam suam Deo dicaverii
ne se copulet matrimonio,tanto magisdignior fiet ;
ideo enim inferiorem posuit, ut de j^iiore nemo
dubitaret. Sit autem episcopus pudicus,quem Graeci
aa)^pova vocant, etLatinusinterpres,verbi ambigui-
tate deceptus,pro pudico prudentem transtulit. Si
autem laicisimperalur ut propter orationem absti-
neant se ab uxorum coitu, quid de episcopo sen-
tiendum est,quiquotidie pro suis populique peccatis

Scripturarum necessaria esi, quia si episcopi ian-
tum sancta sit vita, sibi soli potesi prodesse sic vi-
vendo. Porro si et doctrina et sermone fueriiera-
ditus, potest quoque csetcros instraere, ei docere
suos, et adversarios repercutere ; qui nisi refutati
fuerint atque convicti, facile queunt siraplicium
corda perveriere. Hujus auiem »ermo debei esse
purus, simplex ei aptus ; cigus prae cseieris speciale
officium est Scripluras legere, percurrere canones,
exempla sanctorum imitari, vigiliis, jejuniis, ora-
tionibus iucumbere, cum fratribus habere pacem,
nec quemquam ex membris suis despicere, nulium
damnare nisi comprobaium, 'uullum excommuni-

illibatas Dco oblaturus est victimas ? Relegamus p care nisi discussum : quique iia humiliiate pariter

Regum libros,et inveniemus sacerdotem Abimelech
depanibuspropositionis noluissepriusdare D. D. et
pueris ejus, nisi interrogarei utrum mundi essent
pueri amuliere,non utique aliena, sed conjuge? et
nisi eos andiissctab hcri etnudius tertius vacasse ab
opereconjugali, nunquam panes quos prius nega-
verat concessisset. Quantum interest inter proposi-
tionis panes etcorpusChristi? qua differeniia inter
umbram et corpora,inler imaginem et veritatem ?
inter excmplaria futurorum et ea ipsa qu(P per ex-
cmplaria prffifigurabantur? Quomodo itaque man-
suetudo,patientia, sobrietas, moderatio, abstineniia
lucri, hospitalitas quoque et benignilas preecipue
esse debent in episcopo et iutcrcunctoslaicosemi-

ei auctoritaie prsestabit, ui necpernimiamhumili-
tatem suam subditorum vitia convalescere faciai,
nec per immoderatam aucioritatemseveriiatispo-
testatem exerceat, sed tanto cauiius erga com-
missos agat, quanto durms Christum judicare for-
midat. » Idem in eodem libro : « Sini igiiur ei
virgines episcopi, casti, mundi, et perganiviam
subliniitatis ; pede humiliiaiissequaniurChristum,
tenendo pcrsevcranter quod voverunt ardenter,ita
ut professi hac servataintegritate,ceeleris etiam mo-
ribus congruant, sine quibus proculdubioatiosaet
inanis manet virginitas. llli ergo virginesessepro-
bantur qui sic continentise inscrviunt, ui nuUis
criminibus, nulloque ierrenae sollicitudinishonore

nentia, sic ctcastitas propria et ita dixerim pudici- D prsegraventur.Curamenimmundiconjugaliscopula

tia sacerdotalis,ut non solum ab opere scimmundo
abstineat, scd etiam a jactu oculi ct cogitationis
errore mens Christi corpus confcciura sit libera.
Justus quoque episcopus debet esse et sanctus, ut
justitiam inpopulisquibusprajcstexerceat, reddens
unicuique quod meretur, nec accipiat personam in
judicio. Inter laici autem et episcnpi justiliam hoc
interesi,quod laicus potestjustusapparere in paucis,
cpiscopusveroia ioicxercerejustitiam quotot sub-
ditos habct. Sit quoquc cpiscopus abstinens, non
tantum, ut quidam putant, a libidine, ab uxoris
complexu,sedab omnibusanimi perturbationibus,
ne ad iracundiam concitetur, ne illum tristitia deji-
ciat, neierror agitet,ne laetitia immoderata sustoi-

gignit,Pau1o docente, dum dicit. « Volo autem vos
sine soUicitudine esse, Qui sine uxore est^ soUicitas est
qux Domini sunt, quomodo placeat Domino. Qui au-
tem cum uxore est, solUcitus est quse sunt mundi,
quomodo placeat uxori (/ Cor. vii, 32, 33). Unde
agnoscitur non posse placere Deo hujusmodiconti-
nentise votum quodprsepediiursaecularium impedi-
mento curarum. » Idem eodem libro : « Debcni
ergo et ipsi episcopi ita esse perfecti, et in officiis
sacerdotalibus erudiiT, ut peccata popuH in loro
sancto, in atriis tabernaculi testimonii ipsi non
pcccando consumant.Quid auiem est iii locosanclo
nianducarc peccatum ? locus erat sanctus in quem
pervenerat Moyses, secundum qitod dictum esi ad

4S7

RPISTOLiE.

4S8

emn : Loeus enim in quo $tas terra smtia est (Exod, A luxuria est : non }>inolentum\ sic bibai episcopus

III, 5). Similiter ergo et in Ecclesia Dei locus san-
cius est fides perfecta et charitas de corde puro et
conscientia pura.Videant et discantepiscopi quid sit
tacttts qnifaciat immundum, quid yero sit tactus qui
faciatmundum.Apostolusdicit : Bonum est homini
muUertmnontangereiJt Cor. yii, 1).Hictactus immun-
dtts est; hoc est enim illud quod Dominus in Evange-
lio ait : jS^i quis viderit mulierem ad concupiseendum
eom, jam machatus est eam in corde siu> (Matth, v,
28) : tetigit enim cor ejus concupiscentifle vitinm,
et immunda facta est aniroa ejus. Si quisergo hoc
modo tangit aliquam rem, id est vel per mulieris
concttpiscentiam, vel per pecuniffi cupiditatem vel
a&o quolibet peccati desiderio, immundum tetigit,

ut an biberit ignoretur. » Ambrosius in Epistolam
ad Romanos : « Quanta felicitas non uxoris esse
8ervum,sedClLristi ; noncarniservire, sed spiritui 1
qui enim adhseret Domino, unus spiritus est {1 Cor.
vn, 17),Acneforsitanineo quodsupradixerat:5en;zz5
vocatus M, non sit tibi curse^ sed et sipotes liber fieri
magis utere {Ibid. ,2i ) ,sugillasse continentiam videre-
tur, et in famulatum tradidisse nosconjugum, infert
sententiam qufle omnem cavillationem amputet: Pre-
tiomagnoemptiestis; nolite fieriservihominum [Ibid.^

23),nequeconjugura,redemptisumuspretiosissimo
Christi sanguine. Vere amat virgines Christus, quia
sponte tribuunt quod sibi non fuerat imperatum,
majorisque gratise est offerre quod non debeas,quam

etinquinatus est. Oportet ergo te, si quid tale teti- ^ reddere quod exigeris. Apostoli, uxoris onere con-

geris, scire.quomodoofferas sacriflcium, secundum
ea qnse in superioribus memoravimus, ut mundus
effiri possis. »

Ambrosius in Epistolam ad Romanos (c. vni) :
« Fratres, quicunque spiritu Dei aguntur^ hi filii sunt
Dn; si prudentia camis inimica est in Deum, et qui
m came sunt Deo placere non possunt, arbitror eos
qoi serviunt officio conjugali quod prudentiam
camis diligant, et in carne sunt, a qua retrahens
Dos Apostolus, et jungens Spiritui deinceps loqui-
lor (c. xii) : Obsecro vos, per misericordiam Dei^ ut
exidbeaiis corpora vestra hostiam viventem^ sanctam,
Deo placenlem. » Idem post pauca : » Vide, frater,
quanta pudicitia exigatur iu episcopo, ut si filii

templato : Si taliSj inquiunt, est causa hominis, cum
uxore non expedit nubere {Matth. xix, 10). Quorum
sententiam Dominus probans : Recte quidem, ait,
senti tis,quod expediat homini adcoelorum regua ten-
denti non accipere uxorem; Sed difficilis est res, et
Non omnes capiunt verbum istud, sed quibus datum
e5t(/^tVf.,11).Etpauloposttractandasententia est :
Sunty\nq}i\i,qui se castraverunt propter regnacoplorum
{Ibid., 12) : ergoqui se non caslraverunt, locum non
possunt accipere castratorum : Qut potest, inquit,
capere, capiat {Ibid.). Grandis fidei est grandisque
virtulis, Dei templum esse purissimum. Totum se
holocaustum offerre Domino, et juxta eumdem
Apostolum esse sanctum et corpore et spiritu. Hi

ejtts impudici fuerint, ipse episcopus esse non pos- sunt eunuchi qui,se lignumaridum ob sterilitatcm

sit, et eodem vitio offendat Deum quo offendit et
HeU pontifex qui corripuerat quidem filios, sed quia
oon abjecerat delinquentes, retrorsum cecidit, et
mortttus est {IReg. iv). In omni gradu et sexu tenet
padicitiaprincipatum.Cernisigitur quod episcopus,
presbjter, diaconusnon ideo sintbeatiquiaepiscopi
vei presbjterisuntautdiaconi, sedsi virtutes habue-
rint nominum suorum et officiorum : alioquin si
diaconus sanctior episcopo suo fuerit, non ex eo
qttodin inferiori gradus est apud Christum deterior
erit : at Stephanus diaconus, qui primus martjrio
coronatns est minor futurusin regnoc<£lorum mul.
tisepiscopis, et Timotheo ac Tito :quos ut subjicere

putantes, audiunt per Isaiam {Isa, lvi) quod pro
filiis et filiabus locum habeant in coelis paratum.»
Hieronymus : « Non potest Domini servire mili-
tiflB, qui servus est uxoris. De speculis mulierum
jejunantium, quasi de purissimis corporibus Vir-
ginum. Luter in tabernaculo funditus, et intrinse-
cus in sanctuario tam Clierubim, quam propitia-
torium et arca testamenti, et mensa propositionis
et candelabrum et thuribulum ex auro mundis-
simo sunt : neque enim in Sancta sanctorum po-
terat inferri argentum. Sicut in ligno vermis, ita
perdit virum suum uxor malefica. Si autem asse-
rueris hoc de malis dictum esse conjugibus, et ego

non aodeo,ita nec anteponere (irtm. III, 2, 3). O^or- Dtibi breviter respondebo : Quse enim mihi incum-

Ut ergo episcopum irreprehensibilem essCy ul nulli
▼itio Ittxuris mancipatus sit : unius uxoris virum,
qoi onam uxorem habuerit, non qui habeat : 50-
^rium, sive, ut in Grseco dicitur, vigilantem, id est
Niphanon [vi^^aviev] : pudicum, hoc enim significat
Sophronon fof^^pova], omatum et castitale et mo-
ribns : hospitalem, ut imitetur Abraham, et cum
peregrinis, imo in peregrinis Christum suscipiat :
doctorem, nihil enim prodest conscientia virtutum
fraiyoisietcreditumsibipopulura possit instruere,
Ql Taleat exhortari in doctrina, et eos qui contradi-
^ant redarguerc : non vinolentum, quia semper in
saxictis sanctorum est; et oifert hontias, vinum et
siccram non bibit : non tmolentumj quia in vino

PATtOL. CXXXD[.

bit necessitas venire in dubium utrum mala sit an
bonafutura quam duxero? melius est habitare in
terra deserta quamcumuxore litigiosa et iracunda.
Quam rarum sit uxorem sine his vitiis invenire,
novit ille qui duxit uxorem. Unde pulcbre Varius
Geminus,sublimis orator? « Qui non, inquit, litigat,
Cflelebs est : » Melius est inhabitare in angulo tecti,
quam cum uxore maledica in domo communi (Prov.
XXV, 24) : assiduis quippe jurgiis, et quotidiana
garrulitate facit perpluere domum ejus, et ejicit
eum de fledibus suis, id estde Ecclesia. iEstimo quod
qui uzorem habet,quandiu ad idipsum revertitur,
nontentet eum Satauas, quia in carne seminat, et
non in spiritu ; qui autem in carne seminat, non

15

459

S, ABBONIS ABBONIS ABBATIS ELORIACENSIS.

46^

ego, sed Apostolus loquitur quod metat corruptio- A ipsinoapeccaDdoconsumaot.Qaidaatemestinioco

nem {GaL vi, 8). Elegil nos in Christo Deus Paler
ante constitutionem mundi,ut essemus sancti et iuima'
culati coram eo {Eph. i, 4j. Ambulavimus in concu-
piscentiis carnis facientes voluntatem ejus et cogita-
tionum) et fuimus filii iros sicut et cxteri ; nunc au-
tem cum resuscitavit et conscdere nos fecit in coslesti-
busin Christo Jesu {Ephes, ii, 3, 5, 6), ut deponamus
secundum priorem conversationem veterem hominemj
qui corrumpitur juxta desideria carnis {Ibid,, iv, 22).
Quflecunque ergo sunt vera, quaecunque pudica,
qucecuuque justa, qua^cunque ad castitatem perti-
nentia, liis copulemur, haRc sequamur.»

D. Ambrosius ad Paminaciiium : « Consequens
cst ut secundum imaginem ejus qui sacerdoliura

sancto manducare peccatum ? locus erat sanctus
in quem perveneratMoyses, secundum quod dictum
est ad eum : Locus enim in quo $tas terra sancla est
[Exod. 111, 5). Similiter ergo et in Ecclesia Dei
locus sanctus est, fides perfecta, et charitas de
corde puro et conscientia bona; qui in his 8tat,in
Ecclesia, in loco se sancto stare cognoecat. » Item
post pauca : « Discant sacerdotes Domini qui Ec-
clcsiis prssunt, quia pars eis data est cum his quo-
rum delicta repropitaverint (Hebr. u, 17) : quid
autem est repropitiare delictum ? si assumpseris
peccatorem, et monendo, hortando, docendo, in-
struendo adduxeris eum adpoenitentiam,aberrore
correxeris, a vitiis emendaveris, et efleceris eum

Ecclesiai dedit, etiam ministri et sacerdotes Eccle- Btalem ut ei converso propitius fiat, pro dcUclo

siai peccata populi accipiant, et ipsi, imitantes Ma-
gistrum, remissionem populopeccatorumtribuant,
Debent ergo et ipsi Ecclesiae sacerdotes ita perfecti
esse, etin officiissacerdotalibus eruditi, ut peccata
populi in loco sancto,in atriis tabcrnaculi testimonii

repropitiasse diceris. Si ergo talis fueris sacerdos,
et talis fuerit doctrina tua et sermo tuus, pars tibi
datur eorum quos correxeris, ut illorum meritum
tua merces sit et illorum salus, tua gloria. »

EPISTOLA XV.
AD LEONEM ABBATEM ROM^I SANCTI BONIFACII MONASTBRn.
(Apud Mabill. Annal. ord^ S. Bened., tom. IV, Append., pag. 691.

FacundiflB praerogativa cum yitae merito et sa-
pientise doctrina mirabiliter intonanti domino L.
Sancti Bonifacii charissimorum charissimo,abbati,
Fioriacensis coenobii humilis abbas Abbo Spiritum
Domini, quireplevit orbem terrarum,replereillius q
ipsius scientiam el intellectum.

Charitas, quse estvinculumperfectionis,dum nos
ambos Remis positos conglutinaret labiis privatae
coUocutionis, tot oratorios rivos, tantos sanctae
Scripturae favos bono zelo fulminea lingua vcstra
eructavitcoram etsecreto, ut exclamans compellar
dicere : Diffusa est gratia in labiis tuis ; propterea
benedixit te Deus in xtornum. Dum ergo ad talia
rutilantium verberum fulgura stupui, coactus sum
deinceps ubique confiteri vos tonitruum esse Spiri-
tus sancti, qui super apostoles in igneis linguis
dcscendit, qui etiam vos ardentem rhomphceam, ad
secandos improbosde templo suo,septem donisgra-
tiarum decenterelimavit.Interhacc tandem, erectis
animi luminibus, solares vestrae eloquentiae radios D
aquilinisoculiscouspicerevolui; et sicutait Eccle-
siastes, Frater fratrem adjuvans quasi civitas mu-^
nita et fortiSfhECuiam robustiadjutoriiet columnam
inseparabilis amicitise vos in aeternum, si placet,
habere decrevi. Hi;gus rei gratia flecto genua mea
adPatrem,ut det vobis id ipsum sapere per Domi-
num nostrum Jesum Ghrbtum, ut favus distillans
labia vestra memoriale nostrum hsereditare possi-
deantinsempiternassecula. Inter familiaria verbo-
rum nostrorum arcana distillavit auribus nostris
unum quoddam eloquium vestra magnificentia quod

non minus adimp1ere,si Deus voluerit, satago, quam
vitam perpetuam mercari ex voto. Pretiosarumre-
liquiarum sanctiPatris Benedicti insignia poslula-
stis vobisdirigi, eoquod indubitatumpenitusessel
sanctissimam ipsius corporis prjEsentiam a nobis
retineri, ideoque velle enixius in honore illius ora-
torium construi, itemque nobis de sancto Bonifacio
aut de sacris artubus cffitcrorum sanctorum nobis
eademrecompensari.Adjecitinsuperincomparabilis
bonitasquodsi nosurgeretsuperredomesticaaliqua
voluntas corroborare nostraprivilegia perRoman»
auctoritatis stylum apostolicum, vos in omnibusct
per omnia nostri fore fidclissimum collaboratorcm
Hsec autem omnia perficere voti erat, quando raa.
gnifica principisapostolorum membra supplex adii'.
sed Romanam Ecclesiam digno viduatam pastore,
hcu,proh dolor! ofi^endi.Vestra aulem absentia, pro-
'fiteor, ita affectus sum sicut solet affici fetus gal-
lince, conquerens raucis faucibus abstractum esse
unicum matris suee prffisidium Nuper autemaudivi
nuntium,quod me laetificavit super aurum et topa-
zium,erectum esseapostolicum decusperquerodam
imperialis sanguinisvirum, totum virlutibus etsa-
pientia compositum. Vesler vero rediius inlonuil
menti nostrffi velut paradisiac» reversionis ineffa-
bilis concentus. Nunc igitur, sicut locuti sumus ad
invicem, et haec epistola vestris aspectibus se prae-
sentat, per hos sancti patris Benedicti monachos
audire placeat,et audita perficere,velut promisistis,
cum summa fido et devotione. Ipse autem idem
Spiritus, qui inspiravit oranis eloquentiaellore Gre-

-i'

161

APOLOGETICUS.

462

gorram,inspirethiyussiiaBsanctiBRomanaBEccle-^ solidandam dejectionem apostolic» auctoritatis;
ste venerabilem apostolicum, vobisque concedat Valete.
ut sitis eidem ipsi dulcissimus a secretis, ad con*

EPISTOIA XVI.

AD BERNARDUM ABBATEM BELLILOCENSEM.
[Vide supra in Vita S, Abbonis, num. iO.)

SANCTI ABBONIS

FLORIAGENSIS ABBATIS

APOLOGETIGUS

AD HUGONEM ET RODBERTUM REGES FRANCORUM,

S«pe contingitut,dum nimiusinsurgeatiumcala-

mitatom horror mentem fatigat, ipso horrore non

ea qus dicere debuerat turbatus animus expediat,

sedphaotasmatecogitationum aliorsum raptus,qus

taceudataceat. Semper enimsummae tranquillitatis

quietem diligit, qui veritatis arcanumratiocinando

dispooere gessit : quapropterab ipsisdisciplinarum

rodimentis,sicut cervus desideratad fontesaquarum

(Psai.iLi, i), ita desideravit anima mea laborio-

samspiritalisphilosophise otium quod ad multorum

utilitatemverterem inhonestum negotium;sed,meis

peccatispraepedientibus,eo relicto,quodammodo ad

ssculi soilicitudinem sum reductus, qui sub cura

pastoralisregiminisquotidiesustentoraquaangustitB

etpane Iribulationis (/// Reg. xxii, 27) : corrodit

mecaninodentecemuiorumsupplantatrixcalliditas

circumlatrat adversariorum frequens acerbitas,nec

aliud contra me immurmurant, nisi quod monacho-

ram senatum salvum esse volui, nostrse reipublicsB

aogmentumquaesivi,accavil1ationi insidiantium auc-

toritate qua valui contradixi, nec abscondi omnino

fflisericurdiametveritatemaconsilio multo.Pro hu-

josmodi malismeoinsidiantur sanguini,me succen-

tariatis insequuntur odiisradeo ut nec regia raajes-

taseosdeterreatquin meclanculo trucident,sieislo-

custempusve arrideat. Undesedulusiu orationibus

meisDeumdeprecor utjudicetet di^cernat causam

meam solito, eripiatqueab homineiniquo et doloso

(Pml. xLti, I) ; et,si coramdominis meis episcopis,

quos catholica fide orthodoxos didici, locum defen-

deodi accipiam,credo me innoxium futurum a cri-

mine,5f jurgiorumoriginem oxaminaverint absque

pi^rsonarum acccptione. Qui:* enim suo prujjudicioad

il deveniel, ut aliquaqualiscunquemonasteriipos-

^es>iuncula abalienari debcatf Quis rerum cxtorlor

k:.'umque contortor funiculosecclesiastica; haeredi-

Lii^miziJcendo confundere pra»sumal, ru mscnptum

^it..Ve !rfim^ediaris termmosquospomenmtpatres tui?

B {Prov. XXII, 22.) Ecce, secundum regulas sanctorum
Patrum,judicio episcoporum subditus audientiam
non diffugio,vilIicationis meae rationemredditurus,
tantum flde accepta ut non ab insidiantibus intercep-
tusaliquid patiar;quiparatussum mori,si aliquando
digna morte commisi.Et primum de fide mea discu-
tiendumexopto,sinequasalvusessenon potero, ut

meaexaminationealiiproficiant,veImeaobtestatio-
ne se in heeresim cecidisse cognoscant,a qua conentur
quantocius erui : ne in ea usque ad mortem m anendo
fiant stipula diaboli ; nam quicunque de Deo, de
religione, decommuni statusanctae Ecclesise aliter
credit quam Christus docuit, aut sub sanctis apo-
stoliscatholicaEcclesia tenuit, suisque successoribus
tenendum tradidit, non catholicus vel fidelis, sed
C plane heereticus existit.Siquidem omnes hsereses ita
persecuti sunt patres nostri, utprimitus, fide expo-
sita, explorarent in suis conciliis ne quis sentiret
aliquidcontrarium ipsis apostolis, qui repertus abs-
que ulla dilatione aut ad corpus totius Ecclesim est
reductus, aut usque ad erroris abrenuntiationem
perculsus anathemate, catholica privatus est com-
munione, nec magis serpentem tangere vitaverunt

orthodoxi.quaraadhaBrerehujusmodilepracontami-
natis. Unde in canonibus prohibemur, si nos catho-
licos esse scimus, ne cum eis saltem oremusrnam
subMarcianoprincipeapud Chalcedoniam xv et eo
amplius dierum actio de hac re venlilata est, resi-
dentibus episcopis ducentis, et, ut quibusdam placet,
mille ducentis, quibus omnibus pius priuceps ex
D suorum rerum copia sumptus abundanter prajbuit
quoad omnes hairelicos a se repellereut, id est eos
qui in verbo vel opere aliler quam sancti apostoli
sensissent Quo facto, in tanlum puritas fidoi pio
placuitprincipi, ut eam ipse cum sua conjuge sub
chirographohoc publice profiteretur coram illo ma-
gno concilio, cujus piam religionem imitamini, do-
mminostri, Hugo et Rotberte,clarissimireges, siin

•463

S. ABBONIS ABBATIS PLORIACENSIS.

M

terra viventiumChristovultis essehffiredes et cohsB- Atoliim, si permanserint, tanto magorem Kterasrd-

1 ed33,et de regno vestro omnemhocreticampravita-
tem depellitCtUt Deus vos custodiat in seterna pace*
Sciendum quippe est quod sacerdos quotidie inter
missarum solemnianonprohaereticisvel schismati-
cis,sedpro orthodoxistantumdtquecatholicae etapo-
slolicse fidei cultoribus Deo supplicansintercedit,a
qua nimirum supplicatione alienus existit qui in
verbo veloperesc ab eorum unanimitate superbien-
do dividit ; qui vero se peccatis obnoxium vel fide
dubium humiliter confitetur,portandusetcorrigen-
dus est non ut extraneus, sed ut frater, quia nec-
dum partem suam posuit cumhypocritis,pr8esertim
cumet Petrus princeps Ecclesise Deum negaverit, et
Thomas in fide dubitaverit ; siquidem ez utroque

munerationis merebuntur coronam, qaantc de ex-
perta carnis voluptategraviorem sustinentpoeaam.
His quoque per discretionem secundas nuptias in-
dulsit, dicens quod melius esset nubere quam uH (I
Cor. vu, 9). De tertiis vero vel qaartis nec noa et
pluribus nuptiis, non me legisse memini utram a
catholicis debeant celebrari; sed hoc absqae ullo
scrupulo occurrit : quod si hoc facinusgrave est ia
feminis, multo gravius est si contingat in viris.

Virginum quanta sit gloria, nullus ignorat. Qais
scit hoc appetere hominem exgratise prserogativa,
quod habet angelus ex natura ? quse virtusvirgioi-
tatis cum in humilitate solidatur,singalansmeriti
recompensatione donabitur, quia Deus repromittit

sexufideliumtresordines,acsitresgradus,insan-Byir^nibusquod sequarUur Agnum quocuruiue ierit

cta et universaliEccIesia esse novimus; quorum licet
nullus sine peccato sit, tamen primus est bonus, se-
cundus melior, tertius est optimus. Et primus qui-
dem ordo est in utroque sexu conjugatorum ; se-
cundus continentium, vel viduarum ; tertius virgi-
num vel sanctimonialium. Virorum tantum simili-
ter tres sunt gradus vel ordines, quorum primus est
laicorum, secundus clericorum, tertius monacho-
rum. Sedquoniamhorum graduum difi^erentias pro
posui^ et aliumalio meliorem seu sanctiorem dicere
ratum duxi,qualiter singuli insuo proposito exspec-
tantpreemium seternaeretributioniSjVel qualitersan

{Apoc. XIV, 4) ; hac virtute sanctimonialium deco-
ratur venerabile colIegium,hanc se gaudentmalti
per omnes viriles ordines promeniisse in gremio
suffi matris Ecclesiae.

Sed his posthabitis, primo de virorum ordiae,id
estde laicis, dicendumest, quodaliisuntagricolffi,
alii agonistae : et agricolae quidem insudant agri-
culturae et diversi^ artibus in opere rustico, unde
sustentatur totius Ecclesiae multitudo ; agonists
vero, contenti stipendiis militiae, non se coliiduat
in utero matris suse, verum omni sagacite expu-
gnant adversarios sanctae Dei Ecclesise.

ctorum Patrum auctoritate de suo gradu in alterum

promoveri possint, breviter expediendum credidi. ^ Sequitur clericorum ordo, qui in tribus gradibus

Et conjugii quidem ratio sola indulgentia per- specialiter distinguitur, hoc est, diaconorum,pres-

mittitur, ne fragilitate carnis in deterius cetas hyterorum et episcoporum : nam omnes qui suat

proclivior delabatur. NuIIi enim conjugiuminterdi-
citur,nisi ei qui ob promerendasupernsepatriae gau-
dia sponte sua dclegit jugem contineutiam,quam
et si minus exhibuit, devotione secretms irrita, se-
cretiori facinus delendum est poenitentia : ita ta-
mcn ut in eo gradu permaneat, in quo malum se
pcrpetrasse deplorat ; sin vero sacerdotum Testa-
menti Veteris hanc sibi defendere voIuerit,proprio
gradu decidens, fietibus culpam diluit. Ecce ratio:
si inter eos sit quibus licet, nulla poena mulctatur,
sed etiam dignaprsemiohabetur,eo quodobediendo
castitate contenta sit quam Apostolus docuit ; pro-

inferiorisgradusperabusionemclericivocantur,dam
eissicutet laicis ex indulgentia permittitursociari
conjugibus. Constat sane ab apostoliseteorumsuc-
cessoribus esseprohibitumclericos, id est diaconos
presbyteros et episcopos esse uxorios. KXrjpo^ ete-
nim Grsece, Latine dicitur 5ors, unde clericiad sa-
crificandum vel ad roinistrandum in sortem Dei
adscitistudeant non carnaliter sedspiritualiter filios
gignere,ut semper sint memores sortis sanctorum
in lumine;nem ipsi quotidianasollicitudineomnium
Ecclesiarum suscepta (// Cor, n, 28) in activa vita
laborant cum Martha quae turbatur crga plurima

pterea autem adjectum est5i inter eos sit quibus lici- D (^"^- x, 40.Porro illud unumquod est necessarium

tum est, quiasuntin utroque sexu qui se votoobli-
gant ut, si virgines sunt, in virginitate permaneant;
et, si virgines non sunt,spreta carnis copulain cse-
libatu perpetualiter vivant ; est etiam cognatio vel
propinquitas generis, a cujus carnali commistione
prohibentur omnes quisunt sub catholica fide.Por-
ro inter eos qui se voto obligant, vel inter eosqui nec
dum transierunt septimam generis lineam, detes-
tatabile connubium ita sub poenitentise remedio
solveudum cst iilico, sicut illud quod poenitentia
non indiget, quia ex auctoritate licet, nunquam
solvendum est, nisi aut alterius conjugum morte,
aut utriusque csclibatus professione.

ilinc transitur ad continentium vel viduarum
exccUentiorem ordinem, in quo, secundum Apos**

in contemplativa vita adepti mouachi, cum Marta
tanto magis delectantur pedesJesu lacrymis rigare
et capillis tergerc {Luc, vii, 38), quanto remotiores
suntab oinnium ncgotiorum sa;culi inquietudinc :
siquidem clericorum ordointerlaicos etmonachos
medius, quantum est superior inferiore, lantum
inferior superiore, quandoquidem quo discrepatab
utroqueordinum jungituradalterutrumlUi namque
sunt conjugibus colIigati,rei familiaris cursedediti,
sasculi actibus occupati : isti a ssecuH actihus alicni,
propriee voluntati abrenuntiando, Patris spirituatis
imperiis obsequendo, qui et eleemosjna bonorum
virorum et labore manuum suarum vivunt,etpossua

dicere cum PelroiEcce nos reliquimus omnia^ ci se-
cuti sumus te [Matth, xix, 27). Deoique clericorum

465

APOLOGETICUS.

46B

?ita irrepreheasibilis speculumest totias Ecclesifle, A altare esse episcopi, et ecclesia alterius ciyusiihet

sicat monachonimhabitusetprofessio firmaexem-
piam est toiiussummae poeniteDtise^et quamviscle-
ricireprehensione^digni, ne iractent sancta profani,
degradeniur certis ex causis, monachi tamen nisi
caasa superbise nun^uam privantur extoio frairum
suorum communione, cum et criminososlaicosvel
clericos suscipiant, et se in crimine deprehensos
regolari disciplina corripiant.Denique ex monachis
prcsbyter ordina[tus,vel ex clerico monachus factus
sciat se non clericorum more ecclcsiasiicis officiis
desenrire, sed Gregoriani privilegii institutione
missas celebret in congregatione. Verum quia de
singiilis ordinibus quee videbantur dicta sunt, qua-
liter alteriusin alterum promotio fiat tacendum non

domini, cum ex domo consecraia et aliari unum
quiddam fiat quod dicilur eccIesia,sicutunushomo
consiat ex corpore et anima. Vidcie, o^quissimi
principes, quo nos ducii cupidiias, dum refrigescii
charitas {Matth. xxiv, 12); cx donis omnipoicntis
Dei,quse graiis accipiuniur, mercaiores efficimur,
et vendere conamur quodprofecionon possidemus.
Nihil enim pene ad Ecclesiam, quee cst solius Dei,
periinere videtur quod ad preiium nun largiaiur,
scilicet episcopaius, presbyieraius, diaconaius, ei
reliqui minores gradus, archidiaconaius quoque,
decania, prseposiiura, ihesauri custodia, bapiiste-
rium, sepultura, ei si qua suut similia. £t hu-
jusmodi negoiiaiores subdola responsione solent

est. Promoventur namque ex laicis vel clericis ad 3 asiruerenon seemerebenediciionemquapercipiiur

moDachatum,promoventurex laicisvelmonachisad
clericatum, quod quando vel quomodo fieri debet
sanctorum Patrum auctoritas liquido manifestat,
qaam qui secuti non sunt extra Ecclesiam catholi-
cam a fide aberraverunt. Quamobrem in canone,
dam orant pro orthodoxis atque caiholicffi et apo-
stolics fidei cultoribus, cavendum illis summopere
est, qaod papaGregorius in suo sjmbolo refert: Una
at, inqoicnSy^c^s, unum haptisma^ una Ecclesia
eathoUcaf in qua sola possint relaxari peccata. Si
enim extraeamremissiopeccaiorum nonest,h£re-
ticus vel schismaticus ut quid jejunat ? ut quid deci-
mas dat ? ut quid Deum supplex adorat? Nam sicut
fait multitudinis credentium unum cor et anima una

gratia Spiritus sancii, sed res Ecclesiarum, vel
possessiones episcopi,cum cerium sit quod in caiho-
lica Ecclesia alterum altero carere non possii. An
aliquis usus est igne sine ea, qua nuiriiur, fomenii
maieria ? aut ignem aliquando tenuii, ci calore
caruit ? Quis mel sine dulcedine ? quis absinihium
sine amaritudine deprehendit ? Aiiamen camdcm
aquam diverso tenore dulcem et amaram est inve-
niri possibile ; quod , quia ex contingenii fit ,
aliquandonostramopinionemfallii, ut, quse credi-
tur dulcis, amara exisiat. Sic quoquc talis nego-
tiaiio bona sesiimatur, cum pro cerio mala sit,
quia turpis lucri graiia contingit : de qua re adeo
consuetudo inolevit, uthocjam credatursine pec-

{Act. iv,32),ita, pertotum orbem terrarum,unum ^ cato fieri. VerumSpiriiussanciusperos beaiipapeB

in Deo sapiaat, una est Ecclesia, quse de Gra>co in
Latiniun convocatio interpretatur, quia ad unam
fidem etad unum baptisma omnes vocamur. Qua-
propterunaqueeque domus ubi erecio altari populus
adDeumsupplicandum convenit, dum habeatno-
meo ecclesiae, veneratione et summo honore digna
est in omni gente, quoniam in ea renascimur ex
aqua et Spirilusancto(«/oan.in,5),ineadivinacelc-
brantur mjsteria,ineafitconfessio etremissio pecca-
tonim.Caveatigitur quicunque vult salvus esse eam
alicujus, nisi soliusDei, possessionem credere;unde
Petroapostolorumprincipi diciiur: Tu es PctruSyCt
f^per hancpetram (Bdificabo Ecclesium meam {Matth.
zn, 18).Meam inquit, non tuam; et Christus alibi : D
Dmus meay domus orationis vocahitur {Matth, xxi,
I3].Psalmista quoque: Domum tuam^ Domine^decet
umctitudo {PsaL xcit, 5). Si ergo Ecclesia non est
Pelri, cujus erit? aut successores Petri audebunt
potestalcmsibivindicare, quam non habuit Petrus
prijQcepsEcclesiee? Certe, charissimi principes, nec
catholice vivimus, nec catholice loquimur, quando
cgo illam ecclesiam dico esse meam, ille alieram
dicit essesuam, acveluii qua^dam jumenta compa-
ratijumentis insipientibus uirasque aliquando ve-
oalesproponimus,proposilasqueabaliis emere non
formidamus.

Est etiam alias error gravissimuSy quo fertur

Gregorii dicit : Quia henedictio illi in maledicttonem
vertitur qut adhoc ut fiat haereticus promovetur,a qua
maledictione nullus extraneus hahetur, qui lucri cu-
piditate se ministerium ecclesiasticum invasisse iwtatur
(L. vn,Epist.3).Unde vero processerit usus ut laici
yendant episcopatus,saiis demiror,cum beatus Am-
brosius in sermone pastorali, flendo,poiius quam
ridendo,post multasubjungat:« Videas,inquicns,in
Ecclesia passim quos non merita,sed pecunise, ad
episcopaius ordinem provexerunt : nugacem popu-
lum eiindoctum, quiialem sibi adscivcrunt sacer-
dotem. Quos si perconlari fideliter velit quis eos
proifecerit sacerdoies,respondebunt mox,et dicenl:
Ab archiepiscopo sum nuper ordinatus, cenium-
quo ei solidos dedi, ut episcopalem graiiam con-
sequi meruissem; quossi minime dcdissem, hodie
episcopus non essem : unde melius mihi est aurum
de sacello invehere, quam tauium sacerdoiium
perdere. Aurum dedi, et episcopaium comparavi ;
quos tamen solidos, si vivo, recepturum me illico
non diffido. Ordino presbyteros,consccrodiaconos,
ei accipio aurum ; nam et de alliis ordinibus nihi-
iominuspecunise qusestum profligareconfido. Ecce
et aurum,quod dedi, in meo sacello recepi; episco-
paium igiiur graiis accepi. Nempe hoc est quod
doleo, quiaarchiepiscopuscarnaliter episcopumfe-
cil : nampropier pecuniasspecialiier leprosumor-
dinavit : Pecunia, inquit, tecum sit in perditionem

467

S. ABBONIS ABBATIS FLORIAGENSIS

46g

(Act, VIII, 20), quiadoQum sancti Spiritus gratisB j^ prsBdecessorum vesirorum regum illis assensum

prelio comparasti, et commcrcium miserabile in
animarum cxiiium peYegisii{Lib,Dcdignitate sacer-
dotalij cap. 5). Haic sanctus vir quo animo dixerit,
ex praecedentibus et consequentibus facile datur
intelligi.

Quodvero illi qui dicuntur Simoniaci laicos suffi
immiscucrunt malcdictioni, exemplo factum est
sacerdotum, qui ad ministerium Dominica; pas-
si(mis adjunxerunt^sibi Pilatum et Herodemprinci-
pes suoigentis. Necilludnoslatetquodpro hujusce-
modi episcopis, qui nou pro vitai merito vel sa-
pientia5 doclrina, sed magiseligunturpro pecunia-
rum summa maxima, discordiarum semen et
detrimenlum regno accrescat, leste Gregorio, in

prsebete conciliis quibus per reconciliationein res
publica melioratur et crescit : quia, si quocuuque
conciliabulo alterius prffidia vel possessiunculas
alter privatis negotiis velit sibi adscribere,ac ideo,
fratris damno^ pecuniam per arcas et loculos
Aggi^^g^ndo, sitim sua; avaritis exstinguere, noa
observata iricennali lege quse emanavii exconsiiia-
iione principum seu auctoriiate canonum, sciatis
procul dubio quod ad voshoc malum respiclt, qui
idcirco regni apicem tenetis, ul justum judicium
omnibus faciatis. Pro vobis nimirum dominis no-
stris unusquisque subjectorum ad Deum clamal
et dicit : Deus judicium iuum regi da, et juslitiam
tuom filio regis : judicare populum tuum tnjmtitia^

Epistola ad Tbeodebertum et Theodericum reges B etpauperes tuos in judicio {Psal. lxxi,1, 2). Quo-

scripta: « Fertur,inquit,Simoniacam heeresim, quse
prima contra Ecclesiam diabolica plantatione sub-
repsit, ei iu ipso ortu suo telo apostolicse ultionis
percussa atque damnata est, in regni vcsiri linibus
dominari ; cum in sacerdoiibus fides sii eligenda
cum vita. » E tpost pauca : « Hinc non solum in ordi-
natoris eiordinatianimam lethale vulnus infigitur,
verum etiam excellentise vestrai regnum episco-
porum culpa, quorum intercessionibus juvari de-
buerat, prffigravatur. » Acdeinde: «Msgor ergo me-
tuenda est locis illis fore calamitas, ubi iales
intercessores ad locum regiminis adducuniur, qui
Dei in se magis iracundiam provoceni, quam per
semetipsos populis placare debuerant.Nec hocquo-

rum versuum sensus quamvis referri possit ad
Oeum Pairemomnium Filiumqueejusunigeniium,
iamen nihii obestintelligide terreno rege precari,
ut judicei populum non suo sed Dei judicio, cui
rationemredditurus est eiiam de oiioso verbo.

Nec me vesiro aliorumque sapieniium examiai
subduco: qui conira canones sensisse suspicicor, in
episcopos monachorum manum movisse accusur,
vestram benevolentiam proprio episcopo abslulisse
blasphemor, quibusdam excommunicatis pariici-
passe criminor. Sed esio. Gui senientiee canonum
contradixi, qui nullo concilio vix apertum librum
videre potui? aut quod concilium illud fuit, ubi
conciliati venerunteidisconciliaii recesserunt,cum

que malum sollicitudo nostra patitur negligenter ^ ibi discordes reconciliari debuerint, aui canonica

districtione mulctari?quid in me singulariier com.
miseruni episcopi, ut eis saliemcogiiationeobesse
voluerim ; prffisertim cum non inimicum, sed (ide
etopere amicissimum graviora pericula pertuUsse
coniigerit ? Ecce coram Deo inChrisio non menlior
(Gal. I, 20), quia, audita insequentium conclama-
tione, ultra quam dici possit indolui, recordatus
pristina^ amicitiae et beneficiorum ianti viri, cujus
nix capitis reverendum osiendii, ezcepta primatLs
prserogaiivaet sacerdotati infula. Qua suggestione
vos decepi, ut vestram benevolcntiam optimis au-
fcrreiis, male meritis conferretis ? Num ego Deus
sum qui mutat menies, mutat regna et iempora?

omitterc, quod quidam, insiinctu gtorise inanis
illecti ex laico repente habitu sacerdotii honorem
arripiunt, et, quod dicere pudet et grave tacere
est, regendi rectores, et qui docendi sunt do-
ctores, nec erubescant videri, nec metuant ^I. ix,
Epist. liO).)) Huc usque S. Gregorius. Gumquo
hujusmodi prselati avaritiseintcntiecclesiasfunditus
diruisinant, mores subjcctorum suo exemplo per*-
dant, quos corrigere dcbucrant, restat ut defen-
sorcs ecclcsiarum acfundatores earum hsercdesque
fundatorum se subtrahant eorum communioni,
ne participes sint maledictionis. Verumtamen si
catholica sit pontificalis sublimitas et regalis

msgestas^ sequa lance pensat utriusque auctonias, j) Vere fateor me magicam ignorare, necaUquidma-

ut prosini Ecclesisequam Ghristusredemitsuosan-
guine ; nam illius sublimitas lege Domini spirita-
Uter populis pronuniiat, quam istius majestas, si
necessesii, armorum defensionecommendat : qua-
propter cavendum est ne ab invicem resiliant,
quorum adinvicem ministeriaconcordani. Sedcon-
cordiaeorum in diversis officiis tanto sibi consuiit,
quanto unanimiter consulendo de commini utilitate
senlit. Ob hoc antiquorum conciliorum paginis
prseriguniur nomina imperatorum vel consulum
quorum favore magnorum habita sunt consulta
episcoporum, qui semper prius diligenter discus-
serunt de iideipuritate, quos conciiio dignos repe-
rirent ex ordine. Quamobrem, piissimi, more

larum artium didicisse. Unde ille qui de hac re
contra me queritur, neminem preeier vosincuiare
videtur, qui, relicto tramite 8equitaiis,beneficiorum
ejus vicissitudinem rependere neglexistis. Aut for-
tassc regiee majestatis aucioritatem coniemnol
Quaniulumcumque vos exacerbavit, 'exacerbando
irritavit, irritando offendit, olTendendo piacare
distuiit, et pro taiibus beneficiis miratur sibi im-
pendi munuscula jusia; recompensationis ; nec sibi
imputat quodpromeruit, sed crimeniraesferreni-
titur in pcrniciem insontis : si enim nihil vos no-
cuissr putavii, dum nosira ialit, profecto nec
dominos nostrarum rerum esse, nec defensores
credidit; si autem credidiii tos mecam iRsity nec

41»

APOLOGETICUS.

470

se Ississe ijg^noravit. Cur igitur me declamatorie

accosat? cur mihi soli imputat quod illum gravat?

An scire potero, quoties legatos misi, quoties de

pace rogavi, quoties me supplicem obtuli? Testis

mihi est Deus quod, salvo jure nostri monasterii,

ad omnia quee regulariter injunxisset obtemperare

paratus fui, et, si aliquid mali commerui, manente

rerum copia inconcussa, episcoporum justa jacule*

tnr in me sententia; quia ipse solus, ut debuerat,

nunquam justo amplius, nisi clandestina exsecu-

lione, in me desaeviet. Novi enim quam austerusin

Letaldo Miciacensi monacho fuerit, quem oblitus

reverentijB sacerdotalis injuriose et sine ullis legi-

bus tractavit ; qui si epistolam Gregorii ad Lupum

abbatem legisset, profecto nunquam tantum facinus

perpetrasset : « Quoniam multa!,inquit, occasiones

in deceptatione religiosarum personarum a pravis

illic, ut dicitur, hominibus exquiruntur, presbyte-

rum prsedictae Ecclesice nullomodo privandum de-

poneodumque censemus, nisi causa specialitercri-

minis exigente; unde necesseest ut, si qua contra

eum hujusmodi querela surrexerit, non solus epi-

scopus civitatis causara examinet, sed adhibitis sib^

coepiscopis suis subtili investigatione perquirat,

qnatenus, cunctis concorditer judicantibus, caoo-

nics districtionis censura aut reum ferire aut inno-

centem possit absolvere. » Denique quod excom-

municatis me miscuisse asserit, ejus exemplo utique

feci, qui filios Belial nocturno latrocinio in meam

necem grassantes recepit, postquam eos anathema.

tizaverat suus archiepiscopus singularis meriti Si-

guinus, et Odo Carnotensium episcopus, nec nou

et alii magnse vitae et religiosi viri. Hoc sane palam

omnibus, sicut magnee auctoritatis est, asseruit

quod nemo possit eum excommunicare, qui emen-

dationi et satisfactioni intendit, proesertim cum

osqne ad satisfactionem congruam suam ipse et

alii episcopi praetendant maledictionis sententiam*

Porro qui vel quot interesse debeant reorum obli-

gationi, qui vel quot eorum absolutioni, nusquam

me legisse memini, nisi in degradatione sacerdotis.

Tantam evangelicus sermo prodit quod $t peccave-

nt inte fraier tuits, corripe eum inter te ipsum solim :

$i te audieritf lucratus eris fratrem tuum ; st * te

nm aiidierit, dic Ecclesise ; quod si ecclesiam non

audierit, sii tibi sicut ethnicus et puhlicanus (Matth,

xvui, i5, n). Eccedivinffi miserationis regula, qua

jobemur reorum* alios audientes pia correctione

secretios arguere, alios non audientes publica

invectione objurgare usque ad aures Ecclesiae.

Sed nnnquid publica invectio secretam indulgen-

tiam, sustulit, aut secreta invectio publicam indul-

gentiam ademit? An publica invectlo publicam in-

dalgentiam, et secreta invectio secretam indulgen-

tiam requirit? Porro quioifert munussum ad altare

non ibi reconciliabitur mihi pro scelere, qua pro-

ditos est Ecclesiae? (Matih. v, 23.) 0 temporal o

mores : Gerte qui volunt exsequi in fabrateria men-

A dacii cupiditatessuas pravas, ipsi nituntur condere
leges novas : sed Apostolus nobis consulens eis
occurrit : Si quis vobis, inquieus, ajiud annuntiaverit
praeter id quod accepistis, anathcna sit {GaL, i, 9).
Quod analhcma quantum cavendum sit liber Judi-
cum ostendit, ubi legitur : Anathema in medio tui
est, Israel, nonpoteris stare coram inimicis tuis{/osue
yii, i3). Nam quod lcviter excommunicandum non
sit, et quodmembrum Ghristi a corpore cum gravi
dolore resecandum sit, manifestum in concilio
Africano caput est : <( Quandiu, inquit, excommu-
nicato non communicaverit suus episcopus, eidem ^
episcopo ab aliis non communicetur episcopis, ut
magis caveat episcopus ne dicat in quemqnam
quod aliis documentis convincere non potest. »

B Siquidem quidquid in Ecclesia fit, nisi auctoritate
Patrum fulciatur, simulatio^ non veritasjudicatur;
et scinuis si qua simulatores et callidi provocant
iram Dei, an presbyter vel episcopus habebitur,
qui contra auctoritatem canonum ordinatur ? Aut
sine authentica degradationepresbytcr vel episco-
pus cessabit ab officii sui munere? Nunquid crede-
mus excommunicatum quem non remordet con-
scientia criminis pro quo debeat communione pri-
vari? Tunc enim justa excommunicatio pastoris,
quando canonica vocatio in reum prsecessit, et ille
reatum suum sub judici Erclesise corrigere noluit,
eoque modoelatione tumidum asanisovibus segre-
gat, quem divino judicio segregandum non igno-

p rat; et quia in suum pastorcm excommunicatus
peccaverat,eum alter absolvere necdebuit necpotuit.
Porro, quicunque fratri meo in me peccanti excom-
municationemintorscrit,nouiIIe eipeccatum dimii-
tit, sed ego in quem peccavit, a quo excommunica-
tionis malo regnum vestrum purgate, serenissimi
principes, quia vix est in eo aliquis hominum qui
saltem idcirco excommuuicatus nonsit, quoniam in
convivio vel pacis osculo excommunicato adhsesit.
Prseterea dominos meos cum familiariter alloquens
bona suadco, multorum animos, scio, contra me
concito, juxta illud Gomici :

Obsequium amicos, veritas odium parlt.

(Terentius f« Andriat Act. I, scen. v. i.

Dequoruraanimositate non multum moyeor, dulce
decus meumj Rodberte, quem atavis regibus editum
(28*) diirinapietas perduxit ad regni fastigium , si post
Deum et sanctos ejus vestro specialiter sustenter
auxilio et consilio, cujus mentionem in quotidianis
orationibus meis nunquam prretereo,tandem capitu-
latim subtexam huic indiculo quae maxime sunt
corrigenda in vestro imperio, nec tamen ha?cver-
bis meis, sed authenticis sanctorum diclis, ut post-
modumcpiscopos moveatishaec canonice emcndare
in suis conciliis.

Primitus de fide dicendum credidi, quam alter-
nantibus choris et in Francia et apud Anglorum
Ecclesiam variari audivi. Alii dicunt, ut arbitror,
secundum Athunasium, «spiritus sanctus aPatreet

471 S. ABBONIS ABBATIS PLORIAGBNSIS 47)

Filio non factns, nec creatus, nec genitus sed pro- A quam litteras a Lothariensibus accepit, quibus me

cedens : » alii vero tantum, t Spiritussanctus a Patre respondere jussit ; nam fama pene totum mundum

et Filio non factus nec creatus, sed procedens,)> qui impleverat, quod, quando Annuntiatio Dominicatn

dum, id quodest, nec ^ent7u5 subtrabunt^synodicam Parasceve contigisset absque ullo scrupulo finisss-

domni Gregorii se sequi credunt, ubi ita est scrip- culi esset. De initio etiam Adventus qui ante Nati-

tum : « Spiritus sanctus nec genitus est, nec inge- vitatemDominipersingulosannosagitur, aliqaando

nitus, sed tantum procedens.» De fine quoque mundi error gravissimus exstitit, alliis inchoantibus post t

coram populo sermonem in Ecclesia Parisiorum Kalend. Decembris, aliis ante, cum nnnquam plas

adolescentulus audivi, quod statim finito mille an- quatuor hebdomadas, saltem unamdiem Adventas

norum numero Antichristus adveniret, et non longo habeat ; cumque de hujusmodi diversitate soleant

post tempore universale judicium succederet: cui contentiones in Ecclesia crescere, conciliodetermi-

praidicationi ez Evangeliis ac Apocalypsi et libro nandum est, ut omnes qui in ea vivimus unum sa-

Danielis, qua potui virtute, restiti. Denique et erro- piamus, quod vestra industria concedat, qui nos

rem qui de fine mundi inolevit abbas meus beatae unanimes vult habere in domo sua.
memorise Richardus sagaci animo propulit, post

SANGTl ABBONIS

FLORIAGENSIS ABBATIS

COLLECTIO CANONUM.

(Apud. Mabill. AnalecL^ nov. edit., pag. 133.)

MONITUM.

Abo, seu AbhOy Floriacensis abhas, hujus canonum collectionis auctor, qualis qnantusque fuerit, docet

Aimoinus, ejus monachns^ in libro de ipsius Vita : quo in libro ejus necem anno 1004 contigisse memorat.

Varias Abonis lucubrationes recenset is auctor, nempe De compoto^ deque soliSj iunx ac planetarwn cursu :

Collectaneum defensionis conira episcopum Aurelianens,f Apologeticum ad Eugonem et Rotbertwn regeSf

metricam cpistolam ad Ottonem imperatoremj libellum super calculum Victorii^ alium item libeUum decapitulis

evangelicis ad Odilonem abbatem Cluniacensem ; ad hsec complures epistolas. Quibus commemaratis subdit

Aimoinus in cap. 13: Existunt et alia ad alios hujus sancti Patris scripta, qu» ne lectori fastidium gene-

rent, nunc interim tegantur per silentium. In his omnibus nullam snperioris CoUectionis mentionem facU\

neque etiam Sigebertus monachus de Abone ita loquens in lib, De scriptoribus ecclesiasticiSj cap^ 139: Abbo

abbas Floriacensis quantum valuerit iu utraque scientia, ostendit, cum super caiculum Victorii com-

mentatus est. Praeter canonum CoUectionem omisere etiam ambo isti auctores librumDe VitaS. Sadmundi

Anglorum regis, cujus tamen libri, uti etpraedictae collectioniSy parentem esse Abonem indubiumest.

Liber Canonum^ quem ex bibliotheca collegiatae apud Ler$wvicas S. Martialis ecciesiae noster Petrus Trelitu
eruit, mihi visus est luce haud indignusy tum quia ad resiituendas veterum canonum lectiones et lacunas nm
parum conducere potest, tum quia quo in sialu Francisca respublica eo tempore esset, ex Uis canonibus facile
elicitur^ quos medendis regni malis ac infortuniis coUegit Abo, et Hugoni regi atque Rotberto ejus fiUo cum
patre regnanli obtulit ante annum 997, qui Hugonis supremus fuit. Accedit^quod nullas e suposititiis Roma-
norum pontificum epistolis coUector adducat, tametsi per id tempus ejusmodi subdititiae litterae caeca reUgio^e
admitterentur. Haec canonum collectiointer Capitularia regum F^rancorwn non immerito censeri potest ; tujus
inscripiiOy quam ex membraneo codice fideliter exhibui, rectius instituenda videtur hoc modoi Incipiunt cano-
NES Abonis abbatis ad Hugonem et Rotbertum ejus FiLiuM Francorum reoes.

<73

COLLECtlO Ci^ONUM

474

INCIPIUNr

CANONES DOMNl ABBONIS ABBATIS,

BT REGIS HUGONIS, ET ROBERTI FILII EJUS FRANCORUM REGIS.

Excerpti de aliis canonibus.

PRiEFATIO. A

Dominis meis gloriosissimis, Francorum rcgibus,
HoGONi^lioqne Rotberto speciem gerenti dignam
imperio, harailis FloriacensiumrectorABO, perpe-
toc saluUs munus in Christo.

Postquam divina providente clementia regni fa-
stigium suscepistis, ad probalionis emolumentum
malta infortunia,occu)to sed non injusto Dei judi-
cio, perpessi estis. Nec id ab externisgentibus,sed
a regni primoribus (29), utvestri imperiiprimordia
fenneDtarentur. Sed quia de omnibus vos eripuit
omnipotens Dominus, recordaminibonitatisetpie-
tatis Dei, recordamini prsedecessorum vestrorum,
bonommregum ; recordaminijudiciorum justorum
ac semper habetote in animo parcere subjeclis et
dcbellare superbos. Certe, serenissimi domini,quia ^
Tos in nostrum ordinem benevoloscomperi,capitu)a
nferius scripta ex canonum legumve libris,partim
meb, partim aliorum sententiis uno tenore digessi;
et vestro nomini consecrans, postquam contra
smnlos Apologetito usus sum [^O], uno tomo bre-
nter collecta explicui. Inquibusetvestri ministerii

(29) Regni primoribus. De his primoribus, qui
Rotberto regnum ineunti infesti fuere,agit Glaber
Rodulfus in Historiarumlib. iii, cap. 2.

(30) Apologetico usus sum, Istius Apologeticifra-
gmenta refert Aimoinus in c. 8 et 9 de AbonisVita,
etBaronius initio XI tomi Annalium.In hoc opere
pargat se auctor ab ffimuIorumcalumniis,qui etiam
eiusTit^insidiabantur; ipsumque opus nuncupavit
Hagoni et Rotberto regibus, quos ad heereticam
praritatem, maxime Simoniam, e regno suo pro- ^
peUendam cohortatur. « Ad ultimum, inquil, Ai-
moinDs,sua non ignorans multis displicerescripta,
regibus sese commendat, preecipue domno Hot-
berto,quem «cientem Htterarum acidcirco diligen-
|«m fore ooveratstudiosorum, scribens in hfficver-
ba : « Praeterea dominos meos cum familiariter

" ^loqnens bona suadeo, multorum animos, scio,

■ contra me concito, juxta illud Comici :

Obsequium amicos, veritas odium parit.

■ Deanorom animositate non muUum moveor,dnl-

■ ce decus meum, Rotberte, quem atavis regibus
« editum divina pietas perduxit ad regni fasti-
« giom. n etc. Ubi Abo Horatium imitatus,Rotber-
^m aiavis editum re^ibus prffidicat : quod Glaber
Rodolfus explicat in Iib. i cap. 2, et sequentibus,ac
initio lib, iifusiusV.CI. Hadrianus Valesiusinnotis
ad Carmen Adalberonis episcopi Laudunensis. Ad
l»*c Carolus, cognomento Simplex, in litteris Uti-
^nsi monasterio concessis, Hugonem comitem,qui D
Rotberti avua fuit, consanguineum suum vocat. Cffi-
^am etsi Rotberto re^ tantopere acceptus erat
f^) eum tamen ob illicitam cum Berta copulam
Uicreparenon dubitavit, testante Helgado monacho

^ libro de Yita Rotberti ; uec. ea libertos piissimi

summam expressi ; et qualiter vobis fidem servare
debeant optimates regni nontacui. Ad defensionem
quoque monastici ordinis plura congessi:qui mona-
chorum scnatum semper salvum esse etvolo (31) et
volui, quorum etipm vos piissimi defensores et
advocati estis (32). Unde simul cum monachis vestri
Abonis miseremini, ut det vobis Deus suaminveni-

re misericordiam hic et in perpetuum cum regibus
sanctis. Valete.

CAPrruLA.

L De honore eccUsiarum vel monasieriorum.
n. De defensorihus ecclesiarum,

III. De ministerio regis,

IV. De fidelitate regis.

V. De privilegiis ecclesise et possessionum ejus.

VI. De praeceptis regalibus vel imperialibus,

VII. De difftrentia testamentorum et precariis,

YIII. De eo quod necessitas excludat leges et canoms.

IX. De differentia legis et consuetudinis,

X. De eo quod sacerdoies mandatum ad gentem e»-

traneam non mittant,

principis animum ad iracundiam^ sed ad pffiniten-
tiam provocavit.

[31] Monachorum senatum salvum esse volom Hinc
traducendi vexandique Abonis materiam arripuere
conjurati monachorum ejus temporis osores, uti
Abo ipse in Apologetico conqueritur apud Aimoi-
num. (( Corrodit me, incjuit, canino dente ffimulo-
rum supplantatrix calliditas, circumlatrat adversa-
riorum frequens acerbitas, nec aliud contra me
immurmurant nisi quod monachorum senatum
salvum essevelim. Nostrae reipublicffi augmentum
quffisivi, ac cavillalioni insiaiantium auctoritate
qua valui contradixi. Nec abscondiomninomiseri-
cordiam et veritatem a consilio multo. Pro hujns-
modi malis meoinsidiantur sanguini, me succen-
turiatis insequuntur odiis, adeo ut nec regia ma-
jestas eos deterreat quin me clanculum trucident,
si eis locus tempusve arrideat. » Rem facto pro-
bat Aimoini liber de Abonis Vita, cap. 8.

(32) Defensores et advocati estis. Quanto studioin
S.Benedictum ejusque ordinem afifectusfueritHugo,
Rotberti pater, testatur Helgaldus monachus, qui
morientis Hugonis extrema ad Rotberium filiura
verba refert,«specialiterinculcantis, utnullopacto
ducem omnium Patrem Benedictum a se divelli
pateretur, » Propensam hanc in S. Benedictum
voluntatem testatus est Hugo,|cum non solumple-
raque monasteria, prideTn a sfficularibus occupata
canonicis, restituit monachis, sed etiam liberam
eligendorum abbatum potestatem. Hugonis stu-
dium imitatus est Rotberius, qui « Patri Benediclo
et suis semper totis adhffisit prfficordiis »^ inquit
HeIgaldus,adeo ut Adalbero Laudunensis epijcopusy
poetica usus licentia, id regi exprobraverit.

475

S. ABBONIS ABBATIS FLORIACEiNSlS

476

XI. De clericis electis ah «dificatoribus ecclesia" A quo dicit Petro : Tu es Petrus^ et super hanc petrm

rum,

XII. Le ordinatione vel degradatione preshytero-
rum,

XIII. De eo quod aisque pecunia episcopi debeant or-
dinari,

XrV. De electione ahbatis.

XV. De ordinatione ahhatis, et de accestu episcopi ad
monasterium,

XVI. De abbatCy quod sacerdos esse debeat,

XVII. De accusato abbate quid agendum sit,

XVni. De monachis et sanctimonialibus, uC regulari-
ter vivant.

XIX. De abbate adregem pertinente.

XX. De rectore Floriacensi.

XXI. De sacerdotio monachi,

XXII. De monachis non servantibus propositum.

XXIII. De clericis qui monacM fieri vohmiy etdeinso-
Untia episcoporum in monachos,

XXrV. De clericis qui propter vanitatem efficiuntur
monachi.

XXV. De possessionibus ecclesise, in quibus clerici osdi-
ficant,

XXVI. De sanctimoniali vel monacho in jus vo-
cato.

XXVII. De his qux offeruntur ecclesise.

XXVIII. De episeopis invasoribus pratermissa sy'
nodo»

XXIX. De tricermali prsescriptione.

XXX. De dote ecclesiarum.

XXXI. De episcopOj quid habere deheat de ecclesia.

XXXII. De rehus ecclesias et de proximis fundatorum
ejus.

XXXIII. De provisione suffragii episcoporum.

XXXIV. De indigentia eorum qui res suas obtulerunt
ecclesise.

XXXV. De avaritia sacerdotum,

XXXVI. De injuste excommunicatis.

XXXVII. De ecclesiis et earuv^ presbyteriis.

XXXVIII. De eo quod episcopus tertiam partem eccle-
siae potest dare cui voluerit.

XXX IX. De sanctitate vitae elericorum.
XL. De filiis sacerdotum^ vel ministrorum.
XLI, De rebus ecclesix dispensandis.

XLII. Ut nuUus episcopus sibi eligat successorem.

XLIII. De Eucharistia,

XLIV. De accusatoribus sacerdotum.

XLV. De episcopis in judicium testimonii causa evo-

eatis.
XLVL De his quicontra episcopum habent causam.
XLVII. De accusatis episcopis,
XLVIII. De testtmmiis clericorum»
XLIX. De frequoiti sacrificio,
L. De miHtantihis,
LI, Destipendiis militum.
LII. De miUtantibus clericis.

I. — i)e honore ecolesiarum et monasierionm.

Bceleeia qum est templnTn Dei viviy quo honore
habenda sit| testatur ipse Domiaus in ETangelio

asdificaho Ecciesiam meam (Matth. xvi, i8). Quiaigi-
tur ipsa est oratorium, de quo beatus Pater Bene-
dictus dicit (S. Benedict. Reg. cap, 52) : « Orato-
rium hoc sit quod dicitur, ncc ibi quidquam aliud
agatur aut condatur. »> providendum est ne, eui
Ghristus fundamentum est, in usus sscularium
transferatur propter rapinas suarum rerum, quia
perhihenturChristianiintus velforisviolentiam in-
gerere atriis domus Dei. Unde Theodosius et Va-
lentinianus Augusti, libro nono legum, capitu]o34,
Antiocho, praeposito {Cod. T/ieod., lib. ix,tit. 45):
« Pateant, inquiunt, summi Dei templa timeati-
bus,nec sola altaria et oratorium tempH circumjec-
tum,qufie[a/., qui] ecclesias quadripartito intriase-

B cus parietum septu concludit, ad tuitionem confii-
gientium sancimus esse proposita, sed usque ad
extremas fores ecclesiffi, quas oratum gestienspo-
pulus primas ingreditur, confugientibus aram sa-
lutis esse praicipimus; et aditum pariter lempli,
quem parietum descripsimus cinctu. Et posl loca
publica, januas primas ecclesiee quidquid fueritin-
terjacens, sive in cellulis, sive in domibus, hortuUs
et balneis, areis atque porticibus, confugas interio-
ris templi vice tueatur. Nec in extrahendo eosco-
netur quisquam sacrilegas manus immittere,neque
[al.j nequi hoc;) ausus sit, cum discrimen suum vi-
deat, ad expendendam opem ipsi quoque confu-
giant. Hanc autem spntii latitudinem ideo Indulge-

Q mus, ne in ipso Dei templo et sacrosanctis altari-
bus confugientium quemquam mane vel vespere
cuhare vel pernoclare liccat, ipsis hoc clericis reli-
gionis causa vetantibus. j»

Interprbtatio. Ecclesiae sunt loca Deo dicata,el
ideoreos, qui ibidem compulsi timoreconfugerint,
ita tueantur ut nullus locis saactis ad direptionem
rerum vim aut manus a£ferre praesumat ; sed quid-
quid spatii vel in porticibus, vel in areis ad eccle-
siam adjacentibus pertinet, vclut interiora tempH
prsecipimus custodiri, utreos timorisnecessitasnon
constringatcirca alteria manere,et locavenerabilia
polluantur. Sane si qui ad sancta loca confugerinl,
arma,si qua secum portaverjnt, mox deponant,nec

T^ se sestiment magis armorum prflesidio quam saocto-
rum locorum veneratione defendi. Quod si depo-
nere arma noluerint, et sacerdoti rel clericis non
crediderint, sciant se armatorum viribus pertra-
hendos. Si vero aliquis extrahere de locis sanctis
quemlibet reum quacunque ratione tentaverit,ca-
pitali supplicio esse damnandum.

IL — De defensoribus ecclesiarum vel, manaste-'

riorum,
Defensoresecclesiaram qui dicunturhodfe,contra
\uctoritatem legnm etcanonum sibi defen duntquod
fucrat juris ecclesiarum, sicque violentiam clericis
et monachis ingerendo, res ecclesianim sea mona-
steriorum usufructuario diripiunt, colones in pau-
pertatem redigunt, possessiones ecclesiamm non
augent» sed minuunt, et quoram defexisores esie

477

COLLECTIO CANONUM

478

debueraot, eos vastaot. Patet rerum copia cuuctis \ certis horis oraiionibus insistere, ante horas con-

hoslibus praedce, nec parant saltem vel verbis ob-

TJant, ut resistant, qui se putant non jam advoca-

tos, sed dominos, dum post abscessum hostium

coDSumunt quidquid fuerit residuum, juita illud

propheticum : Residuum erucas comedit Incusta, et

Ttsidmm locuslascomedithruchus, elc.{Jo€l. \, 4). De-

nique idcirco videmus ecclesias deslructas, mona-

sleriaqusBdamdiruta,qnaedam ad summam inopiam

redacta,quae bonorum virorum eleemosynaaliquan.

do floruerunt in magna gloria, quia multi se ultro

offereates sub advocationis obtentu, de possessio-

nibus, de redditibus, de oblationibus maximam

portionem intercipiunt, quam ecclesiastici capere

debuerant. Unde ut talis praisumptio cessaret, ita

gruas non guslare cibum. Va? enim teirae^ cujus
rexestpuer^ et cujus principes mane comedunt {Eccle.
X, 16). Hffic regni prosperitatem in prcesenti fa-
ciunt, et regem ad coelestia regna meliora perdu-
cunt. »

IV. — De fidelitate regis,
Cum regis ministerium sit totius regni penitus
negotia discutere, ne quid in eis lateat injustitiae,
quomodo ad ianta poteritsubsistere, nisi annuen-
libus episcopis et primoribus regni ? Ei cum Apo-
stolus dicat : Deum timete, regem honorificate (i Petr.
II, 17), quaratione sui ministerii vices exercebit in
contumacium perlidia, si ei primores regni auiilio
et concilio non exbibeant debitum honorem cum

cautum est in concilio Africano, cap. 64. « Placuit B omni reverentia?Ipse enim solus non sufficit adom-

etiam ut petant ex nominc provinciarum omnium
legati perrecturi, Yincentius et Fortunatius, a glo-
riosissimis imperaioribus, ut dent facultatem de-
fensores constituendi scholasticos, qui in actu suni
Tel in munere defensionis causarum, ut, more sa~
cerdotum provinciae id ipsi, qui defensionem ec-
clesiarum susceperint, habeant facultatem pro ne-
gotiis ecclesiarum, quoties necessitas tlagitaverit,
vel ad obsistendum obrepentibus, veladnecessaria
saggerenda ingredi judicum secretaria. »
III. — De ministerio regis.
Quale ministerium regissit, et ipse suiofficii no-
mioeprodit, ettotiusregni susceptacurainnotescit;

niaregni utilia. Idcirco partito in aliis onere, quos
dignos credit honore, honorandus est et ipse sin-
cera devotione,ne quis ei contradicat quomodocun-
que, quia qui potestati resistit, Dei ordinationi resi-
stit[Rom. xm, 12). Siquidem ut melius est non vo-
vere quam post votum non riBddere,ita melius est
electioni principis non subscribere quam post sub*
scriptionem electum contemnere vel proscribere,
quandoquidemin altero libertatis amor Iaudatur,in
altero serviliscontumaciaprobo datur.Tres namqne
electiones generales novimus, quarum una est regis
vel imperatoris, altera pontificis, tertia abbatis. El
primam quidem facit concordia totius regni; se-

nec magis ulla senteniia animum regis ad bene C cundam vero unanimitas civium et cleri ; tertiam
agendum subrigitquam diversorum principum cle-
mentia proposita sub exemplis, quia etConstantini

imperaloris mansuetudo laudalur inter dissidentes
episcopos, el Marciani pura fides intcrhsereticos et
orthodoxos.Seddc externis quidloquor,etloquendo
immoror,cum ad dispensationem reipublicffi et uli-
litatemecclesiarum tantafueritpietas ac prudentia
Caro]i,et filii ejus Ludovici? Certeutrique pro tem-
pore ac ratione noverant parcere subjectiset debel-
lare superbos. Unde ex libris, qui ex conciliis sui
temporis eflecti suntcumsubjectione episcoporum,
quantafacileestreperiri,expressum libro n,cap. 1
(ConcxL Parts. vi), post aliqua : « Justitia regis est,
nominem injusteperpotentiam opprimere, sineac-
cepUonepersonarumintervirumetproximumsuum bus suis servare contcmnant, etoresimulentjura-

sanius consiliumcoenobialiscongregationis. Et una-
quaeque nonpro ssecularis amicitiae gratia vel pre-
tio,sed ad suam professionem pro sapiontia vel vitiE
merito. Porro ordinatus rex ab omnibus subdilis
fidem sibi sacramcnto exigit, ne in aliquibus re-
gni sui finibus discordia generari possit. Hinc ha-
bes scriptum in concilio Tolelano iv : « Post in-
stituta quoedam ccclosiastici ordinis vel dccreta,quae
ad quorumdam pcrlinenldisciplinam,poslremono-
bis cunctis sacordotibus scntentia est pro robore
nostrorum rciriim et sl.ihililatc gentis pontiflcale
ultimum sibi Deo judice ferrc dccretum.MuItarum
quippcgentium, ut fama cst, tanta cxstat perfidia
animorum, ut fideni sacramcnlo promissam regi-

judicare, advenis et pupillis et viduis defensorem
esse, furta cohibere, adulteria punire, iniquosnon
exaItare,impudicos et histriones non nutrire,impios
de terra perdere,parricidas etpejerantes vivere non
smere, ecclesias defensare, pauperes eleemosynis
alere ; justos super regni negotiaconstiluere, senes
etsapientcs et sobrios consiliarios habere,magorum
et hariolorum pythonissarumque superstitionibus
nonintendere, iracundiam difFerre,patriamforliter
etJQstecontraadversarios defendere; per bmnia in
Deo vivere, prosperitatibus nt)n elevare animum,
cuacta adversa patienter ferre, fidem catholicam
i&Oeamhabereifilios saos noa sinere impie agerei

mcnti professionem,dum retinent mente perfidise
impietatem. Jurant rcgibus suis, et fidem quam
poIIicentur,pr£Evaricant,nec metuuni volumenillud
judicii Dei, per quodinducitur maledictio multaque
psenarumcomminatiosupereosquijurantinnomine
Domini mendaciter. Quaeigiturspes ialibus populis
contra hostes laborantibus erii ? qufle fides ulira cum
aliis gentibus in pace credenda ? quod foedus non
violandum? quae in hostibus jurata sponsio perma-
nebit, quando nec ipsis propriis regibus juratam
fidem conservant ? quisenim adeofuriosus est, qni
caput suum manu propria desecet? Illi, ut notum
esty immemores salutis svmf propria mwu 8eipso3

47ld

S. ABONIS ABBATIS FLORIACENSIS

4S0

interimant, in semetipsos suosque reges proprias A
coQvertendo vires. Et cum Dominus dicat : Nolite
tangere christos meos^ {Psal, civ, 15) ; et David :
QuiSf inquit, extendet manum suam in Christum Do-
minij et innocens erit?(I Regy xxvi, 9) illis nec vitare
metus est perjurium, nec regibus suis inferre exi-
tium. Hostibus quippe fides pacti datur, iiec vio-
latur, id est, si bello fides valet, quanto magis in
suis servanda est ? Sacrilegium quippe est, si vio-
letur a gentibus regum suorum promissa fides,
quia non solum in eis fit pacti transgressio, sed et
iu Deum quidem, in ci^gus nomine pollicetur ipsa
promissio. »

V. — De privilegiis.

Romanse et apostolicse sedis auctoritas Christo
Domino propitiante refulget per universalem totius B
orbis Ecclesiam. Nec mirum, cum ejusdem sedis
pontifices beatiPetri,quiprinceps est totiusEcclesiae,
yideantur vices gerere. AChristianis quoque impera-
toribushanc eamdem obtinuerunt singularitatisex-
cellentiam ut fundatis episcopalibus ecclesiis,viro-
rum seu sanctimonialiummonasteriis, legem quam
semel sub excommunicationis anathemate impo-
suissent, nunquam, nisi necessitas impediret,dein-
ceps perderent. Unde ita habes scriptum in con-
cilio Nicffino, cap. 6. « Antiqua consuetudo serve-
tur per i£g7ptum, Lybiam et Pentapolim, ita ut
Alexandrinus episcopus horum omnium habeat
potestatem, quia et urbis Romee episcopo parilis
mos est. Similiter autem et apud Antiochiam caete-
rasque provinciassuisprivilegia serventur ecclesiis.»

Ilem, Gregcrius Joanni episcopo (Greg. lib. vii,
ep. 33, ind. 1).

« Grave nimis et contra sacerdotale constat esse
propositum, cujusquam monasterii privilegia olim
indulta confundere, et ad irritum, quae sunt pro
quiele disposita, niti deducere. Questi itaque sunt
nobis monachi tuse dioeceseos quia suo monasterio
qu8edam contra ea, quse a prsedecessoribus vestris
permissa ac longa consuetudine servatasunt, festi-
netis inducere et antiquam ordinationem quadam
prsejudicii novitate turbare. Proinde dehisfraterni-
tatem vestram hortamur affatibus, ut, si ita est, ab
ejus se molestiasine aliqua excusatione contineat,
etquse ei sunt diutius custodita nullius occasionisD
tentet usurpatione convellere ; sed cunctaillibate et
sine ulla studeatrefragatione servare, et plus sibi in
eodem monasterio quam prsedecessorihus suis licuit,
noverii non licere. »Item in legibus cap. 5i0.
«Possessionesad religiosas domos pertinentes nul-
lam descriptionem agnoscant, nisi ad constructio-
nem viarum vel pontium fiedificationes, ita tamen,
si habuerint possessiones intra territorium consti-
tutas illius civitatis^ in qua desideratur descriptio.

(33) /n lihro Conc. tertio. Id habetur in cap. 22
concilii Meldensis anno 845 habiti ; quod decretum
ex capitulis synodi Belvacensis desumptum est, re-
latum a Reginoneinlib. iDeecclesiasticisdisciplinis,
cap. 363, a Borchardo item et Gratiano. Cum vero

Habeant autem immunitatem, sortitis maneribus
extraordinariis et Incrativorum descriptione. »
VI. — De praeceptis regalihus vel imperialibus.

Gloriosissimorum regum potentiastabilerirmiim-
que esse voluit quidquid verbo vel opere prsci-
piendo constituit, maxime quod ad utilitatem Ec-
clesise suorum procerum suggestionibus ratum csse
judicavit. Quapropter qui praeceptis regalihus coo-
tradicit, se regem non diligere nec timere osten-
dit, prsesertim cum priscorum virorum fulcitur as-
sertione, quam authenticam non ignorat esse.Nam
Dominus dicit : St quis diligit me, sermonts meos
servahit [Joan. xiv, 22). Qui ergo regem odit, odil
prseceptum illiu^; sermones etiam irreprehensibiles
reprehendere quaerit. Sed unde hoc contigit, nisi
ex nimia mansuetudine regis? Omnia enim nimia
nocent. Propterea denique jubemur haberesimpli-
citatem columbinam ac serpentinam astutiam, ne
ad utramque partem sit vehementior animus, qui
nescit servare modum plus aequo anxius. Siquidem
non de imperiali prsecepto, sed de indiculis epi-
stolarum suarum hoc Carolus proposuit edictum in
libro IV capitul. suorum. » Si quis litteras nostras
despexerit, id est tractatoriam, quee propter mis-
sos recipiendos dirigitur, aut honores quos habet,
amittat ; aut in loco in quo prsedictos missos susci-
pere debuit, tandiu resideat et de suis rebus lega-
tiones illuc venientes suscipiat, quo usque animo
nostro satisfaetum habeat : qui vero epistolam no-
stram quocunque modo, jussu nostro ad palatium
veniat et ad voluntatem nostram congruam stul-
titiee suse castigationem accipiat. Et si homo liber,
id est ministerialis comitis, hoc fecerit, honorem,
qualemcunque habuerit, sive beneficium. amittat;
et si servus nudus, ad palum vapulet, et caput ejus
tondeatur.»

VII. — De differentia iestamentorum et precariis.

Quoniam testamentorumaliafiuntdotis nomiue,
alia hsereditatis donatione, alia de rebus ecclesis,
quas abalienari estdifficile, et dicuntur preecariiB :
exceptis his, sunt prfiecepta regalis, id est imperia-
lis, jussionis auctoritate roborata, quibus consen-
tiuntRomanorum pontificum privilegiasub excom-
municationis anathemate decreta. At yero preca-
riae, qu» ex conventione fiunt, et precibus obU-
nentur, aliae sub quotlibet personis censualiter re-
tinentur usu fructuario, alise per commutationis
emphyteosim,idest contractum : quse Ot eo modo,
quo habetur in libro Conciliorum tertio (33), cap.
22 : « Precarise a nemine de rebus ecclesiasticis
fieri praesumantur, nisi quantum de qualitatecon-
venti [al.y convenientij datur ex proprio, duplum
accipiatur ex rebus ecclesise, in suo tantum qui
dederit nomine, si res proprias et ecclesiasticas

ex libro Conciliorum tertio id citet Abo, innuit
fortasse concilium Meldense suo tempore in codi-
cibus mss. habuisse rationem libri tertii intercon-
cilia, quae a Caroli Calvi principatu ad eamannum
celebrata fuerant.

Ul COLLECTIO

usu fractaario tenere yolnerit. Si autem res pro - a
priasadpraesensdimiserit, ex rebus ecclesiasticis
fructuario usu in suo tantum quis nomine assu-
mat, quia sic eas quemcunque tueatur oportet, ut
alienaram dispensalorem, non propriarum largi-
torem Eta nullapotestate quis cogatur facere pre.
cariam de rebus Deo et sanctis dicatis, cum ratio
et usus obtineant neminem, qui non vult, contra
utilitatem et rationem prcestitum de proprio facere
beDeficium. Prseceptaautemregalia super precariis
ecclesiasticis fieri, nec ratio sinit, nec auctoritas
quolibet modo permittit, quoniam prsecepta in
jure ecclesiastico firmare indignum judicet neces-
se est majestas regia, nisi ab ccclesiastico rectore
pctantur. Isdem autem custos ecclesiiB solertissime
careat ne sui ordinis et ecclesiasticce communio- g
nis forte immemor contra auctoritatem praecep-
tum regium pro quacunque assentatione fieri pe-
tat. Qui ei si fecerit, non audiatur ; si * autem et
obtiuuerit, regia discretione et episcopali judicio
idem rescindalur, et petitor injustus pro principis
iojusta suggestii>ne digne corripiatur. »

VIII. -^ De eo quod necessitas exeludit leges et

canones,
Ecciesiasticae reguIff^quasGrceci canonesvocant,
a saoctis Patribus sunt inventse idcirco, ut absque
aUo erroris anfraciu per justitise semitam gradia-
mur. Nec differt qua canonum institutione quis
imbuaiur ad competeniem Ghrisiianse fidei profes-
sionem,dumtamen inoffensoYesiigioYiamveritatis ^
iogressus^per ducatum Evangelii non recedat a divi-
nisoracnlis. Nonenim omnis inveniio necessitatem
comitaiur, ut alio modo fieri impossibile sit quod
aliquis utiliier invenii. Sicut in concilio Africano
piura iraciat Osius Gordubensis ad placiium, quee
libeoier susr.ipit Ecclesia pro verissima insiiiuiione
canonum. Unde considerandus esi terrarum siius,
qualiias temporum, infirmiias bominum, et alise
necessitates rerum, quse solent mutare regulas di-
i^ersarumprovinciarum.Poiestaie eiiam multa mu-
tala suni pro communi utilitate ecclesiarum, quae
nemo reprehendit fidelium. Et quid mirum ? cum
nonnuQquam inveniantur canones sibi contradi-
ceoles, et quod in aliera concilio praecipiiur, in
allero prohibeiurnec enim id frustra facium exisii- J)
maoi, qai pro temporalis viise commodo nunquam
capiuni decliiiare a virtute ad viiia, nec a veriiaie
ad mendacium.Namin decreiis pontificum eadem
ralioexistit, quorum taniaauctoritas est,ui senien-
lis plurimorum uniusRomani poniificis exspectent
jadicium. Semperigiiur intalibusprseponderaiuii-
litas ei hooesias, non illecebrosa, quam sancti viri
fa?iuDt, desideriorium volupias. Sed ne incassum
taliadicere videamur, excmpla proponimus.Trans-
migraiio episcoporum prohibiia esi in Nicsena et
Cbaleedooeasi synodo; necessiiaie vei uiiliiatecon-
c^ssaest inAniiocheno concilio.Et necessitate qui-
<)eni,propterfrigus scilicet quodejus debilecorpus
ferre non poterai, Silvanus ab Aitico ex Philippo-

CANONUM

482

poleosinTrojam mutatus est. Potestate quoqueRo-
mani pontificis Perigenes in Petris ordinaius est
episcopus,nec[/.nec non] receptus inthronizaius in
Gorinihio^ defuncio ejusepiscopo.Nec dehis miran-
dum, cum odio habendam Ghristus docuit, quam
Apostolus uxorem nos diligere prsecepit. Gregorius
quoque ab aliis episcopis damnatossuae auctoriiatis
privilegio pristinis gradibus reformabat, episcopos
uuibat, successores episcopis dabat (Greg. lib. iii, .
epist. 20). Salonitanse civiiaiis episcopum, nomine
Maximum,quia pecuniis ordinaius Simoniacam hee-
resim incurrerat, Gregorius excommunicavit. Qui
excommunicaius missas celebravii ; tamen post 7
annos poeniientiaductum suse sedi restituit,et pallio
donavii, accepto sacramento de interdiciis super
corpus sancti ApoIIinaris (lib. vii^ epist.82,ind. 2).

IX. — De differentia legis et consuetudinis,
Sicut rex a regendo dicitur, ita et lex a legendo.
Quapropterlegum promulgatioregum ediciis exten-
diiur, et unusquisque infra sui regni fines impe-
rium Ghrisiianum pietate exsequiiur. Gui consue-
t^do paret ; quse si publicis utilitatibus non impe-
diiur ipsa pro lege succedit. Nam Gicero in rheto-
ricis harnm similiiudinem ac dilTerentiam ita defi-
nitione pandere non supersedii (Gic. lib. ii, de In^
vent.) « Gonsueiudinisjus esse puiatur in quod vo-
luntate omnium sine lege vetustas comprobarit. »
Jura vero legitima ex legibus cognosci, oportebit,
et a vulgari inielligentia remotiora sunt; ad simili-
tudinem vero aliquam, aut ad rem amplificandam
ssepe sunt inferenda. Quocirca, si bene memini,lex
et mos species sunt juris. Nam lex et principum
constitutio scripta; mos vero consuetudo veiusiate
probaia, nec iamen scripta. An veiustas adeo sibi
consensit in malo ut morum discipIinamnuUus vel-
letaliquando? Sed hocnusquam geniium didicimus
omnibus hominibus bonum naiurse eiiam male
agendo amaniibus. Omnes igitur homines bonis le-
gibus, aut bonis moribus utantur necesse est. Porro
quosdam comperimus, qui nec bonis moribus pei
consuetudinem, nec ullis legibus se subdiios arbi-
treniur ; et quisine lege vivunt, sinelege peribunt.

X. — De eo quod sacerdotes mandatum ad ge^item

extraneam non mittant.
£x Toleiano concilio IV, cap. 30 : « Gonfioitimi
hosiiumsacerdoies,proeter eos qui regiapotestaieli-
cenlianiacceperuni,qucdlibetadgenlemextraneam
mandaium occulie accipere vel dirigere non prsesu-
mant. Qui auiem deprehenditur atque convinci-
tur, denuniiaius principi apud concilium, magna
animadversione et condigna muliabitur. »

XI — De clericis electis ab xdi/icatoribus venerabilium
locorum, vel haeredibus eorum,
In legibus, cap. 456 : « Si quis oratoriam domum
cedificaverit, et ipse vel hseredes ejus clericos in ipsa
domo consecrare mdluenui,sumptusadminisiran-
tes ejusdem domus audiantur, si dignos nomina-
verint clericos ; sin auiem illi lales sint, ul divinis

483

canonibus non comprobentur, ad episcopum per-
tinebit alios clericos idoneos eligere. »

)[([, Dc ordinaiione vel degradntionepresbyterontm,

Ex Hispalensi concilio II, cap. vi. «EcclesiaR [aL,
comperimus Fragilanum Cordubensis Ecclcsiae]
presbyterumaponlilicesuoinju^to olim dejectum,
et innoccntem exsilio condeninciturn Quemrursus
per subscriptiononi no^trani docrovinuis, ut juxla
priscorum Patruni synodaioni sontontiam nullus
virorum sine conoilii exaniinalione dojiciendum
quemlibct presliytorum vol dia<'onum audcal.Nam
multi sunt qui indiscussos polostato tyranuirajion
auctoritate canonioa, danmant; el sicut nonnullos
gratifiefavoresublimant,itaquosdanu)dioinvidiaque
permoti humiliant, et ad lovem opinionis auram

S. ABBONIS ABBATIS FLORIACENSIS 4^

gulee, pro suo turpissimo lacri commodo, is qui
hoc attentasse probatus fuerit, proprii gradus pe-
riculo subjacebit ; et qui ordinatus est, nihil ei
hac ordinatione vel promotione, quae est per ne-
gotiationem facta, proficiat ; sed sit alienus a di-
gnitate vel sollicitudine, quam pecuniis quaesivit.
Si quis vero mediator tam turpibus et nefandis
datis, vel acceptis exstiterit, siquidem clericusfue-
rit, proprio gradu decidat; si vero laicus aut mo-
nachus, anathcmatizetur. »

XIV. — De electione ahhatis.
In Legibus, cap. 480 : « Restat ut de monachis
dicamus. Igitur sancimus, ut abbas sive archiiAaQ-
drita in singulis monasteriis praeponatur, noo se-
cundum gradum mouachorum, sed quem cuncti
monachi, vel melioris opinionis constituti elege-

condemnantquorumcriminanonapprobant.Epis-BrJnt propositis sanctis evangeliis, dicentes quod
copusenim sacerdotibus ac minislrissolus honorcm

darepotest,aufcrrenonpotcst.Sienim hi,quiinsae-
culo a dominis suishonoremlibertatisadeptisunt,
in servitutis nexum non revolvuntur, nisi publice
apudprocerestribunali forofuerint accusati,quanto
magis hi qui divinis altaribus consecrati honore
ecclesiastico decorantur ? Qui profecto nec ab uno
damnari, nec uno judicante poterunt honoris sui
privilegiis exui, sed praesentati sjnodali judicio,
quod canon de illis prseceperit, definiri. »
XIIL— r/^ nullapecunia (34) data episcopi ordinentur,
Ex libro Legum (35), cap. 430 ; « Ante omnia
illud observari sancimus, ut nemo sub prsestatione

non propter amicitiam vel gratiam, sed scientes
eum fidei rect« et vitae castse, et administratioue
dignum et potentem ad monachorum disciplinam
et omnem monasterii statum utiliter custodire,
eum elegerint. Et si sic electus fuerit, modis ora-
nibus coiifirmetur ab episcopo, cui monasterium
subjectum est. Quae autem de monasteriis mona-
chorum diximus, eadem teneant et in monasteriis
et archisteriis mulierum. »

XV. — De abhatis ordinatione, et de accessu episcopi

ad monasterium»
Gregorius Mariniano episcopo Ravennae {Greg,

lib. vn, ep. 18, indict. i) :
« Quam sit necessarium monasleriorum quieti

auri vel alteriui rei episcopus consecretur. Quod p prospicereetdeeorumperpetuasecuritatetractarc,
si tale aliquid admissum fuerit, seipsos et suas anteactumvosofficium,quodinregiminemonaste-

animas perdunt hi qui pecunias accipiunt vel prae-
stant, et mediatores eorum secundum divinas re-
gulas et sacros canones condemnationi subjiciun-
tur. Eapropter hoc et qui dat, et qui accipit,et qui
mediator factus est, sacerdotio vel clericatus ho-
nore removeatur. Quod pro ea causa datum esl,
ecclesiffl vindicetur illi, cujus voluit sacerdotium
emere. Si aulem laicus erit, qui pro hac causa
aliquid accepit, vel mediator rei factus est, ea
quffi data sunt in duplum ab eo exigantur, ab ec-
clesia vindicanda. Non solum autem ea quce data
sunt, vindicari prfficipimus; sed etomnem cautio-
nem, et omnem aliam qualemcunque actionem

riiexhibuijtis, informat. Etideoquia monasterium
beatorum Joanniset Stephani,quod in Clasitana ci-
vitateestconstitutum,cui communisfilius Claudius
abbas praeesse dignoscitur, multa a decessoribus
vestris pra?judicia atque gravamina pertuhsse co-
gnovimus, oportet ut fraternitatis vestrae provisio
eorum de futura quiete salubri ordinatione dis^
ponat, quatenus conversantes iJlic in Dei servilio,
ipsius quoque gratia suffragante, menle libera
perseverent. Sed ne ex ea quae magis emendanda
est, consuetudine quisquam illic quolibettempore
quidquam molestiae praesumat iaferre, necesse
est ut haec quae inferius enumeranda curavinDUS,
cessaresancimus, ut ille qui promissionemacccpit, D ita fraternitatis vestrae studio debeant custodiri,

non solum cautionemreddere,sedet aliud, tantum
quantum cautio continet, conveniat Ecciesiae dare.»
Itera ex concilio Chalcedonensi, cap. 11 : « Si
qais episcopusperpeconiam feceril ordinalionem,
et sob pretio redegerit gratiam quae non potest vendi
ordinaveritque per pecunias episcopum, aut pre-
sbyteruro, aut diaconum, vel quemlibet ex bisqu:
connumeranturmclero,autpromoveritperpecunias
dispensatorem, vel quemquam qui subjectus estre-

(34) Ut nutla pecunia, Grassabalur per id tempus
Simoniae crimen,inquodstvlumexeruere Abo ip^e
ad Beroardum abbatem Bellilocensem apud Ainioi-
numinipsiusVita,cap.IO;etGlaber Hodulfus in His-
toriarum lib. ii, cap. 6, ahic||ue eorum temporum
auctores, quibus praeivit Gerbertus in sermone

ut ex eis non possit ulterius infefendiE inquietudi-
nis occasio reperiri. NuUus igitur ultra audeat de
redditibus, rebus, vel chartis dicti monasterii, vel
de loco aliquo, qui ad eum pertinet, quocunque
modo. qualibet excusatione minuere, nec immis-
siones dolosas aUquas facere, sedsiqua fortecausa
interRavcnnatemeccIcsiam et praefatum monaste-
rium evenerit, et paciftce non potuerit ordinan,
apud electos a partibustimentesDeum,siue voiun-

superius edito, ubi malum hoc suo aevo revixissc,
hoc est invaluisse, conqueritur. Lcgc Liutprandum
Ticinensem diaconum in Uistoria sui teinporis

(35) Ex lib. Legum Harnin legum nomine Abo
intelligit librum Noveliarum ; is vero locus habe-
tur in uovell. 6, cap. 8, etnovel. 123, cap L

M6

COLLECTIO CANOHUM

486

tanadiktioiiemediis saerosanclis Evangeliis flnia- A releyare, quatenus nullamdeincepsin eisclerici yel

tar. Defuncto vero abbate, non extraneus, nisi de
eadem congregatione, quem sibi propria Yoluntate
rjogregatio elegerit, et qui electus fuerit, sine dolo
Tel Yenaiitate aliqua ordinetur. Neque venienti ab-
bati quscunque persona qualibet occasione in suo
monasterio opponatur, nisi forte exstantibuscrimi-
oibas(quodabsit), quae sacri canones punire mon-
straotar. Pariter autem custodiendum est utinvito
ejosdem monasterii abbate ad ordinanda alia mo-
nasteria, aut ad ordines sacros vel ad clericatus
ofQcium tulli exinde monachi non debeant, sed si
abaodantes fuerint, qui adcelebrandasDeo laudes,
veiuiiiitatesraonasleriorumcomplendassutfecerint,
abbas cum devotione de his qui supersuntjOfTerat,

hi qui in sacro ordine sunt constituti> ob aliud ha-
beant, nisi orandi tantummodo causa, accedendi
licentiam, autsi forte ad peragenda sacramissarum
fuerint invitati mysteria. Sed ne vel pro c^juslibet
monachi aut-abbatis promotione onus aiiquod for-
tasse sustineant, studendum vobis est ut, si quis-
piam abbatum aut monachorum ex quocunque mo<
nasterio ad clericatus officium vel ordinem sacrum
accesserit, non illic aliquaim (ut diximus) habeat
uUeriuspotestatem, ne monasteriahigus occasionis
velamine eaquse prohibemussuslinere oneracom-
pellaniur. Haec itaque omnia vigilanti cura emen-
dare jam secundo commonita sanctitas vestra non
differat. »

quos dienos eorum putaverit. Quod si sufficienter B « r» • * j tt i. i

^ . j . . X * « j Item Gregorius Joanni episcopo de Urbevetere

habens dare noluerit, tnnc Ravennas episcopus ad ° r r

ordiuanda alia monasteria de his qui supersunt,
tolIat;adeccIesiasticum tamen officium nullusexinde
prv>ducatur,nisi quem abbas lociadmonitus propria
Toluntate obtulerit. Qnisquis autem ex prsBdicto
mooaslerio ad ecclesiasticum ordinem pervenerit,
olteriusillic nec potestatem aliquam, nec licentiam
habeat habitandi. Observandum est quoque ut de-
scriplio rerum aut chartarum ejusdem monasterii
abecclesiasticis fieri non debeat,si quando res exi-
git,sed abbas loci cum abbatibus aliis rerum inven-
tarium faciat. Qnolies autem pro ntilitate sui mo-
oasterii ad pontificem Romanum abbas venire vel
traosmittereforte voluerit, ei modis omnibus liceat.

(Lib. I, ep. 12). Agapitus abbas monasterii sancti
Georgii insinuavitnobisplurimase a vestra sancti-
tate gravamina sustinere, et non solum in hisquae
necessitatis tempore aliquod mouastorio possiut
ferre subsidium, verum etiam in eodem monasterio
missas prohibeatis celebrari , sepeliri etiam mortuos
interdicas. Quod si ita est , a tali vos hortamur
inhumanitate suspendi, etsepeliri ibidem mortuof,
vel celebrari missas nuUa ulterius habita contra-
dicta sunt prsdictus vir venerabilis deponere com-
pellatur.

XYI. — De eo quod ahbas sacerdos esse dehet,
Eugenius pepa (36) cap. 27 (Eugen. II, m syn^

o_, j 1 j • j * G Rom.) : « Abbates per monasteria lales ordmentur,

Praeterea cum episcoporum adventus desideranter ,.,.,../ . . j i i

^ ^ qui sibisnbjectosbeneregerepossmt:sacerdotalem

quoque sint honorem adepti. »

a mooasteriis debeat exspectari, quia tamen hos-
pitaodi occasione prsediclum monasterium tempo*
ribus decessoris vestri nobis fuisse nuntiatum est
pnpgravatum : oportet^ ut hoc sanctitas vestra de-
ceiiter debeat temperare, ut visitandi exhortandi-
qae gratia ad monasterium, quolies placuerit, ab
«jasdem civilalis antistite accedatur, sed sic cha-
rilatis officiunfi iUic episcopusimpIeat,utgravamen
aiiquod monasterium non incnrrat. Vestram vero
frateraitatem prsedictus abbas non metuit ad mo-
oa^terium frequenter accedere, sed etiam deside-
rahiliier concupiscit, sciens quod per vos substan-

XVll. — De accusato ahbate quid sit aqendum.
Gregorius Lupo abbati (37) (Greoor., iib. ii,
epist. 12) : « Quoniam multse occasiones indece-
ptionem religiosarum personarum a pravis illic,ut
dicitur, hominibusexquiruntur, praesbyterum prae-
dict^EcclesiaenulIo modo privandum deponendum-
que censemus, nisi causa specialiter criminis exe-
gerit. Unde necesse est,ut si qua contra eum hujus-
modi quereIasurrexit,non solum episcopuscivitatis
causam examinet, sed adhibitis sibi coepiscopis
subtili hoc investigatione perquirat quatenus cun-

liamooasteru omnmo gravari noo possit. » ,. . ,. ... . ,. . • j-

c, ., ,. • 1 I » 1- /fv ^ ctis concorditer ludicantibus ludicio canonicae dis-

fctrursus eidem m alia epistoIapostahqua(Lib. Ti . ** . •. . . .

n ^,» iA. u * 4 -. • «. • trictionis censura aut reum ferire, aut mnocen-

n, ep. 40). « Hortamur ut, omni mora omnique "*^"""»^ ** »

eicQsatione submota, ita monasteria Ravenn® a ^«"^ possit absolvere. >»
Testro vestrorumqne clericorum studeatis gravam ine

(36; Eugenius papa, Nempe in sjnodo Romana
anao 826 celebrata : cujussynodiverba adamussim
QOQ refert Abo, sed contracla, tum in hoc capite^
tum in capite 37. Uinc vero patet Abonis tempore
^uosdam ordinis nostri abbatessacerdotii expertes
fuisse, quales erant iNicolaus de Nortmanuiacceno-
bii S. Andoeniapnd Rothomagum abbas subfiiiem
s»culi XI, qui tantum diaconus erat, uti et Goffri-
(lus abbas Vindocinensis, qui nonnisi post adep-
Um cardinalatus dic^nitatem presbjter ordinatus
^^t. Legesis observationem 33 mprsefationeprima
^uW tcrtii Benedictini.

\Tl)Greg. LupoabbatiAn editis: Luponi preshytero

et ahbati, nempe monasterii S. Martini in suburbio
Augustodunensi. Eamdem epistolam laudat etiam
vetus auctor,quilibelium devitaS.Hugonisejusdem
loci monachi edidit,tametsiejusepistol»auctoritas
a nonnuUis impetitur, uti et duarum preecedentium;
proterea quod in eis poenas quasdam regibus, epiy
scopis et aliis auctor interminetur, ouas a Gregorii
mente alienas esse putaut. Frodoaraus tamen,uno
fere sseculo Abone superior, in HistorieeRemensi^
lib. m, cap.27,Iaudat xenodochii Augustodunensis
privilegium,adcujusformamepistola, quae Lupooi
mscribitur, dictata est.

487

S. ABBONIS ABBATIS FLORIAGENSIS

4M

XVIil. — Le monachis et sanctimonialibus, ut A canonice, sicut mos esl, consecretar. Nihil autem

aliud ei priyilegii concedentes, nisi ut in congre-

regulariter v*vant,

{Ex conc. Vernensi i, c. 5.) « Monasteria tara vi-
rorum quam puellarum, qujE contempserintsecun-
dumordinemregularitervivere, ab episcopoin cu-
jus parochiaesse videntur emendentur. Quod si non
potuerit episcopus emendare, melropolitano inno-
tescat. Qucd si nec ipse emendare poterit, ad syno^
dum publicam exinde veniant ; et si publicam syno-
dum contempserint, aut honorem suum perdant,
aut excommunicentur abomnibusepiscopis;et talis
in loco ejus in ipsa synodo constituatur voluntate
domini regis, vel consensu servorum Dei, qui re-
gulariter ipsam congregationem regat. »
XIX. — De abbate ad regempertinente.

gatione sua, quotiesopportunum fuerit^sacramis-
sarum debeat tantummodo celebrare mysteria. «

£t sanctus Benedictus in regula sua, cap. 62 :
« Ordinatus autem caveat elationem aut super-
biam, nec quidquam prsesumat, nisi quod ab ab-
bate suo ei prsecipitur, sciens se multo magis dis-
ciplinse regulari subditum, » etc.
XXII. — Be monachis non servantibus proposiium,

In Legib. cap. 490 : « Si quis monasterium suum
reliquerit, aut ad aliud monasterium traasierit,
res ejus priori monasterio, in quo ante intraverai,
competant. »

Item, cap. 16 : « Si quis in monasterio se col-

Ex concilio Verni palatii {Ibid., c. 20). « In alia ^ locaverit, et postquam vestem religiosam vestilus

synodo nobis perdonastis^ ut illa monasteria, ubi
monachi vel monachse vivunt regulariter,eis res
dimitterentur, unde vivere possent.Exinde si rega.
lis essetlocus, ad dominum regem fecisset rationes
abbas vel abbatissa ; si episcopalis, ad illum epi-
scopum. »

XX. — De rectore Floriacensi,

In eoncilio Tullcnsi (38), cap. 12 : « Tandem
postulavit generalis synodus se ad terram usque
prosternens ante Carolum gloriosum regem et Ra-
dulfum Bituricum archiepiscopum, obsecrans et
ddjurans per crucem et sanguinem Christi, ut pri-
vilegium monasteriisancti Benedicti,quod annuente
prsefato rege firmaverat, quodque idem Radulfus
subscripserat, ratum etinconvulsum servare stude-
rent. Quodsi abbas negligens, et sacris regulis non
conveniens per directos missos inventus fuerit, ab
eadem paternitate removeatur, et alius qui dignus
repertus fuerit, substituatur, et privilegii auctoritas
in eodem monasterio quacunque occasione non
destituatur, »

XXI. — De sacerdotio monachi.

Gregorius Lucio [a/., Lucido] episcopo (Greg.,
]ib. X, ep. 54).

« Filius noster Joannes abbas presbyterum sibi in
raonasterio suo ex congregatione eadera petiit or-
dinandum.Ideoquefraternitatem vestram prsesenti
auctoritateduxirausadhortandara,quatenusvirum.

est, e monasterio recesserit, omnia bonaipsius
quae in monasterium introduxit, ad ipsum monas-
terium pertineant. » Idem est ex alia conslitutio*
ne : « Etsi non introduxit. Omnes enim res cum
ejus domino monasterii sunt. »

Item, cap. 18 : « Siquis introierit in monaste-
rium, et post religiosam vestem recesserit, vel mi-
litaverit, vel simpliciter laicus factus fuerit, spo-
lietur cingulo militari, et vita libera non potiatur,
sed officio prsesidis provincise servire cogatur.
Substantia autem ejus in monasterio maueat. »

Item exempla Siricii papfle ad Himerium episco-
pumTerraconensem, cap. 6 : « Prseterea monacho-
rum quosdamatquemonachorum sive monialium
abjecto pruposito sanctitatis in tantam protestaris
demersosesse lasciviam, ut priusclanculo^velut sub
monasteriorum pra^textu iliicita,ac sacrilegiasecou-
tagione miscuerint ; postea vero in abruptum cons-
cientisedesperationeperducti,deilIicitiscompIexibus

liberefllLOsprocrearint,quod et publicseleges, etec-
clesiasticajuracondemnant. Has igitur impudicas
detestabilcsque personasa monasteriorum coetuec-
clesiarumque conventibus eliminaudas esse manda-
mus, quatenus retrusse in suis ergastulis,tantum fa-
cinus continua lamentationedefleDtes,puriGcatorio
possint poenitudinis igne decoquere,ut eis velad
mortem saltem solius misericordiae iutuitu pcr com-
munionis gratiam possit indulgentia subvenire. >»

quem vobisde congregatione suaad ordinationem XXIU. — De clericis gui monachi volunt fieri, et de

obtulerit consccraudum, sicutest consuetudo,qu8e- . insolentia episcoporum (39) m monachos,

que sunt discutiendd, subtililer perquiratis ; et si Cap. 52 [I., 50] ex Toletano concilioiv. « Clerici

nihil in eo repertum fuerit quod ei possit obviare, qui monachorum propositum (40) appetunt, quia

(38) In conc Tullensi. Nempe apud Saponarias,
qui locusest TuUo Leucorum suburbanus In bujus

synodi cap. il, quod Aboni duodecimura est, hoc
decretum habetur,c^jus verba qusedamperimitAbo
de more, nam canones de verho plerumque non
adducit.

(39) De insolentia episc, Durior videri posset hsec
inscriptio, nisi Toletani Patres in concilii Toletani
IX, cap. 2, in eodem argumento prius usi fuissent
insolentiae vocabulo, quorura exemplo forsan addu-
clusAbo,quieumdem locuminfcrms refert in cap.
32, eamdera vocera adhibuisse videtur, quanquara
titulum rectius temperasset hoc modoiDe insolen-

tia guorumdam episcoporum in monackos, Certe Re-
gino in prima appendice collectionis canonum cap.
33, ubi idem concilii Toletani iv caput5i adducit,
hunc titulum apposuit : De discretione potestatis
episcoporum, guam in monasteriis habere possimt.

(40) Clerici gui monachorum propositum. HuncTo-
ietanai synodi locum si pra;mHnibus habuissetLu-
pus abbas Ferrariensis, opportune admodum eo
usus fuisset in epistola 29 adGuenilonera Senonen-
sem episcopuni,quiduos parochise suse preshytcros
a raonastica professione retrahere conabatur, ne-
panseiscopiarareliiiquendi suos titulos, nisi Lupiis
idabsgue vitio fieri posse, auctorilate comprobaret.

m

COLLEGTIO CANONDM.

490

ineliorem yitam sequi capiunt, liberos eos ab epi- A dant parietes eceIesi8e,yoliimusutinjuramonaste-

scopo in roonasleriis largiri oportet ingressus, nec
interdicipropositum eorum qui adcontemplationis
desiderium transire nituntur. »

Item cap. 51 : «Nuntiatum est prsBsenti concilio
quodmonachi episcopali imperio servili operi man-
cipeDtur,et jura monasteriorum contra statuta ca-
noDamillicitapraesumptione usurpenturjtaut pene
DDiDis ex coenobio [/., pene ex coenobio possessio
fiat], atque illustris portio Christi ad ignomi-
niam senritutemque perveniat. Quapropter mone-
maseosqai ecclesiis praesunt, ut ultra talia non
praesumant, sed hoc tantum sibi in monasteriisTin-
dicentsacerdotesquod praecipiunt canones, id est,
mooachos adconversationemsanctam praemonere,

riisine aliqua difficultate revertatur,quia necmun-
danarum legum nec sacrorum canonum statuta
permittunt res monasterii de jure ejus quolibet
titulo segregari. Quapropter donationem ejusdem
terrse, quse contra rationem facta est, sine aliqua
restitue contradictione. »

Item in Legibus cap. 404 : « Si quismala fide res
alienas posidens vendiderit eas, vel donaverit, vel
alio modo alienaverit, is autem qui se dominum
earum pulat, sciens hoc, teslatione denuntiarit ei
qui res cepit intra decennium inter praesentes, vel
inler absentes intra vicennium ; res firmiter apud
emptorem, vel qui donationem excepit, vel alio
modo alienationes nactus est, permaneant. Quod si,

abbates ad aliqua [a/., abbates, aliaque] officia B ignorante domino, mala fide possessoralienaverit.

instituere, atque exlra regulam facta corrigere.
Qaod sialiquidinmonachos canonibusinterdictum
prssumpserint, aut usurpare quidpiamde monaste-
rii rebus tentaverint ; non deerit ab illis sententia
excommanicationis,qui se deinceps ndquaquam sus-
tiileriQt ab illicitis. »

XXIV. — De clericis qui propter vanitatem efficiun''

tur monachi,

Ex concilioGeesaraugustano cap, ^{Concil.Caesar,^
m Damas,) : « Si quis de clericis propter luxum
raoitatemqueprsesumptam de ofliciospontedisces-
serit, ac se, velut observatorem legis, monachum
Tideri malnerit esse quam clericum, ita de ecclesia

non aliter hoc praejudicet domino nisi triginta

annorum spatium transactum sit, quamvis is qui

emit vel alio modo alienationes nactus est, bonas

f)dei possessor fuerit. »

XXVI. — De monackOj ' vel sancUmoniaU in jus

vocata.

Ex constitutione 2, cap. 74 {Novell. 79, c. i) :« Si

quis cum raonachis vel sanctimonialibushabeat liti-

gium, non audeat eos adcivilem judicem accusare

vel trahere,in archisteriovelmonasterioconstilutos;

sed magis adeat civitatisepiscopum.llle enim ffisti-

mabit utrum reprsesentari principalis persona de.

beat, an per defensorem, egumenum vel apocrisia-

repeUendum, ut, nisi rogando et obsecrando pluri- p riumdefendicum omni scilicet honestate, ita ut epi-
mis temporibus satisfeoerit, non recipiatur. Ab uni- ^ «^«P^ legibus etcanonibus consentaneam senten-
Tcrsis eoisconis dictim est : Ita fiat. » . *'*"* proferat.»Detemeratoribus,cap.4«Siquishanc

episcopis
XXV. — De possessionibus ecclesiss,

Ex alio Toletano concilio cap. 4 : » Si quis sane
clcricorum ag^elios vel vineolas in terris ecclesim
sibifecisse probatur sustentandffi vitffi causa, usque
ad diem obitussui possideat. Postsuum vero de hac
riladiscessum J uxta priorum canonum institutiones
jas suum ecclesise restituat, nec testamentario ac
sQccessorio jure cuiquam hffiredum prohseredum-
qne relinquat, nisi forsitan cui episcopus proser-
^itiishac prsestatione ecclesiee largiri voluerit. »

Gregorius JoANNi EPiscopo (Greg. lib. vii, ep.33,
ind. i.)

« Questi sunt monachi tuae dioeceseos te qusedam

<ie monasterio sub xenii quasi specie abstulisse. Et

ideo necesse est ut^ ti quid indecenter recolis acce-
pi^se, sine dilatione restituas, ne avaritisetegravi-

ter colparedarguat, quem largum ergamonasteria

sacerdotalis magis debuerat muuificentia demon-

strve Questi quoque sunt monachi abbatem suum

terram tibi doaationis concessisse sub prffitextu fa-

bricaDdie ecclesiie. £t ideo, prceteridquod circum-

Quod aggressus est Lupus, tametsi id nunquam in
fonlroversiam vocatum, vel audisse se, vel legisse
fatealur.Ejusdem fere argumentiestGregorii Magiii
«pistola39,iib. iO, ad Desiderium in GaHia episco-
pom, qui, cum Pancratium clericum olim suum,
poblea monacliumfactum, in Ecclesiam cui man-

Patkol. GXXXIX.

constitutionem violaverit, in magistratu quidem po-

situslOlibrarum auri poena muitabitur; exsecutor

autem litium constitutus, in decanicis ecclesiarum

recludatur competentespoenasluiturus; et postea

non concedatur officium exfecutoris habere. »

XXVIl. — De hii quae a fidelibus in basilicis offe^

runiur,

Ex concilio Aureliacensi cap. ii (conc, Aurel. i,

cap. 45) : « De his quffiparochiis in terris, vincis,

mancipiis atque peculiis quicunque fideles obtule-

rint, antiquorum canonum statuta serventur, et

omnia in episcopipotestate consistant.Dehis iamen

D quae in altario accesserint, terlia fideliter episcopis

deferatur. »

XXVIII. — De episcopis invasoribus praetermissa

synodo,

Ex concilio Carthaginis, cap. 66 (conc, Afric,
seu Carthag,, c. 87, sub Bonif. 1 et Coelest. I) :

« Placuit ut episcopi quascunque ecclesias vcl ple-

bes, quas ad suam cathedram existimant pertiuere,

non ita repetierint ut causas suas episcopis judi-

cantibus agant, sed alio retinente irruerint, sive

cipatus antea fuerat revocare vellet, ut ne id ten-
tare pergeret admonitus a Gregorio est. Insignis
eliam eade re epistola exstat Petri Venerabilis ab-
batis Cluniacensis ad Attonem episcopum Trecen-
sem in lib. ii, epistola 50.

16

491

S. ABBONIS ABBATIS FLORIACENSIS

m

Yolentibus, sive noIentibu8pIebibus,causfiesufie de- A datori. Etideo nullus sacerdotum yel ministrorum

Irimentumpatiantur.Etquicunquejamhocfecerint,
si nondum est inter episcoposflnita contentio, sed
adliuc contendunt, ille inde discedat, quem consti-
terit prsetermissis judicibusecclesiasticis invasisse.
Nec sibi quisquam blandiatur, si a primate, utreti-
neat, litteras postularit [rt/., impetrarit]. Sed sive
babeat litteras, sive non habeat, conveniat eum
qui tenet et ejuslitterasaccipiat, ut appareatpaci-
fice tenuisse ecclesiamad se pertinentem.Siautem
ille aliquam qusestionem retulerit, per episcopos
judices causa finiatur, sive quos eis primates de-
derintsive quos ipsi vicinoscum consulto primatus
clegerint[a/., ex consensu delegerint]. »

XXIX. — De tricmnalipraescriptione.

ex rebus ecclesi8e,quse in quibuscunquelocis afide<
libus largiuntur, aliquid auferat, veljurisuo aut
cathedrse propriae utiiitati convertat.Devotio enim
uniusc^jusque, sicut gratanter votum contulit Do-
mino, ita definivit quod plenitudo votorum conser-
varetur in ]oco; in quo, velut si collata tenentur,
manet gratiaoiferentis;ita, si frustrantur,immiDet
pernicies defraudantis. Verum ut rei higus potior
soliditas habeatur, condignis fiUis vel nepotibus
honestioribusque propinquis ejus qui construiil
vel ditavitecclesiamlicitumsit hanc bonse intentio-
nishaberesolertiam, ut, si sacerdotem vel minis-
trum aliquid ex coUatis rebus providerint defrauda-
re,autcommonitionis honesta conventione compe-

Ex concilio Chalcedonensi cap.I7: « Singularum^ scantauttaliaepiscopo veljudicicorrigendadenun-

ecclesiarum rusticas parochias, vel in possessioni-
bus manere debere inconcussas illis episcopis qui
easretinere noscuntur,etmaxime si per Jricennium
eas absque vi obtinentes sub dispensatione rexe-
runt. Quodsi intra tricennium facta fuerit de his
vel fiat altercatio, licere eis qui se Isesos asserunt,
ad sanctam synodum provinciae certare. Quod si
quis a metropolitano Iseditur, apud primatem dioe-
ceseos autapud Constantinopolitanam sedemjudi-
cetur,sicut superius dictum est. Si qua vero civitas
potestate imperiali novata est,aut si protinus in-
novetur, civiles dispositiones et publicas ecclesias-
ticarum parochiarum quoque ordinationes subse-

quantur. »

XXX. — De dote ecclesiarum.
Ex concilio Toletano in, cap. 49: « MuIti,contra
canonum constituta,sic ecclesias quassedificaverint
postulant consecrari ,ut dotem ej us ecclesise censeant
adepiscopiordinationemnonpertinere.Quodfactum
et inprfleteritum displicet,etinfuturum prohibetur;
sed omnia, secundum constitutionem antiquam,ad
episcopi ordinationem etpotestatem pertineant.»

XXXI. — De episcopo. Quid deheat habere de

ecclesia.

Ex concil., quo supra, cap. 2 (conjc. Bracar, ni,
can.2); « Placuit ut nullus episcoporum suas dioe-
cesesperambulans,praeter honorem cathedrae suse,

tient.Quod sitalia episcopusagere tentet, metropo-
litano ej us heec insinuare procurent.Si autem metro-
politanus talia gerat, regis haec auditibus intimare
non dififerant. Ipsis tameu hseredibus in eisdem re-
bus non liceat quasi juris proprii potestatem prs-
ferre,non rapinam,non fraudem ingerere,non vio-
lentiam quamcunque pr8esumere,sed solumineosa-
lutaremsollicitudinem adhibere, quod in nullam
noxam operationis attingat, aut vel in multam,vel
in aliquam partem salutaris merces assumat. Si
quis autem deincepshaec monitatemerare voluerit,
et maleraptacumconfusione restituatetexcommu-
nicationis annuse sustinebit sententiam. »

Item, cap. 2 (Ibid.) : « Cum saepe sit solitum
etiam illa quse non debentur, prece supplicationis
etvi quodammodo extorquere doIoris,quanto magis
sine obstaculo non cedi debent exquisita simul et
ordine juris et dolore compassionis ? Quia ergo
fieriplerumque cognoscitur,ut ecclesise parochiales
vel sacra monasteria ita,quorumdam episcoporum
vel insolentia vel incuria, horrendam incidant in
ruinam, ut gravior exoriatur sedificantibus moeror
quamin struentibus [a/.,construendojgaudii exsti-
teratIabor:ude[a/., ideo] pia compassione decer-
nimusut, quandiu earumdem fundalores ecclesia-
ruminhacvitasuperstites exstiterint, pro eisdem
locis curam permittanturhabere soIIicitam,et solli-

id estduossoIidos,aJiquid aliudper ecclesiastollat, ,. citudmera ferre prfficipuam,atque rectores prffici-
neque tertiam partem ex quacunque oblatione po- ^ Puos vel idoneos in eisdem basilicis iidem ipsi ofi^e-
puli in ecclesiiis parochialibus requirat; sed illa ^nt episcopis ordinandos. »

tertia pars pro luminaribus ecclesise vel recupera-
tione servetur, et singulis annis episcopo exinde
ratio fiat. Nam si tertiam partem illam episcopus
tollat, lumen et sartatectaabstuIitecclesiae.Siraili-
ter et ut parochiales clerici servili more in aliquibus
operibus episcopis servire non cogantur. Quiascri-
ptum est : Neque vi dominantes in clero (I Petr.

V, 3). »

XXXII. — De rebus ecelesiae, et de proximis funda-

torum ejus.
Ex concilii Toletani ix, cap. I : « Oranis itaque
rei ecclesiastica?! quantitas, sicut remedium venise
tribult conferenti, ila damnuin rite praeparatfrau-

In Legibus, cap.456: ^< Si quis oratorium domum
aedificaverit, et ipse vel hskredes ejus clericosin
ipsa domo consecrare maluerint, sumptus admini-
strantesejusdem domus,audiantur, si dignosnomi-
naverint clericos. Sin aulem illi tales sint ut divinis
canonibus non comprobentur, ad episcopum per-
tinebit alios clericos idoneos eligere. »

XXXIII. — De provisione suffragii episcoporum.

Cap. 37 {conc. Tokt, iv) : « Quicunque episropi
suifragio ciyuslibet aliquid ecclesiastic» uliiilatis
providerint,etpro eoquodcunque inodicumin remu-
nerationcpromiserint,promissi solutionera eosex-
solvere oportebit, itautid adconciUum comprovin-

m

COLLECTIO CANOmiM.

m

ciale deductum eorum conniventia conflrmetur, A ecclesise^Geiasias in decretalibus, cap. 27 : u Qua-

quia sicut apostolus Paulus ait, mercedem suam

accipient (/ Cor. ui, 8). »

nXIY. — De indigentia eorum qui res suas contu-

lerunt ecclesix.

Cap. 38. {Ibid) : « Prsebendum est a sacerdotibus

Tits solatium indigentibus, et maxime his quibus

reslitiienda vicissitudo est. Quicunqueergo (idelium

de facultatibus suis ecclesise aliquid devotione pro-

pria coDtulerint, si f orte ipsi aut filii eorum redacti

faerint ad inopiam, de eadem ecclesia suffragium

TiUe pro temporis usu percipiant. Si enim clericis

vel monachi-, seu peregrinis aut quibuslibet neces-

sitalem patientibus, pro solo religionis intuitu, in

Qsum res erclesiasticee largiuntur ; quanto magis

tuor antem, inquit, tam de reditu quam de obia-
tione fidelium, prout cujuslibet facultas ecclesicB
permittit, sicut dudum est rationabiliter decretum,
convenit fieri portiones : quarum sit una pontifi-
cis; altera clericorum ; tertia pauperum; quarta
fabricis applicanda ecclesiae. »

SiMPLicius episcopus FLORE?mNO, Equitio et Se-
VERo episcopis {Simpl. papae Decr. c. 2) : <( De re-
ditibus ecclesiarum vel oblationibus fidelium quid
deceat, nescienti nibil licere permittat ; sed sola
et ex his quanta portio remittatur, duse ecclesia-
sticis fabricis et erogationi peregrinorum et pau-
perum profuturse a Bonagro presbytero sub peri-
culo sui ordinis ministrentur.Ultimaiuterse cleri-

his consulendum est quibus retributio justa debe- ^ cis pro singulorum meritis dividatur. .

tur?»

XXXV. — Le avaritia sacerdotum .

Cap. 33 {Ibid.) : « Avaritia radiz cunctorum est

malorum : cujus sitis etiam sacerdotum mcntes

obtinet. Multi enim fidelium in amorem Christi et

martjrum in parochiis episcoporum basilicas con-

struunt, oblationesque conscribunt; sacerdotes au-

tem auferunt, et in usus suos convertunt. Inde est

qaod cultores sacrorum deficiunt,dum stipendia sua

perdunt. Inde labentium sedificia basilicarum non

reparantur,quiaavaritia sacerdotali omnia auferun-

tur. Pro qua re constitutum est a prsesenti concilio,

episcoposita dioeceses suas regere ut nihil ex earum

jareprssumant auferre, sed, juxta priorum aucto-

XXXVI. — De injuste excommunicatis.

Ex concilio Africano, cap. 100 (H) : « Quandiu
exoommunicato communicaverit suus episcopus,
eidem episcopo ab aliis non communicetur episcopis
ut magis caveat episcopus ne dicat in quemquam
quod aliis documentis convincere non potest. »

Item ex concilio Coloniffi, cap. 56 (42) : « Ut
nemo episcoporum queralibet sine certa et manife-
sta peccati causa communione privet ecclesiastica.
Anathema autem sine consensu archiepiscopi et

episcoporumpreelataetiamevangelicaadmonitione
nulli imponat, nisi unde canonica doceat auctori-
tas, quia anathema aeternae mortis est damnatio,
et nonnisi pro mortali debet imponi crimine, et

nUtemconciliorum,tam de oblationibus quamde c iUi qui alter non potuerit corrigi. «

tributisac fructibus tertiamconsequantur. Quod si
amplius ab eis preesumptum exstiterit, per conci-
lium restauretur, appellantibus aut ipsis conditori-
btts^autcertepropinquiseorum, si jam illi a sseculo
decesserunt.Noverint tamen conditoresbasilicarum
inrebusquas eidem ecclesise conferunt nullam pu-
teslatem habcre, sed, juxtacanonum instituta, sicut
ecclesiam, ita et dotem ejus ad ordinationem epi-
scopi pertinere, »

GREGORiqs LEom episcopo (Greg. I. vii, ep. 8,
ind. {),

« Volumus ut quidquid ecclesise tuoe ex redditu
vel quolibet alio titulo fortassis accesserit,quartam

Item in Legibus, cap. 441 : « Nemo episcopus,
nemo presbyter excommunicetaliquem, antequam
causa probetur propter quam ecclesiastici canones
hocfierijubent. Si quis autemadversus eum excom-
municaverit aliquem, ille quidem qui excommuni-
catus est, majoris sacerdotis auctoritate ad gratiam
sanctae communionis redeat; is autem qui non
legilime excommunicavit, in tantum abstineat a
sacracommunionetempus, quantum majorisacer-
doti visum fuerit, ut id quod injuste fecit, ipse
juste patiatur. »

XXXVII. — De ecclesiis et earum presjyteris.
Ex concilio Tolet, in cap. 20 : « Multorum querela
exiade portionem sine diminutione aliqua debeas hancconstitutionemexegit,quacognovimusepisco-
segregare, atque eam secundum Dei timorem pre- *^ pos per parochias suaa non sacerdotaliter » sed
sbjleris, diaconibus ac clero, ut tibi visum fuerit, crudeliter descevire; et, dum scriptum sit : Fonna

estote gregis, neque vi quasi dominantes in clero
(1 Petr. V, 3), exactiones dioecesi suai vel damna
iufligant. Ideoque censemus, excepto quod veterum

discrete dividere, et unictiique, ut meritum laboris
exegerit. »
Quod quatuor fieri debeant portiones de rebus

(4i) Exconc. Africanocap. 100. Deest hoc caput
iu editis concilii Africani seu Carthaginensis. Quae
collcctio est diversorura capituiorum numero cen-
tom ex conciliis Africanae provinciae, quibus capi-
lolis alia c[uia(iue subduntur de nonnuilis episco-
poram epistolis. In novissima conciliorura editione
pro capitulo centesimo adducilur concluso concilii
ex scntentia Aurelii episcopi sic ioquentis : « Juxta
!>taluta totius concilii congregati,et mes3 mediocri-
Utis sententiam, placet facere rerum omnium
cooclusioneni, » etc. Quod nullo modo respondet

lemmati capituli centesimi, quod initio concilii
praemittitur : Ut non temere quemquam communion,
pritet episcopus, Optime vero lemmati quadral ca-
put istud apud Abonem, hoc ex loco in edilis sup-
plendum.

(^2) Ex conc. Colonix, cap. 56, Non habetur hic
locus in editis. Videtur autem esse decretumcon-
cilii Coloniensis, quod anno 870 in causa eccle-
siasticffi discipIincE celebratum est. Hinc vero col-
ligimus multa fuisse ejus concilii decrcta, cujus
caput o6 Abo producit.

498

S. ABBONIS ABBATIS FLOBIACENSIS

m

consiitulionesa parochiis habere jubent episcopos, A Habitare jussS sunt,necunfi QXoribTispossint earnale

ut illis alia, quse huc usque prsesumpta sunt,
denegenlur. Hoc est, ueque in angariis pre^byteros
aut diaconos, neque iil aliquibus faiigent indictio-
nibus, ne videanturin Ecclesia Dei exactores potius
quam Dei ponliftces nominari. Hi vero cierici,
iam locales quam dioecesani^ qui se ab episcopo
gravari cognoverint, querelas suas ad meiropo-
litanum deferre non 'differant : qui inelropolita*
nus non moretur ejusmodi preesumpiiones coer-
cere. »

Eugenius papa, cap. 21 {synodus Rom.) : « Mo-
nasterium vel oratorium constructum canonice, a
dominio conitructoris [eo] invito non auferatut ; li-
ceatque illi presbjtero cui voluerit, cum consensu

exercerecommercium. Nos vero omnes sacerdot es
atquelevitffi insolubili lege constriogimur ut, a die
ordinaiionis nostrse^sobrietaii ac pudicitiae et corda
nostra mancipemus et corpora,dummodo per omnia
Deo nostro in his quae quotidie offerimus sacrificiis
placeamus. Qui ergo ignorantia lapsos se esse de-
flent,his hac conditione misericordiam dicimus qoq
negandam, ut, sine ullo honoris augmento, iu hoc
quo detecii sunt, quandiu vixerint, officio perseve-
rent, si iamen post hfiec continentes se siuduerint
exhibere.Qui vero,exemplo veieris sacerdotii,quasi
liciio conjugio uiuntur, noverint se ab omni eccle-
siasiico honore, quo indigni usi sunty apostoUc»
sedis auctoritaie dejecios, nec unquam posse

sui epiicopi, ne malus sit, commendare, iia ut ad B divina aiireciare mysieria deinceps ulia nosira
placitum episcopi sacerdos obedienter recurrai. »

Item, cap. 24 : « Episcopi in propriis iuis ec-
clesiis presbyteros ordinent. Quod si quilibet
alius homo in sua basilica infra trium mensium
spatium, ab episcopo moniius, presbyierum non
miserit, episcopus principi suggerat ui hoc emen-
det. »

Item, cap. 25 : » Si destruciae ecclesise de pro-
priis rebus resedificari non potuerint, a populo
plebis auxilieniur. »

Item> cap. 26 : « NuUus episcopus a uullo sibi
subjecto clerico donationes ultra statuia Pairum
exigat, nec angariat. »

indulgentia, sive sit episcopus, sive presbyter, sive
diaconus. »

XL.^ — De filiis presbyterorum, vel episeoporum, vd

diaconorum,

Ex conc. Tolet. ix, cap. 10 : « Quicunque vero
clericorum ab episcopo usque ad subdiaconum
deinceps vel ex ancillse, vel ex ingenuse deiestando
connubio,in honore constiiutifiliosprocrearint,illi
quidem ex quibus geniii probaniur, canonica cea-
sura damneniur ; proles auiem alieuata [a/., iali
nata] pollutione non solum parentam hsereditaiem
nunquam accipiet, sed etiam in serviiutem ejus
ecclesise, de cujus sacerdotis vel minisiri ignominia

XXXVIII. — De eo quod episcopus habeat tertiam Q naii sunt, jure perenni permanebunt. Filii autem
partem ecclestx, et potesi dare cui voluerit. » a r r

Gap. VI [ex alio concilio) : « Opporiune duximus

decernendum, ut episcopus iertiam, quam de re-

bus ecclesise sanctione Pairum debitam sibi novit,
aut ipsi ecclesiffi cujus res esse patebit, aui alteri
ecclesise, cui elegii,c9nferre decreverit; ut licitum
maneat et irrevocabile robur cigus senieniia fe-
rat. •

Item ex Toletano concil. ui, cap. 3 : « NuUiepi-
scoporum liceat res alienare ecclesiae, quoniam
et antiquforibus canonibus hoc prohibetur. Si quid
vero, quod utiiitatem non gravet ecclesi«e, pro
suffragio monachorum vel ecclesiarum ad suam
parochiamperiineniium dederint,firmum maneat;

sacerdotum qui ante sacerdotiutn naii suni, specta-
cula soecularia non exhibeant, sed nec spectent,
licet hoc Ghristianis omnibus interdictum sit ; et
ubi blasphemise suni non accedant, sicut habes in
concilio Gartbaginensi, cap. 15. »

XLI. - De rebus ecclesiae dispensandis.

Ex concilio Orientaliam episcoporum, cap. 14,
de prsesumpiione episcopi in rebus ecclesise : « Si
quis episcopus, nulla ecclesiasiicee ratioi\is necessi-
tale compulsus, in suo clero, aut ubi forte non
est presbyter, de rebus ecclesiasticis aliquid prse-
sumpserit vendere, res ipsas ecclesiee proprie
restaurare cogatur, et in judicio episcoporum deji-

peregrinorum vero vel clericorum et egenorum D ciatur inauditus, et tanquam furti aut lalroctnii
necessitati salvo jure ecclesiae preesiare permit- reus a suo honore privetur. »

tuniur pro tempore quse potuerint. »

XXXIX. ~ De sanctitate vitae clerieorum.
Siricius papa in epistola cap. 7 (Suuc, Lecret.) :
« Plurimos sacerdoies Ghristi aique levitas posi
longa consecrationis suse tempora, tam de conjugi-
bus propriis quam etiam de turpi coitu sobolem
didicimus procreasse, et crimen suum hac preescri-
ptione defendere quiain Veieri Vestamento sacer-
doiibus ac ministris generandi facullas legitur
atiributa. Sed illi per successionem generis elige-
bantur de solatribuLevi,quibus Deus dicit : Saneti
estote, quia ego sanctus sum [Lev. xix, 2). Unde et
procul a suis domibi«s anno vicis SHse in tempto

Item, cap. 16 : « Episcopus habeat potestatem
in rebus ecclesi8e,ut dispenset necessiiatem palien-
tibuscum omni reverentia ettimoreDei;participare
eum oportet quse necessaria sunt,si tamen ipseaut
qui cum eo sunt f^atres indigueriat aliquid, aut
necessitaiem ullo uiodo paiiantur, secundum sanc-
tum Aposiolum dicenlem iHabentes victum et tegu-
mentam, his contentisumus (I Tim vi, 8). Si autein
res ecclesiasticasepiscopusin suas voluniates usur-
pare voluerit, et lucra ecclesise et fructus agrorum
uencumpresbylerorum vel diaconorum consilioin-
taminaverit, aut fralrihus vcl flliis vel quibuscunque
propinqnis suis dederit poteslat^in, ut per eos rcs

197 CQlXECnO CiNONUH. 498

!«(iaDiar latenter, hunc oportet obnoxium esseAEucharistiamintrepiduset securus. Sed hoc de ilio

concilio. Similiter pr^sbjteros et diaconos, si ea-
dem, faciant, corripi op^rtet. »

XL0. — Ut waUui eligat sibi qngcqifum succn^

$orem.

£z coneil. Antioch. cap. 25 {eonc. Antioch, sub
Jolio P. I) : <( Episcopo noo licere pro se 'alterum
soccessorem sibi constituere, licet ad exitum vitoB
perf^Qiat.Q^f d si tale aliquid factum fuerit, irri-
tiun esse hiqusmodi constitutum. Senretur autem
jus ecdesiasticum id continens, oportere non aliter
fieri, Disi cum ^nodo et judicio episcoporum, qui
post obitum quiescentis potesiatem kabent eum
(pd dignos exstiterit, promovere.

item, Gaegorius Anatolio GonsianiinopoliUino
(ubdiacono (Grbgor., lib. 9, ep. 41).

«Nosqnam canones pr^cipiuntut proffigritudine
{42) episcopo succedatar. Et omninoinjustum est
ut, si molestia corporis irruit,honore suo privetur
cgrotus, atque ideo hoc per nos fieri nuHatenus
potest,ne peccatum anima mea ex ejua depositione
veoiat. Sed soggerendum est at, si is qui est in
regimine egrotat, dispensator illi talis requirator
<pii possit ejus curam omnem agere,et locum ejus
in regimine ecclesiee, ipso non deposito, ac in cu-
stodia civitatis implere ; ut neque Deus omnipotens
o&nclatur,neque civitas inveniatur esse neglecta.
Si ?ero isdem reverentissimus Joannes foriasse pro
molestia sua petierit ut ab episcopatus honore
debeat vacare ; eo peiitionem scripto dante conce-

dico, quem capitalia peceata non gravant. Nam
quem mortaliapostbaptismum commissa premunt,
hortor primum pubiica poenitenliasatisfacere, et
ita sacerdotis judicio reconciliatum communioni
SQciari,si vult non ad judicium vel condemnationem
Eucbaristiampercipere.Sedet secreta satisfactione
solvi mortalia crimina non negamus, sed mutato
prius sfficulari habitu, ut religionis studio per vitae
correctionem, et jugem, imo perpetuum luctum,
miserante Deo, veniam consequatur, ita duntaxat
ut contraria pro his quae pOBnitet, non [a/., deest
non] agai,et Eucharistiam omnibus Dominicis sup-
plex usque ad mortem percipiat. »

Gregorius (Greg. , m resp, x ad interrog. A ugustini}:
S « Sanciffi communionis mjsteriummulierpercipere
menstruo tempore non d-ebet prohiberi. Si autem
ex veneratione magna non prffisumit percipere,
laudanda est.Sed si percepent,non judicanda.Bo-
narum quippe mentium est ibi aliquo modo culpas
suas agnoscere ubi culpa non est, quia sffipe sine
culpa agiiur quod venit ex culpa. Unde etiam cum
esurimus, sine culpa comedimus, quibus ex culpa
primi hominis actum est ut esuriamus. Menstrua
enim consueiudo mulieribus non aliqua culpa est,
videlicet qu» naturaliter accidii ; sed tamen quod
natura ipsa vitiata est, ut etiam sine voiuniatis stu-
dio videatur esse polluta, ex culpa venit vitium, in
quo aeipsam, qualisperjudicium facta sithumana
natura,cognoscit,ut humo,qui culpam sponte per-

deodum est. Aliter autem nos id facere pro omni- ^ peiravii, reatum culpffi portei invitus. Aique ideo

poteDib Dei iimore omnimodo non valemus.Quod
a hoc petere noluerii ; quod piissimo imperatori
eomplacei, qaidquid jubei facere, iu ejus est pot^
iUte. Sicut noTit, ipse provideat,n08 tantummodo
in depoatieiie non faciat permisceri. Quod vero
ipseiroperator£ecerii, si canonicumest, sequimur;
si rero canonicum non est, in quantum, sine pec-
cato nostro possamus, poriamus. »
XLIU. — De communione,
AcGusTiNUs in e^clesia&iicis Regulis (44) cap. 23
i^MCtor BogwuU. eccl.) : « Quotidie Eucharistiffi com-
manionem percipere, nec laudo, nec vitupero.
Omoibus iamen diebus Dominiciscommunicandum

feminffi seipsas considereni, et si in menstrua cou-
suetudine^ad sacramenium Dominici corporis et
sanguinis accedere non prffisumant, de sua recta
consideraiione laodandffi sunt; dumvero adperci-
piendum ex religiosffi vitffi consueiudine ejusdem
raysterii amore rapiuntur, reprimendffi (sicui
prffidiximus) non sunt. »

Et infra. « Vigilanti vero mente pensandum est
quod in monte Sina Dominus locuturus populo,
prius eumdempopulum abstinere a mulieribus prffi-
cepit.Et si illic ubi Dominus per creaturam subdi-
tam hominibus loquebatur, tanta provisione esi
munditia corporis requisiia, ut qui verba Dei reci-

^rlor, si iamen mens in affectu peccandi non sii. J) pereni, mulieribus misii non e.sseni, quaniomagis

Kam habeotem adbuc voluniatem peccandi gravari
magis dieoEncharistiffi perceptione,quam purgari.
Etideo, quamvisquispeccaio mordeatur, peccandi
^ eaetero non hab^t voluAta.iem, et communica-
tmns satisfaciat lacrymiset oraiionibas. Hffic cum
f^ecerit, confidens de Domini miseraiione,qui pec-
eala pi» confessioni donare consuevit, accedai ad

(W) pro (Epritudine. Plura ejus rei statuta referi
«irchardas m Decreiorum \\h.\, cap. 88 et seguen-
tibtts. Huc speciant concilia Helaense anni 880,
cao. 47 ; Suessionense n anni 853 can. 2, et epi-
stola Mcolai papse 1 ad Wenisonem Senonensem
archiepiscopuro de Herimanni episcopi Nivernensis
mfirmitate.

(44) Augustinw in eccles. ReguHs* Librum de

mulieres, quffi corpus omuipotentis Dei accipiuni,
custodire in se munditiam carnis debent, ne ipsa
inffistimabilis mysierii magnitudinegraventur?Hinc
etiam ad David de pueris suis per sacerdotum di-
eitur ui, si a mulieribus mundi essent, panes pro-
positionis acciperent;quos omnino non acciperent,
nisi eos David mundos esse fateretur. Tunc autem

Dogmatibus ecclesiasticis intelligit auctor; yii
liber sfficulo nono ineunte a nonnullis Augusiino
falso ascripius, eidem proiinusabrogatusesi aviris
doctis, maxime a clero Luffdunensi de Gothescalci
causa scribente adversus Joannem Scotitim, qui
hujus libri, quasi esset Augustini, auctoritate abu-
tebatur.

499

s. ABBONIS ABBATIS FLORIACENSIS

m

vir post adraislionem conjugis,si aqua lalus fucrit, A meminit vidisse, tamen in vigiliis corporis memi-

etiam sacrse communionis mysterium valet acci-
pere,cum eijuxta prflefmitam sententiam,etiam ec-
clesiamlicueritintroire.»Item de pollutione somnii
{resp. u), « Hunc quidem Testamentum veteris le-
gispollutum dicit,et, nisi lotum aqua,usque adve-
speram intrareecclesiamnon conccdit.Quodtamen
alilerpopulus spiritualis intelligens,sub eodem in-
tellectu accipit: quia quasi per somnium illuditur
qui^tentatusimmunditia,vanisimaginibusincogita-
tione inquinatur. Sed lavandus est aqua, ut culpas
cogitationisIacr}'misabluat,et,nisi priusignis ten-
tationis recedat, reum se quasi ad vesperam reco-
gnoscat.Sedest in eadem illusione valde necessaria
discretio, quam subtiliter pensare debeas, ex qua

nit in ingluviem cecidisse. Sin vero ex turpi cogi-
tatione vigilantis oritur illusio dormieutis, patet
animo reatus suus. Yidet enim a qua radice inqui-
natio illa processerit, qui quod cogitavit sciensi
hoc pertulit nesciens.

Quando monacbi et alii poBnitentes communi-
care debent, manifestat sanctus Eucherius (45) :
« Detur poenitentia S8eculari,cujus adhuc cervix sub
jugo dependet S8eculi,ethuic pro immanitatepecc&li
sive delicti terminetur tempus, qui adhuc tempori
servit.Caeterum abrenuntians sceculo etejusmiliUffi,
spondensque se cunctis diebas serviturum Deo ;
cur poenitentiam moretur, quilibet effectus velut
onager sectatur eremi vastitatem ? sicut ait Job :

re accidat menti dormientis. AUquando enim ex B (?"" dimisil onagrum liberum in deserto?a konefor

crapula, aliquando ex naturse superfluitate vel inflr-
mitate, aliquando ex cogitatione contingit.Et qui-
dem cum ex naturae superfluitate vel inflrmitate
evenerit^ omnino heec illusio non est timenda,quia
hanc animus nesciens pertulisse magis dolendus est
quamfecisse.Cum vero appetitusgulseultramodum
in sumendis alimentis rapitur,atque idcirco humo-
rum receptacula gravantur, habet exinde animus
aliquem reatum,non tamen usque ad prohibitionem
percipiendi sancti mysterii,vel missarum solemnia
celebrandi, cum fortasse aut festus dies exigit,aut
exiberi mysterium pro eo quod sacerdos alius in
loco deest,ipsa necessitas compellit.Nam si adsunt
alii qui implere ministerium vaIeant,illusio per cra-

titer caveat, et arentihus herbis poculo exiguo alatur
in eremo {Joh, xxxix, 5). Erigat in aera caput, et
sic flagrantemnimium sitis ardorem sancti Spiritus
aura restringuat, ne, dum valde desiderat amoena
virentia, nimiis deliciis praepeditus periculum salu-
tis incurrat. Igiturabrenuntianti poenitentiapublica
non est necessaria, quiaconversus ingemuit, et cum
Deo ffiterno pactnm iniit. Ex illo igitur die non me-
morantur ejus delicta quse gessit in saeculo, ex quo
facturum justitiam de reliquo promiserit Deo. Ergfo
chirugraphum,de quo se monachus debitum extota
flde promiserit implere, etsi fldelis factus peccavit
in sfieculo, post abrenuntiationem suam iterumfa-
ctam^Dominicumcorpus nondubitet accipere, nec

pulam facta a perceptione sacri mysterii prohibere ^ occasione humilitatis nimis prolongetur a corpore

non debet,sed ab immolatione sacri mysterii absti-
nere, ut arbitror, humiliter debet, si tamen dor-
mientis mcntem turpisimaginatio non concusserit.
Nam sunt quibus ita plerumque illusio nascitur,ut
eorum animusetiamin somuocorporispositusturpi
imaginatione nonfoedetur.Qua in re unum ibi osten-
ditur, quod ipsamens rea nonsit tunc, sedsuoju-
dicio libera, cum se, etsi dormienti corpore, nihil

(45J Sanctus Eucherius, Non reperi hunc locum

in eaitis Eucherii lAtgduoensis episcopi scriptis,

neque in sermonibus nomine Eusebii Emysseni vul-

gatis, quos Eucherio Lugdunensi tribuendos esse

non immerito viri docti arbitrantur.Eucherius hoc

loco discrimen statuit inter *?osqui monasticam vi-

tam arripiunt,et alios poenitentes, quod ab his poe-

nitentia exigenda sit ante communionem, non ab

illis. Nimirum « abrenuntiantissecuIoinquit,pGeni-

tcntia publica uon est neccssaria, quia conversus

in^emuit, et cum Deo seterno pactum iniit. » Cum

enim ad hoc potisslYnum instituta sit poenitentia

ante communionem, ut poenitentis probetur volun-

tas, an scilicet a peccaiidi atlectu aliena sit; Rullum

ejus rei dubium relinauitur in illis qui, saeculo nun-

tium remittentes, araua vitaj monasticse exercitia

ex animo profitcntur in probatis ccenobiis.Sic nam-

quc cum Deo asterno pactum ineunt divince justiticc

faciendi satis per totum vitae suae decursum. « Ex

illu igitur die, ait Eucherius, non memorantur ejuj

delicta quoe gessit in saeculo, ex quo facturum justi-

tiam de reli^uo promiserit Deo. » Hujus loci occa-

sione recurrit in mentem id quod legere memini

apud Petrum DamianiinOpusculixiii,cap. 6 et 7,

adversus nonnulios monasteriorum rectores, « qui

ejus et sanguine,cui sejunxit,utunum corpuseCQ-
ceret. Communicare ergo non desinat, qui peccare
quievit : tantum, ne de reliquo peccet. Nam sicut
ignis ille visibilis duas in se quasdam efOcacias ha-
bet, id est comburere fragUia et illuminare tene-
brosa, ita ignitum illudDominicumcorpus, quando
cum metu et reverentia grandi fuerit sumptum,
corporis quidem delicta consumit, anims vero sen-

plus tribuentes monasticffi regulae quam expediat,

quibuslibet a sseculo venientibus, etiamsi graviter

lapsi sint, aliam poenitentiam noa imponunt,nisi ut

communem monasterii ordinem servent. » Quod

quidem Petrusimprobathacratione, quod « mur-

murarepossintetjusteconqueriytam ii <^ui in pue-

D rili8etate,quam qui a gravibus custoditi ad con-

versionemveniunt,sieumdemvivendimodumtene-

re cum his qui criminibus gravati sunt, compel-

luntur.» Attamen huic doctrinse adversatur factum

saucti Bernardi abbatis Claraevallensis, qui bomini

reo, extremis poenis ab se iiberato, non aliam poe-

nitentiam imposuit, quam vit® monasticaB in Cla-

ravalle professionem. Et sane si in omnibus mo-

nasteriis ita esset vita instituta quemadmodum eo

tempore apud Claraevallenses, quibusvis poeniten-

tibus, quantumvis graviter lapsis, j ustus essel is

poenitentise modus. Neque vero alia quondam a

sacerdotibus aliisque personis in graviora crimina

lapsis poRuiten tia exigebatur, quam in monaste-

rium retrusio. Etsi enim alii nucentes sint in coe-

nobiis^alii innocentes; utrisque tameu idem pceni-

tcntise modus competere potest, siquidem, quod

illi ex debito,prffistant [hij ex solo amore jusUtise^

501

COLLECriO CANONUM.

502

sum illumiaat. Etidcirco communicare frequenlius A meusam, flngens se amicum, acceditinimicus ? Si

debet.Sivero fuerit, sicut scriptum est, lepra in
pelle,immunda erit, id est peccatum in monacho,
qoiapellem esse monachum Scriptura signiQcat,
mortificantemmembrasuasuperterram. Cinis os-
sibus adhssit, caroque immutatur,propter oleum.
et jejunio infirmatur, et genua velut fenum ares-
coQt. Ergo si in hac pelle visa fuerit lepra, immun-
da erit, et nbi fuerit hyacintbina, aut rubra pura,
ad ornatum tabernaculi non erit apta. »

Hsp sunt sanctorumPatrumsenlentiee,discretio-
nis plen8e,quibusmonentur viri ac feminse quando
vel quales debent accedere ad communionem £u-
charistise. Peccatorum enim quibns abstinere jube-
murabEucharistia, alia non trahunt naturse vitio

reprehensionetangitur negligentia convivantis,qua
peena percutitur venditor invitantis? Quid autem
erat panis traditori datus, nisi demonstratio,cujus
gratise fuisset ingratus ? Intravit ergopost huncpa-
nem Satanasin Dominitraditorem, utsibi jam tra-
ditum plenius possideret, in quemprius intraverat
ut deciperet. »

VLIV. — Qualiter sacerdotum accusatores examinandi
sintyvelsiscriptis inter partessententiarecitata est,

Gregorius Joanni defensori,inter cffitera (Grec,
lib. II, ep. 52) :

«QuiaigiturStephanus episcopus in odio suo quae-
damficta, etde falsisse capitulis queritur accusa-
tum , neque aliquid ordinabiliter factum, sed inj uitte

etiam invitos, alia voluntarios. Nam invitus lege B seasseritcondemnatum,diligenterqufierendum est

peccati ducebatur, qui ingemiscens querebatur :
Yideo utique aUam legem in membris meis^ repugnan"
tem legi mentis meXyCt captivantem me in lege peccatij
qux est in memhris meis {Rom, vii.23).Unde Grego-
riuSfdiscretioniseteloquentifle singulariter magnifi-
cos, indulgendo infirmitati humanae, accessum ec-
clesis et communionem Eucharistiee talibus tri-
baeDs,dolentem consolatur, quia aliquando invitus
et vir polluitur nocturno somnio, et mulier suo
menstruo. Cujus auctoritate discimus quod solus
sibiconscias inpeccati opere, solus sibi erit judez,
eliam post confessionem, in percipienda corporis
etsangninis Christi communione. Qui vero peccati

priroum^ si judicium ordinabiliter est habitum,aut
si alii accusatoresetaliitestes fuerint. Deindecau-
sarum qualitas est ezaminanda,si digna ezsilio vel
depositionefuit,aut si eo praesente jurejurando con-
tra eum testimonium dictum est,seu scriptis actum
est,velsi ipse licentiam respondeudi et defendendi
se habuit.Sed et de personis accusantium et tesLifi-
cantium .^ubtiliter quserendum est cujusconditionis
cujusve opinionis,autneinopessint,autne forte ali-
quas contra episcopum inimicitias habuissent, et
utrumtestimoniumezauditudizerint,autcerte spe-
cialiterse scire testati sint, vel siscriptis judicatum
partibus preesentibus sententia recitata est. Quodsi

legevoluniariusrapitur^huncpeccatorumrecorda- q forte hsec solemniter acta non sunt, neque causa

tio nontanium contristat quantum delectat : quia
ex consensu peccare deliberat. Ac idcirco,sicut Au-
gustinus dicit : « Communione Eucharistifie magis
credendum estgravari quam purgari, » quandoqui-
dem totus in affectu peccandiconsistit. Omne enim
peccatum quodcunque fecerit homo, extra corpus est ;
qm autem fomicatur^ in corpus suum peccat (1 Cor.
Ti, i8). Sciendum itaque est de eo qui vel in se
vel in alterum peccat libenter, quod a communione
arceri debei, ue videamur margaritasnostras ante
porcos ponere, esseparticipes et perditionis alienee.
AllamenChristiezemplumoccurrit, quiJudse pro-
ditoriiniinctuin panem porrezit, de quo scriptum
est qiiia post buccellam introivit in eum Satanas

probata est quse ezsilio vel depositione digna sit,
in ecclesiam suam modisomnibusrfvocetur;hivero
qui eum contra Dei Umorem et statuta canonum-
condemnaverunt, ezcommunicati in monasterium
ad agendam psenitentiam in sez mensibussuntmit-
tendi, ita sane ut, si cui eorum mortis contigerit
imminere discrimen,viaticibenedictionon negetur.
Ipse autem qui eo vivente locum ejus temerarie
ambiit, privatussacerdotio,ab omni ministerio ec-
clesiastico repellatur, atque eidem dilectissimo fra-
tri et coepiscopo nostro tradatur, ut eum ecclesia-
stico judicio aut ipse ad nos transmittat, aut apud
se in custodiam habeat. Episcopi vero qui eum or-
dinareproesumpserunt, vel perversse ordinationi ip-

(/oon.ziii, 27). Sed ille, ut secretorum non igna-D sius prffibuere consensum; communione privati in

ros, ad osiensionem perditi discipuli, panem por-
rezit; nosvero,peccatorumnostrorumconscii, non
ad ostensionem,sed ob commemorationem Christi,
Eucharisiiam prsebeamus fratri. Unde Augustinus
(tract. 61 m ,han.] : «Quid miraris,si datus est Judfie
panis Chrisli,perquem manciparetur diabolo, cum
videas e contrario datum Paulo angelum diaboli,
per quem perficeretur in Christo? Ita ei malo bo-
nom obfuit, ct bono malum profuit. Scriptum est:
Quicunque mundueaverit panem, aut biberit calicem
Bomini indigne, reus erU corporis et sanguinis Do-
mim (i Cor. ii, 27). Hic igitur si corripitur qui non
ilijudicai; hocesi non discernit a caeteris cibis,Do-
Bunicam corpos, quomodo damnatur qui ad ejus

sez mensibusadagendam poenitentiam in monaste
rio deputentur.Si autem episcopi in prcejudiciocon-
demnationis vel depositionismemorati Stephani se
metu judicis conscnsisse, ac talia fecissse non sua
sponte professi fuerint, tempus eis abbreviandum
est, et modus poeuitentise temperandus. »

Item, de quodam episcopo in crimine accusato,
etutrum noceai si sit eztortaconfessio.

Gregorius Constantio Mediolanensi (lib, viii,
ep. 30) :

« Relectis epistolis quas ad nos per Marianum
latorem preesentium transmisistis, gratam nobis
sollicitudinem vestram fuisse rescripsimus, quod
ea quce ad vos de fratre et cocpiscopo nostro Pom-

503

S. ABBONIS ABBATIS FLORIACENSIS

m

peio, quiadhuc ita nominaadus est, pervenerint, A
dissimulare minime pertulistis. Sed ei qualis fuit
in requisitione cura, talis fuisset in discusssione
subtilitas. nihil ex eo quod de eo dictum est, fuis-
set ambignum ; sed utrum verum,anesset compo*
situm, patuisset, quiajam contra ipsum dudum in
Sicilia apud reverendae memorise fratrem nostrum
Maximianum talis qusestio, ut cognovimus, mota
cst. Sed quiacausaipsius subtili'omninoinvestiga-
tione qusesita est, inventus est innocens,qui fuerat
accusatus in crimine. Nunc igitur, quoniam illa
quse contraeum dictasunt, non subilla qusedecuit
districtione qu(csita sunt; etgestaquffi exindeapud
fraternitatem vestram confectasunt, neque ad can-
demnationem, neque ad absolutionem ejus pro-
bantur posse sufficere : non levis res agitur, ut in- B
cautc vel in transcursudebeatdefiniri. Namgrave
cst salis et indecens, ut in re dubia certa dicatur
sententia. £t heec quidem gesta esse poterant ad
definiendum idonea,si accusati eaconfessio seque-
retur : si tamen eamdem confessiouem subtilitas
examinationis ex occultis eliceret, et non ailictio
vehemens extorqueret ; quae frequenter hoc agit
ut noxios se fateri cogantur etiam innoxii. Nam
postquam prsefatus episcopus, ut dicitur, ciuciari
custodia cremarique fame se asserit, scire debetis,
si ita est, utrum noceat si sic fuerit extorta con-
fessio. Nunquid quando sententiam tales causse
suscipiunt, et ad sedem apostolieam appellatur,
nonne et persona quae judicatur, prsesens est ; et q
districtissime atque ab omni lacere veritas quseritur,
ut tunc si debeat manere sententia, decematur ?
Necnonet si prsedictusepiscopusadsedem aposto-
licam appellare voluerit, causa ipsius interius et
cum omni diligentia est perscrutanda. Etideo post-
quam et persona absens est, et gesta quae ad nos
transmisisti, nobis, sicut paefati sumus, idonee
satisfacere non videntur, temere aliquid deepiscopi
persona decernere non debemus, nec possumus,
ne (quod absit!) reprehensibiles inveniamur in no-
stris, quibus aliorumjure competit retractare sen-
tentias. »

Item, de episcopo quem redarguit, quod non
utilesvirosin causam suam miserit, etquod sacra-
mento prsstito in gratiam rediit. ^

Gregorius Maximo episcopo Salonitano (lib. ii,
ep. i3) : Alia quidem scripta ad fraternitatem
tuam antea feceramus,sed ettempore quo homines
tuos, quos ad nos misisti, relaxare voluimus, scri-
psisse te qufbusdam nostris comperio, quod Vete-
ranum prcsbyterum, atque Optatum defensorem
tunc minime in causa transmiseritis ; ct idcirco ea
quse cum ipsis acta sunt, non debere subsistere.Sed
Tbomas, ecclesiae tua; defensor, non hoc verbum a
te dictum perhibuit. Ex qua rc jam necpra^sentium
portitoribus judicamus essecredendum,ne de ipsis
quoque post hos similiter diceretur. Quia ergo hsec
nos valdc fecit ambigereetcautosesse debere prse-
monuit, si causam vultis dicere instructam de cae-

tero, personamcum mandalolegalilerfactotuaac
presbyterorum seu diaconorum et testium subscri-
ptionibus roborato, gestisque ex more iQdito trans-
mittite,utquidquidprore actum fuerit, possitjure
subsistere.Nam nos non solum tibi, sed etiam om-
nibus, quod justum legitimumque fuerit, parati
sumus, Deo juvante, per omnia custodire, tantum
ut tu, quod lege prcecipitur, facere non omittas. »

Item Gregorius Castorio notario et charlulario
Ravennse (lib. vii, ep. 8i,ind.2) : ((Quanturocredi
tibi a nobis, et necessarias vides causas ii\jungi,
tanto te magis strenuum debes et sollicitum exhi-
bere. Proinde si Maxinus Salonitanus praestito
sacramentollrmaveritsesimoniaca haeresi non te-
neri ; atque de aliis antecorpus sancti ApoUinaris,
tantummodo requisitus, innoxium se responderit;
et de inobedientia suapoenitentiam, sicut deputa-
vimus, egerit: volumus ut, ad consolandum eum,
epistolam quam ad eum scripsimus,ubi ei et gra-
tiam nostram etcommunionem nosreddidissesigna-
vimus, experientia tua dare debeat; quia sicut in
contumaciapersistentibusseveros esse nosconvenit,
sic iterum humiliatisetpoenitentibusnegarelocum
veniae non debemus. »

Quidam episcopus per sacramentum purgavii se
crimine ante corpus beati Petri. Gregorius ad Ju-
STiNiANUM [a/., JusTiNUMJ (lib. «, «p. 23) : « Pro-
prium hoc babet antiqui hostis invidia, ut quosin
pravorvm perpetratione Deo sibi resistente decipere
non valet, opiniones eorum falsaad praesens simu-
lando dilaceret. Quoniam igitur quaedam, contra
sacerdotale propositum, de Leone fraitre et coepisco-
po nostro sinister rumorasperserat, utrum vera es-
sent districtadiutiufi fecimus inquisitione perquire-
re; et nullam in eo, de his quae dicta fuerant, cul-
pam inveuimus. Sed ne quid videretur omissum,
quodnostropotuissetcordi dubium remanere, ad
beati Petri sacratissimum corpusfecimus sacramen-
tapraebere. Quibus praestitis magna sumus exsulta-
tione gavisi,quod h^jusmodi experimento innocen-
tiaejusevidenter enituit. Pro qua re gloria vestra
praedictum virum cum omni charitate sascipial, ac
reverentiam ei, qualem sacerdoti decet, exhibeat :
nec quaedam cordi remaneat de his, quae purgata
sunt, dubietas ; sed ita suprascripto vos episcopo
devotissime oportet adhaerere in omnibus, ut con-
grue decenterque Deumin ejus persona videamini.
ciigus miuister estj honorare. »

XLV. — De episcopis in jvdidum testimonii causa

evocatis,

Ex constituiione cap. 9 : « NuHus episcopus co-
gatur ad judicium venire dice«di testimonii causa,
sed judex ad episcopum mittat ministros suos, ul,
propositib sanctis Evangeliis, quod scit episcopus
dicat, secundum hoc quod sacerdotihus honestum
est. »

XLYI. — De accusatis episcopis.

Cap.iO:(( Nullusepiscopus aeque pro civiii,neque
pro criminali causa apud qu^vis judicemf siTO

m

COLLECTIO CANONUM.

506

civiiem sive militarem,perducatur vel exliibeatur, A nem illius reparamus. » Cujusreiexemplum idem

nisi imperialis jussioprocesserit. Magistratus enim
qui hoc jubere ausus fuerit, amissione cinguli et xx
librarum auri condemnatione plectatur, ut istae
XX librae ecclesise addicantur cujus episcopus pro-
duci vel exhiberi jussus est. Litis autem exsecutor
post ciDguli amissionem tormentis subjiciatur, et
fo eisiliam mittatur. »

ILVII. — De his qui cmtra episcopum habent cau-

sam,

Cap^ 37 : u Si clericus vel si quis alius contra

episcopum propter qualemcunque causam audiri

maluerit, prius metropolitanus eorum secundum

sanelas regulas et nostras leges discernat ; et si

quisjudicatiscontradixerit, ad patriarcham illius

doctor subintulit, cum de quodam in captiyitate
vincto, quoties solveretur, expressit. Ejus, inquit,
uxor, putans eum esse mortuum^ singulis hebdoma
dibus pro eo offerebai sacriflcium; et, ut ipse domum
reversus postmodum agnovit,toties solvebatur quo-
ties pro ipso salutaris hostia offerebatur. »

L. — De militantihus,
Augustinus,de verbis Domini, homilia 19 : « Mili-
tarenon est deIictum,sedpropterpr8edammilitare,
peccatum est.Nec rerapublicam gerere criminosum
est ; sedideo agererempublicam ut rem familiarem
potius augeas, videtur esse damnabile. Propterea
autem providentia quadam railitantibus sunt stipen
dia constituta, ne, dum suraptus queeritur, prseda

regionis res referatur, et ille secundum canones Bgrassetur.IIludautera qualeest,[si]cumoberrorem

et legem finem ei piaebeat. Si contra metropolita-
num adire quispiam velit, regionis iliius patriar-
cha disceraat negotium. Quicunque episcopus
apud quemvis judicem accusatur, omnino nullam
fidejassiooem neque promissionem pro litigio fa-
cpre compellatur, si« tamen ut operam det inten-
siones et causas actoris dissolvere. »

XLVIII. — De iestimoniis clericorum,
Cap. 33. « Presbyter et diaconus id causa pecu-
oiaria si falsum testimonium dixerint,in tormeniis
noo sobjiciantur, sed per tres annos separentur a
diriQo miuisterio, et monasterio iradaniur. Pro
criminalibus causis si falsum testimonium dixerint

aliquem a senioribus arguuntur, etimputatur alicui
de illis cur ebrius fuerii, cur res alienas pervase-
rit, cffidem cur lurbulenlus admiserit, statim re-
spondeat : Quid habebant facere homo seecularis
et miles? Nunquid monachum sum professus aut
clericum ? Quasi omnis qui clericus non est aut
monaehus, possit ei licere quod non licet, >«
LL — De stipendiis militum.
« Dicilur secundum Evangelium : Interrogave-
runt Joannem et miliies : Quid faciemus etnosl ait
iliis Joannes : Neminem concutiatis^ neque calum-
niam faciatis^ sed contentiestotestipendiisvestris{Lue-
ui, 14). Hic jara cognoscere se debet qui militat.

clericatus honore nudati legiiimispcenissubjician- G Non enim tanium de his militantibus Scriptura

tar. Caeteri autem in minore gradu clerici, pro
quocuaque falso iestimonio, ordine ecclesiasiico
nudali, legttimis coercitionibus subjiciantur. Si
quis contra clericum, vel monachum, vel diaconis-
sam, vel monasierium, vcl archisterium habeat
aliquamactionem, adeat prius religiosissimum epi-
Kopom, coi eorum unusquisque subjectus est : ille
taUmrem in ipsos decernat. Quod si unus ex liti-
gatoribus conlradixerit judicatis^ et ex imperiali
m jodiciali jussione episcopus videai, ad impera-
torem vel judicem quijussit, referatur. Si de judi-
^ ecdesiastico idem canonica causa emerserit,
Don magistratos, sed religiosus episcopus secun-
dm sacros canones imponat negoiio finem. »

loquitur, qui armata railitia detinentur, sed quis-
quis railitiae suee cingulo uliiur, dignitatis susemi-
les ascribitur. Atque hcec sententia potest dici,
verbi gratia, railitius, protectoribus, cunctisque
rectoribus. Quicunque enim stipendia sibi publice
decreia consequiiur, si amplius queerit, ianquam
calumniator et concussor Joannis sententia con-
demnatur. Usque adee autem hoc insolevit ma-
lura, ut jam quasi ex consuetudine vendantur le-
ges, corrumpanlur jura, senientia ipsa venalis sit,
et nulla jam causa possit esse sine causa. »
LIL — De militantihus clericis, et eorum stipendiis.
tt Heec sententia, quee ad milites loquitur, potest
etiara ad clericos retorqueri, quia, eiiamsinon mi-

XLlX. — Quantum prosit frequens oblatio sacrificii, litare videantur seeculo, tamen Deo militant, sicut

Gregorius in homilia 37 Evangeliorum : « Pen-
sate, fratres, quam benignum sit, quod is qui ad-
Tenlu suo valet opprimere, tardat venire-.Miitamus
adhonclegationem nostram flendo, tribueodo, sa-
cras bostias offerendo. Singulariter namque ad
absolutionem nostram, oblatacum lacrymia etbe-
fiigoitaie mentis, sacri altaris hosiia sufiragatur,
quia is qui in se surgens a mortuis jam non moritur,
adhuc pcr hanc in suo mysierio pro nobis itcrum pa-
tilur. Nam quoiies ei hostiara suae passionis offeri-
nius, toties nohis ad ahsolutionem nostram passio-

M) Exercet mercimonium. Similia fere habet
Hleroayraq» inepistola ad Nepolianum contra cle-
ricos negotiatores atque avantiee deditos, et contr^

ait Apostolus : Nemo militans DeoimpUcat se nego-
tiis scscularibus {II Tim. n, 4). Videmur, inquam,
non militare, remissis ac fluentibus tunicis : sed
haberaus railitioe nostree cinguIum,quo castimoniee
inleriora constringamus. De quo cingulo Dominos
ait : Sint lumbi vestriprcecinctij et lucerna ardentes in
manibus vestris {Luc. xii, 35). Nam et catholicus
clericus hac senteniia retinetur. Si enim non con-
tentos stipeodiis fuerit quee de altario Domino ju-
bente consequitur, sed exercet mercimonium (46),
intercossiones ad Dominum vendit, viduarum mn-

eos qui propudiosis obsequiis viduarum heereditati
obsidiabantur.

507 S. ABBONIS ABBATIS FLORIACENSIS ^08

nera libcnter amplectitur, hic negotiator magisA dimentaalliciantquam torraenta.Necinterestapud
potest Yideri quam clericus. Nec dicere possumus : Dominum utrum vi an circumventione quis rcs
Nemonosinvasoresarguitviolentifie,nullusaccusat. alienas occupet, dummodo quoquo pacto teneat
Quasinoninterdum majoremprsedam viduisblan- alienum. »

VITA SANCTI EADMUNDI

REGIS ANGLORUM ET MARTYRIS

AUGTORE SANGTO ABBONE ABBATE FLORIAGENSI.
(Apud Surium, Acta sanctorum, ad diem 20 novemb.)

PRiEFATIO AUGTORIS

AD DUNSTANUM ARCHIEPISCOPUM CANTUARIENSEM.

Domino sancts metropoliianae Dorobernensium B tati incumbere, ut eonim ferventi desiderio satis-

Ecclesise archiepiscopo Dunstano, vere moribus et facerem,ac pro virium facultaie taniorum openim

siate maturo, Abbo Floriacensis monachus leviia, seriemperirenonsinerem.Quorumpeiitionicuropro

eisi indignus. A Christo Domino irriguum supe- sui revereniia nollem coniradicere ; posihabitis ali-

rius oi in*iguum inferius. quaniulum ssecularium liiierarum studiis, quasi ad

Posiquam, a te, venerabilis Pater, digressus interiorem animae philosophiam me contuli, dum

sum cum multa alacritate cordis, ei ad monaste- ejus, qui vere philosophaius esi in throno reg^ui,

rium, quod nosti, festinus redii, cceperuni me viriutes scribere proposui : maxime tamen eas quse

obnixe ii cum quibus fraierna chariiate detenius posiejus obiium sfiBCuliinaudii«efaciffisunt:qmbus

hospitando hacienus degi, pulsare manu sancti nemo crederei, uisi eas tuas asseriiones irrefraga-

Desiderii,ut mirabilium patratorisEadmundiregis biiis aucioritas roborassei. Siquidem tu, cui nix

eimartyrispassionemiiiterisdigererem^asserenies capitis credi compellii, quando referebas de ea,

id posteris profuiurum, iibigraium, acmes&parvi- quse nunc esi,incorruptione regis,quidam diligen-

taiis apud Anglorum Ecclesias non inuiile monu- tius requisivii uirum hsec iia esse posseni. Ciiuus

mentum. Audierant enim quod jampluribusigno- qusestionis ambiguum volens purgare, tu va^tft

ratam, a nemine scripiam, iua sanciitas ex anii-G periiiae sacrarium pro [reserans] exemplo adjecisti,

quitaiis memoria coUectam, historialiter me pras- quodmulto magis audieniium attonita corda con-

senie retulissei domino Rosensis Ecclesise episco- cussii, quia saneius Doroini Cuthbertus, incompa-

po,ei abbaiimonasterii quoddiciiurMealmesbyry, rabilis confessor ei episcopus, non solum adhue

ac aliis circum assistentibus, sicui tuus mos est, exspectai diem primee resurrectionis incorrupto

fratribus quos pabulo divini verbi Laiina etpairia corpore (47), sed eliam perfusus quodam blando

lingua pascere non desinis. Quibus fatebaris ocu- tepore. Quod ego admirans pro argumento haboi,

los suifusus lacrjmis quod eam junior didieisses a quo tandem ad sancii regis gesta elucubranda cer-

quodam sene decrepito, qui eam simpliciter ei tioraccessi, fidensde ejusei tuis incomparabilibus

plene fide referebat gloriosissimo regi Eibelstano, meriiis, cui primiiias mei laboris consecrans,sup-

jurejurando asserensquod eadem die fuissei armi- pliciter obsecro ui vel una die vertas mibi tuum

ger beati viri, qua pro Chrisio martjr occubuii. otium in honesium negoiium, resecando hinc su-

Cujus asseriioni quia inianiumfidemaccommo- perflua, supplendo hianiia^ quoniam ex ore tuo,

dasii, ui promptuario memoriee verba ez integro prseier seriem uliimi miraculi, omnia veracem se-

reconderes, qufiepostmodumjunioribusmellito ore cuius verax digessi, exhorians omnes ad mortem

eruciares; cceperuni fratres instaniius meee pusilli- D tanii mariyris. Vale Pater in Christo.

INCIPIT VITA

I.AscitialiquaDdoinBritanDiamprecariomunere esi, Saxones, Juii ei Angli, primum Britonibu

inperniciosum auxiliumiresGermanisepopuli, hoc interdiu fuere prsesidii \forte, praesidio). Qui cun

(47)Noia,lector, remadmiraiione dignissimam. corpus integrum repertum esi. (Vide Alani Coji

Porro autem etiam nosira aeiaiehujus S, Cuihberti diaiogum m, cap. 29.)

509

VITA S. EADMUNDl REGIS AN6L.

510

sxpius bcUo lacessili, se et suos defensarent for- A tatum est divino nutu : quoniam puer toto coua-

titer ; iUi rero ignaYise operam dantes, quasi prole-

tarii ad solam voluptatem domi residerent, fisi de

invicta fortitudine stipendiariorum miiitum quos

sibi conduxerant, ipsos miseros indigenas domo

patriaqne pellere deliberant, pactumque est : et

exclasis Britonibus statuunt inter se dividere victo-

res alienigenae insulam;bonis omnibus fecundissi-

nam; indignum judicantes eam ignavorum domi-

nio detineri, quee ad defensionem suam idoneis

posset prsebere sufflcientem alimonian} et op-

tifflis viris. Qua occasione inducti, orientalem ip-

siusinsulse partem, quee usque hoiie lingua An-

glorum Eastengle vocatur, sortito nomine Saxo-

nes sunt adepti, Jutis et Anglis ad alia tendentibus.

mine virtutis arripuit gradum, quem divina pietas
preesciebat martyrio finiendum.

lY. Nactus vero culmen regiminis,quantee fuerit
in siibjectos benignitatis, quantee in perversos dis-
tinctionis; non est nostree facultatis evolvere, qui
ejus minima, quo couveniret sermone, non possu-
mus expedire.Si quidem itacolumbinse simplicitatis
mansuetudine temperavit serpentinee calliditatis
astuliam> ut nec antiqui hostis decipcretur simula-
tione fraudulenta, nec malignorum hominum reci-
peret contra justitiam sententias, rem quam nes-
ciebat, diligcntissime investigans, gradiensque via
regia, nec declinabat ad dexteram, extoUendo se
de meritis, nec ad sinistram ; succumbendo vitiis

in quibus suee sortis funiculo potirentur, ne esset B humanee fragilitatis. Erat quoque cgentibus dapsi-

cam sodalibus uUum de possessione litigium, qui-
bos suppeteret amplitudo terree ad regnandi emo-
lumentum. Unde contigit ut, per regioues et pro-
Tincias divisa, primum ducibus, deinde regibus
safQceret una eademque Britannia.

II. At prsedicta orientalis pars, cum aliis, tum
eo Qobilis habetur quod aquis pene undique allui-
tur: quoniam a subsolanoet EurocingiturOceano,
ab Aquiione vero, immensarum paludum uligine;
qu£ exorieates propter eequalitatem terrse amedi-
tuJlio ferme totius Britannise, per centum et eo
amplius millia,cum maximis fluminibus descendunt
in mare. Ab eaautem parte quasol vergitur inoc-

lis liberaHter, pupillis et viduis clementissimus pa-
ter,semper habens prse oculis dictum illudSapien-
tis ;«Principera te con3titueruut?noIiexlolIi,sedesto
in illis quasi unus ex ilHs (Eccli. xxxii,!). » Cumque
tam conspicuus inChristo et Ecclesiaemioeret bo-
norum actuum ornamentis, ejus patientiam, sicut
et sanCti Job, aggressus est experiri inimicus hu-
mani generis : qui eo bonis plus invidet,quo appa-
ritu [sic) bonee voluntatis caret.

V. Quocirca unum ex suis membris ei adversa-
rium immisit, qui,omnibusqu8ehabuerat undique
sublatis, ad impatientiam, si posset, erumpere co-
geret, ut, desperans, Deo in faciem benediceret.

casum, ipsa provincia reHquae insulse est continua; n Fuit autem idem adversarius, Inguar vocabulo di-

_•»•» 1 1 . 1« ia. . • 11 ¥111 lo 1 1 1 \ : ^i

et ob \&perDta; sed ne crebra irruptione hostium
incursetur,aggere ad instar altioris muri fossa humo
prsemunitur. Interius ubere {foai.y uberis) glebee
salis admodumleeta, horlorum nemorumque amoe-
nitate gratissima, ferarum venatione insignis,pas-
cuispecorum etjumentorum non mediocriterferti-
lis, De piscosis fluminibus reticemus, cum hinc
eam, ut dictum est, Hngua maris allambit, inde,
paludibus di1atatis,stagnorum ad duo vel tria millia
spatiosorum innumerabilis multitudo preeterfluit.
Quse paludes praebentpluribus monachorum gregi-
bus optatos solitariee conversationis sinus, quibus
inclusi non indigeant solitudine eremi, ex quibus
sunt sancti monachorum patris Benedicti coelibes
eoBQobitee, iu loco celebri hac tempestate.

ni. Sed ut ad propositum revertamur, huic pro-
mciae tam feroci (rex fuit),ex antiquorum saxonum
Dobili prosapia oriundus^aprimeevo suce eetatistem-
pore cultor veracissimus fidei Christianse.Qui atavis
regibus editus, cum bonispoIIeretmoribus,omRium
comprovincialium unanirai favore non tantura eligi-
tur ex generis successione, quantum rapitur,ut eis
praeesset sceptrigerapotestate.Nam eratei species
digna imperio, quam serenissimi cordis jugiterve-
nustabat tranquilla devotio. Erat omnibus blando
eloquio affabUis, humilitatis gratia preeclarus, et
inler suos coeevos mirabilimansuetudine residebat
dominus absque ullo fastu superbise. Jamque vir
saactus praeferebat in vultu, quod postea mauifes-

ctus : qui cum altero Hubba (Stubba) nomine,ejus-
dem perversitatis horaine, ubi divina irapediretur-
miseratione, conatus est in exterminiumaddupere
totius fines Britannise. Nec rairum, cum venerint
indurati frigore suse malitiae ab iUo terrse vertice,
quosedem suara posuit quiper elationeraAItissimo
sirailis esse concupivil. Denique constat, juxtapro-
phetee vaticiniura, quod ab Aquilone vcnit omne
malum, sicut pius cequo didicere perperam passi
adversos jactuscadentis tesserse, quo aquilonalium
gentiura experti sunt saevitiara ; quas certum est
adeo crudeles esse naturali ferocitate, ut nesciant
malis hominura mitescere : quando quidem quidam
ex eis populi vescunlur humanis carnibus, qui ex
^ facto Grseca appellatione Anthropophagi vocantur.
Talesque nationes abundant plurimse infraScythiam
prope Hyperboreos montes, quse antichristum, ut
legimus,secuturse sunt ante omnes gentes,ut absque
ulia miseratione pascantur hominura cruciatibus,
qui characterera bestise noluerint circumferre in
frontibus. Unde jara inquietando Christicolas, pa-
cem cum eis habere nequeunt:maximeDani,Occi-
dentis regionibusnimiura vicini, quoniam circa eas
piraticam exercentfrequentibus latrociniis. Ex eo-
rum ergo genere prsedicti duces Inguar et Hubba
Nordanhumbrorum(Nordanimbrorum)primitusag-
gressi expugnare provinciam,gravi depopulatione
totam pervagantur ex ordine. Quorum pessimis
conatibus nuUus resistere potuitez provincialibas^

m

S. ABBOMS ABBATIS FLORIACENSIS

m

quin multarcntur merita supemo; indignationis
ira, agente ministro iniquitatis Huhba iquemprffi-
da facta Inguar reliquitibi crudelitatis socium^eta
boreali parte orientali subito astans cum magna,
classe ad ejusquamdam civitatem latenter appulit
Quam ignaris civibus introgressus,ignibu$ creman-
dam dedit; pueros,sen6s,cumjunioribusin plateis
oivitatis obviam factosjugulat^ et roatronalem seu
virginalem pudicitiam ludibrio tradendummandat.
Maritus cum conjuge aut mortuus aut moribundus
jacebat in limine: infansraptus a matris uberibus,
ut major esset ejulatus, trucidabatur coram mater-
nis obtutibus. Furebat impius miles lustrnta urbe
ardendo ad flagitium, quo possei placere tyranno,
qui solo crudelitatis sludio jusserat perire inno-
xios.

VI.Gumque jam multitudine interfectorumAchae-
meniam rabiem non tantum exsatur^s^et, quan-
tum fatig^tus in posterum distulisset, evocatquos-
dam pIebeios,quos suo gladiocredidit esse indignos
ac ubi rex eorum tunc temporis vitam degeret^
soUicitus perscrutator investigare studet. Nam ad
eum fama pervenerat quod idem rex gloriosus,vi-
delicet Eadmundus, florentisetateetrobustis viri-
bus, bello per omnia esset strenuus: et idcirco
festinab&t passim neci tradere quos circumcirca
poterat reperire, ne stipatus militum agmine ad
defensionem suorum posset rex sibi resistere, qui
morabatur eo tempore ab urbe longius in vilia,
quee lingua eorum Hagislidundicitur[aquaetsilva
vicina eodem nomine vocatur) ; existimans impiissi-
mus, ut se rei veritas habebat, quia quantos suus
funestus satelles prseoccuparet adinteritum per-
ducere, tantos, si dimieandus esset, regius occursus
in exercitu contraheret minus. Classem qoque

absque valida manu non audebat deserere ; quo-
i^uam^ velut lupis vespertinis mos est, clanculo ad
plan^ descendere, repetitis quantocius notis silva-
rum latibulis, sic consuevit eadem Danorum et
Alanorum natio : cum semperstudeat raptovivere,
nunquam tamen indicta pugna palam contendit
cum hoste, nisi praeventa insidiis, ablata spe ad
portum navium remeandi.

Yll. Quapropter circumspectus plarimum,accito
uno ex commilitonibus, eum ad regem, hiyusmodi
curarum tumultibus expeditum,dirigit,quiexploret
quae sit ei summa rei familiaris, improvisum, ut
contigit, qu«renssubjugare tormentisysi ejusnollet
obtemperare feralibus edictis. Ipse eum, grandi
coxnitatu succenturiatus, lento pede subsequitur,
et iniquffi legationis b^julo imperat ut, timoris pe-
riculo nudus, ita incautuni adoriatur : u Terra ma-
rique m^uendus dominus noster Inguar, rex in-
Tictiasimas, diversas terras subjiciendo siblarmis,
ad hiyus provincis optatum littus cum multis na-
vihus hiematurus appulit ; atqueidcirco mandat ut
cum eo anti(|uos thesauros et paternas divitias, sub
60 regnaturus, dividas. Gigus si aspernaris poten tiam
i^namerislegicwl^us fultam, tuo preejudicio etvita

A indignus judicaberiset regno. £t quis nonuttants
potentise insolenter audeas contradicere ? Marins
tempestatis procella nostrisservitremigiis,Dec[nos
removet a proposito directse intenUonisiquibusnec
ingens mugitus coeli, nec crebri jactus fluroinum
unquam nocuerunt, favente gratia elementorum.
Esto itaque cum tuis omnibus sub hoc iroperalore
maximo, cui famulantur elementa pro sibiinnaU
clementia; quoniam novit piissimusin oroni negotio
parcere subjectis et debellare superbos.»

VIII. Quo audito rex sanctissimus alto cordis do-
lore ingf^muit, et, accito uno exsuis episcopis^ qui
ei erat a secretis, quid super his respondere debe-
ret consulit. Gumque ille, timidus pro vitaregis
ad consentiendum pluris hortaretur exemp1is,rex,

B obstipo capite defigens lumiiia terrae, pauluium
conticuit, et sic demum ora resolvit : 0 episcopc,
vivi ad id pervenimus,quod nunquam veriti sumus 1
Eccebarbarus advena districto ense veteribus noslri
regni colonis imminet, et quondam felix indigena
suspirando gemens tacet. Et utinam imprascntia-
rum vivendo quique gemerent, ne cruenta cffide-
perirent : quatenus patrise dulcibus arvis, etiam
me occumbente, superstites fierent, et ad pristinaB
felicitatis gloriam postmodum redirent!»Cuiepisco-
pus: « Quos, inquit, optas esse superstites patriae,
cum jam hostilis gladius vix aliquem reliquerit in
plenaurbe? Hebetatis securibus luorum cadaveri-
bus,te destitutum milile,veniunt loris conslringere.
Quaproter, rex, dimidium animoe me«e, nbi fug»

^ prcesidio aut deditionis infausto patrocinio prffica-
veas,hic statim aderunt tortores,quorum nef ando ob-
sequio poenaslues.» Ad hcec rex beatissimus:«Hocesl,
ait,quod desidero,quod omnibus votis antepono,nc-
supersimmeischarissimis fide1ihus,quos cumlibens
et uxoribus in lecto eorum animas furando perdidit
pirata truculentus.Et quid suggeris ? ut inextremis
vil«,desolatus meo satellite, fugiendo inferam cri-
men nostrffi gloria 1 Semper delatori® accusationis
calumniamevitavi, nunquam relict» militi»probra
sustinui, eo quod honestum mihi essct pro patria
mori : et nunc ero mei voJuntarius proditor, cui
pro amissione charorum, ipsa lux est fastldio .
Omnipotens rerum arbiter testis assistil quod mc
j) seu vivum seu mortuum nullus separabit a chari-
tate Christi,ciy usin confessione baptismatis suscepi
annulum fidei, abrenuntians Satan» et omnibus
pompis ejus. Qua abrenuntians contigit ut ad
laudem et gloriam aeternffi Trinitatis tertio mererer
consecrari,delibutus ob compcndiumperennis vitffi
sanctificati chrismatis perunctione. Primo quidem»
accepta stola lavacrisalutaris; secundo,per confir-
mationem exhibitam maj usculo pontificali signaculo
tertio, ubi vestra et totius populi acclamatione
usus sum hoc regni perfunctoria potestate. Sicquo
unguento mystic© consecrationis tripliciter irro-
ratus, Anglorum reipubJicffi decrevi plus prodesse
quam prroesse, aspernando subdere coUa jugo nisi
divinoservitio. Nunc simuIatab©MVolentia prtttcn-

^iS VITA S. £ADMUNDI REGIS ANGL. Sl4

dit caUidffi suse machinationis muscipulam, qua A tiaturus milespedem domo extnlerat, eum eccela-

guarobviusjubetbreviloquio utatur,iili pandehs pcr

senrum Qiristi irretire deliberat, maxirae cum pro-
mitlit, quod nobis largitas superna concessit. Vitam
indulget, qua necdum careo; regnum promittit,
quod iiabeo ; opes conferre cupit, quibus non ego.
Pro his ergo nuncincipiamser?ireduobus dominis
qui me sub Christo solo vivere, sub Christo soio
regnare, preesentibus palatinis devoverim. )>

/X. Tunc conversus ad eum qui, de conditione
regDi]ocuturus,abimpiissimo Inguarfuerat missus:
« Madefaclus, inquit, cruore meorum, mortis sup-
plicio dignusexstiteras; sed,p]ane Christi meiexem-
plum secutus, nolo puras commacu]are manus,qui
pro ejus nomine, si ita contigerit, libenter paratus
som vestriste]isoccumbere. Jdeo pernici gradu re-

omnia arcana rcgis ultima. Quae ille dum exsequi-
lur,imperat tyrannus circumfundi omnem turbam
suoruminterius, solumque regem teneri, quemsuis
iegibus rebe]]em jam cognoverat. Tunc sanctusrex
Eadmundus in paiatio ut membrnm Chrisli, pro-
jectis armis capitur, et vincuiis arctioribus arctatus
constringitur, atque innocens sistitur ante impium
ducem, quasi Christus ante Pilatum prsesidem, eu-
piens ejus sequi vestigia, qui pro nobis immolatus
est hostia : vinctus itaque multis modis illuditur,
ac landem, fustigatus acri instantia, perducitur ad
quamdam arborcm vicinam. Ad quam religatus,
flagris dirissimis diutissime vexatur, nec vincitur,

dieQsfeslinus,domino tuohsecresponsaperfer quan- B semperChristuminvocandoflebiiibusvocibus.Quare

tocius: Bene fllius diaboii patrem tuumimitaris, qui,
superbiendo intumescens, cceio corruit,et mendacio
suo Lumanum genus invoivere gestiens, plurimos
sus pcense obnoxios fecit. Cujus sectatorprsecipuus
me nec minis terrere preevales, nec biandae perdi-
tionis]enociaiisi]Iectura decipies, quem ex Chi^isti
institutis inermem reperies. Thesauros et divitias
quas nobis hactenus contulit propitia divinitas, su-
mat, consumat tua insatiabiiis aviditas ; quoniam,
etsi hoc corpus cadncum etfragiie confringas velut
Tas fictile, vera liberlas animi nunquam tibi vel ad
momentum suberit. Honestius enim est perpetuam
defeodere libertatem, si non armis, saitem jugu]is,
quam reposcere amissara lacrjmosis querimoniis ;

adversarii in furorem versi, quasi ludendo, ad si-
gnum,eum toto corpore sagiltarum telis confodiunty
mu]tip]icantes acerbitatem cruciatus crebribus {sic)
lorum ictibus, quoniam vulnera vulueribus impri-
mebant, dum jacula jaculis locum dabant. Sicque
factura est ut spiculorura terebratis acuieis circum-
fossus paipitans horreret, ve]ut asper hericius, aut
spinishirtus carduus, in passione sirailis Sebastiano
egregio martyri. Cumque nec sic Inguar furcifcr
cum lanistis assensum prsebere conspiceret, Chri-
stum inciamantem jugiter, lictori mandat protinus
ut amputet caput ejus. Uie seminecera, cui adhuc
vitaiis caior palpitabat in tepido pectore, ut vix pos-
set subsistere, aveilit cruento stipite festinus, avul-

quoniam pro altero gloriosum est mori, pro aitero^ sumque,retectisrostarum]atebris,pnEpunctionibus

vero opponitur conturaacia serviiis, quippe ser-
rum, quascunque doraini conditiones accepit, ser-
vire conveoit. Si eas quaslibet iniquas respuit, reus
majeslatisadjudicaturserviiibussuppJiciis.Sedesto,
gravis esl huj us servitutis usus ; at gravior uiceratio
quse soiet nasci ex hujusraodi infortunio. Siquiden^
ut noverunt quifrequentiusratiocinando forensibus
causis intersunt,ex rcpugnantibusfactacompiexio-
nis consequentia, certum est quia, si ]ibertas peti-
tur, procul dubio Dorainus suo conteraptu ia^ditur.
Idcirco seu sponte, seu invitus de carcere suo
meus ad coelum evoiet ]iber spiritus, nu]]6e eraan-

crebris, ac si raptum equuieo aut saevis tortorum
ungulis, jubet caput extendere, quod semper fuerat
insigneregali diademate.Curaque staretmitissimus,
ut aries de toto grege eiectus, volens fe]ici com-
mercio mutare vitam seeculo, divinis intentus bene-
ficiis, jam recreabatur visione internse lucis, qua
in agone positus, satiari cupiebat attentius; undein-
ter verba orationis, eum arrepto pugione spiculator
uno ictu decapitando hac luce privarit. Atque ita
duodecimo Kaiendas Decerabris Deo gratissimum
holocaustumEadmundus,ignepassionisexaniraatus,
cura palraa victorise ct coronajustitise, rex etmar-

cipationis aul abalienationis specie contarainatus ; ^ tjr intravit senatum curise coelestis.

quia regem, diminutura capite, nunquara Danus
Tidebit ad triumphura supervivere Sollicitas rae
spe regoi, interfectis oranibus raeis, ac si raihi
tam dira sit cupido regnandi, ut veiira praesse
domibas vacuis habitatore nobili et pretiosa su-
P^Hectili. Ut coepit tua S(cva feritas, post faraulos
regem solio diripiat, trahat, conspuat, colaphis
caedat, ad oltiraum jugulet. Rex regum ista mise-
ran^videt, et secum,ut credo, regnalurum ad aeter-
nam vilam transferet. Unde noveris quod pro amore
vils teraparalis Christianus rex Eadmundus non se
sobdet paganoduci, nisi prius effectus fueriscom-
pos Dostrs reiigionis, malens esse signifer in cas-
'ri- aeterni regis.
X. Vix sanctus vir verba compieveral , et rcuuu-

XI. Talique exitu crucis mortificationem, quam
jugiter iu suo corpore rex pertuiit, Christi Domini
suisecutus vestigiaconsumraavit. lile quidem 'purus
sce]eris,incolumuaad quam vinctus fuit,sanguinem
non pro se,sedpro nobis[fundens],flagel]orum sno-
rum signa re]iquit;iste pro adipiscendagloriaimmar-
cessibiii cruentato stipite similes poenas dedit. lUe
integervit8e,ob detergendam rubiginera nostrorum
facinorum, sustinuit benignissimus immanium cla-
vorumacerbitateminpalrais et pedibus;iste,propter
araurera uorainis Doraini,toto corpore gravibussa-
gittis horridus, et raeduUitus psperitate tormehto-
rura dilaniatus, in confessione patienter perShtit,
quara ad u]timum,accepta capitali sententia,fittivit^
Cujus corpus ita truncum et aculeis hirsutnm re-

818

S. ABBONIS ABBATIS PLORIACENSIS

M

linquentes, cum suo auctore Dani, ministri diaboli, A manifestans in se Verbigenee magnalia qni nideDti

illud caput sanclum quod noii impinguaverat pec-
catoris oleum, sed certi mysterii sacramentuni, in
silva, cui vocabulum est Hagdosdum, recedentes
asportaverunt, ac inter densa voprium fruteta lon-
gius projectura occuluerunt, id omni sagacitate ela-
borantes ne a Christianis, quos vix paucos relique-
rant,sacratissimum corpus martyris cum capite pro-
tumulantium modulo honestai traderetur sepulturae.
Huic Autem spectaculo tam horribili quidam nos-
tr« religionis delitescendo interfuit, quem, subtra-
ctum, ut credimus, paganorum gladiis, divina pro-
videntia ad manifestandum hujus rei indaginem
reservavit, licet omnino ignoraverit quid de capite
factum esset, nisi quod cum eo carnifices Danos in-
teriorem silvam petere conspexisset.

XII.QuamobremquantulacunqueredditaEcclesiis
pace coeperunt Christiani dc latibulis cousurgere,
diligenti inquisitione satagentes ut caput sui regis
et martyris inventum corpori unirent, et juxtasuam
facultatem condigno honore reconderent.Siquidem
paganis abeuntibus, et depopulationi (in regione
scilicet Estrangulorum) quoquo locorum operam
dantibus illud corpus sanctissimum, adhuc sub dio
positum,facillimeestrepertumin eodem campoubi
rez occubuit, completo cursu sui certaminis. Quo,
propter antiquam beneficiorummemoriam,etinge-
nitam regis clementiam, populi undique gratuito
confluentes, coeperunt moesto animo graviter ferre

asellse humana compegit verba, ut increparet pro-
phctae insipicntiam. Cui miraculo rerum CoDditor
aliud annexuitdum ccelesti thesauro insoUtum custo-
dem dedit. Quippe immanis lupus eo loci diTioa
miseratione est repertus, qui illud sacrum capat
inter brachia complexus,procumbebat huroi, eicu-
bias intendens martyri. Nec sibidepositumpermisit
Isedere quampiam bestiarum, quod inviolabile, solo
tenus prostatus, oblita voracitateservabatatteDtius.
Quod stupefacti videntes qui confluxerant, beatissi-
mum regem et martyrem Eadmumdum illi vero
desideriorum indicaverunt meritis similero, qui,
inter esurientium rictus leonum, illaesus sprerit
minas insidiantinm.
B XII. Assumentes ergo unanimi devotione quam
invenerant inflestimabiiis pretii margaritaro, cum
profusis prae gaudio lacrj^marum imbribus retulc-
runt adsuumcorpus,benedicentesDeum inhymDis
et laudibus, prosequente usque ad locum sepulcri
lupo, earumdem reliquiarum custode et bagulo.Qui
eis a tergo imminens, etquasi pro perdito pigoore
lugens, cum neminem etiam irritatus Isedcret,
neminiimportunusexisteret,nota dilectffi solitudiois
secreta illcRsus repetiit ; nec ulterius in illis locis
lupus, specie tam terribilis, apparuit. Quo tandem
recedente, cum summadiligeatiaetomnisagacila-
tis studio aptantes, quibus creditum est, caputcor-
pori sancto^ protempore tradideruntutrumquepa-

quod caruissent tanta corporis portione. Quorum G riterjuncturacompetentimausoleo.Quolocoetiam,

animis superna inspiravit benignitas,postquam au-
dierunt illius verba utilia qui tantee visionis, ut
dictum est, particeps astiterat;ut,coIlecta plurimo-
rum multitudine,quaqua versum per invia silvarum
oxperirentur si ad id loci devenire contingeret quo
viri sancti caputjaceret. Pro certo enim omnibus
vere sapientibus inerat quod alience sectee cultores,
invidendonostrai fidei, sustulissent caput martyris,
quod non longius intra densitatemsaltusabscondis-
sent, aut viii ccspile obrutum, aut avibus et feris
devorandum. Cumque inito consilio omnes pari
affeciu ad id concurrerent, ut cornibus vel tubis
ductilibus singuli contenti essent, quatenus,circum-

sedificata vili opere desuper basilica, multis annis
requievit humatus, donec,sedatis omnino bellorum
incendiis et valida tempestate persecutionis, coepit
respirarereligiosapietasfidelium, ereptade pressu-
ris tribulationum. Quse ubi tempus opportuoum
invcnit, devotionemquaraerga beatissiraum regem
et martyrera Eadraundum habuit, operum exbibi-
tione multipliciterpropalavit.Idemnamquesanctus
sub vili tugurio sanctificat^e domus,cujus essetapud
Deum meriti, creris manifestabat miraculorum
signis. Quibus rebus permota ejusdem provinci»
multitudo, non solum vulgi, sed etiam nobiliuro,iD
villa regia quffi lingua Anglorum Bedricesgueord

circa pervagantes, vocibus aut tubarum strepitu tn {Beodrichesivort) dicitur , Latina vero (Beodries)

sibi mutuo innuerent, ne aut lustrata repeterent,
aut non lustrata desererent. Quod ut factum est,
res dictu mirabilis et seeculis inaudita contigit.
Quippe caput saucti regis longius remotum a suo
corpore, prorupit in voce absque fibrarum opitula-
tione,aut arteriarum prsecordiali munere. Vespillo-
uum sane more pluribus pedetentim invia perlu-
strantibus;cum jam posset audiri loquens, ad voces
se invincem cohortantium,et,utpote socii ad sociura,
alternatim clamantium ubi es ? illud respondebat,
designando locum^ patria lingua dicens : Her, her^
her; quod interpretatum Latinussermo exprimit :
HiCf hic, hic. Nec unquam, eadem repetendo, cla-
mare destitit, quoad omnes ad se perduxit.Palpila-
bat mortuse linguse plectrum intra mcatus faucium ,

Bedrici curtis vocatur, construxit permaximam
miro ligneo tabulatu ecclesiam, ad quam eum, ut
decebat, transtulit cum magna gloria.

XlV.Sed, mirum dictu 1 cum illud preUosum cor-
pus martyris putrefactum putaretur ob diuturnum
spatium transacti tcmporis, ita sanum est repertum
et incolume, utnon dicam caput rodintegratura et
compaginatura corpori, sodomninoin eo nihilvul-
neris, nihil cicatricis apparuerit. Sicque cuni rcvc-
rentia nominandus sanctus rex et martyr Eadmun-
dus, integer, et viventi simillimus, ad prasdiclum
locuraesttranslatus, ubiadhuc in eadcm formaex-
spectat bcata resurrectionnisgaudia promissa.Tan-
tum in cjus collo, ob signum martyrii, rubct una
tenuissima rigain modum fili coccinei, sicutteslari

w

VlTA S. EADffllNDI REGIS ANGL.

m

erat solita qusedam beatce recordationis femina, A remisit ad propria, dicens regi Tolenti percutere

Osuven rocabulo dicta : quse paulo ante hsec nostra
modernatempora apudejussacrosanctum tumulum
jejuoiis et oratiooibus vacans, multa transegit an-
Dorumcurricula. Cui venerabili feminte, autdivina
revelatione aut nimia devotione, mos inolevit ut,
palefacto beati martyris sepulcro, quotannis in Do-
mioicaCxoaejus attondendo prsecideret capillos et
aogues. QufB omnia diligenter colligens, etin cap-
sella recoodens, non neglexit, quandiu vixit, exco-
lere mira aifectioBe,posita superaltareejusdemec-
clesiffi, ubi adhuc reservantur debita veneratione.
XV. Sed et beatoe memorise Thodredus, ejusdem
provincim religiosusepiscopus, qui propter merito-
rom prsrogativam Bonus appellabatur, quod de in-

illico, quod noa eos cepisset in gladio et arcu suo
{IV Reg, VI, 22). Apostoii etiam preeceptum quod
dicit : SfBCularia negotia si habueriiis, contemptibtles
quisunt in Ecclesia, id est, viros saeculai*e« conslituite
ad judicandum (/ Cor, vi, 4). Uqde canonum aucto-
ritas prohibet ne quis episcopus, aut quilibet de
clero, delatoris fungatur officio; quoniam satis
dedecet ministros vit^e caelestis, assensum prffibere
iu niortem cujuslibet hominis. Quocircapreedictus
episcopus in se reversus graviter Indoluit, et, sibi
pcenitentiam indicens,diutius gravibus lamentis ^e
dedit. Quatandem peracta poinitentia, populissuffi
dioeceseos mandat,mandando convocat,convocando
suppliciter persuadet ut triduano jejunio a se di-

eorruptione sancti regis diximus.tali ordine est ex- B vinse indignationis iracundiam removeant, remo-

pertus. Cum, ut narrare adorsi sumus, preefato ioco
martjris tumulationi congruo, aquibusquereligio-
sismulta coaferrentur donaria, et ornamenta in
auro et argento pretiosissima, quidam malignse
mentishomiacs, omnis boniimmemores, aggressi
suotsub nocturno siientio eamdem infringere basi-
licam latrocioandistudio.Fuerunt autem octo,qui,
absque ulla reverentia sancti, decreverant satisfa-
cere suae vesanee voluntali, rapicndo furtim omnia
quKCunque invenissent sibi utilia intra ejusdem
mooasterii septa. Unde, sumptis machinis et quibus-
libet ustensilibus quibus ad id perficiendum ha-
bebant opus^ quadam nocte aggrediuntur prsemedi-

vendo avertant ; quatenus, sacrificio spiritus contri-
bulati placatus, Dominus illi suam gratiam conce-
deret, qua corpus beati martyris tangereet levare
auderet, qui, licet tanlis virtutibus fioret in mundo,
vilitamen et sibi incongruo continebaturmausoleo.
factumque est : et-illud sanctissimiregi3corpus,ante
dilaceratum et truncum, ita, ut jam retul]mus,uni-
tum et iucorruptum reperit, tetigit,Iavit,et rursum
novis et optimis vestibus indutum ligneo locello
reposuit,benedicens Deum,qui mirabilis est insanctis
suiSy et gloriosus in omnibus operibus suis [PsaL

LVIII.)

XVI. Non piget referre de quodammagneepoten-

tatum facinus, et, stantes inatrio ecclesise, diverso n tise viro, Leofustano vocabulo, qui, juvenilisfletatis

cooatu unasquisque instat conceptee nequitise.Quo-
ram ahus scalam postibusapplicat,utperinsertam
feaestram se ingerat; alius cum lima aut fabrili
maJleo instat serse aut pessulo ; alii cum vangis et
ligoaibus suffossionem parietis machinantur.Sicque
disposito opere, cum singuli certatim insudant pro
virium facultate, sanctus martyr eus ligat in ipso
suoconamiue, ut ne pedem locopossent movere,
oec arreptum officium deserere; sed ahus cum sua
scala penderet sublimis in aere, alius palam incur-
vus fossor fieret, qui ad id operisfurlivus venissct.
lQlereaquidammatriculariorum,quiinlrabasilicam
jaeebat, somno excitatus, lecto procumbebat invi-
tos, quem marljris potentia suo conatu vinxerat,

impetum non refrenans, ad id flagitii lasciviendo
prorupit, ut sibiquadamsingularispotentifieaucto-
ritate prseciperet ostendi corpus tanti martjris.
Cumque inhiberetur a pluribus, maxime tamen
a suis fidelibus, prsevaluit imperium ejus;quoniam,
propter arrogantiam suse nobilitatis,omnibus erat
terrori.Reserato ergo locello, astitit, aspexit, et co-
dem momento in amentiam versum tradidit illum
Deus in reprobum sensum (Rom, i, 28) : ac poena
sua didicit quia preesumpsis^^t quod non licuit.
Quod audiens pater ejus,vir religiosus admodum,
cui erat Alfgavus vocabulum, exhorruit facinus
flagitiosissimum, ac martyri gratias retulit, filium-
que a se removit.Qui tandem,ad summam inopiam

Qe, sui obvius factis mirabilibus,sonu3 fragoris cre. ^ perductus, judicio Dei vitam finivit, a vermibus

bercustodis pulsaret aures iuterius. Sed quid di-
cam?Qon posse surgcre, quando nec in vocem pote-
rat erumpere? Tandem mano adhuc persistentes
fures in coepto opere, comprehensi a pluribus tra-
doatur vinculis arctioribus,et tandem prsedicti san-
<^ti episcopi Theodredi judicio subduntur. Qui im-
pnemeditatussenlentiam dedit, quam se deiisse po-
stea omni tempore vitsesuse poenituit. Nam omnes
simui jussit affigi patibulis, eo quod ausi fuissent
^um sancti Eadmundi martyris furtive ingredi ;
QOQ reducens ad memoriam, quod Dominus per
prophetam admonet. «Eos, qui ducuntur ad mortem ,
eniere non cesses, » factum quoque Elisei prophetse ,
qui lalrunculos de Samaria pastos paue et aqua>

consumptus. Sicque sanctus rex et martyr Eadmun-
dus omnibus innotuit non se esse inferiorem me-
ritis Laurentii beati levitse . et inartyris, ciyus cor-
pus, ut refert beatuspater Gregorius,cum quidam
seu digui seu indigni levare volentes conspicerent,
contigit ut septem ex eis ibidem, subita morte peri-
rent. 0 quanta reverentia locus ille dignus exstitit,
qui sub specie dormientis tantum Christi testem
coutinet, et in quo tantse virtutes fiunt, et faclse
esse referuntur, quantas hKC tempeslate apud An-
glos nusquamalibiaudivimus! quas ergo brevitatis
studio prsetereo, ne alicujus fastidiosi offensam in-
currerem justo prolixior, credens ista posse suffi-
core, quse dicta suut, ardeuti desiderio eorum qui,

kl9 S. ABBONIS ABRATIS FLORIAGENSIS SiO

praeter Deum, hujus martyris patrocinio nihilprae- A sub charitate GhristiaDffi fidei,quam adpiscihomi-

ferunt. De quo constat, sicut ct de aliis sanctis nem cum gratia, quod habet angelus ex natura?

omnibus jam cum Christo regnaiitibus, quod, licet Unde divinuro oraculum, quasi singulari quodam

ejus anima sit in coelesti gloria, non tamen per dono, rcpromittit quod virgines sequentur Agnxm^

visitationem dic noctuque longe est a corporis prce- quocunque ierit {Apo. xiv, 4). Considerandum igilur,

sentia, cum quo promeruit ea quibus jam perfrui- quis iste fuerit qui,in regni culmine, inter totdivi-

tur beatae immortalitatis gaudia. Nam, dum in tias etluxus sseculi, semeptipsumcalcatapetulantia

aetcrna patria ei junguntur qui ubique totus est, vincere studuit, quodejusostendit caroincorrupta.

de eo habet posse quidquid habuerit etvelle, pro^- Cui humano obsequio famulantes satagant illi ea

ter id solum, quod infatigabili desiderio concu- placere munditia, quam eiperpetuo placuissema-

piscit, ut per resun^ectionem circumdetur stola nifeslant membra iucorrupta ; et si non possunt

demutatffi carnis : quoniam tunc -erit perfecta virgineo flore pudicitise, ^altem expert» voluptatis

beatitudo sanctorum, cumadid fuerit, Christolar- jugi mortificatione. Quoniam, si illa sanctie ani-

giente, perventum. mse invisibilis etillocabilis prsesentiaalicujusfamu-

XVII. Sed de hoc sancto marlyre «stimari licet lantium spurcitia offendatur, timendum est quod
ctyus sit sanctitatis in hac vita, cujus caro mortua Bpropheta terribiliter comminatur : In terra $ancto-

prffifert quoddam resurreclionis decus sine suilabe rum iniqua gessit, et ideo gloriam Domini non vide-

aliqua; quando quidem eos qui higuscemodi mu- bit {Isai. xxviJO). Gujusterroresententisepermoti,

nere donati sunt, extollant catholici Patres suce re- hujus sancti Eadmundi regis et martyris implore-

lationis indiculo, de siugulari virginitatis adepto mus patrocinium, ut nos cum sibi digne famulan-

privilegio, dicentes quod justaremuneratione etiam tibus expiet a peccatis quibus meremur suppliciam,

hic gaudent praetermorem decarnis incorruptione, per eum qui vivit et regnat in saecula sseculoram.

qui eam usque ad mortem servaverunt, non,sine Amen.
jugismartjrii validapersecutione. Quid enim majus

S. ABBONIS CARMEN AGROSTICHUM

AD OTTONEM IMPERATOREM.

(Apud Fabricium Biblioth. Lat,, tom. III, lib. iv, cap, 1.)

Otto valens Cjesar nOstro tv cede cotdrnO
Te fel^x atavis quoT coelo sidera lucenT
Te dominum sibi Saxo Tulit, et Roma notaviT
Orbis et ipse capit, soIO conlentus alumnO
Virtutum titulis et Vir cognosceris actV

Ac riomitor patriae pAcis sectalor in auIA
Lumen ubique micans jubar Lucendo velut soL

Ergo Dei sOiila reddEntur sanCta benignE

Nec deeriT virtus omNis, qua grAtia culmeN

Scandit eT occultiS vEnia causiS

Certe nos Orones tibi Csesar neScius et nunC

Austrasios quce terra mAnet cereAIis opimA

Et foecunda secu pollEt satis ubeRe gfebaE
Summis cara viriS ac saevis plena coIoniS

A patris imperio nonAbsit i!<mae1ithA

Rexit cum solers et Regnans induperatoR

Nuno Auguste tuum poNam venerabile nomeN
Otto valens GiESAR nOstro tv cede cotvrnO
Solus enim regnans abSens^ o Csesaris heereS
Totus avo simiiis, siTe nova vita resignaT
Rex fuit ille potens Romanae legis amatoR
Omne decus patrise soliO prognatus avitO

Tempora pacis erant, Tali dum jure vigereT
Vir tantus quem sic dVxi describere versV

Gur ergo nAtale tuum, Gur contrAhis et nunC
Eiulis in Bellis defErs pia deBita pompaE

Dum vates Bonus opto Dari miraB lis istuD

Expandes Opus, ipse mEum tractA.biIis indE

Gffisar ut invictis sCuto minutuS et ex hoG
Omnibus utilior, mirO datus ante triumphO
Terribilis clemens tuTo diademate risiT

Vultus avi patrisque tVi pra»clarus amictV

Rursus uterquc fuit diRo sub tempore VictoR
Nunc unum vivens digNum cum patre vocameN
Otto valens aESAU kOstro tu cede coturnO

SU QUiESTlONfiS GRAMMATIGALES SM

mtim^^am-mt

DE OPUSGULO SUBSEQUENTI ADMONITIO

Et de S. Abbonis Anglicano itinere.
(Apud Mabill., Annalium Benedictinorum lib. xliz, tom. IV, pag. 29.)

Legatio gentis Anglorum ad Floriacense monasterium directa est ad postulandum sii)i quemdam

sapientiomvirorum, qui anglicanos monachos pietate aclitteris informaret. Id vero duabusex causis acci-
disse ait Aimonius in libro de Vita sancti Abbonis : una quidem juia beatus GregoriuSy missis ad eam ffen"
tm convertendam fidei Christi prxdicaioribus,ejusdem dilectidominx Benedicti regulam observandamspecialiut
itwukavit. AMera, vero, quod vir quidam magnx nobilitatis, Oswaldus nomine^ spreto sxculo^ ad seroiendun
Christo in tmmorato Floriaco conversus est ciznobio : exquo, ob bonx vitx merilum, a rege ipsius provincix ad
Qrchiepiscopatus aisumplus gradum, Deo acpatrono suo sancto Benedicto in regione Anglica construxit mona-
tleriumf scilicet Ramesiense, quoda preedicto Oswaldo Floriacensi archiepiscopo conditum fuerat. Exillo
itaque ccenobio hi directi sunt le^ati, de quibus modo facta est mentio.

ilii Floriacum appulere, cum primum Ouboldus prefecturam iniit. Is, non tam imperiosa auctorilate

quam ienitate verborum Abbonem monachum suum, tum diaconum, perpulit ut pro ea qua pollebat

diTiDarum humanarumc[ue litterarum peritia, instruendorumilliusgentishominumprovinciam ne defu-

geret. Abbo vero, obedientiiB sibi famiiiaris intuitu, abbatis voluntati obsequitur incunctanter, rejectis

quorumdam susurronum malignis consiliis, qui abbatem suum dolomalocum transmaria velieabigere

ttlnunquam inde redire valeret, clanculum sugfferebant. Ast longe aiiter rem se habere ostendit appa-

ratttsitmeris magniQcus, quem Oiiboldus discedenti Abboni suppeditavit ; et maxime ipsius Abboois in

Galliam reditus, quem Oilboldus ipse ex Anglia post bienniumrevocavit. Inillo itinere cum ad Morinos,

quibrevissimo ab Anglis freto disparati sunt, ventum esset, per unum fere mensem, nautisob turbidum

maretr^icere cunclantibus, illic subsistere Abbo coactus est. Hic taedio tam long» defatigatus more,

moDachum quemdam, qui legatis se deducentibus proeerat. Riculeum nomine, admonet hortaturque ut

Iq commune Dominum precarentur, quo, si illi suum propositum non di^pliceret, iter fortunare digna-

retur; si vero illudnon probaret, voluntatem ad propria redeundi ipsis inspiraret. Nec mora, post

ve^pertinam synaxim, ambo ad oratiouem humi procumbunt. Votis eorumannuitpropitius Deus : nam

prifflo crepusculo diei insequentis adfuit nuntius naucleri, magna eos ad trigicienaum voce inclamans.

Conscensa mox navi, comitantibus aliis octo uavibus, cum in altum processissent, repente apparent

marsuppee, porci-pisces in tluctibus ludcntes, et balense, dorsa in modum maximorum tectorum attol-

lentes : qum omnia imminentis indicia tempestatis esse cum a nautis didicisset Abbo, mox ad solita

reeurritorationis proesidia idquc obtinuit quod petebat ; nam, orta tempestate, navis ejus cum altis

duabas eam sequentibus ilicesa ad portum periata fuit : reliquse vero sex simul cum hominibus in eis

contentis, proceilis et impulsu piscium quassata;, perierunt. Hoc signum per eum Dominus operari

dignatus est, cum ille adhuc levitce officio fungeretur. Ingressus demumin terram An^lorum, ad Rame-

sieose monasterium se contulit, cui abbas, Germanus nomine, preeerat, ex Floriacensi assumptus

CQeoobio : ibique per duos annosmoratus Abbo,quosdamejuslocimonachos imbuit scientialitterarum.

Hoc temporis spatio magnam de se opinionem vir Dei concitavit^ regni primoribus, in primis Oswaldo

etDunstano sanctissimis archiepiscopis acceptissimus,quiapud se eum retinerecertatimcontendebant.

Dum iilic moraretur, a discipulis suis de quibusdam grammaticalibus qusestiuuculis consultus episto-

iaffl rcscripsit, quee cum in editis desit, hic exhibenda est ex codice Peleteriano. Qusestiunculse Anboni

propoDuntur quassequuntur ip iius respousa. lu his laudatur Dei Patinodia, quam composuit Hilarius Picta-

veiuis episcopus^ id est canticum Te Deum taudamus, Augustino ascriptum, quod Abbo sancto Hilario tribuit.

8ANGTI ABBOmS

FLORIACENSIS ABBATIS

QU^STIONES GRAMMATICALES

(Mai Classici Auctores^ V, 329.)

MONITUM-

frodit hoc opiisculum ex codice regio Vaticano cvjus cetas ipsi auctori suppar videtur.
Profecto hn/us opusculi perbrevem partem vulgavit Mabillonius in Annalibus Bened.,
iom. /r, append.^ p. 631 ;scd quiapars multo maxima hactenwt erat inedita^ eam hic
trado.

I. Dileclissimis in Christo Angligenis fratribus, exFloriacensiccenobioejusdemPatrisveniulaABBO

niaximeque in monasterio sancti Palris Benedicti genere Francus, professioue monachus, officiodia-

^ib »chola virlulum regulariler vitam dcgentibus. conus, in essentialiter bonosalutis perpetue munus
Patrol. CXXXIX. 17

523

S. ABBONIS ABBATIS FLORIACENSIS

524

Ornnipotentia divinfle ma\jeslatis, qu® tcmpora A sicut quidam volunt, qui putant ea dcriYari a ver-

mutat et ordinat, meab ineunti setate^prout voluit
multifariam etmultis modistentari permisit,quoad
juvenilis setatis robur adversitatibus assuescerel,cui
ad cumulum virtutis tandem succresceret infortu-
nium oblataBperegrinationis. Quametsi inter totre-
ligiosse vitae viros, Deo auctore, perfero, qui me
quasi seipsos diligunt, ut ipsa rc conjicio ; non ta-
men voti impos, sine dolore recordari valeo,quod
illius mei spiritalis alumni in prfiesentiarum corpo-
rali prsesentia minime perfruor,quse aliquando per-
fruenti eratvitaipsadulcior. Nunc quia ita contigit
per obedientiam, quee melior est victimis, non so-
lum fratrum cum quibus moror imperiis deservire
gestio, verum etiam quibusque hujus insulae juxta

bis secundse conjugationis, a secunda scilicet per-
sona imperativi modi quae est producta, ut teneo^
tenes, tene, tenebrae, lateo, lateSy late^ latcbrae. Accen-
tus igitur ante penultimam nonmutatur.Siceliam
a verbis primcB conjugationis eestimantiieri, /aro,
lavas, lava, lavacrum, aratrum, ventitabrum; et a
tertia conjugatione terebrum, et si qua suut similia:
quse etiam absque uila regula, seu Graeca sint seu
Latina, eodem modo pronuntiant, ut theatrvm, fe-
retrum, pharetra, cathedra. Quorum omniiim no-
minum et reliquorum similium, si peaultimse na-
tura longoe sunt, nec etiam in metro breviari pos-
sunt. Sed teste Donato falsum est quod prsecedit ;
falsum ergo est et quod sequitur. lUa vero his si-

modulum meae parvitaLis desidero prodesse, quo- B milia qu» per syncopam perdunt unam litterara,

niam non sine divino constat moderamine gestnm
quod, sedatis fluctibus marinee tempestatis, ad id
deveni exsilii cum mira tranquillitate tam vasti
cequoris ; ubi dum quibusdam studiorum occupa-
tionibus detineor, levior sit calamitatis miseria
quam tolero, quandoquidem benevolentia eorum
cum quibus habito ad id me eompellit ut non solum
pro posse velim fraternis necessitatibussuccurrere,
scd etiam ultra vires velle. Quocircaomnium apud
Auglos,ubi ubi positorum objeclisrespondere decre-
vi, quatenus habeatis,chari8simi,aliquamonimeuta
vestri exsulis, quibus valeatis intendere- acumen
exercitatae mcntis. Nec fraudabor vos qusestionibus

semper servant, testo Martiano, in eadem syllaba
accentum quem pri us habuerant^ ut mani/>u/uj,ma-
niplus, t>enabulum,venablum. Denique de his quma
nominibus flunt, auctor est Priscianus quod nomi-
nativo primitivi aliquando ultima subtrahitur, et
additur 6m, ut possit esse mulier, muliebris, et sa-
lus, 5a/u^ri5, quodetiam nominati vum 5a/ukf pru-
tulisse veteres ostenditur hoc versu :

PhGebe saluber ades.
Unde conjicitur quod satis regulariter ejus penul-
tima producitur, dum de nominativo producto ip-
sum solum habetur. Nam syllabam naturaiiter
productam nusquam in metro correptam me le-

expediUs, quas vel tentando vel dicendo objiciunt ^ ^j^^^ memini, nisi per figuram systolen ; eicepto

quique studiosi. Guietsi ab aliquo opponatur semulo
in silvam ne ligna feras, certum tamen habeo quod
vestri ingenii sterilitas vel inopia mei non sit in-
digna convivii copia, quiH hoc modo se habeat.

2. In qusestione prima qusesitum est salubris pe-
nultima correpta, an producta dici debeat velcon-
yeniat. Quibus ego proposui quse in antiquis La-
tinse lingusB auctoribus me legisse procerlo habui,
et ne vestra memoria laberentur, etiam litteris
digessi. In primis Donatus dicit quod si in trissyl-
labis et telrasyllabis et deinceps, si penultima po-
sitione longa fuerit, ipsa acuetur, et antepenultima
gravi aecentu pronuntiabitur, ut CateUus, Metellus:

quoties vocalis ante vocalem producitur, ul t7/m<s
unius, diei, speciei ; siquidem verbalia feminini ge-
neris producta, ut supra dixi, nullomodo iuvcnie-
tis corripi eorum extrema syllaba, quoniam t ha-
bent ante rix prseteriti participii desinentis in /i«.
4. A quibus oriuntur ista verbalia, ostendam vo-
bis regulas. Exceptisquatuor participiis, quaesunt
satusj ratus, status, datus, reliqua omnia habentiaa
ante tus in prseteritoproducuntur, utflma/w,unde

amator, amatrix.

Inveniuntur producta participia, quse habent e
ante tas, ut r^censetus. Unde Prudentius in passio-
ne Hypoliti martyris :

ita tamen si positione longa, non ex mutaetliqui-

da fuerit ; nam mutabit accentum, ut latebrx tene- j) Cumque recensetis comtaret partibus ille.

brcr.

Quo loco inoluit quia si cijyuslibet partis penul-
tima syllaba desinat in correpta vocali, quse exci-
piatur a duobus consonantibus, quarum sit prior
muta et sequens liquida sit, nunquam illaparstri-
syllabavel tetrasyllaba acuetur in penultima, sed
mutato accentu potius in antepenuUima,licct in mc-
dioutrumque fieri liceat, prout fuerit poctm volun-
tas. Nam si sint verbalia feminioi generis, vel alia
quceque naturaliter producta, proptcr mutam etli-
quidam breviari non possunt ullo modo ; hoc enim
significat conditio apposita,si talissyilabapositione
longasit, acccntum iu antepcnultima mutari.

i).Sed naturaexcmplorumponullimrclongte sunt,

Si vero i ante/M^habuerit, ubique penultimacor-
ripitur, nisi veniat a verbis quartse coDJugationis,ut
domOf domas, domitus; moneo, mones, monitus ; an-
dio, audis, auditus ; condo, condis, conditus : unde
masculina domitor, monitor, auditor, condttor. Ex
his feminina domitrix, monitrixy auditrix, condi'
/rw:.Producunturin tcrliaconjugatione oblitus,quX'
situs, tritus,petitus vicupitus, et quaj ex hiscompo-
nunlur. Notandum tamen quod oblitusy si a verbo
componitur quod csl /mo, corripitur. El in quarlii
tanlum corripiuntur duo, queo siniul et co, el quK
ex his componuutur, ut eo, itm ; exeo, exitus, ex
quibusverbalin nnn leori. Denique si u ante/uiba-
bueril idem pnL'leritutn, tuuo cjusdcui priclerili

m

QUifiSTIONES GRAMMATICALES.

m

penullimaetbrevis, siaverborwocompositumfue- j^ De eo qnod e st rarf/co, sciendum est quod sicut

rit; ut emOy erutus ; ohruOy obruUis. In reliquis pro-

ducitur, ut tnc^/o, indutus; exuOy exutus ; adjuvo,

adjutus, unde adjutoreladjutrix.QvLod si o anic tus

exstiterit, semper erit longa, ut moteo motus; foveo,

fotus; lacOy lotus, quod et lautus facit. Tandcm cx

hujusmodi regulis scire poteslis quod naturaliter

productas syllabas penultimas propter mutam et

liquidam nulla necessitas metri corripit, cum om-

aes taJes naturaliter corrept® produci possint.

Quapropter Donati velPrisciani potius regulis dare

operam suadeo, quamaudacibus juniorum inventis

« improviso, et dicere in prosa penultima correp-

ta, candetabrumy detubrum, aratrum, lavacrum et s^

qua sunt similia, prseler illa quse cxcepla sunt> et

fiunt verba ex obliquo casu nominis nculri gene-
ris, ut 7mmu^t munerisy munerOy muneras, et decus^
decorisy decoro, decoras ; unde Flaccus :

Ac h*ine nummatum deccrat suadela VoDusque.
sic etiam index, indicis, indico, indicas; fornix, for-
nicis; fornico, fornicar; comix, comicis; cornico, cor^
nicar; unde Persius :

Nescio quid tecum grave cornicarls inepte ;
et radix, radicis; radico, radicas : unde est illud :
Radicet attis sensibus.

Est enimdimeteriambicus,qui in Ambrosianis(48)
primo loco scmper iambo vel spondfpo cst contentus.
Ut veropenultiraa corripi puletur, Phoca? auctoritas

uoum nomon octoher, ut post modum queatis pro- 3 compulit, qui ipsum nomen inter correpta excipit,

ducere metri necessitate.

5. De nomiue quod est mulier requisistis quo
acceDtu ejus genitivus debeat pronunliari. De quo
sciendum est quia, quamvis ej us pen ul ti ma brevis si t,
euphoniaecausasoletacui, sicutet verbacd^/Vino, ca-
lefacis, Cum enim omne nomeu dissyllabum et dein'
ceps in er desinens brevietur, si genitivus ejus su-
pra duas syllabas excreverit, semper penultimam
corripit, nisi positio adsit, aut penultiraa nominativi
Daturaliter producta sit, ut October, saluher, eque-
ster,

De pronomine quoque, utquibusdamplacet,quod
est aiter, alteriusy cum sequatur regulam pronomi-

licet producta ubiquc inveniri possit, ut Virgilius
Aut Ida in magna radicihus eruta pinus.

Ilorum namquequatuorquoi protuIi,duopenuItima
genitivam corripiunt, id est index el fornix ; duo
producunt, id est cornix et radix. Relego et allego^
notatc quodsiaverbo primae conjugationisponantur
semper penultima producitur; sin a tertia coi\ju-
galione gaudct correptione (i9) unde est, culpam re-
leget lubricam. Est quoque hic dinieter iambicus.
Nam lego, legas, quod est legationc fungor, unde le-
gatus, missus, longam babet ie, lego vero, iegis, in
quacunque alia significationc correptam, sicut et
%o, iigas, unde religatusy id est itcrum viuclus.

num in ius desinentium, qu» in prosapenullimam Quoraodopronuntiandum sitm5//(7o,Virgilius ostcn-
producunt, hoc solum excipitur, propterea quod '-' ^y^ \^ y .

soium duas syllabas plushabetin gcnitivo quamin
oominativo. In quinta quoque decUnatione unius
genitivitrisyllabipenultimamcorripi in prosasciatis
yA-lides, fidei; quia non habet i ante e, sicut habent
Kliqnalrisyllabagenilivorum deciinationis quintse.
6. Verba quoque proposita, quae sunt irrilo, asse-
reroy perseverOy radico, el ex eo compositum era-
dico; reiego et aUego, instigoei suhrepo, notate sem-
per penultimis productis. De eo quidem quod est
inito Virgilius sic ait in x :

Irritatqub virum telis et voce lacessit.
licet quidam vitiose scriptum legant irritat atque
tirum teiisy quod nullo modo posse fieri, ordo prae-
po:itiTae conjuaclionis ostendit. Et idem Virgilius j^ Horatius :
ia ir :

lilafB terra parens tra irritata de rum.
Xec Tos turbet quod irritus, irrita, irritum penulti-
ma correpUi dicimus, ut idem Virgilius in v ;

Ante locum et variis assultibus irricus urget.
Wem in X :

Irrita deflexit partim striogentia corpcs.
Quoi assevero ditrocha?us sit, sicut et jtersevcro, ex
Domiuca^nosi?ilur,quod est seceru^, ex quotractum
^iJetur. Est enim seoerus amphibrachys, teste Pru-
'K-ntio in Psvchomachia :

Front« sevenjs aUhuc, et multo fuiiere ant>eius.

lustigant studiis, resonat clamoribus aether.
Eodem modo investigo, castigo, inspico.Suhrepo quo-
que, si a verbo quod est repo componitur, produ-
ctione ketatur, sin a rapio, corripitur; et illudpne-
teritum subrepsi, istud facit subripui,

7. Eiaro, denoto, penultimas corripiunt, ut Vir-
gilius in primo Georgicon :

Nuilus ara, sere nudus,
Et Horatius :

Paterna rura bobus exarat suis ;
qui versus trimeter est iambicus totus solis iambis
composilus. Dcmeto,dernoror, penultimiscorreptis.

Acci Jit ut quidam testes caudamque Balacvm.
Demeteret ferro.

"t^^jHj-mnis scilicet.

Virgilius in x :

Turne sed infolii Teucros quid demoror armiti,
Dc eo quod cst exlialo Lucanus in quarto :

Eihalat nebulas quidquid concrescere primus.
Et de eo quod est mano Virgilius in 111 :

Tum gelidus toto manabat corpore sudor.

De eo etiam quod est infidus et gctuhis, Lucanus
in IV :

Intidusque uovis ducibus diblusque priorl,
(49) Cod. productionc.

527

Et:

Inculto Getulus eqnus.

Liffidit, discidit, si a findo vel scindo composila

sunt, penullimam corripiunt. Horatius :

Dimdit urbium

Portas vir Macedo, et subruit ffimulos.

Est enim diffidit urbium choriambus cum pyrrhi-
chio; deinde sequitur versus nsclepiadeus. Idem
Uoratius glyconico versu :
Nequidquam Deus abscidit.
8. Nec vos latet quod omnia praeterita participii
desinentia in 5t«penultiraamproducunt,acaverbis
secundeeet lertiffi conjugationisveniunt;exquorum
secunda persona prffisentis temporis agnosci poterit
ej usdem participii penultima natura an positione sit

S. ABBONIS ABBATIS FL0R1AC£NSIS m

A guatur pulsusin labroram agitatione, adsonum ( et
d satis parvam differentiam faciat, dum resilit a
dentibus summitas linguae, sicque fll ut etiam per
se positffi inveniri possiut, quandoquidem dicimus
quing enti ]^ro quincenti,eiactus pro a^^ujr, etscriptus
pro scribtuSf et attinet pro adtinetf et id genus pla-
rima.

10. Gonstat igitur ex his quae dicta sunt e eig
pene eequaliter pronuntiari ,sequente qualibel Tocali.
Sed tribus vocalibus, id est a, o, u, eas sequentibus,
omnibus fermenotum est quod sonant in faucibus.
Gum vero c litteram sequuntur in eadem sjUaba e
vel if trifariam solet pronuntiari, etnunc quidem at
fcrevideatursonare ^,maiime s prfficedente, ut sus-
cipio^ suscepi, suscepit; nunc autem cum quodam
sibilo, ac si s illi hffireat, ut cujus, cctpit: quodma-

longa, quoniam nisi in illus secundffi personffi pe- g gjg g^igt flgpj ^yA t profertur sono« iu principiosyl

nultima positio sit, in prffifato parlicipio nunquam
erit; exceptis sedeo^ fodio, quatio, patior, pateo, ca-
reOf maneo et cedo, quod est locum do, et quffi ex
his componuntur.Etpositione producuntur mordeOy
inorsus, findo, fissus; natura vero, ccedo, ccssus, fido,
fisus, et alia plurima, quffi idcirco proposui ut non
Bolum scripto, sed etiamsono distinguatis,^umet
fissum, ccssum et cessum, ferum et ferrum, pyrum el
Pyrrhum, et si qua sunt similia; quia fortius sonat
omnis consonans in medio unius partis repetita,
quam cum est sola. S autem qu» in media parte
simplici nunquam flnit sjUabam consonante sequen-
te(sicutnec enec/>, nisi cum ipsffise prfficedunt,) tam

labffi, ut Isetitia, justitia, Denique qui tertium mo-
dum addunt sono quffi vel qui, easdem syllabas
pronuntiari decernunt, et susquipio pro suscipio, et
susquepit pro suscepit, et quivis^vo civts; quodquam
frivolum constet, omuibus vera sapientibus liquet.
Gur enim scriptitant Latini sequor, sequeris vel
sequere, sequitur; et non secor, seceris, vel secere, se-
citur, cum ab eo sit secutus ? et qui^ cujus, vel qute,
cujuSy mutatis primis litteris nominativi et genitivi,
si, ut isti garriunt, ce et ci sonum habent que et
gut,maxime cum eidem litterffi simillimapdistingua-
tur vocalium mutatione? Siquidem vinco, vmct,
vince, vincam, mutato cum vocalibus sono dicimus,

levisonoubiquesolaexprimiturulapudGrfficos,dU- ^quemadmodum et lego, iegi, lege, legam. QnoA fl^

. VX •• * K* ^^ m^ A ,1,1, ^ — - * _ t ,

ctore Prisciano,pro ea aspiratio nonnunquam scn-
batur, ISl*i«« pro semis, f? pro sex, lirri pro septem.
Inter duas etiam partes cum s prfficedit, ut Deus
summus, ne nimius sibilus sit,prior s sonum perdit,
quffieteolocisequentevocaliinterdumsynalcepham

facit. Yirgilius in xii :

Int«r ie coiise viros, et deceroere ferro.

E contra illa canina litera r semper aspere sonat,
nisi cum in media parte orationis post vocalem
inchoat syllabam.

9. De mutis, qu» quamlibetsyllabam velpartem
cijgusque linguffi possunt terminare, dicendum est
i n commune quod satis j uste agunt qui ipsis eumdem

post g idem quis fecerit, proponimus unde sit
imperitia notabilis; et stultuui est dicere pingue
propinge, et lingue pro iinge, et ut Scrvioplacetin
IX iEneidos, tmguepro unge, unde et ungentum sine
u dicit esse cum^; sicut et q tunc tantum pinguem
sonum habeat,si ei v aute alteram vocalem adhffireat,
qua amissa,^ quidem permanet, sed q manerenoa
vaiet ; quin iu c transit, statim ut u ante aiteram
vocalem perdiderit, ut sequor, secutus,

1 1 . Denique quoniam omnes consonantes,et prx-
cipuemutffi, velutexamine corpus jacent,quousque
illas singulffi vocalium pro suo nutuanimandomu-
vent, certum est quod nonnunquam Romani super-

sonum in finepartium tribuunt, quem dum semet- D iluas litteras judicent, quffi hoc motu carenl, ut h,

ipsas prfficedunt, primffi habere possunt, ut Obbaob,
Job, occidit, hsec, iUac^ addo, ad, illud, agger, Agag,
merop, attinet, amat, docet. Sed t in eadem syllaba,
prfficedente consonante, sonat expresse ut fest, est,
et nonunquam sine consonante causa differentiffi,
maximc dum sequitur vocalis in altera parte oratio-
nis. Nos quia humanus spiritus tres earum sine as-
pirationeleves, cum aspiratione asperasfacit,idest
Ct p, t, quarum medium obtinent tres reliquffi ipsa-
rum mediaram voces in dictionibus positaruni,ex-
primimus sono levium, dum in finibuspartiura sunt.
Nec mirum, cum iuterhasel illas tantasitvicinitas,
nt ad sonum c ct ^ propc eodcm modo collidatur
palato plectrum linguffi, ad sonum j)^ 6 vix distin-

k, q. Sed k ei q figura et nomine a c discrepanl,
cum sono vocis per a et u conveniant, h vero tao-
tum metro utiHs,semperabsqneulio sonovocalibus
prffiponimus, ubi ascribenda videlur ; et consonan.
tibus, quibus apponenda est,postpoDitur, ub abin-
teriore spiritu piuguiorproGciscatur. Estaotemuna
scmivocalis r ; rautffi tres, quibus aspiratur, ut di-
ctum est; de quarum omnium soiio nemodubitat,
nisi fortassis tuuc quando inter c et c, vel i, inlcr-
pouitur nota ai^pirationis, wiCheretu ci parrochiti,
De qua rc sciendum quia ut iu Laliiiis exeniplaribus
discimus, no^lri interpretes si qua Graeca Latiuis
admiscucrunt, <[nnf»ppr A;Gra»ce scripla ?ua liltora^
exprimcrent, cum scriplura soniim inulaverejuxla

m

QUi£STlONES GRAMATlCALeS.

530

proprietalcm ulriusque linguro, utKupoc,Cyru^,xoi- A labam scrvaro ▼el perderc ; nosiamen quid magis
wv, cixna, «jpo^, unde pnmicerius. Nec mirum, cum
mutetur ^ih^ et dictatur Deiis, Similiter 7:op<p'jpioc,
purpureus, Quando verocApro x*sicut eipk pro4>«

in usu bit debemus perspicere. Horatius :
Spectatum (52) meritii diram qui cootttdit bydram.

et /A pro 9 inaliquibus dictionibusscribuntnestri,
certum est quod illae dictiones Latinee non sint, et
idcirco illas proferimusGriecarum litterarumsonis,
licetqoidamfigurarum similitudine deceptipronun-
tient X pro x> et dicant arxe pro eo quod est ipxv),
et maxctra pro (xaxa\pa.QuaproptercumGreece scri-
bitur Xijpijos, ita profertur ac si scriberntur Kereas
et i:apoix\a quasi parrxchia ; quem tamen sonum
mutat sigma, si pro illa sit x posita ut ^xW^ > quam
vim et apud Laiinos servat s, apud quos ti semper
eauntiatur sono ci, (50) si post illaminalterasyllaba

H. Quia de verbis requisistis, quse sunifulgeoy
mulceo, ferveOf strideOy oleo^ tueor^ coniveo, sedeo,
pendeo, cieo, frendeo, degeo, excelleOj tergeOy cum
apud poetassecundffiet tertiie coi^jugationis legan-
tur,quam earumcoiyugationum in prosa magis te-
nereconveniat; vosscire volo quiaviii,priuspropo-
siia coujugationis secundfie regulam servant inpre-
senti,reliqua deinde conjugationis terti8e,exceptis
rteo et/)em/eo, qaorum primum, vel simplex vel
compositum, nunc est conjugationis secund8e,nunc
quartae, quod ostendunt passivi prseterita,quorum

sequatur vocalis, nisi ipsa s prfficesserit, ut lectio^ B penultima est correpta vel producta. Pendeo vero

quxstio^ testium^ legentium; quam etiam s duplica-
bant antiqui pro litiera z, quae ubicunquein extre-
masjllaba dictionisponitur,ejuspenuitima in prosa
producitur, cum in metro communis babeatur.

i2. De littera g scitote quia si non sequetur u,
propter dipbthongum nonimpinguatur, ut lagcma^
tragasdia* Sed aspirationes bene vos,AngIi,pervidere
potestis; Labentsonum vestre litterffi, et qui pro
0 frequentius b scribitis, sicut pro digammaie efler-
tis /. Ante consonantcm quoque in eadem syllaba
par sestf pro pars est, et feli xes pro felix es. Pupu-
git el tutudit in penultimis corripi non ignoretis.A
tuniOy tunsusiw compositione perdit », obtusus etre-

simplex a sutpendendo^ ebt secunds, et a solvendo^
teriifle:quamvis compositum in prosa nunquam di-
catur secundse, sicut nec a sedeo tertise, nisi tantum
considoy Et notandum quod sedeOy vel simplex vel
compositum, sub tertia conjugationegaudetpenul-
tima in s desinente producta, ut sido.

15. De primaquoque et secuuda persona pluraJi
prffiteriti perfecti, et futuri conjunctivi modi, quas
si bene memini semel tantum in metro, et hoc in
Yirgilio legi, hanc regulam esse sciatis quod,exce<-
pto iemporepreesentiindicativimodi quartie coqju-
gationis, et secunda persona pluraliprffiteritiejus-

dem modi^ in omni modo vel conjugatione t ante
ftaMj,sicul el nanciscor, nactus : dUsero quoque per- extremam liiteram in secunda persona singulari,et
dit s in prffiterito, disertus. Horaiius : ^ «nlo nnviMimam svllahamnrimffi vel secundffioer-

pnetenU

Fecundi calices quem non facere diserium,

Qood a cedo ita scribaiur prffiteriium, quomodo et
a cadOf yidelicet cecidi^ auctor est Priscianus, qui
docet quodomnia verba quffi crescunt in prffiieriiis
semper repetunt non solum primam consonantcm
sed eliam primam vocalem prime syllabffi.

13. Tandem dicendum est quod viiando cavenda
est collisio quffi solet fleri vel pronuntiatione vel
scripto ui ye (51)... t tcj, pro eo quod est venit
prffisentis lemporis tam in primaquamin secunda
syllaba prffiteriti, nisi illa prima vocalis prffiseniis
temporis sit a, ut tendo, telendi ; posco^ poposci^

anie novissimam syllabamprimffi vel secundffiper-
sonffi pluralis, ubique brevb sit,nisi tantum sis^ si-
muSf sitiSj velis^ velimus^ velitis, Nec mirum, cum
omnia verba in eisdem locis a vel e habentia longa
sint,prffiter unum quod, sive simplex sive compo-
situm sit, da ante penultimam ubique corripit, ut
damus, circumdamus ; et aliud quod est eSy ei ex eo
composita, in secunda persona breve est. Nos ia-
men regulam ob id in prffifatis temporibus con-
junctivi floccipendimus^quia in meirosemel inven-
tam Tervius per systolam tradit legendam. Meam
denique reprehensionem non pudei vobis exponere
qui cum aliquando cuidam fratrum vestrati, pre-

tundo, /M/wnrft ; exceptis pello, popuU ; jgoonrfeo, D ^erenUexlibrismoralihusmymtcoAfonto, assensum

spopondi ; nam si littera a sit in prffisenti, semper
prima syllaba prffiteriti in c desinit ; secunda vero
modo in e productam, modo in % correptam, ut
fallo, fefelU ; parcOy peperci ; tango^ tetigi , cano,
eecini. Secundum analogiam cedo cecidi facere de-
boit, sed majorum auctoritaie tanium penultima
diphthongus mutaiur inproductamt, manente pri-
oresyllabacorrepta,quffi aniecrevit^sicutin omnibus
ejusmodi preteritis : dequibusin commune specu-
Jandum esi, quod si componantur pro voluntate
scriptorum,inveniuntur eadem antecre?centem syl-

prffibuissem, sannam passus reiicui.Sed tamen ille
si animadvertisset iu eodem libro genitivum myrmt-
coleontis, non negaretnomenappellativum desinere
in on, ciyusgenitivus etiamsimplicismorcGrfficof
assumit, ut leon^ leontis.

16. Hffic in on terminantia Crffica, quffi apud illos
penultiam genitiri producunt et corripiunt, ali-
quando more Latinorum nominum apud nosin o de
sinunt; etiunc eamdemlitteramservando, inobli-
quis casibus producunt ; quam, nisi sequeretur et
corriperent, si a nominativo in on terminante ve-

(50)Hinc promiscua scriptura o/tum, ocium ; vt- codicis membranam.
/iicm, vicium, etc, < (52] God. spe ratum*

(31) Verba aliquot perierunt propter abscisam

o31

S. ABBOMS ABBATIS FL0R1A6ENS1S

1)32

nirent, ut 5/mo/iet5/mo,5iV/on et^fV/o.Virg-ilius in A 18. Solct qujnstio ficri in libro Macabaeorum

primo :

SiJoniam puer ire parat mea maxima cura.
Idcm in ix :

Cratera antiquum qnem dat Siclonia Dido.
Crctcray stntera, panthern^ scu Gncco scu latine
declinentur, penultimas productas invcnio, vc'uti
in superiore versu Virgili. Accusativus Grfficus
tertisc dcclinationis frcqucnter dcsinit in a : aera^
xthera. Similiter, auctorc Prisciano, omniaGra^ca
in a desinentia, et diphthongo antccedcnte, si ad
Latinam declinationcm inflcctantur, mittunt eam-
dem diphthongum et in ei vcl in i productas, Cal-
liopeia^ Calliopea ; eomfpdeia^ commlia. Sed cum in
mctro Vcorripiatur, inprosatamen naturalcm scr-

quffi constructiosit, et merninerit testamenti suiquod

locutus cst ad Abrahamf IsaaCy et Jacob servontm

suonon fidclium; qusisi dicere debuisset, ad A6ra-

ham etcselcros suos fideles servos. Scd dicimus qund

zciigma esl, ut sit, meminerit testamenti sui qutyd

hcutus esty et caetera; et, memincrit servorum suo-

rum fidelium. llla ctiam constructio et sermonem

quem audilisnon est meus, similis est, urbem qum

statuo vestra est ; lectioncmque quam audistis voli<

prodest. Qua? licet solcecismo sit notabilis, hypalla-

gem tamen figuram cxigit; ut illud :

Ca^sarie caput ille DiKer, Pie, talia dicta,
Cui relcgeudo [daceDt quos facit ille modos.

^9. Comparationum gradum dicunt grammatici

vatacccntum,exccpto uno nomine Alexandria.qnod B scrvire semper ablalivo casui ; sed in opusculis Au

et Alexandrea facit, undc produclapenultima dici-
mus psalmodia, ynelodia, ut sallem ex hoc Grocca
esse inlelligantur. Mctri causa tamcn brcvia sunt,
Horatius in poetica :

Effutire leves iudigna tragoedia versus
Eadem dicta sint de his et similibus, spondoius,
Matthaus, ptatea, Nicwa, quae non esse Latina
monstrat pronunliatio ipsa. Extra hanc rcgulam
sunt ecclesia, neomenia, et si qua sunt similia. Si-
mili niodo Heliodorus, Polydorus. Virgilius in iii :

Fas omDe abrupit, Polydorum oblruocat et auro,
Juvcualis :

Tonsoris Licini (53) damno rapit Heliodorus,

gustini legiquod si rcbus propositiseumdemcasum
comparativus junxcrit, extra ipsas res erit quod
idem gradus intulerit, ut puta sint tres docti : si
requiris quiseis doctior sit, quarlum procul dubio
tibi reddicupis; sin per genitivum quis eorumsit
doctior investigas, unum ex his tribus doctiorem
scire dcsideras. Quocirca, ut idem doclor ait, cum
nominentur tres virtutes, fides, spes, charitas, me-
liusest dicere neutraliter, major horum quamma;or
his est charitas, ut non quartum aliquidintroducas,
sed in rebus propositis quid majus sit secernas.
Unde Martianus in Philoiogiae Nuptiis, major fiHo-
rum Prognaes, inquit.

o- 1 r. n j n ' 1 i ^ In DEi PALiNoniA,quam composuit Hilafius Picla-
Sic et reliqua Pandorus, Gassiodorus. In nr vero ^ . . '^ . ^ , . .,
, w ... . ,1^ „. .__. ti vensis episcopus, non juxtaquorumdamimperuo-

rum errorum suscepistis, sed potius sM5ce/)(Mru5 le-

propriam penultimam genitivi habent corrcplam.
ut Castor, Castoris, Nicanor, Nicanorus.

17. Dceoquod csi bos, scitote quod dativus et
ablativus plurales tertiaj declinationis formanlur a
gcnitivo suo singulari, inlcrposila bu, ul pater^pa-
tribus ) simWiler, bos, bovis bovibus, cujus prima
syllababrevis dumsyncopam patitur,prolongatur.
Virgilius :

Ille meas errare boves.
Horatius Saphico versii, cujus sceundo loco est
spondaeus :

Qusequo vosbobus veueratur albis.
Putatur tamen mutareo in ?(, dum producitur, et

gendum est : Tu ad liberandumsusceptwrus hominem
Futurus cnim participii activi,cumejusiemsignili-
cationis verbo junctus,suggeritconsequentiam cu-
jusdam competentis ordinis conditionaliter, ul
vix possibilcsit alterum fieri, nisi allerura prceces-
serit. Ut, VisitaturusfratresAngeUcos,Os.yarchiepi'
scopum, non horrui maris periculum, etc.

20» (54) Sicut lustrum dicebatur spatiom quin-
que annorum, quolustrabatur urbs, etab omnibus
gentibus solvebatur Iributum, ita etiam oljmpias
dicitur spatium quatuor annorum, quod inventum
temporibus Oziffi sacerdotis exigebat, ut hoc spatio

hinc buculam et bucolica carmiua per u productam peracto solvercnt ludos Jovi olympico. Unde et
scribcnda. Os, ossis, el ossum, ossi, dccliuaverunt ^ Domiuusferturcentesimanonagesimatertiaolym-

piade natus ; et in libro De laude virginum ducen-

auliqui, et ideo ut sitdiirerentia singularis et plu-
ralis nunieri, pcr duo u scribunt moderni. Nec
rairum cum Virgilius sula causa metri dixcrit in
VIII :

AlituumpfcudumqMP •jf^uiiP sopor allus ha'»ebat.
Ncc hoc reocdal a vcstra nioinoria quod nuniiua
trisyllaba et deinccps, quoruiu cxLremrc syllahfc
incipiunt ab n. pciuillimam ha1)eant longain a,
vcl u, termin:ilain, ut Gargnnus, tvluunus, terrenus.
Excipiuntur lautiim saganf.i, In.jana, orphamis, Sa-
tamon.

{i).']) Xotcnius cgrcgiam lectionem L/cm/, pro spu-
ria et absurdc«. tantum qua; ol)repsit in ed. Juvcn,
sat yi,372.

tesimasexagesimaseptima olympiade fuisse Diocle-
tianum novimus persecutorem Ghristianoruro. A
prima enim olympiade quidquid factum dicitur per
quaternarium multiplicata, numeri summa mani-
festatur, sicut in chronicisdicitur.

21. In fide quoque catholica quam assertor vcri-
tatis cdidit Athanasius, post multas persecutiones
repcrlus peromnia orthodoxus, unus versiculus ita
Icgendus cst : Spiritus sanctus a Patre et Filio non
fuctus, nec creatus, nec genitus, scd procedensy

(iii-) llic articulus 20, quomodo ad qusestiones
grammaticales pertineat, dou video.

333

QUifiSTIONES GRAMMATIGALES.

o3t

Jicet multi pro simplicitate intellectussuiconentur A gaudet; qui Trinitatis suro asscrtor cxstitit, dum

abradere id quod est nec genituSf propterea quod
apud alios catholicos ssepe legitur Spiritus sanetus
nec genitas, sed procedens, licet mulli nec ingenitus,
sed tmtum procedens, Qui correctores si recurrerent
ad interiorem logicse considerationera, profecto
perviderentin utraqueassertionestabilem (ideifir-
milatem. Habet sane eadem fides in divinitate Tri-
nilatis quod alia sit persona Patris, alia Filii, alia
Spiritussancti,quasproprietaiibusinformantcalho-
lici, non diversas temporibus aut lucis. Nam quod
Paler non est factus nec creatus, commune est ei
cam Filio et Spiritu sancto; quod vero non est geni-
(05, commune est cum Spiritu sancto, sed non cum
Filio; quod autem Filius est genitus, differt ab eo

omnia in numcro, mensura et pondere constituit.
Et ideo Trinitatis quodam modo diifercnliam per
trium imparium se, paribus intermissis, sequen-
tium censeo naluramdiscutiendam;quorum primus
sit quinarius, secundus septenarius, tertius nove-
iiarius, inler quos duo intermissi signant duplicem
naturam unius Jcsu Ghristi, quoniam ille vi ex
primo impari duplicato perfectus existit : hic ix
vero ex primo pari quadruplicalo diminutionem
recipit sub ostensione cubics quantitatis, utperfe-
ctum Deum innuant paulo minus minoratum ab
angelis sub formaservi.Gum itaque infra denarium,
excepto septenario, omnes numeri aut gignant,aut
gignantur, horum prescriptorum imparium pri-

Pater et Spiritus. Gum ergo Pater sit ingenitus, B mus gignit, sed non gignitur; secundus necgignit,

Filius genitus, Spiritusvero sanctus nec genitus nec
ingeoilus, constat quia nec Pater, nec Filius qui
nentram earum personarum differentiam sortitur.
SedsiSpiritus sanctus non est genitus, ait aliquis,
procul dubio est ingenitus. Quod nonitaesse,cum
Ahstotelis sententia reclamat locutioconsueta, qua
nospatimur etiam ab inimicis, levius non esse sa-
pieotes, quam insipientes, dici ; et nou esse justos
potius quaoi injuslosy cum palam omnibus causa
humilitatis id ipsum profiteatur. Quis enim aigro-
tos, cum sciat se non esse sanum, patienleraudiat
se eise insanum?Sic fit ut qucedam absque priva-
tiooenegata^ vcra sint; quffi privatorie affirmata.

nec gignitur ; tertius autem gignitur, sed non gi-
gnit : quorum singuli quibus conveniaut personis
nemo dubitat fidelisy maxime cum gentium philo-
sophi propter supradictam causam septenarium
Minervseattribuerint, etnosilli sapienti8e,quam nu-
merando constat, nunquam siraplicem nou esse.

23. Sed quia de his, ut mihi . visum est, satis
disserui in libellulo qucm precibus fratrum coac-
tus De numero, mensura et pondere, olim cdii
super calculum Yictorii (55), idcirco hic plura di-
cere supersedi, ne prolixitas charitativse epistoloe
fastidium ingereret lectoris ignaviffi.

Unde quodam compendio evisccratis objecta-

veraesse nou possint; quibus tamcn privatOFiis si q rum quffistionum intimis, quas vestra fratornitas

byperbatice superveniat negatio, restituit ea veri-
tati aliquando. Nam dum diciturde quolibet, Non
estsanus, addubitat aliquis utrum iusanus velit
inteiligi ; id enim possibile est consequi,et idcireo,
& dicente aecessario subjungitur quia nec sanus est
nec iosanus. Similiter ergo dum dico Spiritum
sanctum non esse genitum, quautum ad veritatem
soffirit ; sed ad ansam calumniae solvendam profi-
cit, si uec genitum, nec ingenitum esse tractatus
patefecerii : siquidem privatio exigit negationem ;
negatio vero privationem necessario nomine, quia
Qon omne quod non videt cfficum est, cum omne
qaod cfficum est non videat : et non omne quod
jastumnon estinjustumest, cumomnequod injus-
tttffl est, aecessario constet quod justum non est.

perlegendo discu^iat, discutiendo perlegat, termi-
num his imponere decrevi,maxime quia disputaa-
do perveni ad eum qui est initium et finis. Valete j

Addit Mabillonius.

0 Ramesiga cohors, amplis quie claudere stagnis,

Purior obryzo niteris esse Deo.
Vasta palus, piscosa nimis, sua dyndima pandit.

Ut nova sint eremi claustra reperta tibi.
Nam qua corviferse consurgit proditor hjdrae,

Insula siivoso gurgite pulchra nitet.
£t qua splendentis se mergunt lora bootis,

Pons est inde suis pervius Angligenis.
Qua Gynosura poli fixum regit undique gjrum

Anguillosa palus nescit habere modum.
Unde refert umbras vaga lux Phoebea sinistras

22. Denique cum talia plurima suppetant argu-
meata, satis sit ostendisse in numeris, quorum ^ Terra patct, nuUo continuata vadu.
doctrinalis senteutia multiplicitersuggerit rationes Huc me forte dedi ignotis ignotus alumnis,
phTsicas.GonstatnimirumquianumeroDeusimpare Quos, Benedicte Pater, jure tuere paras.

^55) Prolizum est nequo adbuc vul^atum hoc
Abbonis opus, quod ego quidem inantiquocodice
|ego,ct aliquando editurus sum. Perbonaminterim
in 60 legendo hausinotitiam, quod nempe Abbo et
Vir^tlium grammaticum, a me nunc vulgatum (a),
prs manibus habebat, et quod ejusdem patriam
lolosam esse sciebat, nobisque insciis gratissime
P^fecit.Sic enim Abbo : scripulus appenditur xvu

(o; Giassici auctoresy V, init,

granis lentis, licet Virgilics Tolosanus in suis opus-
culis asserat pensari xvii, granis hordei, annumerans
tria grana singulis siliquis. Quod autem supradic-
tum tcstimonium in edilis a me Virgilii epistolis
grammaticalibus non occurrat, nil mirum, nam-
queet alia exstitisse Virgilii scriptade re grammati-
ca scimus.

m

S. ABBONIS ABBATIS f^LORIAGENSiS

SS(

SANGTI ABBONIS

EPITOME

DE XCI ROMANORUM PONTIFIGUM YITI8

E libro de vilis Romanorum pontificmji qui Anastasio Bibliothecario tribuiiur desumpta

et nuncprimum ex vetusto ms. cod, in lucem vindicata,

Ex cditione cui titulus : Anastasii S. R. E. Bihliothecarli Historia de Vitis Romunorum pontificum a B.
Petro apostolo usque ad Nicolaum 7, nujiquam hactenus typis excusa ; deinde Vita Hadriam U et Sttpham
V/, auctore GuUlelmo Bihliothecario ; ex Bihliotheca Marci Velseri Augustanx R, P. iU, viri, Accessere
varix lectioneSy etc. — Data est editio Moguntise anno 1002 in typographeio Joannis Albini.)

EXGERPTUM

De gestis Romanorum pontiflcum ex tibello, qui continei gesta Romanorum pontificam
quse de singulis eorum suo ordine utilia posterisjudicavitAlbo (^'c) Floriac [^(uum

erat in m^. Monacbi, r^^abbatis] breviter ac utiliter decerpsit, secutus yeritatem Damasi
Romanse Ecclesiae Pontificis, qui eumdem libellum scripsit rogatu HyeronimidiYinslegis
interpretis.

I.

Beatus Petrds, princeps Apostolorum, Antio-
chenus, filius Joannis, provinciae Galiles, vico
Bethsaida, frater Andrese, primum tenuit cathe-
dram Episcopatus in Antiochia annis 7. et post in
urbe Roma annis 25. mensibus 2. diebus 3. Hic
ordinavit tres Episcopos, Linum, Gletum et Gle-
mentem. exquibus, Linuset Gletus prffisentialiter
omne ministerium sacerdotale in urbe Roma po-
pulo supervenienti exhibuerunt, dum ip»e Petrus
orationi et prffidicationi vacaret. Glementi vero
cathedram, vel Ecclcsiam omnem disponendam
commisit. Posl hsec martyrio cum Paulo corona-
tur post passionem Domini, anno 38. et sepultus
•st via Aurelia in templo Apollinis juxta locum
ubi crucifixus est^ in Vaticano, 3 Kaleud. Julii.

n.

LiNUs, natione Italus, regionis Tusciffi, patre
Herculano, seditannis li. mcnsibus3. diebus 12.
£t constiluit ut mulier in ecclesiam velato capite
introiret; martjrioque coronatus sepultus est
juxta corpusB. Petri in Vaticano, sub die 9. Ka-
lend. Octobr.

in.

Gletus, natione Romanus, de regione vici pa-
tritii, patre iEmiliano, sedit annis 12. mense i.
diebus II. Martyrioque coronatus, sepHltus est
juxta corpus B. Petri, 6. Kalend. Maias. £t cessa-
Yit Episcopatus dicbus 30.

A IV.

Glemens, natione Romanus, de regione Gffilio
monte, ex patre Fauslino sedit annis, 9. mens. 2.
diebiis 10. Et fecit duas epistolas, quiB Gatholice
nominantur. Hic dum nonnuUos libros zelo fidei
Ghristianffi religionis adscriberet, exsilio relegatos
est, martyrioque coronatus, sepultusque in Gm-
cia, 8. Kalend. Decemb. et cessavit Episcopalus
dies 21 .

V.

Anagletus^ natione Graecus, de Athenis, ex pa-
tre Antiocho^ sedit annb 9. mens. 2. dieb. 10. qui
et memoriam B. Petri Apostoli construxit. obi
tamen et ipse sepultus est juxta corpus ejus. Et
cessavit Episcopatus dies 13.

VI.

EvARisTus, nalione Grecus, ex patre Judso, no-
mine Juda, de civitate Bethlehem, sedit annis 9.
mens. iO dieb. 2. Hic titulos in urbe Roma divi-
sit, et 7. diaconos ordinavit, qui custodireni Epis-
copum prffidicantem, propter stylum veritatis. El
sepultus est juxta corpus B. Petri Apostoli. Et ces-
^savit Episcopatus dies 18.

VU.

Alexander, natione Romanus, ex patre Alexan-
dro, de regione Gaput tauri. sedit annis iO.mens.

d. 2. Hic constituit aquam sparsionis cum sale be-

nedici in habilaculis hominum. Qui sepultus est

via Numentana, ubi decoUatus est, ab urbe Roma

non longe milliario 7. 5, nooy Maii. £1 cessavil

Episcopatus dies. 35.

m

6XCERPTUM DlS GESTIS ROM. POiNT.

b38

VIII. A

SixTUS, natione Romaaus, ex patre Pastore,de
regione Vialata, sedis annis iO. mens. 2. die uno.
Hic coostituit ut minisleria sacra non tangerentur,
nisia ministris. Et ut quicunque Episcoporum
erocatus fuisset ad Sedem Apostolicam rediens ad
parrochiam suam non susciperetur, nisi cum for-
mala, Qui et ipse sepultus est juxta corpus B. Pe-
tri , 3 nonas April . Et cessavit Episcopatus
dies, 2.

IX.

TcLESPHORUs, natione Grcecus, ex anachoritis,
sedit annis 11. mensibus 3. dics 21. Hic constituit
otperseptem hebdomadas ante Pascha, jejunium
celebraretur. EtinNataliDomini Missffipernoctem;
oec unquam ante horam tertiam Missas ulluscele- B
brar8t.£t ut ante sacrificiumhymnuscelebraretur
angelicus. Qui tnartyrio coronatus,sepultusest juxta
corpusB. Petri 4. non. Januar. Et cessavit Episco-
patus dies 7«

X

Hyginus, natione Grfficus,exPhilosophodeAthe-

nis,ci:gus genealogiam non inyeni; sedit annis 15.

meas.3.dieb. i.Etsepultus est juxta corpus B. Pe-

tri, 3 Idus Januar. Et cessavit Episcopatus

dies2.

XI.

Plcs, nationeItalus,expatre RuilnOjfrater Pasto-
lis, de civitate Aquileia.sedit annis 10. et 9. men-
sib. et 3. diebus. Sub cigus Episcopatu Hermes
libnim scripsit, in quo continetur quod angelus ^
DominiinnabituPastoris eiprscepitut Paschadie
Dominico ceiebraretur. Hic constituit h»reticum
Tenientem ex Judsorum heresi suscipi et baptizari.
Qoi sepultas est juxta corpusB. Petri,5. Idus Jul.
£t cessavit Episcopatus dies 14.

XII.

Ahicstus, natione Syrus,ex patre Joanne,devi-
eoHomisa^sedit annisl2mens.4. diebus 3. Hic con-
stilait ut ciericus comam non nutriret. Martyrque
obiit,et sepultus est in cimiterio Callisti2.Ka]end.
Maii.Et cessavitEpiscopatus dies 47.

XIU.

SoTBER, naiioneGampanus,expatre Goncordio,
de civitate Fimdis, sedit annis 9. mensibus 6. t\
dieb. 21 . Hic constituit ut nulla monacha pallam
aeralam contmgeret, uec incensum poneret in
suictam ecclesiam. Qui sepultus est juxta corpus
B. Petri, 9. Kalcnd. Junii. Et cessavit Episcopatus
dies2f,

XIX.
&.SUTHER, natione Grsecus, ex patre Habundio,
de oppidoNicopoh',seditannisl5.mens.3.diebus 2.
Bie accepit epistolam a Lucio Britonum rege, ut
Christianus efficeretur. Et iterum firmavit ut nuila
esca rationalis et humana a Ghristianis repudiare-
\xtt, maxime fideUbus. Qui sepultus est, juxtacor-
pna B. Petri 9. Kalend. Jun. Et cessavit. Episcopa-
tos dies 15.

XV.

ViCTOR, natione Afer, ex patre Felice, sedit an-
nis 15. mensib. 3. dieb. 10. Hic constituit ut ne-
cessitate faciente, ubi inventus esset gentilis, ba-
ptizaretur, et ut aquartadccimaLunaprimi mensis
usque vicesimam primam die Dominica custodia-
tur sanctum Pascha. Qui sepultus est juxta corpus
B. Petri 5. Kalend. Aug. Et cessavit Episcopatus
diebus 12.

XVL
Zephirinus, nationeRomanus,ex patre Habundio,
sedit annis 8. mens. 6. dieb. 3. Hic constituit ut
sub presentia omnium clericorum, et laicorum fi-
delium,clericus,levita, sive sacerdos ordinarelur :
et coronam sacratam accipiatprcsbytertradendam
populo. Qui sepultus est in cimiterio suo, juxta ci-
miteriuniGalixti via Appia, G.Kalend. Septemb,Et
cessavit Episcopatus dies 6.

XVII.

Gallistus, natione Romanus, ex patre Domitio,
de urbe Ravennatium. Sedit annis 6. mens. 2.
dieb. 10. Hic constituit jejunium die Sabbati ter
in anno fieri. Martyrioque coronatus, sepultus est
in cimiterio Galepodii, via Aurelia, milliario 3. 3.
Idus Octob. Et cessavit Episcopatus dies6«

XVIII.

URBANUS,natione Romanus, ex patre Pontiano,
sedit annis 9. mense 1. dieb. 2. Hic sua traditione
Valerianum sponsum S. Geciliffi, et multos alios
usque ad martyrium perduxit. Quiconfessorfactus,
sepultus est in cimiterio Prffitextati, via Appia, 8.
Kalend.Jan.Et cessavit Episcopatus diebus 30.

XIX.

PoNTiANUS,nationeRomanus,expatreGaIpurnio,
sedit annis 9. mens 5, dieb. 2. Hic et Hippolytus
presbyterexiliosuntdeportatiabAlexandro de Sar-
dinia insuia Butiana, ibique defunctus, martyrio
coronatus est 3. Kalend. Novemb. Quem B.Fabia-
nus adduxit cum clero per navim, et sepelivit in
cimiterio Galixti via Appia. Et cessavit Episcopa-
tus dies 10.

XX.

Anthkrus, natione Grscus, ex patre Romulo,

sedit annisl2. menseuno. dieb. 12. Hic martyrum

gestadiligenterinquisivit, et in Ecclesia recondidit.

Hartyrioque coronatus, sepultus est in cimiterio

Galixti, via Appia, 3. nonas Januar. Et cessavit

Episcopatus dies 13.

XXI.

Fabianus, natione Romanus, ex patre Fabio,sedii

annis 14. mens. 11. dieb. 10. Hic regiones divisit

diaconibus, et fecit sex diaconos, qui septemNota-

riis imminerent. Eo terapore supervenit Novatus

ex Africa, et separavit Ecclesiam. Fabianus vero

martyrio coronatus, sepultus est in cimiterio Ga-

lixti, viaAppiH, 13. Kalend. Februar. Et cessavit

Episcopatus dies 6.

XXII.

GoRNELius, natione Romanus, ex patre Gastino,

539

ABBONIS ABBATIS FLORIACENSIS

\0
sedit annis 2. mensibiis 3, el dieb.lO.Qui Centiim- A Ecclesia ascenderent. Si quis Episcopusessc merc-

retur, ut esset osiiarius, Jector, exorcista, sequens
subdiaconus, diaconus presbyter, et exindc Episco-
pus ordinaretur.Qui fugienspersecutionemDiocle-
tiani in cryptis habitaiido, martyrio coroaatur, et
sepultus est in cimilerio Calixti via Appia, 10. Ka-
lend. Maii. Et cessavit Episcopatus dies 11.

XXX.
MARCELLiNUS,nationeRomanus,ex patre Projeclo,
sedit annis 9. meusibus 4. diebus 16. Quo tempore
fuit pcrsecutiomagna,ut intra30 dies, 17hominum
millia promiscui sexusper diversas provincias coro-
narentur.Inter quos ipse Marcellinus ductus estad
sacrificandum, ut thurificarct, quodet fecit. Et post
paucoidies pcenitentiaductusabeodem Diocletiano

cellis pulsus est, et ibidem accepila Cypriano mar-
tyrein carcerescriptam.Quo eliam locodccollatus,
martyr ♦ilFectus est. Cujus corpus noctu collegit
B. Lucina cum clericis, et sepelivit in ci^pta juxta
cimiterium Callisti, via Appia, in pr^dio suo. 18.
Kalcnd. Octobris. Et cessavit Episcopatus dic-
bus 35.

XXIII
Lucius, natione Romanus, ex patre Porphyrio,
seditanni5 3. mens.7. dieb.6. Hic inexilio fuit.Sed
postea incolumis ad Ecclcsiam suam reversus prae-
cepit ut duo presbyteri, ettresdiaconi inomniloco
Episcopum non desererentpropter testimouium Ec-
clesiasticum, Qui etiam aValerianocapitetruocatus

3. Nouas Mart. sepultus est cimiterio Calixti via Bcapitepro flde Christi truncatus est. Cujuscorpus

« « A ^^ ^ ^ -^ --._—__ ___

Appia. 8. Calend. Septemb.Etccssavit Episcopatus
dies 35.

XXIV.

Stephanus, nationc Romanus, ex patre Jobio,
sedit annis 6. mensib. 5. dieb. 2. Hic constituit sa-
cerdotes et Levitas, ut vestibus sacratis non nisi in
Ecclesia uterentur. Martyrioque coronatussepultus
esl in cimiterio Callisti via Appia, 4. Nonas Aug.
Quotempore fuit magna persecutio sub Decio.

XXV.

XiSTus,nationeGroecus ex Philosopho, sedit an-
no 1. mens. lO.diebus 26 Marlyrioque coronatus
sub Valcriano 8. Kalend. Aug. Postcujuspassionem
tertio die passsusestB. Laurentius'archidiaconus.

jacuit in platea diebus 25. et exindeMarceliuspre-
sbytcr collcgit noctu, et sepelivit eum via Salaria
in cimiterio PriscillflB juxta corpus sancti Crescen-
tionis, 7. Kalend. Maii. Etcessavit Episcopatus ao-
nis 7. mcnsibus 7. dies 25.

XXXI.
MARCELLus,nationeRomaDUS,ex patre Benedicto,
deregione Vialata. seditannis 5. mens. 7.dieb.21.
Hic fecit cimiterium via Salaria,et comprehcnsus
damnatus est in catabulo. Quonovemmensibusex-
actis in oratione et jejunionocte venit clerus ejus,
et exuit eum,etperduxitad domum Lucinee vidux,
quam dedicavit titulo sanctce EccIesiae.Hoc audito,
Maxentius jussit ut ibidem animalibusdeservirct.

Denique Bcatus Xistus scpultu^ est in cimiterio ^ unde in servitio animalium nudus amictus cilicio

D />-^ii_i: _.:_ A • T^i •. -rt • . «. j«x» 1 L i^..' _ ti _ •* t _i_ t ...:^.

B. Calixti via Appia. Et cessavil Episcopatus die-
bus35.

XXVI.

DiONYsius, ex monachis; cujus gencrationem non
potuimus reperire. sedit annis 6.mensibus 2. die-
bus4.Hic presbyteris Ecclesias dedit, et cimiteria,
et parochias dioecesis constituit. cujusdepositio 6.
Kalend. Januar.in cimiterio Calixti via Appia. Et
cessavit Episcopatus dies 5.

XXVII.
Felix, natione Romauus, ex patre Constantio,
sedit annis 4. mensibus 3. dieb. 25, Qui constituit
supra memorias martyrum Missas celebrari.Et fecit

defunctus est. Cujus corpus collcgit beata Lucina,
et sepelivit in cimiterio PriscillaP!, via Salaria. 17
Calend.Febr. et cessavit Episcopatus dieb. 30.

XXXII.

EusEBius,natione Grsecus.ex medicis, seditaonis
6. mens. 1. dieb. 3. Sub hujus temporibusiuveDla
est crux Domini 5. Non. magi.a Juda, quipost ba-
ptizatus est. Hic hsereticos invenit,quos permanus
impositionem reconciliavit. Qui etiam sepultus est
in cimitorioCalixti, via Appia, 6.Non. Octobris. Et
cessavit Episcopatus dies 7.

XXXIIL

MELCHUDEs,natione Afer. sedit annis 4. et con-

basilicam in via Aurelia, ubi martyrio coronatus D stituitnulla rationeDominica,aut li. feriajejunium

sepultus est, 3. Kalend. Junii milliario ab urbe
Roma secundo. Et cessavit Episcopatus dies 5,

XXVIIl
EuTHiciANus, natione Thuscus, ex patrc Marino,
^e civitate Lunee, seditannum unum, menseml.
diem 1. Hic constituil ut fruges super allare tan-
tum,fabffi et uv® benedicerentur. Etsepultus est in
cimiterio Calixti via Appia, 8 Kalend. Augusti Et
cessavit Episcopatus dies 8.

XXIX.
Gaius, natione Dalmatinus^ ex genere Diocletiani
Imperatoris^ expatre Gaio, sedit annisH .mensibus
4, diebus 12. Hic constttuit utordines omnes sicin

celebrari : fecitque ut oblationes sacrsR, quod est
fermentum ex consecratione Episcopi per Ecclesias
dirigerentur, ac sepultus est in cimiierio Calixti,
via Appia 4. Idus Jan. Et cessavit Episcopatus die-
busl6.

XXXIV

Silvester, natione Romanus, ex patre RuPino.
sedit annis 23. mens. 10. diebus 11. Hic fuit in
exilio in monteSoracte.Et postmodum redienscum
gloria baptizavit Constantinum Aug^ustum, quem
curavit Dominus a lepra. Cujustemporibus faclum
est Concilium ipso praecipiente in Niccea Bithynise,
etcongregati.sunttrecenti 18 Episcopi CaihoUcii

Sii

EXCERPTUM DE GfiSTIS ROM. PONT.

542

qiii damnavcrunt^Arrium, Photinum, et Sabellium A scopatu,qui erat Gatholicus,ct reTOcavit Liberium.

Inurbeqaoque Roma congregavit ipsecum consilio
Aagusti 277.et damnaTit iterum Galixlum, Arium,
Piiotiaumet Sabellium. Constiluit etiam ut bapti-
zatum iioiret presbjter chrismatelevatum de aqua
propter occasionem transitus mortis, et ut nuUas
laicQs crimen clerico audeat inferre, et ut diacon|
(UJmaticis in Ecclesia uterentur, et ut. nulius cle-
heuspropter causam quamlibet in curiam introiret
oec HDte jttdicem causam dice'ret,aisi in Ecclesiia.
El ut sacrificinm altaris non in serico, neque in
panno tincto celebraretur, nisi tantuminlineo;sic-
nlcorpasDomini nostri jgsu Ghristi in sindone
ibeamanda sepultum est. Utsiquis desideraret in
£ccIesiamilitare,autproficere,ut esset Leclor annis

Depositus Tero Felix 4. Kalend. Augusti, habitaTit
in proediolo suo, via Portuensi. Ingressus quoque
Libcrius in urbem4.Non. Augusticonsendthsereti-
cis, non tamen rebaplizatus. ettenuit basilicas B.
Petri et Pauli, et Gonstantinianam annis 7. Et fuit
persecutiomagna in urbeRoma.Omnesitaqueanni
Felicis in hujus ordinatione dinumerantur. Sepul-
tus tamen est Liberius Wa Salaria cimiterio Pris-
cillffi. EtcessaTit Episcopatus dies7.

XXXVIII.

Felix, nationeRomanus,expatre Anastasip,sedit

anno 1. mens.3.dieb.2. Hic decIaraTit Gonstantium

filium Constantini hffireticum, et rcbaptizatum se-

cundo ab Eusebio Episcopo Nicomediensi in Tilia

30. exorcisla diebus 30. acolythus annis 5. subdia- B quse appellatur Aquilon. Pro quo facto capite trun-

conus 5. diaconu3 7. presbyter tribus, probatus'
exomni parte^et ab his^ qui foris sunt,testimonium
hahere bonuai,unius uxoris Tirum a sacerdote be-
Dediciie, et sic ad ordinem Episcopatus accedat.
Hicsepaitus est in cimiterio Prisciliee, Tia Salaria,
sburbeRomamiiliario 3. prid.Kalend.Jan. catho-
iicus et confessor quieTit. uessaTitque Episcopatus
dies2l.

XXXV.
Macus, natioue Romanus,ex patre Prisco. sedit
aonis 2. mens. 9. dieb. 20. Hic constituit ut Epi-
scopos Ostice, qui consecrat Episcopum Urbis,
paliio ateretur, et ab eodem Episcopus UrbisRomae

catur cum multii clericisetfideiibus occultejuxta
muros urbis ad latus formse Traganae, 3. Idus No-
Temb.Exexinde rapuere corpuscjusGhristiani,cum
Damasopresbytero,et sepelieruntinbasiiica supra-
dicta ejus Tia Aurelia i7.KaIend.Decembr.inpace.
Et cessaTit Episcopatus dies 38,

XXXIX.
Damasus, natione Hispanus, ex patre Antonio,
seditannisiS. mens. 3. dicb. 10. et cum eodcm
ordinatur sub [contentione.] intentione Ursinus.
Qui facto Goncilio sacerdotum ejectus est ab urbe,
et Neapoli constitulus Episcopus. Damasus fultus
plurima multitudine in sede Apostolica permansit

consecraretur. Qui obiit Nonis Octob. et sepultus p praesul. Qui tandem accusalus incriminatur de

^ m cimiterio Balbinse, Tia Ardeatina. Et cessaTit
£piscopatns dies 20.

XXXVI.

iuLius, natioae Romanus, ex patre Rustico^sedit
annis i5, mens. 2. diebus 5. Hic fuit missus in exi-
iiamaConstaatiaolmperatore hffiretico mensibus
10. Post cu|tts morlem reTorsus est. Et constituit
otnoiJus clericuscausam quamlibet in publico age-
fet : et rerom gestarum notitia, qu» omnibus pro
Me EccJesiastica est^ per notarios colligeretur, et
io Ecclesia a clericis serTaretur. Qui etiam sepul-
tas est, Tia Aurelia, in cimiterio Galepodii millia-
no 3, pridie Idus April. Et cessaTit Episcopatus
<iiebas 25.

XXXVII.

Lianirs, natione Romanus, ex patre Augusto,
i^it annis 6. mens. 4. dieb. 8 Hic pro eo, quod
Qotoit consentire hseresi Arrianse, fuit in eziiioan-
ois 3. Cajns coasilio Felix Tenerabilis presbyter
ia loco ejus ordinatus est Episcopus. Qui iuTenit
^^Qi prcsbyterosUrsacium et Valentem,consentien-
^ Constantio Augusto Arriano,et damnaTit eosin
^n:ilio 48 Episcoporum. Qui Ursacius et Valens
po&l paucos dies zelo ducti,rogaTeruntGonstantium,
^^ de exilio revocaret Liberium. Qui consensit eis,
tttDoatantum participatione communionisconveni-
rst cam haereticis, tantum ut non rebaptizaretur.
^haec fecit Constantius Goncilium cum aliqaibos
fuexfiece Arianaeraat,6tejecitFeiicem de Epi«

adulterio, et facta Synodo purgatur a 44 Episco-
pis, qui etiam damnaTcrunt accusatores 6Jus,Gon-
cordium et Gallistum, et projecerunt de Ecclesia.
QucesiTitque multa corpora Sanctorum, et iuTenit,
ac eorum memorias Tersibus decoraTit. Gonstituit
quoque, ut psalmi die noctuque canerentur per
omnes Ecclesias, ac sepultus est Tia Ardeatina in
basilica sua 3. Idus Deccmbr. juxta matrem
suam, et germanam suam. Et cessaTit Episcopatus
dies 3i.

XL.

SiRicius, natione Romanus, ex patre Tiburlio,
sedit annis 15. Hic constituit ut nullus presbyter
Missas celebraret per omnem hebdomadam. nisi
^ consecratum Episcopi susceperit, quod nominatur
fermentum. Qui etiam exosos habuit omnes hfiere-
ticos, maxime Manichaeos, quos inTcntosin exilium
deportari fecit, et constituit, ut si quis de Mani-
chseis conTcrsus rediret ad Ecclesiam, nullatenus
communicaret, nisi tantum relegatus monasterio
usque adfinem Titos suse jejunuset orationibus Ta-
cans Tiaticum ei largiretur. Gonstituit etiam hflere-
ticum submanu impositionis reconciliari prceseuto
cunctaEccIesia.Qui scpultus estin cimiterioPriscil*
lee, Tia Salaria, 8. Kalend. Maii. Et cessaTit Epi-
scopatus dies 20.

XLI.

Anastasius, natione Romanus, ex patre Maximo,
sedit annis 3. diebus 10. flie constituit ut qnoties-.

543

S. ABBONlS ABBAtlS FLORlACEiNSIS

544

cunque Evangelia sancLa recitarentur, sacerdotes i
non sederent, sed curvi starent, et ut nullus cleri-
cum transmarinum susciperel, nisi sui Episcopi
chirographum designaret, quia eodem tempore
Manichaei inventi sunt in urbe. Sepultus et autem
in cimiterio suo ad Ursum pileatum. 5. Kalend.
Maii. Et cessavit Episcopatus dies 21 .

XLII.

Innocentius, natione Albancnsis, ex patre Inno-
centio, sedit annis 15. mensibus 3.dieb. 21 . Hic in-
venit Pelaginm et Ccelestium et hajreticos damna-
vit.Constituitqueut natus dc Christiana denuo nas-
cereturper baptismum,hoc est, baptizarelur, quod
Pelagius damnabat. Conslituit quoque ut Sabbathi
jejunium celebraretur, quia Sabbatho Dominus in
sepulchro positus est, et discipuli jejunarunt. Se- •" ^®^
pultus est autem in cimiterio ad Ursum pileatum
5. Kalend. Aug. Etcessavit Episcopatus dies 22.

XLIII.
ZoziHUs, natione Gra;cus, ex patre Abrahamio,
sedit annis 7. mens. 4. dieb. 2^. Hic constituit ut
diacones lapvam tectam naberent de palliis linosli-
mis. et per Parrochiam concessit ut cereos benedi-
cerent. Et ut nullus clerico poculumpublicumpro-
pinaret nisi tantum in cella fldelium, maxime cle-
ricorum. Etsepultus est via Tiburtina, juxtacorpus
B. Laurentii martyris 7.Kalend. Jauuar.Etccssavit
Episcopatus dies li.

XLIV.

XLVI.

XisTUs, natione Romanus, ex patre Sixto, sedit
annis 8. dieb.i9.Hic post annum unum et mensem
8. incriminatus est aquodam Basso. Quod audieDs
ValentinuHius Augustus jussit syuodum congregari,
in qua examinatur a 46. Episcopis, et porgatur
Xistus, et condemnatur Bassus, ita ut ultimo die
viaticum ei non negaretur. Contra quem Yalenti-
Tiianus Augustus furore sancto permotus, praedia
^acultatum ejus Ecclesise Catholicee sociavit, ac
post tres menses muritur. Cujus corpus XistusEpi-
scopus suis manibus tractans sepelivit ad B. Petrum
Apostolum in cubiculo parentum ejus. Qui etiam
sepultus est via Tiburtina in crypta jaxta
corpus B Laurentii. Et cessavit Episcopatus

XLVIL

Leo, natione Tuscus, ex patre Quintiano, sedit
annis 21. mense uno, diebus i3. Hic inveoit duis
hflereses, Eutychianam et Nestorianam. Proquare-
misit ad Marcunuh Augustnm, orthodoxum princi-
pem et catholicum, ut congregaret Conciliam Epi
scoporum. Quod statim factum est, et congregali
suntsacerdotes 2o6, aliorumveroEpiscoporum 408,
Chirographus cucurrit cum chirographo S.Episcop*
Leonis, hoc est, tomo, ubi continebatur fides Apo-
stolicae Ecclesi® Roman». Sub praescntia igilur
Martiani Catholici Principis factum est Concilium
630 Episcoporum in Chalcedonia, in martyrio
S Euphemise. Qui exposuere fidem Catholicam, di-
BoNiPACius, natione Romanus, ex patre Jocundo C centes, in uno Christo Deo et homine duas naluras

presbytero, seditannis 3 mens. 8 dieb. 6. Hicsub
intentione ordinatus est cum Eulalio uno die. Et fuit
diebus 15. Et mensib. 8 dissensio magna in clero.
Quod audiens Placidia Augusta cum filio Valenti-
niano Augusto,dum sederet Ravennie retulitHonorio
Augusto Mediolanis : et horum prsecepto expulsi
sunt ab urbe ambo.Sed Eulalius,eu quod ordinatus
fuisset in basilica. Constantiniana^prsesumpsit intra-
re urbem et baptizare : et celebravit Pascha in supra-
dicta basilica. Hoc audiontes Augusti, miserunt, et
ejecerunt eumforasin Campaniam,Bonifacium vero
revocaveruntin urbem etconstitueruntEpiscopum.
Quo defuncto clerus et populus peiiit Eulalium re-

esse. Ubi piissimusAugustus cum Pulcheria conjuge
sua Augusta, deposita regia majestate,fidem suam
sub chirographo expo^uerunt ante conspeclum
omnium Episcoporum, quidamnaveruntEutyi*hen
et Nestorium, et expositam direxerunl ad Leonem
Papam beatissimum.Hicconstituitut monachanon
acciperet velamen benedictum in capite,nisiproba-
ta in virginitate f uerit 60 annis,etut intraactionem
sacrificii diceretur : Sanctum sacrificium^ elc.Sepul-
tus est autem apud B. Petrum Apostolum, 3. Idus
April. Et cessavit Episcopatus dies 7.

XLVIII.
HiLARius, nationeSardus, ex patre Crispino, se-

vocari, sed ille reverti noluit. Denique Bonifaciu j) ^^ ^nnis 6. mens. 3. diebus lO.Hic firmavit3.Sj

constituit ut nulla mulicr, aut monacha pallam sa-
cratam contingeret, aut incensum poneret, nec
servum clericum fieri, nec obnoxium curiee. Qui
etiam sepultus est via Salaria juxta corpus S. Feli-
citatis martyris 8. Kalend. Novemb. Et cessavit
Episcopatus dies 9.

XLV.

CiELESTiNUs, natione Campanus^ ex patre Prisco,
seditannis 0. mensib. 10. diebus 17. Hic constituit,
utpsalmi David 150. psallerentur ante sacrificium
antiphonatim : ailte enim tantum epistola B. Pauli
recitabatur, etsanctum Evangeliuni. Sepultus est.
a. in cimiterio Priscillce via Salaria, 8. idus April.
Et cessavit Episcopatus dies 20.

nodos, Nicfienam, Ephesinam, et Chalcedonensem,
vel tomum sancti Episcopi Leonis, et damnavit
omnes hasresiarchas ac sequaces eorum.Confirma-
vit quoque dominationem et principaUim sedis
Catholicse et apostolicse Romanae Ecclesiae. Qui se-
pultus est ad S. Laurentium in ciyptajuxla corpua
B. Xisti Episcopi, 4. Idus Septemb. Et cessavit Epi-
scopatus dieb. 10.

XLIX.
SiMPLicius, nationeTiburtinus,ex patreCastorio
sedit annis 15. mense uno, diebus 7. Gii^us tempo
ribus venit relatio de Grteciaab AchalioConstaati
nopolitano Episcopo afflrmante quodPetrusAIexan
drinusEutvchianista heereticttsfactttsesset, eiqttoi

M

EXCEftPTUM tiE GESTIS ROM. t>ONT.

SM

in morte ctqusdam presbyieri Calholici permixtus A
esset. Qaod audiens Simplicius prsesul dissimulans
non rescripsit Achatio, sed Petrum damnavitsexpe-
etanstempuspcBnitentiee.Hic sepultusestin basilica
B. Pelri Apostoli6: Nonas Martias.Et cessavit Epi-
scopatas diebus 6.

L.
FEUZ^nationeRomanus, cx patre Felice presby-
terode tilulo Fasciola. sedit annis 8. mens. ii.
dieh. n.Quo tempore iterum venit relatio de Grae-
eiaPetrum revocatum ab Achatio Episcopo Constan-
tinopolitano.QuodaudiensFelixRomanusEpiscopus
mittit defensorem cum consilio Sedis sua;,et in Con-
ciliodamnavitAchatium cum Petro.Post annum ter-
lium iterum venit relatio ab Imperatore Zenonc ut

LIII.

Symmachus, natione Sardus,ex patre Fortunato,
sedit annis 13. mensibus 7. diebus 27. Hic sub in-
tenlione ordinatus est una die cum Laurentio, et
Symmachus quidem in basilica Constantiniana,
Laurentius in basilica S. Mariee. Ex qua causa se-
paratus est clerus, et divisus est Senatus. Et facta
intentione utraque pars constituit,ut anibo ordinati
ad judicium Regis Theodorici Ravennam pergerent,
Quod dum factura fuisset Judicavit Rex ut qui pri-
mus ordinatus fuisset, velcuimaximaparsconsen-
liret, ipse iencret sedcm Apostolicam. Unde factus
Prffisul Symmachuscst, et constituit Laurentiumin
Nucerinam civilatem Episcopum intuitu misericor-
dia Post annos vero quatuor zelo ducti aliqui ex cle-

p(EuiteQsrediretAchatius TuncPapaFelixmisitduos B ro, etexSenatu, maximeFestusctProbinus,accusa-

Episcopos, Mesenum et Yitalem, ut si invenirent
complicem Petri Acatium, iterum damnarent eos.
Si noo, offerrent libellum poenitentise.Qui cum in-
troissentConstanlinopolin, corrupti sunt pecunia,
et noD fecerunt ut prseceperat Dominus Papa.Qui
post eorum reversionem.facto Romec Concilio exa-
miaavitambos Episcopos, idest Mesenum et Vita-
lem,et reos rejecit acommunione.SedMcsenusnon
(acuit peccatum suum, et ob hoc concessum est ei
tempas poenitentifle. Sepultus est autem Felix
in basiJica B. Pauli Apostoli. Et cessavit Episcopa-
tus dieb. 5.

LI.
Gelasius, natione Afer, ex patre Valerio, sedit

verunt eundem Papam apud Theodoricum crimine
pessimo, et subornaverunt falsostestes, quos mise-
runt Ravennam, et interim occulte revocaverunt
Laurentium.Divisus quoque est iterum clerus.Tunc
accusatoresSymraachi miseruntad regem, utdaret
visitatorem sedis Apostolicoe. Quod factum est, et
dedit Petrum Altinae civitatisEpiscopum, quod ca-
nonesprohibent.Undc praedictus Papa congrcgavit
Episcopos { i5.et facta Synodo purgatur afalsp cri-
mine : et damnatur Petrus Altinus invasor sedis
Apostolica», et Laurentius Nucerinus pro eo quod
vivente Episcopo persuaserunt sedem ejus : nam
i^ymmachus a suis omnibus in sedem suam cum
gloria restiluitur. Quapropter indignati Festus et

annis 4 mens. 8. diebus 18. Hic invenit Manichajos q Probinus intra urbem cteperunt pugnare, maxime

m urbe, quos in exilium deportari preecepit, et
eorum codiccb incendio concremari, et in synodo
cum tletu )ub satisfactione libelli purgatum Mese-
num Episcopuiii revocavit, et su(jr Ecclesio; restl-
tait.lterum venit relalio de Gra^cia quod a Petroet
.\chiilio multa mala el homicidia flerent. Quo tem-
pore fugiens Joannes AlexandrinusCatholicus Epi-
scopus venit Romam. Quem B. Gelasius cum gloria
suscepit, et ei secundam scdem pra»buit, factaque
STQodo misit per tractum Orientis, etiterum dara-
uarit in perpetuum Petrum et Achatium, si non
sub salLifactioae iibelli postularent poenitentiara.
Fecit etiam sacramentorum prsefationes et orationes

contra FaustumexconsuIem,fet omnesqui commu-
nicabant Symmacho,quandoquidemgIadio occide-
bantur clerici, sanctimoniales et virgines, quas de
monasteriis extrahebant nudas.SoIus autem Faustus
exconsul pro Ecclesia pugnabat. Post hffic omnia
idemPapainvenitManicha?osinurbe,quorumHbros
incendit, et eos exilio relegavit. Hic omni anno per
Africam velSardiniam ad Episcopos,quiexiIio erant
retrusi, pecunias et vestes ministrabat, et captivos
per diversas provinciasredemit.Qui etiara sepultus
est in basilica B. Petri Apostoli confessor. 14, Ka-
lend. Aug. Et cessavit Episcopatus dies 7.

LIV.

cauUi sermone. Qui sepullus est in B. Petri ba- jv HoRMisDA,natione Campanus,ex patre Justo, de

silica H. Kalend. Decemb. Et cessavit Episcopatus
diesT.

LH.
Anastasius, natione Romanus, ex patre Petro
deregione quinta Caput tauri, sedit anno 1 . mensi-
Ws i, diebus 2i. Hicproptereaquiacommunicavit
^uidara diacono Thessalonicensi nomine Phutino,
q«i communis erat Acatio sine cunsiiio Episcopo-
nirn,presbyterorum, vel cleriourum Ecclesia? Ca-
Iholicap, suspenderuntse ab ejus cumniunioue.Qui
eUain, cum voluisset Achatium occulle revocare,
et non potuisset, nutu divino percussusscpultus est
m baMlica B. Pctri Apostoli, 13. Kalend. Dopemb.
Elcessavit Eptscopatus dies 4.

civitate Frisinone,sedit annis, 9. dies 17. Hic ex
constituto Synodi.etcum concilio regisTheodorici
direxit ad Grsecias, humanitatera ostendens sedi
Apostolicae : quiaGraeci obligati erant sub vinculo
anathematispropterPetrumAlexandrinumetAcha
tium Constantinopolitanura sub Joanne Episcopo,
legatos mittens Ennodium Episcopum Ticinensem,
et Fortunatura Episcupura Catinensera, et Venan-
tiura presbyterura urbis Ronisp^et Vitalom Diaconum
etHilarum nolarium,ad Anastasium Augustum,qui
nihil egeruntjpropterea quia ipse in haeresim Euty-
chianamcoraraunicavcrat.ltcra secundo misitEnno
dium.et Peregrinum episcopum Mesenensem, quos
dura voluisset Anastasius pecuniacorrumpere,nul-

847

S. ABBONIS ABBATIS PLORIACENSIS

1148

latenusconsenserunt, nisisatisfactionemsedisApo- A gustus susceperat Silveslrum Episcopuw.QmJusti-
, * _ m . . . „ nus danshonoremDEohumiiiavilsepronu5,etad-

oravit Joannem beatissimum rogantem cum graudi
fletu ut legatioacceptabilis esset iuconspeclu ejus.
Qui postquam obtinuit, propter quod ierat,ipsiJu-
stino Augusto, ut vi(!ariusB. Petri Apostoli rogatus
manibus suis cumgloriacoronamiraposuit.Eodern
tempore Theodoricus rex haereticus teauit duossc-
natores preBclaros et exconsules, Symmachum et
Boethium,et interfecit eos gladio. Cum vero Joan-
nes venerabiJis Papa, et Senatores ejus comilesre-
verterentur a Constantinopoli,prffidictus Rexhaere-
ticus cum grandi dolo et odio suscepit eos, quos
etiam gladio voluit interficere, sed nou ausus cst
metuens indignationem Justini Augusli.quanquara

stolicffi operaretur. Tunc imperator repietus furia
ejecit eos per posterulam, etimposuitin uavimpe-
riculosam, prsecipiens Ileliodoro et Demctrio ut
nullam civitatero Graecorum ingrederentur. Legati
vero secretius sanctas epistolas Odei 19. per manus
monachorum orthodoxorum exposuere per omnes
eivitates, quas Episcopi, qui eraut complices Ana-
stasii Augusti pro crimine ConstantinO|ioJim direxe-
runt. Qui furore repletus inter alia sua sacra hsec
scripsit, dicens : Nos juberc voIumus,non nobis ju-
beri ; et post heec uutu divino percussus fulmiue
ohiit.Cui successit in imperium Justinus Ortho-
doxus, qui direxitauctoritatem suam ad Hormisdam
Papam Romanum,ut redintegraretur pax Ecclesia-

rum.Quam auctoritatem Papasuscipicnscumcon- B permiserit in custodia afflictos [cruciari] cremari.

silio regis Theodorici direxit Germanum Capuanum
£piscopum,Joannem et Blandum presbyteros,FeIi-
cem et Dioscorum diacoues, et Petrum notarium,
munitos fide et textu libelli poenitentise. Yenicntes
autem juxta Coustantinopolim tanta gratiafideire-
fuisit, utmultitudo monachorum ortliodoxorum,et
illustrium virorum, Justiuus quoque Imperator,
etVitalianus Consul simul occurerentadcastellum
rotundum,quodducitad civitatem. Suscepit itaque
sunt cum gloria et gaudio magno acIeroetJoanne
Episcopo. Quod sentientes complices Anastasii se
incluserunt in Ecclesia m£gore,quffi vocatur sancta
Sophia, et consilio facto mandaverunt Imperatori,
dicentes: Nisi nobis redditafuerit ratio,quare dam-
natus est Episcopus noster Achatius, nullatenus
consentimusSedi Apostolicae. Hicquoquedamnavit
Petrum et Achatium, veIomnesh8ereses,etinvenit
Manichffos, quos cum examinatione plagarum in
exilium deportavit, et eorumcodicesincendiocon-
cremavit. Eodem tempore venit cum gemmis prc-
iiosis a rege Francorum Clodovaeo Christiano do-
num B. Petro Apostolo. Sepuitus estautemin basi-
lica B. Petri Apostoli, 8.1dus Aug. Consolatu Maxi-
mi. £t cessavit Episcopatus dies 6.

LV.
JoANNES, natione Tuscus, ex patre Constantio,
sedit annis 2. mensib. 9. diebus 17. Hic vocatus
est a rege Theodorico Ravennam,quem et misit in

Ipse vero Papa affliclus in custodia defecit,et mor-
tuus est martyr, 15. Kalend. Juo. Quem statimde-
repente estintereundo subsecutusipseTheodoricus
rex hffireticus. Corpus vero B, Joannis translatum
est de Ravenna, et sepultum est in B. Pelri ba-
silica 6. Kalend. Juu. £t cessa«rit Episcopatus
dies 58.

LVL

Felix, natione Samnius, ex patre Castorio, sedit
annis 4. mensibus 2. dieb. 13. Et sepultus est io ba-
siiica B. Petri Apostoli, 4. Idus Octob. Et cessavil
Episcopatus diebus 3.

LVIL

BoNiFAcius,nationeRomanus,ex patre Sigebaldo
sedit annis 2. diebus 26.Hicfuit ordinatus in basi-
lica Julii sub intentione cum Dioscoro; qui ordina-
batur in basilica Consiantiniana.Fuitque dissensio
in clero et senatu dies 2S.Sed Dioscorus ipso anno
2. Idus Octobris defunctus est. Quem Bonificius
zelo ductus cum grandi amaritudine sub chirogropho
anathemalizavit, et eum archivo Ecclesiae relrusit.
Sed ei nullus subscribere voluit. Hic congregata
Synodo in basilica B. Pelri Apostoli,fecit cum chi-
rographis sacerdotum jusjurandum ante confessio-
nem Apostoli Petri in diaconum Vigilium, ut sibi
succederet. Unde facta iterum Synodo censueruut
sacerdotcs omnes propterreverentiam sancl«Sedis

legationemConstantinopolim ad Justinum Impera> D quia contra canones hoc fuerat factum, et quia

torem orthodoxum, qui ejus consilio usus voluit
amore religionis Christianae hasreticos extricare,ut
Ecclesias Arrianorum Cathoiicas consecraiet. Pro.
qua re haereticus rex Theodoricus exarsit, et voluit
totamltaliamgladioextinguere.Tunc Joannes Papa
asgrotus cumfletu ambulavit,etdeuatores,et Consu-
]os cum eo,id est, Theodorus importunus,Agapitus
Patritius, accipientes in mandatis, ut redderentur
Ecclesice heereticis in partibus Orientis,quod si non
umncm Ualiam gladioperdcret.Qni dum ambulasse
occurrit ei omnis civitas cumcereiset crucibus in
Iionore B. Apostolorum Petri etPauIi. Etgaudebat
JustinusAugustus se suscopisse in partibus Graiciae
JoannemPapam Romanum,sicutConstantinusAu^

culpa euin respiciebat,qui sibi successorem consti-
tuissset. Quapropter Bonifacius reum se confessus
est, quod in Diaconum Vigilium sua subscriptionc
chirographi ante confessionem B. Petri Apostoli
fecisset, ipsumque chirographum sub praescntia
omnium sacerdotum et clcri,et senatusinincendio
consumpsit. Tunc venit relatio ab Afris Episcopis
de constitutione, et ut consilio Domini Papa»
omnia Carthaginensis Episcopus facerel. Sepnl-
tus autein est in basilica B. Petri Apostoli,
subdiel7. raens. Octob. Et cessavit Episc^opalus
dies 15.

LVIII. •
JoANNEs, qui et Martirius, natione Bon>anus, ci

549

EXCERPTUM D£ GESTIS ROM. PONT.

3B6

patreProjecto,de Cffilio monte,sedit annis2. men- A nulu divino ezstinguitur Theedatus^et eleratur rex

sibusi. diebusG. Eodem tempore Justiuiamus Au-
gustus, vir religiosus suinmo amorc GhristianaB re-
ii^ioDis misil fidem suam scriptam chirographo
proprio ad sedem Apostolicam perEpiscopos Epa-
tium, et Demetrium. Sepultus est autem Joannes
Papa in basiiica B. Petri Apostoli, 6. Kalend. Ju-
ms. Etccssavit Episcopatus dies6.

LIX.
Agapitus, natione Romanus, ez patre Gordiano
presbjlero ad sanctos Joannem et Paulum, sedit
meDsib. ll.diebus 18 Hiclibellos anathematisquos
iavidiae dolo extorserat, Bonifacius a presbyteris et
Episcopis contra canones ct contra Dioscorum in
inedio Ecclesise congregatisomnibusincendio con-

Vuiligis. Qui Ravennam veniens tulit sibi uiorem
fiiiam Amalasuenlajreginae. Undeindignatus Inipe-
rator Justinianus raisit Belesarium patritium cum
exercitu, ut liberaret omnem Italiam a captivitate
Gothorum, Tunc venienspatritius in partes Siciiice,
audivit quod Gothi fecissent sibi regera,et inde per
CampaniamproperavitiSeapolim,quam et obsidere
ccepit, quia cives NeapoUtani noluerant aperire ei.
Qui puguando civitatcm introivit,et ductus furore
interfecit et Gothos, et omnes cives Neapolitanos,
ita ut nulli sexui, vel aetali parceret,nec sacerdoli-
bus, autscrvisD.«:i,vcIsaiictim')nialibus, Factoque
maximo bello contra Vuiligis^ingressus est urbem
Romam i.ldusDecembr. et civitatem munivit.Nocte

sumpsit, et totam Ecclesiam absolvit. Denique B Ipsa, qua introivit urbem, hi qui erant in civitate

vel foris,fugeruntRavennam,et omnes portasdimir
seruntaperlas.Tunc colligens Vuitigis rex multitu-
dinem exercitus Gothorum regressuscontraRomara
9. Kalend, Mart et fixit castra ad pontem Miivium
et uno anno ita obsessa est civitas Romana,ul nulli
esset facultas exeundi, vel introeundi. Intra civita-
tem aulem grandis fames erat,ut aqua venundaretur
prelio, nisi Nympharum [remedium] rechedus sub-
venisset. Pugnae autem maxima; erant, Belesario
defendente Romanos velcivitatem : quam etiibera-
vit a Gothis; quos postmodum Ravennam fugere
compuht. Tunc erat Vigilius Diaconus apocrisia-
rius in Constantinopoli, qui sciebat dolorem Au-

missus cst a Theodato rege Gothorum ad Domuum
JostiDiaoum Augustum, qui indignabatur contra
eoiDdem regem quod occidisset Reginam Amalsucn-
tbam commendatam sibi, (IHamscilicctTheodorici
regis, qui eum regem feceral. Ingressus ergo Aga-
pilus Constantinopolim 10, Katend. Maii susceptus
651 cumgloria, et ca*pit altercatiouem habere cum
JustiDiano Augusto de religione. Respousumque
redJidil constantissime de Domino Jesu Christo,
DEoclhomine, quod in una persona Jesu Christi
duasintnaturse.Quaallercatioue Authemium Con-
staoliaopolitanum Episcupum invenit hs^reticum.
Diiititaque Imperator Agapito : Autconsenti nobis

Mtin exihum deportari te faciam. Cui respondit: q gustipro AnathemioPatriarcha,quidepositusfuerat

Egj quidem peccator ad Justinianum Imperatorem
Ciiristiaaissimum venire desideravi, nunc autem
Diucielianum iuveni. Scito tamen, te et Episcopum
tuum idoueos uon esse Christiaua; reiigionis, nisi
<iuas oaturas in Christo conriteamini. Tandem ex
prg»cepto Augusti accersito Anthemio, et discus-
siune facta, nuuquam voluit confitcri in doctrina
'Aliiolicie responsionis, sed convicit eum Sanctus
Papa Agapitus^ et ob id ab omnibus Christianis
«j^ ^IoriQcatus. Tunc Imperator, gaudio repletus,
liumiliavit se, et adoravitbeatissimumPapamAga
peiam, quia communione ejecit Anthemium, et
^xpulit iu exilium, ct loco ejus Mtienani nomine
f'>Qsecravit Episcopum Catholicum. Qui etiam,

a sanctissimo Agapito Papa, eo quod hflereticus re-
pertus esset, etinlocum ejus Maenam servum Dei
constiluisset. Consiho deniqueVigilii misitRomam
epistolas Silverio Papoe, rogans et obsecrans : aut
ad nos, ne pigriteris venire : aut cerle revoca An-
themium in locumsuum. Quas lilteras dum legisset
B. Silverius, ingemuit, et dixit : Modo scio, quod
hfficcausa finem vitae meas adduxit. Fiduciam ta-
men habens iuDominorescripsit Augustse.Domina
Augusta, ego rem istam nunquam facturus ero, ut
revocem hominemha?reticum,insua nequitiadam-
natum.Tunc indignata Augusta misit ad Belesarium
jubensper Vigilium diaconem.Vide aliquas occasio-
i, nes in Silverium Papam, etdepone illum ab Epi-
[>o.>t.juam omnia obtinuit, pro quibus directui fue- ^ scopatu, aut certe festinus transmitte eum ad nos

rat quadam apgritudine defunclus est Constanti-
"'jpoli (0. Kalend. Maii. Cujus corpus in loculo
plumbeo translatum est iu basilicam B. Petri Apo-
''-'/i, ubi et sepultum est, 12. Kalend. Octob. Et
'^->ivit Episcopatus dies 58.

L\.
Nlxeiul^, uulione Campanus, ex palrell irmisda
^piscopo Romauo, sedit anno l.niensib.S.dieb.ll.
*I;c ie\ atuscsl a lyrauno Theodalo sinc dcliberatione
decreli. Qui corruptus pccunia talem timurem indu-
J''clero,ut quinon consentiretinhujusordiualione
,!?Jidio puniretTju». Quo circasacerdotesnonsubscri-
p^rejiile ordiualionemejussecundum moreni an-
'•■i""ijn sod postmodum. Post mcujfs vero duos

Ecce ibi habes Vigilium archidiaconein, et apocri-
siarium nostrum carissimum, qui nobis poliicitus
est revocare Anthemium patriarcham. Suscepta
jussione Belesarius dixit : Ego quidem jussionem
facio, sed ille qui interest in nece Silverii Papfle,
ipsereddat rationem de factis suisDomino Jusu
Chrislo.Eturgontejuss|one, exieruut quidam faJsi
tesles,qui dixerunt : Quadam vicein/enimusSilve-
rium Papamscriptamittentem adregemfiothorum
in quibus coiitiuebatur. Veni ad portam, quaeap-
peiiatur Asinaria juxta Lateranis, et civitalem
trado ac Beleoariuni patritium.Quod audiens Bele-
sarius non credidit, sciens quod per invidiam hffic
dicercutur, Scd dum multi in eadem accusalione

m

S. ABBOiNIS ABBATIS FLORIACENStS

m

ne persistereni, timuit, fecitque Silverium ad se A Homam, invenit eum in Ecc1esiaS.CecilisiO.Kt-

Tenire in palatium Pincis, et foris retiueri omnem
clerum. Cumque ingressus esset cum solo Vigilio,
Antonina patritia, ut jacebat in lecto, videns eum
dixit: DicDomineSiWestriPapa^quidfecimustibi et
Romanis, ut tu vellesnos inmanus Gothorum tra-
dere ? Adhuc ea loquente, ingressus Joannes Sub-
diaconus regionarius primse sedis tulit pallium de
colio ejus, et duxit in cubiculum, ubi exspoliatum
eum induit veste monachica. Quem Xistus subdia-
conus regionis sextee videns mouachum, egressus
foras nunciavit ab clerum, dicens : Quia domnus
Papa depositus est, et factus est monachus. Qui
audientes, fugerunt umnes. Suscepit autem eum
Vigiliusarchidiaconusin suaquasi fide,et misii in

lend. Decemb. erat enim dies natalis ejas. Qoima-
nera erogando ad populum repertasest, etdepositas
ad Tyberim, missusque innavim; quem plebsei
populus sequebatur, clamando, ut oratioDem ab eo
acciperet. Et data oratione, dixit omnis populus,
Amen. Et mota est navis. Videnies Romani, quod
mota est navis^ in qua sedebat Vigilius, tunc popu-
lus coepit post eum jaciarelapides, fustes» cacabos,
et dicere : Fames iua tecum, mortaliiasiuatecam.
male fecisti cum Romanis, maleinveuiasubi vadis.
Et quidem amatoros ejus secuti sunteum deEccle-
sia. Qui ingressus Siciliam in civitaie Caiineasi
permissus est facere ordinaiionem per mensem De*
cemb. presbyteros ei diaconos. Ex quibus retraas-

exilium in Ponzas,acsustentavit eum pane tribula- B misiiRomamAmpliatumpresbyierumvicedomioum

iionis et aqua augustiffi. Qui deficiens confessor
mortuus est, ei sepultus in eodemloco 12.Kalend.
Jul. ibique salvaniur infirmi. Et cessavit Episcopa-

tus dies 5.

IJ(I.
ViGiLius,naiione Romanus,ex paire Joanne Con-
sule, sedii annis 17. mensibusG. diebus 26.Eodem
tempore Belesarius commisit bellum conira Vuiti-
gem regemGolhorum,quemfugienlem nociu inse-
cuius est Joannes Magisier miliiu*tn,cui cognomen-
tum Sanguinarius,ei ienuiicum, adduxitquead Be-
lesarium, qui perduxiieum sub sacramenio salvum
ad Imperaiorem Justinianum Consiantinopolim.
Quem Imperaior feciipairitium et comitem irans
misiique juxia fines Persarum, ubi vitam finivit.
Beieario vero egere gratias Imperator et Augusia,
et remiserunt eum in Africam, quae redacta esisub
republica, inierfecto sub dolo pacis [Gundaro] Vui-
marith rege Vandolorum, Quo tempore scripsit
Tbeodora Augusla ad Vigilium Papam : Veni adin}-
ple nobis, quteprona voluntatepromisisti de patre
nostro Anihemio, ei revoca eum in officium suum.
Ad haec rescripsit Vigilius : Absit hoc a me, Domina
Augusta. Prius locutus suin male et insipienier,
modo autem nullo modo tibi conentiam, ui revo-
cem hominem heereiicum et anathematizaium . Quo
si indignusvicarius sum B. Peiri Aposto)i,quomodo
fuerunt antecessores mei sanctissimi, Agapitus ei

suum, et Valenlinum Episcopum ad S.Rufinam,ei
Secundum ad cusiodiendum Laieranis, eiguber-
nandum clerum. Qui valefaciens omnibus ingressos
esi Constaniinopoiim in Vigilia Domini nostriJE^n
Christi. Quem obvius Imperaior osculatus est, et
coepii fiere, ac plebs illa psaitebat ante eum usque
ad Ecclesiam S. Sophise. Ecce advenit dominatoT
Dominus, etc. Per biennium enim f uerani inienlio
nes de A u themio pairiarcha, osiendentescautionem
manus ejus, qiia promiserat eum revocarein locum
suum. Sed Vigilius magis desiderans mori, quam
vivere, nullatenus voluii eis consentire, ei diiitiUl
video, non me fecerunt venire ad se Jusiiniaous et
Theodora, sed Diocleiianus et Eleutheria. Faciteut
vultis, digna enimfactisrecipio.Tuncdeditalapam
in facicm ejus quidam, dicens : Homicida, uescis
quibus loqueris? ne«cis, quia Silverium Papam oc-
cidisti? et filium mullerisviduse calcibusetfustibus
interfecisti? Tunc fugiens in basiticam S.Eupliemi»
tcnuii columnam aliaris. Qui iractus ab ea, et ejc-
cius foris Ecclcsiam, feceruni mitti funem iu collo
ejus, et truxeruut euni per iotam civitaiem usque
ad vesperum. Tunc missus est in custodiam, ubi
dabaniur ei modice panis ei aqua. Clerus auiem
Romanus, qui cum eo erai, missus est in exilium
per diversa metalla incidenda. Tunc Gothi cumsuo
regeBandua, quiTotilanuncupabatur, desceudenles
Romam obsederunt eam, etfactaest fames inciTi-

Siiverius, qui eum damnavere ? Tunc Romani sug- D iaie Romana, ut eiiam natossuos vp.IIeutcomedere.

gesseruni, quod consilio Vigilii depositus fuisset
Silverius, mandanies, quiamaleagitcum Romanis
servis iuis, et cum ipsa plebe iua : sic enim est
furiosus, ui daret alapam notario suo, qui mox ca-
dens ad pedes ejus expiravit. Ilem dedii neptem
suam Vigiiiam Astherio Consuli filio muIierisvidusB,
quem fecit teneri nocie, et iamdiu co^di, quamdiu
vitam finirel.Quo audiio,AugustamisiiAnthemium
Scribonem cum viriutc majoriad Romam, diccns:
Excepio iu basilica S. Petri, parce, caeicrum, si
in Lateranis^auiin palaiio. aulinqualibei Ecclesia
inveneris Vigilium^imposilum mox naviperduc eum
ad nos. Quod nisi feceris, per viventem in sa?cula
excoriari te faciam, Qui Anthemius Scribo veniens

Quadam ilaque die iniravit rez Romam a porta
S. PauH, indictione 13 et habitavit cum Romauis,
quasi paier cum filiis. Quidam vero de Senatoribus
fugienies ingressi suni Consiantinopolim, ei vene-
runt ad Imperatorem afflicii et desolaii. Quos con-
solatus esi Imperaior,eimisitNarseium Eunuchum
ei cubicularium suum in Italiam. Cui data pugna
cum Gothis donavii Deus vicloriam, et occisus esl
rex ei ntultiiudo Gothorum interfecta est. Tuor ad-
unatus clerus rogavii Narsetem, ut uua cum ejus
suggcsiione rogarei Principem, ul si adhuc viveret
Vigilius Papa, aut Presbyieri, seu diaconi, vel cle-
rus, qui cum eodem fuerai in cxilium deportatus,
revcricrciur. Suscepia relatione Narsetis, velcuucli

$53

fiXCERPtUM DE (JESTIS ROM. POiNt.

m

cleri Romani Iseias effectus cst Imperator et om- A sanciissimus quidem Joanaes habrtavit multo tera-

nes inclyii ejus, eo quod requiem dedisset Deus
Romanis. Mox misit, per diversa loca, ubi fuerant
inexilinm deportati, in Gypso et Proconeso, et
jussit ante se venire Imperaior, dicens eis : Vultis
recipere Vigilium, ut fuit Papa vesier, an archidia-
conum vestrum Pelagium, et manus mea eril vo-
hiscum, Responderunt omnes : Imperet Deus pie-
tati tuse, at restituat nobis modo Vigilium,et quan-
do Toluerit eum Deus transire de hoc sseculo, tunc
cum vesira prscepiione doneiur nobis Pelagius
noster archidiaconus. Tunc dimisit omnes cum
Vigiiio, et venerunt Siciliam in civiiaiem Syracu-
sis^ ubi afRictus calculi dolore moriuus esi. Gujus
corpus iranslatum est Romam, et sepulius est ad
S. Marcellum, via Salaria. Ei cessavit Episcopatus
meases3 et dies 5.

LXII
Pelagius, natione Romanus, ex paire Joanne Vi-
cariano^ sedit annis 11 mensibus 10, diebus 18.
Quem, dum non essent Episcopi, qui eum brdina-
rent, eo quod multitudo religiosorum sapiantium,
et nobilium subduxerat se a communione ejus, di-
cens, quia in morte Vigilii Papse sc immiscuit, ut
lantis poenis affligeretur, ordinaverunt duo Epi-
scopi, Joannes de Perusia, et Bonus de Ferentino,
et Andreas presbjter de Hosiia. Nam non erat in
clero vel monasieriis, qui posset promoveri. Tunc
Narses et Pelagius Papa consilio iniio sumpia Li-
tania a S. Pancraiio cum hymnis ei caniicis spiri-
luaiibus veneruni ad S. Peirum Aposiolum, ubi
idem Papa tenens Evangelia et crucem Domini su-
pcr caput suum in ambonem ascendii, ei saiisfecit
populo, qnia nullum malum peregisset contra Vi-

pore in cimiterio Sanciorum Tiburtii et Valeriani.

Narses vero Romam ingressus posi mulium tem-

poris moriuus esi. Sanciissimus quoque Joannes

et ipse mortuus sepultus esi in basilica B. Petri

Aposioli. Et cessavit Episcopatus mensibus 10. dier

bus 3«

LXIV.

Benedictus, natione Romanus,de paire Bonifacio,
sedit annis 4. mense 1. diebus 29. Eodem tempore
gens Langobardorum invasii oranem Italiam, si-
mulque et fames nimia adeo, ut etiam muliitudo
casirorum se iraderet Langobardis, ut temperare
possent ab inopia famis. In isiis itaque laboribus et
afQiciionibus positus sanctissimus Papa mortuus
esi, et sepulius in B. Petri AposioU basilica in se-
B cretario.Et cessaviiEpiscopatus menses 3. dies 10.

LXV.

Pelagius, naiione Romanus, de paire Unigildo,
sedit annis 10. mens. 2. dieb. 10. Hic ordinatur
absque jussione Principis, eo quod obsiderent civi-
taiem Romanam Langobardi, qui Italiam mnlta
Tastaiione infestabant. Gujustemporibnstantfiepla-
viffi fueruni, ut omnes dicerent, quia aqute diluvii
superinundavemni, et talis clades fnit, qualemasae-
culu nullus meminit fuissc. Hic mortuus est, et se-
pultus ad B. Petrum Aposiolum. El cessavitEpisco-
paius menses 3. dies25.

LXVL

Gregorius^ naiione Romanus, ex patreGordiano,.
sedii annis 13. mens. 6. diebus 10. Hicexposuitho-
milias Evangeliorum, et multa aiia, quse enume-
rare non possumus, adjecitque in canone. Dtes
nostros in tua pace disponey etc. Misit etiam preedica-

gilium,petiitque confirmari, ut si quis ille est in G tores ad geniem Anglorum, qui eos converterent

sancta Ecclesia ab Ostiario nsque ad gradum Epi-
scopi, neque per aurem, neque pcr aliquas pro-
missiones proficiat, quia Simoniacum est. Mortuus
^l auiem et sepulius in basilica B. Peiri Apostoli.
Et cessavit Episcopaius menses 2, dies 25.

LXIII.
JoAxxEs^ ex patre Anasiasio illustri, sedit annis
12. mensibos 11. dieb. 26. Eo iempore Heruli in
Tfaarsiam venerunt, levaio superse rege Sindaldo,
ei premebant cunciamlialiam. Conira quos Narses
egressus,regem eorum interfecii,eiomnem geniem

ad Dominum Jesum Chrislum. Domum quoque
suam monastcrium constituit.Qnimortuussepultus
esi ad B. Peirum Aposiolum ante Secretarium die
12.mensis Mariii. EtcessaviiEpiscopatusmenses5.
dieslO.

LXVIL
Sabinianus, naiione Tuscus. de civitate Blera, 6x
paire Bono, sedit annum 1. menses 5. dies 9. Quo
tempore fuiifamesgravis in civitaie Romana. Qui
facta pace cum genie Langobardorumjussitaperi-
ri horrea Ecclesise et venundari frumenta pro so-

subjugavit. Deindcsimilimodolmmingus et Bucel- ]) lido uno modios 30. Hic in Ecclesia B. Petri Apo^

lenus duces Francorum premebantltaliam,sedau-
xiliante DominOy et ipsi a Narseie inierfecti sunt.
Comqae tali eventu gauderei ioia lialia, Romani
invidia dncti snggesserunt Justiniano ei Suffinse
[So/}At£p],quiaRomanis magis expetieraiGotissen'i-
Te quam Greecis, ubi Narses Eunuchus imperat.
QnodNarses audiens de RomavenitCampaniam, et
indignatus scripsit genii Langobardorum, ui veni-
rent^ etpossiderentltaliam.Quseomnia, utcognovit
Juannes Papa, festinus venii Neapolim, et obtinuit
aNarsete,utrevertereiurRomam: qui relicia lia-
Ha, pro qua valdo laboraveral, Constantinopolim
r«dire decreverat. Uirique ergo reversi sont. Et

Paxbou

H,«fO

stoli luminaria addidit. Qui sepulius ost in Eccle-
sia B. Peiri Aposioii. Depositus autem est sub die
22. mens. Fcbruar. Ei cessavit Episcopatus mensi*
bus 10. dieb. 26.

Lxvin.

BoMFACius, natione Romanus, ex patre Joanne,
sediimensibusS. diebpjs22. Hic obiinuit apudPho-
caiem Principem, ut sedes Aposiolica B. Peiri Apo*
stoli caput esset omnium Ecclesiarum, quia sedes
Consianiinopolitana primam se omnium Ecclesia-
rumscribebat.Consiiiuiieiiam Synodum in Ecclesia
B. Petri Aposioli, in qua sederuntEpiscopi 72. pre-
sbyieri 30« diaconi 3. et clerus omnisi sub anathe-

S55

S. ABfeONlS ABBATIS PLORIACENSlS

^se

mate, utnuUusPontificeviventcEpiscopumcivitalis A
seprsesumat dicere, aut partes sibi de electione
facere, nisi tertio die depositionis ejus, tuncque
adunato clero et filiis Ecclesiae electio fiat, etquem
quis voluerit, habebit sibi licentiam eligendi sacer-
dotem. Defunctus autem sepultus est in Ecclesia
B. Petri Apostoli die i2. m'ens. Novemb. Etcessa-
vit Episcopatus mens. 10. dies 6.

LXIX.
Bqnifacius, natione Marsus, de civitate Valeria,
ex patre Joanne med»co, sedit annis 6. mens. 8.
diebus 13. Hujus temporibus fa^es, pestilentia, et
inundationes aquarum gravissimfle fuerunt. Qui pe-
tiit a Phocate principe templum, quod appellaba-
tur Pantheon, in quo fecit Ecclesiam beatae, sem-

LXXII.

HoNORius, natioue Campanus, ex Patre Pelronio
Consule, sedit annis 12. mensibus 11. diebus i7.
Hic constituit, et decrevit in Eccle9ia,ut omniheb-
domada Sabbatho die exeat Letania a S. Apolii-
nari ad B. Petrum Apostolum, et cum hymnis et
canticis omnis populus ei occurrere debeat. Qai
sepultus est ubi supra,sub die 4. Idus Octob. Et ces-
savit Episcopatus anno 1, mens. 7. diebus
18.

Lxxm.

Severinus, natione Romanus, ex patre Abicoo,
sedit mensibus 2. diebus 4. Hiyus temporibus, cum
tantum esset electus^ nondum autem ordinatus,de-
vastatum est Episcopium Lateranense a Maurilio

perque Yirginis Maria;. Qui defunctus die 25. B chartulario, etHisatio patritio Exarcho Italiae, qui

mensisMaii, sepultus est ad beatum ApostoiumPe-
trum.

LXX.
Deusdedit^ natione Romanus^ ex patre Stephano
subdiacono, sedit annis 3. diebus 23. Hic clerum
multum dilexit. Sacerdotes et clerum ad loca pri-
stina revocavit. Cujus temporibus veniens Eleuthe-
rius patritius et cubicularius Ravenna, occidit om-
nes, qui in necem Joannis Exarchi, etjudicis Rei-
pub. fuerant. Cumque susceptus esset optime a
sanctissimo Deus dedit Papa, egressus de Roma
venit Neapoiim, quae tenebatur a Joanne Consino
antarta. Contra quem pugnando interfecit eum-

adversus Ecclesiam Dei inito consilio conciiaverunl
exercitum Romanum, dicentes : Quid prodest,
quod tant^e pecunise congregat^e sint in Epiacopio
Lateranensi ab Honorio Papa, et militibus nihi,
exinde subvenitur, quando et rogffi vestrffi, qua3
Domnus Imperator vobis per vices mandavit, ibi
sunt a sancto viro reconditae ? His auditis omnes
armati a puero usque ad senem venerunt ad prse-
dictam Ecclesiam, quam tamen irrumpere nonpo-
tuerunt, resistentibus his, qui cum sanctissimo
Severino aderant. Unde Mauritius, quod vi non
potuit, dolo fecit ingressus vestiarium Lateranen-
sis Episcopii, et sigillavit omnia quffi Christiano-

dem tjrannum, ingressus Neapolim, et cum eo q rum pietas pro redemptione aQimarum suarum

alios multos : sicque revcrsus est Ravennam, ubi

data militibus roga facta est pax magna in tota Ita-

lia. Hic constituit secundam Missam fleri in clero.

Quo tempore factus est terraemotus magnus men-

se Augusto, indictione 6. Post haec secuta est cla-

des scabierum in populo, ita ut nullus esset, qui

posset mortuum suum recognoscere. Qui defun-

ctus sub diem 8. mensis Novemb. sepuJtus est ad

B. Petrum Apostolum. Hic dimisit pro obse-

quio suo ad omnem clerum rogam unam in-

tegram. £t cessavit Episcopatus mense 1 . diebus

16.

LXXI.

BoNiFAcius, natione Campaitius, de civitate Nea-

sancto Petro reliquerat. Misitque postmodum Ra-

vennam epistolas ad Hisatium patritium, qui illico

Romam veniens omnes primates Ecclesise in exsi-

lium deportari jussit, ne esset qui impediretur

suis negotiis. Deinde post dies aliquaatos ingres-

sus Lateranense Episcopium per dies 8. deprseda-

tus est iliud, partemque maximam direzit Con-

stantinopolim Heraclio Imperatoriy et sic ordina-

tus est sanctissimus Severinus. Qui etiam sepultus

est ad beatum Petrum Apostoium sub die 4. Non.

August. Et cessavit Episcopatus menses 4. diebus

29.

LXXIV.

JoANNES, natione Dalmata, ex patre Venantio

poli, ex patre Joanne,seditannis5. Hic constituit,ut D Schoiastico, sedit anno 1. mensibus 9. diebus 19.

testamentum valeat secundumjussionemPrincipis,
et ut nullus trahatur de Ecclesia, nec praesumat
acolythus reliquias Sanctorum Martymm levare,
nisi presbyter, et ut in Lateranis acolythus non
baptizet cum diacono, sed subdiaconi sequentes
Eodem temporc ante diem ordinationis ejus Eleu-
therius patritius et Exarchus antarta assumpsit
regnum. Qui veniens ad civitatem Romanam, in
castro, quod dicitur, Luciolus, a militibus Raven-
natibus interfectus est, et caput ejus delatum Con-
stantinopolim ad piissimum Principem. Defunctus
autem beatissimus Bonifacius sepultus est ad B.
Petrum Apostolum die 2o. mensis Octob. Et ces-
avit Episcopatus dios 13.

Hic misit multas pecunias per omnem Dalmatiam
seuHistriam per sanctissimum et fidelissimumMar^
tinum Abbatempropterredemptionem captivorum
qui a gentibus deprsedati fuerant. Sepultusque est
adB. Petrum Apostolum sub die Id. Octob. i^t
cessavit Episcopatus mense 1 . dieb* 10.

LXXV.
Theodorus, natione Greecus, ex paire Theodoro
Episcopo de civitate Hierosolyma, sedit annis 6.
mensibus 5. diebusl8. Hujustemporibus Mauritius
Chartularius, per quem Hisacius mulla mala opera-
tus est, conjuravitcontraeumdemHisaUumadjun-
ctis sibi omnibus, qui in circuitu clyitatis Romanffi
per castra morantes Ecclesiam Dsi devastaveraat,

»7

HiCERPTUII Dfi G£ST1S BOU. PONT.

658

volens sibi reg^um nomen imponere. Haec audiens
Bisaiins misit Donum magistmm militamet Sacel-
larium suiim ad ciTitatem . Romanam, cui, relicto
Maaritio, occurrlt omnis exercitus Romanus. Ipse
Tero Mauritius fugit ad S. Mariam ad Prassepe.Unde
abstractas misere bojas in coUo ejus, ac cumomni-
bus suisconsiliariisyinbojatis transmissus estRaTen-
nam permanus Marini Scribonis,etThomati Char-
tttlarii. Quem etiam juxta RaTennam in loco, qui
dicitur, Ficudas i2.miliiario a ciTiiate decoilaTe-
runt,sioat abHisatio mandatum fueratXiguscaput
perductumest RaTennam.QuodpostquamTidit Hi-
satiuSy Talde gaTisus ad exemplum multorum jussit
per ciyitatem circumferri, et post in stipile poni.
IUos autem. qui cum ipso directi fuerant inbojaU,
positossub arct&custodia,dumcogitaret qua morte
eos puniret, nuta Dei percussus interiit, et hi de
caroere ad sua sunt roTersi. Audiens quoque Impe-
rator mortem Hisatii^ misit Theodorum patritium
exarchum, cui cognomentum, Calliopa, ad regen-
dam omoem Italiam. Quo temporeTenitPjrrhusex
Africa,qui fuerat Episcopus et patriarcha Constan-
linopolitanus ad limina Apostolorum, et libellum
cuni suasubscriptioneobtuIitApostolicfle Sedi,con-
demnans omnia, quse a se, toI a decessoribus suis
scripta toI actasunt,adTersu8 im maculatam nostram
fidem.Quem honoraos Domnus Papa, utsacerdotem
regiae ciTitatis, fecit eicathedram juxta altare poni.
Sed mrsos, cum morecanis ad proprium impietatis
Tomitam repedasset^sanctissimusTheodorus couto-
eaTit aniTersQs sacerdotes, etclerum, ac in Ecclesia
B. Petri Apostolorum Principis condemnaTit eum
sub Yinculo anathematis. Deinde Paulum regiie
eiTitaiispatriarcham reguIariterincrepaTit,nec non
per apocrisiarios admonuit, quatenus proprium
emendaret coinmentuiD,atque ad orthodoxam Gdem,
calholicamqoe Ecclesiam remearet. Qui tandem,
eom eum non posset a suo conamine reTocare,8e-
cundaiii Apostolicam auctoritatem depositionis ui«
tiooe percussit. Sepultus est autem B. Theodorus
ad B. Petrum Apostolum, pridie Idus Maii.

LXXVI.
MjLimNDS, de ciTitateTuderlina proTincifieTuscifls,
sedit annis 6. mense 1 . diebus 26. Higus temporibus
PanlasConstantinopolitanffi urbis Episcopus spiritu
soperbiiB inllammatus, nonsolum Terbis,sed etiam
iibris, sententiis nefandissimorum hsereticorum ca-
thoiicum dogma enerrare studuit; definiens, nec
onam, nec duas Toluntates, aut operationes in
Christo Domino conOteri. Qua preesumptione ad
iantam insaniam deTenit,utaItare sanctm Romanfie
sedis^qaod erat in domo PlacidieesacratumsubTer-
teretyatqae apocrisiarios nostros immaculaiam ho-
stiam ibidem offerre prohiberet. Ipsi Tero Apocri-
siarii dicendo eum coostanter haereticum detenti
mnt, et in custodiam retrusi : alii antem in exilium
deportaiiy nonnulli Terberibus afflicti. Quod audien s
MtfUiHis sanctissimua Episcopus misit, et congre-
|a¥itEpiacopos in urbe Roma 105» fecitque Syno-

A. dum secundum instituta orthodoxorum Patrum in
Ecclesia SaWatoris juxta Episcopium Lateranense,
residentibus Episcopis ac presbyteris, et astantibus
diaconibus, et clero uniTcrso, ubicondemnaTerunt
sub anathematis ultione perculsos Cjrum Alexan-
driDura.Pyrrhum, Sergium et Paulum patriarcham
Constantinopolitanum.Ipsis diebus direxit Impera-
tor in Italiam Olympium cubiculariumetexarchum
ad regendam omnem Italiam, prGecipiens ei, sicut
Paulus suggesserat, ut in typo libelli ad eodem
Paulo editi omnes Episcoposltalise subscribere fa-
ceret.Si autem quoquo roodo fleri posset, ipsum
Martinum Papam teneret, qui tunc facilius Epi-
scopi Italiffi subscriberent. Quod si Romanus, Tel
RaTennatis exercitus contradiceret,et inprsesentia-

B rum sileret, donec omnem obtineret proTinciam.
Cujus jussis parens Olympius Tenit Romam, et in-
Tenit sanctam RomanamEcclesiaminflde Catholica
firmissifflam,ToIuitque armatus cum exercitu schi-
smaintromittere, sedprohibitusDEiTirtute necesse
habuit palam declinare asua mala intentione.Unde
in Ecclesia sanctce Dei genitricisMarise ad Prsesepe,
dum ei Domnus Papa inter Missarum solemnia
communionem porrigeret, Toluit eum interflcere :
ita enim mandaTerat suo spathario, quem Deus
omnipotens excsecaTit, ne sanctissimi Episcopi
sanguis effunderetur, et Ecclesia Catholicahseresi
subjugaretur. Nam prsedictus armiger jurejurando
ita accidisse professus est. Videns ergo Olympius
exarchus,quia manus Dki circumtegebat Martinum

^sanctissimum Papam, pacem cum eo iniit, ac
deinde collecto exercitu Siciliam profectus est
adTcrsus gentem Sarracenorum, nbi major pars
exercitus Romani inleriit et exarchus ipse morbo
decessit. Cui successit directus ab Imperatore
Theodorus cxarchus, qui cognominabatur Callio-
pas, cum Theodoro imperiali cubienlario, qui et
Pellnrius dicebatur. QuitoUentesMartinum Papam
de EcclesiaSalTatoriSj quiB Constantiniana appella-
tur, perduxerunt Constantinopolim, et nec sic eis
acquicTit. Quapropter directus est in exilium,vel
locum qui dicitur Cersona, ubi, sicut Dbo placuit,
Titamin pace finiTit sub die IT.mensisSeptembris.

«V Qui confessor multa mirabilia operatur usque in
hodiernum diem.

Lxxvn.

EuGENins, nalione Romanus, de regione prima
ATentinensi,cIericus a cunabulis,ex patreRuflniano,
sedit annis 2. mensibus 9. diebus 24. His tempori-
bus Petrus patriarcha Constantinopolitanus direxit
Synodicam juxta consuetudinem ad sedem Aposto-
licam omnino obscurissimam,inquanondecIaraTit
operationes aut Toluntates in Domino nostro Jesu
Christo. Unde accensus populus tcI clerus cnm ma-
jore strepitu eam a sancta Dei Ecclesia projece-
runt, ita ut nec eumdem Papam dimitteret Missas
ceiebrare in basilica sanctse Dei genitriciaMarise ad
pr«esepe,ni3i promisissetseminime eam soscepta-
rom. Quietiam sepultus est ad B* Petrum Aposto*

m

S. AbBONlS ABBAJlS PLOftlACENClS

m

]nm sub die 4. Nonas }un. £t cessavit Episcopatus A instituit. Cigus temporibos Ecclesia tlavenn», qas

mense i. diebus 28*

LXXVIII.

ViTALiANUs, natione Segnensis, ex provincia
Campaniffi, ex patre Auastasio, sedit annis 14.
mensibus 6. Hic direxit responsales suos cum Sy-
nodica juxta consuetudinem in regiam urbem ad
piissimos Principes, significansdesua ordinatione.
Cujus temporibus venit Constantinus Augustus
Romam, susceptus ab eodem Papa,cui et occurrit,
indictione sexta, quinto milliario ab urbe.Cumque
per duodecim dies in civitate Romana demoratus
per diversa locaplurima dona obtulisset,omnia quse
erant in oere ad ornatum civitatis deposuit. Sed et
Ecclcsiam S. Marle ad Martyres tegulis aereis dis-

se ad Ecclesia Romana segregaverat causa autoce-
phaliae denuo se pristinee sediApostoUcffisubjugayit.
CujusEcclesise pr6esul,noroine Reparatus,eve8tigio,
ut Deo placuit,vitam finivit. Hic dum esset electus
Augusto mense, stella a parte Orientis apparuit a
galli cantu usque mane per tres menses, et ejua
radii ccelos penetrabant.Quffi post semetipsam re-
versa disparuit, et a parte orientis maxima mors
hominum subsecuta affuit.. Sepultus autem estad
B. Petrum Apostolum sub die 3. Idus April. Et
cessavit Episcopatus mensib. 2. dieb. i5.

LXXXI.
Agatho, natione Siculus, sedtt annis 2. mensibus
G.diebus 3. Hujus temporibus Theodorus Archiepi-

cooperuit, et cum aliis rebus in regiam urbem B »^«P"» *^*^«'^»^« semetipsum sedi ApostoUc» post

direxit. Reversus autem Siciliam habitavit Syracu-
sis, ubi tales afflictiones populo provinciarum Cala-
brifle.Sicilise, Afric», vel Sardinice per diagrapha,
seu capita atque nauticationes imposuit, quales a
sfieculo nunquam fuerant auditae, auferens vasa
sacra, vel cimilia sanctarum Dei Ecclesiarum. Qui
postmodum 15 die mensis JuUi,perindictionem 12.
proditus in balneo occisus est. Secuta est sta-
tim mors sanctissimi Vitaliani, qui sepultus est
ad S. Petrum Apostolum sub die 6. Kalend.
Februar. Et cessavit Episcopatus mensibus 2.

diebus 13.

LXXIX.

multorum annorum cumculaprffisentavit Suscepit
autem divalem jussionem piissimorum Principum
Constantini, Heraclii et Tyberii Augnstorum per
Epiphanium gloriosum a secretis,qu8e missa fuerat
pfsedecessori suo Dono Papse, exhortans, ut debeat
sacerdotesvelmissossuos dirigerein regiamurbem
pro adunatione sanctarum Dsi Ecclesiarum. Quod
facere non distulit,et Episcopos ac presbyteros, vel
religiosos monachos Ulnc quantocjus direxit. Qao
tempore Luna eclypsin pertulit. 18 die mensis
Junii, indictione 8. Quam mortalitas gravissima
per tres sequentes menses subsecuta intas et foris
Urbem talis depopulata est, qualis nec aUorum
p Pontificum temporibus fuisse memoratur.Ingressi

Adbodatos, natione Romanus, «monachis, ex C ^^^.^^^ ,^^y j^^^^^^^^^ Sedis regiam urbem die

patre Joviano, sedit annis 4. mensib. 2. diebus 5.
Hujus temporibus Mezentlus,qui erat in Siciliacum
exercitu Orientali arrepto regno intarzizavit, et
exercitus Italiae per diversa fugit, quousque Deo
auxiliante idem interemptus est, et caput ^us
intarta Constantinopolim perductum. Post cujiis
mortem Sarraceni Siciliam obtinuerunt, et multis
occisis, populus in montanis, seu in castris confu-
gium fecit. IIU vero reversi Alexandriam secum
asportaverunt, quae a civitate Romana illuc navigio
fuerant delata. Preedictus quoque sanctissimus vir
ca&alia conquisivit, et in vita sua Abbatem et con-
gregationem ibidem constituit. Postcujustransitum

10 mensis Novemb. indictione 9. Domino comi-
tante sunt suscepti in oraculo B.Petri Apostolorum
Principis intra palatium, porrigentes ei et scripta
Pontificis. Quos dum suscepisset, commonoit, ut
remittentes assertiones philosophicas, non furoro,
sed paciBca dispositionepuram sanctonim Patrum,
scripturarumque comprobatam fldem perSjnodalia
decreta satisfacerent, et inducias ad retractandom
dedit, tribuens eis omnia, quse ad sustentationem
sufQciebant in domo, quae appellatnr Placidia. Do-
minica itaque die evocatis ad SaDctam Dei Genitri-
cemad Blachernasintanta honorificentia, ut etiam

^ , , . ^ , .^ , , ,. ,, , eis in palatio caballos cum obsequio dirigeret.Die

tanUB pluvi« et tonitrua fuerunt, qualia nulla «tas j^ ^^.mensis Novemb. in baLilica, qL Trul-

memmit J:t nisi per LeUmas, qu« quotidie fiebant, j^^ appellatur,sub regalicuitu resedit Imperator, et

cum eo Georgins patriarcha Gonstantinopolitanus,
et Macarius Antiochenus, missique sedis Apostolice
cum Episcopis Orientalium partinm^ numcro 150.
Post hffic intromiseruot libros, et tomos diversos,
et Synodos, quas falsavemnt hfieretici aestimantes,
non propter veritatem, sed per mendacium supe-
rare, qui nonduas, sedunam voinntatem et opera-
tionem dicebant in Ghristo ; quod coram Principe
et Synodo claruit. Deinde prflecepit pius Princeps
missosin Synodo residere presentanteslocum san-
ctissimi Agathonis Papae. Quibas dictum est, ut
omnes Ubros, qnos scirent ad causam fidei perti-
nere coram Synodo deferrent,quod etfactum est,

Dominus propitiatus esset,homines etpecora inter-
irent. Renascentibus quoque leguminibus denuo in
campis propter nimiaspluviasnil tritursBin horrea
recondere valebant. Sepultusautemestbeatissimus
Adeodatus ad S. Petrum Apostolum sub die 6*
Idus Jul. Et cessavit Episcopatus mensibus 4.
diebus 15.

LXXX.

DoNUs, natione Romanus, ex patre Mauritio, se-
dit anno 1. mensibus 6. diebus 10. Hic repperit in
urbeRoma,in monasterio quodappellatur Boeziana,
Nestorianistas monachos Syros, quos per monaste-
ria diversa divisit, et ibidem monachos Romanos

Ml

BXCXItPTmi DK GBSnS HOH. PONT.

m

Et Tocato Georgio diacono, et cartophylace Eccle-
siie ConstantinopolitaniB pra&ceptani est ei, ut
jiixta eonim notitiam codices ex bibliotheca Ec-
clesiae ad mediam dedacerentur. In quibus re-
pertum est duas naturas, duasque voluntates
Tel operationes esse in Christo. Contraque con-
fessoB Macharius inventus est mendax. Tunc
interdixit pietas Augustalis Georgio Patriarchce,
ut minime in Ecclesia sua susciperet eumdem
Macariom ejusque sequaces. Deinde, ut veritatis
lumen appareret, intromissa sunt coram Synodo
venerabilium Patrum dicta Joannis Constantinopo-
litani, Cyrilli, Athanasii, Basilii, Gregorii Nazian-
zeni, Dionysii, Hilarii, Ambrosii, Augustini, etLeo-
nis dnas naturas, duas voluntates vei operationesin
Christo diceutes ad satisfactionem Principis, vel
Synodi. Sequenti die relecta est Synodica sanctis-
simi Agathonis Papse, quain Caiholicis Patribus
comprobatam subscripserant Occidentales Episcopi
120. Posthsechortati sunt Macarium omnes, ut de
voluntate veloperatione Christi suam proferret sen-
tentiam. Qui cum neque unam, neque duas volun-
tates, vel operationes dicere vellet, Serenissimus
Princeps tomum ipsius Macarii prctulit, in quo
apertissime unam voluntatem in Domino afOrmave-
rat, et manu sua subscripserat cum Theodoro et
Georgio Patriarchis. Sed Georgius sanctissimus Pa-
triarcha sui erroris poenituit, et itacredere se, et
prcedicare professus est, sicut sedes Apostolica tra-
dit. Unde cum aliis Catholicis anatheraatizavit
omnes hiereticos, et ipsum Macarium, postqucmi
nssu Synodi et Principis ei ablatum est orarium a
Basilio Cretensi Episcopo, etanathematizatumforis
Synodnm simul cum suo thronoprojecere. Stepha-
nam autem discipulum ejus cervicibus a S. Synodo
Romani clerici expulerunt. Eademhoratantetelse
aranearuum nigemmoe in medio populi ceciderunt,
ut omnes mirarentur, ac ita sordibus haereseon ex-
polsis unita est sancta Dei Ecclesia. In locum vero
Macarii ordinatos est Theophanius Abbas monaste-
rii Pagias, insulse Siciliensis, etfactus estpatriarcha
AntiocheniB Ecclesise. Macarius quoque cum suis
amatoribus directus est in exilium ad civitatem
Romanam, decretumque est, ut tollantur nomina
Patriarcharum de dyptichis Ecclesiarum, vel de
piclaris, aut foribus, ubi esse poterant, id est, Cyri,
Sergii, Pyrrhi et Pauli, nec non et Petri, per quos
error bte puliulaverat. Catholici vero populi tanta
fuit gratia, ud ad Isetitiam sancti Concilii, quodin
regia urbe erat, Joannes Portuensis Episcopus,qui
nnas Legatorum erat, Dominicorum die octavae
Paschffi in Ecclesia S. Sophise coram Principe et
PatriarchapublicasMissas latine celebraret, et una-
nimiter omues laudes et victorias piissimorum Im-.
peratorum adclamarent. Suscepit etiam divalem
jnasiouem secundum suam postulationem, quarele-
vata est quantitas, quae solita erat dari pro ordina-
tione Pontificis, sic tamen, utsi contigerit post ejus
ransitum electionem fieri, non debeat ordinari, nisi

A prius decretum generale introducatur a regia urbe
secundum antiquam consuetudinem. Sepultus est
autem sanctus Agatho ad B. Petrum Apostolum 4
Idus Januar. Et cessavit Episcopatus anno i. men«
sibus 7. diebus 5.

LXXXIL

Leo junior, natione Siculus, de patre Paulo, se-
ditmensibus 10. diebus 17. Hic fuit eloquentissimus,
in divinis Scripturis sufficienter institutus, grteca
latinaque lingua eruditus, cantilena ac psalmodia
praecipuus, et in earum sensibus subtilissima exer-
citatione limatus. Hic suscipiens sanctam 6. Syno-
dum, quse in regia urbe acta fuerat sub Constan-
tino Principe a duobus Patriarchis, Constantinopo-

B litano et Antiocheno atque 150 Episcopis, eam
studiosissime de grs^co in latinum transtulit.
Qui etiam damnatis aliis haereticis duos tantum
absolvit, id est, Anastasium presbyterum, et
Leontinum diaconum in die sancto Theophaniae
exponentes per propria scripta fidem suam,
juxta quod sancta Synodus determinavit. Ejojus
temporibus percurrente divali jussione piissimi
Principis resUtuta est Ecclesia Ravennatis sub or-
dinatione Apostolicse sedis, ut defuncto Archiepi-
scopo electus ad civitatem Romanam veniat ordi-
nandus, et constituit, quid solvcre debeat pro usn
paliii, aut diversis Ecclesise officiis. Sed et ne Mauri
quocdam Episcopi anniversitas aut Agenda cele-

G bretur, nec non typum autocephaliae, quem sibi
elicuerant ad amputanda scandala sedis Apostolicfie
restituerunt. EJjusdem quoque temporibus Luna
eclypsln pertulit die 15. mensis Aprilis, indictione
11. Post coenam Domininocte pcenetota insangui-
nem versa. Qui etiam sepultus est ad B. Petrum
Apostolum, sub die 5. Nonas Julias. EtcessavitEpi»
copatus menses 1 1 . dies 22.

LXXXIU.

BBNEDiCTns, junior natione Romanus, patre
Joanne, seditmenses 10. dies 12. Hic a puerili eetate
in scripturis et cantilena doctissimus et benignus,
suscepit divales jussiones Constautini magni Princi-
pis ad venerabilem clerum et populum, atque feii-
^ cissimum exercitum Romanse civitatis, per quas
concessit, ut qui electus fuerit in Sede Apostolica
e vestigio absque tarditate Episcopus ordinetur. Hic
unacum clero et exercitu suscepit mallones capillo-
rum Domini Justini et Heraclii filiorumclementissimi
Principis. Quo tempore apparuit stella noclu veluti
luna sub nube inter natalem Domini et Theopha-
niam . Item prope exitum mensis Februarii in die
ab occasu exiit stella roeridie, et in partes Orientis
declinavit. Post hoc mons Bebius, qui est in Carapa-
nia, mense Martio per diem eructuavit, et omnia loca
circumquaque prae pul?ere exterminata sunt. Qai
e vestigio infirmitate detentus defunctus est ac se-
pultus ad S. Petrum Apostolum sub die 8. Idus Maii.
Et cessavit Episcopatus menses 2. dies. 15.

563

S. ABBOmS ABB&TIS FLOBIACENSIS

m

LXXXIV.

A diaconusWdeQseamdeminfirmariyCiiittdiiatedactus
aurum solvere noluit, sedscripsitRavennse moranti
Joanni glorioso novo exarcho promittens dona, si
factione illius ipse ad Ponlificium eligeretur.Quod
exarchus Romam mittens fieri voluit. Sepultus eat
autem beatissimusPontifex ad B. Petrum Aposto-
lum, sub die 22. mensis Septemb. Etcessavit Epi-
scopatus menses 2. dies 23.

LXXXVI.
Sergius, natione Syrus, Antiochia regione ortus,
depatre Tiberioin Panormo Siciliss, seditanni6l3.
mensibus 8. diebus 23. Hic Romam veniens sub
sanctse memorise Adeodato Pontifice in clero Ro-
manee Ecciesiee connumeratus est. Et quia studiosus
erat, et capax in officio cantiiense, priori Cantorum

JoANNEs, natione Syrus, de provincia Antiochiae,
patre Quiriaco, sedit anno i. diebus 9. Hic valde
strenuus, atque scientia prseditus, cum esset Dia-
conus missus a sancts memoriee Agathone Papain
regiamurbem cum aliissacerdotibus,reprsesentavit
locum Apostoiicse Sedis in sanctasexta Sjnodo. Qui
ifldpetratis aclementissimo Principehis, pro quibus
ierat reversus est, et in Ecclesia est electus Gon-
atantiniana. Quo temporeregnabat Justiuianus Au-
gastus defuncto patre in initio mensis Septemb
indictione 14. et statim auxiliante Deo constituit
pacem cum gente Sarracenorum decennio terra
marique. Sed et provincia Africse subjugata est Ro-
mano Imperio, ac restaurata. Hic post multorum
annorum curricula Episcopum Turritauee Ecclesise, B pro doctrina est traditus, acolythusque factus per

qttem sine auctoritate Romani Pontificis fecerat
€itonatus Archiepiscopus Garalitanus sub ditionem
ejusdemEcclesiaeredintegravit atque flrmavit. Qui
sanctissimus Tir diutina detentus inflrmitate defun-
ctveestacsepultusad B. Petrum Apostolum, secunda
die meiisis Augusti. Et cessavit Episcopatus menses
12diesl8.

LXXXV.

GoNON, oriundus patre Traceseo, educatus apud
Siciliam, postmodum Romam venit etdem Ecclesice
militaturus, atque ad presbyterii honorem devenit ;
sedit mensibus i i . In cujus electioneni consensit

ordinem ascendit usque ad presbyteratum, quo
consecratus est a Leone Pontifi^e in titulo S. Su-
sannse. Gumquedefuncto sanctse memorifie Gonone,
ut fieri solet, populi Romani pars consentiret in
electione Theodori archipresbyteri, pars in ele*
ctione Paschalisarchidiaconi, et utraquepars imma-
niter in ceptis perduraret, primates judicum, et
exercitus Romanse miiitise, vel cleri plurima pars
ad sacrum palatium perrexerunt, et inito consilio
tractaverunt, qualiteraltercantium sopireturinten-
tio, sicque Deo annuente in personam prasdicti
Sergii devenerunt. Quem de medio populi tolientes
in oraculum B Gflesarii martyris Ghristi quod est

elerus etpopulns, dumnon minima contentio facta /S intra palatium, introduxerunt, et exinde ad Late-

. «1 .■Tk.. .». 1. ^ T7l_i ! 1_ J._ _ J _1 _ *• •■t

esset, eo quod clerusin Petrum Archipresbyterum,
'et exercitus in sequentem ejus Theodorum presby-
teram intendebat. Cumqueclerus anteforesbasilicse
Ooostantiniante observaret custodias et exercitus in
basilica B. Stephani protomartyris, atque neutra
pars alteri cederet, sacerdotes et clerus unanimiter
ingredientes Episcopium Lateranense, elegerunt
snpradictum Pontificem, in quo vere erat aspectus
angelicus, veneranda canities, sermo verus. Quod
▼idens exercitus post aliquantos diesfiexuscum cle-
ricis sul)8cripsit, et, ut mos est, iegatos ad excellen-
tissimuraTheodorumexarchum direxit. Hicsuscepit
divalem jnssionem Justiniani Principis, qua signi-
€cat acta sextse Synodi apnd se haJi)ere, quae piae

ranense Episcopium cum laudum adclamationibus
deduxerunt. Quo palatium ingresso unus e duobas
electis, id est, Theodorus archipresbyter iiiico quie-
vit, ac se humiiiando salutavit et osculatus est Pa«'
schaUs vero nuilo modo primitus acquievit, veriuiL
tandemaliquando salutavit. Sedclanculo tamen aon
cessabat Ravennam mittere, persuadens Joanni
Patritio et exarcho Romam venire. Quiamore pro-
missse pecunifle veniens, dum omnes in personam.
Segii sanctissimi invenisset consensisse, Paschali id
quidem suffragari uon valuit, et ideo Ecclesiae B.
Petri Apostolisuo stipendio damnum intulit, adeo ut
centum iibras auri a prsedicto Pontiflce exigeret,
quas prffidictus miserrimus Archidiaconus promi-

«emorise domnus Constantinus genitor ejus Deo D sisset. Qui post multum tempus propter incantatio-

cuxiliante fecerat.Hi:y us temporibus pietas Imperialis
relevavit dno centena aunonee, quas Brutii» et Lu-
eanie annue persolvebant. Hicultra consuetudinem
absque consensu cleri Constantinum diaconum Ec-
clesiee Syracusanse Rectoremin patrimonio Siliciae
-constitmt, hominem ferum et tergiversutumf cui
mappulis ad caballicandum utilicentiam concessit.
Uade post discessum Pontiflcis seditio super eum
orta acivibus ob patrimonii lites, a judice provinciae
snb arcta custodia est retrusus, pro eo quod in
-4issensione judicum inveniebatur.Gumque sanctissi-
mus Pontifex diulina infirmitale detentus obiisset,
dimisit omni clero et monasleriis multa in auro-
sicut prascessor ejns Beuedictus Papa. Gi\jus archi^

nes et loculos [lucos] quos colebat, vel sortes, quas
tractabat privatus in monasterio retruditur, acpost
quinquennium prce cordis duritia impoenitens est
defunctus. Denique hi:gus Sergii temporibus Justi-
nianus Imperator fieri Goncilium jussit in regia
urbe, in qua et legati Sedis Apostolicae quibusdam
capitulis extra cetum [ritum] Ecclesiasticum editis
decepti subscripserunt^ et Romano Pontifici, utpote
capiti sacerdotum omnium, ut subscriberet, direxe*
runt. Verum beatissimus Pontifex penitus non ac-
quievit, nec eosdem tomos suscipere, aut lecUoni
pandere passus fuit, sed utinvalidos respuit alque
abjecit, eligens ante mori, quam novitatum errori-
bus consentire. Unde indignatus Imperator Magi-

M5

EXGERPTUM DE GESTIS ROM. PONT.

m

striaQiimRoittammisii,qai JoannemDEoaroabilem A cum, qniHorreas dicitur, fossatum figeret, nullus-

Portuensem Episcopum, seu Bonifacium consilia-

riam Domini Papse in regiam transferret urbem.

Deinde Zachariam protospatharium suum direxit,

jnbens idem facere de Bomano Pontiflce. Porro

misericordia Dei excitatum est cor Ravcnnatis mi-

litis, Ducatus etiam Pentapoh'tani, qui hoc prohi-

baerunt fleri, ingressi per porlam B. Petri cnm

armis et tnrba lAteranensis Episcopii volentes

Tidere Pontificem, quem sublatum navigio per

noctem fama vnlgaverat. Egressus igitur sanctissi-

mus Sergius Pontifex obviam militibus ante fores

basilicffi, quse dicitur Domni Theodori Papse suavi

responso eorum linivit corda, et Zacharian^ qui

que esset, qui ei resistere posset,prfledictus Pontifex
missis sacerdotibus cum Apostolicis donari's uni-
versos captivos de eorum manibus redemit, et
illum cum suo hoste ad propria repedare fecit.
Post cujus obitum cessavit Episcopatus mensem i.
dies 18.

LXXXVIII.

JoANNEs, natione Graecus, patre Platone, sedit aa-
nis 2. mensib. 7. dieb. 17. vir eruditissimus, etfa-
cundus eloquentia. Hujus temporib. Aripertus, rex
Langobardorum, donationem patrimonii Alpium
Gottiarum in litteris aureisexaravit,ac juri Romauffi

,, . . ^ -, * j .,. Ecclesiaereformavit, qu8eperlongatemporaabea-

sese sub leclo eius absconderat, de manibus eorum j , ^ , i j •• ? * %n

. ., . '' . . .. \ , ,-. n •pdemLangobardorumgentedetmebantur.Tuncetiam

cripuit, quia eum cum mjunis etconlumehisaRo- -«j.,,,. „,,„„, T^n«ro«.r « nor»(K„«r.o,o.;«. «., i..o

maoa urbe expellere volebant. Quo in tempore, is
qni eum miserat, Deo retribuente, regno privatus
est et Ecciesiffi status Ghristo proisule servatus est.
Ceteram beatus vir in sacrario S. Petri Apostoli
capsamargenteam in angulo obscurissimojacentem
invenit, cui sigillum impressum abstulit, locellum
aperuit, in quo interius plumbazium [plumacium]
ex holoserico superpositum, quod staurarium dici-
tnr invenit, eoque ablato inferius crucem diversis
ac preliosis lapidibns ornatam inspexit. De qua
detractis qaatnor petalis, in quib. gemmse clausas
erant mirfle magnitudinis,ineffabilem portionem sa-
Intartsligni Dominicae crucis repperit, quodpro sa-

Justinianus Imperator a partibus Gazariee per loca
Bulgariffi cum Trebeilo usque ad regiam urbem ve«
niens regnum proprium, unde ejectus fuerat, ad-
eptus est. Leonem quoque et Tiberium, quilocum
ejus usurpaverant, cepit, et in medio Girci coram
omni populo jugulari fecit. Porro toraos quos autea
subDomno SergioApostoIicae memoria^ Romam di-
rexerat, in quibus diversa capitula Romanae Eccle-
sise contraria inerant, per duos Metrppolitanos Epi-
scopos transmisit, adjurans ut Apostoiicae Ecclesiee
Goncilium aggregaret, et qua3 evulsa essent stabili-
ret, quffi vero adversa renuendo cassaret. Sed hic

ippositus est ad pa-

humana fragilitate timidus hos nequaquam emen-
lUMu w iigui MjytuiiixiK,ix= VI iAv« * ^4/|/v* .V, 4«v/^ ^» « ^« ^^^^ Principi retransmisit, postquam non diu in hac
lute hnmani gencns eb omn. populo ChrisUano d.e ^ ^.^^ perduravit, sed defunclns apposi
eialtationis S. crucis m basihca Salvatons, quse
appellatnr Constantiniana, osculari ac adorari in-
stitait. Hic post multa, quse in Ecclesiis Dei fecit,
renovavity seu contulit, at tempore fractionis Do-

mini corporis, Agnus DEi,qui tolUs peccata mundi,
etc., a clero et populo decantetur instituit. Gonsti-
tnit etiam, nt scilicet diebus adnunciationis Domini,
dormitionis, et nativitatis sanct» Dei GenitricisMa-
ris ac S. Simeonis quod hypapanti Grseci appel-
laaU Letania exeat a sancto Adriano et ad S. Ma-
riam popolus occurrat. Sepultus .est autem hic bea-
tns vir in basilica. B. Petri Apostoli 6. Idus Sep-
iemb. indictione 14. Tiberio Augusto. Et cessavit
Eptscopatus mense 1. dieb. 20.

LXXXVIL

JoArrNES, natione Grsecus, sedit annis 3. mensibus
S.diebos 12. Hujus temporibus venit Theoph jlactus
enbicularius Patritius et Exarchus Italise de parte
Sicili» in urbem Romam. Qui volens propriis sub-
stanttis denudare quosdam habitatores Urbis, com-
movit adversum se gravissimamseditionem,quam
Pontifex monitis salutaribus sedavit, qui sese me-
diam dans portas civitatis clausit, et sacerdotes ad
fossatomy in quo una convenerant, misit. Deinde
vero, dam Gisalfas dux gentis Langobardorum Be-
neventi cum omni sua virtute veniret, in Gampa-
niam incendia et prtedationes muUas exerceret,
caplivosque, non paucos cepisset, et usque ad lo-

tres suos. Et cessavit Episcopatus mensibus 3.

LXXXK.

SisiNNius, natione Syrus,patre Joanne, sedit dies
20. Qui vir podagrico ac chiragrico humore ita de-
tinebatur astrictus, ut sibi propriis manibus cibum
exhibere non valeret. Unde repentina morte defun-
ctus est. Et cessavit Episcopatus monsem 1 . dies 28.

XG

GoNSTANTiNDS, uatione Sjrrus, patre Joanne, sedit
annis7. diebus 16. mitissimus valde. Gujus tcmpo-
ribus in urbeRomafactaest fames magnaperannos
tres, quam secuta est tanta ubertas, ut fertilitatis
copia sterilitatis inopiam oblivioni mandaret. Hic
•^ ordinavit Felicem Archiepiscopum Ravennatem,qui
secundum priorum suorum consuetudinem noluit
facore cauliones, sed per potentiam judicum expo-
suit, ut voluit. Quapropter mittens Justinianuslm-
perator Theodorum Patritinm et primum exercitus
insula; Sicilia; cum classe Ravennam cepit, prffifa-
tum Arcbiepiscopum arrogantem in navi vinctum
tenuit, lumine oculoruni privavit, in exilium trans
Pontum misit,et omnesrebelles, quosibi repperit,
compedibus strinxit, divitias eorum abstuIit,etGon •
stantinopolim misit. Tunc etiam sacra Imperatoris
jussus est praefatus Gonstantinus Pontifcx regiam
ascendere nrbcm, quod et fecit die 5. mcnsis Octo-
bris indictione 9. Secuti autem snnt eiun Nicetta

8«

S. ABBONIS ABBATIS FLORIACENSIS

m

Episcopas de Sylva Gandida, Georgius Episcopus A nuni Papam pertinet. Denique popnlus Bomanos

PortuensiSy MichaeliuSy Paulus, Georgius presby-
teri, Gregorius diaconus, Gcorgius secundicerius,
Joannes defensorum primus, Gosmas saceliarius,
Sisinnius nomenclator, Sergius scriniarius, Doro-
theus et Julianus subdiaconi, et de reliquis gradi-
bus Ecclesise clerici pauci. Yeniens igitur Neapolim,
illic reppertt eum Joannes patritius et Exarchus
cognomento Rizocopus, qui Roma^ positus decolla-
vit Sajulum diaconum, Petrum arcarium, Sergium
abbatem et Sergium ordinatorem, postquam Ra-
vennam reversus turpissima morte obiit. Denique
summo Pontifici cumsuis SiciliampergentiTheodo-
rus patritius et stratigos languore detentus occurrit,
quem cum veneratione magna suscipiens medelam

statuit nequaquam hseretici Imperatoris nomen,
aut in chartis, aut in figuris solidum suscipere^nec
inter Missarum soleronia commemorationem ejus
facere. Gontigit autem, ut Petrus quidam pro Da-
catu RomanseurbisRavennam dirigeret,etnomen
haeretici Imperatoris in suapromotioneannotasset;
quapropter hunc Ducem populus Romanus susci-
pere noluit, et Ghristophoro Duce adeo bellum ci-
vile exortum est, ut in via sacra ante palatium
sese committerent, et utriusque partis amplius
quam 30, ita ilagellarentur utinterirent : necces-
satum est, doncc Pontifex mitteret sacerdotes cum
Evangeliis et crucibus, qui hanc commotionem se-
darent. Non post multos hus dies venit nuntias a

adeptus est celerem, transfretansque per Rhegium B Sicilia, qui Pliilippum hsereticum a principaliver-

et Gortonam Gallipolim, ubi mortuus estNiceta Epi-

scopus, et Hydrunti moras faciens eo quod hyems

esset, illic suscepit sigillum Imperiale per Theopha-

nium regionarium, quo continebatur, ut ita omnes

judices susciperentPontificem, acsi ipsum Impera-

torem. Inde egressi per insulam Gheam devenerunt

ad septimum milliarium regiee urbis, ubi obviam

egressus estTiberius Imperator fllius Justiniani Au-

gusti^ et Gyrus Patriarcha cum clero et populi mul-

titndine, omnes Isetantes et diem festum agentes.

Sellari quoque imperiali usus Apostolicus Pontifex

ingressus est civitatem, cum camellauco, ut solitus

estRomseprocedere.Quod audiens Justinianus Im-

tice depulsum innotesceret^ ac Anastasium ortho-
doxum Augustalia sceptra suscepisse nuntiaret.
Quem sancti sexti Goncilii confessorem, et vers
fidei prcedicatorem Scholasticus cubicularius, pa-
tritius et Exarchus Romam veniens omnibas de-
claravit. Gaelerum post tanti Pontificis obitum
cessavit Episcopatus dies 40.

XGI.
GREGomus, natione Romanus, ex patre Marcello,
sedit annis 15. mensib. 8. diebus 24. Fuit autem
temporibus Anastasii,Theodosii, Leonis atqueGoii<
stantini Augustorum, nutritus in parva eetate in pa-
triarchio sub sanctae memoriseDomno PapaSergio,

perator gaudio repletus a Nicsea Bitbynise misit sa- q atque Sacellarius factus Bibliothecse ilii cura com-

cram gratiarum actioneplenam,petens ut ei Ponti-
fex occurreret Nicomediae, et ipse venireta Nicaea;
quod et factum est. Prostravit autem se Ghristianis-
simus Augustus, et osculans pedes Pontiflcis in am-
plexus mutuos ruerunt, ac deinde cum ipso tanta
Imtitia Missas die Dominico Imperatori fecit, qua
communicansabejusmanibusPrinceps pro suis de-
lictis ut deprecaretur obtinuit, sicque omnia privi-
legia suse Ecclesise renovavit. Romam igitur rever-
tens a Nicomedia civitate post crebram navigatio-
nem,Domino sospitatem tribuenteincolumisportum
Gayetaeattigit, ubi maximam multitudinem populi
Romani repperit, ac 24. die mensis Octob. indi-
cUone lO.Romamingressus est. Post menses autem

missa est. Deinde ad Diaconatus ordinem promotus
cum sancto Pontifice Gonstantino ad regiam pro-
fectus estUrbem, ac a Justiniano Principe superqui-
busdam capitulisoptimaresponsione unamquamque
persolvit qusestionem. Erat enim vir castus, et in
diviuis Scripturis eruditus, ad quem Joannes Con-
stantinopolitanus antistes Synodicam misit, cui
idem Pontifex subscripsit. Hic inter plurima bona
quae fecit, in Germania per Bonifacium Episcopum
verbum salutis prsedicavit, et gentem illam seden-
tem in tenebris doclrinalucis adGhristumconver-
tit. Quo tempore Luitprandus Longobardorumrex
donationem Pairimonii Alpium Gotiarum^quamAri-
pertus rex fecerat, admonitione tanti viriredditam

tres lugubris nuntius supervenit dicens. Justinia- t^ confirmavit. Signum quoque inLunafactumestper

num orthodoxum, trucidatum, et Philippicum hse-
reticum ad imperium promotum, cujus et sacram
cum pravi dogmatirf exaratione suscepit, scd cum
Apostolicm Sedis Gonciiio respuit. Eodem tempoie
Felix Archiepiscopus Ravennse ab exilio reductus,
poenitentia motus, et licet oculorum luminepriva-
tus, tamen ad proprium rediit thronum et fidei expo-
sitiones confessusreconciliationispromeruit absolu-
tionem.TuncetiamduoregesSaxonimamoreAposto-
lorumRomam venientes sub velocitate suam vitam,
ut optabant,finierunt. Venit autem et Benedictus Me-
diolaaensis Archiepiscopus orationis voto,et suo se
Pontifici prfiesentavit,postpositaaItercatione pro Ec-
clesiaTicinensi,cujusantistesconsQcrandusadDom-

indictionem 14, quae visa est cruoris plena usque
ad mediam noctem. Theudo etiamduxgentisBajoa-
riorum ad B. Petri Apostoli limina primus degenle
eadem occurrit, orationis voto. Et post hsc Ana-
stasius Imperator classem navium prseparatam
Alexandrim direxit contra Agarenos, qui ad aliud
versi consilium ab itinere medio ab regiamregressi
urbem, Theodosium orthodoxum Imperatorem ele-
gerunt, atque coactum in solio imperii confirmave-
runt. Anastasius itaque cum civibus, vel quibus po*
tuit de exercitu Nicseam civitatem munivit, ac cum
classe, in qua Theodosius fuerat, dimicavit,etfero
septem millia exercitus sUnt interempta. Sed Ana-
stasii superata parte ipse verbum impunitatisexpe-

m

PRiEFATIO GOMMENT. IN CYCLUM VICTORU.

S70

tiHjdatoque sibi sacramento clericus factus atque A

presbjter est consecratus.Theodosius vero protinus

orbem regiam ingressus, quee a Philippico dejecta

fuerant in pristinum erexit statum et Ecclesiae satis

profuit fer?ore suffi fidei. Tunc fluvius Tiberis al-

Teum suam egressus, ultramodum intumuit, ita ut

in TiaLata ad unam etsemis staturam aquaejusdem

fluminis excrevisset,atque a porta B. Petri Apostoli

usque ad pontem Milvium aquee se distenderent.

Lflde Romanis tribulatio maxima imminebat,quod

serere non poterant : et idcirco a domno Papa Le-

imas crebro fiebant. Tandem octava die cessave-

runt atque i3. indictione. Cumanumeliam castrum

ipso fuerat tempore a Langobardis pacis dolo per-

yasum. Quod cum Domnus Papa nec precibus, noc p

fflunerib. posset recipere, moenia ipsius castri noc-

torno siJentio sunt ingressi Joaones Dux Neapolita-

nus cum Theodino Subdiacono et Rectore, atque

exercitu, et Langobardos poene trecentos cum eo-

rum Castaldio interfecerunt, et captos ciEteros Nea-

polim perduxerunt. Sic castrum receperunt. Pro

cojus redemptione sanctissimusPapa, sicutpromi-

serat, dedit auri libras septuaginta. Tunc etiam ne-

fanda Sarracenorum gens, cum jam Hispaniarum

prorinciam per decem tenuisset annos pervasam

undecimo conabaturRhodanumfluvium transire,et

Franciam occupare, ubi Eudo preeerat. Qui facta

Francorum generali monitione Sarracenos circun-

dans interemit, atque ex eis trecenta sexaginta

quinqae miliia uno sunt die interfecta, ut ejusdem

Eodonis Francorum Ducis continet epistola pree- ^

dicto Pontiflci missa. £x Francis vero mille tan-
tum et quinquaginta in eodem bello faerunt
mortui : ex quibus ideo plures non interierunt,
quia anno praemisso idem Dux Eudo in benedi-
ctionem tresspongias a prsedicto Pontifice accepe-
rat, ex quibus in hora, qua bellum commissum est,
quicunque ad sumendum modicam nactusestpar-
ticulam, nec vulneratus, necmortuusest.Eodemque
tempore iiiCampanice partibus combustum triticum,
hordeum,sive legumina,quasi pluvlain loco quodam
e coelo missa sunt. Hic Pontifex instituit, ut quod
nonagebatur Quadragesimali tempore in quinta
feria jejunium, atque Missarum celebritas fieret.
Illis interea diebus biennio Constantinopolis est a
Sarracenis obsessa^ sedDsoeis contrario, maxima
illic parte eorum fame ac bello interempta Leone
Principe annuente, confusi recesserunt, Nam et
ejusdem civitatis diversisexus et eetatis populorum
trecenta ferme millia necessitate pestilentise dictum
est fuisse vastata. Eo quoquetemporemoribuscerte
honesta et uominePontificismater ab hac vita sub-
tracta est. Post cigus obitum domum propriam in
honore sanct® Christi martyris Agathee additis a
fundamento coenaculis vel quee monasterio erant
necessaria monachorum ex novo construxit, dando .
illi prffidia urbana vel rustica. Sed et castrum Nar-
niee a Longobardis pervasum est, ac post aliquot
dies, Basilius Dux, Jordanes Cartularius, Joannes
Subdiaconus cognomento Lurion consiiium inie-
runt, ut Pontificem interficerent. Quibusassensum
preebuit Martinus, Imperialis Spatarius.

Cttera desiderantur, Quae vero in ms, cod. ah aUo quopiam de viginti duobus sequentibus pontificibus
Romanis brevissime subjecta erant luce indigna putavimus, tum quod ex libro de Romanit pontificibus^
qui Anastasio Bibliothecario tribuitur, uti superiora omnia^ excerpta non essent, tunc quod mutila essent
tt plena lacunis.

8ANGTI ABBONIS

PIUEFATIO

COMMENTARII IN CYGLUM VIGTORII.

(Dom. Martene, Thes, Anecd., I, li8.)

Calculnm Victorii dum quondam fratribus, qui
manu sancti desiderii pulsabant intima mei pe-
ctons,pro modulo me® parvitatistraderem,etpr8e-
cordiali amore eis devinctus veraobedientiadeser-
^m, snmmis eorum precibus coactus, negotium
cm vires vix sufficiunt aggredior, et qucB verbo-
teuus simplicilcr prosequcbar,charilatis obtentu in-

junxerunt,ut quodam elucubrationiscommentimodo
paginis inderem, acadjectis pluribus sententiis,ali-
quo modo lucidiusenuclearem.Quippecum desunt
voces, interdum signis vocum memoria amissa re*
cipitur,blandaque modulationis seriequaside gravi
somno evigilans, quod desiderat assequitur, ac in
alta menteiteralumscepius firmiter stabilitur.Undo

B71 S.ABBOmS ABBATIS FLOBUCENSIS S7)

eisi imposito oneri imbecillessuccumbantbumeri, A qui narrationis argumenta non primo elicit, licet

tamen de adjutorio Dei confidens^ toits viribus eui- multa proponat sequentis operis, quse imbQendis

tar,paucisque aperire tentabo, quod vix attentare planiorasingiilatimfaceredecreyi.NequUibesdeses

audeo, eorum votis annuens ex corde quibus me et fructu lectionis jejunus in vacuum labcret. Ubiani-

mea studiaprodesse sedulus gestio.Gumenim utfilii madverlendum primitus,quod sicut solet qasri ia

patri servirent, liberaliter et sine invidia, non ad narrationum exordiis, hic benevolentia,atteDtioet

oculum, sed alteralteri in meo servitio prseferret docilitas captHturauditoris,dequibuserit sermoin

ingratus essse pctui ; sispretiseorum suggestioni- contextu ipsius prsefationis.Inprsesentiammtamea

bus, apparuissem immemor accepti beneficii : qui intentio Victoriihsec fuit, ut in erratolectorname-

ex quo illis prscordialiter adhaesi,semper mea com- rorum summas muitiplicaret, divideret,seupropo«

moda ex eorum comparavi commodis. Gui quidem neretur aliquid de artibusqusnumerorum ratioae

otiumetsilentiumindiscendohactenusconsumptum constant, ut arithmetica, geometrica, musica, as-

per eos nactus occasionem placuit in honestum ver- trologia, seu queestio inessetde meusura etpondere,

tere negotium, qui eumquestum esse maximumin quse omnia calcnlatorii suntcurse.Denique ethajas

animum induxi meum,quam maxime servire com- calculi quanta sit utilitas agnoscere potuit ex prs-

modisomniumbonorum,prfiesertim cum mihi assu- p cedentibus dictis etiamsi ad quamlibet ralionem

mam utiie et nihilum quam fuerit in vita jucundius, temporum ob difficultatem mnltiplicandi nullomodo

quam discere aut docere attentius.Nam a primitivae desudavit, qui talium rerum saltem parvam intelli-

eetatis tirocinio iugiter indolni liberalium artium gentiamaccepit.Verumquoniamomniacreatasaat

disciplinas quorumdam incuria ac negligentialabe- in numero et pondere {Sap, xi, 21), inhis sin^is

factari, etvix ad paucos redigi, quiavare pretium speculationem placet constituere, ut perspeda

suce l^tatuunt arti. Quapropter ne videat vel officio eorum natura, facilius pervideripossintsingulaqai-

8ingulari,quodsuperbise,vel alienafelicitatetortus, bus insunt in causa unde hic congruum sumator

quodinyidiae etsummse est insipientiae^supputando exordium.
magisterio minus cruditorumanimosafficere,muI- Explicit prxfatio.

tipliciter exopto,quibus sub expositionis tenore ad commentum ejusdem incipit.

arithmeticamintroductionis pontem construo. Sed Amor sapientiie quse a Gracis philosophia did-

Yictorius usus preefatione, opera prologi abutitur, tur tripertitus sua qualitate habetur, etc.

mm

DE CIRCULIS DECENNOVENNALIBUS

BEOiE VENERABILI ASGRIPTIS.
{Histoire Utt^aire de la Franee, tom. YII, pag. 117, in Abbone Fioriacensi.)

travailla aussi sur )e Gycle pascal de Victorius, dont nous avons rendu compte au v^ si^cle ; et
age existe encore dans diverses biblioth^ques deTEurope (Montp. £ibL bibl.<, p. 23, 87; Mabt.

Abbon
son ouvrage

Voy. lit. 1. 1, part. ii, p. 210). II se trouve nomm^ment dans deux manuscrils de celle^du Vatican, rua
desquels appartenait autrefois k Ghristine, reine de Su^de, et Tautre k Alexandre Petau, et dans un troi-
si^mederabbaye deLaubes. G'est sur celui-ci que dom Martdne et domDurandontpubli^ lapr^facede
Fauteur (Mart. Anec 1. 1, p. 118, 119;. II parait qu'il ^tail d6jdi abbe Iorsqu'il entreprit ce travail. 11 s'y
d^termina k la pri^re de ses fr^res, qui trouvaient de grandes difficult^s dans Touvrage de Victorius.
Abbon se proposedeT^claircir etde lecorriger : ce qui, selon lui, demandait autant delumi^re que d'ao-
plication, parce qu'ily fallait employer les connaissances que donnent rarithm6li<][ue, ia g6om6trie, la
musique et Tastronomie. Neanmoins, apr^s un travail de cette nature, Abbon avait assez de modestie
pour ne regarder son commentaire que comme une voie pour entrer dans l'intelligence de rarithm^
tiqee, titre qu'il porte dans un des manuscrits nomm6s.

Slfebert {Script c 139) lui rend plusde justice, et necraint pasde dire que ce commentaire faitvoir
combien son auteur 6tait vers^ dansrune et Tautre litt^rature. 1 1 y a toute apjparence quec'estce m6me
commentaire donl a pr^tendu parler Tauteur d'une chronique d'Anjou ^Lab. JBib, nov. 1. 1, p 286), lors-
qu'il dit en termes obscurs et peut-dtre vici^s, qu'Abbon avait fait aes Gycles de dix-neuf ans : Qui
Cffclos xvuii scrytsit. Get ouvrage a 6t6 fort connu dans les si^cles suivants. Alb6ric de TroisFontaiues,
Trith&me et les autres bibliographes post^rieurs eu font mention (Alb. Chr. par. ii, p. 34 ; Trit. Script,

point de cette c^l^bre 6poque jusqu'& son temps

Aimoin ajoute qu'Abbon, dans lasuite, poussacncore sontravail beaucoup plus loin, en dressantdes
cycles pour mille cinq cent quatre-vingt quinze ans, ou environ. La pr6face de ce nouvel ouvrage, selon
lc m^me historien, 6tait adress^e aux moines de Fleury ; et rauteur y pariait de Tann^e de la mort de
S. Benolt du Mont Gassin. G'est cet ouvrage que Trithdme, Jacques Phiiippe de Bergame et aattes ont

m DE GYCUS DECENNOVENNALIBDS. 874

coDnnsoittleiiire d^Additions au commentaire du Gycle deVictorius, dont ils saTent les distinguer
(TEiT.t6.; Poss. ib),

La notice qu'Aimoin nous en donne, rapproch^e de T^crit sur le m^me sujet, imprimd au premier
FoJume des oeuvres du V^n^rable B^de (l. I, p. 823), fail voir que c*est \k rouvrage d'Abbon dont nous
enlreprenoDs de rendre compte Son nom 4 la v^rit^ n'y paralt pas, non plus que rinscription par
laquelle il Tadressait k ses fr^re<« de Fleury, mais il n y a qu'^ lire la pr6face pour y reconnaltre celle
dontparie Aimoin, et Tune des lettres manuscrites d'Abbon, que dom Mabillon dit avoir eues entre
les mains. Outre que ce sont les m^mes caract^res dans Tune et Tautre pidce, comme aussi dans la no-
ticequ'en donne Aimoin, le titre de rouviage, qui est intitule : Becennovales Circuli^ Cycles de dix-neuf
ans, aononce, conform6ment k ce qu'on lit dans Aimoin, qu*ils sout pour mille cinq centquatre-vingt-
qDiDzeaos. On a peine k comprendre comment ou a attribu^ cet ouvrage au v^n^ranle B^de, qui y est
cit^ au inoins deux fois. L'expression du chroniqueur d'Anjoo, rapport6e plus haut : Qui Cycios XTiiii
tmpsU, dit-il, en parlant d'Al)bon, pourrait bien d^signer r^crit dont il esl ici question plutdt que le
commentaire sur Victorius, Cet ^cnvain en effet a pu avoir en vue d'exprimer le terme decennovales
par le nombre de dix-neuf qu'il emploie.

Qooi qtt'il en soit^ ce qu'Abbon a ex^cut^dans Touvrage pr6c6dent par rapport k Victorius, dont ii a
corrie^ les erreurs, il rentreprend dans celui-ci, k T^gard de Denys le Petit, dont il se propose de rec-
tifier les supputations. Aprts sa pr^face, ot il parle k deux diff^rentes fois de la mort de S. Benolt, il
rapporte en eniier le Cycle de ce fameux computiste roniain, et donne ensuite deux exemples ou mo-
mesde lafa^on qu'il aurait dO proc^der dans ses op6rationschronologiques. Apr^squoi viennentdeux
autres eiemples pris duCycle de S. Cyrille d'Alexandrie, qui sont suivis du Cycle entier de dix-neuf
insdelafa^on de notre auteur. La dcrni^re partie de Touvrage sont les supputations, pour trouver
chaque aon^e le jour de la lune qui doit Gxer la f^te de Pdques pendant tout le cours de ce cyde, sup-
polations qui devaient servir, suivant le titre, depuis Tann^e de rincarnation jusqu'4 Fan mil cinq
centquatre vingt-quioze.

Ala t^te se lii encore, sous le nom du prdtre B^de et le tilre de pr^face, une courte explication de
ce qQ'on entend par cycle pascal. Mais (|uelques manuscrits oti se trouve cette explication soas le titre
deietlre, la donnent k Abbon (Montf. tb,, p. 23) ; ce qui estcons^quent et confirme ce que nous venons
d'^tablir. Notre savant abb6 y explique clairement les buit colonnes qui entrent ordinairement
daos la construction d'un cycle pascal. Suivent apr^s huit ^rands vers, od il y a de l'art, et
an'Abbon parati avoir faits pour (}u'on retint mieux les rdgies de son explication, qu'il a eu le secrei
d'T faire entrer.

II ne faut pas confondre avec les deux omTages pr^c^dentsun traitd du Computpar Abbon, ^uoique
celai-ci roule sur presque le m^me sujet que les autres. L'historien de sa vie les aistingue clairemeni
loi-m^me, et ils se trouvent 6galement distingu6s dans les manuscrits (Am. ib., c. 3, 7 ; Montf. ib., p. 23,
^). Ily en a deux k la biblioth^gue du Vatican, dans Tun desquels ce trait6 porte pour titre : De

laiaser une

agr6a-

affaires tem-

porclles.

IN GIRCULOS

mm CYRILLI ET DlONYSIl ROMANI AC BBDJl

STUDIOSI CUJUSDAM PILEFATIO.

DioDjsius abba genere Romanus, paschales cir- A rat (nunquam enim nisi flnito anna magno so-

cqJos mira brevitate composuit, ut pote utriusque lis lunaeque computus totus ex integro, sine ali«

fingQV peritia insignis. Quos quidem, ut ipse ait, qua confusione reperitur, ut idem fateinr) ; td'-

abanno dncentesimo quadragesimo octavo Dio- circo preecipit ut, peiactis aez annis, quide qainio

ctetiaoi tyranni potius quam principis inchoavit. circulo beati Cyrilli tunc temporis supererant,

Sed iocainationis Dominicie magis quam ejusdem eosdem sobrius lector non repetat, sed a aHO pri-

tTTaani memoriam agcre deliberans, quinque de- mo, qui quingentis triginta duobus annk om&i

oemQoveDnales circulos edidit, quibus annos Chri- praetitulatur, ordiendum non ignoret. Cujns quin-

ii anaotavii. Siquidem sanctus Cyrillus usque que decennovennalibus circulis, viginti tres alii

^ ipsius Dionysii lempora paschalem observan- adjecti magnum annum complevemni, qoi quin-

^ qaiaque decennovenalibus circulis compre- gentis triginta duobus aunis perficitur, viginti octo

I^oderat. Quorum quintum priefalus Dionysius constans circulis decennovenalibus. Qni annus

^ <iaiQque aaieposuit ; ac sic incipiens ab anno propterea per sua in se vestigia, sine ulla con*

I^iDiQicse incarnationis, quingentis triginta duo- fusione revolvitur, quoniam circulus solaris vi«

boi, ia sepUngentis vigiuti duos, sua dispositione ginti octo, et luuaris, decem novem annis pera*
perduxit. Sed qooniam hi« exacti, redire in se n gitur, qui cum eo tenore quo pariter cospti soni,

Qalk) modo poierant, qni a soncto Cyrillo nona- finiuntur.Magnusannusquingentorumirigintaduo-

j^inta quinque annis comprehensi fuerant, sicut rum annorum iteratur, ui paschalis ratio ad solem

^ ilti quos eodem spotio leniporum ipse ordinave- et luuam pei tinens inerrato repetatur.Sicque fit ai

m

%. ABBONtS ABBATIS FLORIAGENSIS

tn

dam in eo sunt viginti octo cycli decennovenna- A sanctum contingat pradictis Kalendis» terUo in

lesy sive lunares, sint etlam in ipso decem et no-
vem cycli solares. Quorum solaris nono anno an-
no sui cycli etiam in his circulis Dionysii incipit,
et in octavo desinit. Decennovennalis vero mani-
festus in ipsis totam lunae ralionem regit. Quapro-
pter decies novies viginti octo, seu viciesoctiesno-
vemdecim multiplicati, in quingentos trigintaduos
certum est procul dubio exundari. Quo numero
annorum conficitur, ut dictum est, magnus an-
nus, qui paschalis dicitur. Nam et in epactis, et iu
concurrentibns, sive cyclis decennovennali, vellu-
nari, necnon termino paschali ac Dominica Pa-
schse cum luna ipsius diei, qualis fuit quingente-
simus trigesimus secundus DominicsB incarnatio-

toto anno magno inveniri poterit; iatribus, scili-
cet, tantum decennovennalibus cyclis, id est, 4,
1S2 et 27. Sed dum Benedictus Pater, post annum
Domini 529, Cassini miraculis vivens coniscaTit,
constat quod nec 22, nec 27, cycli ex hoc mundo
dccessit. Qui vero vitm ejus mirabilis relator papa
Gregorius anno ab incarnatione Domini 605obiit,
certum est quod nec quarto cycli ex hnjus yits
ffirumnis moriens transiit. Quippe ejus monaste-
rium a Longobardis eo mortuo jam fuerat per-
vasum. Quare nisi summa fldes gestomm esset,
prselibatus cyclus de utriusque,Domini, scilicet, ac
servi, transitu calumniam induceret. Qua calumnia
impulsus discutere coepi quid faceret controversia

nis annus, talis erit millesimus sexagesimus quar- ^ hujusmodi, et primum de annis Domini ad chro

tus : qualisque fuit ipsius incarnati Yerbi annus
primusy et ab eo quingentesimus tricesimns tertius,
talis eritetiam millesimus sexcentesimus decimus
quintus,et deinceps pari ordine usque adfinem tri-
plici annornm Domini serie ubique hanc concor*
diam servante, quarum prima omnino prseteriit,
secnnda^ ac si secnndus annus magnus, adhuc im-
minet ; de tertia quantum futurum sit (quam ta-
men adhibui) in his circulis, Deus solus novit. Gum
hffic ita sint, quaeritur de anno Dominicse passio-
nis, qni, a Nativitate tricesimus quartus, terminum
Paschse, decimam quartam scilicet lunam (qua
Deus ad immolandumtraditur), facit occurre per

nicorum dicta me contuli . Eusebii maxime Gssa-
riensis, et Hieronymi divinee legis interpretis, al
quot anni essent ab incarnatione Ghristi nsque ad
imperium Diocletiani comprehenderem, quoniam
inde usque ad primum annum cyclorum Dionysii
ccxLviii deprehendissem. Instans ergo diotius, ab
unius nativitate usque ad alterius principatum,
comperi spatium cclxxxvi annorum, vcl ccLmvii,
quoniam Ghristus natus est tertio anao ciciv
Olympiadis, et Diocletianus imperium nsurpavit
secundo anno ducentesimee sexagesim» seita
rursus Olympiadis. Gum ergo Olympiades uxi in
medio transierint, ex quibus cclxxxiv fiunt, ex

concurrentes et regulares ejusdem lineae, licet ca- q duabus extremis Olympiadibns duo, sive tres anm

tholica fides habeat, post peractam coenam feriae
quinUe traditum, et decimaqninta luna ferise sex-
t® cmcifixum. In cujus quaestionis obscuritate Do-
minus Bedaplurimum observatus, nihil lucis in-
fudit, nisi tantum quod Evangeliorum fidem hujus
viri auctoritati prsetulit, qui beatum Theophilum
quodammodo videtur secutus, qui ait Dominum
undecimo Kalendamm Apriiium traditum, licet
nnum adjiciat prfiedictus vir, et duodecimo Kalen-
darnm Aprilium, et decimam quartam lunam tunc
fuisse scribit. Qui etiam in eo ab omnibus eccle-
siasticis doctoribus discrepat, quod Dominum de-
cima nona Iunacrucifixumdemonstrat.NamTheo-
philus, sicutet alii, decima quinta luna crucifixum

colliguntur. Assumpli vero in unum, ab iacarna-
tione Domini omnes pariter usque ad primum fy-
clorum Dionysii, qui fuerunt ante vel post prinn-
patum Diocletiani, fiunt coUecti undique dixxi^i
vel magis dxxxv. Haec dicens non priBJudico, nec
damno aliorum sententias, sed ex authenticis li-
bris quod verum est investigans, cui juxta fldem
Niceni concilii assero quod nullus annus alicujus
cycli decennovennaJis Dominicae passioni ac re-
snrrectioni competit, nisi tredecim habens deci-
mam qnartam lunam octavo Kalendarum Apn-
lium. Annus quoque talis qualis quseritur, in tran-
situ Patris Benedicti, nunquam evenit, nisi deci-
mo sexto anno ejusdem cycli habente decimam

astruit,dum octavoKalend. April.referteumresur-^ quartam lunam, duodecimo Kalendarum Apri

rexisse a mortuis, post multa quse tractaveratcum
suis coepiscopis de origine mundi. Igitur tanti viri
hoc unumpeccatum ita indulseruntposteri, ut eum
sequantur in omnibus Ecclesiis. Sed raihi aliud
occurrit,quod nondebeo oblivionitradere. Anno ab
incarnatione Domini 529, imperante Justino impe-
ratore,sanctissimu8 monachoram Pater Benedictus,
inlialiavirtutibusclamit, ut testatur VictorGapua-
nensis episcopus,seu Paulus Gassiniensismonachus,
hujusqueDionysii contemporalis exstitit ; qui, vide-
licet,Benedictus Pater, Sabbato sancto Paschse ex
hac vita migravitxiiKa1end.ApriUum,9icutIegitur in
gestis veracissimis(56).Requisitus talisannus incir-
cnlissaepinsnominandi Dionysii, inquo Sabbatum

liura. Ut vero ille terminus feriae quinta conlin-
gat, concurrentes quinque regularibus septem
coeunt ; et ut iste Sabbato saacto eveniat, con-
currentes tres cum regularibus quataor produnt.
Transierunt autem a passione Domini usque ad
transitum sancti Patris Benedicti ccccicvu anni.
Quibus divisis per triginta, et triginta, ettricesimi
parte geminata, adnotitiam venitquodpreeter ter-
tiura nullus concurrensesse poterit anno ccccxcvii a
passione Domini. Quam divisionis regalam,qtti pl«'
niusnossedesiderat^ Lvcapitulam Domini Bedsdc
reditu concurrentium legat,quod idem sanctuspre'
sbyter in circulomm suorum a(y ectione debuit dverte,
re unde potuisset alterius negligentiam cavere.Quaiv

(56) Obiit an. 543, ut Leo Ostiensis asserit, cyclo solis 20, 21 Mart.^ in sabbato.

Ifl

Y)fi (^CLO tASCHALt.

^tfi

et si tetigit, solvendam posterioribus relinquit,qui
nil calculi eum putant latere, et ob hoc tanti fa-
ciimt ejas anctoritatem tot labentibus annis ser-
Talam, ut vix corrigi possit pluribus obnitentibus
causis. Nos tamen omuibus his zzviii deceuno-
rennalibos cyclis duos subjecimus, ut quod Oio-
Djsium facere debuisse dizimus, ejuslectoris diii-
geotis manifestemus. His enim inspectis, de reli-
quis per totum annum magnum peritus calcula-
tor non dubitavit, si tamen saltem dubitare pla-
eaerit. Sciendnm denique quod in his circulis Diu-
Djsii, anni Domini sua serie prodeunt, et xv annis
eToIulis, indictione redeunt, nec ad solem nec ad
lonam pertinentes, etidcirco, finito anno, non eo
modo quo coepifie sunt redeuntes.

Joannes Noviomagus kctori studiosOy S. P.
Scripsit Beda annorum qui snnt a Christo nato,

A usque 1595, circulos decennovennales lxzxiv, seu
(si mavis, et quod idem est) xzviii ter germinatos,
qui partim temporum i^juria et descriptorum in-
scitia depravati sunt, partim etiam interierunt,
eos quantum potuimus a]ibi reposuimus, alibi
emendavimus ut essent integriusqne ad i595.
Posterior letas ubi horum annorum fuerit
terminus adjiciet plura. Sciendum iamen
est posse hos lxxxiv circulos redigi in xxviii
quorum quisque circulus constare triplici serie an-
norum, nam dxxzi quoque anno redeunt omnia
eadem. Constatenim magnus circulus totidem an-
nis, quibus ezactis, propter solis et lunas cursum,
necesse estomniaredire,qufie sunt circulus decen-
novennalibus eodem ordine et modo, exceptis in-
dictionibus et litteris Dominicae diei. Vale et no-
stram operam boni consulito.

SEQUUNTUR
BEDJB PRE8BTTERI

DECEMNOVENALES CIRCULI

Vna cum kis quos scripsU Dionysius Romanus, cognomento ExiguuSy et beatus Cyrillus usque ad
miUesinnm quingentesimum nonagesimum quintum annum salutis, quibus continentur tres circuli

magni,

(Vide inter Opera Bedee Venerabilis, tom. I, col. 823, Patrologiae tom. XC.)

BEDJE PRESBTTERI

DE GYGLO PASGHALI PRJEFATIO.

Gjclns idem paschalis octo est lineis commuai- B
tos. Primus ordo continet annos ab incarnatione
Domini, nnius, singulis annis, augmento crescen-
^ Secundns indictiones Romanoruro, quse in se
semper 15 annorum cursn revolvuntur. Terlius,
^paetasli lunares, quse per singulos annos sola-
Tesad cursum lunse succrescont, et ad lunam Ka-
Isndarom quaerendam semper adyiciuntur, positoe
zi Kalend. Aprilis. Quartus, concurrentes septi-
Qane dies, quse posita ix Kalend. Aprilis propter
dispendium bissexti, necessario 28, annis implen-
tor. Qnarum ratio cogit cyclos decennovales 28
describi, ut singuli concurrentes singulos cyclos
indu)ent,iotaque summa paschalis calculi 532 ,
annis explicetur. Quintus, cycium lunarem quem ^
tribos annis decennovennalis prsecedit 19 annis,
ctiam ipse comprehenstts. Sextus, 14 lunam, qua
vcteres pa8chafaciebant,quffi axn Kalend. Aprilis
^^^ in XIV Kalendas Maias vario discnrsu vagan-
tes, tempos incensionis a vii Idus Martii, usque in
^onaAprilis accipiunt; A 14 autem luna usque
^Hann. sequentis, dies sunt 354, si communis
^Qs est; si embolismus, 384. Septimo, dies Do-
BUnici Paschae reperiuntur, ab xi Kalend. Aprilis

usque in vii Kalend. Maias, ob rationem emboli-
smorum licenter extenti. Uitimo, luna festi pa-
schalis, a 15 usque 21, propter diem Dominicum,
variata. Adimit enim saltus noctem, addit vero
«etatem, quse per omnem cyclum adolevit. Sed in
hoc nox adimitur, quod ante luna deflcit quam
putatur. Naturaliter vero nox ipsa perseverat,
quae nox initium est futuri anni, et cycli inci-
pientis exordium, propter quod idem ultimus
annus epactas 18 tunc retinens, primo anno
non 11, ut in cseteris annis fieri solet, sed
12 dies accommodat; et quia 30, dierum fine
revolvuntur, nulla 0, epacta in principio cycli po-
nitur.

CARMEN DE KADEM RE.

Linea Ghriste tuosprimaest,qu6econtinetannoS|
Atque secunda tenet cycli qnae indictio constat.
Servabit numeros epactis tertia certos.
Quarta dies numerat septem bissextilis anni.
Quinta tibi cycios lunaris computant anni.
Jam quartas decimas designat sextaque Innas.
SeptimanamPaschaeostendit tempusque diemquo
ifitatem lunae monstrat novissimus ordo.

m APPENDIX AD S. AJBBONEtt. ^

B£D£ PRESBTTERl

CIRCULI

AD DEPREHENBENDAS CUJUSQUE ANNI LUNAS PASCHALES AB ANNO i USQUB IN ANNUM

CBRISTI 1595.

(Vide inter Opera Bedae Venerabilis, iom. 7, col. 859, PcUrohgim tom, XC)

FRAGMENTUM DE S. MARTIALI.

{Mam. Ac(. Bened. VIU, 31, n. 3.)

MONITUM.

iHistovre httiraire de la France^ tome. VII, pag. 181.)
L^aateur d'un sermon prdch^ k la d^dicacc de T^glise de Saint-Pierre de Limoges, qn'oD croitfttre
Ademarde Ghabanais, y copie un assezlongpassaged'unautretoMtd'Abbon. Ce passageroulesurlepr^
tendu apostolat de saint Marlial, etne se litdans aucun des ouvra^es d'Abbon qui ont ^t^imprimi6s. On
ne voit point non plus qu^il ait pu trouver place dans les autres qui sont encore manuscrits. L'6crit oii il
se trouvait sera donc du nombre de ceux qui se sontperdus. Au reste, cequ'Abbon dit dans ce passage,
il l'avait pris des faux actes de saint Martial, comme u est ais6 de s'en convaincre en conf^rant Tan i
Tautre.

Sv mmus paler iste Martialis ia ccena omnino sat A sed cum eisdem sancti Spiritas tunc suscepit cha-

mysticaChristo conviva fuit, coelestispanissumens rismata et linguas multifidas : quibus subnixos,

reliquias ; cumque discipulorum collegia postea sur- tandem Petro comite pervenit Antiochiam, ac de-

gens tersit, loetus ipse prsebuit liuteamina. Neque hinc urbcmRomfle. Qua derelicta, pertraosivit ad

unquam refugit sacra contubernia, absque Thoma Galliam, cujus clara et nobilis est provincia Aqni-

piorum ex timida caterva unus. Quin imo cum tania pars magna, ubi pervenlens^totiusprovinciffi

Christus peteret coeleslia, benedici meruit inter fit apostolus per cuncta s«ecala.
aslantiam agmina. Necchoroslaudanliumsprevit,

APPENDIX AD SANCTUM ABBONEM.

CATALOGUS ABBATW FLORIAGENSIIM.

(Baluz. MisceU, edit. Luc. I, 10.)

Incipiunt nomina abbatum Sancfse Mariae et Sancti Petri et domni Benedicti FloriaceDsis

monasterii postquam primum aediflcatum fuit.

Primus abbas Rigomarus habuit annos v. Secun- B Quintus abbas Auderannus habuit dimidiam ^
dusabbas Mumolus annos zxx. Ei infra istos xxx num.

annos corpusPatris Benedicti allatum est de monte Sextus Flatbertus habuit annos ni.

Gassinoab Aigulfomonacho anno660incarnationi8 Septimus abbas Adalbertus habuit annos nix<

Domini, regis Glodovei temporibus filii Dagoberti. Octavus abbas Geilo annos zix.

Tertius abbas Leobardus habait annos x. Nonus abbas Medo habiiit annos xxi.

Qoartus abbas Ido habuit annum i et dimi- Decimus abbas Rodofus habail annos xiz.

diiun . Undocimus abbas Ido anuos u.

m

ANNALES FlORlACENSES.

882

Dttodecimus abbaa Uagulfas aonos xvi,
Tertias decimus abbas Fulradus annum i et di-
midiam.

Qaartus decimus abbas Theodulphus annos xix
et dimidium, qui a gloriosissimo imperatore Ga-
rolo ex Hesperia propter eruditionisscientiamqua
pollebat. io Gallias adductus, Floriacensibus abbas
e( Aorelianensibus datus est pontifex. Hic itaque
cni, ot diximusy eruditione preecipuus doctrina-
qoe haberetur prieclaras, explanationem edidit
Symboli sancti Athanasii, quod a monachis posi
tresregulares psalmos ad primam quotidte cani-
tnr. Sacramentnm quoque missee seu eorum ques
in ea gerantur, quid mysterii contineant, aliqua-
<pie quamplura succincto narrandi genere lucu-

A ffaec m honore Dei Theodulfus ^empla saeravi
Qux dum quisguis ades^ oro, mexnfinto fnei,
(57) iEmulatus itaque in hoo fftcto Magnum Ga-
rolum, qui ea tempestate Aquisgrani palatio tanti
decoris aBdiOcaverat ecclesiam, ut in omni Gallia
nuUam habeat similem. Yerum memoratus prin-
ceps illud quod fecerat templum, sanctee Dei ge«
nitricis Maries dedicari sub honore preecepit. At
yero Theodulfus aulam a se constructam oranium
conditori ac salvatori rerum Deo consecrans, che-
robim gloriie obumbrantia propiliatorium super
altare ipsius artiBciosissimo magisterio expressum
bis decoravit versibus.

Oraculum sanctum et cherubim hic aspice spectans :
Et testamenti en micat arca Dei.

leatissime digessit. Nec minus ei studium in ele- n ^^sc cernens^ precibusque studens pulsare tonmtem

gaatissimoram opere ffidiflciorum fuit. Denique
€ennaniacas dicitar yilla, tribas a nostro mona-
sierio distans miUibus. Heac abbatibus qui ante
eom faerant maxima ex parte a fldelibus viris,
qooram hereditas erat,partimdata,partim vendita
e9t.lnhacigitaridem Theoduifus abbas et episco-
pos eociesiam tam mirifici operis construxit, ut
Billam in tota Neustria inveniri posset aediflcii
ojws qood ei, antequam igne cremaretur, valeret
cqavi. Totam namque arcuato opere eamdem
exstruens basilicam, ita floribus gypseisatque mu-
9T0 ejus venostavit interiora, pavimentum quo-
qoe marmoreo depinxit emblemate, ut oculi in-
toentium vix grata satiarentur specie. Porro in
matherio turrisde qua signa pendebant, hujusce^
modiinsemit versus argenteo colore expressos : G

Theodulphum votis jungito quaso tuis,
Sed quia semper sapientibus invidetur, difficile-
que est in prosperis invidia carere, apud impe-
ratorem Ludovicum ab eemulis accusatus conjura-
tionis adversus eum factee conscius fuisse, Ande-
gavis exsiliatus, custodiee etiam mancipatus est;
ubi in die Palmarum, preesente ipso rege, iilos
pulcherrimos versus, gioriam laudis Ghristi perso-
nantes, qui hodie per universas Gallias ab ecclesia-
sticis decantantur viris, e turri in qua custodie-
batur a se compositos cecinit, quorum est exor-
dium.

Ghria, laus^ et honor tibi sitn Rex Christe redemptor^
Cui puerile decus prompsit hosanna piwn.

ANNALES FLORIACENSES.

Ascripti snnt codici cyclorum decennovennalium Dionysii annos 832 i 063 complexo, et jam in Biblio-
theca regia Parisiensi sub n. 5443 asservato. £st membranaceus in-4*, saeculo ix exaratus, et adnotatio-
aes post annnm 854 diversis coeetaneorum manibus adjectas exhibet, quas hic post Ghesnium (t. III,
p. 333-357 )denuol3X authographoa me correctas auctasque sisto, omissis tamemfere omnibus queeannum
istom antecedunt, quippe quee ex Pauli Diaconi Historia misceUa, Annalibus S. Golumbee et Annalibus
S. Amandisint desumpta.

A3«50 mCAANAnONIS DOMINI. D

t26. Leodelodus Floriacensis monasterii fundator

obiit.
S49. Anno viu Karoli regis, xii Kal. Martii ex-

stitit terrsemotus quasi decima hora no-

ctis.
^3. Adalbertns, bone memorioB monachus, xi

Kal. Jan. obiit.
864. Cometes apparuit circa Kalendas Maias per

viginti dies.
M. Regnante Karolo, Ludovici fllio, duo fllii il-

lias moriuntur, Hlotharius abbas, et Karolus

rex Aqaitaniorum. Avunculus quoque ejus

l^^^^Tide letaldum c. 3. De mirac. S. Maximini Miciac.

877.

878.

Rhodulphus, consiliarius primasque palatii,
hominem exit Necnon et Rhodulfus archi-
episcopus Aquitaniorum. Et duo principes
Aquitanici, Landricus et Imino, inter se di-
micantes, semet interimunt. Rhothbertus
quoque atqne Ramnulfusviri mirse potentise,
armisque strenui, et inter primos ipsi prio-
res, Northmannorum gladio necantur.
Karolus Ludowici fllius ii Non. Octobr. obiit,
et Ludowicus fllius eius vi Id. Decembris re-
gnum suscepit.

Johannes papa in Gallias venit, et apud civi-
tatem Trecas diu moratus est. Eodem anno

^83

APPENDIX AD S. ABBOiNEM. — ANNALES FLORIACKNSES.

A

m

Idib. Octobr, eclipsi& lunse fuii cuoi esset
quartadecima^ et eclipsis soHs secuta est eo-
dem mense iv Kal. Noyemb. luna vicesima
octava, utroque sidere in quindecim diebus
deQciente.

879. Hludovicus rex iv Id. Aprilis obiit.

880. Hludovicus et Karlomannus apud Ambianas
regnum suscipiunt, et dividunt mense Mar-
tio.

882. Hludovicus Karlomanni frater obiit.

905. Hoc anno mediante Maio, v Feria apparuit
stella circa ipsura septentrionem aparte cir-
cii emitteus radium magnum versus euro-
austrum quasi longissimam hastam inter
Leonem et Geminos trans zodiacum, et visa
est ita fere 23 diebus.

917. Memorabile bellum apud Suessones, in quo
Rothbertus rez occubuit, licet exercitus ejus
victoriam adeptus sit; eodemque anno Ro-
dulfus regno sublimatur.

936. Gloriosus Francorum rex Rndnlfus obiit. Pri-
ma in totam Galliam Ungarorum irruptio.

952. Hoc anno Ugo dux Burgundionum^et Alanus
Britlonum obiere.

954. Ludowicns Francorum rex obiit, et filius eius
Hlotharius in regem nobiliter Remis eleva-
tus est.

956. Hoc anno iv Nonas sep^embris luna versa est
in sanguinem. Eodem quoque anno mense
Junio signum mirabile in coelo apparuit,dra-
00 magnus scilicet, et sine capiie. Secuia est
statim morsHcGONismagni principis Franco-
rum, Burgundionum, Britionum,atque Nori-
mannorum. Eclipsis solis facius est xi KaL
Januar. et siellse apparuerunt a prima hora
usque terciam.

974. Ipso anno coenobiuro sancii Benedicii Floria-
cense combustum est. Sed Dei providenlia
procurante, in brevi trium spatio annorum
in meliorem statum est resiauratum, domno
abbaie Richardo ordinaiore. Ociavas sancii
crematum est Laurentii.

969 aut 970. Lotharius Francorum rex obiit.

979. Ludovicus a Francis Conpendii rex est ele-
vatns.

987. Ludovicus Francorum rex obiit. Eodem anno
Hngo dux rex Francorum est elevatus Novio-

mi,qui secum Rotbertum i^lium saum regem
Anrelianis elevat.

998

>f

B

99i. Hugo{?)

997. Hugo rex moritur. Et aHa manu: Hugo rex
obiii, et filius ejus Rotbertus pro eo regnat.

1003. Eiqualitashiemislongior soliio, pluviarum-
que inundatio exstiiii gravior, atque diversis
in regionibusflumina suos ulira modum pra-
terierunt ierminos. Prfficeeieris vero Liger in
tanium suas prffiieriii metas, ut cuncla cir-
cum circa positapericulo mortisiremefaceret,
valla penelraudo, casas una cum hominibas
eruendo,pontes firmos sepesque eradicando,
boves cum bubulcis. ovilia cum ovibus et
pueris demcrgendo, ita ut diluvinmesse cre-
dereiur.Quo eiiam anno propter Aurelianen-
sem urbem in loco qui dicitur Porcaria mul-
iis ut fernnt est visa civitas phantasmate
consirucia^ ab hora diei teriia usqoe in no-
nam horam, pralis aquisque cum molendinis
vallata, miliiibus necessariisque rebus ad-
plene referia. Infantem quoqne famavulgante
audivimus natumfuisse, omnium animalium
pedes habentem, soloque capiteunoquepede
et manu hominem simulantem. Quem pa-
renies doloro et rubore confusi bis terque

G ierraocculeuies^dum nequeunt eum perdere.

consilio aceepio in fluvio demerseruni. Cujas
casum tantus vocum fragor secutus est, at
tota regio ejulassecredereiur. Eodem quoqne
anno Girberius papa obiit. Sequenti anno
{alia manu]. Abbo abba martyrio coronatus
est.

1004. Abbo abbas obiit.

i017. Rotberius rex filium suum Hugonem consor-
tem regui facii, apud Gompendium.

1026. Iterum sub Gauzilino abbate Floriacense coe-
nobium conflagratum est, sed bienniorestau-
ratum cum omnibus officiis, et ecclesia S.
Peiri.

1029. Obiit Gauzlinus abbas.
j) 1058, 1059 aut 1060. Heinricu.<( rex Francorum
obiit. Philippus regni monarchiam susce-
pit.

(68). Note Tironianffi, quas inter ahbas est sincera ; fortasse explicandiB : Ahbo abbas monasieni
FioriacensiSf aut tale quid.

«^-*M»

CIRCUM EUMDBM ANNUM.

ALBERTUS

ABBA MICIACENSIS.

NOTITIA.

Mabill. Annakct. nov* edit., pag. 430.)

Alberius abbas moDachum iDduerai in coenoBio Gemeticensi, «t patetez suhjecto ejus intrumento, in
[0 Arnolfum, Turonensem archiepiscopum, filium suum yocat. Fuerat ergo conjugatus aniequam mona-
x^va iaiUareiur. Parenies ejus eidem instrumento subscrihwii. Miciacum seu S. Maximini ahbaiia, vul-
go Samt-Mesminy prope Aurelianes, nunc Fuliensiam. Epistoia sequens exsiai in codice Piihoeano intar
epistolas Abhouis Floriacensis.

mi
cni

ALBERTI

AD JOANNEM XVII PAPAM EPISTOLA.

De antiquitate et solito numero monackorum monasterii MiciaeeHsis,
(Ezstat supra inier episiolas S. Ahbonis terlia decima h^ju^ ^^^^ <^oi. 459.)

ALBERTI GHARTA.

QUA

Prssdia quwdam ccmobio Gemeticensi,in quo monachum induerat, confirmat.

In nomine Christi, ego Albertus^ ahbas ab- A Maria, quem sancto Petro dedi cum appendiciis

batie sanctorum Stephani protomartyrisetChrisii
confessoris Mazimini, noium volo fieri cunctis cu-
ram gereniihus sanciae Dei Ecciesise quia aniequam
ordinem suscepissem monasiicum, erai mihi qui-
dam alodus ez maierna h8erediiaie,nonez alicujus
beneficio, quem sancto Peiro in Gemmeiico mona-
sterio, ttbi hahiium suscepi, dedi pro remedio ani-
mfle mee fiiiique mei Arnulfi Turonensis archiepi-
scopi, etparentum meorum,utsanetus supradictus
iniercessor sii pro nohis apud Deum. Esi autem ipse
alodns in pago BeUemensi, quem vocani Domna-

suis.Jussi auiem fierihanc chartam,ne aliqub posi
me possii sancto Peiro ahsirahere. Quod si aliquis
prsesumpseriifCum Juda proditore. AnnaetCaipha
damnaiionem accipiat. Hsec autem chariulauifir-
mior sii, eam suhter firmavi,etpareniihus meis cor-
roborandam obiuli. S. Alberii abhaiis. S. Radhodi
Saiensis episcopi. S. Arnulfi Turonensis archiepi-
scopi. S. Ribaidi. S. Gisleherti. S. Roberii regis.
S. Wiilelmi Beilemensis. S. Richardi comitis Nor-
mannorum.

Patrol. CXXXIX.

19

GIRGA EUHDJBM ANNUM,

RORICO

MOISSIAGENSIS APUD GADURCOS MONACHUS.

NOTITIA HISTORICA.

(Fabric, Bihlioth. med, et inf. Lat., tom. VI.)

Rorico, monachas Moissiacensis in regione Ga- i
durcensi^ qui, ut exslylojudicatur, sseculo xiyixit.
Scripsit GestaFrancorum ab origine gentis usque ad
obitum Chlodoyei I regis, quse exstant in Francica-
rum Rerum scriptoribus Andr. Du Ghesne, tom. I,
pag. 799 et in nova collectione scriptorum Franci-
corum Mart. Bouquet, (Paris, 174i, fol.) tom. 111,
stylo rudi et fabulis plenissima. — Jac. le Long
Biblioth. historica GalUsB,pag. 3i5.* De hocRerum
Francicarum historico incerta sunt omnia. Mona-

sticara professionem suamnullibi preefert. Moissia-
censem commorationem nunquamindicat,nec alia
de causa monachus Moissiacensis creditur,nisi qaod
6 mss. codice Moissicianensis ccenobii idem opas
eductum est. Opns istud mera putaque est epitome
anonymi longe vetustioris, qui sub eodem titalo
opus historicum vulgavit legendum apud Du Che-
snium, tom.I, pag. 799, etc. Vide Historiam litte-
rariam Galli», tom. VII, pag. 146.

NOTITIA ALTERA.

{Histoirv lUtiraife de la Franee^ tom. VII, pag. i36.)

Roricon, dont
coup plus famcux
inconnud'ailleurs

lit6 de moine (Du Ghesne, t. I, p. 799 ; le Long,
Bih. Fr., p. 315), mais on n'en apporte pointde

f»reuves, etnous n'y voyons d'autre fondement que
'air depi6t6 avecleq^uelil a ^crit, ce qui peut ^gale-
mentconvenir^unpieux eccl6siastique.Il n'yapoint
au reste de difflcult^ k le regarder ou comme un clerc
ou comme un moine. II 6tait tr^s-rare en sonsi^cle
de voir des laiques lettr6s et capables d'6crire
comme il a fait.

On connalt un Roricon ^vdque de Laon jusqu'en
976 cMab. An. t. III, app.,M P- ^^4, n. 26) aui pas-
sait pour un pr6iat qui avait toute sortes debelles
cOtanaissances, totius scientiae lumen. Mais personne
n'a pens6 k lui attribuer T^crit dont on va parler ;
etnousneprdtendons pas non plus nous-mdmeslui
en faire honneur.Outre qu*il n y aqueridentit6 de

tontefois de juger
au xio si6cle(LR
16ger, maisceqai
donne plus de poids k cette opinion, c^estqueTaa-
teur fait mentionde Perpignan (/. iv, p. 18),quiD'a
6t6 connu qu'au x° si^cle.

L'ouvrage deRoriconestintitul6 : Gesta Franeo-
rum^ les Gestes ou Exploits des FranQais. Titre sp6-
cieux qui annonce beaucoup; et n6anmoins roa-
vrage n'est presque qu'un abr6g6 d'un historien
anonyme,qui nous en a laiss6 un autre beaucoup

depuis rorigine ae la nation jusqu'
mort de Glovis inclusivement, et en copietoutes les
fables et les erreurs.Il a divis6son ouvrage enqaa-
tre livres, et a mis k la tStede chacun unepr^face,
oti il a laiss6 des vestiges de son g6nie po6tique.Le

^ ^ _ corpsderouvrageaprfestoatn'estpasmal6crit.C'est

nom qui pdt autoriser ce sentiment. ce qui estfort C seulement dommage que son auteur n'ait pas tra-
^quivoque, un pr61at aussi habile aurait apparem- vaill^ sur un meilleur fonds.
ment mieux r6ussi dansrexdcution de son aessein.

S'il fallait prendre di la letlre certaines expres-
sions de notre historien [prxf. lib. i). on croirait
qu'il aurait fait le m^tier de ber^er et ^ard6 les
troupeaux k la campagne. Mais il est visible par
d'autres endroits de son 6crit (/. ii, iii, iv, pr.)^qne
ce n'est \k qu'unefiction qui lui a paruing^nieuse et
quiconvenait k son g6nie. Ildil au reste (/. i.pr.)
assez clairementqu'il6tait delanationdes Francs.Il
ne nousfournitrien de pr^cis pour iixer le tempsau-

Andr^ du Ghesne estle premier qui a imprim^
cetabr^gd (DuGhesnez^ ,p.799-817),sur unanciea
manuscrit de Tabbaye de Moissac, et semble 6lre
aussi le premier qui a donn6 k Roricon la qualil^ de
moine. Dom Bouquet Ta mis dans la suitesur r6di-
tion prcc6dente, lila tdte du III^ volumedesanou-
velle Gollection des Historiens de France, avec d<
courtes remarques pr^liminaires.

r

S«e RORICONIS HOMCHI HOISSIAC. GESTA FRANCORUH SOO

GESTA FRANCORUM

AB IPSIDS GEJSTIS ORIGINE AD OBITUM USQUE CLODOVEI I REGIS.

Auctore RORIGONE Monacho.

PocHESNE, ScripL Ber. Franc., I, 799 ez Antiqao ezemplari ms. coBnobii Moissiacensis, quod vir claris-
simusInnocenUusGiron, canonicuset cancellarius ecclesisB ac universitatis Tholosanae, transcriben-
dam curavit. _i___

PROLOGUS.

Qaiacalami nostriaciesquadamrubiginevidetur A triffi quse dammefle gentis opuscula, sicutnostriprio-
ambesayquam boni totius inimica connezit otiositas resretuierunt, quoniam iojungitis,modica relatione
De piectrum linguae dcsidia pariter innectat aut qua- narrabo. Nec imputetur garrulitati, si gesta paren-
dam tarditate rigescat, dum in custodiendis pecori- tum praeconiis aliquibus eztulero, quoniam ordini
bjs immoramurydum capellffileguntcytisum,et ad- debetur et naturae ut prudentiam facta parentum
huc aliquantulum dieisuperesse videtur;memorpa- eztollat devoUo Oiiorum.

LIBER PRIMUS.

Quoniam id vestra deposcitintentioutvobisinsi- ribus, nec suffragiis aliquibus de propriis agellis

nuare debeam,cur compatriotsemeiKrancicogno- eztrudere potuissent, tandem ab insectaUonibus

minentur, qu» res est digna relatu, si vos otium eorum desistentes, quos ante persecuti sunt ut ini-

pnebueriUs; quantum ezinde ad nos veterum moni- micos,contra velle postmodum coeperunt colere ac

menta transmiserunt, quantumve memori retinere venorari quasidominos acvicinos.Greveruntitaque

potui,intimabo.Si vestrum aliquis factaTrojanorum in gentem magnam,et inhabitaverunt Sicambriam

cognovit,si,VirgiIio referente,eorum ezcidium Ulys- usque ad tempora Valentiniani imperatoris. Habe-

sis fraude compertum aure vel leviter tetigit,non^ bant duces et primarios, et universos ordines ma-

opusesthic enarrarepersingulacur addebellaudam gnatorum:etsi noneamdem honorisamplitudinem,

/erocissimam gentem Agamemnonis ezarsit insania tamen pristinse dignitatis fastum vet nomine tenus

qoia nec nostrse facultati congruitet non historiam relinere gestiebant. Si forte primates aliquos ele-

teiere, sed brevem narratiunculam referre propo- gissent,quasiheereditariojurepriorum patrum no-

sai.Mortuo igitur Hectore, liioque destructo, spes mina conservantes,non alium sibi patiebantur im-

patriaetota deperiit,omniumcordatremuerunt, ac poni, nisi quem nominis dignitas sublimasset.

viribus defseca tis dulcia arva linquentes,alii pedestri Valentinianusergo imperator arcemRomaniregcbat

iUuere lares incognitos ezpe tnnt,alii marinis flucti- imperii,vir strenuissimuset amator reipuclicae^pau-

basremigantesfallacibus undisspem vitffi commit- perum ac*humilium cultor muniftcus,et rebellium

taat. Utrique videlicet necessitati consulentes, non ezstirpatoratrocissimus.Adversum huncAIanorum

jam vicinas, sedlongeremotasetincognitasnationes gens atrocissima servilia arma corripiens, rebcUes

ezpetere decreverunt : quo tantae infamiae notam dezteras ad devastandum imperium, vel seditiones

vel paalulum evitare quivissent.Ez his Priamus et ezcitandas, ausu temerario erigens,qu8eque attre-

AntenorcumingentimuItitudinedeezercituTrojano ctare poterat universa devastabat.Occurrit his im-

ialrantes ripas Tanais iluminis^ Pannoniorum ter- peratorcumezercitumazimosupcrfluviumDanubii

minos secus Mseotidas paludes navigio petierunt. et ineosaciem dirigensservileminsolentiamimpe-

Missisque pergjrum ezploratoribus deprehenderunt riali repressit edicto : plures eorum bello superans,

e vicino locum suse habitationicongruum,remotum alios in fugam praecipites abire coropellens. Hi vero

videlicet a communi habitaUonebominum,terram qui fuga elapsi sunt, Mseotidas intravere paludes,

nuUis cultam vomeribus^marinis flucUbus undique ibique se communientes ad defendendum vul potius

circumseptam. Ibi itaque flxere tentoria, et re- resistendum qudequepoterant adjumenta congere-

samptis animis civitatem ajdificaverunt, quam Si- » bant.Perlustratis imperator importunitaUbus loci,

cambriam appellavere. Viri igitur isti fortes et noIenstotumfaUgariezercitum,sacramentisimpe-

Talidiconsuetaferocitatesuffulticontravicinosarma rialibus constrinxit, per annos 10 illis relaxari tri-

moventes,per gyruni flnitima devastantes, famam buta,qui genterahanc rebellcm exindedolo armisve

sui nominis vulgaveruntubique.Et quotiesde pro- ejicere potuissent. Audientes hoc Sicambri, quosa

priis finibus Pannoniorum populus hos ezturbare Trojaadventassejam dizimus, animi audaciamez-

voluisset, ioUes fruslratis viribus eorum gladiiscce- periri cupiente8,per occulta laUbuia iutra paludes

debatur, nec ad debcllandos eo? aliqua poterat fa- insidias coUocant, et facto impetu super Alanos

cuUate consurgere. Gumque eosncc armis, nec vi- irruunt; et eos nimia caede mactantes, tandemvin-

m nomcoNis monacbi moissiacbnsis soa

^ctoftuiinimicosimperaiorirepmsentant. Hacigitur A resumptis viribus, et a lassiiudine recreaii, qui, at

patrata victoria, et rebelles condigna ultione perdo-
mait,etTrojanosnostros^ Sicambros videlicet^Fran-
cosappellaripreecepit.Expletis ilaque 10 annis,idem
imperator primarium quemdam cum exactoribus
deRomanorum populo misit,qui tributum aFrancis
exigerent. Franci vero -indigne ferentes quod qui
eadem sorteGrsecorum sffivitiam evitantes de propri-
isfinibusaufugerant,ad persolvenda tributa germa-
num sanguinem provocassent, nil moratiadversus
primarium insurgentes, eum vitaprivavere. Pariler
et legatos,quos direxerat imperator.Consilio etenim
juvenum depravati, hsBC inter se verba tractabant:
Imperatorcum exercitu Romanorum Alanorumgen
temrebellem delatibulo paludum ejicerenon potuit

diximus, ripas Rbeni fluminis altigerant, ad instar
TroJQB civitatem aedificare conaii sunt. Sed imper-
fectum opus reiequentes, pari consilio elegenmt
sibi regem, sicut et cseter» gentes, nomine Fara-
mundum, fiiium Marchomiris filii Priami, et eom
solio sublimantes debita reverentia excolere coepe-
runt. Quo defuncto, filium ejus Glodionem in pa-
temo solio sublimaverunt. Hic in finibus Thoriogo-
sum in Dispargo castello paucis diebus habitavit.
Suspecti semper erant Franci etdubii,et in incerto
vacillantes, dum explorarent sedulo, si forte inve-
niretur aiicubi locellus aliquis, qui eorum habita-
tioni videretur esse congruus. £t dumhoctffidio
sestuarent, reiatum est illis ab exploratoribus, Gal-

et nos,qui eos devicimus, cur tributa persolvimus ? B liam esse oranium regionum nebiliorera, omni re-

His auditis, imperator felle fervens contra Fran-
cos movit exercitum, ducens secum Ari^tarchum
militiffi suffi principem. Qui videlicet Aristarchus
cum innumera muUitudine super Francos irruens,
quemdam eorum ducem nomine Priamum gladio
brucidavit, et cffiteros nimia csde con^minuens,
licet cum multo dispendio Romani exercitus, tan-
dem eos superans, terga dare compuIit.Seutientes
itaque Franci iram imperatoris diu sustinere non
posse, et libertatem quam armis acpuisierant per-
dere formidantes,elegerunt magis omnibus diebus
vitffi suffi exsulari, quam tanti nominis dignitatem
servili amplius maculari infamia.Et relicta Sicam-

fertam dignitate, consitam nemoribus pomifens
terram esse fecundam, aptam ad omnia quffi huma-
nis possunt subvenire necessitatibus. Tali nuutio
animati animoset armacorripiunt, et advindicau-
das injurias quas a Romanis pertulerant, corda
cum gladiis exacuunt non ut fugiant, sed ut eos
exterminent, et unumquemque suorum dictis aspe-
rioribusaccendunt.His ferme diebus Romani habi-
tabant a fiumine Rheni usque ad fiuvium Ligeris
et aLigere fiuvio versus Hispauias Gothi domioa-
bantur. Burgundiones quoque Ariani erant, et ha-
bitabant secus Rhodanum fiuvium. Giodio igitur
rex missis prfficursoribus suis usque ad urbem Ga

bria, media pars ipsorum cum uxoribus et liberis ^ maracum,ipse quaque cum exercitu mazimo Rhe-

pervagantes Europam,huc et illuc vacillabant, non ' ' - . •

babentes certos iares,nec propriffi stationis aliquod
firmamentum. Per diversos igitur anfractus itine-
ris se suosque nepotes gladio defensabant, si forte
propter adipiscenda vitffi stipendia progrederentur
alicubi, et inhumanosaliquos adprohibenda neces-
saria ofiendissent. Et quocunque progrediebantur,
eorum terror ubique diffusus compellebat- in unum
convenirepopulos,gentes innumeras adunari univer-
sas patriffi munitiones machinis omnibus armisve
muniri. Vulgus insuper universum, quasi spes pa-
triffi deperisset, abdita quffique lustrantes, se suos-
que parvulos ad montium abdita conferebant, et
undique, buccinis concrepantibu3,itaexpropugna-

num transiens eos subsccutus est, et ingressus
Garbouariam silvam, Turnacensem civitatem obti-
nuit,etexinde Gamaracum usque properavit.Ibique
modicum residens. Romanos omnes qui in eadem
reperU sunt gladio trucidari prfficepit. Qua civitate
retenta, inde progreditur et usque ad Sumam flu-
vium occupavit, et ingressus Ambianorum urbem,
ibidem et regni sedem statuit, et deinceps pacato
jure quievit. Regnavit igitur annis 22 et roortuus
est. Quo defuncto, Merovicus ad regendum popu-
lum eligitur, et in eadem Ambianorum civitate re-
gali solio sublimatur. Merovicus itaque iste, a quo
et Franci priusMerovinci vocati sunt, propter uti-
litatem videlicet et prudentiam illius, in tantam

culis oppidani quique transeuntem populum jactis D venerationem apud Francos est habitus, ut quasi

spiculis atque sagittis exturbabant, ac si debellan-
dam patriam eosadventasse cognovissent.Sed gens,
quffi non ad pugnam,sed adcommeandum venerat*
recto gradiebatur itinere, nisi forte aliquem ca-
piendi cibarii necessitas alicubi pergere coegisset.
Gommunis vero exercitus citato caUe gradientes,
absque nimio impedimento ripas Rheni fluminis
attigerunt. Ibique in Germanorum oppidis fixere
tentoria, habitaveruntque pacifice cum principibus
terrffi illius. Hi vero,quiapudSicambriam reman*
serunt, incolentes videlicet ripasDanubii,eIegerunt
super se regem nomine Torcat, unde et propterea
Torci appcUati sunt.
Modico itaque tempore elapso, intrantes Franci

communis pater ab omnibus coleretur. Hlc genuit
Ghildericum, patrem Glodovei regis excellentissimi
Erant autem Franci tunc fanatici, adorantes idola,
et non agnoscebaut rcgem coeli, qui creavit omuia.
Mortuus igitur Merovicus,et regnavit Childericus
filius ejus pro eo. Ghildericus itaque rex cum esse^
nimis luxuriosus, et regnaret super Francos, filias
eorum violenter opprimebat. Super hac re nimium
indignantes, pari consilio et ffiquallbus animis, aut
eum^occidere aut de regno expellere decreverunt.
Sentiens Ghildericus adversum se Francorum ani-
mos essecommoios,aureumunum divbit in partes,
vocans ad se Viomadum consiliarium suiim, et ait
illi : « Sentio gentem istam adversum me consur'

303

GESTA FRANCORU»

m

gere Telle, et ego unaniinitatein tuam peto, ut, in
quantum potueris,Francos mihl pacifices.Gumque
sedatos eos agnoveris, raandato tu ut redeam, et
aarei ista partitio erit signum inter me et te.Gum
autem Yideroquam tibi relinquo,revertar inpace.
Sin autem, manebo apud Sisinum [a/. Bisinum vo-
eant] Thoringorum reg«^m. »

Hic dictis clamfugit apud Thoringos, habitavit-
qne cum Sisino et Basina uzore sua. Quo expulso,
^gidium Romanum militem Franci super se sta-
tuunt consilio non bono atque inutili . Regnavitque
super eos annis 8, et junctus est ei Viomadus in
fictam amicitiam ob amoremChilderici domini sui.
Et hortabalur regem Viomadus ut Francos aliquos
male opprimeret ; Franci vero iEgidii regis forore
' attriti, consilium Viomadi expetunt, et quid agere
debeantinquirunt. Quibus ille ait : « Non reminisci-
tb, qualiter Romani parentes vestros attriverunt?
quomodo eosa Sicambria expulerunt? Et vos re-
gem vestrum expulistisutilem ac streni«um,etele-
vatis super vos militem hunc Romanum crudelem
atque superbum? Sine consiliohoc fecistis, et nunc
merito inebriamini poculo, quod propinastis. » Cui
aiunt illi : «Sine lege licet tunc Olias nostras abu-
teretur,nunc poenitet noshocfecisse^et utinameum
inveniremeruissemus, ut cum pace regnaretsnper
nos. » His Viomadus auditis, celeres nuntios ad
Childericum dirigit, ut cumpace redeat, aurei di-
visi cerla prsemitiens indicia. Senliens Ghildericus
quod desideraretur a Francis, Isetus, reversus est
in regnum suum. Quem Franci cum gaudio reci-
pientes,cum dedecore expuIeruntiEgidium. Basina
quoqueSisini regis uxor, apud quam latuisse prse-
monstrayimus Childericum, scepiu j relicto viritoro,
consortium nostri regisest experta.Quamobrem et
enm nec multo post in Franciam est secuta, cu-
piens loco uxoris habitare cum eo. Quam Childe-
ricus cum insperate conspexisset, et ad quos usus
de tam longinquaprovinciaadeumproperasset,in-
quireret : illa postposilo pudore muliebri, ut erat
nimis luxuriosa, tale fertur dedisse responsum :
« Quoniam noviutilitatem tuam et pulchritudinem,

A et quod sis habilis et slrerfUus, e domo veni ut ha-
bitem tecum. Nam si in extremis terr» finibus
utiliorem te cognovissem, et hunc nihilominus ex-
petissem. » Complacuit regi mulierissermo facetus,
eteamgaudcns sibi sociavit in uxorem. Quscon-
cepit et peperitfiIium,vocavitqueeumClodoveum.
Hic fuit rexpotentissimussuper omnes Francorum
reges, vir egregius ac strenuissimus, expugnator
beIIicosissimus,imperii dilatator et totius sequitatis
amator.Childericus itaquerex hactempestate,col-
lecto Francorum exercitu, Agrippinam civitatem
super Rhenum fluvium est agressus. Quam omni
bellorum apparatu circumdans, tandem populum
eumdem nimia csede vastatum devicit et munitio-
nes universasejusdem civitatis sibi retinens, Colo-

B niam eam vocari instituit. Ranc regebat Romanus
^gidius, cujus superius fecimus mentionem. Sed
tanto exercitui resistere non valens, urbe progres-
susfugse consuluit, ei sic furorem regis evasit.Inde
progredientes Franci, Treveris civitatem super
Hosellam fluvium vastantes ceperunt.

Eo tempore mortuus est iEgidius Romanorum
tyrannus, et ejus filius nomine Siagriusapud Sues-
sionem civitatem in patemo solio sublimatur. Re-
collecto iterum Ghildericus rex Francorum exercitu,
Aurelianis usque pervenit, terras omnes quse sunt
in circuitu nimia feritate depopulans. Inde progre-
ditur Andegavis, occursurus Adovagrio duci Saxo-
num, qui eamdem Andegavam debellavcrat atque
protiverat, relicioPauIo comiie ad custodiandam ci-

Q vitatem. Cumque rex Childericus ex improviso ci-
vstatem irrumperet, et Adovagrium ducemobtrun-
care decerneret, navesubvectus Adovagriusaufugit
regisque mucrone Paulus obtruncatus est et prin-
cipalis domus ejusdem civitatis est igne cremata.
Hac igitur patrata victoria, cum ad solum pro-
prium, hoc est ad Ambianorum urbem remeare
cuperet, febre corre)>tus spiritum exhalavit, et re-
gendum poputum Clodoveo filio suo dereliquit.
Mortuus est autem Childericus rex xxiv imperii sui
anoo, et regnavit Clodoveus filius ejus pro eo.

PROLOGUS LIBRI SECUNDL

Relatum est,ut opinor, compendiose sBtis,quan-
tam propositce brevitati congruit,cur ad has partes
Francorum populus sii delatus, cur et tali nomine
vocitetur. Sed quoniam vos intentos intueor, dum
adhuc solis exspectamus occasum, et dum saturos
greges ad ovile reducimus, paucis tantum sermoni-
basinlimabo, qualiteromnemCalliamhic populus
sit pervagatus, et qualiter eam aRomanis abstule-

D rit. Precor etenim ne vobis onerosum videatur, si
ad supplendam historiam veladdepellendumfasti-
dium eorum, quibus displicetprolixa narratio et
nova semper audire delectat,si aliqua ex opusculis
vicinarum gentium elate [e laterel tetigero. Nam
is, qui propriis semper deliciis affluit, etiam cum
externas tetigerit, delectatur.

LIBER SECUNDUS.

Clodoveus igitur anno quinto imperii sui contra
Siagurim £gidii filium arma corripuit, atque ad
exturbandum eum de patemo solie Francos omnes

in exercitumadunareprseccpit. SiagriuspHri roodo
ex omni parte collectis viribusad defendendumsuo-
rum animospraeparat, Romanorum foriiafaclacom^

m

tlORIGONIS MONACHI MOISSiAGENSlS.

^96

memorans, et ad contemnendos inimicos eorum A giraret uniTersos, etapparatumsingulorumsedolo

enses acutissimos ese semper insinuans. Et cum
hinc etinde utraeque acies insisterent, et buccinis
concrepantibus undique spicula miiterentur, totis
viribuscumRonianisdecertantes Franci, memores
prioris injurise qualiter eos a Sicambria ejccerant^
nulli parcentes eetati,omnes pariter desectis cervi-
cibus gladiis obtruncabant; et quod dictu etiam est
horrendum, plures eorum laniandos bestiis obje-
ctabant. Siagrius itaque ccesum cernens exercitum
suum, solus e prselio fugit, et cum se morti cona-
retur abstrabere,mortipotius destinatur. Nam dum
Tolosam fugeret ad Alaricum Gothorum regem, et
Giodoveus victor detractis spoliis Isetaretur, inter-
currentibus nuntiis perlatum est Clodoveo quod

perlustraret intuitu, adultimumeumquipercusse-
rat urceum oculis conspicatur. Et prsfatam ii^u-
riam raenterevolvens, agrestia ejus arma miratus,
eum injuriare coepit cur videlicetconventumviro-
rum nobilium tam horrendo turpasset apparatu.
Accipiensque armasingula, cum indignatione ma-
xima elisit ad terram. Et cum ille ad colligenda
arma manum acclinis extenderet, rex elevata bi-
penne caput ejus lethali vulnere percussit, et ait :
« Ita et tu anno prsBterito Suessiones urceum per-
cussisti.» Quo mortuo,adversusThoringos eumdem
duxit exercitum, et eos nimia csde prostemens,
postinnumerasceedes,post populitotius diminutio-
nem, post patrise devastationem, residuos tandem,

apud Alaricum Siagrius occultaretur. Pervaso igi- 3 qui vitam fuga protexerant, redire prfiecepit, et
tur omni regno Siagrii, Clodoveus legatos suos ad eos Francorum tributarios fecit.

Alaricum dirigit, mandans ut ei Siagrius reddere-
tur, sin aliter, pararetur ad bellum. Metuens Ala-
ricus Fraucorum gladios experiri, per eosdem le-
gatosregiCIodoveo Siagrium mittit, mandans hu-
militer ut juxta volum animi quod meruerat red-
deret inimico suo. Quoi cum regi pra*sentaretur,
misso spiculatore caput ejus amputari praecepit.
Dehincjam sedato tumultu, etfugatishostibus par-
timque detruncatis, rognum Siagrii, et thesauros
ejus universos omnemque regiam supellectilem sibi
soIiCIodoveus retinuit. Praedam vero et spolia oc-
cisorum militibus uuiversis eeque dividenda man-
davit.Non solum enim villas seu castella aliqua va-

In diebus illis Gundobaldus et Godegisilus Bur-
gundionum reges, filii videlicet Gundevei, qui ex
genereAthanarici regis descenderat, nimia cupidi-
tateillecti, fratrem suum nomine Ghilpericum gla-
dio peremerunt, et uxorem illius, ligato ad collum
saxo, fluctibus submerserunt. GhiJpericus isteduas
fiJias habuit.Nemen uni Chronna, Grochildis altera
vocabatur; Ghronnam vero, mutata veste, Gunde-
baldus exsilio condemnavit, GhrochiJdem domi re-
tinuit.Prseceperat tunc Glodoveus rex Jegatario suo
Aureliano ut sibi puella nobilis qusereretur bonis
moribusadornata ethabitu corporisdecorata,quam
sibi conjugio copularet. FrequenterinBurgundiam

staverant, verum etiam ecclesias plures cum tanta ^ Aurelianus ierat, quamobrem et Ghrochildis pru

aviditate depopulati sunt, ut oum aurea quieque
vel argentea utensilia sibi quisque reconderet, ea
etiam quse nullis utilitatibus erant congrua velun-
guibus dissecarenl, vel flamrais injecta concreraa-
rent. Interceetera vero ecclesiarura ornaraenta,ur-
ceura rairce raagnitudinis rairique dccoris, de ec-
clesia quadam abstulerant. Hos ecclcsise ejusdem
episcopus perlegatossubsequitur, humiliprece de-
poscens ut eiCIodoveusrex urceura reddere digna-
retur ablatura. Quibus itarespondit: «Licet omnia
reddendaforent quae de Christianorum ecclesiis ab-
stulimusj tamen sialiudvideturnonmereri episco-
pus, urceum taraen^ si nostrae parti^ obvenerit,non

dentiara et elegantiam bene cognoverat. Hic acces-
sitad regem, et puellse prudentiam niraiis preeco-
niis attollere coepit. Exarsit in concupiscentia ejus
regis aniraositas, et per legatarium virginis aures
appellat, si forte Francorum regi puella nobilis et
orphana cuperetsociari. Regis mandatalaturusar-
ripititer Aurelianus, Burgundiam tendens, et quo
noverat esse puellam pedestri itinere properat,pe-
ram ferenset baculum, resarcitis tunicisadopertus,
in sportellaabsconsaferebat munera Glodovei.Quo
cura pervenisset,adveniente die Dominico inter re-
liquos pauperes ad capiendara eleemosynam sese
Anrelianus imraiscuit ut Ghrochildi de ecclesia re-

negabo.» Hisdictis, concitus abiit quo totius prsedee j) deunti paucos indicaret serraones.Erat enira Chri-

summa dividenda erat, et sic universis militibus
infit : « Rogo, charissirai mililes, utDeianiorisgra-
tia urceura illura raesesorti dcpuletis,quatenus hunc
petenti episcopo reddere valeara, ne ex toto pau-
percula ejus ecclesia nostra violentia desoletur. »
Placuit universis petitio regis, et gratandi anirao
urceura reddere decernebant, cura unus e Francis
in 8ui perniciera elevaiabipenoe urceura percussit,
ct ait : « Quodei sors dederit, cuivis irapertiatur a
rege, nostras nobis partes ipse relinquat.» Obs-
tupefactis oranibus ac rei istius novitate turbatis,
regis indignatio patientia interira opperilur, et ur-
ceura reddere prsecepit episcopo Anno itaqueex-
pleto congre^ato exercitu, dum secuadum mQrem

stiana.Quse cura de ecclesia doraum reverteretur ei
solita raunificentia singulis pauperibus eleemosj-
nara irapertiret,pervenitadAureIianumetobtulit ei
aureura unura, totius ignara negotii. Quem cum
ille reccpisset, caute subtiaxit pallium puelise, in-
nuens sese loqui velle cum illa. Ventum est ad
palaiium,et,subsequente AureJiano, ingreditur vir-
gotriclinium^et misit ancillam quse convocet pere-
grinum Detulit Aurelianus donaria regis, et an-
nuIuraCIodovei manugestans porrexiteum puellse,
et ait: « Loquatur, obsecro, mi domina, quiddam
servus tuus secrete in auribus iuis ut licite possim
intimare mandata domini mei regis.» Gui et illa :
n^ LQquerOi » inquit.Et educQase sportelift sponsa*

597

GESTA FHANGORUM.

598

lia orDftmenta, obtulit puellse, dicens: « H<ee man- A
datdominusmeus rexGlodoveus, utsi ei prsebueris
tue Toluntatis assensum, absque dilatione te re-
cipietin nxorem. » Tantam industriam virimiratur
paella, et cum nimia mentis alacritate donaria re-
gis amplexatur, et cstera sibi recondens, annulum
solam in thesauros avuncuH sui reposuit, et talia
retaJit portitori : « Salutem dicito Glodoveo, et
qaamvis non sit licitum ut nubat Ghristiana paga-
Do, tamen si Domini Dei voluntas adfuerit cui ser-
vio, quem confiteor, quem adoro^ gratias divins
referam majestati, et nutum subsequar imperantis.
Eltu nostri secreti fidus adjutor vade in pace. »
Perlata suntadGIodoveumyerba puellfie,et rursum
Glodoveos Aurelianum legatarium ad Gundebaldum
dirigit, mandatque ut ei in co^jugem neptem suam B
tribuat, si Francos velit habere pacatos ; alioquin
aat tributa persolvat, aut ad pugnandum cum eo
arma corripiat. Hfiec audi^ns Gundobaldus, mente
consternatns convocat amicos et consiliarios suos,
dicens illis : « Nostis omnes consilarii et amici mei,
qaod Francorum rexGIodoveus adversum nos qus-
rat occasiones, petens per legatum neptem Ghro-
diildem, cum necdum eam facie noverit. Heec est
dissensioais origo, hsec causa discordise, hflec no-r
strs vastationis infinita perditio. Ad hoc tendit
omne negotium, ut nos omnes vita privet, deinde
gentem nostram spoliet liberlate. Ideo enim vos
accersivi ut pari consilio saniorem exitum inquira-
tis,et communiutilitatiprovidentes,quidfacto opus ^i
sit vestra auctoritate decernatis. »

Hisita peroraris, Burgundiones consiliarii ejus
metuentes iram incurrere Glodovei, pari consilio
decreverunt uttanto regitamquepotentipuellado-
oaretur, ne hac occasione ad deleudos eos tantae
geotis ferocitas acuereUir. Hetuebant enim Fran-
cos, ut cfieterse gentes quse cernebant eos undique
dilatari ; nec esse aliquem, qui eorum gladiis
resistere posset. Mandant ergo accelerari in fa-
stidium. Et advocans Aurelianum Gundobaldus,
his eum c«epit interpellare sermonibus : « Quo-
m'am occasione petendi uxorem domino tuo re-
gi domos nostras et patriam explorare venisti,hsec
populinostriresponsa dicito Glodoveo. Inaniter su- ^
spicatus esthabere neptem meam conjugem,frustra
concupivit Ghrochildis mese pulchritudinem. His
exasperatiis Aurelianus, ita respondit : «Quoniam
rosticani alicujus me putas mandata detuIisse,non
hocmandat alius nisi Glodoveus, tuus et meus do-
minus: tuus, inquam, tuus, ut mittas ei sponsam
suam ChrochiIdem.Quodsidistuleris,aut eitributa
persolves, aut libertatem gladio defensabis. »
SabstomachatusGundoIbadushsectantumAureiiano
▼erba rependit: «Veniat,veniat dominus tuusGIo-
doveus, quoniam ad defendendam libertatem Bur-
gundionum enses paratos inveniet,et,DominoDeo
nobisauxiliante, ad internecionem decidet audacia
ejas,et vindicabitur sanguis gentium plurimarum.

qui effusus estin manibus ejus.» £t plura locutu?,
tandem consilio prudentum virorum mitigata est
insania,et sicGhrochildem Aureiiano tradidit.Quam
cum ingenti gaudio Aurelianus suscipieus,Suessio-
nis civitatem secum usque duxit^ et reddidit eam
Glodoveo. Gujus pulchritudiue delectatus rex,con-
vocatis regnisuiproceribus, secundumregiamcon-
suetudinemeamsibi sociavitin uxorem. Seroigiiur
die illo, quando more nuptialisimulaccumberede-
berent,sic illa prior allocuta est Glodoveum. « Au-
diat,oro,dominusmeusrexancilIam suam, etcon-
cedere digneturfamulsesuspetitiuneulam siinve-
ni gratiam in conspectu illius. » Gui Glodoveus :
« Pete, ait, quod vis, quoniam tua petitio conse-
quetur effectum. » Ad hsec regina spiritu Dei reple*
ta, his regem coepit interpeilare sermonibus. « Pri-
mum postulat ancilla tua, domine mi rex,ut Domi-
numcoeli patrem omnipotentem credas,qui te crea-
vit. Deinde ut Dominum Jesum Ghristum, qui nos
redemit, a Patre de coelis missum ad salutem cre-
dentium confitearis. Tertio Spiritum sanctum et il-
luminationem omnium justorum agnoscas,etagnos-
censomnemsimul venerare divintatis unics ma-
jestatem, et in tribus personisPatris et Filii etSpi-
ritus sancti, nihil prius, nil posterius, nil minus
suspiceris, sed aeternitatem tota mente et cosqua-
litate complectaris. Et idola quse non sunt dii, sed
muta simulacra succendas, ecclesiasque Dei mei
quas succendisti resediflces, et baptismum recipias
in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Et hoc
ad uUimum peto ut requiras thesauros patris mei
et malris mese, quosGundobaldus avunculus meus
nequiter interfecit,quorum sanguinem Dominus ul-
ciscatur. » Et ait rex : « Hoc ad praesens mihi vi-
detur haberi difflcile ut deos meos relinquam et
Deumtuumcolam; sedcsetera, utpotero, faciam.»
Gui et illa: « Hoc est, inquit, maximum et singu-
Iare,quodpostulo,ut Dominum cceli coIa&,per quem
velis nolis regnas, in ci^jus nomine adversariorum
castra facile superabis. »

His ita peroratis, cubiculum introgressi pariter
accubuerunt, etnuptialitersolemnisantes in gaudio
et Isetitia totiusannispatiumexpenderunt. Expleto
itaqueanno,adGundobaIdomiterumClodoveusAu-
relianum dirigit, mandans utChrochildis uxoris suse
thesauros eitransmitteret.Ira fervensGundobaldus
Aureliani verba vix sustinct, et in hsec verba tan-
dem prorumpit : « Nunquid ia manibus Glodovei re-
gnummeum tradetur,aut thesaurimei ? nonne ob-
testatus sum,etdixi tibi,AureIiane,ut non venires
amplius explorare substantiam regni nostri, vel
principum nostrorum felicitatem ? Salutem populi
nostri testor, nisi cito reverteris et recesseris a me,
ego interficiam te.» Gui Aurelianus ita respondit,
dicens : « Vivit dominus meus Glodoveus rex et pri-
mates regni ejus,quia non te timeo, dum dominus
meus advixerit. Et sic mandat proprius tuus et
meus dominus Glodoveus, quia tibi est occursurus
ut thesauros uxorissuee recipiat. » His auditis, Bur-

$90

ftORlCONlS HONACHI IIOISSIACENSIS.

600

gundionum msgoresdederuntregi suo consiliumut A buccinis cominus jacula mittereniur, nec Franeo-

universa quce fuerant patris ejus vel matris Chro-
childiabsque diIationeredderentur,dicentes regem
essefcrocem, populumsine Deo,pactumdebere sla-
biliri cum talibus, ne unanimiter irruentes in eos,
terram pariler delerent ac populum. Quid plura?
Reddii Gundobaldus legatario regis omnem Chro-
childis supellectilem, etexthesauro suo auripuris-
simi etargenti fabricaturas pretiosissimas^et ait ad
Aurelianum: «Quid restat amplius, nisi ut univer-
sumregnum mcum Glodoveo dare debeam? Rever-
tere citoad dominum regemtuum, qui habes quod
ei deferas, munera muIta.Metitmessemquam non
seminavit, et colligit quodnon sparsit.» Et aitAu-
relianus : « Filius tuus est dominus meus Glodo-

rum vires adproterendos inimicos sufficerent,pro&-
pexit ex alto Dominus, et miratus laborem molieris
virum infidelem salvare cupientis, immisit Umo-
rem suum super Francos. Et jsm terga dare vole-
ban t,cum Aureliamus nomen Domini ad adjutorinm
interpelians, his regem verfois constanter alloqui-
tur ; « Grede tantummodo, domine mi rez, Domi-
num coeli, quem Ghrochildis prsedicat, et indama-
to ejus nomine tuos celeriter conieres inimicos. »
Hoc rex animatus aI1oquio,ad ccelum oculos elevat,
et cum lacrymishac Dominum voce precatur : c Je-
su bone,quem Ghrochildisreginamea predicat esse
Filium Dei vivi, qui subvenis in tribulatione, qai
das auxilium in te sperantibus,tuum auziliomde-

veus. Non contristeris si modicum istud ei detule- B vote postulo» non abneges mihi soli quod plurimis

ro; ex hoc nunc omnia vestra comniunia erunt. »
£t dixcruntBurgundiones:((Yivat rex,qui tdles lega-
toshabet. »ReversusestAureIianusaddominumsuum ,
et restituit ei omnia quse reddideratGundobaldus.
Indiebus illis dilatavit Glodoveus Francorumre-
gnum usque ad Sequanam, et accipiens castrum
Miledunensem tradidit eum Aureliano legatario,
eumque ducem provincise iilius esse instituit. De-
hinc Aurelianis usque perveniens, Francorum ter-
minos usque ad fluvium Ligoris protelavit.Interim
regina dominum suum adhortabatur utDeum cole-
ret, et muta simulacra ex omniregno suo deleret, si
victor adversus inimicorum omniumimpietateses-

est collatum. Quod simihi victoriam dederis, et in
hoc virtutem tuam ezperlus fuero, credam iibi, et
baptizabor. Nam invocaxi deos meos, et elongaii
sunt a me, et uullam eos suspicor habere virtntem,
qui nec occurrunt, nec auzilium deferunt invocaU.
Td invoco, te confiteor, tejubente, noster conferte-
tur ezercitus, et adversorium nostrorom audacia
conteratur, ut vel si victoriam non meroor, ian*
tummodo ab eis liberer. » Et cum heec ita peroras-
set, ac nomen Domini cum interno rugitu cordis
inclamasset,defectis viribus tergadederunt Alaman-
ni vitffi spem' fugse credentes. Sed cum et regem
suum cernerent interfectum, retroversi Glodoveo

secuperet.DeludebateamGIodoveusetsubsannabat; q supplicant ut tantam stragem cessare preeciperet,

non tamenexprobrando,sed bIandiendopotiusvit«e
monita refutabat . Ad hoc utique vcntum est ut regiua
conciperetetpareretfiIium,et juxta ritum Ghristia-
norumad abluendum sacro baptismatein ecclesiam
deferri prseciperet. Baptizatus, et signatus,et sa-
cro chrismate delibutus: quem Ingumerem vocave-
runt hi, qui eum de sacro baptismate susceperunt.
Nec mora defungitur infans^ et res sieut evenerat
innuitiu^Glodoveo. Trlstatur pater anzius, primam
sobolem cum insperate deferri videt ad tumulum,
et reginam increpatcurvidelicetinnomineDomini
nostri Jesu Ghristi signasset infantulum. Affirmabat
enim insanusquodsi diis suis dedicatus fuisset,non
tam cito privaretur hac luce. Regina vero gratias

sua omnia scque dedentes. Qui cum imminentem
plagamcessare fecisset, terras eorum nimia popu-
latione vastavit, et eos sub tributo constituit.

Hac igitur patrata victoria, reversus in Franciam
narravit uzori qualiter per invocationem nomiais
Jesu Ghristivictoriam meruerit obtinere. Lseia illi-
co Ghrochildis efficitur, et lacrjmis superfusa san-
ctum Remigium Remorum archiepiscopum sub festi-
natione convocat ut ipse videlicet .suppleat quod in
marito Dominus per eam jam coeperat operari»
Pandit episcopus salutis januam, et torrente Scri*
pturarum sitientem animam reficit peccatoris.Miti-
gaturamentiaregiset ez lupo mutaturin ovem,et
vacuus ad Dominum venire formidansmille hostias

Deo referebatquodejusprimogenita in coelesti glo- ^ prffiparat,quassecumofferatcreatori.Necduminiiia*

ria sublimasset.Postautemhunc peperit et alterum,
et ablutum fonte baptismatis Glodomirem vocave-
runt. Et hic cumaegrotare coepisset, verbisreginam
asperioribus increpat Glodoveus, asserens istum
etiam nulla ratione vivere posse, nisi quo modo
vixerat et alius. Sed orante regiua, et Domini mi-
sericordia praecurrente, vitas pariteretsospitatire-
stitutusestinfantuIus.Rezitaque credere differebat,
nec monitasalutisaudire volebat, donec landem ali-
quando bellum coutra Alemannos Suevosque move-
ret, in quo compulsus cst confitcri quod Deus solus
potest auzilium pr(cstare crcdeiiti. Nam cum hinc
etinde utroeque acies insisterent, etperstrepentibus

tus in sacris fit suse genti apostolus, nomen Domini
gentibus pr(Bdicat,ezercitui comminatur ne ultrasi-
mulacris incurven tur. Quid plura?fit subito concursus
populi, exercitusomnesdeztras jungunt, pares ani-
mos offerunt Greatori,etqui tardior currit ad lava-
crumquasiignavior a cseteris incusatur. Etconsertis
manibusvidcnsacies ad ecclesiam convolare, et ob
amorem regis antea etiam baptizari cupiebant,quam
baptismatisjuracognovissent. Hac igilurfrequentia
constipatus subiutrat ecclesiam rez victurus. Cum-
que pcrsensissct^per thymiamatisredolentis thurisve
fragrantiam,etmirareturparietescortinispaHiisque
velatos, pavimentum omne diversis fioribus fuisse
respersum^qusesivit a pontifice si esset hocparadi*

m GESTA FRANCORlHt. 602

sttSfTel futura glorift quam ei in sua prfiedicatione A abnegatb diaboli pompis, etferoces animos hami<-

promiserat. Ad quem epi^opus : « Non, inquit. hoc liansGreatori. Huic derotioni congandens episco-

estparadisu«,quempoliicitussumdomioomeoregi, pus, protensis manibus in subhme Dei potentiam

sedest Ecclesia Dei per quam etin qua bonis coIlaudabat,etregemhishortabaturaloquiis:«Mitis

operibus acquiritur gloria illa indeflciens regni ce- en,inquit, depone coila, Sicamber ; idolavariacre-

lestis, qaam ab origine mundi prseparavit Dominus ma, cultum venerare divinum. Pristinos errores, et

his qui diligunt eum. » Tantam denique gratiam fana priora reUnque, et sanctas eedes vel nunc re-

sabmiaistravit Dominus in populo, ut non jam viceni novare studeto.» Igitur rex omnipotentem Dominum

Telcenteni ad locum baptisterii convenirent, sed in Trinitate confessus baptizatus est a sancto Re-

ODJirersam pene civitatem in unum convolasse cre- migio in nomine Patris et Fiiii et Spiritus sancti,

dere8,anam dedisse sententiam, pares animos ob- et sacro chrismate delibutus cum signaculo crucis

talisse Creatori. Interiori igitur gaudio conformati videlicet Domini nostri Jesu Ghristi. Baptizati sunt

applaudebant in nnum, et regem suum his adhorta. de exercitu illius amplius quam tria millia, baptizatae

biniar alloquiis: «Dominus noster rex prosequatur sunt etsorores illius Alblofedis et Landechildis, insu-

ioceplum, quia el nos mortales deos abjicimus, pertotusFrancorum populus. Nam Dominus noster

fligaces contemnimus, mannfactos eipellimus : et 3 Jesus Christus abundanter his sanctam gratiam in-

Deumveramquempr®dicatRemigiusincontamina- fundebat. Hac occasione suse Gdei gratiam Gallica

ta credulitate recipimns, et eum fldei veneratione disseminabat in tellure. Ecte regem reddimus in-

cofflpiectimur. Hnnc Deum enim Ghristianitatis novatum, neeesse est uti et paginam paritev inno-

credimus, et adoramus, etinhacreligione usquead vemus. Sed priusquietimodicum membra locantes

termioum vitfle permanere parati sumus. » Quid resumamusflatumfquofaciliusdiecrastinomateriffi

plara? renit ad baptismum quasi novus Gonstantinus nostrse valeamus referre sequentia.

PROLOGUS LEBRI TERTU.

NoDdumnoctis detersa caligine ad persolvendum bra locavero, si vos adfueritis, et jactis globis vel

debiiam, quia importuni feneratores insistitis et lapidibus, ne modicogregiinsidietur, lupumnobis-

pigntaatesartusexcutitis,electulosocordiammeam cum exturbaveritis, tunc forte liberius atque com-

Terbis asperioribus increpantes, cur non jam adhuc modiusexsolvere potero quod repetitis. £t ne vobis

pene dormiens extenderim digitos ad scribendum, videar innectere moras, dum nocui aeris nebulas

cum noverit uausquisque vestrum qua conditione G formidantes Austri spiramina, qui eas submoveat

gravetur,qai mercede conductus aliis servire com- veiaranearum telas disrumpat,quibusherb8e solent

pcllitur. Prius ad pastum reducemus oviculas, prius inflci, prsestolamur : jam nunc in alteram partem

igtiiculos modico lacte potabimus, prius ettectulo nosducentes consistamus inunum, et tcedium ve-

^contatabimus,etcumsubfrondosaarbors mem- strum hac modica relatione levabo.

LIBER TERTIUS.

Baptizato, ut diximus, rege nostro Glodoveo, et videlicet, qui summa sorte de Troja cum nostris

uaiverso exercitu egus sacro chrismate delibuto, aufugerant et Macedoniam armis domuerant, in-

tante regina dicitnr exsultasse tripudio, ut in con- super et pervaserant. Hanc insectantes Romani,

^ctu omnis populi solo procumbeus, et lacrjmis sicut et ceeteras nationes, multis eam prseliis attri-

soperfusa Domini benediceret majestatem, quia in verunt, captivos secum adducentes, et spolia multa

ea dignatos fuerat adimplere quod scriptum esse in ferentes. Adductus est inter reliquos puer quidam
Apostolos legerat qui dicit: Salvabiturvir infidelisper ^ Theodericus nomine, et puella qusedam quee Lilia

^i^^em fidelem. £x tunc Francorum virtus et vocabatur. Hic sorte militaris prsedse devoluti sunt

riaita Domino procurante magnificata fuisse inpartemIdatiipatricii,etfldeliterserviendodomini

^fertar, utnon s>oIum vicinse gentes, verum etiam sui gratiam pleniter sunt adepti. Erat huic Idatio

looge remotse eorum araicitia<i expeterent, et eos uxor nomme Eugenia decora valde, sed sterilis. Ob

^Qsanguinitatid gratia sibi foederari vel consortiari hanc causam adoptaverunt sibi in fllium Theoderi-

^(H>erent. Unde contigit ut Theodericus Italise rex, cum, Liliam in flliam, etsingulari dilectione excole-

^i In llalia Gothis imperabat et Romanis, Lande- bant. Quos cum amandi lege consueta notibus et

^^em Glodovei sororem adco^jugium expeteret sibilis, jocis et amplexibus incubare couspicerent,

*tacciperet. Is igitur Theodoricus quis fuerit vel conjugiocopularipermiserunt. EtadvocansEugenia

onde originem duxerit, si modicis verbis evolvero puellam dixit ei secretius, cum ad viri coitum

tton Tobisonerosuro habeatur, prsesertim cum heri accesseris, queecumque tibi nocturna visione occur-

promiserimme aliqua relaturUm de opusculisvici- rerint in crastino mihi referes universa. Putabant

^mgentium. Theodericus igitur iste, utldatius enim insani et vecordes universa provenire, quee

nfert, ex Macedonum descendit origine, iUorum prima noctecopulMionissomniassetmuIierdespon-

603

RORICONIS MONACHI MOISSIACENSIS

604

sata. Hanc consuetudinem ab insiplentibus et rusti- A paucis militibus, optans magis mori quam amplius

cis adbuc etiam conservari quasi veracem, cum ex
toto inanis sit et dbjicienda, plurimi asseverant.
Abiit mulier, et obdormivit ei, tamen ei in somnis
ilctitia quasi praesentia demonstrata sunt. Yidit in
somnis quasi de umbilico ventris sui exire arborem
excelsam etsublimem,itautpene nubium altitudini
coaequari videretur : filium videlicet signans, qui ex

utero iliiusgeneranduserat. Et evigilata praepavore
narravit viro suo somnium, insuper et secretum
dominse suse nil morata nudavit. Quee cum mane
surrexisset edocta a marito, non ut evenerat, sed
fallens dominam suam ei aliter est locuta. En,
inquit, domina mea, tua verba rememorans, juxta
virum hac nocte obdormivi, et vidi per somninm

vivere^ cum jam dispersi essent ad predandam,
quasi ex improviso inimicis occurrit,et eos impara-
tos inveniens veluti vulgus ignobile superavit, et
eorum regem gladio trucidavit, uxorem insnper ac
liberos interfecit^ regnumque et gentem Herdorum
et nominisdignitatemad nihilum usque dedQxit,et
eorum spoliis ditatus est, ita ut Ghroesl opes swpe-
rasse se crederet. Hoc cumrelatum fuisset impera-
tori, extimuit protinus ne similiter adversos eum
aliquando armacorriperet, et eum vita privaret et
imperio.Tunc etiam et persuasum estimperatori a
quibusdam semulis, quibus Theodericiliberalitaset
prudentiadisplicebat, qui eum quoque accusaveranl
crimina pessimo, ut Theodericum sub festinatione

quasi equum ct equam omnium pulchiores ingredi B adse venire preecipereteteumvitaprivaret.Theo-

in domum dominorum meorum, quos subsequeba-
tur pullus habilis et lascivus sua pulchritudine su-
perans omnes greges equorum.

His auditis, Idatius et Eugenia putaverunt sibi
soboIemadfuturam,etobhancgratiamTheodericum
et Liliam libertate donaverunt, et multis muneribus
ditaverunt. Conceptum puerum Lilia peperit, et
vocaviteum nomine patrissuiTheodericum. Crevit
puer, etablactatus est, et adoptans eum Idatius in
filium, cum omni diligentia eum enutrire praecepit.
Fuit enim decorus aspectu^ stalura procerus, scecu-
Wi prudentia et caliiditate munitus, et corporis
nimia fortitudine circonspectus. Defuncto igitur

dericus igitur nihil doli suspicatus, cum 12 mil-
libus fortissimorum bellatonim Constantinopolim
usque properavit, et sic occurrit imperatori. De-
cretum eratab universo senatu utcum Theodericus
solus ingredereturpalatium, membratimscindere-
tur totus, et ita de medio viventium tolleretur. Sed
Ptolemsei amici sui consilio conservatus et astalia
liberatus est. Accessit enim ad imperatorem, et
eum his allocutus est verbis : v Indignum nimlum
est magestati vestrse, domine mi imperator, ut sic
fraudulenter homo ille interficiatur sinelege, sine
judicio, sic separetur a suis, sic opprimatur a no-
stris. Prius omnibns causa criminis exponalur ;

Idatio et Eugenia, jussus estmilitare Theodericus, n prius ad suos senatores etiam decurianostranobi-

etsic Leouis imperatorisgratiam emeruit, etinipe-
riali palatio apud Constantinopolim ingenuitatis et
audacise nomen sibi acquisivit et laudem. Ptole-
meeus quidam ex senatorio ordine huic in ami-
citiam singularem ita devinctus esse refertur,
ut eum usque ad diem sui obitus suo cousilio
et prudentia ab obviantibus periculis invidonim
tutare conatus sit. Et dum quibusdam Theode-
rici prudentia placere, dum et quibusdam invidiee
causavideretur onerosa, per internuntios communi
consilio ab imperatore Itali petiverunt ut eis Theo-
dericus patricius institueretur, quatenus ejus pru-
dentia singulari ab instantibus inimicistuereturRo-
mana libertas. Piacuit hoc imperatori, et eum

liores diriganturquirem diligenterexamineDt, qui
offensionum culpas multipiicare didicerunt,utcum
ab utrisque morte dignusfuerit judicatus, tunc de-
centius atque liberius aut bestiis subrigatur, aut
capite puniatur,vel suspendiopereat. Interimmus
teneatur et vinctus. En et ego cum legatb veslris
abireparatussum. » Eliguntur deniquequinquevin
nobiliores de curia imperatoris qui, ut suggesserat
Ptolemseus, adGothosItalosveimperatoris mandata
deferrent. Jussu imperatoris abiit cum eis Ptole-
maeus, et secretissime prsemisit puerum qui Golhis
universa nuntiasset,et quiintimaret legatosomnes
esse vinciendos pariter et PtoIemffium,etquarum-
dam poenarum ostentatione perterrendos, nisi eis

Romam dirigens, patriciatushonoresublimatuscst, ^ velociterdominumsuumTheodoricumsanura etin

et cum Herulis prselia multa commisit, et eos ad
internecionem usque delevit. Unde contigit ut cum
die quadam adversus eorum regem prmlium eonci-
tassent, et ex utroque exercitu plurima hominum
multitudo mutuis vulneribus sternerentur, sentiens
Theodoricus suorum gladios defecisse terga dedit,
et ita cum suis fugiens Ravennam est ingressus.
Quem cum insperate Lilia mater inspexisset, sic
eum exasperans et illudens increpare ccepit et di-
cere : « Quse, inquit, o mi nate, dementia ita te
compellit abire praecipitem ? Non jam quo fugias,
nisi ut sublevatis vestibus meis ingrediaris uterum,
de quo parvulus oriendo prodiisti. » Quod ille au-
diens, et nimia verecundia perfusuS| recoUectis

columem redderet imperator,et cum prosperitale
eos omnes qui cum eo erant ad propria redire per-
mitteret. Quid plura ? necdum verba finierantqai
missi fuerant senatores, et ecce undique vinciuu-
tur, ad suspendendum cruces aptantur, gladu
acuunturetdiversa mortium genera prseparantur :
eospariter enecare comminantes, nisidominussuus
eisdemredderetur, etsacramento firmaret impera-
tor ut eos omnes qui cum eo erant iacoiumes ad
propria redire permitteret.

His augustiis arctatus imperator, yellet noUet
Theodericum Gothis reddidit, et eos omnes cum
prosperitaterepatriaripermisit. Cum ergo Theode-
ricus cum sociis ad propria remeasseiy comperit

GESTA PRANGORUli.

m

ATares in Italiam introisse, populum et patriam A

derasiasse, urbes plurimassolo cosequasse et Ro-

mam osqae vestigium velle protendere. Tandem

resuinpiis armb et viribus eos omnes de patria ei-

pulit,et usque ad Pannoniorum terminos insecutus,

eijaxia eorum exercitum tentoria lizit. In die

igitar crastino, assHmptis secum militibus sex*

sepilmra ipse caslris est egressus ut Avarorum

caslra per semetipsum ezploraret. Simili modo

ATarorum quidam Xerxes nomine singulariter e

saoTum castris est egressu9,ut et ipse quasi poten-

tissimus prseiiator potentiam persequentium explo-

raret. Quem cum singulariter oberrantem Theode-

ricus inspezisset, tres e suis comitibus ad eum

capieDdum ire mandavit, quos Avar solus fugam

fiogeQs,et ssepius loca reflectens,singulariter inter- B

/ecit. Alios Iresiterum abire imperat, sed statim ut

primos fefeilerat, fallere tentavit et alios, et in

mlis Theoderici eos hasta dejecit et gladio. Post

bsc Theodericus cum eosingulariter decertans, in

ibchjoeum vulneravitytandemque devictum secum

ad castrasuorum ipse reduzit. Gujus prudentia et

/ortitadine delectatus, verbis eum suavioribus est

hortalus nt cum eo paciflce remaneret, munera

plorima promittens et honores. Qui parvipendens

preces et munera,hoc solum qnotidie precabatur ut

adsolum prorium Theodoricus redire permitteret.

£t cam eum ullatenus retinere non posset,tandem

^ire pennisit,et ipse eum subsecutus est usque ad

Islnam fluvium. Quem cum Avar transnatasset, G

respiciens relro sic ab altera ripaTheodorieum est

aUocutus : «Qaoniam liberome arbitrio restituisti

jam Qunc ad te revertar, eroque tibi fidelissimus.»

Redozit eum Theodericussecum,muUisque ditatum

BQQeribas contra Wandalos et Suevos oum ssepius

comilem habuit, quoniamomnia prosperailli pro-

^enire cemebat.

^ ita gestis, et fugatis Avaribus, Romam cum
pro^ritate Theodericus reversus est victor. His
/erme diebus ad Clodoveum Theodericus legatos
^osmisit^mandans utdi sororem suam Landechil-
d«Di iQ matrimonium tribueret, et ex hoc pacis flr-
Q^simum pactumiater se sustodirent.Annuit ejus
P«titionibus dominus noster Clodoveus, et cum ^
hoQore maximo suam sororem ei tradidit. Quam
'Deodericus benignc suscipiens, eam sibi sociavit
^ ttiorem. Qu» peperit ei filias duas, et cum eo
P*riteret ipsa benignissime conversata est, donec
^inim unam beato Sigismundo regi et martyri in
ffiitrimonium copularet. Alia vero cura matre sua
^'Jiniresidens post mortemTheoderici, cum viro
^idam ignobili connubio illicito copulari cuperet,
i nulreprohibita est. Sed conceptam saniem mente
^ToIrcns, injuriam quam pertulerat refudit in
Hialrem, et eam quasi nefariam veneno interfecit.
iflod eam comperisset rex qui patri suo successe-
^t) tanti piaculimalum debita ultione decrevitesse
^dicandum, et eam balnei calore proefocari prae-
^U Std de bif satii dictum, et jam ad bistori»

ordinem recurramus,pr8esertim cum adhuc Theo-
derici istius historiam ad supplendum nostrse nar-
rationis ordinem aobis necessariam suspicemur.

Glodoveus igitur anno 2 sui baptismatis contra
Gundobaldumet Godegisilumarmacorripuit, et in
eos aciem dirigens, ad ulciscendos veteres uxoris
suee injuriasFrancorum animos acuit, Burgundio-
nes universos aut gladio trucidare, aut tributo
gravi subjugare decernens.ContraquemGundobal-
duset Godegisilus exercitummagnum pr8eparant,et
ad se defendendum, licet redarguente conscientia
poenam fratricidii mererentur, cum omnibellorum
apparatu eetatis utriusque virosconglomerare fece~
runt. Et sic collecla omni multiludine Divionem
usque properarunt, et utrinque totis viribus con-
certantes terga dederunt Burgundiones, et tanta
feritate depopulatus est eosFraneorumexercitus ut
vix possit colligi numerus occisorum. Gundobaldus
itaque de pr8eIiofugiens,inAvenionemcivitatemse
reclusit, atquecommunivit,acsi tantoregi resistere
posset. Sed manusejus quandoquese eilugere non
posse persentiens,et offensionis suae modum refor-
midans, Aredium quemdam consiliarum suum vi-
rum sapientem atque modestum, ad Clodoveum
direxit qui furentesejus animos suo moderatissimo
eloquxo {deest aliquid), ...viri sapientis mitigata est
ira regis, et cum propositione fatricidii dedit Gun-
debaldus domino no Uro regi auri et argenti pon
dera multa et immensa, pro perpetrato videlicet
scelere, ne regis animus amplius moveretur. Hanc
autem conditionem inter se statuerunt ut per sin-
gulos annos sceculi superventuri tributum Burgun-
diones Francis prsesentibus ac futuris exsolverent
Clodoveus igitur onustus praeda, his atque muneri-
bus honoratus^ victor ad propria remeavit. Erant
antemGundobaldofilii duo,Sigismundus et Godegi-
silus.

Eodem vero tempore apud Viennam urbera ter-
rsemotus accidit maximus, et multae ecclesiae sub-
versee sunt.Domus insuperquaraplurimseitaeodem
molu concussse referuntur, ut etiam fundamenta
ipsarum ab imis sedibus solverentur. Nec mora,
oberrantes lupi et alia^ bestise feroces terrsemotum
subsequuntur, et per civitatis portas cum impetu
formidabili irrumpentes^si quem fortasse offendis-
sent hunc miserabiliter laniabant et puerorum ali-
quos ad silvestriaprotrahebant,catuIis utique divi-
dendos. Hac pesle vastata est civitas pene per unius
anni spatinm,et tota ejusdem civitatis regio.

Eodera vero anno, adveniente paschali solemni-
tate, dum S. Mararaertus, ejusdem civitaiis episco-
pus,Sabbato sancto more solemni offerret sacrifi-
ciura Creatori,regale palatium urbis ejusdemdivino
ignecrematum est. Yidens igitur prsefatuspontifex
super miseros accolas pagi illius divinum exarsiose
furorem, et feras irrationabiles ratione utentesho-
mines permissione Dei omnipotentis irrationabili
feritate vastantes, tanti infortunii remedium a Do-
mino mouuit esse queerendum. Prascepit namque
populo universo utcumgemitu etcoQtritionespiri

607

RORICeNlS MONAGHI MOISSIACENSIS

m

tusper triduum more Ninmtarum ab alimentisab- A Ecclesiam snam defensare di^etar,n6caIlidusbo-

slinerent, ct operti ci]icis,et nudatis pedibus ince-
dentes, loca sacrata flendo et orando circuirent,
clamantes Kyrie eleyson, si forte hac humiliatione
placatus Dominus tam terribilem exlerminationis
sententiam in benerolentiamcommutaret.Instituit
etiam ut per annos singulos in eadem ecclesia lita-
nise per triduum agerentur,adquasuniverus popu-
lus convenirot, ct ne amplius feraliter absumeren-
tur, preces supplices effunderet Greatori.Vidit Do-
minus aftlictiouem populi sui, et pepercitcreaturee
su8e,ne vastaretur ad internecionem;hacplurimum
devotione delcctatus est. Italupissevientesrepulsi
sunt; ita vindicta coelestisrepropitiante Domino con-
quievit.Ita generalis luctus in gaudium est mutatus

stis sua feritate commaculet quod DomiaisaDguloe
cognoscituresse redemptnm. Precatur ibi pro stala
EccIesi0E!,pro incolumitate principum,pro &ereDitate
aurarum, pro terrsefrugibus.et prodiversispopiili
incommoditatibus, ut Deus etDominus noster Jesus
Ghristus pro sua pietate «tmisericordiasuse sancts
Ecclesiffi statum in omui prosperitate custodiat ;
principespopuli catholici itaprotegat etcorisen^et,
ut accinctifortitudinespiritaliprocul a uobisexpel-
lant omnes barbaras nationes; aeristemperiembo-
nam nobis tribuat^ agrorum sterilitatem in opimam
fecunditatem ipse comrautet, frugescustodiat atque
multip1icet,et ad maturitatem usque perducat; co^
porum quoque nostrorumiBCommoditalesmedicr

dum cessavittribuIatio,dum inmansuetudinemba- B bilivirtute depellat et sanos atque incolumesin soo

stiarum feritas est convcrsa.Hacsanctaconsuetudine
delectata est sancta mater Ecclesia,et cum auctori-
tate Romani pontifieis per universum orbem institu-
tum est ut in his diebus tribus,id est secunda feria
ante Domiuicam Ascensionem, tertia videlicet et
quarta, ad ecclesiam conveniat populus.Et sic lita-
nias celebrent,ut sicut eodem temporeabinsectan-
tibus lupis per Dei gratiam defensus est populus
Viennensis, ita et nunc Dei miseratio spiritales lu-
pos, id est, diabolos a nobis amoveat, et sanctam

sancto servitio nos conscrvare dignetur. Pepotf
Auster nebulam formidabilem arancarum,tclttdis-
ruptfB sunt, nocivus aer submotus, ad pastum on-
culae sunt duc^ndee, ne proeacisUngusBflagelloper-
cutiar et verberer. Vos vero nemine sciente caute
me sequimini, si quid amplius audire delcctat, et
cavete ne hoc quoque Domini mei senlianl, quia
mihi plurimum irascentur, si me deprehenderiDl
otiantem vobiscum atque fabulantem.

PROLOGUS LIBRI QUARTI

Hora diei decursajam tertia, quartum, juvanle G lapidibus implevimus, fundampraeparavimus^non

nossegnes etimperatos inveniet, audacter eum ex-
spcctabimus,fundadejicieturet lapide.Et quouum
spectatis ad Austrum, et non rerbis, sed nulibos

Domiuo, hujusoperisinchoaboIibelIum,quiaetsub
frondosa arbore residentes a^stum solis declinavi-
tnus, et lupusquiinsidiabatur ovibusterritusabiit.
Gonstrinxeruntenim fauces illius.quibuspariter in-
sidiabatur, nec jam utlupusululat,sedutvulpecula
gannit, humiliavit oculos, cervicem flcxit,aUeratur
in voce, incedit ut languidus, non ut feritatem po-
nat, sed ut incautosdecipiat.Utrum gallinas inspi-
ciat, an sitiat agnos, habetur incertum : et si pel-
lem mutasset ^Ethiops, in ovem pariter et hunc se
crederem immutasse. Quod si mentilum habitum
exuerit, et oves nostras amplius consueta feritate
pervaserit,peram pastoralem, quamprope cernitis,

iutuitis,ut sicut Romanos a Gallis attritos et eipol-
sos insinuasti, Gothos pariter tangam, et qualiler
eorum rabies sitcompressaplanosermone demoD-
stremus.Faciam quod hortamini, si vos promisen-
tis nulla nos amplius inquietudine pulsaturum,etsi
rusticitatem meam mecum ipsi celavcritis, ne viro-
rum nobilium quam urbanas aures lcedat sermopau-
perior,quia tanti regis historiam ausu temerariode-
gustavi, quam sensatus aliguis preeconiis innumera-
bilibus exloUere debuisset.

LIBER QUARTUS.

Glodoveusigitur,cujusreIigiosumacimumdiYinus
fervorafllavcrat, zelo fidei accensus,non solum de
propriis finibus exturbabat heereticos, verum ctiam
si aliquos vicinarum gentium minusreligiososesse
compcrisset,aut eos sedulisirruptionibusedomabat,
aut duris nexibus servitutis violenter opprimebal.
Unde contigit ut adversus Alaricum,Gothorum re-
gera, arma corr]peret,quem Ariana pravitate foeda-
tum totius vulgi opinioue compererat. Alaricus istc
audax et validus, et vir amplissimi animi cxstitit,
prosperis eventibus semper clarus acnimiaferitale
prtecinctus. Hunc saepiusGlodoveus rex per lcgatos
admonuerat, ut ab Ariana pravitate desisteret, et
sequalem divinitatcm in tribus personis Patris, et

D Filii, et Spiritus sancti esse crederet,8icum sibi m
amicitiam retentare cuperet.Sed Alaricus consue ^
feritate suflfultus,propriis viribus confidereccepi ,
hoc etiam indigne ferens, cur talia auderetc
ssepius injuriabat, et pro gratiarum actione co
melias inferebat. Quamobrem et adversuseum,u^
diclum est, muUioties arma sustulit Glodoveusi
eum multis bellorum incursionibus lacessivit,
tandem Paleruus quidam legatarius Clodovei, ^
sapienset modeslus,efferos Alarici aniinospc"
flecteret ad credendum,pacisct iuimiciti^J"^ '^
petuo inter utrosque conserere cupiens,nisic«
rum infidelilas obstitisset.PeUverat enim vir ^
stus ut in tondenda barba Qodovei patrinus ^J

GESTA FRANCORDII.

ftiO

elBeeretarAIaricas, etdemcepsincoDfessioneverffi Aeorum et animos armaveris» juratas legiones in

8dei perseverans, foedus alterutr® pacis tali obser-
ratione firmarent, ut Franci pariter alque Gothi
arma depoDereat quoties ad stabiliendum foedus,
Tel ad colloquendum acies utraeque convenirent.
Golhi itaque assueta infidelitate pacis foedera per-
lnrbare cupientes, et regem nostrumvita et impe-
no spoiiare meditantes, cuitellos permaximos, quos
Tnlgariter Aan/sa^co5corrupto vocabulo nominamus,
piMs contexerunt, uthochabitu palliati sineimpe-
dimeQtosternerent iraparatum exercitumClodovei.
Oaod cum Paternus legatarius prsesensisset, genus
ficlionisadmiratus^ Francos ad propriaredirepraet-
t«iit, et ipse AJaricum his sermocinationibiis est
tggressus:« Quoniam pacis et amicitioejuranostris

nostrum sanguinem acueris, abque dilatione fa-
ctionis tude dignas poenas accipies,cum ad hoc au-
rum divideudum J^raiicos nostros adduj(ero,cumad
hancdignitatem possidendam nostros nepotesaccen
dero, cum ad dividendos hos terminos calamos
nostros vel funes extendere fecero. »

His ita peroratis, ascenso equo ad Francos con-
citus abiens, universa sicut evenerant domino suo
Ciodoveo nuntiavit, et ejus animos ad ampliOcan-
dam Francorum gloriam vehementeraccendit,dum
ad videudos moutcs Pyrena^os, vel ad collustran-
dum mare Orcanum eum hortatur abire. Hoc fuit
scandalorum iuitium, iode concertationis causa
succrevit. Hoc origo discordise, qua et Gothorum

a:FeslrisulilitatibusprovidendointerutraqueregnaB feritas estattrita, et Alaricus vita pariter spoliatus

s^abilire meditarer, et ut ex facto patuit, consueto
mendacio et fraudulenlia utimini, ut nostros paliia-
tis Tulneribus st«rnere volueritis, ne tam subito et
iQsperalerejiciaturistaconditio,qualemcunquevici-

Qorum regum per internuntios super h ic re pariter
eoQsalamus,quidquid ipse decreverit absque frustra-
iiooecompleatur. » Quod Paternus oraverat mandat
compleri populis, et Theodericum Italioe regem su-
perbocpercunctanduminsinuat,etquidquidipsede-
cernatprsecipitexsequendum.Qnocum pariter per-
reiissent, Paternns videlicetetlegatusAlarici,istius
patefacto negotio cogitavit Theodericus quod si hos
Mssimosreges separaret ab invicem et inter eos,
allercationiset odii afffamina seminaret,d um se mu-

et dignitate. Et quoniam Theoderici regisquaedam
principia retulimus qusB nostrse narrationi con-
gruere sperabamus, quis finis ejus fuerit pariter
intimemus, ut ejus formidabili exemplo pravos ju«
dicescorrigamus. Hiciniquorum quorumdam con-
silio depravatus, Joannem papam et Symmachum
patricium,virosChristianos, ab insidiatoribusaccu-
satos, cum ex toto sine offensione viverent^ iuiquo
judicio condemnavitatque trucidare praecepit. Post
heec cum duceretur ad exitum, nec rem hiyusce-
modi purgaretpoenitudine, ultio in eum divina de-
scendit et iniquumejus spiritum a corpore violenter
abstraxit, et sicut beato papa Gregorio referente
cognovimus, eodem die quo de hac luce migravit,

tuis l)ellorum •ventibus impugnarent, dumque se ^ vir quidam in Sicilia habitans et angelorum vitam

Bterqueexercitusmutuisvulneribus sternerent, ho-
nunipse medius pacatojure quiesceret. Hocdenique
sUtttit, hoc decrevit, quasi ex sentcntia prodiretur,
Bt hinc et inde Francorum et Gothorum utrapque
adesconvenirent atque circumstarent ; in quorum
medio legatus Clodovei equo residens sursum ha-
iUm erigeret, et tandiu iu circuitu ejus aurum ar-
geQtumque pro compositione facinoris Gothi com-
j^T^areut, donee omne spiculum liujus gemini me-
t^JU congerie operiretur, Hac conditione gravatus
Aiaricos, odium quam pacem elegit potius, et alio
(raudis genere Paternum decipere conabatur, si
fDrle rasu aliquo leederelur ad mortem et ita fini-

inter homines gerens, dum juxta consuetudinem
orationi incumberet, et raptus in spiritu vota sup-
plicia porrigeret Creatori, vidit ipsum Theoderi.
cum discinctum et discalceatum vinctis post ter-
gum manibusad poenarumlocapertrahi. Et hi duo
viri, Joannes videlicet et Symmachus, turpiter
eum appellabant violonter atque pertrahebant. Et
sicut eosinjusta morte damnaverat ita ipsi eum
post mortemad suppiiciumperduxerunt, et in ba-
rathrum Vulcanisine miserationeprojecerunt.Etdo
his ista sufflciant. Yerum ad histdriee ordinem re-
vertamur.

Clodoveusigitur Patcrni legatariisuiconsilio ani-

'^turisla contentio, dum non esset quirenuDtiaret]} matusctprudentiaconfortatus,Francorumproceres

Httsnegotii veritatem dominonostroClodovco. In
'eto^tissimo eum solario hospitari praicepit, pcr-
'IQod dum incaule graditur, comminuto sub pcdi-
^Qjejusligno, pronus ad tftrram cecidit, et fracLo
brarhio Til«e reservatus est, Domino protegente.
Camqoe vix convalesceret, necdum sancto vulnere,
^ ostendendos ihesauros sues eum quadam die
'^oiit Alaricus, et aperiens arcas demonstravit ei
^ntiarum suarum innumerabilem quantitatem. Ad
^05 Paternas exsUiens et alludens, prse gaudio ma-
Qnm tetendit ad arcam et rapuit aurum quod pu-
phs capere poterat ; et respectans Alaricum, sic
"'"n audaciter alloquitur : « Nisi cito conduxeris
^^^^« exercitum innumerabilem adunaveris,dextras

apudParisios congregare praecepit, et astutioreshis
verbis alloqultur : « Quoniam animi vestri vi-
gor et confidentia mihi bene comperta habetur,
ideo vos accersendo oestimavi ut quibusmecum est
una voluntas et amicitia singularis, animi mei se-
creta patefaciam.Yolo compertum habeatisanimum
meum accendi vehementius, cum considero vitee
nostrae statum sine aliquo laudis tituload occasum
quotidie vergi, et feroces nostrorum militum ani-
mos desidia moUescere, et metuo ne cum inertes
animos ex dissuetudine capiunt, cum uecessitas
forte poposcerit, gladios eorum hebetatos ac rubi-
gine corruptos inveniamus. Arma jam resumenda
sunt, gladii acuendi, ad iaborem militise corpora

611

RORICONTS MONACHI MOISSIACENSIS

611

sunlreducenda.Non vos illiciant blandimenla mu- A saria. Munera eliam plurima et e^juum Telocissi-

lierum, non parvulorum vagitus ezterreant. Licet

gentiiitatis errore tenerentur nostri parentes, ar-

mis et vicibus domuere superbos. Et nos, qui Chri-

stum adorai^ jam coepimus, qui ejus laudibus de-

lectarour et amicitiis fruimur, condignum valde

ut inimicosejus exosos habeamus. Ecce Galliarum

partem maximam, quam Aquitaniam nominant,

populus infidelis, Gothi videlicet insensati, cruen-

tare videntur. Qui per Arianam pravitatem Filium

a Patre separant,nec Spiritum sanctum cum Patre

et Filio sequalem divinitatem habere fatentur, et

per hoc inimici Dei esse comprobantur. Quod si

uno animo verbis nostris assensum dederitis et vos

ex nomine Christiano Dei amicos esse monstrave-

mum, quem amabat plurimum, transmisit rei per
legatos ad beati Martini basilicam, et ail illis :
♦ Cum ingressi fueritis beati viri oratorium, et
nostra munera praesentaveritis, quidquid ecclesia
cantor primum ore prouuntiaverit, inandate me.
moriflB, ut mihi renuntiare scialis. Forsitan aUquod
victoriae signum ex sancto sermone capietis. « His
dictis, oravit ad Dominum, et ait: « Si tu, Domine,
gentem hanc incredulam mihi tradideris, et yicto-
riamin manibusmeisvideris[/'., dederis],etadjutor
et protector in bello mihi exstiteris, in ingressubasi-
licse Sancti Martini talia nostris pueris audirecontin-
gat in quibus aliquodVictoriie signum deprehendam,
et cognoscam quia tu propitius fueris raihi servo

ritis, sursum dextras erigite, et ad conterendum B tuo, » Dimisit itaque pueros, et abierunt. Cumq

populum infelicem gladios felices exerite, mi-

nus cautos armis et adhortationibus bonis in-

struite. Dabit ipse pro certo victoriam, qui men-

tes vestras suo cultui dedicavit. Felicem Romam

divitiis pariter et libertate nudaverunt, nec nobis

minor gloria parabitur, si regem eorum ferocissi-

mum bellando vicerimus,et regnum ejusatquefor-

tunam nostrse ditioni subjecerimus. » Regis pru-

dentiam omnes pariterampIectuntur,animositatem

admirantur, et fldem potius venerantur. Dextras

omnes in sublime erigunt, mandatum regis accele-

rari denuntiant, seseque votis stringunt, et ni su-

peressent infideles,barbas non amplius esse raden-

ue
pervenissent ad ingressum basilicffi, emissa voce
cantor pfonuntiabat, diccns : Prcpcinxisti mc, Do-
mine^viriute adbellum ; supplantasti itisurgentesinme
subtus me, et inimicos meos dedisti mihi rforsum, it
odientes me disperdidisti, Oblatis itaque muneribus,
et oraculo divino confortati, cum Isstitia et eisul-
tatione ad dominumsuum suntreversi, et eum tali
nuntio reflciunt. Inundaverant tunc aquse pree ni-
mietatepluviarum; et Vicenus fluvius intantumexi
creverat ut penitus inveniri non posset locus quo
sine navigio transmeari posset. Quo cum pervenis-
setrex et ultra progredi non valeret, lenloria flgere
prcecepit ut vel pontem sterneret, vel navigium

dasprofltentur.NecmoraperpopuIosvolatedictum, p prsepararet quo illud aquse diluvium cum exercitu

preeparari jubetursexus uterque adtale negotium.
Parvuli ducuntur et matres, et evulsis et eradicatis
aculeis hereticae pravitatis, inserantur virtutum
surculi, et novella plantatio fructum Domino cen-
tuplicet, quem adinventio foeda fraudaverat. Ad
hcec regina Crothildis nimium exhilarata gaudebat
in Domino, etplaudebat quodtam pretiosam sobo-
lem per baptismum obtulerat Creatori» quse etiam
infldelium mentes, quas vomer ecclesiasticus sul-
care non poterat, armis edomare decerneret. Ac-
cessitigitur ad regem, et ait iIH:« Audi, obsecro,
Domine mi rex« ancillam tuam, et jube construi
ecclesiam in honorem beati Pelri principis apo-
stolorum^ uttibi sit auxiliatorin bello, et profecto

pertransire deberet. Sustulit hunc laborem Dci
nostri miseratio, et in die crastina matutioa jam
luce diffusa, ecee cervam miree magnitudinis emi-
nus conspicantur quae lento gressu amnem est in-
gressa, et quo transire debeat populus aniroal in-
scium nutu divino demonstrat. Nec mora cuo-
ctus exercitus amnem transiit, et cum animi tripu-
dio Dominum gloriflcant in excelsis, qui utlsraeliti-
cum populum per mareRubrum, ita et Francorum
populumperinundationem tanti fiuminisviam mi-
rabiliter ostendendotransire praecepit. Qui cumPi-
ctavam pervenissent ad urbem, longe ab ccclejiia
Sancti Hilarii tentoria flgere preecepit Clodoveus.
Et comminatus est omni populo, ne in ipso pago

faciet Dominus victoriam in manibus tuis. » Pla- Dspolium alicujusauferrent, neve diriperent domo

cuit sermo reginffi in oculis Clodovei, et elevata
bipenne quam manu gerebat, adnisu quo potuit
projecit eam a se, et ait : « In hoc loco, adjuvante
Domino, S. Petri stabilietur ecclesia, cum e praelio
victor reversus fuero. » Movit itaque exercitum,
et Pictavis usque properare decrevit. Alaricus
vero Gothorum rex tunc temporis morabatur
ibidem.

Cumque per pagum Turonicum transiret exerci-
tus Clodovei, pro reverentia S. Martini praicepit
rex ut nemini ineadem provincia aliqua violentia
inferretur. Sed nec omnino aliquid inde per vim
tollere proesumpsisset exercitus, nisi tautummodo
herbam quee equis eorum videbatur esse neces-

non pecora prsedarentur, nec stipendia etiam per
violentiam raperent. Eadem vero nocte pharus
igneus quasi de sepulcroS. Hilarii egredi visus est,
et super Clodovei tentorium p'er dimidiam fereho-
ram apparuit, raissus, ut credimus, in Francorum
auxilium, ut hoc vexillo confortati ad conterendam

•

^ncredulam gentem magis ac magis accederentur.
Alaricus forte tunc aberat, et ad congregandum
innumerabilem exercitum legatos ubique direxerat,
et ut ita dicam, non ad resistendam, sed potius ad
communiendum suorum animos accendit, eorum
fortia facta commemorans. Gentem nostram dieit
essepaucissimam, latum etspatiosum suumdenun-
tiat iniperium. Sicut Romam allriverant, itaPran-

M

G£STA FRANCORUH.

tu

cornm gloriam insiiiuat conterendam.Nonadbel- A His ita beUantibus» duo Gotbi prosiUunt ex ad-

laDdam, sed ad prsedandum eos adyentasso menti-
tor. Miile conntiis nostros infamat, suos laudibus
extolUt immensis. Ne parvulos suoslatrunculispo*
lieot, arma denuntiat prebendenda. Sic substo-
maciiatus occurrit nostris non ut feriat, sed utde-
glutiat; et yallatus militum suorum multitudine
nostronim ezuvias suspirabat, anhelus quod effuso
saogoine fcedarentur. Ignorabat insanus,quod ipse
nostrum ductaret exercitum, qui non conlidit in
millibus, qui tonat in nubibus, qui movet abyssum,
et sedet in coelo. Clodoveus igitur castris egressus
Giiristum gestabat in pectore, et totum lustrans
eiercitum ordinabat acies electorum. Fortissimos
milites ut ferian t adbortabatur, e t mediocres ne pa-

verso, et regemnostrum lanceissuis forti conamine
percusserunt, eum ex improviso morti tradere me-
ditantes. Sed Dominus omnipotens bunc protexit,
et gloriatriplici coopertus ictus talespro nihilo re-
putavit, et Alaricum Iseva corripiens, adnisuvalido
deduxit gladium, et sic caput ejus amputavit. Tol*
luntur iterum voces ad sidera, et renovatis viribus
Franci iterum animantur ad csedes.SedGotbi morte
sui regis inspecta, turbinum more baciliacque diffu-
giunt, et projectis armis incassum abdita queeque
collustrant. Et, ut in velerum Patrum bistorialegi-
tur, unus nostrum eorum mille persequebatur, et
duo fugabant decem millia.GerneresilludimpIetum
quod de peccatoribus Scriptura testatur, quia sicut

Teaotdictisinformabat alacribus. Ut egregius miles B fluit cera a facie ignisy sic pereant peccatores a fade

aoteductabat exercitura, utfidelissimus Christianus
sspius suspirabat ad coelum. Neante tempuspro-
nimpanl ex acie, nobilium juvenum ardentes ani-
mos comprimit, et cum in bello steterint, gladios
oe ohliviscantur hortatur.Rudibusinsinuatqualiter
bostem feriant, et designat pariter quomodo ictus
liostium incassam dissilere faciant. Petrum atque
Martioum invocat ut succurrant ; et respectans Hi-
lariam ut vexillum capiat et ductet exercitum im-
precalur. Nec segniusferiat Arianos,quamventrem
racaom suis disputationibusferireconsueverat eo-
nun principem infelicem Arium. Et innixus hasta
Fraocos omnes intuetur, et signaculo nostiffi fidei
fidelem signat exercitum, et ut in nomineDominip
f«rianlimprecatur. Asthinc et indeconseriturprse-
lium, etbuccinisundique sonantibus,coelum clamo-
nbas iropletur, tela volant per aera,terrasanguine
cruenlatur. Audires hinc gemitum morientium,il-
liae TulQcratorum stridores horresceres.Palpitabat
iiinc exsanguis, et moriens vorabat terram aut lapi-
4». Aliuscalcitrans, duin ei mortis tarda molimina
Wdereotur, angustiatus pree doiore vu]nerum,quid-
dam effractis spiculis rapiebat quo tristia pectora
transverberarel, et talimortisaccelcrationeflniebat
^ulnerum cruciatus. Glodoveus igitur hastam vi-
^ms oh\\os quosque proslernebat, etnomen Do-
naini ssepius inclamabat. Gumque Francorum ani-
^os ad internecionem odiosse gentis sedulis incla-

Leif etjusti epulentur, et exuUent inconspectu Bei, et
delectentur in Isetitia, Ita Glodoveus inimicum su-
perabit exercitum, et pene ad iuternecionem us-
que deduxit. Hi vero, qui Francorum gladios eva-
serunt, cum Amalarico Alarici filio ad Hispanias
profogerunt, et eumdem Amalaricum in paterno
soliosublimarunt. Maximus autem Arvernorumpo-
pulus, qui cum ApoUinare duce in adjutorium Ala-
rici venerat, ita in eodem prselio cum multis sena-
toribus est attritus, ut vix ex tanta multitudine
nuntius superesset, qui hoc uxoribus nuntiaret.
Factum est preelium istud in campo Vosaglinse su-
per Glinnum fluvium, decimo miliiario ab urbe
Pictava.

Hac igitur patrata victoria, filiumsuum Theode-
ricum, quem exconcubinagenuerat,Glodoveusrex
cum parte sui exercitus ad Arvernum dirigit, qui
ei civitates et municipia ad Rhodanum fluvium
usque subjidat. Qui patris sui mandatis obtempe-
rans urbes universas aflnibusGothorumusqueBure
gundiam sagaciter subjugavit et Francorum ditio-
ni substituit. Glodoveus igitur rex Burdegalem ci-
vitatem ingrediens, per hiemem ibidem demora-
tusest, etfatigatum in bello rofecit exercitum.Un-
de progrediens Tolosam invasit, et thesaurus Ala-
rici his, qui eamdem provinciam possessuri erant,
dividere preecepit. Gumque Ecolesinam civitatem,
quse rebellionis audaciam assumpserat, expeteret

i&alionibus adhortaretur, et aliquosinbello roinus ^ et eam armis et obsidione expugnare decerneret,

^^nicitosconfortaret,Alarieumeminusconspicatur,
tteqiio post eum emisso, eum lancea percutit, et
^Kgladium evaginat. Ecce reges ferocissimos cir-
cumstans populus mirabatur, et cis ita bellaulibus
i^Qliam solatium impendebat. Rimabatur uterque
»> nm vulneris, et plerumque non invcniensaversi
•^'ypeura gladio decurtabat. Gumque hac vicissitu-
Q'Qe alter alteri feivens succederet, et utrarumque
galearum planities scinderetur in partes, ne res
iucerelur ad effectum ,antiqu8eferitatisfortia facta
r^memorans Glodoveus, elevato brachio ensem li-
♦^rat ad vulnus, et barbam mentumque parite/ ac
■^^aminanum,qua clypeum gesiabat,excussilAia-
f* u etsicresiluit in partem ; ita alleracaput ejus
imputare deliberans.

tantam gratiam ei virtus divina concessit ut in
ejus adventum muri ejusdemcivitatisruerent.Quod
videntes oppidani, et rem divino nutu evenisse
credentes, sese suaque dedere Glodoveo, et urbis
munitionem machinis protriverunt, et Gotho^ mi-
lites muuitionis ejusdem regi pariter obtulerunt.
Quos omnes capite plexos morti tradidit, et Pjre-
noios montes usque Perperaum subjiciens, urbes
et castella subruens, municipia quoeque dcpopu-
lans, prsedam innumerabilem et spolia multasuis
militibus a^que dispertiens.

Ilis igitur ita patratis, cum ad solum proprium
redire deliberaret, electosmilitesatque fortissimos
cum parvulis atquc mulicribus adpervasascivitates
custodiendas et ad reprimendam Gothorum seevi-

m

I^ORIGONIS HONACHI MOISSIACBNSIS 6ESTA FRANCORDM.

6ie

tiam dereliquit, et immensis muneribus ampliavit. A est. Sed favente Domino, cui nefarit cjusviladi-

Sic itaque exsultans in Dominoetinlsetitiadele-
ctatus. Turonis est regressus, et multa munera
supplez obtulit confessori, centumque solidos ad
redimendum equum suum matriculariis dare prce-
cepit. Sed nec solvi, nec etiam moveri potuit loco.
Dedit iterum centum, et moveri potuit et absolvi.
Quem cum recepisset, ezabundantilffititiareselutis
in risum, talia dicitur respoiisa dedisse : « Vere
beatus Martinus et auzilio promptus, et in negotio
charus babetur.» Et ascendens equum,purpurare-
dimitus et auro ac diadema regium in capite ge-
stans, pro exsultatione victori» ob reverentiam
sancti Martini auri et argenti plurimum in atrio,
quod est inter ecclesiam S. Martini et civitatem
prAsente populo sparsit,et regia munificentia dis-
pensavit.Ab ipso igitur die suscepii eum Anastasius
imperator in amicitiam singularem, et non solum
rez aut consul, sed et Augustus abeodem impera-
tore jussus est appellari. Et tali gloria subiimatus
ante sepulcrum beati Martini genua fizit et oravit.
Et sic urbe progressus, Parisios rediit, et eamdem
civitatem regni sui sedem esse constituit.Ecclesiam
veroSanctiPetri quam sefacturum promiseratante-
quam progredereturadbellumetdecenti composi.
tione construere fecit, et constructam ornamentis
atque redditibus sufficienter ampliavit. Dehinc ad-
versus Ragnerium atque Richarium duzit ezeroi-
tum , qui apud Camaracum morabantur,et eos omni

B

splicuerat, correptus est et ligatus, et ClodoTto
prffisentatus. Cuni quo et Richarium atque Pharo.
nem comprehenderunt, et vinctos pariter regi ob-
tulerunt. Quos capitibus puniri pr8ecepit,etitane-
fando crimiui finem imposuit. Insuper et thesaoros
eorum ac civitatem propriee ditioni restituit, Apud
Cenomanicam quoque civitatem Ragnerii propio<
quus quidam morabaturRagnimirus nomine,queni
pariter vita privavit et regno : n^ seintillavidelicet
iniqui germinis remanere videretur, quee scelos
horrendum suscitaret in populos, et Sodomorum
Gomorrhffiorumve, quod absit, eztermiuio damna-
rentur. Cumque proditores Ragnerii cognoTissent
quod in pretio taoti facinoris ss vitiatum accepb-
sent, conquereutes nimium et sero poeniteQles,ac-
cesserunt ad regem, et qualiter iniiicati fuerani
intimaverunt. Quibus Clodoveusitarespondens,ait:
« Tale aurum merito recepistis, qui dominum ve-
strum morti tradidistis. Sit jam vobi& satis vestras
animas reservasse, et non pro tanto crimioe con-
digna supplicia persolvisse. »

His igitur patratis, febre corripitur Clodoveus, et
dedie in diem sentienslangorem ingravescere,con-
vocatisFrancorum proceribus, regnum suum divisit
in partes, et filiis suis quatuor easdem partes distri-
buit. Childeberto vero filio suo, quem unice dili-
gebat, Parisios tradidit, etClodomirem apudAure-
liam residere prfficepit. Ciothario Suessiones dedil,

dignitate sfficulari et vita pariter confirmavit esse n et Theoderico, quem ez concubina genuerat^Remis

nudandos. Erat iste Ragnerius efirenus in luzu-
riam,et habebatconsiliarium quemdam Pharonem
nomine simili spurcitia lutulentum. Oderateos Do-
minus, et ideo ab hominibus Dei amari non pote-
rant. Propterea et Franci superiores, quos domi-
natu premebant iniquo, nimium indigne ferentes
talibus subdi, accesserunt ad Clodoveum, et petie-
runt ab eo munera ut eum dolo ad certandum con-
tranostros impellerent, etita sine tumultu mazimo
et vitffi illius finis imponeretur et crimini. Dediteis
itaque rez armillas, et balteoscuprinos, etelectri-
nos subdole compositos, et desuper auro tectos^
Quibus receptis muueribus, cceperunt adhortari
Ragnerium ut adversus Ciodoveum armacorriperet

civitatem atque Camaracum indulsit. Cumque per
Francorum proceres luctus ingens oriretur pro
tanti regis abscessu, suspirans ad ccelum rex fide-
lis : u En, inquit, Domine Deus, miserere mei, et
populum hunc, qui in tuo nomine sacri baptismatij
regeneratione pUrgatus est, tu ipse gubema ; tu
nostros hffiredes perpetua tuitione ciroumda. Gro-
childem vero nostram,imo tuam, etquiatuam ideo
melius nostram, ita tibi commendo, ut eam tuearis
sicut propriam, sicut domesticam, sicut fiIiani,Tel
sicut anciliam. Tu eam mihi providisti servo tuo
atque tradidisti ; tibi eam reddo, per quam et tuae
legis decretacognovi.»Hisdictis, reddiditspiritum
et sepultus est in basilica Sancti Petri,quam ipse

et egredereturadbellum, mentientes regem adven- D construzerat, anno tricesimo sui regni,DominoJe'
tare cum paucis, se multis militibus esse constipa- su Christo regnante in perpetuum^ cui est hooor
tum. Quod cum audisset Ragnerins, audacter ad et gloria in sfficula sfficulorum. Amen.
pugnam iit, et adversus nostros acriter prffiliatus

Explicit.

»•••••«■1

ANNO DOMINI MVIII.

AIMOINUS

MONACHUS FLORIAGENSIS.

NOTITIA HISTORICA.

(Apud Fabric, BibUoth, med. et inf. Lat, iom. I, pag. 33.)

Aimoinus, sive HaimOy patria PetricoriusAquita-

nas, a librariis modo iuAumomum, modoinAtmo-

nim^ Amoniim vel Annoniimt transformatus, mo-

nachus ab an . C. 970 coenobii Floriacensis, sive S,

Benedicli [de Fleury) ad Ligerim. Hic an. C. lOOo

Yitam et Miracula abbatis sui Abbonis {{) (quem

priore anuo Wascone.sinterfecerant) consignavitad

Hervseum, sive Herivseum, clericum tbesaurarium

S. Martini. Vi ta exstat in Joannis de Bosco Biblio-

IhecaFloriacensi, Lugduni 1605-8, pag. 299; in Pi-

IhoeiXlI Scriptoribus, pag. 428; et tom. YHl Acto-

ram Benedictin., pag. 682. Eidem Abboni dicavit

lihmiy Historias Francorum, quam ad Pipini regis

ioaagurationem sive in an. C» 752 deducere voluit,

sedsubstitit iii fundatione monasterii Fioriaccnsis

circaA C. 650 vel 660. Cffitera igitur a libri quarti

capite 42, in quo Cbesnii editio desinit, et liber

quiotas usque ad annimi 1165, addita a monacho

qaodam S. Germani Paris. aliisque. Vide Labbei

diatnbam de Aimoino, tom. II de S. E., pag. 829;

CoiatiiAnnalesFrancorumjtom.I, pag. 842,tom.IL

pig. i6i; tom. III, pag. 40i;tom. IV, pag. 117, etc,;

Uunoium^ inquisitione in chartam immunitatis,

pa^.77seq.,ejusque inquisitionis assertione,pag.620

seqq., qus utraque scripta recusa tomo Launoii

Urtio Operum.Nicolai Uieronymi Gundlingii Frag-

Stucken, XrV. Edita Aimoini Historia a Badio Paris.

i5I4 ioL subAnnonii nomine, et restituta Aimoiuo,

(1) Ex Miraealorum libro unicam modo caput
wpercsl.

A recensitaque a Joanne Nicotio, Paris., Apud An-
dream Wechelum 1567-8, deinde a Jacobo Breulio
ibid. 1603 fol. et in Joannis a Bosco Bibliothcca
Fioriacensi, Lugduni 1605-8, nec non in Scriptori"
bus Francicis Marquardi Freheri, Hanov. 1613foI.;
denique in tomo tertio Andreo; du Chesne, Paris.
1641 fol., ubi etiam Poema deprima fundatione cer-
nobii FloriacensiSj versibus hexametris, itemquc
alterum de translatione reliquiarum 5. Benedicti in
Galliam^ quod obvium quoque in Mabillonii Actis
Sanctorum ordinis Benedicti S8ec.II,pag.359. 5ermo
m fesiivitatibus «S. Benedicti cum versibus Mauri
Pauhque, Casinensium monachorum, Smaragdi ab-
batis,Aldclmi episcopi,aliorumque, in laudati Joan^-
nis a Bosco Bibliotheca Floriacensi, pag. 270,in qua

B etiam pag. 79, Histona Miraculorum S. Benedictt,
libris II ad Gauzlinum, sive Gauslenum (2) abbatem,
postea Bituricensem archiepiscopum, quos habent
quoque Bollandus ad 21 Martii, pag. 32-f, et Mabil-
loniusSaec. Benedictin. IV, parte ii, pag. 366.Sige-
bertus Gemblaceusis, c. 101 Aimoini Historiam
Francorum raemorans,8cribit57/ume^iam Gallarium
distinxisse. Dedit et acta iranslationis S, Savinimar-
tyris ex templojam diruto et dcserto ababbatiam
quoe nunc S. Savini dicitur in Pictaviensi dilione.
Acta istalegas apud Martene Vet. Monum. Tom, VI,
pag. 806.

(2) Trithemius, cap. 305, ad Renaldum mona*
chum.

NOTITIA LITTERARIA.

{Histoire littdraire de la France, tom. VII, pag. 218.)

Hya d^Aimoin deFleuri une Histoire des Francs, QJugemont. H y mitdonc la main duvivant d'Abbon,

quil entreprit d*6crire par ordre d'Abbon son abb6, et par consequent avant 1 004, qui est rann6e de la

comme il le d^clare lui-m^me dansrdpltre dddica- mortde ce dernier. Aimoin, dans la mdme 6pitre,

Wire, par laquelle il la lui di^die et la soumet k soa nous a trac^ Iui-m6me tout le plan de son dessein.

Patrol. GXXm. 20

6id

AlMOmuS MDNACHUS FLORIACENSIS.

B30

il s> proposaitde recueiilir eii un corps d'ouvrage A grand nombre dans les derniers siMes. l^asquicr

entre autres a employ^ les chapltres 27 et28 du
¥• livre de ses Eecherches de la France, pour faire
connaltre une partie deserreursoti est tomb^ nolre
historien. 11 ne se borne pas k ies indiquersimple-
ment, il les v6rifie mfime en conf^rant lesendroiU
d'Aimoin avec ceux des auteurs dont il s'est senl
II est vrai que ce critique en cite quelquefois qui ne
sont pas d'Aimoin, roais de ses interpolateurs. U
prend aussi d'autresfoisunchapitre pourun autre,
comme le 99« du iii* livre pour le 98. U P. le
Gointe, desonc6t6, apareillementrelev6 bonnom-
bre de fautes du mdme historien (Coint. an. 654,
n. 25 27). Le c61&bre Pierre Pithou, dans ses Af^
moires des Comtes de Champagtie et de Brie^ remar-

ot de mettre en meilleur style ce qui se trouvait
^pars et mal ^crit en divers livres sur la nation des
Francs et les rois qui Tont gouvern^e. Cest ce qu'il
devait ex^cuter enreprenant l^histoired^srorigine
de la nation, et la conduisant jusqu'au r^gne de
Pepin le Bref, p^re de Charlemagne circonstance
essentielle, qu'onn'apasassezobserv6e. Elleaurait
suffi seule pour ne pas attribuer k Aimoin un 6crit
qui pousse Thistoire beaucoup au deik de ce terme.
Son ouvrage devait fitre divis6 en quatre livres,
dans le premier desquels il traiterait de cinq rois
de la nation des Francs, et de six dans le sccond.
Le troisi^me devait6treemploy6& donner Thistoire
de sept autres rois, et le quatri^me celle de plus de

huit. L'historien promet d'y distinguer si bien les B que k son tourqu'Aimoin,parIant deschargesdela

uoms des rois, qui se trouvaient ailleurs ^nonc^s
avec confusion k cause de leur ressemblance, qu'il
mettra leur g^n^alogiedansunnouveaujour.Etafin
de r^pandre plus de lumidre sur tout sonouvrage,
il crut, de Tavis d'Abbon, devoir mettre k la tSte
une notice de la Germanie et des Gaules, ot s'^-
taient pass^s les ^v^nements qu'il se proposait de
d^crire. Cest ce qu'il a ex6cut6 dans une assez lon-
gue pr^face, oti il a pris pour ses guides Pline,
Orose, et principalement Jules G^sar, qu'il ne fait
presque que copier en ce qu'il dit de ces vastespays
et des moeurs de leurs habitants.

Quoique lequatri^me livre d'Aimoin di!lt contenir
rhistoire de plus de huit rois des Francs, et m^me

couronne, les confond souvent, et que par \k il a
jet6 beaucoupd'6crivainsdansrerreur Uajoulequil
serait en ^tat de montrer qu'il a pris plusieurs au-
tres licences, en abusant des termes des anciens
historiens, et les accommodant&sontemps,afinde
faire parade de son latin. Aimoin n'est pas plus
exact en ce qui regarde la g^ographie, comme le
prouve fort bien le savant abb6 Le Beuf paruncer-
tain d^tail d'erreurs assez grossi^res en ce genre
de litt^rature, dans lequel il est tomb^ (Le Belf,
Diss. t. I, p. 16, 17, 94, 340, 341, 348-350).

11 se trouve deux principaux manuscrits, fortdif-
f^rents Tun de Tautre, de rHistoire d'Aimoin, qui
ont servi de mod^Ie k presque tous les autreset aux

jusqu'& Pepin le Bref, comme on vient de le voir, ^ 6ditions qui en ont 6t6 faites. L'un appartient&Vab-

n^anmoins on n'y trouve, tel que nous ravons,que
celle de trois de ces rois,jusqu'& la seizl^me ann^e
du r^gne de Clovis 11. De sorte qu'il faut convenir
ou qu'on n'a point cet ouvrage en entier, ou que
Tauteur ne Ta point fini. Les principales sources
oti il apuis6 ce qu'il rapporte, sont S. Gr6goirede
Tours, dont Aimoin n'avaitcepcndantque lessept
premiers livres ; Fredegairc ; rabr6g6 que celui-ci
avait fait des six premiers livres de rhistorien pr6-
c6dent; les Gestes des Fran^ais ; ceux de Dagobert;
Paul Diacre, et quclqnes Vies de Saints (Val. Rer,
Fr. 1. XV, p. 4il; Mab. Dip. Supp., p. 24),

Quant k la mani^re dont il a ex6cutd son entre-
prise et mis ses mat^riaux en oeuvre, il n'a point
r^ussi k nous donner une histoire exacte et compl&te.
II ne fait presquo que d^signer ou indiquer 16g^re-
ment les faits, k Texemple de Fredegaire, sans en-
trer dans les details convenables (Val. ib,). 11 ne
parle des guerres en particulier que fortsuccincte-
raent, et n'en d^veloppe ni les motifs, ni les causes,
ui lessuites,de quelquenaturequ'ellessoient.Non-
seulement il necite aucun des auteurs o£i 11 a pub6,
mais il ajoute de son crt diverses choses k ce qu'ils
disent,renverse Tordre danslequel ils les rapportent,
et se trouve quelquefois en contradiction avec eux.

Aimoin, en publiant son histoire, pr^voyait qu'il
aurait des critiques, m6me de son vivant. Nous ne
voyons point qu'il en eCtt d^s lors, mais il en a eu

D

bayede Fleuri,etnecontientde rouvraged'AimoiD
que jusqu'au quarante-deuxi&me chapitre du qua-
tri^me livre,cequi conduit lasuitederhistoirejus-
qu'& laseizi^me ann^edu r^gne deClovislI,laqueIle
r^pond k la six cent cinquante-quatri^me de Dotre
^re vulgaire. De sorte qu'il y manque une suite de
pr^s de cent ans, suivant le dessein de rauteur,qui
s'6tait propos6^comme onrayu, de pousser sonou-
vrage jusqu'aur6gnede Pepin le Bref. Onne sait si
Aimoin remplit enti^rement ce plan; et suppos^ qu'il
Tait fait, on ignore ce qu'est devenue cette conti-
nuation qui nous manque. L'autre manuscrit, qui
fait partie de ceux de Saint-Germain des Pr^s, re-
pr^sente rHistoire d'Aimoin beaucoup plusample.
Non-seulementle quatri^me livrey comprendsoixaB.
te-quinze chapitres de plus que dans le premier ma-
nuscrit, maisil y est encoresuivi, coutre le dessein
de Tauteur, d'un cinqui^me livre, divis^ en cin-
quante-sept chapitres, etconduitrhistoire ju8qu'en
1165.11 s'y trouve de plusdiverses additions et in-
terpolations dans les quatre premiers liyres, quine
sont point dans le manuscrit de Fleuri. Celles du
premier livre se r^duisent presque k T^pitaphe de
Clovis le Grand. Mais celles des autres livres sont
consid^rablos, et paraissent assez visiblement hon
d'<Buvre.

Tous les critiques conviennent unaiiimementatt
jourd'hui que tout ce qui se lit daos ce manuscrit,

m

NOTITIA LnTERARIA.

622

depuis Je qoarante-ttni^me chapitre da quatri^me A <iue tous nos bibliographes modernes 8'accordcnt

.• < • 1 a « V ■•••* .< . .1......... ^...

li?r6 exclosivement, sont desadditions ^trang^res

qni 0 appartiennent point k Airooin.Cestrouvrage

d un ou de plusieurs moines de Saint-Germain des

MSj comme il est ais6 de s'en convaincre parles

dipldmes et Tabr^g^ de Thistoire des abb6s de ce

mooast^re, qui ont 6t6 intercall^s dans le second

livre et les deux suivants. Nous ne nous arrdterons

poiot k discuter les additions du quatri^me et cin-

pi^me livre. Plusieurs habiles critiques Tont d6j&

fait avec beaucoup de iumi^re.On peut consulter k

ce snjet Vossius,le P.le Long,et surtout le P. Labbe,

dans la savante ct iongue dissertation qu'il a faite

sarDotre historien (Yoss. ffist. LaL I. ii, c. 34,

p. 98,99; Le Long. Bih, Fr,j p. 319, 320; Lab.

contre la v6rit6 du fait, & lui assigner Tann^e sui-
vante i603.Tels sontentre aures lesPP. Labbe et
Leiong ; Cave,du Pin,Fabricius et autres (Lab. ib.,
p. 832; Lk Long,!*., Cave, p.472 ; Do Pin, t6.; Fab.
Bib. LmL I. 11, p. 83). 11 est ais6 que, le premier
ayant fait une foisla faute, les autresy soient tom-
b^s, ce qui suppose qu*ils se sont copi6s les unsles
autres, et n'ont point vu T^dition par euz-mdmes.
Du Breul Ta donn^e sur le manuscrit de Saint-
Germain des Pr6s, mais sans avertir, comme les
autres ^diteurs, que ie manuscrit de Fleuri ne va
pas au deli du chapitre 41 du iv* livre. 11 n'a rien
oubJi^pour transporter & Aimoin de Saint-Germain
rhonneur de cette histoire avec ses interpolations

ScriA, n, p. 841, 850-877). Une partie de ces ad-^ et mdme les additions jusqu^au livre v* ezclusive-

ditions, c'est-&-dire celles depuis le chapitre 58 du
jr*Jivrejusqu'alafindu mfime livre, qui compren-
nent une suite d'histoire depuis Tan 741 jusqu'en
929, a 6t^ imprim^e in-16 k Gologne Tan 1562,sous
letitred'un anonjmemoine B^n^dictin (WioN,Lt^.
w^. par. 1, 1. II, p. 398).

I^ premi^re ^dition de THistoire d'Aimoin sorlit
ea !514despresses de Badius Ascensius. Elle esten
vn Tolume in-folio, d6di6 k Guillaume Parvi,ou le
Petit, confesseur du roi, qui paralt Tavoir dirig^e
[Bib, 2). de Lorch.), L'inattention k lire le nom de
lauteur afait qu'il s^y trouve nomm^ Annonius,au
lieu d'Aimoinius.ll estfacile de lire runpourTautre

ment. Non-seulement il Ta d^cor^e du nom et des
qualites de cet ^crlvain, dds le frontispice du volu-
me; mais ilemploie encore presque toute sa pr6-
face pour tAcher de le persuader. On sait mainte-
nant k quoi 8'en tenir. L'6diteur y a joint quelques
autres ^crits du mdme auteur, et le poSme d'Ab-
don, son dbciple, desquels nous avons rendu comp-
te en leur lieu. II y a aussi ajout^ plusieurs autres
monuments qui rendent son recueil int^ressant,
moinspour letexte deThistoire en question,qu'on
a ailleurs beaucoup plus correct, que pour les
opuscules dont il est accompagn^.
M. Fabricius supposeparerreurque le P. Dubois

dans une 6criture oii il n y a pas de point sur les i. q afait entrer riiistoire d'AimoindansIaBibliothdque

A la fin rkn n mnrmi/» niia l'nnfoiii* Afaif mAinA Aa iIa PlAiirt imnmnnAA h f TTAn a» t ttiXK Ti^^..:. i*^j.

A la fin on a marqu^ que Tauteur 6tait moine de
Saint-Germain des Pr^s, preuve que T^dition a 6t^
/aite sur le manuscrit de cette abbaye. L'6diteur
trait cependant eu communication de celui de
Fleuri, puisqu'apr&s ie chapitre 41 du iw^ livre il
avertitque ce dcmier manuscrit ne vaque jusqu'^
cet eodroit, et que vraisemblablement la suite est
<i'un autre auteur.

Cette ^dition se trouvant plein de fautes, Jean
Nicot, maitre des requ^tes et ambassadeur du roi
en Portugal, el non pasM. Pithou, commeTa 6crit
M. duPin, travailla d6s 1557 k en donner une nou-
Telle {Bib. S. P. de CuU.). Cest ce qui paralt par
le privil^ge qui est de la mSme ann^e. Elle ne fut

de Fleuri, imprim6e k Lyon en 1605. Depuis r6di-
tion de du Breul,il n'y en eutpoint d*autre jusqu'i
celle qu'en publia en 1613 Marquard Freher, dans
la seconde partie de son Recueil d'historiens de
France, qui parut k Hanaw en un volume in-folio.
Cet 6diteur y a suivi pour mod^Ier^dition de Nicot,
j usqu'au chapitre 4 1 du i v« li vre incl usi vemen t.Mais il
en a retranch^ le chapitre 42 avec les quiuze sui-
vants, et y a substitu^ les Annales d'Eginhard et la
Vie de Charlemagne par le mdme historien. U y a
fait ensuite d'autres additions qui ne regardent
point les v6ritables ^crits d'Aimoin.

Eu 1641 FrauQois Duchesnc, continuant la col-
lection des Historiens de France, commenc^e par

D^anmoinsmise au jour que diz ans apr6s,en 1567. D Andr6sonp6re,mit 4Iat6teduIlI«volumerouvrage
U Tolume est in-S'» et imprim^ k Paris chez Andr6 d'Aimoin . Cette ^dition repr^sente le tezte de uotre

^cchel. Celle-ci contient le tezte d'Aimoin avec
tootesses additions,comme la pr6c^dente,mais elle
estplus ccrrecte.On y lit aussi apr6s le chapitre41
<*u ▼!• livre la m^me remarque un peu plus 6tendue
qoe dans Tautrc. Wion et Possevin disent que
«etle m6me ^dition parut encore k Lyon la m6me
annicqu'iParis{WiON,f6. ; Poss.App. t. II, p. 21),
oais nous n'en avons vu aucun ezemplaire.

Dom Jacques du Breul entreprit ensuite d'en
donner une autre 6dition, qu'Ambroise et J6rdme
Drouart, libraires, publiftrent k Paris Tan 1602, en
unvolamein-folio fortbien conditionn^ {Bib.Vin.
v<R.).U est tout k fait surprenant de voir que pres-

auteur, d6gag6 de toutes interpolalions et addition
^trang^res. Elle a 6i6 faite sur un manuscrit sem-
blable k celui de Fleuri, dont il dilf^re n^anmoins
en ce que le quatridmelivre de rHistoire y contien
un chapitre quarante-deuzi^me, qui manque dan
rautre. Ce chapitre, qui traite en peu de mots do
la fondation de Tabbdye de Fleuri, et plus ample-
ment de la translation qui y avait M faitedes re-
liques de saintBenolt, estintdressant pour connal-
tre le v6ritable auteur de cette hbtoire, qni s'y
donne clairement pour uu moine de cette abbaye.
Apr^s toutes les ^ditions de THistoire d'Aimoiu-
dont on vient de iaire le d6nombrement,dom Boui

623

AIMOINDS MOiNAGHUS PLORIAGENSlS.

624

.quet Tafait imprimer de nouveau k la tdte du III* Adans un seul etm6me discoursce qu'ily adeprin-

volume de son grand recueil des Historiens de
France (Bouq. Scrip. Franc, t. lU, p. 20-139). Ce
nouveI6diteur s'estservi du texte de r^ditiondeDu-
chesue comme leplus correct et a eu soin dele con-
f^rer avec trois manuscrits : celui de Saint^jermain
des Pr6s, dont on a parl^, et deux autres du ziv*
si^cle, appartenant k ia biblioth^que du roi. Un
autre avantage de cette derni^re ^dition, c'estque
r6diteur y a port6 i'attention jusqu'^ marquer aux
marges les endroitsd'Airaoin empinint^s des ^crits
oii il apuis6; travail ingrat pour celui qui en apris
la peine, mais utile et agr^abie k un lecteur.

L'ouvrage d'Aimoin,qui nous a paru m^riter une
aussi longue discussion,afiii d'en faire connaltrele

cipal sur saintBenolt.Ce sermon est imprim^ dans
Is Bibliothdque de Flenri (part. i, pag 270-298),
d'oti on Ta fait passer k la suite de la nouTelle
Vie de saint Benolt eu grec et en latin, imprimie
in-4o4yeniseen 1723(5. Ben. Vit. par. u,p. 70-88).
Mais on a sagement retranch^ de cette idition les
po^sies copi^es par Aimoin,et d^j^imprimiesdans
lapremidre partie de ce recueil.On Ta aussi publii
dans d'autres collections k la suite des pofeies de
Marc du Mont-Cassin {Sylhg, poet. CkrJ),

4. La v6n6ration d'Aimoin envers saint BeDoil
lui jQt encore entreprendrela continuation deTHis-
toire de ses miracles, d^ja commenc6e par Adre-
vald et Ad6l6re, autres rooines de Fleuri. Sigeberi,

bon ct le mauvais, porte ordinairement le titreB qui fait mention de cet ouvrage (Scnp^ c. 101]

de Historia ou De Gentis Francorum, M. du Cange
(Gloss.f ind. auct.) en avait cependant vu un ma-
nuscrit od il est intitul6 : Be abbreviatione historia-
rumi titre assez convenable, puisque Fouvrage est
une corapilation abr^g^e d'autreshistoriens.Onen
trouve parmi lcs manuscrits de Jean Selden [Angl,
Bib, ms, par. i, n. 3362) un abr6g6 fait par un
certain Wilhelme, sous ce titre : De gestvf impera-
torum, ex historia Haimonis abbatis Floriacencis
colkcta, Aimoin est ici, comme on le voit, mal
nomm^ Haimon, et encore plus mal qualiflS abbd.
2. A la fln de THistoire d'Aimoin, Duchesne et
dom Bouquetontimprim6un po6me deplusdedeux

dit qu'Aimoin y reprend la suite des miraclcs op6-
t6s au temps du roi Eudes, et la conduit jusqu'aa
r^gne de Robert le Pieux. De sorte que sa conti-
nuatiou, qui est divis6e en deuz livres, et le recueil
d'Adreva)d et d'Adeldre, qui est imprim^ k la tdte,
contiennent les miracles qui s'6taient op^r^sendi-
vers lieuz par Tinvocation et les m^rites de saiat
Benolt, sous trente abb^s cons^cutifs, qui avaieni
gouvern^ Fleuri peudant Tespace de plus de trois
cent quatre-vingt-cinq ans. Aimoin avait commenc^
k travailler k cet ouvrage Iorsqu'iI ^rivait la Yie
d'Abbon. Trith^me, qui n'avait connaissance que
de ce seul 6crit de notre auteur. (Trit. CAr. Hir. t.

cents vers hdrolques du m6me auteur, qui faitpar- p I, p. 113), dit qu'il Tavait entrepris par ordre de
tie de Touvrage, comme y 6tant annonc^ tout k la cet abb6, et qu'il le d6dia k un moine nomm^ Re-

fiu de la prose. Dom Mabillon Ta aussi publi^e au
III* tome de son Recueil d'actes des saints, sur 1*6-
dition de Duchesne.Aimoin y d^crit Thistoire de )a
translation du corps de saint Benolt du mont Cassin
k Fleuri. Comme il le commencc par rapporter la
fondation de son monast^re. Cave le compte pour
deuz poemes s^pares Tunde Tautre (Cave, p. 518).
Nous avons observ^ ailleurs (Hist, lilt, de la Fr. t.
y, p. 518) qu'Aimoin n'y a fait que mettre en vers
ce qu'Adalbert, autre moine de Fleuri, avait ^crit
en prose sur le.mSme sujet plus d'un si^cle aupa-
ravant.
3. II y a d'Aimoin un fort long sermon sur saint

nauld, que Possevin (App, i, l, p. 67) nomme Ro-
muald ; mais c'est k Gauzlin, abb6 de Fleuri, ei i
toute sa communaut^ qu'il est d^di^ ; et il paralt
par les termes de Tauteur que ce fut k Leur persua-
sion qu'il se porta k prendre la plume.

Aimoin a trouv^ le secret de rendre son ouvrage
int^ressant, en ce qu'il y a fait enlrer grand nom-
bre de traits qui regardent J'histoire publique, ei
plusieurs autres qui concernent ceDede son mona-
st^re. Cest en cons^quence que les Duchesne en
ont imprim^ une partie consid6rabIe entre les His-
toriensde France (t. lY, p. 135-1 42-1 5M55).

Outre ces morseauz d^tach^s, nous avons trois

Benolt. On voit par I^ et les autres ^crits de notre D ^ditions de Touvrage entier. La premi^re est dae

auteur sur ce saint patriarche des moines d'Occi-
dent combien ^tait r^elle la v^n^ration qu'il d^cla-
rait avoir pour lui. Ce sermon n'est proprement
qu'un 61oge, dans lequel Aimoin a recueilli ce que
les auteurs de sa counaissance avaient dit de plus
remarquable k la louange de ce saint.Quelquefois
le compilateur n'en rapporte quele pr6cis.D'autres
fois il le copie mot pour mot. Cest co qu'il fait k
r6gard despoetes en particulier : tels que Gauzbert
de Fleuri, Marc du Mont-Cassin, Paul Diacre, Tab-
b6 Smaragde et r^v^que S. Adhelme. Aimoin en
usa ainsi, comme il le dit lui-mSme dans son
ezorde, alin que oeuz qui ne pouvaient avoir les
6crits de ces divers auteurs, trouvassent reoueilU.

auz soins du P.duBois,c6Iestin,qui Ta publi^dans
la Biblioth^que de Fleuri k la suitede celuid*Adre-
vald etd'Ad61dre,quifaitlepremier livre durectteil:
de fa^onque lepremierd'Aimoin est compt^poar
le second, et le second pour le troisi^me (Flor.Bii.
ib,j p. 79-148). Lessnccesseursde BoIIandus ont en-
suite ins^r^, sur T^dition pr6c6dente et les manus-
critsde FleurietdePereci, rouvraged'Aimoindans
les Monuments qu'ilsontimprim6sau vingl-uni^me
de Mars pour servir k rHistoire de sai ut Benolt (Bou.
21 Mar.y p. 301-316-334). Enfm dom Mabillonena
donn^ une troisi^me 6dition sur celle de du Boiset
celle des BoUandistes (Mab. Ac/. t. VI, p.35l^3«0).
DomMatthiea Lauret| afab^ de SaiAi^aaveur de

m

NOTim LITTERARIA.

626

Castello (Siv. let. ehois. t. Ill^lei. 12), ayantocca- A. th^uedeFIeuri, etyaintercal^desgdmissements,

sioD deparler d'Aimoin danslaChronique du mont
Cassin, qu'il publia k Naples en 1616, et que dom
Angelus de Nuce d^crio fort dans la prdface de la
sienne, reproche auz moines de Fleuri, de porter
Jar^o^ration pour ses ^crits jusqu^iiles enfermer
arec les os de saint Benolt. II s'agit sans doute du
Recueil des miracles dirig6 par uotre auteur, et
peat-6tre aussi du poeme sur la translation du
corps da m6me saint dltalie eu France. Si les
moines de Fleuri font effectivement ce qu'on leur
reproche ici, Ton ne Toit pas quel st^jet on aurait
de lesen blftmer. Cest une coutume assezconstante,
et josqalci irr^pr^hensible, de consenrer avec les
reiiqaesdes saintslesprocds-verbaux et autresactes

ou espdce de lamentations de sa fagon, sur la dd-
cadence de la discipliue rdguli^re dans Tordre de
Saint-Benolt {Flor. lih, ib., p. 299-348). Dom Ma-
billon Ta publi^ depuis sur T^dition pr6c6dente,
qu'il aconf^rde avec ie manuscrit de Fleuri, sur
lequel elle avait 6t6 faite. La sienne est beaucoup
plus coirecle et illustr6e de notes et de savantes
observations (Mab. td., p. 30-58).

6. Aimoin(VtV. AhbonU, n. 16)nous apprendlui-
mdme qu'il avait fait Thistoire des abb6s de Fleuri,
mais cet ouvrage ne paralt plus nulle part. Dom *
Mabillon en regrettaitfort laperte.Gen'6taitpoint
le m£me dont parle Trith6me (C/iiV. Hir. ib.jsous
le titre de Ghronique du m6me monast^re, dans

qui constatent la v6rit6 de ces m6mes reliques et B laquelle, aux termes de cet auteur, Aimoin avait

la saintet^ de ceux dont elles sont les d6pouilIes.
Les Acrits d'Aimoin dont il est question sout de
cette nature k Tigard da corps de saint Benolt.
Dom Laaret n'est pas mieux fond6 k faire valoir la
pr^tendaenote d'h6r6sie que Baronius a voulu faire
loiQLer sur Aimoin, en le traitant d'iconomaque.
5. Un autre ouvrage d'Aimoin qui a m6rit6 les
^logesdetous les savants (3), est la Vie de saint
Abbon, son maltre^ et abb6 de Fleiu*i, mis & mort,
comme ii a ^t^ dit, le treizi^me de novembre 1004.
Personne n'6tait plus propre qu'Aimoin k r^ussir
dans cette eatreprise. II avait 6t6 disciple du saint
abbi; il Tavait accompagn6 dans son dernier voyage;

m6i6 en forme de digressions plusieurs choses sur
rhistoire des Frangais. 11 est visible par cette ad-
dition que Trith6me cntend parler de rHistoire
des Francs dcrite par Aimoin,delaqueIIe il n'avait
pas une assez juste id6e.

7. Outre le Recueil des miracles de saint Benolt,
dunt nousavons rendu compte, notre auteur se pro-
posait d'en fairo un particulier des miraclesqui s'6-
taientop6r6scuNeustrieparrintercessiondum6me
saint. Mais on ignorc s'il a ex6cut6 ce dessein pro-
]et6, quoiqu'iI aitvdcu quelques ann6es depaisqu'il
Tavait annoncc (Ain. De mir. S. B. 1. ii, c. 22).

Helgaud, autre moine de Fieuri, rapporte dans

il s'^tait trouv^ pr6sent k sa mort ; iJ avait enfln le p son histoire du roi Robert (Helg. Vit. Roh., p. 66,

Ulentde bien ^crire pour son si6cle. Aussiserait-
il difficile de d^cider leqael des deux a 6t6 le plus
heoreax, oa Aimoind'avoir eu Abbon pour maltre,
OQ Abboa d'avoir ea Aimoin pour historien de sa
vie (Mab. i6. t. Vlll, p. 30, n. 1). 11 y mit la main
aossit^t apr^s sa mort, aux instances du P. Hcrv6^
Irisorier de Saint-Martin de Tours, autre disciple
du saint abb^. G'est ce qui engagea Tauteur k la
lui d6dier par un epltre fort honorable k sa m6-
moire. Vient easuite une courte pr6face employ6e
p^califtrement iijuslifier le titre de martyrqu'on
donna k S. Abbon en cons6quence de la mort
violente qu'ii avait soulTerte dans une occasion oh
ii s'agissait de la r6formation des moeurs.

72) quelques vers k ia louange de ce prince et de
la reine Constance son 6pouse. II n'en nomme pas
k la v6rit6 Tauteur, se contentant de le qualifier un
poete de tr6s-grandercputation .Maiscomme Aimoin
se m6lai( de poesie, ainsi qu'on Ta vu par son
poSme sur la translation de saint Benolt, et que ie
montrent quolques vers qu'il a mis k la fin de la Vie
de S. Abbon, on pourrait penser qu'il estce po^te
qu'Helgaud a ici en vue. D'autrcs croient au con-
traire que c'est plutdt Gdrard, son confr6re et son
contemporain, ou cnnn tout autre po^te de ce
m6me si6cle, qui 6tait f6co»d en versificateurs.

Le manuscrit cot6 101, qui se voit &iabiblioth6-
que de Fleuri, contient k lapage 21 1 et suivantes un

Cet 6crit est eslimable nonsenlemcnten ce qu'on ^ Gommentaire sur TApocalyse sousle nom d'Aimoin.

j a une histoire exacte, bien ordonn6e, d6gag6e
d'6pisodes, de lieux communs, do r6flexions hors
dQeavre,mais encoreparcequ on y trouve plusieurs
pi^ces originales, apport6es en preuves, etquelcs
faits particttliens y sont li6s avec d'autres, qui re-
gvdeal rhistoire g6n6rale de rEglise et celle de
Fnnce ea particalier. Du Ghesne a fait voir qu'il
en poriait le m6me jagement, 'pour en avoir fait
imprimer ia plus grande partie dans son Recueil
dHistoriens^DuGHBSNE, i6.,p. 125-135). Le P. du
Boisnous a donn6 Touvrage entierdanssa Biblio-

Mais le caract6re de cet 6crit est plus ancien que
notre auteur ; ct nous avous montr6 ailleurs que
Touvrage appartient.^ Remi d'Auxerre. L'erreur
sera venue de ccqu'au ]ieudoRaymon,ouReimon,
qui 6tait le nom vulgaire dc Remi, uncopiste aura
6crit Heimon, comme il se lit k la On du m6me
manuscrit. Puisun autre, s'imaginant que c'6tait Ai-
moin,raura ainsi nomm6 &lat6tedu commentaire.
QueIquesbibIiographes(WiON, i*. ;Poss. ib,) ont
encore attribuc k Aimoin de Fleuri d'autres ou-
vrages, comnie un 6critsur rinvcntion ou la trausla-

(3) U est tout & fait surprenanl de voir que Du cet ouvragc a un moinc d'York, qu'il nomme
^nge {Ghss.f iud auct.) transporle rhonneur de Haitnon,

627 A1M0INI MONACHI FLORIAGENSIS 628

tion de S. Vincent^ «t un autre sur les miraclesdeA Aimoin de Saint-Germain des Pr^s k cjuiilsappar-
S. Germain de Paris. Mais ils ne lui ont fait rat- tiennent.
tribution de ces 6crits qu'en le confondant avec

AIMOINI

HISTORI.E FRANCORUM

LIBRl QUATUOR

(Apud Andream Duchesne, HUtorias Francorum Scriptores coastanciy tom. III, pag. i.)

AIMOINI MONACBI

AD ABBONEM ABBATEM FLORIACENSEM

IN UBRUM DE GESTIS FRANCORUM EPISTOLA.

Domino venerabili et in Christi dilectione fun-B partiri.Quoseacontexuiratione ut sequenssemper

dato, Abboni abbati, totius gregis illia Deo com- priorem quantitate sui et numero regum transccn-

missi minimus Aimoinus, perpetuae munus felicita- deret : verbi gratia, primo continente quinque re-

tis. gum «ctus; secunduscontinetsez; tertiussentero;

Prseceptis beatitudinis tuae, beatissime Patcr, quartus vero octo et eo amplius. Genealogias qoo-

parui,quibusprfficeperasut,ingeniolum exercendo que regum, quae propter sirailitudines nominam

meum, quod tribuente Cbristo per tu6e sollicitu- valde confusse erant, quanta potui diligentia dis-

dinistuorumque discipulorumlaboremad meliora tinxi, unumquemque vel patris nomine, vel Se-

profecisse arbitrabaris, res gestas gentis sive regum ntoris Juniorisve appellatione ab altcro distinguens

Francorum, quee et per diversos sparsae libros, et quemadmodum diligens lector in suis animadrer'

inculto erant sermone descriptce, in unius redige* tere potest locis. Id prsecipue conservarc curari ol

rem corpus opusculi, ac ad emendatiorem latini- in omnibus his libris mentiofieret Benedicti Patris

tatis revocarem formam. Institi igitur ut potui, at- certis ex causis, cui ego meum scire, meum posse

que utinam tam efflcaciter quam libenter ! Porro meumque vivere post Deum acccptum fero. Nec

de Opere tua paternitas viderit rectene an secus ignoro multos fore qui, solita libidine omnibus de-
egerim. Ego autem solius obedientiae (si tamen vo- ^ trabendi,huic volumini genuinum infigantdenlem.

luntate conatuque eam decoravi) testimonio cou- Quod vitare uon poterit, nisi qui nibii omninoscn-

tentus sum. Admonitionis itaque tuee non imme- bet.Galumniabunturenim tempora, convertentor-

mor, qua sflepissime hortatus es ut situm Germanifie dinem, res arguent^ syliabas eventilabunt, et (quod

vel Galliae, in quibus haecquae referentur acta sunt, accidere plerumque solet) negligentiam librario-

non prffitermitterem, ea quee in auctoribus Julio, rum ad auctorem referent. Dicent etiam: « En uo-
Plinio ac Orosio invenire potui coUigens, huic opu- ster historiographus novusque auctor qui alionim
sculo inserendo voluntatisublimitatis tuee satisface- verbis pro suis utitur. » floc quidem mefccisse nou
re commodum duxi. His igitur adjunxiquee Julius nego neque me id niget; ac deinde facturum au-
de GermanorumGallorumquemoribusaciustitutis tumo. Habeo bonorum cxemplum, quo mihi idli-
in libro suseinterseritHistoriee. Ab egressu quoque cere facere quod illi fecerunt pulo. Nec sentcntiis
Francorum e Troja usque adid temporisquoPipi- detrahentium satis moveor: tua laude vel vitupe-
nus Magni Garoli pater regnare coepit, cunctam ratione doctus esse sufficlens. Vale, Pater veneran-
rerum gestarum seriem in quatuor decrevi Libros de, et prosperis ad vota successibus polle.

ExpUcit epistola ad Abbonem abbatem.

HISTORIA FRANGORUM. - PROOEIIIA.

630

iNciPiT siTUS germanij:

VEL GALLLE,

De diversis auctoribus ab historiograpko exceptus.
AG PRIMUM DE GERMANIA.

Cap. I. Germaaia omnis in quinque populorum A Dacorum et Anartium. Hinc se flectit sinistrorsus

coDTeDtos dividitur, e quibus primi sunt Vindelici^
Deinde Gimbri, post bos Teutones, ac perinde
PeaciaiyUltimis omniumexistentibusBasternis, qui
coQOaes sunt Dacis. Porrigitur autemGermania in
loDgitudinem 686 millibus passuum): inlatitudinem
548miIIibus. Amnesiu ea clari atquein Oceanum
decarrentesGuthaius, Visurgis et Rbenus.In Rheno
autem ipso centum prope habenturin longitudinem
iasuls, quarum nobilissima est Batavorum et aliee
qaamplarimie, quee sternuntur inter Rhenum ac
Flevam. Ita vero appellantur ostia, in qam Rhenus
io septentrione in lacus varios, ab occidente in
anmem Mosam se spargit, medium inter heec, et
modicum nominisuo custodiens alveum. Oriturau-

diversis a llumine regionibus, multarumque gen-
tiuni flnes propter magnitudinem attingit. Neque
quisquam est bugus Germanite qui se aut audisse
aut adiissc initium bujus siivfiedicat, cum dierum
iter sexaginta processerit, aut quo ex loco oriatur
acceperit. Multaque in ea genera ferarum nasci
constat, quse reliquis in locis visa non sunt. Ez
quibus, qu(c maxime differant ab aliis et memorise
prodenda videntur, bsec sunt :

Est bos cervi figura, cujus a media fronte inter
aures unum cornu existit excelsius magisque dire-
ctum his quse nobis nola sunt cornibus, et ab ejus
summo, sicut palmse, rami late diffunduntur. Ea-
dem est feminae marisque natura; eadem forma

temexLepontiis,qui Alpes incolunt,et longo spatio B magnitudoque cornuum. Sunt ilem quae appellan-

perfioesHelvetiorum, Mediomatricum atqueTrevi-
rorum cilatus fertur. £t ubi Oceano appropinquat,
ioplares defluit partes,multis ingentibusque in-
sttlis, ut pnemissum est, effectis, quarum pars ma-
gnaa feris barbarisque nationibus incolitur; ex-
qoibus sunt qui solis piscibus atque ovis avium vi-
lere existimantur, multisque capitiburin Oceanum
iluit. Intra Germaniam vero nuUi inferius nobili-
tate Hercinium jugum preetenditur.De quovidelicet
Jo^oJaHus G«esar, in Historia belii Gallici, quod
silva adopertus sit variisque ferarum generibus
ahundans, hoc modo scribit : « Ea, inquit, queefer-
tilissima Germaniffi sunt loca circum Herciniam
siJram, quam Eratostheni et quibusdam Greecis

tur alces. Harum est consimilis capris flgura et
varielas pellium ; sed magnitudine paulo antece-
dunt,mutilffique sunt cornibus, et crura sine nodis
articulisque habent ; neque quietis causa procum-
bunt, neque, si quo afflictee casu conciderint, eri-
geresese aut sublevare possunt. His sunt arbores
pro cubilibus, ad eas se applicant,atque ita paulu-
lummodo reclinalae quietum capiunt. Quarum ex
vestigiis cum est animadversum a venatoribus quo
se recipere consueverint, omnes eo loco aut ab ra-
dicibus subruunt aut abscindunt arbores, tantum
ut summa speciesearum stantium relinquatur. Huc
cum se consuctudine reclinaverint, inflrmas ar-
bores pondcre affligunt, atque una ipsse concidunt.

fama notam esse video, quam illi Orciniam appel- Q Tertium est genus earum quee uri appellantur. Hi

i^t, Volgs Tectosages nuncupaverunt, atque ibi
coosederani. Quee gens usque ad hoc tempus his
sedibas sese continet, summamque habet justitiee
fctbeUiceelaudisopinionem.Nunc quidem in eadem
inopia, egestate, patientia, qua Gcrmani, perma-
Deni; eodem viciu et cultu corporis utuntur. Gallis
aulem provinciarum propinquitas et transmarina-
mm rerum aotitia multa ad copiam atque usus
lar^Uir. » Qui,paulatim assuefacti superari multis-
que victi praeliis, nec se quidem ipsi cum illis vir-
toie comparant. Hujus Herciniae silvffi, quae supra
demon^tnita esi, latitudo novem dierum iter ex-
pediio palet. Non enim aliter finiri potest, neque
measuras itinerum noverunt. Oritur ab Helvetio-
rttm, et Nemetum, et Rauriacorum finibus recta- ^
que fluminis Dauubii regione, etpertiugit ad fines

sunt magnitudine paulo infra elepbantos, specieet
colore et flgura tauri. Magna vis eorum est,etma-
gnavelocitas; neque homini neque ferse quam
conspexerint parcunt. Hos studiose captos foveis
interficiuut. Hoc se labore durant adolescentes,
atque hoc genere venationis se exercent. Et qui
plurimos ex his interfecerint, relatis in publicum
cornibus quse siiit testimonio, magnam feruntlau-
dem. Sed assuescere ad homines et mansueti fier-
ne parvuli quidemexcepti,possunt. Amplitudo cori
nuum, et figura, et species multum a nostrorum
boum cornibus diflfert. Hsec studiose conquisita ab
labris argento circumcludent, alquc amplissimis
epulis pro poculis utuntur.

De 7noribus Gerfnanorum.
U. De moribus quoque hominum ac cultu idem

m

AIMOINI MONAGHI FLORIAGENSIS

m

auctor in eadcm libro hccc referl. Germani, ait, A bella inferrent, propter hominum maltiludinem

niultum a consuetudine Gallorum diflerunt. Nam
neque druidcs, quos nos sacerdoles, vel divinos
vatcs possumus vocare, habcnt, ut illi qui rebus
divinis prscsunt, neque sacrificiis sludent. De deo-
rum numero eos solos ducunt quos cernunt, et quo-
rum aperte opibus juvantur,Solem scilicet, etVul-
canum, et Lunam. Rcliquos nec fama acceperunt.
Vita omnis in venationibus atquc in studiis rei
militaris consistit. Ab parvulis labori ac duritioi
student. Qui diutissime impuberes permanserunt
maximam inter suos laudem ferunt. Hoc alii sta-
luram, alii viresnervosqueconfirmari pulant.Intra
annumvero vicesimum feminae notitiamhabuisse,
in turpissimis habent rebus. G&jus rei nulla es

agrique inopiamtransRhenumcolonias mittcrent.
Hactenus de Gcrmania, qua; in veteribus reperire
potuimus, pandere curavimus. Nunc de Gallia di-
cendum.

DE GALLLV.

III. Galliam omnem in quatuor provincias Oro-
sius hoc modo dividit : Gallia, inquiens, Belgicaha-
bet ab oriente limitem fluminis Rheni et Germa-
niam ; ab euro, AlpesPenninas ; ameridie, provin-
ciam Narbonensem; aboccasu,provinciamLugdu-
nensem ; a circio. Oceanum Britannicum ; a se-
pteutrione,Britanniam insulam. Gallia Lugdunensis
ducta per longum,etperlatuminflexa, Aquitatiam

occultatio, quod et promiscue in fluminibus per- ^provinciam semicingit.Haec habct ab orieute Bel-

luuntur, ct pellibusaut parvis rhenonum tegumen-
tis utuntur, magna corporis parte nuda. Agricul-
turte non student,majorque parseorum victus in
lacte, caseo carneque consistit. Neque quisquam
agri modum certum, aut fines, habet proprios.Sed
magistratus ac principes in annos singulos gen-
tibuscognationibusque hominum,qui unacoierunt,
quantumetquo loco visum est agri attribuunt,
atque post annum alio trausire cogunt. Ejus rei
multas afferunt oausas : ne, assidua consuetudine
capti, studium belligerandi agricultura commu-
tent; ne latos Onesparare studeant, potentioresque
humitiorespossessionibus expellant: ne accuratius

gicam ; ameridie, partem provinciaeNarbonensis,
qua Arelas civitassitaest; et in mari Gallico Rlio-
dani flumine accipitur. Narbonensis provincias pars
Galliarum habet ab oriente Alpes Cottias; ab oc-
cidente,Hispaniam; acircio Aquitaniam; aseplcn-
trione, Lugdunensem; abaquilone, BelgicamGal-
liam : a meridie mare Gallicum, quod est inter
Sardiniam et insulas Baleares ; habens in fronte
quaRhodanusfluviusin mare exil,insulas Stoecha-
das.Aquitanice provinciaobliquo cursu Ligeris flu-
minis, qui ex plurima parte terminus ejus cst, in
orbem agitur. Hbbc a circio Oceanum,qui Aquita-
nicus sinus dicitur ; ab occasu, Hispanias habel ; a

ad frigora atque aestus vitandos eedificent, neque p septentrione et oriente, Lugdunensem ; ab euro ct

*t * *J*I £* i. ' 1* ^^ * J * ^T 1 ** A**lVI**

oriatur pecunias cupiditas, qua ex re factiones dis-
sensionesque nascuntur ; ut animi eequitate plebem
contineant, cum suas quisque opes cum potentis-
simis oequari videat.

Civitatibus maxima laus est, quam latissime cir-
cum se vastatis finibus solitudines habere.Hoc pro-
prium virtutis existimant, expulsos agris finitimos
cedere, neque quemquam prope audere consistere.
Simul hoc se foro tutiores arbitrantur, repentinee
incursionis timore sublato.Cum bellum civitas aut
illatumdefendit,autinfert,magistratus,qui ei bello
praesint, ut vit® necisque habeant polestatem, de-
liguntur. In pace nullusestcommunismagistratus,
sed principes regionum atque pagorum inter suos

moridie, Narbonensem provinciam contiugit.JuUus
vero Cffisar, qui cum ejusdem terrfle incolis decen-
nio bellum gessit, concordante secum Plinio mul-
tisque aliis philosophis, tres tantum vult esse pro-
vincias. Cujusnos scripta eodem, quo ipse nsus
est, hic inserimus ordine,aliqua tantummodo,quse
ille in aliis suce Historise locis de civitatibus sive
flumiuibusdixit,seu quffiPliniusaliterac ille sensit
interponentes.

De Gallia secmdum Ccesarem.

IV. Gallia est omnis divisain partes tres, quarum

unamincolunt Belgee; alteram, Aquilani ; iertiam

qui, ipsorum lingua Celtoe, nostra Galli appellan-

tur. Hanc quoquepartemPIiniusLugdunensemGal-

jus dicunt controversiasque minuunt. Latrocinia D liam csse asserit. Hi omnes liugua, institulis, le-

nullam habent infamiam, quai extra finoscujusque
civitatis fiunt ; atque ea juventutis exercendas ac
desidia; minucnda; causa fieri praidicant.Atquc ubi
quis cx principibus in consiiio dixerit ^e ducemfore
qui sequi velint profiteanlur ; consurgunt hi qui et
causam et hominem probant, suunique auxilium
pollicentur, atque multitudinecollaudantur.Qui ex
his secuti nonsunt, in dcsertorem ac proditorum
numcro ducuntur, omniumque his rcrum postca
fides derogatur. Hospitem violarc fas non putant
Qui quaque de causa ad eos vcncrint ab injuria pro-
hibcnt, sanctos habcnt,hisqucomnium domus pa-
tcnt, victusque comraunicatur. Ac fuit antca tem-
pus eum Germanos Galli virtute superareut, ultro

gibus inter se dilTeruut. Gailos Lugdunenses ab
Aquitanis Garumna flumen, a Belgis Matrona cl Se-
quanadividit. Horum omnium fortissimi sunl Bel-
gae, propterea quoda cultuatque humanitate pro-
vincice longissime absunt,minime({ue ad eos mer-
catorcs ssepe commeaut, alque ea qua^ ad etfemi-
nandos animos perlinent important. Proximique
ount Germanis, qui trans Rhenum incolunt, cum
quibus contincnter belluni gerunt. Qua de causa
Hclvetii quoque reliquis Gaflos virlute praecedunt,
quod fere quotidianis praeliis suni Germanis con-
tcndunt, cum autasuisfinibus eos prohibcnt, aitt
ipsi in eorum fiuibus bellum gerunl. Hi una cx
parie flumine Rheno latissimo atque altissimo con-

638

HISTORIA FRANGORUM. — PROQEMIA.

m

tinentur) qui agrum HelTetium a Germanis divi- A Alter lluvius esi apud Be)gas Aiona, ultimos Re-

dit; alteraex parte, monte Jura altissimo, qui est
inter Sequanos et Helvetios ; terlia^ lacu Lemanno
et flumine Rhodano, qui provinciam nostram ab
Helvetiis dividit.

Galliffi nna pars, quam eos qui specialiter Galli
dicunturobtineredictum est,initiumcapita flumine
Riiodano, continetur Garumna flumine, Oceanum
in finibus Beigarum attingit ; etiam ab Sequanis et
fleJyeliis flumen Rhenum vergit aseptentrione. Ur-
bes in ea multa ac opulentffi. Sed ex hispreecipuffi
snnt noslroquesevopluscognitee : Lugdunum,Cabil-
lonis, Heduaquae et Augustodunus, Senonis, Autis-
siodorus, Meldis, Trecas, Parisius, Carnotum, Gen-
nabns, ubi nunc Aurelianis, Rothomagus, Ebroas,

morum flnes prseterfluens. Silva quoque Arduen-
na, quae est t^tius Galliee maxima, atque a ripis
Rheni fmibusquo Trevirorum millibus amplius
quingcntis in longiludinem patet. Uiec de Belgis
satis dixisse sit, dummodo de Aquitania quae digna
sunt memoriee tradantur.

Aquitania, utPlinioatqueJuIiovidetnr, aGarum-
na llumine usque ad Pyrenseos montes et eam par-
tem quee ad Hispaniam pertinet, spectat inter oc-
casum solisetseptentrionem.Plustamen hoc tem-
pore determinatio Orosii,superiusanobis declara-
ta, tenetur. Secundumquam traditionem,inAqui-
tania centinentur urbes egregiee: Narbona,Arver-
nus, quae nunc Glarusmonsvocatur, Gadurx, Tolosa,

Oximos^Genomannis, Lexovium, Namnetis,Rhedo-BGavaIis, Rotenus, Lemovix, Petragorica, Pictavis,

nis.Venetus, Abrincatina,.Andus quse etAndcgavis,
Taronis,Bituriges,Niviodunus^ quamquidam Niver-
nis esse putant. Harum Augustodunus et Senonis
magnse antiquitus apud Gallos fuere auctoritatis
atque potentise, adeo ut una earum, id est Augusto-
donus, quam Julius Heduam nominat, amicitiam
populi Romani amplectendo,toti peneGalli8e,eorum
niia favore^ principata sit. Porro Senonis, viribus
confisasuis,ipsamRomam orbiscaput obsiderc non
pertimuerit^quam et cepit.UrbsvoroBiturigaatque
Turonica, secundum Orosii difflnitionem, qui Aqui-
ianiam a flumine Ligeris usque ad Pyrenceos deter-
fflinat montes, quamque modemi sequuutur, non

Burdegalis, Saolonia, et EngoIisma.Fluviiquoque
haud parvi nominis in eadem sunt provincia :
Elaver, qui non multo minor Ligeri ejus excipitur
alveo. Dordonia etiam, qui ex monte qui Dar dici-
tur,et cst in flnibus Arvernorum, duobus scaturiens
fontibus, quorum uni nomen est i)or, alteri Donia^
qui haud pronul a monte ipso conjunguntur, in
Garumnam influit. Denique Aquitania dicta est^ eo
quod prae croteris provinciisfontibus fluminibusque
exuberet. Est in ea et silva, vocabulo Leccenna, non
contemnendee magnitudinis, Biturigibus atqueAr-
vernis conflnis ; in qua usque hodie ostenditur lapi-
dea domusBrunichildis reginee quondamFrancorum

in Ceilica Gallia, sed magis in Aquitania suntpro- p amoeno satis, ut nos quoque aspeximus, sita loco.
Tincia. Flumina in Lugdunensi Gallia plurima; sed Nam fluviolus eam prseterfluens irrigua a lalere

ex eispraecipuum, Rhodanus, qui ejus ab orientali
parte terminus est. Quod autem verbis Julii posui-
mas, qui provinciam nostram ab Helvetiis dividit,
terramillam intelligimus, qneehoc nomine proprio
sortita est ; deinde Araris, qui perfines Heduorum
et Sequanorum incredibili lenitate in Rhodanum
influit, ita ut oculis inutram partem fluatjudicari
vixpossit. Quod nos quoque perspeximus, ac admi-
rati sumus tantce magnitudinis fluvium tam tardo
motu proflueniem. Post eum exstat Liger, qui ter-
ram ilfam qnae inter illum et Sequanam jacet, pene
insulam efflcit. Silvce muitte; sed eminentior ceete-
ris Perticus. Et hoc quidem dc Gaflia Celtica, quee

efflcit prata, messesque a fronte oppositae clngun-
tur silva venationi congrua. Has omnes provincias
dum Franci occupassent, in duas tantummodo
partes dividentes, eam quse septentrionem versus
tenditur et inter Mosam etRhenumest, Austriam;
illam vero, quae a Mosa ad Ligerim usque pertin-
git, Neustriam vocaverunt. Pars tamen Lugdu-
nensis GaUice, quam Burgundiones occupaverant,
Burgundiae nomen retinuit. Aquitania quoque avi-
tum non est dignata nomen mutare.

His de situ Germanise vel Gaflifie, prout in libris
veterum investigare potuimus, ostensis, nunc, quse
Julius de antiquorum consuetudine vel moribus

et Lugdunensis vocatur. Nunc de Belgica provincia D senserit Gallorum, ipsius explicemus verbis.

videamus.

Belgae ab extremis GaHise flnibus oriuntur. Perti-
ncntautem ad inferiorcm partem fluminis Rheni,
spectantque in septentrionem et oiientem solem.
IVbes ejus inclytfe acfamosae, Colonia Agrippinen-
si^, Tungris, Treveris, Metis, quce et Mediomatri-
cum,Remis, Laudunus, Suessipnis, Ambianis, Viro-
mandus, Belvagus, Atrebatum, Lingonis^et pagus
Helveliorum, quem nunc Alamanni incolunt.Ejus
provinciafluvii, Scaldus, Matrona, atque Mosa pro-
tlucns cx mon te Vosego,qui est in flnibus Lingonum,
>l parle quadam cx Rheno recepla qust» appellatur
Vaculus, vulgo aulem dicitur Ve/a/», insulam efflcit
fialavorum, qure rustico sermone vocatur Battua,

De institutione Gallorum,
V. Ait ergo : In omni, inquiens,Gallia, eorum ho-
minum qui aliquo sunt numero atque honore, ge-
nera sunt duo. Nam plebs pene servorum habetur
loco, quse nihil hahet per se, nuilo adhibetur consi-
lio. Plerique,cumauta;re alieno,aut magnitudine
tributorum, aut injuria potentiorum premuntur,
sese in servitutem addicunt.Nobilibus in hos eadem
suut omnia jura, quae dominis in servos. Sed dehis
duobus generibus alterum est druidum, alterum
equitum. Illirebus divinis intcrsunt,sacriflciapubli>
ca ac privata procuranl, religione) interpretantur.
Ad hos magnus adolescentium numerus discipli-
noe causa concurrit; magnoque hi sunt apud eos

635

AIMOINI MONACHI FLORIAGENSIS

636

honore. Nam ferede omnibus controversiis publicis A
privatisqae constituunt. Et si quod est admissum
facinus, si csedes facta^si de bcereditate, de fmibus
controversiaest,iidemdiscernunt,prsemiapoenasque
constituunt. Si quis autprivatusautpopulus eorum
decreto non steterit, sacrificiis interdicunt. Hcec
poena apud eos est gravissima. Quibus ita est in-
terdictum, hi numero impiorum ac scelerarorum
habentur. His omnes decedunt, aditum sermonem-
que diffugiunt, ne quid ex cogitatione incommodi
accipiant; neque his petentibus jus redditur,neque
ullushonorcommunicatur.Hisautemomnibusdrui-
dibus prseest unus, qui summam inter eos habet
auctoritatem.Hoc mortuo, si quis ex reliquis excel-
lit, dignitati succedit; aut si sunt plures pares,
suffragio druidum; nonnunquam etiam armis de n
principatu contendunt. Hi certo anni tempore in
finibus Carnutum, quae regio totius Gallice media
habetur^ considunt in loco consecrato.Huc omnes
undique qui controversias habent conveniunt, eo-
rumque judiciis^decretisque parent. Disciplina in
Britannia reperla atque inde in Galliam translata
esse existimatur. Ei nunc qui diligentius cam rem
cognoscere volunt, plerumque illo discendi causa
proficiscuntur.Druides a belloabesse consueverunt
nequetributa una cum reliquis pendunt.Miiitise va-
cationem omniumquererumhabent immunitatem.
Tantis excitati prsemiis, et sua sponte multi in di-
sciplinam conveniunt,eta parentibuspropinquisque
mittuntur.Magnum ibi numerum versuum ediscerc
dicuntur. Itaque annos vigintinonnulli in disciplina G
permanent, neque fas esse existimant ea litteris
mandare,cum in reliquis fere rebus publicis priva-
tisque rationibus Greecis litteris utantur. Id mihi
duabus de causis instituisse videniur, quod neque
in vulgum disciplinam efferri velint, neque eos qui
discunt, litteris conflsos, minus memorise studere.
Quod fere plerisque accidit, ut praesidio liiterarum
diligentiam in prsediscendo ac memoriam remit-
tant. In primis hoc volunt persuadere non interire
animas, sed ah aliis post mortem transire ad alios, at-
que hoc maxime ad virtutem excitari putant,metu
mortis exstincto. Multa praiterea de sideribus ac
eorum motu, de mundi ac terrarum magnitudine,
de rerum natura, de deorum immortalium vi ac jv
potestate disputant, et juventuti tradunt.

Alterum gcnus est equitum.Hi,cum est usus,at-
que aliquod bellum incidit, quodfere ante Csesaris
adventum quotannis accidere solebat, ut aut ipsi
injurias inferreni, aut illatas propulsarent, omnes
in bello versantur ; atque,eorum ut quisque genere
copiisque amplissimus, ita plurimos circum se
ambacios clientesque habet. Hanc unam gratiam
potentiamque noverunt.

De Gallorum.religione.

VI. Natio est omnium Gallorum admodum dedita
religionibus, atque, ob eam causam,qui suntaffecti
gravioribus morbis, quique in pra^.liis periculisque
versantur, aut pro victimis hominesimmolant,aut

se immolaturos vovent.Administrisque adeasacri-
ficia druidibus utuntur, quodpro vitahominis,nisi
vita hominis reddatur, non posse deorum iromor«
ialium numen placariarbitrantur,publicequeejus*
dem generis habentiustitutasacrificia.AIiiimroani
magnitudine simulacra habent, quorum conlexia
viminibus membra vivis hominibus complent.Qui-
bus succensis, circumventi flamma exanimantuT
homines. Supplicia eorum qui in furto aut in la-
irocinio aut aliqua noxa sunt comprehensi,gratiora
diis immortalibus esso arbitrantur. Sed cam ejus
generiscopia deficit, etiam adinnocentiumsuppli-
cia descendunt. Deum maxime Mercurium colunt.
Hujus sunt plurima simulacra. Hunc omnium in-
ventorum artium ferunt, hunc viarum atque itine-
rum ducem, hunc ad queestus pecuni« mercatu-
rasque habere vinii maximam arbitrantur. Post
hunc Apollinem, et Martem, et Jovem, et Miner-
vam. De his eamdem fere quam reliquae gentes
habent opinionem, Apollinem morbos depellcre,
Minervam operum atque artificiorum initia iradcre,
Jovem imperium coeleste tenere,Martembella gere-
re. Huic,cum prselio dimicare constitueruat,eaqus
bello ceperint plerumque devotent ; qu» superave-
rint animalia capta immolani, reliquasque res in
unum locum ccmferunt. MuUis in civitatibus ba-
rum rerum exstructos tumulos locis consecratis
conspicari licet. Neque sffipe accidit ut neglecta
quispiam religiqne, aut capta apud se occultare,
aut posita tollere auderet ; gravissimumque ei rei
supplicium cum cruciatu constitutum est.

De Gallorum origine,
VII. Galli se oranes ad Dite patre prognatos pree-
dicant^idqueab druidibus proditum dicuut.Ob hanc
causam spatia omnistemporisnon numero dierum,
sed noctium finiunt. Dies natales, et mensium el
aunorum initia sic observani, ut noctemdiessubse-
qnatur.In reliquis vitse institutis hoc fere a reliquis
differunt, quod suos liberos, nisi cum adoleverint
ut munus militise sustinere possini, palam ad de
adiienon patiuntur, filiumque puerili setate ia pu-
blico in conspectu patris assistere turpe ducunt.Viri
quantas pecunias ab uxoribus dotis nomine accepe-
runt, tantas ex sui.s bonis sestimatione facta cum
dotibus communicant. Hujus omnisconjunctimpe-
cuniae ratio habetur fructusque servantur ; et uter
eorum vita superaverit, ad eum pars utriusque cum
fructibus superiorum temporum pervenit. Viri in
uxores, sicutiin liberos, vitfie necisque habent po-
tesiatem.Etcum paierfamilias iilustriore loco natu^
decessit,ejuspropinqui conveniunt, et de morte, si
res in suspicionem venit, de uxoribiis in servilem
modum qusestionem habent.Et si compertum est,
igni atque omnibus tormeniis excruciaias intcrfi-
ciunt. Funcra sunt pro cultu Gallorum magnificaet
sumptuosa, et omnia qu8e vivis cordi fuisse arbi-
trantur, in ignem inferunt, etiam animalia ; ac,
paulo supra hanc memoriam^servi elclientes, quos
ab his dilectos esse constabat, justis funeribus con-

W7

HISTORIA FRANGORUM. — UB. I.

63B

fectis, una cremabanlur. Qusb civitatescommodius A
saam rempublicam admiaistrare oxistimantur, ha-
bent legibus sanctum, si quis quid de republica a
Mtimis rumore aut fama acceperit, uti ad magi-
stratum deferat, neve cum quo alio communicet ;
qaodsaepe homines temerarios atqueimpeditosfalsis
rumoribas terreri,et ad facinus impelli,et de summis
rebus consilium capere cognitum est. Magistratus
quse visa suut occultant, quasque esse ex usu judica-
veriat multitudini produnt. De republica nisi per
coDcilium loqui non concedilur.

De aliis Gallorum institutis,

VlII. Item, idem ipse alioinlocoinquitiEst hoc,
inquam, Galicas consuetudinis, uti et yiatores etiam
iaritos consistere cogant, etquid quisqueeorum de
quacunque re audierit aut cognoverit quserant : et B
mercatoresin oppidis vulgus circumsistat,quibusque
ex rcgionibus veniant, quasque ibi res cognoverint
proaantiare cogant. His rebus atque auditionibus
permoti, de summis saepe rcbus consilia ineunt,
qaorum eos e vestigio poenilere necesse est, cum
iDcertis motibus serviant, et pleriquead voluntatem
eorumficla respondeant. His delibro Julii sententiis

antepositis, non videaiur lectori onerosam daorum
clarissimorum exempla subnectere virorum, Orosii
atque Saliustii,de virtute prolata Gallorum.Quamvis
enim id prsefactio nou spoponderit se acturam, ta«
men congruum aestimatum est duorum aut trium tes«
timonia iaserere,ut,dum eorum virtus magua fuisse
docetur, msyor fortitudo Francorum qui eos vice-
runt,fore declaretur. Ait denique Orosius : « Quo-
tiescumque, inquiens, Galli exarserunt contra Ro*
manos, scilicet tolis opibus suis, iia Soma detrita
est ut sub praesenti nunc concursione Gothorum
magisdebeat meminisseGailorum.» Ideo vero pree-
sentem dicit concursionem Gothorum, quia ejus
temporibus Gothi primum Romam ceperunt ; quos
postea Franci vicerunt, ut in sequeutibus declarabi-
tur.Sallustius autem ita scribit : « Per idem tempus
haud dubium quin ,quando bellum contraJugurtham
a Romanis gerebatur, a ducibus nostris. Quinto
Scipione et Memmio Maulio, adversus Gallos male
pugnatumcst. Quo metu omnis Italiacontremuerat.
Illique et usque ad nostram memoriam Romani sic
habuere, alia omnia virtuti suoe prona esse ; eum
Galiis pro salute, non pro gloria cei*t^i. »

INCIPIT PROIEMIUM HISTOIRI FRANCORUM.

RegnumFrancorum,aniiquaTrojansegentispro. G re dcemonum.NamCreatoripotius quam creaturse

sapia nobilitatum,cum virorumferocis corporis ani-
mique virtute, tum maximeregum excellentissima
semper viguisse potentia, luce clarius consial. Quse
procerto natio, licet eo quo censetur nomine pra;-
ferox esse noscatur ; mansuetudinis tamen ejusin-
sigoiaadeo elucent, ut rebellium colla hostium non
tamvindiciferiremucronequam sibi subjicere ma-
iuerit. Verum, ut diximus,cumregnumprfficellen-
tissima floruerit auctoritate vitorumque praevalida
aoimositate^non tam finiumampli.are spatia suorum,
quamextrarumsibiacquirerestuduitdominationem
^eotiam.Vividam namque bello dextram prseferens,
et parcere norat suhjeclis, et debellare superbos.
Qus non immerito dominamultarum evasii natio-
Qum,dum non diu passa esi semet idololatrise servi- D

Explicit Procemium,

subdi rectius ducens, ipsa, ut ita dictum sit, sui pri-
mordia regni Christo auspice coepta, cultui ipsius
dedicare maluit. Hinc ad altiora se subrigens catho-
licse fidei norma, ardenti usa desiderio, ea cum
regni terminis utdilataretur,ardenter efflcit.Rerum
vero secundarum processu excitata impetum non
refrenabat suum^ sed adjungere finitimos bello co-
actos haudquaquam dissimulandum arbitrabatur,
donec Alamannorum gens, dominationis jugum
ferre deirectans, bellum immane excitavit. Quod
quidem rex iiiclytus, Clodoveus, qui quintus regum
ipsius gentis regnum tenebai, solerter ad victoriam
usque perduxit. Sed hsec proprio digesta refe-
reniur in loco. Nunc Historifie ordo texatur.

INCTPIT LIBER PRIMUS.

CAPUT PRIMUM.

Ihgestis Franeorum^et primo^de Trojanorum

(ILspersione.

Posi triumphum victoriai quam Grasci de excidio

egerunt TrojiK, multi civium everra; urbis, qui effu-

gerc cladem potuere necis,quaquaversum potcrant

sedes sibi quserere procurabant. Eorum quidam,

Anlenornomine, non inOnus genere, abjunctasibi

^ciorum numerosamultitudine,navibusaltum pe-

tiit mare. Tandem post magnos pelagi variosque

labores Tanais ingressi ostia flumiuis, Meotides

transmeantes paludes, in finibus Pannoniorum ca-
strametati sunt. Arridcuteautemeislocorumamce-
nitate,siationeni iuibi constiiuerunt suam,fiedificata
civitate, quam Sicambriam vocaverunt. Post mul-
torum vero curriculatemporum, contraVaientinia-
num, qui Romani tenebat imperii principatum,
Alanorum geus contumax robellavit audacia perfi-
dorum. Quos ille prselio superatos, Mootidis coegR
expetere latibulapaludis.llluc quoque eoscum exer-
citus muiiitudine insecutus, dum situet difficuUate
locorum, quominus eis nocere possei, impediretur,

m

AIMOINI MONACHI FLORIAGENSIS

640

Trojanos Sicambriam habiientes in auxilium evo- A rasscsibi visisunt Postraodum tamen,cummajores

cat. Hos hortatur monetque ut suis tantummodo
viam pandant, per quam securos hostes et nil tale
verentes invadendo opprimant. llli non id solum se
factaros, verum se Alanos hinc expulsuros spon-
dent. Imperator decennio eis tributa, si id efficiant,
indulget. Trojani fiducia animati quod forent gnari
locorum,simuiet munerum promissione allecti,Ala-
nis locorum firmitatefidentibus eximproviso super-
veniunt, caedunt prosternuntque multos mortales,
cffiterosque in fugam actos a palude pertubant.
imperator virtutem gentis audaciamque miratus,
quod loca, quee totius orbis victores Romani expa-
vissent, non solum intrare, verum et immanissi-
mos hostes expellerenon dubitasseut, Atticalingua
Francos, id est feroces^ nuncupavit.

CAPUT II.
De Francorum appellatione altera opinio,
Quidam vero auctoresreferuntquodaFrancione
rege vocali sunt Franci, dicentes quod digressi a
Troja regem sibi, Frigam nomine, constituerint.
Sub quo, inquiunt, eis Asiam pervagantibus, quae-
dam ex ipsis pars inter Macedones sortem habita-
tionis accepit. Quorum viribus aucti Macedones,
quantasubPhilippo et Alexandro regibusbella ges-
serunt prospera perspicuum habetur. Porro reliqua
portio cum praefacto principe Europae partes adiit,
et inter Oceanum et Thraciam super littora Da-
nubii consedit. Quee duobus a he electis regibus,in

copiffi, junctis sibi Heraclio ac Joviniano, Romanse
militiaeprincipibus, adse ivissent ; commissapugna,
tantam ex Romanis Pranci stragem, fugatis Hcra-
clio ac Joviniano, ediderunt, ut cunctis circuitu
nationibus hffic audientibus terrorem suie virtnlis
incuterent. Nec fuit in reliquum gens quaeFrancos
jure belli sub jugo redigeret tributi.

Sane Arbogates ejusdem gentis omnes ad Ro-
manos se contnlit, et victus bello a Francisprimo
congressu aufugit. Poslmodum tamen inita denuo
pugna non parvam mullitudincm manu fadit,cum
residuis vero pacem firmavit : uti in vita beali Ani-
brosii plenius inveniri valet.

Treviorum urbera Francf, factione Lucii consi-
B laris, eodem tempore pervaserunt. Qui videlicet
Lucius indignatione commotus,eoquodcogaovisset
ab Avito, Galliarum Augusto, uxorem suam stupro
maculatam, atque cavillando sibi audisset eum di-
centem quod calidas quidem haberet thermas, sed
ipse frigido lavaretur, ista pepetravit.

CAPUT IV.
De Pharamundo^primo Francorum rege.

Regem vero, cfieterarum more nationum,Franci
sibi eligentes Pharamundum, Marchomiri filium,
solio sublimant regio, Cui filius successit Clodio
Crinitus. IIlo in tempore, Francorum reges crinil
habebantur. Finitimos itaquebelIoIacessendo,Tho-
ringorum,quiGermaniam incolunt, fine» dcpopu-

duarum se divisit nominagentium. Et una quidem p lantes,caste11um quoddam Disbargum nomine

OC"

natio Torchorum, a Torchoto rege ; alia vero a
Francione« Francorum adepta nomen est, quce
Alanos, ut diximus, a Meotidis expulit palulibus.

CAPUT HI.
JDe Francorum^ antequam in Galltam venerint^ gestis.
Decennio sane exacto, misit imperator qui con-
sueta de gente Francorum exigerent tributa. Illi
pretio sui sanguinis se eo levatos fatentur, seque
vectigal non soluturos^ pro quo remittendo mortis
discrimen perpessi forent. His indignatus Csesar suo-
rum instruit aciem, quse et viribus foret exercita,
et tantse genti obviam ire parata. Nec morati, ob-
viam eunt Franci Romanis. Pugna in manibus^ nec
comperendinata, quamvisuni genti adversusplures
gentes praeliodecertandumforet. Franci sanerobur D
aliarum nationum Romanta subsidio venisse con-
spicati, cedeudum sibi loco utilius eestimantes, Si-
cambriam egressi ripas Rheni fluminis occupave-
runt ; duces autem sibi Marchomirum, Sunuorem
et Genebaudum, post funus memorati regis Fran-
cionis eligentes^ plurima Germanorum oppida per-
vasere. Quorum quidem numerus, cum primo di-
gressionis suce ab Asia tempore vix ad duodecim
miUia armatorum aestimaretur, in tantam coaluit
nuraerositam, ut ipsis etiam Germanis, proceri-
tatc etvirtute corporum praeemincnlibus, formidini
csset. Quos tcmpore Theodosii Nannius et Quinti-
nus, magistri militum, collecto exercitu Germania
pellere moliti sunt. Quos primaquidem acie supe-

cupant, in quo rex Clodio sedem sui constituit regni

CAPUT V.
DeRomaniimperii excidiOj et Franjcorum incremento

sub Clodione rege.

Eo in tempore, Romano imperio a ferrea firmi-
tate iu testaceam decidente fragilitatem, Burgun-
diones Lugdunensem, Gothi Aquitanicam pervase-
rant provinciam,'eaque tantum parsGalliarum Ro-
manee suberat dilioni,quamRhenifluentaacaranis
Ligeris determinant Rex autem Clodio anguslos
regni fines dilatare cupiens,exploratores a Disbargo
trans Rhenum dirigit, et ipse cum exercitu subse-
cutus Cameracum urbem obtinuit ; quoscunque Ro-
manorum obvios habuit, neci tradidit.

CAPUT VI.
DeMeroveo rege.

Posthsec,Clodione rege vitadecendente,Merovcus
ejus affinis regni Francorumgubernaculasuscepit.
Rcgnavit autem Ciodio per 20 annorum curricula.
Qua tempestate etiam Hunni Rhenum trauseuates
Metis civilatem concremant, Treviris diripiunt,
Tungrensedevastant territorium. Ita per tolaniGal-
liamsfievabellorum exardescebant incendia.Ubique
luclus, ubique dolor, et plurima mortisimago. Au-
relianensem quoque adeuntes urbcm obsidionc
claudunt, et ne quis tute egredialur, portis cuslo-
diavallatis, studioso conamine provident. Erat tuuc
temporis ejusdem civitatisprsesul, virtute admira-
bilis, Anianus. Cujus meritis et orationibusiraraa-

641

niSTORIA FIUKGOBUBL -- LIB. L

«42

oiisimasHunuorumphalangesomaipotenUaGhrisU A Chiderico cognoverat, criminibuslnaimulatas,Egi-

iUprotrivit, ut quibus profugi babitent in terris
hucusqoe sit incognitum.

CAPUT VII.

De Childerieo rege.

Meroveo aulem rege Francorum hac luce casso,

Childericos filius ejussolio sublimatur regio.Hujus

regoiprimordiaquibusque bonis detestanda fuere.

fiic namqae contraFrancosprimum nequiter agens,

cum filiasnobilium incesto contaminare nondesis-

teret, regno ejicitur. Qui expulsus, regem Thorin-

gorum, Bissinumnomine, expetiit^tutam sibi apud

earo latebramfore antumans.Necspesuafrustratus

est..Nam,cuncto exsilii sui tempore cum rege con-

Tersatus honorificoque apud eum loco habitus est.

dio mittit puniendos.IJle,utreosimperialismajeBta-
tis,gIadio puniri jussit.Hac regis immanitate por-
moU FranciyWinomadum abhoc consilioimmunem
ffistimantes, querelam ei suam depromunt. Ille mi*
rari se dicit yariameorummutabilitatemmenUum,
ut ejus nunc crudelitate querantur, quem tanto
ante prieconio dignum judicatissent. Simulqoe hac
eos oratione convenit. <c Quee,inquit, dementia Te-
stris yesanis insedit animis, ut, expulso cive, domi-
natui vos superbi subderetis adxenee? Sed dicturi
estis infret&m ejus luxuriam vobis pudori fuisse.
Ut quid ergo de higusferitate cousamini,quem illi
prseiferendum ffisUmavisUs? SprevisUs regem vestra
de gente creatum, qui benignus natura, benignior

Erat ei quidam e Francorum proceribus famiiiari- B etiam abolita potuit esse Jascivia,et elegisUs tyran-

tatis viuculo colligatus, nomine Winomadus. Gujus
ille omoia agebat consilio, dum adhuc regni poti-
retur seeplro. Hunc ergo evocans, animositatem
Francorum sese regno pellere minitantium edicit;
quid facto opus sit consulit. Ile ire eorum ceden-
dum suadet, ne, si permandum putaret, augeret
potius odium quam diminueret, humani dicens esse
moremingenii praesentieealicujus invidere, absen-
lis compati. Se interim, dum ille quoque locorum
immoratur,animos genUs perteniaturum poUicetur
persuasurumque ut cum eoin graUam redeant.Divi-
densque aureum, sibi medium retinet, mediumque
illi eonfert dicens : « Suscipe mediam hujus aurei

nuro,ob hoc vel maxime pertimescendum,quod ge-
nus externa habeat natione deductura, Animalia
sane, raUone carentia,sui potius quam externi domi-
nium expetunt generis. Soiis ciconiis alieni duces
placent sanguinis^ quae, ventri deditae, aliarum se
tuentur periculo avium. Verum si consiiiis decre-
vistisparere meis, redeundum in grati«im censeo,et
placandum pri^cipis animum expulsioneoffensum,
Durumcertejudico uniusnon posse perpetiluxuriam
et tantorum perferre nobilium perditionem civium.M
Hisillianimati verbis,simul et atrocitate facti per-
moti quo primores regni pessundari videbant, Wi-
nomado dixerunt : « Pcenitet nos injuriarum pro-

partem, et si quidem FrancosUbi conciliare po-n prio regi illatarum, quem sicubi genUum inveniri

foero, koc tibi erit signum, dum hanc tibi misero
partem, et convenire sibi utrasque contigerit ani-
madvertas oportebiteodem modo convenientia po-
poli stttdia Ubi congruere. Heditumergo adpatriam
aceelerabis tuam, ut regnum, quo nunc privaris,
recipias. » Post hiec verbaChildericusTboringam,
nt praeiibatum est,peUit.Franciveroimmemoresin-
juriarum quas Romanis intulerant, Egidium patri-
cium, qui a Romants tuendee Galliee curam susce-
perat, regem sibi statuunt. Gaeca mens hominum
enm sibi putare consulere, cui ipse malanon desinit
irrogare 1 Nam quo pacto is bene illis consultum
velletyCujusagrosigne, populum gladio,urbes vasta-
tione protriverunt? Winomadus sane versuta cal-

posse sciremus,suppliceslegatos mitteremus exora*
tum ut suum rediret ad regnum» llle convenien-
Ua regi Francorum persenUscens studia, fidelem
per puerum dimidium ei dirigit aureum,cujus par-
tem mediam abeunti dederatinsignum. Legatoque
heec illi dicere jussit: « Revertere jam nunc, ut desi-
deratus dominus, ac ut felix utere regno tuo.> Qua
legationeGhildericus accepta ovans patriam repetit,
et e medio itineris roittitqni Winomado adventum
nuntiet suum, et edicat ut sibi festinato occurrat.
Quodillejunctis sibi Francorum proceribus matu-
rato implevit : et apud castrum, cui nomenBarrum
est> ei occurrit.Preeceperat porro praefatus dux Bar-
rensibus ut cum summo honore regem advenientem

lens astuUa, et ad quee animum intenderat efficere J) exciperent. Gi^jus ipsi praecepto parentes, honorifi-

satis promptus,in breviamicitieeEgidiiinhaesit.Gui
iile, familiarissimum sibi sesUmans amicorum, se
suaque omnla credebat consilia. Winomadus ita-
qne, praesenUscens Francorum ei suspectam fore
polenUam, cumulare etipseverbis, quibuspoterat,
invidiae simnliates non cessabat. Suadet ergo tri-
boii onere eos opprimi oportere. Sed perpendens
bac eos injuria non flecti quin, in ceperant odio
CfaiIdericam,honoreEgidium dignum acclamarent,
^dio sic locntusest :

« Ita, inquit, Fraocorum frangere quibis contu*
maciam, si aUquod potenUum gladio peremeris. >»
Egidiosid illi conunitUtnegotii. Winomadus oppor.
timam aactiis oeeasioiiem« quos infesUores fuisae

centissime eum obviam progressi susceperunt.Quod
rex pro omine accepit,gratanterque eorum obsequio
usus, iril>utum,quod regni ejusdependebantparti-
bus, iiberalitate indulsit regia. Junctis itaque cum
Winomado viribus, Ghildericus inde progressus,
Egidium acie superatum regno decedere compulit.
Qui expulsus Snessionem civitatem peUit, reliquo-
que quoad vixit tempore inibi deguit. Eo audem
praesenti lumine casso,Siagrius fiUus ejus eamdem
urbem heereditariojure possedit.

Ghildericus vero, cum et manu promptus et
Gonsilits esset providus, cum Adovagrio, Saxonum
rege,Aureiiani8 pugnaus victor exsUUt. Quem f uga
lapsum Adegavos oaqae peraequens, cumettm nou

m

XIMOINI MONJLCHI f LORIACENSIS

m

reperisset, ipsam urbem oppugnans cepit. Paulum Ajus regni potientur sceptris. Porro miiiorum lurba

Romanarum comitem partium interemit. Sicque

regni terminos Aurelianensem ac demum Andega-

vensem usque civitatem dilatare haud segnitur pro-

curavit,

CAPUTVIII.

De BasinXf Thoringorum tegis uxorisyad Childericum

transitu,

Basina autemBissini,Thoringorura regis, uxor,
cognoscensChildericum paternum recepisse regnum
ad eum, priori adjecto viro, ire contendit.Dicebatur
habuisse,dumapud praefatum exsularet regem. Chii-
dericusergo, dum ab eaquaereret quade causaad
se venire tantopere curasset, hoc ab ea responsum

animalium semet invicem laccrantium, populusest
sine timorc principum, qui, dum regni primoribus
mutuo sesc odio impugnantibus obsequitur alten-
tius, variis sese implicat causarum tumulUbus,
dumque proceres alterutris scse moliuntur privarc
honoribus, illis ignobile vulgus favendo patetsine
numero Cfiedibus. Haec raihi, domine rex, tuaB vi-
sionis est expositio manifesta, et futuri indicatrix
certa. Ita rex,postposita visionis propriae mordaci
cura, numerosa venturiB suse prolis laetatus esl
se agnovisse auspicia.

CAPUT IX.

De Antemii imperiOy et prodigiis sub eo.

£a tcrapestate Antemio Romanum gubernante

accepit :« Tua, inquit, virtute et modestia cognita, B imperium, Leone Constantinopolitanum, apudTo-
expetere te decrevi. Nam si ultimi in finibus orbis losam Galliae urbem e medio ejus tota die sanguis

leutiliorem invenire me speraram, nulla itineris
raolestia impedirerquin eumproperanteradirem.»
Cumque ab ea rex ha;c accepisset responsa, imme-
mor amicitise et beneficiorum ab ejus viro sibi col-
latorum, ipso superstite, utpote paganus, eam sibi
in raatrimonium adscivit. Dum autem secreta juga-
lis torisupervenissentsilentia, muliervirum admo-
net a mutuaeum deberevacareconjunctione, hor-
taturque ut ante fores palatii exeat, et quae viderit
sibi renuntiet.Iile,monita mulieris haudaspernanda
arbitratus, dicto paret. Et, ecce pras foribus aulae
regiaevidet magnarum formasbestiarumveluti de-
ambulantium,pardorum scilicet, unicornium,atquo

largissimo fluxit rivo. Quod prudentes quique Go-
thorura, qui cadera regnabant in civitatc,perditio-
nera, Francoruraque dixerunt portendere domiua-
tionera. His quoque diebus Odoacer, qui Hcrulis
altisque nationibus quae Danubii ripas incoluntim-
peritabat, victoria elatus, quam,FeletheoRugorum
rege bello devicto, adeptus erat, Itaiiam a parte
Pannoniorura invadere cogitabat.CumqueOnes No-
ricorum ingrederetur, colloquium cujusdam servi
Dei,nomine Severini petiit, qui his in locis mona-
sterium sibi construxerat. A quo pctitabenedictiooa
et impetrata, dum domura egredi vellet, et se ad li-
raen ostii, necaputoffenderet,inclinasset,eratenim

leonum. Perterritus itaque ad conjugera properat, q statura procerus, haec ab eodem viro Dei audivil :

rera ordine refert.Ula confldere eum imperat et ut
secundo ac tertio idfaciat edicit.Revertenti itaque
regi apparentiterum ursorum luporumque circum-
cursantium imagines. Tertioquoque egressus, aspi-
citcanum figurasrainorumque animaliura se invi-
cera lacerantium. Stupens igitur, visionis ignarus,
stratum repetit, causam prudentifeminflepondit,et
quid ista portendant sollicitus explorator exquirft.
Namquenonse ab eafrustra ad haec intuenda mis-
sura certo sciebat. IUa caste se agere virum ea no-
clepraemonet, cuncta se,venturaluce, declaraturam
poUicens. Dura ergo aurea polum facies rutilique
iubar solis diem decorarent, surgit mulier,mariti-

« Yade, Odoacer, vilibus nunc animantium pellibus
iudutus, Italiae dominusmoxfuturus. » Quaviri Dei
prophetia ille audita, Italiam ingressus, non ut de-
buit, sed ut voluit, caedibus ac rapinis cuncia vasla-
vit.Antemio veroimperatore fraude Ricimirigeneri
sui intererapto, ipsis etiam Romanse urbis suumis
arcibus infesiius roinitare coepit. Qua de causa Ro-
mani et raaxime Gothi legatos adLeonemConstan-
iinopolitanum imperatorem diriguntoratumutsibi
aliquis raitteretur principum, per cujus auxilium
impetum propulsareut hostium.

CAPUT X.
De Theodorici imperio.

que animum dubia visione suspensum hac reddidit Erat autem quidam inter primores imperialis au-

oratione lenitum : « Has, inuit, rai vir, corde pelle ^ lae, Theodoricus noraine, vir spectatac prudentis,

curas ei quae dicam inienta percipe mente.Eteni ra

nontanium praesentium actarerum quantum futu-

rorum esiostcnsum praesagium.Nec te forraas ani,

malium, uii ante pedes vidisii positas, dignum est

perpendere,sed potius in his posterorum raores et

actus nosirorum oportelprospicias.Nosiro namque

qui primis surget a semine filiique censebitur no-

mine insignis erit potentiae, quem ieonis vel uni-

cornis conspexisii in speciem. Infigurasane lupi ac

ursi signaniur ipsius posteri, viriute praevalidi, ra-

pinaeque avidi. Aicanis, libidinis impaiiens,nullius-

queviriuiis, humanasine ope esse non praevalens,

eorum praesagii ignaviaia quiuliimis iu ssculishu-

cigus pater Theodorus, Macedonia genitus, cujus-
dam Idatii patricii dum csset famulus, quamdam
conservam suam, nominc Liliam, smaare coepit ar-
deniius. Quodaguoscens dorainus,conjugisEugeQise
consilio usus, eam illi tradidit coujugem, sciens ea-
dem de genteesseprognatam. Cujus domina, qus
se fructu veniris dolebat esse privaiam, haec ilii in
mandatis dedit ut, quod prima nocie jugalis tori
in somnis videret, id sibi nuntiarecurarei.Eaigitur
nocte,quaprimum cumviro secreta peiiii cubiculi
silentia, videt mulier ab umbilico stbi procedere
arboremusque ad tecia domus excresceaiem. Ter-
rore visionis expergefacta narrai viro visioaem, si*

«45

BISTOMA PRANCORGM. -- LlB. \.

M^

mul cl doniiDse jussionem. lUe mirari visuin> domi-A quamvis sit bellorum sublimala lriainpliis,p1usta-

nsqus coepit laudare praeceptum.Sed timens pueri

interitam mutare jussit somnium taleque deditman-

datum: cDum, inquit, ante dominae veneris con-

speclumet jussa fueris pandere somnium, dices vi-

disse te eqnum et equam, pulcherrimos omnium

obambalantesaliumque parvulum pone eossequen-

tem. » Parens illa verbis viri refert dominis ficti

Terbasomnii.GratuIantur illi pro auspicio nasciturl

pueri, famulos libertate donant, natumque pueruni

sibiadoptant in filium. Post heec, Idatio et ejus con-

ju^e vita decedentibus, jussu Leonis imperatoris

Theodoricus castris imperialibus miles est ascitus.

Qoi, cam caetens proceritate corporisesseteminen-

t3or,fortitudine quoque membrorum virtuteque ani-

men decoris emeruit insignibus integree fidei ma-
gnificseque pietatis. Majores quippe nostri plus se
alterutrum pietate quam hostes certabant vincere
bellico jure. Preestantissimum quidem qucidferlur
Scipio deCarthaginetriumphasse; preestabilius ve-
roqnod dicitur infestissimihostisexsequiis nonso-
lum interfuisse, verum et funus ipsum subjectis
vexisse humeris. Laudabile quoque PompeiumHi-
tridatis delesse copias ipsumque ad mortem co-
egisse ; laudabilius etiam Tigranem sese dedentem,
terrae que ante pedes prostratum ac diadema suum
super genuaejus ponentem non solumelevasse, ve-
rum etiam coronam ejus capiti imposuisse,sibique
con^edere fecisse. Quid mirabilem Reguli consulis

mieiatpnestantior. Undeipsiimperatorimultisque Breferam fidem, quimaluitinterinimicorummanus

senatoribus charushabebatur.Venientibus itaque su-
pradiclisRomanorum Gothorumque legatis et pro-
pterqoffivenerant intimantibus, imperatorTheodo-
ricum, patriciatus honore insignitum, ad partes di-
rexil Italiae tuendas. Qui, evectu navali Hesperiam
iugressus, cum Odoacro ac Herulis variis successi-
btts bella gessit. Quadam autem vice bello devictus
Ra;:eoDam fugiens petere est coactus. Gui maler
LiJiaobviam venit; orat utin bellum redeat. Gun-
ctantitaliterinfit: « Mihi crede, fili, non esl tugu-
riam, qao fugiens te recipere possis, nisi allevem
Teslem,eteam, ex qua primam fusus es inlucem,
iagrediaris domum. »

inauditis perire suppliciis quam jurisjurandi fran-
gendo fidem Romae amantissimusvivere civis?Mon
ergo suscipias, clementissime imperator, eorum
verba qui decus imperiitui perfidiee volunt inqui-
nare macula. Quid enim toto dicetur in orbe, si
praestantissimum ducem tam infandissimapereme-
ris morte ? Sed placeat tibi con.<«iIium meum, et,
dum paiatium intraverit Theodoricus, custodiie
mancipetur vinctus. Post haec mittantur ex sena-
toribus aliqui, qui hoc atuapietate responsumre-
ferant Gothis : « Non, inquiant, dimittetur Theo-
doricus, nisi se purgaverit objectis criminibus. »
Placuit sermo principi cunctoque senatui. Mitti-

Quibus verbis irritatus juvenis, pudoreque in- n tur Ptolomffius cum aliis legatis, haec nuntiaturus
flammatus, collecta suorum, quos ad praesens repe- Gothis. Prsemiserat sane puerum hoc illisintimatu-

rit, parva, quidem, sed robusta manu, super hostes
imiit, qui securri victorise late diffusi jacebant in
campo. Hos ergo circumfusos sternit fugatque, ip-
sumque Odoacrum capit. Quem non multo postoc-
cidit omnemque Italiam a dominatione Herulorum
eripuil. Sedhuncejusprosperum succcssum invida
mutavitforluna. Namsicut fieri assolet utbonisvir-
tutisaugmentum apud improbos invidieedetlocum,
qaidam de senatoribus apud urbem regiam comma-
neotes secundis Theodorici invidebant actibus.
Qnapropter derogare apud imperatorem rebus ab eo
optime gestis conatisunt; adeuntesque Leonem im-
pcratorem ejus clementissimum animum ex suale-

rum,ut eum cumcffiteris venientem caperent et hcec
imperatori mandarent: « Non remittentur senato-
res, nisi dominum suum receperintGothorum nobi-
les.» Uli monitis sibi utiIissimisob5ecundant,circum
ventos senatores in vincula conjiciunt. Qua re com-
perta, Gaesar feritatem gentis veritus,ne quid iu suos
crudele agerent consultopriecavit,etTheodoricam
salvum Gothis reddidit» Ita provido amici consilio
ad preesens de mortis liberatus est periculo. Dum
vero Romam reversus esset, varios eum contigit
beiiorum habere successus. Nam et Avares ssepe
bello devicit, victusque ab eis est. Quodam autem
die, supradictos hostes prcelio superatos fugientes-

ritate alios existimantem ab amore Theodorici ^ que totis ccedens viis, haud procul ab amne, cui Hi-

arertere gestiebant, confingentes velle Theodori-
Cim Hesperice arripereregnum. His imperator cre-
dulas verbis eum ab Italia accersivit. Gujus Theo-
doricus parens prseceptis eum nobilibus Gothorum
ci ConstaniiQopoIim occurrit. Delatorum vero ver-
suUa princeps deceptus segregatum a suis Theodo-
ricum interficere cogitabat.Sed hujus machinationis
technis obviabit Ptolomeeus, vir senatorii ordinis,
providus consiliis. Qui fidissimus amicorum Theo-
dorici dum esset, et ab adolescentia jure amicitiee
fisderatus, nuUa poterat in ejus odium calliditate de-
flecti. Uic ergo, subdola adversariorum persenti-
sceasconsiliayadiit principem,talique apud eum ora-
tione Qsos est: « Romaaij inquit, gloria nominis.

ster nomen est, castraconstituit ; et paucis suorum
assumpUs ,speculatum hostes processit, cum, ecce
quidam Avar, Xerxesnomine, itidem tentoria Theo-
dorici exploraturussingularis adveniebat.QuemThe-
doricus solum adventare conspicatus, tres e suis di-
rigit qui eum captum ocius sibi preesentarent.Quos
Avar Xerxes, fugam fingeus, singulatim interemit.
Alios quoque tres pari modo neci tradidit. TuncTheo
doricus, sociis reformidantibus, eum aggreditur ;
cum quo diu multumque decertans, tandem Xerxes
brachio vulneratus a Theodorico capitur, atque in
castris Gothorum vinctus statuitur. Giyus virtuiem
supradicius princeps admiratus, primum blanditiia
deiunc miAiS|adcohabitandumsibicogere niiebator

647

AIMOINI MONACfll FLORIAGENSIS

m

Sed dtun eum nec terrore concuti, nec promissis
tlecti posse conspexisset, multisaffectuminjuriisad
patriam redirc permisit iuvitus. Ille vero, natatu
flumen Histrum ingressus,relro respiciens adTlieo-
doricum ialiter infit : « Tua, inquit, exutus domi-
natione meseque redditus libertati, ad te nuncjam
meum revertar dominum, poUicensme tibifldelem
fore famulum. » His dictis, ripam quam reliquerat
repetiit et ditioni se Theodorici commisit.

His prosperis successibusdum in Itaiia ssepefatus
poUeret patricius, Gonstantinopoli apud imperato-
rem invidisdetrahentium lacerabaturrelationibus.
Improborum etenim mentes hominum, aUorum in-
commodis sua volentes augmentare commoda,bo-
norum benefacta virorum contrariam moliuntur
vertere in partem. Denique imperator, delatorum
versutis in errorem iiiductus insimulationibus, fu-
rensque animo quod Theodoricus insidiator regni
esse ferebatur,eumiterum ad se venire mandat,ha-
bitoque cum senatoribus mortisejustractatujuris-
jurandi flde eos obligat ne quis arcani sui proditor
existat.Theodoricus autem, legatione principis ac-
cepta,e vestigio ad Ptolomaeum (ci:gussupramemi-
nimns) mittit puerum, ut sibi remandet utrum ex*
pediat imperatoris audire prseceptum. Ille, dum
simulat se veUe responsum non reddere, pueri qui
missus fuerat instantia veterisque viri devictus ami-
citia, tandem Theodorici legatotaliadatpraecepta:
« Uodierna, inquit, die natalitio imperatoris exi-
stentenobisquesenatoribus cum eopariler discum-
bentibus, tu vice obsequentis faniuU pone stans
meo adhaerebislateri, et,interconvivandumdequa
re mihi fiet sermo ad senatores vcl principem,in-
tenta curabis aure percipere eique a quo directus
es nuntiare. » Paret ille mandato ac sedulus Pto-
lomeei anditor fit in convivio. Tunc inter epulaset
pocula, cum procerum mero incaluissent corda^
tali eos Plolomseus est hortatus affamine : « Hic,
inquiens^ dies, cum sit magnificis isetus epuHs, JU"
cundus oportet fiat delectabilibus fabulis. Satisflat
ergo eorum voluntati qui his delectantur perfrui,
quandoquidem auxit taUum aviditatem exuberans
opulentiavini. » Omnibus ergo hoc sermone sus»
pensis, hffic ilie dicere est orsus :

« Eo, inquit, in tempore, quo humanae copia elo-
quentiee cunctis inerat animantibus terrae, bestise
saltns in nnum coiere consensum ut sibi eUgerent
regem,et,qu8e hominum fastidiebant dominium,
haberentsui generis imperatoremelectum.His esse
mutuo cohortantes verbis, adoriuntur leonem ro«
gantque ut earum non abnuat voluntatem.Dicunt
se velle eum habere priffcipem, quem scirent esse
consilio prudenti. Suscipit jus dominationis leo, et
ab universisferis soUosublimaturregio.Gonveniunt
frequenies adeum salutandum et adorant ut domi-
num. Inter cieteras igitur advenit cervus, forma
corporis egregius ramosisque pollens cornibus Qui ,
dom sobmissa cervice proeideret adoratarus^ a
leone Brripiior epulum ei mox fatQrus. Sed ipse,

A dolum persentiscens fortique conamine capat eica-
tiens, amissis comibus sii vum petiit profagus. Indi-
gnatus imperator contemptumsui; etimpatiens irx,
multafuribundus cervo interminatur.Conquerunior
inter se ferte pro principis injuria, nec tameninvc-
nitur uUa quee cervum persequi audeat hanc con-
tumeliam vindicatura. Qui etsi videretur esse iner-
mis, pernici tamen cursu transiliens ardui juga
montis^evaderetsine beneflcio noctis. Eratintereas
vulpes, artibus caUens ingeniosis. Hanc mittuntial
cervum callide conveniat et ad leonem redire faciat.
Obtemperat iUajussis,cervum adit dicitque seejus
dolori compati ; et quod sine causa talia passus sit,
sibi injustum videri. lUe econtra multa in leonem
congerens maledicta, se, dum obsequitur, male

B muUatum conqueritur. Gui vulpes: Videndam, in-
quit, est ne quod tu injurise deputas, ille amoris tui
causa fecisse comprobetur. Nam dum te,ut eesUnio,
sibi suppUcem ad suum elevare vult osculum, lu,
forte putans morsum, ejus declinasti conspecturo.
At ipse nunc te absentem esse dolet, de te absente
sermonem agilat, in te solo ejus intentio moratur.
Quid plura? suadet cervo ut leonem adeatac ejus se
ditioni commitat. Qui dum, ut ante, incUnato ca-
pite regem adoraturus veniret, cervice tenus ungui-
bus inflixis a ieone arripitur et a circumstanUbus
feris sine mora disccrpitur. Vulpes prope slans fur-
tim cor ejus aufert et devorat. Cor cervi quaerenset
non inveniens lco fremit grave. Tremefaclae fertc

p inquirunt soUicite quce earum huic sit obnoxia
culpse. Suspicio eratvulpem hujus esse furti ream^
quod vidissent eam cervo proximius adhserentem.
Inquisita vulpes negat se consciam hujus cnmmis.
Sed, dum ei non creditur, cruciatibus addicta in
hsec prorupit verba: Vse, inquit^ mihi miserfle,qus
tantas poenas patior indigne! Ut quid enim a me
exquiritur quod eum minime habuisse certa raUone
cognoscitur? Etenim si corhabuisset, profectohuc
non redisset. Primo, corntbusavuisisinermisaufu-
git ; secundo, non dubitavit subire periculum mor-
tis. NuUatenus ergo cor habuit qui sibi consulere
nescivit. Haec Ptolomeus locutus couticuit. » Puer,
Theodorici haec intente auscultans et sagaci animo
dicta inteliigens, ad dominum suum reversuscuncla

^ per ordinem pandit et cautiorem adversus dolos in-
sidiantium esse prsemonuit.Theodoricus itaque, im-
peratorisjussionibusspretis, quibus Constantinopo-
lim adire jubebatur, in Italia resedit. Denique post-
modum Gothorum, qui Italiam invaserant, rex est
effectus et Dominus. Imperii vero partibus quotan-
nis modium terrae dependebat. Unde rei veritatem
ignorantibus, dum modiumrex Theodoricus mrahis
publicis solvere diceretur, non addito c^jusquam rei
vocabuio, ut puta, vini aut olei, modium nummo-
rum conferre putabatur.

CAPUT XI.
De duobus papiSf et posna aniipapse fautoris,
£o tempore, defuncto Anastasio papa Romano,
pro ejos sttccessore ftsda in clero simul et popolo

«49

BlSTOftlAFRANCORDH. -LIB. I.

eral disseasio. Quaedam etenim pars in personam A deerit in ssculum sseculi. Fidelis utique Deus in

cajusdam Laurentii consensum prsebebat ; major
T6ro,et(ut postpatuit) saniori utensconsilio,san-
clissimum sibi elegerat Symmacbum. Ordinantur
ergouna dieambo; etSymmachus quidem in basi-
lica Constantiniana, Laurentius vero iu ecclesia
sanctffi Marise. Sed cum neutra pars alteri cederet,
coDslituerunt ut lis coepta judicio supra memorati
regis Theodorici finiretur. Qui Ravennse positus,
dam Legatos utriusque partis audisset, decrevit :
« Ul quiprior ordinalus esset,aut quemmtgor pai*s
clcri simul ac populi elegisset, in sede apostolica
resideret. » Unde Symmachus pontifex factus con-
stituit Laurentium in Nucerina civitate episcopum
intuitu misericordise. Hoec autem plenius in Gestis

verbis suis^ctsanclusin omnibusoperibussuis(Pia/.
cxLiv, 9), fidclem famulum dc pra?mio justi laboris
voluit esse securum. » Intcrea rex Childericus, dum
per 24 annorum curricula Francorum strenue gu-
bernasset regnuro, ex hac vita decessit. Huic hffire-
ditario jure successit supradictus Glodoveus, vir in
rebus beilicis strenuus nullique priorum virtute se-
cundus.Hic Siagrium Romanorumpatricium,Egidii
iilium, a Suessionis civitate expulit, eamque suffi
ditioni subdidit. Exercitus sane Francorum multas
Galliarum ecclesias invadens, thesauros earum diri-
puit. Unde inter ca>tera spolia de ecclesia Remensi
urceum miri ponderis simul et decoris asportave-
runt. Pro quo beatus Remigius, ipsius urbis ponti-

Pontificalibus, qui scire voluerit, inveniet. In hac B fex, legatum adCIodoveumdiroxit, multaprecede-

Tero dissensione (ut beatus scribit papa Gregorius)

sanctissimus Paschasius, Ecclesise Romanae diaco-

aus, partibus favit Laurentii. Qui dum contemptor

sui alque amator esset pauperum Ghristi^eleemosy-

narumque sedulus dispensator, nuuquam tamen

flecti potuit ut Symmacho communicaret, illumdi-

Jigfens, iJlum scmper pr8eferens,quem Ecclesiajusto

episcoporum judicio sibi pra^esse repudiaverat. Hic

er^o Paschasius, dum tempore Symmachi pontificis

termioum hujus esset sortitus vitse, ad ecclesiam

est delatusmandatus sepulturse. Cujus dalmaticam,

qux super feretrum ejusposita erat,cum quidam

dxmoniacus tetigisset, statim liberatus est. Ger-

mano auteni Capuano episcopo medici dictaverant

ut pro recuperanda salute corporis in Angulauis

thermis lavari debuisset. Hic itaque easdem ther-

mas ingressus eumdem Paschasium in eisdem calo-

ribusstantemetsibi obsequi paratum invenit.Quem

cum tremefactus inquireret « qtiid ibi tantus vir

agcret, » hoc ab eo responsum accepit : uPro nulla,

ioquit, alia re in his sum deputatus caloribus nisi

quia, Laurentio favens, ei contra Symmachum ne-

quiter agenti consensi. Porro si pro me Domino

preccs dignaris fundere, in hoc te cxauditum scito

esse ai huc rediens me non quivcris invenire. »

£piscopus sane ad ecclesiam regrcssus hostiam

pro co salutarem Domino obtulit, et ad thermas

Te\eTsus eum minime invenit.

CAPUT XU.
De Clodovei regis ortu et regno,
Porro Childericus, rex Francorum, ex supra me-
morata uxore sua habuit flIium,nomine Clodoveum.
Qui, ut aetate in dies, sic et morum crescebat pro-
bitate. Hoc tempore, fame valida totam peneBur-
gundiam opprimente, quidam ex senatoribus, Edi-
ciusnomine,Deo ethominibus placens,studuitagere
rem placilani; missis namque pueris congregavit ad
quatuor millia eornm quos famisinopiacoangusta-
bat, hos toto cgestatis tempore propriis aluit ac
fovit sumptibus. Quadam itaque die, ei tam pio
operi insistenti vox desuper audita est, dicens :
^ Quia iaquit, o Edici, mihi in membris meis esu-
henti aiimooiam contulbti, somini tuo paais non
PATaou CXXXIX«

poscens ut,si non aliud recipere mereretur, saltem
urceus ille sibi redderetur. Tunc rex legato prsece-
pit, dicens : « Sequere inquit, me usque Suessio-
nis, ibi quse capta sunt sorte missa dividentur.Etsi
mihi sors justa vas, pro quo oras, dederit, in reci-
piendo eonulla tibigenerabiturmora. » Parens ille
prsecepto iter regis usque ad destinatum prosecutus
est locum. Quo cum pervenissent, ex regis edicto
supellex cunctain medium defertur sorte dividenda.
Porro rex veritus ne forte, sorte missa, urceus ad
alterius deveniretdominium,convocatis principibus
hac eos alloquitur oralione : « Cum rationis ordo
exposcat principem imperare potius subditis quid
velit quam prece deposcere, ego tamen, fortissimi
commilitones, malo cum gratia quam cum austeri-
tate quidquam a vobis exigere. Tyrannorum quippe
est levia queeque cum vi et feritate subjectis prseci-
pere^ bonorum vero principum ad gravia etiam ac
difficilia toleranda sola lenitate invitare verborum.
Regii itaque dignitas nominis pii patris debet exem-
pla sectari, ut plus revcrentiae sibi ex benignitate
quam timoris exigat cx crudelitate. Rectius igiiur
duxi mansueti animi benevolentia id vos rogai^e
quod possem regia usus auctoritate inconsultis vo-
bis prmripere . Unde oratos vos omnes esse volo ut
vas istud (urceum demonstrans) vestra mihi munifl-
centia extra sortis meae portionem tribuat,deque
remunerationis prsemio nullus vestrum ambigat
^ cum me retributorem profitear, si hoc cum bona
quivero impetrare gratia. i

Ad hffic Franci respondentesregi dixeruut : « Nos,
0 inclyte rex, sacramento olim tibi iidem promisse
recolimus,utquemortempro corporistui salutesub-
ire parati essemus proflteri nonerubuimus.Siergo
vitam ipsam, qum cunctis charior est opibus, tibi
Y0vimus,quid m£yuserit quod juste negemus? Sane
ex his spoliis non partem^ sed totum tum potestati
cedimus ; ut volueris fac. Aut mergi tluminibus aut
tlammis jubeas tradi voracibus, nil ad nos attinet ;
tantum ut luo satisfiat desidcrio. » Tam devotam
totius ergdse exercilus voluntatem rege admirante
atque laudante, unus ex Francis, levitate animi
commotusy gladio urceum percutiens, ad regem

iU

AlMOINI BlibNAGlil PLORlAG&NSlS

?32

dixit : t Tu, inquiens, rex, hinc nihil accipies nisi A processerat,Domino vola suarom solutara precum.

quod libi verasors auferrc permiserit. » Mirantibus
cseteris, simulque audaciam viri incusantibus, rex
moieste id se ferrc dissimulans^ vas supra memora-
tum legato pnntificis reddidit. Emenso labentis anni
circulo, idem princeps exercitumadunari praecepit
in campo qui Martius dicebatur, generale propo-
nens edictum utsic adessent armati ac si contraho-
stes pugnaturi. Procedit eo loco quo jussumfuerat
exercitus, gestis militise clarus ac armorum nitore
conspicuus.Progredituretrex Clodoveus ordinatam
suorum aciem inspecturus^ circuitoqueagminede-
venit adeum qui urceum suo percusserat mucrone.
Quam intuitus taliter alloquitur : « Universum,in-
quit, perustrans exercitum, te ignaviorem non re-

Erat quippe diesDominica.Aurelianus,iDtercsle-
ros pauperes prae foribus stans,egressumejas oppe-
riebatur. Expletis missaruim solemniis, egreditar
puella, egenis (ut ei mos erat) eleemosynam largi-
tura. Accedit Aurelianus, ut mendicus stipem po-
stulaturus. Cumque illa aureum ei porrigeret, ipse
apprehensam manum ejus, pallio super brachium
reducto, nudam ori suo oscalaturus admovit. Illa,
pudorepuellarirubore perfusa, domumrepetit.Mit-
tit continuo puellam, qu® inventum ut putabat
mendicum ad se deduceret. Quem coram positum
taliter atloquitur : « Quid tibi, o homo, visum, ut
eleomosynam acceptunis manum meam veste denu-
dans osculareris?» Cui ille, interrogata umiUen»,

peri, nec inutilioragerentem arma conspexi. Nam B tale dedit responsum : « Dominus meus, rexFran

nec hasta aut clypeus nec galea aut gladius alicujus
sunt utilitatis. » Et extensa manu franciscam ejus
terrae dejecit,qua! spatha dicitur. Ad quam recipien-
dam cum se ille inclinasset,rex suam vagina exemit
ejusque cervici valido conamine illisit,dicens : « Sic
tu Suessionis in urceo ilio mihi fecisti. » Eo itaque
mortuo,rexunumquemque ad propria redire prse-
cepit. Grandis propter hoc factum Francos terror
invasit> etne quis ejus voluntati inposterum con-
trairet coercuit. Inerat vultui ejus gravilas mista
alacritati, ut et jucunditate aspectus mulceretpro-
bos et severitate terreret improbos.

CAPUT XIII.
Be Clodovei regis procatione,
Quo ergo ordine ad matris Ecclesise sinum ac ca-
tholicse pervenerit Rdei unitatem paucis edicam.
Duxit uxorem ex genere Burgundionum,CIotildem
noraine, Christianam ab ipsis cunabulis infantias.
Hsec tali qusedam ex causa ad notitiamipsius regis
pervenit. Miserat idem princeps legatos ad Gunde-
haldum regem Burgundionum,ferend8e pacisgratia
Qui dum palatio immorantur, Clotildem puellam
contemplati inquirunt quee sit. Dictum eis est ne-
ptem regis esse, ex fratre progeuitam. Quae, in-
qiiiunt, parentibus orbata stipe nunc alitur rcgia.
Regressi itaque legati nuntiant porfecta esse pro qui-
bus ierant. « Inter caetera dicunt se vidisse puellam
adeo forma venustam ut cuilibet potentissimoregi

corum, auditagenerositatis tuae excellentia, desidc-
rat te habere conjugem. Ecce annulus ejus, et cs*
tera ornamenta sponsalia. • Conversus autem, ut
sacculum quem post ostium deposuerat sumeret,
oblaturus ei munera quce detulerat, furtim ablalum
esse persensit.Quaestionehabita invenitursacculus,
recipit eumut peregrinus, munera puellse offert,de
nuptiis jam securus. Nam illa, ubi de tori copula
audivit, legato in hoec verba respondit : « Non esl,
inquit, fas Christianae mulieri paganum sortiri ma-
ritnm. Sed sihoc cunctorumprseordinavit conditor
Deus, ut ille per me Creatorem agnoscat suum, pe-
titanon abnuo, quinimo omnipotentis fiatDomini
Q jussio. » IIlo dicente regem ejus desiderioper om-
nia assensum praebiturum, rogat illa ut secretum
apud se hocverbum teneat, ne patruus aliquoillud
pacto persentiscat. Qui fidem dans .se id nulla pro-
ferre ratione regreditur adregem,quem prospero
nuntio reddidit alacrem. Puella sane eum, quem
GIodoveusmiserat,annuIum in thesanris patrui re-
posuit custodiendum.

CAPUT xrv.

De Chtildis desponsatione,
Iterato ClodoveuseumdemAurelianumad regem
dirigit Gundebaldum, ut sponsam requirat suam,
uuptiali foedere sibi copuIandam.Qu],regem adiens
Burgundionum,raandata eidepromit regis Franco-
rum. IHe sc nescire fatetur quee ejus sit sponsa,nec

nuptui Iradi posset. Quam,inquiunt, regia manan- ^ se ulla posse dareresponsa. «Sedtibi,inquit,caven

tem a stirpe, patre ejus hac vita carente, patruus
ab incunte nutrit aetate. » Hoc audito, rex Ciodo-
veus amore capitur puellae, speraus se ex hac occa-
sione regnum Burgundiae arripere posse. Dirigit
e vestigio quemdam sibi familiarissimum, nomine
Aurelianum,qui munera pueilse a se missaperferens
speciem ejus diligentius contemplaretur. Huic im-
perat ut pueltam adeat, de nuptiis voluntatem regis
ediscat, et quid animi illa super hac re habeat
agnoscat. Ille, prcecepto parens, Burgundice partes
ingreditur. Palatio appropinquans socios silvis se
abdere jussit. Ipse habitu mendici circumamictus
ad aulam properat, et ut futurffi sibi dominee collo-
c[ui possit ezplorat. Tunc forte illa ad ecclesiam

dum ne publica affectus contumelia ex hac pellans
aula, qui nostra advenisti exploratum regna. »Cui
legatus : « Heec, iuquam, mandat doininus tuus, rex
noster Clodoveus : « Si vis mihi Clotiidem meani
reddere sponsam,Iocom designa quo eam receptu-
rus adveniam.» Atipsemiratus quod neptemsuam
peteret Ciodoveus, convocatis regni primoribu^^
consilium cum eis habuit quid esset facturus. Qui
Francorumveriti animositatem, ne in Burgundiam
pararent expeditionem, si eorura regi memorata
non traderetur puella, talia suo principi dederc
consilia :«Requirat, iuquiunt, dominusnosterquid
puellee desideret animus, et utrum eidem regis
Francoram delatus fuerit anDulus. Quod si est ul

^

HKTOWAPRANCORUII. • LIB. 1.

6S4

hffcilla velit, el forle jain sponsalia munera susce- a ieniesvictoriamCIodoTeo relinquunl,acdemumre*

pit, reDiti noo poteris ; quin poiius legatis eam tra- gem suum gladio csesum conscipicenies jure tributa-

dere malurabis. Burgundiones namque omnes plus

coQsiliis quam armbsuam tutantur rempublicam.»

Inquisita puella fateiur supra memorata se susce-

pisse dona, regisque copulam mente veile cupida.

Gundebaldus, licet inviius, Clodovei eam tradidii

Iegaiis,nihil ei de suis iribuens ihesauris. Posimo-

dumtamen, opere ei indusiria Aureliani, pars

maxima ex ipsis cessit dominio Clodovei. Unde cum

Clodoveus regnum suum usque Sequanam, aique

postmodum usque Ligerim fluvios ampIiassei,MiIi-

dunam caslrum eidem AureIiano,cum ioiius ducaiu

regionis, jure beneficii concessii. Susceptam ergo

sepedictusAurcIianusCIotildemdeducerefesiinabat

rioFrancis sefore servituroslibeniissime spondent.

CAPUT XVL
Clodovei conversi ad suos concto^ et ejusdem

baptitatio.
VictorClodoveusexinde regrediensTuIIo civitaiem
devenityreperiumque inibi beatum Vedastum postea
Adartensium [Airebatensem] episcopum comitem
sui ascivii iiineris.Venium dum esseiRemis,cunctos
suos suorumque casus conjugi rex refert.Graiise Deo
in commune referuniur; rex credulitatem suam pro-
fiieiur.GraiuIabunda conjux ad sanctum Remigium,
Remensis urbis episcopum, properat, fldem regis
edicit, quid facio opus sii edocet. Horiatur antisii-

ad regem. Quffi finibusappropiacs regni sui patrui, g tem ad aulam quantocius regis properot, dumque

imperat Francis qui secum erani ui preedam ca-
piaol, inceudiaque villarum in regno Burgundice
faciant. Nec mora : illi haud secus ac jussi fue-
raot perOciuni, injecioque circumjaceniibus viliis
incendio aversaque preeda, Burgundia egrediun-
tur Francorum repetenies solum. Hoc illa cemens
dfxisse fertur : « Gratias iibi,inquii, summe Deus,
refero, quod iniiium vindicite paternse necis con-
spicio. » Nam Gundebaldus rex pairem ejus infan-
dissiraa peremerat morie, ut post in sequeniibus
demoosirabitur. Porro rex Clodoveus, in Suessio-
DiscivitaienupUascum magna celebrans gIoria,s8e-
pedjctam Clotildem duxit uxorem. Hsec fideiis infi-
deli conjuncta viro eum ad fidemperducere conaba-

animus adhuc dubia pendet sub sorte, viam ei veri-
tatis qua ad Deum itur pandat; « vereri se, dicit,ne
mens prosperis eIaiasucces5ibus,Largitorem horum
dum ignorat coniemnat. Facilius enim pro libiiu
nobis attribuia nostro iemporis iniersiiiio memo-
riee eximuniur ,quam si qua aliorsum ac volumus eve
nerini. » Accelerat pontifex moniiis religiosee pare-
remuIieris,conspeclibussese offert regis jamdudum
praesentiam ejus opperientis. Fides ab antistiie pro-
fertur, modus credendi edoceiur.Rex quoque, yeri-
iaie agniia, uni se Deo famulaiurum devotus spon-
det, procerum sane regni aique exercitus se ienta-
iurum senteniiam. Ex hac re quee sit faieiur, quo
ianio magis devoiius Christo cervices subdani suas

tur. Aiipseidagerepossenegabat, riiumqueei mo- C« quanio plus blandiiiis quam ierroribus allici se

rem Francis assueium se nolle deserere tesiabaiur

CAPUT XV.

De Clodovei regis ad Christi fidem conversionc.

Concipit inierea regina puerum naiumque per-
daeitadbaptismum, quem vocavit Ingomirum.Qui
in albispositus spiritum exhalans vitee iransmissus
est perpetuse. Pro qua re rex, nimia repletus indi-
gnatione, dixit reginee : « Quia, inquit, puer in
Uei vestri baptizaius est nomine, dii nostri iilum
pr^senii luce fraudaveruni. » Cui regina: «Graiias
a^o, ait, omnipoientiDeo, qui dignatus est ex meo
utero primogeniium in suum suscipere regnum.»
Geoait et alium filium, quem baptizatum vocavit

conspexerint. Piacet condiiio, et ex regis edicto fii
publicapopuli evocaiio. Conveniunt regni prima-
ies, nec miliiaiis quoque manus defuit.

Quibus coram posiiis rex taliier infit : « Franci,
inquit, Trojugenee (meminisso etenim vos nominis
generisque vesiridecei), quibusnuncusque servie-
rimus diis ad memoriam reducere animos vesiros
viriuiemque deposco. Competens namque ac utilis
visa est raiio osiendendi • primum quorum culiu
mancipati sumus,ut,dum inutileseosforeconstite-
rii, unius verique agnitio Dei libeniius accipiatur.
Quod iunc rectissime fiet, si majorum res gesise
recenseaniur. Ac primum urbem illam Trojanee

Ciodomirum. Quo aBgrotaie, rex conjugem coepii]) quondam gloriam geniis iniueamur, quamiot (ut

Jacrepare^dicens : « £i hic propier supersiiiionem
Testram deorum incurrei ofTensam. » Sed, oranie
regioa,paerosalusestresiituta. Verum rege in in-
fidelilate perinanenie,tandem (ut supra dictum est)
commoveiur exerciius, bellumque a Francisei Ala-
maniiis tolis regnorum viribus exciiur. Tunc rex
QodoveuSySigno suis daio, bellum aggredi imperat.
Sed inter praeliandum suos graviier hostium mu-
crone stemi conspicieus in hanc vocem prorupii :
«Chrisie, inquit, potentissime Deus,quem Cloiildis
coojux mea colii pura menie,iroph8eum meee tibi vo-
veo fidei,tribuas si hisex^hoslibus iriumphum victo-
ris. >» His peroraiis,Alamannos invadit timor,Fran-
cos accendit Tiriutis ardor. Igitur hosies terga ver-

autumabaiur) numinumpreesidiocinciam imbellis
Grsecorum leviias, illis nil opis fereniibus, fraude
magis quam viriuie oppressit.Ei certe moenium iUius
propugnacula deorum esse siructa manu audiera-
mus. Arci queque simulacrorum effigiesipsisconse-
craiee^uiinexpugnabiiis conira adversaniium mane-
ret incursus,imposiiee feruntur.Quod vero adjumen-
tum, non dicam hominibus, verum ipsis maceria-
rum preeberent struciuris, qui nec imagiuibus opi-
tulaii sunt suis? Abjiciamus ergo eos quos inutiles
esse probavimus,cuItumque deseramus inanem.SoIi
vero Deo Pairi, Filioque ejus Jesu Christo, socia
sancti Spiriius virlute, mentes nostrascorporaque
subdamus^ unum in Trinitate et trinom in Unitafto

65^

AlMOlNl MONACHI tlORlACENSlS

m

venerantes.Higusmodi religionis vel disciplinse pa- A tuimus historiis quam quod in Vita saucliFursei

tronum nostrum domnum Remigium nobis aucto-
rem esse certum habetote. Sed et collateranea
mea Clotidis hujus se esse profitctur fidei, meque
hujus ab omnipotentia divinitatis, quod esset in-
fortunium, auxilium sperare suasit. Hic plane
Christus Deus^in Alamannico quod nuperrime con-
fecimus bello, Alamannorum protervam stravit
contumaciam, veslrorumque cordium incentivo
notaB virtutis excitavit audaciam. Ad rectas ergo
spes animos sublevemiis,humiles precesin excelsa
porrigamus, eum nobis protectorem quasramus
qui in se sperantibus omnia prasstat. »

Haec dum rex fideplenus perorasset,plerosque de
populo flexit ut Christo mitiasubderent colla.Gau-
detsacerdosregemnondum initiatum jam suae gen- B
tis esse apostolum factum.Exornaturbaptisterium ;
descenditrex,velutialter Constantinus, in sanctifi-
catumfontis alveum. Cuicumsanctus pontifex mo-
dum Dominicffi passionis recitasset, rex ait illi :
« Si ego cumFrancis meis inibi affuissem,ejus in-
juriasvindicassem. ■ Quod vero grata acceptabilis-
queDeopraedicti regis fidesfuit,ostensum declaravit
mu^aculum.Nam cum forte qui chrisma gerebat,in-
terclusus apopulo, deesset, ecce subito non alius
sine dubio quam sanctus apparuit Spiritus, in co-
lumbsevisibiUfiguratusspecie ; qui, rutiianti rostro
sanctum deferens chrisma,inter manus deposuit sa-
cerdotis, undasfontissanctificantis. Fitgaudium et
exsultatio,baptizantur multi de populo,Deo laudes.

legitur excepisse hospitio eumdem virum Dei. Ve-
rum in Chronica quse dicitur Gregorii, et putalur
esse Turonensis episcopi, refertur quodquidamrei
Sigisbertus filiumsuum Clodericumad Clodoyeum
principem direxerit^ Francorum auxilium contra
Gothos laturum. Memorat etiam isdem chronicus
eosdem, patremvidelicetcumfilio, fraude Franco-
rum esse interemptos, regnumque eorumacthesau-
ros a Francis occupatos. Sed quia codex ia quo
haec digestainvenimus, vitio scriptorum erat depra-
vatus, ad liquidum investigare nequivimus cujus
gentis rex fuerit, vel quse justa necis hujus causa
exstiterit.Tantummodo narratregnum ejusopesque
a Clodoveo pervasas.

CAPUT XIX.
De bello contra Gundebaldum,
Gessit vero bellum Clodoveus contra Gundebal-
dumregem Burgundionum, exercitumque ejusad
internecionem dolevit. Causa autem hujus pugns
fuit quia Gundebaldus fratrem suum Chilpericum,
patrem videlicet Clotildis reginae, gladio intereme-
rat, uxoremque ejus, matrem supra dictae regioae,
lapide ad collum ligatofluvio immergi fecerat.Ob
id rogatus a conjuge rex Clodoveus Burgundiam
cum exercitu Francorum iugressus devastavit, re-
gemque.ipsum Gundebaldum, longa obsidione fati-
gatum, tributa dare coegit.Godegisilus autem frater
GundebaldiadFrancosdefecerat, etcunjunctis cum
Clodoveo viribus fratrem expiignabat. Sed opere et

Deo gratiae acclamantur, etgaudensrexabecclesia^ industria Aredii viri sapientis, qui ab Arelateasi

ad propria regreditur.Et,utpleniusdevotionemsuae
propalaret fidei,basilicamDeo ac principi apostolo-
rumin civitate Parisiaca, in qua ipsius sedes erat,
coustrui fecit. Permansitque in eo, usque ad termi-
num vitae, custodia religionis et justitiae vigor.

CAPUT XVII.

JDe Clodovei expeditionibus et victoriis reliquis.

Contra hunc regem cives Viridunensis urbis re-
bellaverunt. Sed dum rex urbem obsidione vallas-
set et jam admoti arietes alta murorum pulsarent,
supplicantesancto viro Euspicio,ejusdcm tunc urbis
archipresbytero,verbumimpunit'atisaprincipepro-
meruerunt, et rex civitatem recepit. Postea cum

urbe auxiliumGundebaldolaturusadvenerat, idcm
rex auro hostem repulit, quem ferro nequiverat
Nam Ciodoveus acceptis muneribus repedavit ad
propria,relinquensGundegisilo in auxilium quinque
millia Francorum. Porro Gundebaldus, suijamse-
curus, fratrem Viennae obsidione circumdat, atque
per aquaeductum urbem ingressus multorum caede
patrata fratrem una interemit, Francos quoque in
quadam.turri congregatos ferro irucidavit.

CAPUT XX.
De bello contra Alaricum Gothorum regetn.
Contra Alaricum etiam regem Goihorumpugnaus
Clodoveus victor exstitit.Quam pugnam ideo quam

Aurelianensem urbem Clodoveus rex adire dispo- D maxime noscitur inchoasse quia Goihi Anans

suisset, sanctum Euspicium ac ejus nepotem bea-
tum advocans Maximiuum, jussit ut suum prose-
querentur iter. Quibus et Miciacense contulit prae-
dium ; et, ut ipsi ac posteri eorum illum posside-
rent locum, per suum firmavit Pragmaticum.

CAPUT XVIII.
De Sancto Furseo.
Cujus diebus sanctus quoque Furseus in Gallias
venit,et,eodem concedente rege,monasterium quod
Latiuiacum dicitur aedificavit. Uic autem bcatus
Furseus ex Hibernia veniens, prius a rege Saxonum
Sigisberto honorifice susceptuscoenobium in eadem
construxerat provincia Saxoniae. De hoc rege, Si-
gisberto scilicet, nil aliud in antiquis reperire po-

haereseos,siculi Burgundiones, eraui, optimamque
Galliarum partem a fluvioscilicei Ligeris usquead
Pjrenaeorum jugamontium obiinebani. Exstititet
aliajusta hi\juspugnae occasio. Miserai idemClo-
doveus legatum suum, uomine Paieruum, ad Ala*
ricum regem Gothorum, ut quse pacis essent cuni
eo traciaret,simul etiam ut voluniaiem ejus agno-
sceret^ quo in loco ambos reges sibi pro uiriusqu<
regni utilitatibus collocuturos oporterei occur
rere,etAlaricus,juxta morem aniiquorum, barban
Clodovei tangens,adoptivus ei fierei paier. Legat
advenienti et propter quaevenerat iniimaniiAIari
cus designat locum, dicitquese colloquio nondefu
turum. Inquirit demum legatus uirum cum pauci

657

HISTORIA FBANCORUM. - LIB. I.

658

ftDcam malUtudine adveDiret exercitus. Ille se fa-A legaLtione fungitur. Festinemus igitur adprfiplium,

tetur, paucis assumptis, eorum expetiturum coUo-
qaium. Rursus interrogat Paternus ulrum armati
esseiit an inermes. Dicil ille : Suos omnes iner-
mes yenturos, et ut itidem Franci faciantpostula-
iuros. His omnibus consentiens Paternus, ad do-
miaum suum regressus, nuntiat ei quee cognove-
rat complacuisse Gothis. Progressus itaque Glodo-
veuse Francia venit in Aquitaniam, et antequam
perveniret ad locum placito destinatum, supra
memoralum dirigit legatum, quo habitu Gothi
uterentur exploraturum.

Qui, dum Alarico regi colloqiieretur, ferreum
ostii obicem cum pro baculo manugerere persensit,
et quod reliqui idem facerent agnovit.Apprehensa-
que regis dextra, dixit ei : « Quid^ inquit, o rex, te

et de divina protectione conGsi hostiles phalanges
aggrediamur intrcpidi. » Ilac allocutioue ducis
animati viri virtutis contra hostes proficiscuntur
corde constanti, aut vincere aut mori parati.

CAPUT XXI.
De omine victorias et cervx apparitione,
In boc bello divinum illi adfuisse auxilium signa
aDeo ostensa docuerunt. Nam, dum legatosmunera
ferentes ad sepulcrum sancti mitteret Martini, di-
xit eis : u Ite et a basilica sancti Martini mihi si-
gnum victoriae referte. » Abeuntes illi dum eccle-
siam oraturi intrant, vox canlori? eorum insonuH
auribus, dicens : Prascinxisti me, Domine^virtute ad
bellumy et inimicorum meorum dedisti mihi dorsa
{Psal. XVII, 40, 41}.L8etantes illi,oratione completa

l£sit dominus meus Clodoveus et Franci, ut nos ° muneribusque oblatis, regi signum victoriffi a Deo

fraude machinareris decipere ? » Quo negante, et
causa ad jurgium usque procedente, deflnitum est
Qt judicio Theodorici, Gothorum regis, cujus supra
memioimus, hsBC res terminaretur.Unde ambo re-
^slegatos ad eum in Italiam, ubictregnabat, di-
rigunt.Qui, utriusque partisagnita causa, staluit ut
legatus Francorum,ascensoequo ante fores palatii
r^is Alariei stans, elevatam teneret hastam manu,
super quam Alaricus et Gothi eo usque copiam ja-
cerentnummorum argenti quousque summitas ope-
riretur eonli ; quorum summa soiidorum ad do-
miniam deveniret regis Francorum. Reversi qui
fuerant missi judicium referunt regis Theodorici,

sibi concessum depromunt, et alacrem efflciunt.
Cum aulem flumen,cui Vigenna nomen est,transire
deliberaret,dum vadumnon inveniret^eoquodflu-
vius pluviisauctus exundavisset^ hisDominum ver-
bis exorare coepit : « Trinitas, inquit, in personis
Deus, et inm^estate unus, mihicontraadversarios
fidei cathoIiciB victoriam tribucns, facilem hujus
alvei concede transitum. » Annuithisprecibuscle-
mens auris Omnipotentis. Cumque illucescente die
castra movissent, ecce cerva quiedam se subito
conspectibus eorum ingressit.llli (ut moris estFran-
corum,venatuiscilicetinsistere)praidam putantes,
eam avide insequuntur. Atipsa transilo flumine va-

quodcuncti laudaverunt Franci. Sed Gothi id se Q dum ostendit, ac dcinceps nulli comparuit. Itarex

Qon posse iraplere dixerunt; insuper et legatum
Clodovei contumeliis affecerunt.Nara quadam nocte
dam ille in solario cigusdam domus dormitum isset
Gothi tabulatum quod ante lectum ejus erat de-
struierunt, qni, adrequisita dumsurgeretnaturffi,
pede lapso corruit, brachioque contrito vix vivus
erasit. Festiaus itaque natale solum repetit, rei
geslae ordinem eia quo missus fueratpandit,flebi-
iemque susb querelam fierumnee miserabiliter de-
promit. Rex ergo Ciodoveus, iu talibus non esse
procrastinandura ratus,simuIproinjuria legatiiriB
impatiens,coDgregat exercitum,quem tali hortatur
oratione ad pugnam : « Virtutis, inquit, vestrse, o
forlissimi commilitones, securus, animositatem ve-
slram nullius exhortationis indigam judico.Quam
adeo hostes exlimuerunt ut legatum nostrum in-
faoda cffide perimere veflent. Ostendunt profecto
setoliusiram gentis nonposseperpeti,qui uniusex-
pavcrunt constantiam legati. Hocsolum vos nosse
cupio, vobis adversum immanissimos hostes, non
pro conjugibus aut liberis,noB etiam pro acquiren-
discertamen esse divitiis, sed potius proinsepara-
bili sanctae Trinitati.H unilate, quam illi nefandis-
simo dividunt errore ; ad extremum prodivinissi-
mul humanisquelegibus,quffiinjnriarum immunes
sanciunt debere esse eos quimediatores hostilium
efGciuntur armorum. Inter arma namque hostilia,
soia legatiu pacis sequestra est. Exuit hostem qui

D

cum omni exercitu transmeans Pictavis pervenil,
et haud procul a Basilica sancti Hilarii tentoria fi-
xit, edictoque compescuit populum qui secum ad-
eiat, ne quid in ea provincia raperent, nec cibi
quidem necessaria ; cum ecce medionoctis silcntio
pharus ignea visa est egredi ab Ecclesia sancti Hi-
larii, ac supcr tabernaculum in quo rex quiescebat
prolendit. Conserlo ergo prmlio victi Gothi terga
verterunt. Inter ipsasvero confcrtissimas aciesCIo-
doveus cum Alarico ccrlamcn iniil. Cumquc eum
terraj prostravisset, et qua lethale vulnus infligeret
rimaretur, duo Gotiii eum a latere conlis feriunt;
sed propler loricam eum vulnerare nequiverunt.

CAPUT XXH.
De Theodorici expeditionibus.
Rege itaque Alarico, qui Gothos per 12 annos
rcxeratjhoc modo interfecto,CIodoveus flliumsuum
Theodoricum cum valido exercitus supplemenlo ad
superiores ejus dirigit regni partes. Qui,pcrvagata
omni provincia, Ruthenos, Cadurcosquc atque Ar-
venos subegit, et ad patrcm victor rediit, qui tunc
in Burdegalensi urbe hiemabat.Brumali autem re-
ccdente rigore vernaliquesuccedente temperie,CIo-
dovcu3 Tolosam petit. Inde thesauros Alarici aufe-
rens ad Engolismam properat. In cujus adventu
murus urbis, divino nulu spontcruens, advenienti
regi apertum praebuit iler. Qui universos Gothos
quos ibi reperit gladio interemit. Pari eliam modo

659

AIMINI MONAGHl FLORIAGENSIS

m

per vicinas urbes adversarios interficiens suosque A deauratas cum gladiis simili modo deauratis loco

constituens, eas sibi parere compulit. Rebus ergo
cunctis ex sententia compositis, Turonis iter diri-
git. Ubi dum stativarum gratia aliquantispermo-
ratur, legationem suscepit Anastasii Constantiuo-
politani principis munera epistolasque ei mitlen-
tis. In quibus videlicet litteris hoc continebatur
<c quod complacuerit sibi et senatoribus eum esse
amicumimperatorumpatriciumqueRomanorum.»
His i\\e perlectis, consulari trabea insignitus, as-
censo equo in atrio quod inter basilicam sancti
Martini et eivitatem situm erat, largissima populo
contulit munera. Ab iiia die Consul simul et Au-
gustus meruit nuncupari. Cum autem equum,
queminter ceBteradonariasancto miseral Martino,

muneris. Ventum itaque est ad locum certaminis
et conscii proditionis fuga se flnguntquaereresub-
sidium salutis. Ragnecharius vero, dum fugere ni-
titur, a suis captus Clodoveo preesentatur vinclas.
Quem ille, ut degeneris animi virum, gladio pa-
niri jussit. Fratrem quoque ejus similiter praecepit
occidi, improperans ei quod non ferendo auxilium
fralri pormisisset se et illum turpiter teneri. Pari
etiam modo multos parcntum suorum neci tradi-
dit, thesaurosque eorum abstulit, ne quis remane-
ret qui insidiari regno ejus vel vitae posset. Nam
fratrem Ragnecharii, Rignemirum [a/., Rioimi-
rum] nomine^ quem adverterat regni cupidiorem,
missis satellitibus apud Cenomanorum urbem vita

redimere centum datis solidis decrevisset, nec ille B privari fecit. Unde una dierum astantibus regni

ullo modo eum de loco movere posset; alios cen-
tum dari pracipiens taliter inflt : « Sanotus Marti-
nus bonus in auxilio, sed carus noscitur fore in
pretio. » Rex itaque recepto equo paceque per
circuitum facta Parisius regreditur.

CAPUT XXIII.
De Chararici regis morte et pugna Clodovei contra

Ragnecharium.
Chararicum vero regem, qui ei quondam contra
Siagrium pugnaturo auxilio esse debuerat, et,flde
fracta se subtrahens,spectatorcertaminis magisesse
voluerat quam pugnator, ut scilicet postmodum
victoris sequeretur partes,CIodoveus cum fllio dolo

primoribus dixisse fertur : « Parentibus, inquit,
orbatus cunctis, periculum mei pertimesco capitis,
dum neminem habeam propinquum mesB custo-
dem salutis. » Quod quidam calumnifle causa dic-
tum sestimaverunt, si forte quisquam prodiret qoi
se regi sanguine proximum assereret. Proditores
vero Ragnecharii, cognito depravata fuisse dona
quffi acceperant proditionis gratia, Clodoveo que-
relam detuIerunt.QuibusinquitCIodoveus:« Ingrati
estis beneflciis vobis collatis.Nam quantispulatisde-
bere interire suppliciis qui domino suo auclores
sunt mortis ? Abite potius ad propria, suffleiatque
vobis ipsa indignaqua fruimini vita. » Ilh indigoa-

cepit,et,tonderi eos faciens,patrem quidem presbj- ^ tionemprincipisveritiadsuasunthabitaculareversi
terum,fllium autem diaconumordinari jussit.Cum-

que Chararicus causaretur pro sui humiIiatione,fl-
lius ad eum : « Hse, inquit, frondes (barbam de-
monstrans) a summo vertice in viridi ligno decisce
cito succrescent. Utinam et auctor hujus facti tam
velociter pereat ! » Quod verbum ubi nuntiatum est
Clodoveo,statimeos gladio puniripraecepit^regnum
que eorum cum thesauris pervasit.Post haec paravit
expeditionem contra quemdam ducem^nomineRa-
gnecharium, apud Camaracum urbem commoran-
tem. Quem quidem eisanguinis afflnitas conjunxe*
rat,sed morum improbitasinfestumreddebat.Nam
obscenitati etluxuriie deditus,suis etiam omnibus
erat odiosus. Adsciverat quoque sibi quemdam

CAPUT XXIV.
De sancto Severino el aliis,

Hunc regem fere per annum continuum febre
laborautem vir Domini Severinus (qui in coeuobio
Agaunensium martyrum tunc erat abbas egregius)
ab eo accersitus saluti restituit, ac posimodum in
luco, qui Castrum Lantonis dicitur, laudabilem
vitflB cursum complens migravit ad Dominum.

Agebat eo in tempore curam imperialis m^estatis
Anastasio defuncto, Justinus Senior. In cujus im-
perii partibus, in Nursia scilicet provincia,exorlHS
toto orbe venerandus vita et nomine Bencdiclus
jam tunc pueriles attingcns annos, a pareiilibus

speclato! (ut putabal) prudentiae famiiiarem, voca- D scholislibcralium dcputaturHrtium.Romanamquo'

bulo Faronem. Qui, fallendi artifex, itaeum mente
abalienaverat, ut, si quid muneris quilibet ei olfer-
ret, in sumendi» eo ipsum participem ascisceret,
<c sint, dicens, ista mihi et consiliaio meo Faroni.»
Hac ducis ignavia permoti qui in ejus militabant
aula, conferre secum coeperunt qua rationehanc a
se removerent i^juriam, Desidia enim imperantis
opprobrio est subditis. Quapropter Clodoveum per
internuntios sollicitant ut gerendi adversus eum
causam belli exquirat, mandant se, priusquam ad
manus veniatur,pr£plio cessuros; vinctumquedomi-
num,si eis prsemia conferantur,tradituros. Qui nil
moratus cum valida suorum manu contra eum pro-
flciscitur, mittens prius proditoribus armillas «ereas

queEcclesiam post Symmachum Hormisdasoscepit
regendam.Cigus temporibussflepe dictusrex,g1orio-
sus Ciodoveus^direxit adbealiPetri Iimina,horiata
summi prssulis Remigii, regisedignitatis auream
coronam gemmis pretiosissimis insignitam. Quo
facto patenter osteudit se Deo uon fore ingratum,
dum ad ipsius apostoli sepulcrum insigue mitterci
regium, sciens se a Christo solio regni e%se dooa-
tum. Nam et Sosius consul Roroanus, capta Hiero*
solymorum urbe,inDomini lemplo coronam obtulit
Sod hic muncrcgralior,quiafide polior.Illectcnim
idoIornmcuItor,a.Ht iste CalhoIicaeEcclesiae propo>sc
scdulus venerator.llle quod esset pra?sens, quamvis
ipsi urbi temploque infeslus; venim hicabsensRo-

661 HISTORIA FRANCX^RUH. - LIB. 11. 66t

muleflBqae amator domus, nec minus basilicse apo- A poscere suffragiam. Appropinquaate autem die sta~

stoli Petri devotus.

CAPUT XXV.
Dt terrcsmotu et Clodovei transitu.
His etiam diebus apud Yiennam Gallice urbem
maltorum domussimulet ecclesiee terrsemotu con-
cosstt ceciderunt. In paschali vero festivitate, beatis-
simo Mamerto ejusdem urbis episcopo missarum so-
lemnia celebraute, palatium regale» quod in eadem
erat civit4>te, ccelesti concrematum est igne. Lupi
qaoque vel ursi,silvisprof ugi^eidem civitati innumeri
coeperunt esse infesti, adeo ut, multorum iacerantes
corpora, propria eos cogerent deserere habitacula.
Unde memoratus sacerdos, adveniente Dominica
Ascensionis die festo, convocato populo praemonuit
agere triduanum jejunium, ac omnipotentis Dei ex- B

tuto, convenit omnis populus ad ecclesiam cum gau-
dio litanias peragens, cum triduaDOJejuoio. Exinde
pulcherrimus in sancla universali Ecclesia mos
inolevitjUt, quoquo terrarum Christi fides diffundi-
tur, a cunctis fidelibus hce litaniae cum exsultatione
peragantar.

Porroinclytus Clodoveus,rex Francnrum, metas si-
biattributiattingenssevi^ defunctusest, anno quinto
postquam Alaricum regem Gothorum interfecerat,
et in basilica sancti Petri, quam ipse rogatu su£e
coi^jugis fabricaverat, sepultus est. Regnavit autem
annis xxx,reliaquens quatuorfilios regni haeredes.
A trausitu vero sancti Martini usque ad transitum
ipsius Ciodovei regis computantur anni cxii.

Explicit Uber primus.

INCIPIT LIBER SEGUNDUS,

CAPUT PRIMUM.
De regni Francorum inter filios Clodovei partitione,
Igitur quatuor Rlii Clodovei,Theodorjcus,Clodo-
mirus, Childebertus atque Clotarius, regnum inter
se equalance dividunt. EtTheodoricus quidemse-
dem regni sortitus est Metis, Clodomirus Aurelianis,
Clotarius Suessionis, Childebertus Parisius, quo et
paier eorum. Quo tempore sanctissimus papa Joan-
nesy quiHormisdaesuccesserat, Constantinopolim ad
imperatoremJustinumest profectus, a Theodorico
Gothorum rege missus. Justinus namque Augustus,
cum esset vir Rde catholicus, heereticos impugnans,
ecclesias eorum orthodoxis condonaverat, consilio
memorati papae usus. Quapropter Theodoricus,
Ariance existens hsereseos, eum cum aliis catholicis
viris ad imperatorem direxit, mandans quod, nisi
Arianis Ecclesise redderen tur, cu nctum Italise popu-
lum gladio percutiens extingueret. Sanctus autem
antistes, ut erat languidus, iter arripiens navigio
Constantinopolim est evectus. Occurrit autem e^
Augustuset omniscivitatis clerus, gaudente principe
suscepissese in regia civitate pontificem sedis apo-
stolicae. Peroratis ergo pro quibus ierat et impe-
tratis, ipsi Justino Augusto, ut vicarius beati Petri,
imp€rialemimposuitcoronam,et,acceptaremeandi
iicentia, reversusestRavennam. QuemTheodoricus,
eo quod audierat eum ab Auguslo houoriftce susce-
ptam, diutina custodiamaceratum,jejuniis acsqua-
lore carceris afflictum, ultimum coegit exhalare spi-
ritam. Quideficiens animam Christo martyr reddi-
dit. Alios quoque qui cum eo fuerant, partim igue
cremavit, partim variis poenis interfecit Inter quos
Sjrmmachum patricium et Boetium ejus generum,
post carceris custodiam, gladio puniri jussit. Qui,
videlicet Boelius, quam disertus fuerit in litteris sas-
cu]aribas,quamque fucrit catholicus,ex cj us com pro-
batur codicibus. Testatur hoc arithmetica, necnun
dialectiea, ipsa etiam omnium animis gratissima

A musica ab eo translala,et Latinorum jamdudumeam
desiderantium auribus delectabiliter infusa. Porro
ejusdem de sanct^e Trinitatis consubstantialitate li-
ber liquido ostendit quam eximiussuo, si licuisset,
temporesanct® ecclesise colonus exstitisset.Theodo-
ricus autem tam imraanis sceleris statim pretium
luit. Namque, nonagesimo octavo post hoc facinus
die, subita morte defunctus indignam vitam digno
exitu finivit. Cujus animam quidem soIitarius,apud
Liparam manensinsulam, vidit,intersanctissimum
papam Joannem et Sjmmachum ex consule dedu-
ctam,inVuIcanidemergioIIam,eoIocovicinam.Qufie
ideosicdicitur^ quodinibi manere,lanquameeneum
vas, fervescat ab igne. Hoc modo periit Theodori-
cus, homo in suis iaitiis honeslis pollens moribus.

B Romanis etenim primitus quotannis ad subsidium
conferebat tritici centum viginti millia modiorum.
Qui veniens ad extrema, ut ex superioribus patct,
polluit omnia. Huic fuit in conjugio juncla soror
Clodovei Francorum regis,nomine Audefieda. Suas
quoque sorores aut filias Theodericus principibus
circumpositarum sociaveratnationum. Nec erat ulla
gens vicina Italio;, cujus rex cjus esset affinitatis
expers.Nunc coeptae ordi nem proscquamur Historiai.

CAPUT II.

Be bello intcr fratres oh divisionem regni orto.

Diviso quadrifarium, ut supra proelibatum cst,

regno, aliquantisper serva bellorum quievere in-

cendia. Dani vero, gens inquietissima, conscensis

quampluribus navibus,fines regni Theoderici regis

Q ingressi depopulanlur. Contra quos supradictus rex
filium suum Theodebertum cum exercitu illas ad
partes direxit. Qui, fugatis hostibus captivisque
ereptis, victor reversus est.

CAPUT III.
De Clotildis ad reges oratione.
Theodoricoilaque rcgc hostilem incursum pro-
pulsante, Clotildis regina reliquos filios, Clodomi-

m

AIMOINI HONACm PLOtUACENSIS

M

rumatqneChildebertum, necnon Clotarium, advo-A fugm prsesidio se commitunt. Sigismundas vero

cans, hac eos oratione alloquitur : « Omnipotens,
inquit, totius conditor ac rector orbis, Deus^ pa-
terui Yos ideoYoluitesseheeredes regniut maternse
vos constituerel Yiudices injurisB. Quapropter, dile-
ctissimi filii, feliciter nati,felicitur educati, si bene
quid devobispromerui, ulcisciminiquaBso,injustam
patris matrisque meee infandissimam necem. Gau-
deam, inquam, hos me enutrisse materni exsecu-
toresdoloris,quorum ingemisco perisse avos, magni
si adYiverent auctores honoris. Neque etenim parvi
pendendaestvobiscausamearum querelarum, qui-
buscontigit tanlorum carere patrociniispropinquo-
rum^quos vobis abstulitinimici atrox invidia, prius-
quam hujus vit® perciperetis obleetamina. Quid

cum tutelam sanctorum Agaunensium martyram ci-
tato expeteret cursu, a Clodomiro, Francoruro rege,
qui eum persequebatur, captus atque Aurelianis
perductus, carceri est mancipatus. Tunc beatus
Avitus, qui in territorio ejusdem urbisabbalisfun-
gebatur ofOcio, rogare Clodomirum coepit ne tam
excellentis nobilitatis insignisque bonitatis vinim
neci traderet. Quod ille audire detrectans, eum in
villa, cui Calumpnia nomen est, perduci,acibidem
cum filiis capite ccesum in puteum projici jussit. De
quo postmodum sublatusatqueadbasilicamsancto.
rum Agauuensium devectus marlyrum, cum digno
est honore sepultus.
Quem sanctorum collegio Christum Dominuman-

verospeisit reliquum animadvertite. Nunquidpar- B numerasse,ideononambiguumhabeturquodfebri-

citurosputatis nepotibus qui nou perpecerunt fra-
tribus?Etcerte illosparva pro parte regni e medio
sustulerunt bominum. Vobisautem mitiores fore
censetis, quibus ablatis magnorum inerit spes re-
gnorum? Namque si vos justam non exegeritis ul-
tiouem, ipsi vobis infaustam inferent necem. Quod
si miseratione non movemini mortuorum, anxios
saltem meorum contemplamini affectusviscerum,
qui fuerint, dum patrem gladio, matrem fluminis
submersione, sororem exsilii relegatione damnari
^ conspexi. » His flliipiis maternffi querelae commoti
afl^ectibus; exercitum Francorum pervalidum con-
gregantes, Burgundiam contra Sigismundum et

citantes quique, si pro remedio animse ipsiussalu-
tare fideliter ofTerre fecerunt sacriflcium, conlinuo
ab infirmilatis suee liberantur incommodo. Auctor
vero necis ejus non diu isetatus est in hoc facto.
Nam, sequenti anno, idem Clodomirus, commolo
exercitu, paitesBurgundise devastaturusaggreditur.
Cui occurrit frater regis defuncti, ac, fratemffi necis
avidus vindex, pugnam cum eo non dubitavit con-
ferre. Sed Burgundiones, more sibisoUto,animosi-
tatem Francorum non perferentes, hostibus terga
nudarunt. Rex vcro Clodomirus, juventa alacrior,
armismunitus,et ipso proesentiscerlaminis prospero

successu animatus, dum audacius quam debuil ho-

Godmarum, fllios Gundebaldi regis, pugnaturi in- p stes insequitur, pcrnicitate equi cui insederat ve

grediuntur.

CAPUT IV.

De Sigismundi in wdificanda sede sanctorum mar"
tyrum sancta magnificentia et victoria.

Tunctemporis Sigismundus basilicam sanctorum
Mauriciisociorumque ejusmagnis exstruebat impen-
sis, in loco nuncupato Agauno. Circa eumdem
quippe locum magnanimitatem suffiostendit devo-
tionis, dum esset vir optimee mentis et sanctarum
locupletator ecclesiarum. Nam et prsediorum illi
loco contulit copiam, et clericorum ordinera psal-
lentium constituens^sanct^ereligionis martyres pro-
piliossibi adscivit. Meminerat etenim, se, conjugis
persuasionibus deceptum^ unicum amisisse fllium.

ctus, agmen inimicum, sui nimium negligeos
antecessit. Quem illi a suis desertum, a so vero
circumventum conspicati, telis eminus urgerecoB-
perunt. Sola etenim species viri et nimis nol«
atquealacris fortitudinisgloria pertnrbabathostcra,
ne quis proprius feriturus auderet accedere. Qui,
ubi hosf ilibus se circumdatum cuneis vidit, nuUum-
que adesse suorum, in virtute sola remedium po-
nens salutis, convertit equum seseque collegit in
arma. iEstuare tamen magnanimus coepit juvenis,
atque, incertus animi, ingcntia pectore vcrsare
consilia. Obviamne eundum, anhoslibus cedendum
foret, aliquandiu deliberavit. Tandem aliquando
invenit ratione viain, vicitque meutem pudor; in-

Quem, dum illa odio pcrsequitur novercali, in tan- 1> terque conferlissimos adversi agnimis viros pro"

tum exosum fecerat patri,utfelle commotus juberet
eum puniri gladio.Nec multo post facti poenitentia
ductus, secum ipse reputansquid sceleris admiserit,
ad sepulcra sanctorum recurrens saspe humiquo
prostratus, eos erga se clementissime fore efUagi-
tans^rogabat ut, si quid minus perfectum divina>quB
majestati adversum in suis reperiretur actibus. id
eorum interventujustus Judex in hoc sa?cu1o potius
quam infuturo puniret examine. Quam petltionem
ad effectum juxta votum pervcuissc constat. Audiens
quippe exercitum advenire Francorum, instruitet
ipsecopiosam suorum manum, atque adversus eos
pugnalurus aciem dirigit.Congressione itaquc facta,
Francis acriler preeliantibus, victi Burgundiores

ruens, ferro iter apcrire conatus, quem pnraum
obviam habuit equo dejecit. Circumvcntus autera,
confossis lateribus vitae terminum sortitus est.
Impiger sane juvenis etmanu promptus, sed consi-
lio parum providus ; qui in secundis amorem
posuerat vitas. Fuit tamen maternte, pro posse, ul-
tor injuriae. Porro Franci,regisinteritucompcrto,
non, ut nationes cfleterfle, subsidium quapsierunt
fugse, sed, ira fervente, Bnrgundiones insecuUcffi-
dunt prosternuntque graviler. Dovastataquc omni
Provincia, nativum repetuntsolum. Hegnum regis
interfecli cum ejus uxor5,Gundeuca nominc,fraler
Clolarius acccpit. Mlios vero ejus, Thiodualtlum,
Gunlarium atque Clodoaldum, avia eoruni Clolil-

m

HISTORIA FRANGORDH. - II.

dismaierQO sascepit nutriendos affectu.

CAPUT V-
De Justiniano ei Belisano

His ipsisapud GonstaaiinopoKm diebus, Xustino
hamaais rebus exemplo,Jusiinianus ei successii in
regQO. Is autem Jusiinianus, dum essel iemporibus

memoraii Jusiini sacri scrinii pr8eposiius,et Beli-
sarius equiium prrofecius, mutee sibi adinvicem
dextras dederani amicitiflp. Hi jurisjurandi se obli-
ga?eraut fide, « ui, si quilibei eorum aliioris gra-
das potireiur bonore, socium sibi sequaret digni-
tate. » Quadam iiaque die,cum cosequis sibi iupa-
naringressi conspiciunt duas mulierculasexgente
Amazonura, sorte capiivitatis abducias, inibi esse
prosiitutas.Eas ilii rapiunt,aiquc ad proprias domos
deducunt. Uni earum nomen Auionia,alia vocaba-
tan Anionina. £i Anioniam quidem Xusiinianus,
Anloninam veroaccepit Belisarius.Eranique ambae
sorores. Una ergo dierum, Justiniano meridianis
horissub dio quiescente, cum capul in sinum suse
reclinasset amaiffi, adveniens aquila aiis expansis
ab ardoresolis eum conabatur defendere.lntellexit
malier auspicium quodJusliniano portendebai im-
perium; et expeneciumialivocecompellai virum :
<f Oro, inqiiit, amaniissime juvenis. ut, dum regni
poiitus fueris sceptris, non me indignam judices
graiissimse amplexibus conjugis. » illo4icenie im-
possibileboc esse utipse ad culmen proveberetur
imperiale, rogai muller ut,quod illa pro certo scie-
bat, ne se inexoraium ei praeberei. Quo iribuenie
asseQsum,factaque commutaiione annulorum utrin-
que est dicessum. Sane Bclisarius eique copulata
Antonina eadem inierunt connubii foedera,ut, quia
non dubitabat Bellsarius adepturumsepoiiorisbo-
norisgradum, si imperio poiireiur Justinianus,
sociam sui eam adscisceret siraius. Nec multum
tlaxerat temporis,cum imperaior Jusiinus expedi-
tionem paravit adversus regem Persidis. Sed in
ipso belli apparatu morbo praeventus,anno assum-
pti imperii octavo est defunctus.

Consensu senatus totiusque simul exerciius Au-
guslus efficitur Justinianus. Qui, nibii moraius,
coUecto exerciiu contra barbarosest profectus, et,
commissa pugna fugaiisquehosiibus, regem se*eo-
rumcepisse gavisus est. Quem in solio regnijuxia
se sedere fecit, et ut provincias, quasRomanis eri-
puerat,sibi restitueretimperavit.Gui211e:<(Non in-
qaam,dabo.»Adh8ecJustiuianusrespondii:u Daras.
Procujos noviiate sermonis civitas eo loci con-
stra cta est cui Daras nomen esi. Hex autem Persi-
dis, licet non voluntariu^, omnia ei resiiiuit quee
Romani fueranljuris; sicquein regnum suum est
rcdire permissusJustinianus quoquc Augusius cum
magno triumpho Gonsianiinopulim est regrcssus
Tunc Antouia,ejusquondam amaia,sui nequaquam
obtita, sumpiis quinque aurcis palatium est in-
gressa. £ quibus ducs dcdii janiloribus, ut sibi
p^lerct introitus ; tres vcro lcncntibus corlinam,
ut suam permittcrentur enarrare causam. £t siani

A ante principem, huncapud eumhabuit sermonem.
« Gum Scriptura dicat : ffonor regis judicium dili'
git{PsaL hcyui, 3). £i iiem : Hex, qui sedet in
solio judiciiy disstpat omne malum intuitu suo (Pros.
XX, 18), ego clementissime imperator, haec dicta
esse de te inielligons, fiduciam sumpsi te adeundi,
tibique propriee necessiiudinis causam exponendi.
Est denique in bac civiiaie juvenis qui, mecum
permuiatis annulis, fidem pepigit alierni amoris,
professus quod me sibi jungereisub nomine legiti-
mae conjugis. Ob idserenitatis tuse preesentiamadii,
tui super hac re exposcens senientiam judicii.» Gui
imperator : « Si, inquii, fides est pacta, non debet
fieri irriia. » Quo illa audito,annulum suo debrahens
digiio,osienditAugusto:«Videat,ait,dominusmeus,

Bcujusisie fuerit annuius. » Agnoscii princeps eum
quem dederatannulum, jubet eam introduci in cu-
biculum, ornamentisque regalibus indutam de
Cffiiero vocari et esse Augustam. Quod factum ve*
hementer abborruii populus cunciusque senatus,
adeo ut palam clamareni nefariam rem fecisse
Augusium, ut publicae abjeciionis scortum sibi
copularet in matrimouium. Hac Gffisar exagitatus
injuria plerosque senatorum pertrahi jubet ad
necem. Quffi res in tantum perterruit plebem, ut,
sibi quisque metuens, conaiibus ejus in posterum
minime obviare auderei.

GAPUT VI.
Le Belisarii successu,

^ Posiheec commiliionemsuum Belisariumin Afri-
c£e promovit partes, pairicium eum consiituens ;
quiquesupradiciam Anioninam, Augusiffi sororem,
duxit uxorem. Hunc dum Juslinianus summo com-
pieciereiur amore, magnis locupielare studebat
opibus divitiarum. Erat assiduus imperatoris consi-
lio, particeps quoque assumebaiur in convivio. Sed
quia sempcr invidetur felicioribus, paupertatisque
nuUus invenitur semulus ,immoderateque detrahen-
tium lacerantur morsibus afiluenies opibus» multi
Belisarii prosperis offendebantur successibus. Huic
calumniam acerbo componunt felie, et acerbiori
parant exitu. Denique regem adeunt improbissimi
homines, et invidiam exciiant, asserentes necem
regis ac usurpandi imperii poieniiam a Beiisario

D affectatam. Haud difficile princeps impulsus est ut
credibile duceret quod pro vero affirmabaiur. Ita-
que priusquam sibi probareiur ieniamentum ali-
quod ilagiiii parricida]is,vel mendacii suspicionem
exciuderet cxamen veritaiis, suggerentibus calum-
niatoribus^ jubei eum expugnare Vandalos. Hi sffi-
pissime maximas Romani exercitus vires clarissi-
maeque nobiliiaiis pessundederant duces. Accepia
hac jussione pfincipis, Belisarius domum repetit
moerens ac trisiis. Quem uxor sua gravi cernens
afTecium moerore,inquiritabeocausam ofTuscaniis
faciem ejus moesliiiae. Rogatsibi manifesiari sccre-
ium, si forte aliquid consilii valeai conferre subsi-
dium Gui iile pra;lii rem fore dixii, non lanificii ;
ideoque virosmagis quam feminas oportere consuli*

ee7

AIMOINI MONAGHI FLORIAGENSIS

668

Ad hsecilla : « Gonfldo, ait, in Ghristo mevirilem A
prolataram sententiam, si hujus arcani attingere
quivero scientiam. Veridicus namque est sermo
Apostoli diceutis : « Quod salvetur vir inOdelis
per mulierem fidelem (7 Cor, vu, 14). » Erat enim
ipsa catholica^ quamvis Belisarius haeresi involve-
retur nefanda.

Tunc saepefatus patricius, paululum quid iuter
semetipsum deliberans, consideransque quia et in
feminis invenitur sapientia, nec privatur infirmior
sexus rerum profundarum intelligentia, coujugi re-
fert ut Yandalos expugnaret sibi imperatum esse.
llla, muliebri abjecta imbecillitate, hac virum ex-
hortationeadfidem orsa est invitare: «Nullus,inquit,
protestante sacra Scriptura, speravit in Domino et
dereiictus est ab eo : Quapropter, mi vir, suadeo B
tibi, relictis hsereticorum blasphemiis, trinum et
unum Deum agnoscerequi regnatin coelis. Fac
ergo votum Deo Goeli, et eris victor melius quam
fuisti. »

Per ipsum namque Belisarium imperator Justinia-
nus multarumsibi subjugaverat feritatem gentium.
Spondente itaque illo fldem Ghristi,iterumdicitei :
« Nullatenus immutetur decor vultus tui, sollicita-
tus difficultate prselii, et pallor qui tuam obtinuit
faciem discedat a te. Nunquid non sunt nobis duo-
decim mil]iapuerorum,quospropriisalimus stipen-
diis, et decem et octomillia militum, quos cum pa-
triciatus dignitate acquisisti ? » Quo respondente :
€ Etiamsunt,»acyecitilla:c Assumpta igiturpartemi- ^
litumad duodecim scilicet millia, puerorumque ad
quatuor millia, terrestri itinere partes aggredere
Africae.Ego vero cum reliquo exercitu, videlicet sex
millibus militum et octo millibuspuerorum, navali
evectione flnes petam Lybiee.Hocque nobis adinvi-
cem erit signum : ut tui in castriscopiosum accen-
dant ignem, et nos in navibus lumen ostendamus
facibus. » Quii plura ? factis dicta compensantes,
Africam partito petunt agmine. Vandali, terrena
expeditione comperta,navalisignariagminis,ad pu-
gnamse pr8eparant,coi\jugibus acliberis adbelli spec
taculum in castris constitutis. Gonserto praslio cum
neuterexercitusaiteri Iqco cederet, nuntius ad Van-
dalos venit, asserens uxores eorum et natos gladio
trucidatos. Antoninaenim,cum suisdenavi in lit- D
tus egressa,castra hostium pervaserat,nullumque vi-
ventem reliquerat,nec pueros quidem ac puellas. At
Vandali pugnantes, conipe^ta suorum nece, rupta
acie,dum suis timentproprianeglectasalute,adcas-
tra revertifestinant.Quosconfuse ruentes quicastra
invaserantobviam facti excipiuntsternuntque ac to-
to palantes persequuntur campo. Rexautem Ghil-
deremu8,cum dbodecim tantum Vandalisfugaperi-
culo exemptus, castellum quoddam munitissimum
estingressns. In quo a Belisario obsessus,dum nullus
ei pateret exitus, rogabat memoratum patricium ut
liber vinculis anteconspectum duceretur imperato-
ris. Gui cumspopoRdissetBelisariusquod nonresli
aut funibus,non etiam ferreis conslringeretur nexi-

bus, aut ligaretur mastigia,ubi se dedidit, caleQa
vinciturargentea,Gonstantinopolimqueiutriumpho
perducitur.Sedin palatioconstitutuscum ab aulicis
multis afficereturinjuriis, postulavit principem ul,
concesso sibi quem primumhabueratequo,duode-
cim ex his qui eum colaphis sputisque incessebant
singulare cum eo inirent certamen. «Ibi, inquit,et
meie probrum ignavise, et iilorum spectares habes
fortitudinem audacioe. » Imperator,petita non ab-
nuens, cum eo pro spectaculo duodecim juvenibus
congredi imperat.Quos ille,simulatafuga,post ter-
gum jaciens spicula, omnes interfecit. Post hsc
exprsecepto principis Ghildemeruseunuchusfactus,
patricius Romanorum flnium qui Persidis proviacis
adjacent ordinatur.Gum Persismaximaac prospera
bella gessit,ibique vitam finivit.Sedad ordinemre-
vertamur Historiee.

GAPUT vn.

De Clotario et Childeberto.

Interfectoeo quo supradiximusmodoGIodomiro
natorum Glotildis primo^ reliqui ejusduofllii,idest
Glotarius atque Ghildebertus, iterum cum exercitu
Burgundiam petunt ; fugatoqueregeejus Godmaro
regnum Burgundise Francorum subj ugavere ditioni.
In hacpugnaTheodoricus, quemGlodoveusexcon-
cubina susceperat, fratribus auxilium prasbere de-
trectavit,eo quodfllia regis Sigis mundi esset napta
illi neptis videlicet regis Godmari.

GAPUT VHI.
De Amalrico Gotho,

Amalricus autem, flliusAlarici regis Gothorum,
cum partem regni paterni;quee aFrancisnonfuerat
pervasa, suscepissct regendam, legatos ad Ghilde-
bertum et Glotarium direxit,rogans ut,initof(Edere
sororem eorum mereretur conj ugem accipere Quara
illi non negantes (ut regibus tantse gentis dignum
erat) summo cum honore mi^erunt. At ille, uterat
gente ei animo ferus, habere eam coepit remissius,
nec diligereutreginam^sedcontnmeliis dehonestare
quasi pretioemptam anciliam.Nam dum essetipse
nefanda,qua et pater suus, Ariance hcereseos macu-
latus perfldia,despectui eam habens quod essel fide
catholica, eunti ad orthodoxorum ecclesiam multa
ingerebat probra. Stercora namque in eam vel in
ejus projiciens viam,fetoris commovebat violentiam
ut devotam a puree orationisstudioaverteretmen-
tem.Quibusprcestricta contumeliisfilia Glodovei ad
fratrescum lacrymis scribit,epistolam miltensper
quemdam sibi fldelem,et,causam suarumexpooens
injuriam, ad extremum intulit : « Miseremini, tn-
quit^ mei, fratres amantissimi^et mearuna necessi-
tudines indignamini causarum.»Urbs Arverna Chil-
debertum in flnitimissuis;defratri8 Theodorici re-
gimine ab eo vi praerepta, tenebat, cum memorata
sororisscriptaad eum pervenerunt.Indc vir,milili«
peritus,non exspectato fr.atrisGlotarii solatio, com-
positis ordinibuscastramovit,atque improvisus ar-
matas acies Hispaniis infudit. Nec defuit congres-
sioni Amalricus, terrestri navalique pugna certare

r

m

HISTORIA FRANGORUM. — LIB. II.

670

paratus. Ubi utrique exercitui placuit in campo A
prslio decernere, Childebertus validior equitatu
ayertit hostem.Nec diutius potuerunt resistereGo-
Ihi, cum virorum contis et fremitu equorum con-
tnrbarentur. Ck)nversi igitur in diversa alii sunt,
pleiiqueadclassem refugiebant.Ex ea quoque parte
occurrere Franci,ac universos,prflBOCCupato itinere,
r«pellunt a mari. Ipse Amalricus, fugere conatus,
ecclesiam catholicorum cursu petebat. Tuncunuse
tarma Francorum,citato equo eum insecutus,hasta
cominus percussum tcrrse dejecitexanimatum.

Gujus comperto interitu, Childebertus post ter-
gum iter dirigensGothorum,Toletum urbem, ipso
terrore belii civibus consternatis, sine mora oppu-
gnaTit et eepit; multisque ablatis thesauris et sorore

. CAPUTIX.

De Clotarti in Thoringos expeditione.

Inde, fratre Clotario in societatem adscito, ipse
cum filio Theodeberto Thoringam petit. Preeerat*
Thoringisrex Hermenfredus, duobus suis trucidatis
fratribus. Cui accesserat ex oonjugio vana qufedam
mentiselatio, quod ei fllia Theodorici regis Italici,
ex sorore suscepta Clodovei, jure copularetur nu-
ptiali. Hsec muliebri fastu elata quodregali manaret
prosapia, fratrem mariti, Bertharium nomine, in-
genti oderat crudelitate. Denique suadet viro ut
^ratrem sibi aemnlum vita privet et regno.

Id ille, nil moratus effecit, missisqne lictoribus
eum perimi jussit. Pari modo alium, vocabulo Bal-
dricum,suspicione fraternse insimulatum vindictfle,

assumpta,repedarefestinabatadpropria.Sed ante- ^infanda damnavit morte.Hac arte Amalberga (id

quam cupitas pervenirent ad sedes, soror regis,

oescio quo depressa incommodo, vila decessit. Cu-

jus corpus in ioculo positum Parisius est delatum,

acin basilica sancti Petri juxta patrem humatum.

Saoe in thesauris quos Childebertus avexit ab Hi-

spaniis, reperta sunt ecclesiaslici utensilia ministe-

rii, ex vasis quos dicunt fuisse Salomonis, novem

pretiosissimi calices, quindecim patenae, viginti

caps» Evangeliorum. Quffi omnia cum solido fabri-

calaforentauro,gemmisqueornataopereinclusorio

rex tamen integer ab eorum cupiditate cuncta (ut

erat Iargi<^imus) diversis tribuit ecclesiis. Sed dum

iocursare studet aliena, perdidit quee putabat sua.

quippe nomen mulieri) vacuam fecit sibi aulam
regni, dum simulat saluti se velle consulere mariti.
Miser iile, qui putaverit quod illa in ejus fratribus
parricidales odibset cogitationes, nec animadverte-
ret consortes regni ac periculorum sublatos esse
suorum. Adeo apud improbos est affectus vilis, ut
cita pravis suggestionibus extorqueatur. Profe-
ctus itaque Theodoricus in Thorigam, obviam ha-
buit Hermenfredum cum innumera multitudine
hostium. Foderant autem Thoringi fossam, quam
texerant operimento cespitum, ut advenientium
inibi debilitarentur equi Francorum. Quo cognito,
Franci acriterindignatibostesultima labefactarunt

NamTheodoricusfrater ipsius, dolens Arvemorum Qcsede, actosque in fugam usque Onestrudem flu-

urbem ab eo sibi fuisse sublatam, eam ipse iterato
inradit, csesisquc vel fugatis quos Childebertus ad
tuendam reliquerat urbem, Mundericum, qui se
propiuquum rcgisjaclitabat,regnumquesibi deberi,
perimi jussit, et quee ejus erant sub fiscum redigi.
Bic etenim Mundericuspersuasis Arverniciscivibus,
collecta etiam rusticorum non parva manu,castrum
Yicturiacum contra Theodoricum pervasit. Ubi
dum rexeum obsidionecinxisset, et superare nequi-
rct, cuidam suorum, Aregisiio nomine, imperat,ut,
dato sacramento securitatis, Muudericum a castello
exire suadeat, qualenus a circumsedentibus perimi
posset. lllepra^cepto obtemperat, ac circumventum
hominem castro educit,datoque in hunc modum suis
signo : € Quid, ait, o populi, hunc virum aspicitis,

vium persequuntur. Ibi etiam adversariis resistere
ausis transituque prohibere Francos,gravius certa-
men. Sed ubi se Franci ipso usu veteri assuetaque
vincendi conflrmarunt consuetudine, ordine suo
rixi incursantes csedere, scutis repellere, nisu om-
ni ac virtute inconditam multitudinem in fluvium
urgere coeperunt. Nec difflcile fuit plurimo in am-
nem mergi, cum haud procul a littore res gerere-
tur. Tanta autem strages tunc de Thonngis facta
fuifise fertur, ut, ceesorum congerie oppleto fluvio,
Franci super inlerfectos in ulteriorem transirent
ripam. Hermenfredus ipse, cum paucis elapsus, in
munimentum sccontulit urbis. Quem posteaTheo-
doricus, flde data, Tulbiaco [hodie Zulich] ad se
venire mandavit, eumque, dum deambulatum per

acsinunquamampliu^eumvidissetis?» Hisiili au- . murum urbis irent et sibi alterutrum sermocina-

ditbimpetuinMundericum proruunt.Quod ille cer-
nens, Aregisilum sic alloquitur : « Quia, inquit, o
Aregisile, perjuriis me decepisti tuis, ex hoc tem-
porete viventem nullus cernet oculis carnis.» Ethsec
dicens, uti pone eum stabat, lancea inter scapulas
adacta eum terrae deflxit, evaginatoque gladio, hor-
tatus socios, super hostes irruit, ac, quousque spi-
ritos yIUb in eo fuit, csedere non cessavit. Arcadius
quoque, qoi urbem Arverniam Cbildebcrto tradide-
rat, Bituricasaufugit. Ea urbstunc Childebcrto pa-
tebat. Mater vcro ejus atquc amita coniprehnnssp,
apud Cadurcum urbem exsiliatoi sunt.

rentur, preecipitem deorsum egit. Qui ruens com-
minuto cerebro examinatus est. Ex eo qnoque ge-
nitis minime pepercit ; sed, eos strangulari praeci-
piens, universas Thoringorum civitates Francis
subjugavit, pristinaque eos jussit incolere domi-
cilia.

CAPUT X.
De origine Francorum citatus divits Hieronymus,
Denique Francos Thoringorum flnespriusposse-
disse superior dcclaravit sermo.Sed et beatus Hie-
ronymus, in opusculo quod de Vita Sancti scripsit
Hilarionis, asserit hanc gentcm, non tam amplam
quam robustam, inter flnes Saxonum quoudam ha-

«71

AIMOINI MONAGHIFLORIAGENSIS

m

bitasse et Alamannorum, memorans illius nationis A ingredienti domum pedes apparuere detecli arma-

illustrem juvenem ab eodem viro Dei deemone ejecto
fuisse curatum.Nec nobis oneri erit ipsius diserlis-
sirai verba ponere viri, cum et uQstram [si inse-
rantur)honestent materiam, et gentisfortitudinem
innotescant pariter et decorem ; simul e*iam ut
virtus Dei in gentili quoque operata homine evi-
denter appareat. Ait ergo divinee legis interpres :
« Gandidatus Constantii imperatoris rutilus coma,
et candore corporis indicans provinciam (inter Sa-
xones quippe ac Alamannosgens ejus non tam lata
quam valida^apud historicosGermania,nunc Fran-
cia dicitur antiqua) ab infantia possessus a da3-
mone, qui noctibus eum ululare, ingemiscere, fre-
ra<)re dentibus compellebat. Hic secreto ab impe-

torum. Quod ubi animadvertit, suos capere arma
jubet, sequc prsecedere. lutellexitprotiDus Tlieodo-
ricus fratrem dolum praesensisse ; ct, ae amplius
manifestum fieret factum, loco rauneris discum ei
dat argenteum, gratias agens proptcr coUatum
auxilium. Nescientibus ergo suis quid actum foret.
Clotarius metatum repetiit suum. Post haec Theo-
doricus cum suis questus sine causa se suum per-
didisse catinum, advocans Theodebertum filium,
« Vade, ait, ad patruum tuum, etpete ab eo vasa
me ei dono datum. » Abiit illa, ac sine mora quod
peliit impetravit. Clotarius inde regrediens, Rade-
gundim filiam Bertharii regis secum abduxit, qus
postmodum apud Pictavam urbem multis effulsit

ratore eveclionem petiit, causam eisimpliciter : in- B virtutibus.

dicans, et, acceptisadconsularemquoque Palestinse
litteris, cum ingenti honore ac comitatu Gazam
deductus est. Qui cum a decurionibus loci illius
quffisisset ubi habitaret Hilarion monachus, territi
Gazenses, putanteseum ab imperatore missum, ad
monasterium perrexerunt, ut et honorem commen-
dato exhiberent, et, si quidex preeteritisinjuriisin
Hilarionem esset offensa?, novo officio deleretur.
Deambulabat autem tunc senex in arenis moUibus
et secum de psalmis nescio quid submurmurabat.
Vidensque tantam turbamvenientem, subsistit, et,
resalutatis omnibus manuque eis benedicens, post
horam caeteros abire preecepit ; illum vero cum
servis suiset apparitoribus manere. Ex oculis enim

Cum igitur,ut prsefati sumus,Theodoricum atque
Childebertum, quos junxerat natura, divideret
discordia, tandem domestico foedere civilium sunt
scquestratd bellorum certamiaa. Sed quorumdara
nefandorum molitionibus hominum, qui assiduis
gaudent mutationibus rerum, iterum pacts pacis
violata sunt jura. Quapropter multi nobilium Glii,
obsides utraque ex parte qui fuerant dati, servituti
subjiciuntur.Inter caeteros vere nepos beatiGrego-
rii Lingonicae urbis episcopi, dum cujusdam bar-
barii servilio premeretur, a memorati pontificis
servo,Leone vocabulo, qui preeparandis cpulismi-
nisterium exhibebat, subducitur, pristinsequc libc^
tati hoc ordine restituitur. Audito quippe praefalus

ejusacvultu, cur venisset, agnoverat. Statim ergo Qsacerdos eum Treviris detineri, mittit puerosqui,

ad interrogationem suspensus homo, vix terram
pedibus tangens et immane rugiens. Syro quoin-
terrogatus fuerat, sermone respondit. Videres de
ore barbaro, et qui Francam tantum ac Latinam
noverat iinguam, Syra ad purum verba resonare,
ut non stridor aspirationis. nonidioma aliquodPa-
leeslini deesset eloquii. Coufessus est itaque quo in
eum modo deemon intrasset; et,utinterpretesejus
intelligerent qui Grsecam tantum ac Latinam nove-
rant linguam, Graece quoque eum interrogavit. Quo
similia verba eodem respondeute, adrairati sunt.
Multasdeniqueincantationuraeioccasionesetneces-
silateraraagicarum oblendenti artium : « Non curo.

oblato domino ejuspretio.ilium exinde abducereat.
Quibus barbarus respondit : « Hic, inquiens, tam
praeclari generis puer non dimittelur, uisi mibi
decem librae auri dentur. » Illis ha^c episcopo nun-
tiantibus, Leo se obtulit dicens : « Permitte me, et
ego per Dei auxiiium puerum liberabo. » Quo per-
mittente^^^qusesitum ille quemdam hominem rogal
utse domino pueri,quasi proprium famulum,ven-
dat, et pretium loco beneficii in suos usus habcat.
Obaudit ille dicto, el eum duodecim aureis memo-
rato vendidit viro. Qaerit deinde detenter a Leone
quid operis scit agere. Cui Leo : « In praeparandis,
inquit, epulis nullus me pra^teriit disciplina artis »

ait, quomodo intraveris^ sed ut exeas in nomine jy Iraperat ergo dorainus ut adveniente die Solis (sic

DomininostriXesu Christi impero.»Curaquecuratus
esset, simplicitate rustica decem auri libras oife-
reus, hordeaceum ab eo accepit panem, audiens
quod qui tali cibo alerentur aurum pro luto duce-
rent. » Heec dixit Hieronyraus, vir in sancta Eccle-
sia orani laudum preeconio dignus. Nos autem ad
rem coeptam vertamus articulum.

CAPUT XI.
De reliquis Clotarii et Thcodorici gestis.
Denique dum apud Thoringam moree fierent,
Theodoricus fratri Clutario occultas parat insidias,
expansoque in partedomusveIo,arraatospost illud
stare jubet qui Ciotarium ad suum venicntem col-
loquium eximprovisointerimerent. Clotario itaquc

enim barbari diem vocant Dominicam) tale parct
convivium, quod venturi ad eum amici habeant
admiratum. Quodille, congregata multitudinegai'
lorum gallinaceorum, ita praeparavit ut dicerent
convivee se nec in mcnsa regis tale quid guslasse.
Gavisus dominus Leoncm promptuario preeGcit, ac
sumraara sui gratiara impertit.

Post anni circulum cum Attalo (id quippenomon
nepotis episcopi erat) in prato, eo quod ilie custos
equorum esset, descendit. Et versis sibi invicem
dorsis, ne agnoscerentur, loqueotes, Attalum stic
compellare coepit : « Tempus est, inquam, o puer,
ut dc patria cogitemus.Hac igiiur nocte dum equos
e pastu reduxeris, cave ne somno gravcris, scd,ut

M

BlStOWA FRANCOlrtJM. — Lft. II.

67l

aroe vocatas fueris,iler si sapis nostrum parabis. » A et ait : « Nunc mihi bonum esl mori cuoifiliis

Eaforte nocte Leo, generum domini ad domum

redeuntem prosecutus, vina porrexil. Cui illejoco

ait: « Dic, o puer, si valeas, qua nocte ad patriam

referti destiuas ? » Ad quem Leo item jocando, veri-

tatem tamen efTalus: « Hac, inquit nocte, si Deus

periDiserit.» — « Utinam,aitalter,mecustodiantmei

farouli, ne quid de domo mea auferas. » Necdum

itaque prima noctis quiete transacta, Leo ad At-

talum properans queerit an haberet spatham. Quo

uegaote iile a capite domini sui scutum simul

cum framea aufert, sciscitantique domino re-

spoodit se esse, velleque Attalum, qui tanquam

ebrius quiescebat, suscitare, ut ad pastum equos

deducat. 111 o vero non abnuente, profectus est ad

meis. Mortua est pietas. Nunc profecto iliud est
tempus quo, si omnessua dent consilia, huic maio
remedium inveniantnullum.Novum hoc llagitii ge-
nusest^quo patrui innocentiumappetuntvitam ne-
potum. Doleo,fateor,parricidasgeneras8e mefilios,
qui non possentparcere parentibus.Sedde illis taceo
({uos justa ailegatio materno: calamilatis exososfe-
cerat. Verum in istisnulleereperiunturcausfleoifen-
sionis, nisiquodin regno natis regisque fi]iis,debita
invideturportio paternsehereditatis. Pereuntitaque
ad dolorem mihi, ad fructum illis. At queerat quis
ut quid eosoccidere velint. Cognoscat quia ad prae-
sens ipsis mors eorum proQciet. Miseram me, quie
ad hos fructus fecunditatis sum reservata, ut infe-

Attalum; ascensisque equis raptisque quibusdam Blicia eis porrigerem ubera quimihichara nepotum

vestibus sive ornamentis, triduo jejuni iter pera-
guut. Venientes vero super Mosam, dum a quibus-
dam detinerentur, relictis equis super parmas flu-
rium Irausmearunt ; inventaqnearborepruni,ejus
ablalo fructu, inter iter agendum eo se satiant.
Porro viam ingressi Campanie, uocte quadam au-
diuDlsonitum postterga currentiumequorum.Tunc
Leo ad puerum : « Prosternamur, iuquit, tcrrae, ne
Tideamur. » Tunc post truncum rubi se collocani,
extractis taixien gladiis, ut, si necesse foret, his se
defensarent. Equites vero eo loci constiterunt, spe-
ctaotes donec equi urinaselevarent. Dixitque alter
ad alterum : « Vs mihi, quiafugiunt hi detestabiles 1
Verum si invenirentur, unum cxeispatibuIo,alium

auferrent pignora I Ego, infantuli, vestrcecausa sum
perditionis, quee inconsideratis persuasionibus pa-
trem vestrum objeci periculis mortis. Satis infelia
mater fueram, avia volui esse sollicitior. Videns
mihi ffitatem precedere, tentavi consulere post me
nepotibus ; atque utinam consuluissem 1 Sed nuuc
eos mihi quidem eripit intoierabiiis serumna, quos
magis magisque coaimendaveratnaturaet miseri-
cordia.Summe Deus,ne intergregesnoxiorum de-
putes animas innocentium, nec easssevainferorum
crucientsupplicia; sed mundo supernum iter car-
peutibus e vestigio tranquilla ffiternse vitse succedant
habitacula. » His dictis,indignatione simul etcom-
passione vox est intercepta loquentis. Verum ubi

gladioruin ictibus perderem. » Erat autem quihaec ^ spiritum resumpsit : « Et quid, ait, aliud restat ?

loquebatur dominus illorum. Qui motis equis cum
socio recessit a ioco. Illi vero eadem nocte Remis
▼eaientes, a presbjtero Paulello per biduum re-
creati, ad beatumCregoriumsuntregressi. Attalus
cum gaudio susceptus, Leo cum uxore ac Rliis liber-
iate praemioque terrse donatus est.

CAPUT XII.
De dolo in filios Clodomiri,
loterea Clotildis regina Parisius residens, fiHos
C]odomiri,nepotes suos% solerti uutrichat diligcntia.
Childebertus autem zelo ductus, quod videbat regi-
oam maternumsupereosdeclinasse animum, autu-
mans deperiresibi quidquid materui afTectus in illis

D

Conditio mihi offertur utrum malim eos tonderi,an
gladio percuti. Sed utcunque se res habeat nulla-
tenus clericos fleri patiar. »

Hoec dixit,putans quod pietate flexi natur^B a tanto
desistcrent scelere.Quamvis enim ei nota esset Clo-
tarii feritas, nunquara tamen credere potuit quod
usque ad parricidium persevcraret.At ille longeab
ejus sententia aberrans, arreptum seniorem natu
pucrum adterram eIisit,cultelloque latusperfodiens
vita privavit. Quod cernens junior,adChildebertum
se contulit; et suffusus lacrjmis specie miserabili,
patrui inhoerens vestigiis, orare veniam, ac ut ani-
mum sibi regis Clotariiconciliatumredderetobse-

traasfundcbalur, Clolarium excitat ute mediuho- crare.Motusiilemiseratione fratrem deprecabatur

miDum tollendi adolesceutes occasionem quserat.
Dolasaque adinvicem captantesconsilia, ad matrem
diriguut qui inemoratos juvenes ab ea susceptos ad
seperduceret, asserentesvellesedebilam ipsisregni
reddereportionem.DoIumreginanonpraeviditman-
datoque Oliorum paruiteo studiosiusquo adolescen-
talis bene esse gratulabatur consultum. Suscepit
legatus juvenes, uteos deduceret adreges Eo disce-
dente^e vestigio venit alter,forcipesetgIadiumde-
fercns. Quibusregina visis inquirit quid sibi ista
velint. Cui veredarius: « Sic, inquit, mandant filii
tui, velis ne nepotes tuostonderi, angladio pcrcuti?
Delibera. Unumenimeorumnecesseestfleri. »Quo
ilia audito, alta trahens a pectore suspiria, ingemuit,

ut natursecontemplationemolliretiram, nepotique
parceret, supra iram constituens jus naturffi. Pro-
mittebat etiam sepruhigus rei vicissitudinebenefl-
cium quod ipse vellet recompensare. Cui frater :
« Dum tu, inquit, hujustacti minister existis, ut
quid misereri velle te simulas? Quin potius puerum
a te expelle,aut pro eo morere. » veritus Childe-
bertus verba fratris, nec ejus valens, imo nolens,
contraire voIuntati,pucrum a se repulit.Quem CIo-
tarius eo quo fratrem ejus^ interemit modo. Reli-
quus qui supererate fratribus, vitae potiusacsaluti
quam regno intentus^ prompta fidissimorum sibifa-
mulorum ope usus, fuga se exemit periculo. £i
nomen Clodoaldo. Qui postea ciericus factus, pre-

^75

Aimm MONACHI FLOHIACENSIS

^76

sbyterqiie ordinatus, digne est conversatus. Et vit®

finem sortitus, Noviento villa territorii ParisiacaB

urbis sepultus, multis miraculorum signis ccelo se

vivere declarat. Clotarius autem,nutritiis puerorum

pariter neci traditis, ascenso equo, ab eo recessit

loco una cum suis. Tunc Clotildis regina ablata
nepotum corpuscula condiens aromatibus,in sancti

Petri basilica fecit bumare.

CAPUT Xlll.
De Longobardomm origine et gesti^.
Tbeodoricus autemTbeodeberto filio suo despon-
dit uzorem, vocabulo Wisegardam,filiamWacbonis
regis Longobardorum. Hic locus nos admonet, in-
iermissa paululum coeptse rei serie, exordium nos
bujuspandere gentis, etpreBteritaretro tempora re-
tractando repetere;maximecum prseclaraquaedam
Francorum gesta in Historia contineantur Longo-
bardorum. Winili igitur, qui et Longobardi, abin-
sula Germanisp, qusB Scandinavia dicitur, egressi,
Ibor ac Aione ducibus, regionemquse Scoringuadi-
ciiur^ quasi babitaturisunt ingressi.Dequapropter
victus penuriam exire compulsi, transieruntinMau-
ringua. Unde progressi babitaverunt in GoIIanda.
Mortuisqueducibus,regemsibi Agelmundum filium
Aionis ducis statuerunt, qui per triginta et trium
curricula annorum illis prsefuit. Cui successit La-
missio. Lamissioni quoque Letbu. Post Letbu re-
gnavit Hildeboc. Quo defuncto, quintus Gudeboc
regnum suscepit. Deindepostpugnam, quaminter
Odoacrem etFeletheumfuisse superiori commemo-
ravimus libello, profecti Longobardi de Gollanda
pervefterunt in Rugiland, quae Latine Rugorum pa-
iria dicitur. Nam land lingua Germanorum, patria
dicitur verboLatinorum. Exemptoautem bumanis
rebus Gudehoc, successit ei filius ClafTo. Decedente
quoque ClafTone. Tato regnum tenuit. Quo tempore
Longobardi, relicta Rugorum patria, venerunt in
campis patentibus, qui sermone barbarico felth
appellantur, manseruntque ibi. Quo dum denioran-
iur,Radulfus, rexHerulorum,fcBdusquod cum Tato-
nepepigeratirrumpens,eoquodcompereratfratrem
suum germanuma filia Tatonisnefandissimeinter-
emptum, bellum ei intulit. Sed ipse cum suis a
Longobardis superatus, vita pariter ei regno est
privatus. Tania autem consternatio ac (ui verius

dicam)mentiumalienatio ejus invasitexercitum, ut
virides segetes, lini campos, flumina crederent.

Dumque bracbia quasi nataturi extenderent, a su-
pervenientibus sine difficultate csedebantur bosti-
bus.lrruitautemsuper Tationem Wacho filiusfra-
irissui:interfectoqueeo,ipsejamoctavussuperLon-
gobardos regnum tenuit.Hujus flliam, utpreedictum
est, Theodoricus fllio suo Tbeodeberto despondit.
Quam ille postmortem patrisreliuquens, Deutbe-
riam Romani generis feminam bacde causa duxit
uxorem:DumGothi,postmortemClodovci,muItade
hisquoeipseeis abstulerat pervasissent, Theudori-
cus Theodebertum fllium suum ad ea recuperanda
direxit.QuiadurbemBiturisla/.,BiierrisJaccendens,

A legaios ad castrum Caprariam, ut sibi ciyes ape-
riant, dirigit. Deutheria vero muIierDobilis etsa-
piens, ci^us vir ad prsedictam urbempropterhosU-
lem transierat incur&um, Theodeberto roandavit
quod veniens cum pace susciperetur. Quo adven-
tante,illa ei obviam est progressa. Cujus specie rex
capius, suo eam copjunxit straiu.

CAPUT XIV.
De Theodorico et Theodeberto.
In diebus illisTheodoricus, Sigivaldum parenlem
suum occidens gladio, clam mandavitTheodeberto
ui fllium ejus, qui una cum eo ierai, interimerct.
Sed ille, eo quod illum de sacro fonte levasset,
ostensis paternis litteris fugam suasit, donec post
mortem pairis ipso regnantead eum reverteretur.

B Qui fugiens apud Latium laiuit. Posi hsec nuntiatur
Theodeberto patrem graviter cegrotare. Qui posl-
positis cfleteris rebus co tendit, Deutheria Arverno
relicta. Theodoricusenim, cum jam vigiuti qaatuor
annisregnumienuisset, vita decedens, Theodcberlo
fllio sedemsui reliquii regni. Qui, mansuetus cun-
ctis atque modestus, jusiitise quoque fuit cuilor
egregius. Consurgentes vero Cbildebertus atque
Clolarius eum regno pellere conati sunt. Quos dc-
mulcens ille regnum sagaciter recepit; missoque
nuntio, Deutheriam ab Arverno evocans, sibi eam
in mairimonium copulavit. Cernens Childebertus
quod eum vi sibi subdere nequiret, amicitia sibi
necti commodiusduxit, accersitumqueiriplicibusex

Q omni supellectili sua ornamentis donavit. Givaldus

autem, Sigivaldi filius audiens Theodebertum loco

patrisregnare, adeum rediit. Quem rex Jeosculaiis

cuncias ei paternas restituit hoereditates, dala ei

ieriiaex omnibus quae a pairuo acceperat muneribus

parte. Verum Deuiberia cernens flliam suam, quam

ex priori susceperai viro, valde adultam, verita ne

aregeconcupisceretur, vehiculo impositam indomi-

tisque bobus iractam apud Virdunum de poote in

Mosam preecipitari jussit. Erat porro Theodebertus

rex egregie moratus. Agnoscens vero quod Deutheria

suam, uipraedictum est, interemissei flliam, repu-

diata ipsa, Visegardam iterum sibi sociavit.

CAPUT XV.

De Belisarii reliquis successibtis.
D Porro Belisariusposiinclytumquem de Vandaiis

ut supra diximus, apud Constaniinopolim egit

iriumphum, intimus amicorum Justiniani principis

habebatur.Et,astipulantepriorissocietatisprsroga-

tiva, cum inter primos secretoruni arbitros ipscpri-
m us accersiretur, multorum contra se Lnvidorum ex-
citavit corda. Qui dolentes ubcriore illum poUere po-
ientia^sibique deputantesofncere in quo ille proGcc-
ret, quasi salutis Caesaris solliciti, crebro ei denuutia-
bani « ab insidiis Belisarii fore cavendum. Quem nisi
ipsi simulaiione fldelioris consilii revocavisseot,
jamduium Belisariigladio interfectum Jusiinianum,
regnumque indigno bseredi vacuefactum. » His
atque hujusmodi regiorum satelliium, seu etiam
primorum palaiii sermonibus Augusiusper in vidiam

«77

HI^ORIA PRANCORn.— U». A.

t*»

paolatimaccendebalur. El suspeciam habensBeli-

sariipolenlianiypatriciatusei interdixit curam. Qui

publicis expediius actionibus, securam deliberans

iD reiiquum agere Tiiam, privatas incolebai sedes.

Sed, quia difficile esi in prosperis invidia carere,

iteram zelus, iterum orta insimulatio, quia ultra

quam privatis mos esi sese agebat. Duodecimnam-

qaemillibus puerorum vaIIatus,quocunque eundum

faret, progrediebaiur. Fuere nonnulli, qui vitam

qaoqueipsam erepium ei ire vellent. Verum cum

imperatoris meniem ad suam nequireni infleciere

senteDtiam,ipsum dignitaie regiaprivare molitisuni

Opportunamque nacii occasionem,procedentemad

circispectaculumprincipem, privata deteniumcu-

stodia, corona spoliani simulque vesie purpurea.

Dedactumqueadmedium ibeatri qneradamFioria-

nam in solio sedere faciuni regio.Jusiinianus au-

tem, iali debonestamento afTecius, ad Belisarium

misitqui dieereni : «Hsec mandaiJustinianusGaesar

qaoDdameiAugustus.Immemor,inquii,ir\juriarum

miBeIisari,faciusmodernaium(5ic),admemoriam,

quffiso,reducprisiinabeneficia,et,si quid pra^vales^

adjava me.»Ad heec Belisarius ita respondii : « Si,

ail,aviia mihi suppediiarei poieniia,ferrem poscenii

saffragia. Nanc auiem incassum fundii preces, cum

mci prsesentia consulares viduaverii fasces.Verum-

tamen Chrisii Domini mei parens preecepio, non

referens malapromalo, auxilium illilaiurusaccin-

gar ui potero. » Eisimul,his diciis,ad conspecium

properai novi principis, cunciis ui se sequerenlur

sais prsecipiens pueris.Et pro foribus iheatri stans

coDspexii eininus iurbam se odienlium caihedree

imperaloris Floriani circumsisiere.

Conversus igiiur ad eos qui secum erani ; « En,
inqnit,fidissimi milites,adesi omnibus voiisezspe-
ctala dies, ad capessendam ultionem ex inimicis.
Vallatus esi tyrannuscaiervamalignaniium^qui se
ei sociaverunt, freii improbiiate morum.Nec dubi-
taudum pari eos deberepcrireiuieritu,quos8equa-
ies reddidit maliiise causa.Armaie iiaque dexteras
vindices, et quod me videriiis facere, vos quoque
facite. n Posthsec inirogressus, dum veluii adoratu-
rus genu flecierei, evaginaio ense falsi principis
caput amputavit.Quod cernenies qui cum eo vene-
raot districtis gladiis circumsianies foriiier ferire
Cffiperunt. Turbaii hi qui prius de permutalione
dominalionis sibi applaudebant, f ugee poiius quam
defensionis auxilium qusesiveruut. Gaput Floriani,
eum corona regni,Belisarius sustulit,veniensque ad
iastinianumialiierei locuius est. iEmuli, iuquii,
mestuseque saluiis seminarium discordifie inier nos
ideo quam maxime ssevisse visisuni, ut ei mcexsor
tem honoris redderenl,ci ie,mei prffisentia destitu-
tam,coniumeIiis,uti nuncpalam cernilur,afficeret.
Atiamen ego,his qu^Badversariissuggerentibuscon
tra me egisse cognosceris posihabitis, gratiam
imperii lucisque regendo» quam illi erepium ire
To!ueraiit,r«colensque priora erga me beneficia iua
boc te Qunc dignor muoere. » His diciiSi diadema

A regni ejus imposuii capiii. Jusiinianas hoc modo
imperio restiiuius, seepefaium Belisarium iierato
patricium ordinans, aaversum Gothos, qui Italiam

inhabitanics Romanos graviier armis premebani,
dirigii.

CAPUT XVI.

De divo Benedkto,

His diebus beatissimus Benedictus Paiereiprius
in loco qui Sublacus diciiur ( qui ab urbe Roma
quadraginia millibus abesi ) ei postea in casiro
Cassino, quod Haruin appellaiur, ei magnce viie
meritis ei apostolicis effulsii viriuiibus. Quo eiiam
tempore sanctissimus Agapiius, Romanse sedis
pontifex, adregiam urbem profectus, Jusiinianum
principem, inEuiychis seciam delapsum^ad veram
ei caiholicam reduxii fldem; damnatoque Anihimo

'^patriarcha Constaniinoporttano, non multo post
idem papa apud eamdem urbem diem obiii. Cui sus-
cessii inponiiflcatuSjlverius. Hiclevaiusesiaiyran-
noTheodoro,qui apudGoihosregnum arripuerai,si-
ne deliberaiione decreli imperialis.Qui corrupius
pecuniaialem iimorem induxiiclero,uiquiconsen-
iirei gladio puniretur.Posi menses duos nuiu divino
exsiinguiturTheodorus,eieIevaiurWiihigisrex.Tunc
veniens Belisarius paricius in pariesSiciliee,audivii
quod Goihi fecissenisibiregem,et indeper Campa-
niam properavii Neapolim, quam obsidere coepii,
quia cives Neapoliiani nolueruni aperire ei. Qui
pugnando civiiaiem introivii,eiGoihos,quoscunque

n obvios habuii, neci iradidit,facioquemaximo bello
conira Withigem, ingressus esi urbem Romam, ei
civitaiem munivii.Tuuc recolligens Wiihigis multi-
iudinem Goihorum uuo anno itaobsedii urbem Ro-
mam^utnulli esseifaculiasegrediendi vel ingredien-
di.Veruminiracivitaiemfameopprimentepopulum
adeo ui aqua venundareiur preiio, pugnffi iamen
maximee fiebani a Bolisario defendenie Romanos
vel civitaiem adversus Goihos ; quos eiiam Raven-
nam fuga petere posimodum compulit.

CAPUT xvn.

De Vigilii diaconi conatibus.

Tunc Vigilius diaconus, qui apud Constaniino-
polim erai apocrisiarius, animadveriit displicere
j) AugusioetAugusise damnationem Anihimi pairiar-
cheeConsiantinopoliiani,et, volens sibi apud domi-
nos rerum parare gratiam, persuarit Augustee ui
miiterei ad Silverium pontiflcem liiierashoc modn
scripias. uAui ad nos, inquii^ne pigriieris venire,
aui cerie scriptis iuis revoca Anihimum in locum
suum.»QuibusbeaiusSilverius perlectis ingemuitj
eiin haec verba imperatrici rescripsit : « Liceihsec
causa finem temporali meffi inferai viiffi,ego tamen,
Augusia domina, rem hanc nunquam faciam, ui
revocembominem in damnaia permanentem perfi-
dia. » Hac de re indignata Augusta mitiii Vigilium
ad Belisarium, prfficipiens ui inventa occassione
SylveriuninexsiliumagereiyVigiliumqueponiiflcem
constituerei,qui se revocaiurum Anthimum repro-

67d

XIMOINI MONACni PLORIACENSlS

m

miserat. Higus prcecepti tenorem suscipens Belisa- A contraviolentiamimbrium contectac]ypcis,miseri-

rius:«Ego,inquit,ToIuntatiprincipum contraire non
audensjicct invitus, jussionemadimpleo.Sed hujus
machinator sceleris iramnon eiTugietjudiciscuncla
cernentis.» Subornatis itaque testibus qui dicerent
domnum papam Gothis civitatem simulque patri-
cium tradere voluisse, jussus est praesentare se ad
audientiam in palatium principis.Et ingredienlem
cum solo Vigilio Antonina patricia sic alioquitur :
« Dic, domneSilveri, quidfecimus, utnos tradere
in manus Gothorum vellcb? » Adhuc ea ioquente,
ingressus Joannes,subdiaconus regionarius primsB
sedis,tulit pallium de collo ejus induitquc veste
monastica. Qui apud Pontiam insulam in exsilium
relegatus, inibi confessor vita decessit. Vigilius
vero in pontiflcali sede resedit. Iterato BelisariusB manitatis.
cum Withige rege Gothorum dimicans, excrcitum
^us maximacffide labefactavit, ipsumque captum
Constantinopolim triumphaus perduxit.

cordiam Domini efflagitatura humi prosteroiiur,
utquemoderatiori quam merebanturvindictaepoena
ferirentur exorant, Quodque admirabilius esl, in
caslris Clotarii nec spiritus ilavit venti, nec pluviai
cecidit gutta, nec ulla prorsus coruscaUonis appa-
ruerunt signa. Tum demum,qui veueranteiterroi-
natum, legalos miserunt ad Clotarium, quipaccm
peterent foedu.squs perpetuum inirent. Quod ilie
volens concessit,et ex utriusqueexercituscoasen6u
utrinque discessum. Ita precibus Deo devolissimie
muiieris,matris videlicetsuoB,ab imminenti piaculo
simul et interitu fratres erepti, immane facinus,
quod niente conceperant,explere permissinoosuut
Fuere plerique lseti,quibusplaccbatconcordia ger-

CAPUT XVIII.

De Childeberlo rege et beato Germano episcopo,

Verum Childebertus rex Francorum, ascito in
auxilium Theodeberto, Theodericifllio, nepotesuo-
adversus Clotarium fratrem suum pugnaturus ire
disposuit. Nuntius ad Chlotildem matrem supra-
dictorum properatregum (queetuuc Parisius mora-
batur) asserens utrosque germanos fratres in mu-
taam perniciem exercitus adunare multitudincm.
Quo comperto, mater flliorum coiidalensnequitia;.

CAPUT XIX.
De reliquis Childeberti gestis.
Childebertus autem rex,quianlerioribusutsupe-
rius derlaratum est, aunisHispaniam ingressusTo-
letumurbemccpex*at,Ciotarium fratrem suum,cum
quo fcedus flrmaverat, sollicitavit in adjumeotum
sui ; quo, ejus fretus societale, eamdem provinciam
sibi subacturus aggrederetur.Quocum validoexer-
citus adventaute supplemento, viribus conjuDctis,
Cffisaraugustam iisque accesserunt. A cigiis urbis
ingressi prohibiti.obsidionem adoriuntur. £l resi-
steutibus oppidanis,cum summa vi utrinque dccer-
Deretur,tandem Hispani,ipsa obsi Jionis dispositione
et Francorum fcroci perterriti aaimositate,auimos

materniaff^ectuspraestriclanecessiludiue, adsepul- Gaproelio revocaveruut,ac,totamentis intentionead

crumsancti Martini properat,e.t, lacr^-marum effun-
dens flumina, orationem fudit ad Dominum inhaic
verba : « 0 bone, inquit, Jesu, qui disconles ele-
mentorum cursus fcedcre sancto consocias, tu fra-
tres,malo discordiaetemeraniesjuranaturse^in uni-
tatem pacis redire concede. Nec mihi obsit quod
tales genui vel etiam educavi qui ignorent fratres
et affectusnesciant propinquorum.Iuteremerint pa-
truos,jugulaverint nepotes, non tameu eo usque
foreprocessurosexistimavi, utquodnati sunt obli-
viscerentur. Tu modo, omnipotens Pater, qui na-
tureeauctor atque arbitercs,honestum inter germa-
nos compone pactum ; tu perturbatores pacis po-

Christi misericordiam imploraiidum conversi, as-
sumptis crucibus cum litania murum obambulautes
circuire coeperunt. Quod reges ccrncntcs, aliquod
maleflcium eos exercere suspicati suut, capturaque
quemdam cx rusticis soUicitius inlcrrogant cujus
rcligionis habitatores civitatis essent, aut quid ur-
bem circumeundo prfficaniationis agcrcnt? Quibus
ille : « Cives, ait, Christiani sunt; nuncut sui mi-
sereatur Dominus exorant.» Cui regcs: Vade, in-
quiunt,dic cpiscopo urbis ut ad nos nihil haesitans
veniat. » Quem advenienlcm Childebertus laliler
alloquitur : « Christianae,inquit,religionisac uniu5
veri Dei vos agnosccntes essc cultorcs, parcerevo-

tenticB tu8B virtule deterre. » Has illam prcccs pro D bis decrevimus,si asscnsum nostree petitioni tu, qui

natorum salute fundentem audivi.Omnipoten«,coe-
lique aparte serena iutonuit. Nam Clotarius pcri-
culosum ratus adversum duorum potcntum regum
copias prailio decernere, confugium in Aureliano
pago, in loco qui Combros dicitur, fecit, donec aut
animub erga se fratrum tranquillior, aut sibi ad re-
sistendum virtus numerosiore suorum manu, qui
jam jamque alTuturi crcdebantur,essetparatior.Ma-
jorautem spes ejus in Christi Domini virtute con-
sistebat; cum ecce subito, in loco quo adversarii
castra fixerant, matutind sub tempore auditasunt
tonitrua mugire, imbres ruere, Fulgura vero per
procellas dejecta tentoria rupere, equosque eorum
in diversa egerunt. Porro militaris manus, solis

antistitis inhoc loco fungerisofnclo, prsebens,nobis
sancti Vincentii reliquias contuleri^, qui in hac
urbe, ut multorum sinceritas ct signata veritatis
verba testantur, eximius levita enituit. » Pontifex
nil moratus, ejusdem inclytilevita?ac martyrisslo-
lam regibus ofl'crt.Quam illi condignohonore sus-
cipientes, ob^idionem juxta promissum solvunt.
Et devastata omni provincia, cumspoliis ctiogenti
preeda nativum repetunt solum .

CAPUT XX.
De Gothorum regum a suis nece^ et ChMeberli Fran-

corum regis geslis,
PostAmalricum autem, TheodusHispaniasteauit
Quo interfectOfTheudegilussuccossit.Hic dum iuter

Mf

mSTORIA PRAItCORtJH. — UB. It.

682

coenaBdum alacritate ulira splitum utitur^ exstin- A
<^tiscereisa suis occiditur et Agila regnum arripuit.
Gothi vero jam olim vitium hoc in consuetudinem
Terlerunt ut, dum eis rex proprius displicuerit, a
sais interimatur. Verum Childebertus acceptam be-
ali Viacentii stolam Parisius defert, eedificatamque
solo tenus basilicam nomini ejusdem sancti levitffi
ac inartjris dedicari fecit. In qua non minimam
Tasoram partem, quse eum a Toleto asportasse su-
pra memoravimus, cum capsis evangeliorum, cm-
ces qnoque mirifici operis aliaque devotus ezcel-
leQtissima contulit munera.

CAPUT XXI.
De Theodeberti in Italiam expeditione.
Ghildeberto itaque cum fratre Clotario Hispanifie
partes aggrediente, Theodebertus, Theodorici regis B
filius, memoratorum nepos regum, in Italiam cum
maximo suorum equitatu contendit eamqueab Alpi-
biu asque ad maritimorum confinia locorum perva-
gatas tributariam efifecit et ad propria reditum ma-
torans Rucellenum ducem ad pervadendum Sici-
liam et reliqua Italise finitima reliquit. Qui^ Tyr.
Aeno mari transfretato, Siciliam maxima ex p^rte
sobegit, castraque vel urbes Italiee pervadens, ex
sobjugatarum prseda nationnm xenia Theodeberto
mittebat regi.

CAPUT XXII.

De sancto Benedicto,

Hujusprincipis temporibus, aCinnomannica urbe

legatiad castrumCassinum profecti, beatissimum Pa- Q

trem Benedictum, post eremiticam, ut prcemisimus

vitam in illo sancto degentem coenobio, omnigena

poposcerunt prece, ut fratres in monasticaprobatos

coaversatione ad occidentales dirigeret partes, a

quibos leni jago regulae illis ab ipso traditse Gallicana

sohderetur cervicositas. Qui gratanti animo dile-

ctum snum dtscipulum Maurum ad has nostrasdire-

xitregiones eique sanctissimum sui obitus diem im-

miaere praedixit, evidentissime designans eo sua

sacratissima transferenda fore membre quo chari-

talisvinculosibi unitum mittebatalumnum.Incljlus

ergo Domini levita Maurus, iter ad Gallias agens,

dum in pagufn devenissetAntissiodorensem,die qua

Dominicfficoenseex morein terriscelebrabatur sacra

solemnitas, ad monasteriumsancti Romani,nutritii ^

quondam PatrisBenedicti, divertit. Cujus graluita

collocutione laborem longinqui itineris allevans ei

io proximo esse denuntiavit diem,quo beatus Pater

ccelestem gaudens scanderet ad patriam. Et ecce

Qocte illa qa» sanctum prsecedebat diem Sabbati,

quo vigilia resurrectionis colilur Christi, scilioet xii

Kalend. Aprtlis, subito raptus in spiritu vidit viam

palliis strataro ac innumeris coruscam lampadibus

ab ejus cella ad coelum usque pertendere, quodque

eotramitedilectusDomino cselum Benediclusscan-

deret, angelum sibi dicentem audivit. Et ad se re-

versus, lacrjmas votivae indices visionis effundens,

qose sibi re?elata fnerantsancto Romano aperuit ac

particjpem coelestis eum faciens gaudii, sanctum

Patrol. CXXXK.

cum 60 exsultans celebravit Pascha. Gloriesus et-
enim insanctis Deus assidue sibiplacitos mirifleans
famulos, huic egregioPatri excellenlius caeterisjure
preebuit iter ad se perveniendi, qui,in convalle po-
situs lacrymarum, ascensiones virtutum in corde
disposuerat suo, scalam Jacob, perquam ascenden-
tes angeli monstrati sunt,suis proponens sectandam
sequacibus. In c^jusautem, utpace omniumloquar
sanctorum, non dicam martyris, verum et apostoli
transitu, tam innumeris tamque divini fulgoris
splendens apparuit via luminaribus vestibusque
ornata nuptialibus. Neque enim in eo calle textilo
credendum est apparuisse pallium, quo ffiternfle
incorruptionis migrabatur ad regnum.

Nil porro murandum hunc' divinae latorem legis
hanc in assumptione spiritus promeruisse gloriam,
qui corruptibilis adhuc circumamictustegmine car-
nis, tantis eifulsit miraculorum signis, ut nisi vir
toto venerabilis orbe,papavideIicetGregorius, ejus
esset vitffi relator simulque assertor eximius, pro-
fectoab infidelibusquibusdam mirandis derogaretur
actibus. Yerum ut preeteream quod adhuc puerulus
eremum petiit intrepidus,quod, ut quidam propter
ipsum ait sapiens, nec Martinus toto nominatus in
orbe fecisse dignoscitur,illudcertenonomittendum
quod, postmultiplicia charismatum dona ab omni-
potente sibi concessa, tribusadmirandis,necsaeculo
anlea cognitis, resplenduit miraculis. In eo namque
quodsolo intuitu ligatisoIvitviucuIarustici,quodque
sub momento,quasi sub solisradio, universus ante
conspectum ejus collectus est mundus; sive quod
strata palliis ac innumeris corusca lampadibus via»
ad polorum subvectus est alta, neminem illi puto
confcreqdum sanctorum,Magnaporro nobis,si dis-
simulare nolumus, est indicta probitatis necessitas,
quibus donatum est tantum ac talem in prsesentia-
rum habere patronum, ut ab illius nunquam pro
posse magisterio discedentes, quse au^ivimus ab
illoet menlis oculis vidimus inillo sectemur.Aderit
pro certo nobis ulque quondam corporales rustici
nexus, sic nostrorum solvet ligamina peccaminum,
et quorum in contemplatione totius orbis creditur
elegisse domiciIia,eorum,si devote ilii adha?reant,
animas sua sequentes vestigia, cum magno divini
luminis splendore, in aeterna deducet hubitacula.
Hujus sane Patris vitam, ut prsdictum est, beatus
scripsit papa Gregorius ; cujus flores eloquii in
sancta universali Ecclesia velut aurum refulgent.
Sed et Odo venerabilis abbas Iiujus Floriacensis
monasterii, in quo ssepe uominnndus corpore re-
quiescil Pater Benedictus,ipsius memoriam in quo-
dam sermone mirificis extollit laudibus. Nos vcro
pro amore tanti patroni nostri his prselibatis, ad
Historiam recurramus.

CAPUT xxin.

Le Belisarii reliquis gestis et nece,
Belisarius igitur, qui jam secundo ad Africam
transiens Vintharith Vandalorum regem rebellionis
insimulatumsub dolo pacis interemerat^residuosque

22

m

AikOINI HOKAGHI FLOt(IACENSI$

m

VaQdalornm reipublicfie jugo substraverat, audito A
quod Franci Ilaliam infestarcnt^Romam redire ma-
turato contendit. Et civitati appropinquans, cum
magno omnium utriusque sexus Itetitia susceptus,
obtulit beato Petro per manuspapoi Vigilii auream
crucem centum iibrarum, pretiosissimis gemmis
exornatam, in qua suas descripserat victorias. In-
deque ad bellum retractus Francorum, dum pauci-
tatem gentis contemnit virtutemque ignorat.paucis
etipseassumptispugnam non dubitavitcommittere.
Sed Romanis pro salute et libertate. Francis pro
adipiscenda gloria certamen erat. Et quia eo se glo-
riosiorem sperabant reportare triumpbum,si totius
orbis victorcs Romanos vicissent, mori potiusquam
loco cedere elegerant. Inito itaque prselio,dum neu-
tra acies alteri ccderet, tandem Romani salutem, B
pro qua aliquandiu substiterant, deperire sibi in-
telligentes, dum fortissimos quosque suorum bello
oppetere cernerent, paulatim se certamini subtra-
here coeperunt. Ita vir strenuissimus Belisarius, a
suis desertus, ab hostibus circumventus, nequid-
quam fortiter faciens exstinctus est. Et qui multa-
rumsub triumpho gentium captivos adduxerat re-
ges, a duce uon dicam imperatoris autregis, verum
tetrarchse Francorum victus, vita cum nominis sui
privatus est gloria.

CAPUT XXIV.
Le bealo Gregorio Lingonensi et castro Divionensi.

Erat tunc temporis beatus Gregorius Lingonice
urbis prffisul summus. Sed quia hujus pontificis
meminimus, diguum est ut situm Divionensis cas- ^
tri,ubi maxime morabatur,pandamus.Estdenique
illud castrum in campi pianitie muris firmissimis
circumdatum, turribus triginta tribus honestatum,
terras habens fertiles, per quas a meridie Os«arus
haud procul a muro fluit, piscibus dives. Ab aqui-
lone alter fluvius per portam ingreditur, ac sub
ponte decurrens perque aliam portam egrediens,
molendinos summa vertit velocitate. Murus ad vi-
ginti pedes quadris ffidificatus lapidibus, desuper
minores superpositos habens lapides, in altitudinem
pedibus xxx, in latitudinem xv, porrigitur. Portffi
ibi quatuor, a quatuorplagis coeli. Quod cum tantse
sit magnitudinis, cur urbis vocabulo caruerit mi-
rum habetur. Hoc quidem ab Aureliano imperatore j)
constructum antiquitas asseruit.

CAPUT XXV.
De ChroUltlis obitu et Clotarii pvogenie.

Interea bonae memprise regina Chrotildis, uxor
Clodovei, quondam magni regis, piis, quoad vixit^
inteuta operibus, apud urbem posita Turonicam
migravitad Dominum plena dierum.Cujus corpus,
a Qliis ipsis Childeberto ac Clotario regibus cum
magno psallentium choro exinde sublatum Pari-
siusque delatum, in sacraria basilicse sancti Petri
juxta latus viri sui est sepultum. In eadem etiam
orationis domo beata Genovefa humata quiescit.
Theodebertus quoque, rex Austrasiorum, febre
valida vexatus, diem clausit anno regui sui xiii.

Hic, exorante Desiderato Viridunensi episcopo, ci*
vibus ejusdem urbis octo millia solidorum, qui an-
nuatim exinde ejus inferebantur thesauris, largis-
sima benignitate ad restaurationem concessit civi-
tatis.Fuit idem rex egregie moratus cloquioque affa-
bilis. Qui beatissimum Maurum in quadam parle
regni sui, in Andegavensi videlicet pago, monasle-
rium construentem, quod Glannafolium antiqaitas
dictum est, mirifice coluit,prffidiaqueingentiacuin
aliis regiae munificentis donis per semetipsum ad
eumdem accedendo locum benignissimecoQtribuiL
Successit ei Theobaldns filius ejus, vir quidem Deo
deditus et servos ejus unice diligens, sed in suos
crudelis. Cujus tempore stella ex adverso veoiens
in lunam ingressa est. Tunc quoque uvse in arbore,
quee Sambucus dicitur, nat£esunt,etfIoresipsarum
arborum, quffi nigra proferre solent grana, botros
protulerunt. Gravis eo tempore ac soiito aspcrior
hiems facta est, ita ut torrentes congelati pervium
super se populis iter prseberent. Aves quoque rigore
astrictffi vel fame, absque ullo hominum dolo, im-
mersse nivibus capiebantur. Hic accepit uxorem
filiamWaconis,regisLf»ngobardorum,WaIderadam
nomine, suse sororem novercffi. Qui cum per octo
annorum curricula strenue susceptum gubemasset
regnum, vita decedens, principatum gentisquam
regebat,cum thesauris, Clotario dereliquit haben-
dum. Huic vero Ciotario fuerunt virilis sexus filii,
ex diversis conjugibus orti, numeroseptemet una
femina. De Ingunde quidem, Guntharius, Childeri-
cus, Cherebertus, Guntrannus, Sigebertus et Clot-
sinda filia. De Charagunde vero, sorore Ingundis,
habuit Chilpericum. Amore denique Ingnndis du-
ctus, Charagundem ejus germanam sibi in matri-
monium copulaverat. De Gunsinde autem gcnuit
Chrannum.

CAPUT XXVI.
De odio Francorum in Parthmium.
Tunc temporis Franci Parthenium in palatio re-
gis Theodoberti quondam potentem, qui eos tributi
onere valde presserat, immensis persequebantur
odiis. Qui cum se cerneret non posse evadere, duos
rogat episcoposutse Trevirisdeducant saevientisque
populiseditionemsuaprsedicationesedent.Quodum
unacum eo eunt, una noctium coepit prsdictus vir
dormiens voces emittere, dicens : « Heu ! heu ! suc-
currite, qui adestis. » Expergefacti circumjacenles
rogant^ quid esset? Respoudit ille vidisse se Ausa-
nium quondam amicum suum, ac Papianillam uxo-
rem propriam, quos olim zelo ductus occidcrat,
vocantes se ac vi compellenteset dicentes : « Veni,
ut ante Deum de injusta nece nostra nobiscum con-
lendas. » Tandcm venitur Treviris et cpiscopitur-
batumpopulum suavolebant linire oratione. Cum
nequirent, Parthcnium in ecclesiam ductum uni
arc8B immiserunt,sternentes desuper velaecclesise.
Cumque populus scrutata basilica recederet, frcn-
deus quod non inveniretur, unus e turba exclamat:
« En, inquiens, arca, ubi non est quiesittts noster

685

mSTORIA FRANCORUM. — LIR. n.

686

adYersariiis. » Siatimquee reseraia arcaextrahilur Aredderet. Quod dum ille se facere sponderet nec

ac tapidibus ad columnam ligatus perimitur. Fuit
Tero in sumendis cibis avidus. Sed qucB sumebat
baosto aloe statim egerebat, ut alia citius sumere
posset. Strepitum quoque ventris in publico sine
alia emittebat verecundia.

CAPUT XXVII.
De Clotarii edicto et expeiitione in Saxones.

Proposuit autem Clotarius edictum, ut cunctffi
Ecclesiae Galliarum fisco tertiam partem solveren^
{hictuum. Quod, resistente Injurioso pontifice, in
ip30 exordio tentamentorumestcassatum.Posthflec
idem Rex in Saxones rectum iter direxit, qui assi-
duis excursionibus Francorum devastabant fines.
Quibus super Wiseram fluvium belio subactis,

tamen faceret, ipsi contra eum pugnatun aciem
direxerunt. Quibus cum ilie haud segnius obviam
iret, orta tempestate abhocsunt repressi facinore.
Post haec Chrannus per subintroductas personas
fratribus insinuari facit patrem bello oppetiisse
Saxonico. Uli, pro vero dictum arbitrati, Burgun-
diam citato repetunt calle. His abeuHtibus,Ghran-
nus post eos iter dirigens, capta Cabilonensi urbe
ad castrum properat Divionense, ubi quidam cleri-
corum, curiosi quid Chranno accideret^super altare
tres posuerunt codices, id est, Prophetarum, Epi-
stolarum Apostoli ac Evangeliorum. Orationa ergo
ad Dominum facta, aperto Prophetarum librohunc
primum reperere versiculum : Auferam maceriam

Thoringos quoque, eo quod Saxonibus auxilium B ejtis, et erit in desolationem pro eo quod debuit facere

tulissent, depopulatus est. Denuo Saxonibus rebel-
lare parantibus, Clotarius adversus eos exercitum
movet. Verum Saxones superioris belli plaga humi-
lialij per legatos commissorum postulantes indul-
gentiam,de csetero emendationem polUcentursua-
romque rerum omnium partem mediam, exceptis
copjugibuB ac liberis, loco offerunt pignoris. Quod
Franci despectui habentes, praelium adoriundum
putarunt. Coacti Saxones manum conserere, tanta
in Francos strage bacchati sunt ut vix pauci Qota-
rioregisuperessent adfugffi potius societatemquam
ad praeliandi subsidium.

CAPUT XXVIII.
De Chranno et ejus gestis,
Erat pneterea Clotario filius, nomine Chrannus,
corpore qnidem elegans, sed mente levis, dolis nulli
versutorum secundus. Iluic animus inquietus,
prompta audacia, cui pater vices suas per Aquita-
niam commiserat. Ast illius efferavisanimi eumut
regem agere non sinebat. Tyrannica deuique ad-
actus crudelitate res aliorum rapinis diripiebat.
Quapropter pater eum, legatione directa, ad se
evocare curavit ut insolentiam qua tumebat mo-
desta increpatione redargueret. Ille mandatis patris
postbabiLis, Parisiusad Childebeitumsummo studio
contendit, ea propositi intentione ut ad genitorem
nunquam rediret. Abducere vero amicosregios pa-
rentesque festinabat et praecipue Childebertum pa-

uvam, feeit vero labruscas {Isa. v, 4-5). Reserato
etiam Apostoli codice hoc invenerunt : Cum dixe-
rint : Pax et securitas, tune repentinus eis veniet in-
teritus (/ Thess» v, 3). Dominus autem in Evange-
lio ait : Qui non audit verba rnea assimilabitur viro
stulto qui sedificavit domum suam super arenam^ etc.
{Matth. Yii, 26). Et haec quidem de Chranno os-
tensa sunt.

CAPUT XXIX.
De Childeberti post regnifratemia/feclationemmorte.

Childebertus vero sestimans fratrem a Saxonibus
interfectum^ Remis accedens cuncta incendiis ac
rapinis vastavit. Tunc duae locustarum acies per
p Arvernum ac Lemovicinum in campum transiere
Romaniacum : ubi, commisso inter se pr8BUo,ma-
gnum reliquere acervum locustarum infectarum.
Coepta Chranni celeri destituuntur obitu Childe-
berti.Nam idem rexpost diutinam regni functionem
febre vexatus moritur, ac Parisius in ecclesia san-
cti Vincentii, quam ipse fabricarat, sepelitur. EJjos
regnum vel thesauri ad Clotarium lege redierunt.

C^PUT XVX.
De Chranni conatibus et Clotarii clementia et pietate»

DestitutumseChrannus tanto parricidalis flagitii
consorte animadvertens, ad Conabum Brittouum
principem confugit,recidivaque repararebellaten-
tabat.Cui nobilitas conjugis odiorum suppeditabat
materiam quodpraeemineretprosapise claritudine.

tris germanum. Quem etiam in tantum ab eo alie- D Ei nomen CaIte,WiIIecario genita,AquitanifiB duce.

Dumeffecerat utfratris vitam appeteret; Chranno
tactis sanctorum pignoribus sponte promittentc
qnod patris perpetuus existeret hostis. Perpetra-
tumque foret facimus magnum ac memorabiiei fra-
tre in mortem fratris conspirante^ si Deus non im-
pedisset et Childebertus matura morte non oppc-
tiisset. Coinposito uamquecuniChildebertofoedere,
Aqaitaniam iterumrepetit, omnia perquae primum
ierat subacturus. Post quem pater, Saxonica oc-
cnpatus expeditione, ire non valens, Charibertum
ac Guntraanum filios cum exercitu eo dirigit. Quem
iili, per Arvernicumsecutiterritorium. in Lemovico
Jam eo assecuto castra super montem Nigrum con-
stttuerunt miseruntque ad eum ut quee pervaaerat

Qui,videlicet >ViIlecarius,minisCIotarii territus,qui-
busChranno favissearguebatur,tutelam basilicffi san
ctiMartini expetiit; quam pridem et Austrabius^alter
dux, expetierat. Persecutoribus qu«erentibus eum
exinde avellere uec valentibus, admotis ignibus pa-
riter cum ipsa oratiouis domo flammis est crema*
tus. Quam Clotariussolerti iudustria venustiori do-
navit gratia stannoque ejus operuit tccta.Nondis-
simulandas autem filii arbitratus injurias, inde
quanta potuit suorum manuBritanniam est ingres-
sus. Occurrit ei Chrannus cum Oonabo Brittonum
rege, barbarorum agmen ductante. Ubi ad certa-
men ventum, lentato utrinque agmine, ubi neque
Chrannus pecunia conductos desciscerea fldevidi(

*87

kmom monaChi fLoriagensis

Britannos, neque Glotarius filium erga se suscepta A cepit Theodorffi Augustee in hunc se habealem

deposuisseodia suosqueadbelli paratos certamina,
armis decernendum sestimaverunt. Tunc Glotarius
in incerto belli positns,lacrymissuffususora, Chri-
stum exorat in heec verba : « Ghristc^ inquit,Deus,
qui occulta hominumsolus agnoscis,precibus nunc
adesto meisjustiexercensexamen judicis. Etenim
quodnuili justo^maxime tibi omniumGognitori re-
rum, veniabilis Ghranni nequitiapossit viderisatis
certus sum, ideo quod, naturah's oblitus gratiam
pietatis, hostili animo contra vitam insurrexit pa-
tris ; et quod, fraude machinatus, occulte nequivit
efficere,id nuncpalam iiiatobellocontenditexplere.
Dumque uniusdecrepitisenisacceierare quseritexi-
tiuni, non dubitavit morti exponere tantarum in-

modum: « Yeni, et adimple nobis quse prona vo-
luntate promisisti de Patre nostro Anthinio, et re-
voca eum in pristini gradus honorem. » Ad hsc
rescripsit Vigilius: « Absit, dicens, hoca me, do-
mina Augusta. Prius locutus sum male et insipien-
ter. Nunc autem nullo modo tibi consentio, ut re-
vocem hominem hsereticum et anathematizatum. t
Quo audito, Augusta misit Anthimum scribonem
cum vahda militum manu Romam, prfficipiensei ac
dicens: « Vigilium, inquit, Romanum pontificem
nostris sanctionibus rebellem, decernimus ut navi
impositum ad nostrum deduci facias conspectum.
Nec cujuslibet basilica sanctorum defensionis ei sit
adjumentum, excepta ecclesia Principis apostolo-

numerositatem gentium. £t certe regnandi spem B rum. » Anthimus, Romam profectus, memoratum

dederam,cumvivens tuendse ei Aquitanise sollicitu-
dinem mandaveram.Scd morantem non passus est,
nec exspectavit regnum, nisi parricidio adipiscere-
tur.Respice ergo, Domine, decoBlo,etjudicajuste,
illudque judiciumexerce quod contra AbsaIon,patri
David quondam infestissimum, exercuisti.Nonego
quidem David,sed tamen fide non degener.Gredi-
dit iile mundiRedemptoremventurum,credo et ego
venisse,eequiquearbitrumsfficulijudicemfuturum.»
His intentum precibus audivit omnipotens Deus.
Nam superior bollo factus, Britannos usque ad re-
fugia navium, quas ad hos usus paraverant, ut, si
adversa bellorum foreut, eo se conferrent, perse-

papam, dum missarum solemniainoratoriosanctae
Gecilicex Kalend. Decembris celebraret(eratquippe
dies festus ipsius sacree virginis), munera populo
erogantem tenuit navique imposuit, ut Constanli-
nopolim deduceret. Quem populus Romanusprofi-
ciscentem usque ad navim prosecutus, postulat ut
beuedictionem iliis daret. Qua tradita, mota esl
navis. Non defuere tamen,f quos it^usta expulsio
Silverii in odium ipsius excitaret. Hi lapides posi
illum, vel quceiibet telorum genera sors obtulerat,
jacieutes, in huncmodum eicoaviciabontur:uFa-
mes tua tecum, mortalitas tua tecum. Mala intu-
listi Romanis, mala reperias quo vadis. » Aliqui

cutus, maximam ex eis stragem dedit. Ghrannus n ^^i^c ^^ fautoribus ipsius comitatui' ejus adese-
quoque ipse,dum filias pariterque uxorem captivi- runt.

tati subduccrc gestit, ab exercitu captus patrique
preesentatus, jussu ejus in cujusdam pauperculse
casa super scamnumextcnsusorarioquesugillatus,
ibidem cum conjuge ac filiabus igni estconcrema-
tus.Hoc modo justce exsolvit poenas ultionis insi-
diator patris, qui se omni evacuaverat pietate. Pe-
riit quidem non optando patribus officio, sed non
dissimulando. Gui ille parceret, qui saluti paternae,
quantum in se fuit, non pepercit ? Hunc itaque
improbitatis suse finem Ghrannus invenil.

GAPUT XXXI.
De Longobardorum regibus et Totila Gotho.
Glotario autem Francorum tenente principatum.

Qui per Siciliam iter facieus, in civitate Gathi-
nensi quosdam ad sacros promovit ordines, quibus
tuendse Romanse Ecclesiee delegavit curam. Ipse
navigio Gonstantinopolim usque devectus, ab impe-
ratore et clero urbie honorifice susceptus, per bien-
nium inibi est detentus. Imperatore communionem
Anthimi ab eo exigentecautionemquemanusejus,
qua id se facturum spoponderat, ostendente, ad
hoc usque altercatio processit ut diceret papa Vigi-
lius : « Ego quidem ad clemeniissimos reipublics
moderatores Justinianum eique conjunctam ffisti-
mavi me venisse Theodoram. Sed Diocletiano ac
Eleutharia moribus reperi crudeliores. Verum quia

Longobardorum genti Alboin proeerat, qui non I^ Ghristusme vobisprocommissis adjudicavitpecca-

multo post tempore Longobardos in Pannoniam
deduxit. Gothis autem, qui Italiam incoIebant,post
Withigis, Badula, qui et Totila dietus est, prsfuit.
Qui ad beatissimum veniens Patrem Benedictum,
cujus supra meminimus, ab eo et arguendo com-
monitus, et commonendo a sute crudelitatis im-
manitate est emolHtus. Gui ideni vir Domini quod
mare transiturus, Romam ingressurus, ix annis
regnaturus^ decimo esset moriturus pra^dixit.

GAPUT XXXII.

De Vigilii papm et Theodorcs Augustw controversia.

Vigilius etiam sanctee Romanoe Ecclesiae praesul,

qui eo quo commemoravimusmodo in locum san-

etissirai subrogatus fuerat Silverii, legationem sus-

tis, patiarquidquid estmiserrinium, dum vosjusse-
ritis quidquid est immanissinum. Haud enim re-
penditur meritis meis congrua vicishitudo, dum
majora his mea mereantur facinora. Matura ultio
flagitii subcst, et digno convenior expulsionis Sil-
verii pretio. Neque porro Dei oculum tam impii
machinator scelcris prseterire poteram. » Et quidara
familiarium principis prope astans, aiapani in fa-
ciem pontificis dedit, dicens: « Homicida, nescis
cui loqueris? An putas ignorare nos, dedisse te
alapam notario tuo, qui et coniinuo cecidil exaui-
mis, et filium viduse Hastcrium, cui neptem tuam
dederas Vigiliam, jussu tuo fustibususqueadsupre-
mum labefactatum exitium, papamque Sjlverium

HISTOMA FRANCORDM. - LW. H.

690

facUone taa exsiliatuin ? Quo ille audito, perti- A
mniljSolique Deo spem suam committens, iu basi-
licam saactffi Euphemise confugit tenuitquecolum-
Qam aJtaris. A qua avulsus, fune colla ligatus per
totam circumduci urbem jubetur atque ad vespe-
ram ergastulo claudi, ubi modicum quid panis et
aquffi ei quotidie tribuebatur. Postmodum sugge-
reate Narsete Romanarum partium duce, vincuiis
ab imperatore levatus ac simui cum clero suo Ro-
mam redire permissus, ubi Syracusas attigit, caU
culi languore fatigatus defecit. G^jus corpus Ro-
mam delatum ac ad sanctum Marcellum via Sa-
laria est bumatum, suceedente ei Pelagio in ponti-
ficatum.

CAPUT XXXIIL
De BomsB a Totila obsidwne et Romanorum ad B

Justiniamm confugio,
Totila quoque, rex Gothorum,depr8edata Sicilia
regressus, Ro^nam obsidione cinxit. Gujus cives
tantam tunc famis penuriam passi sunt ut cibi ino-
pia coacti natorum suorum carnes edere velient^
Fessis diutina pugna simulque inedia Romanis nec
raleDtibus moenia tueri, Totila a parte Hostiensi
orbem irrupit ; qui, parcere potius Romanis quam
eos perdere malens, per totam noctem, qua vietor
orbem intravit, quosdam suorum buccinis ciangere
jubet : € Ut cives se a Gothorum gladiis aut eccle-
siis tuerentur aut quibusque modis occulerent. »
Habitavitque aliquantum temporis cum Romanis,
plus paterna pietate circaeos usus quam tyrannica p
crudelitate.Hanc illi, ut concedatur, animibenigni-
tatem, qui ii.imi8e anteacrudelitatisexstiterat, beati
Patris Benedicti (quem olim, ut prsedictum est,
aadierat) monitio contulit. Aliqui sane ex senato-
ribus, Romani quondam glorias nomiuis, tunc au-
tem mberce reliquiae desertee civitatis, Gonstantino-
polim Justinianum principem adierunt supplices,
adversum Gothos auxilia poscentes. Turbatus gravi
nnolio Cssar, rebus in Hesperia minus prospere
geslis, Narsetem ennuchum, cubicularium vero
suum, expertura belli virum, omni militise quae in
Kaiia erat prsefecit. Ille propere (neque enim diffe-
rendi tempus dabatur) cum lecta pubc, transmisso
Mcditerraneo freto in Latium contendit, et junctis
sibi Longodardorum auxiliis cum Gothis prffilio ^
conflxit. Totilaque rege interfecto Italiam ab
eorum dominatione cripuit.

GAPUT XXXIV.
De bello Bacelleno duci ab Narsete illato,
Bucelleno etiam duci iNarsesbellum intulit,quem
Theodebertus, rex Francorum, ut supra memoravi-
musy cum Italiam introisset, reversus ad Gallias,
cum Aroingoalio duce adeamsubjiciendam relique-
rat. Qui Buceilenus, interempto Relisario, dum
pene totam Italiam direptionibus vastarct et regi-
bus Krancorum de manubiis subjectorum hostium
munera copiosa conferet, in Gampaniabiematurus
io loco,cuiTannetum nomen cst,dysenteri6e morbo
laborans, bello gravi a Narsete superatus exstinctus

est. Amingns vero dum Widin Gothorum comiti,
contra Narsetem rebellare paranti,auxiiio esse non
dubitaret,utrique Narsetis virtute vincuntur.Widin
captus Gonstantinopoli exsiliatur. Amingus, qui ei
auxilio esse voluerat, Narsetis gladio perimitur.
Tertius quoque Francorum dux,nomioe Leulharius,
Bucelleni germanus, dum multa onustus proeda re-
pedare festinat ad propria, iter Yeronam ac Tri-
dentum juxta lacum Benacum propria morte de-
functus est. Habuit nihilominus Narses certamen
adversusSisuvald, Brentorum regem, quiadhucde
flerulorum stirpe remanserat, quos secum in Ita-
liam veniens Odoacer adduxerat. Solu? quippe Si-
suvald de Herulorum gente restiterat. Huic Narses
fidelitersibiprimum adhsprenti multabeneficiacon-
tulit. Sed novissime superbe rebellem et regnum
dilatare suum per Italiam cupientem bello superior
eepit celsaque de trabe suspendit. Hic Narses prius
quidem cartularius fuit : deinde propter virtutum
merita patriciatus honorem promeruit. Erat vero
vir piissimus, religionecatholicus, in pauperes naor
nilicus, in recuperandie sanctorum basiiicis satM
studiosus, vigiliis et orationibns adeo intentus ut
magis precibus Deo profusis quam armis victor
foret bellicis.

GAPUT XXXV.
De Alboin Longobardorum rege,

In illis diebus, Alboin fllius Aldoin Longobardis
procfuit. Hic, vivente adhuc genitore, cum Turismo-
do, Turissendi Gepidarom regis fllio bello conQixit.
£t cum summa vi utrinque decerneretur, Alboin
Turismodum, spata cervice tenus percnssum, ad
terram dejecit mortuum. Turbati Gepidi, quod
regis fllium, per quem maxima ex partc prfelium
substiterat, interemptum conspicicbant, in fugam
versi sunt. At vero Alboin, patrata victoria, ad
patrem leetus rediit. Nec multo post ei vita dece-
denti in regnum substitutus est.

GAPUT XXXVI.
De Cautini facinore et sancti Mednrdi transilu et 5e-

pulcro.

His diebus Gautinus, Arvernae urbis episcopus
rem inauditam fecissememoratur.Eratiaipsaurbe
Anastdsius quidam nomine, offlcio vero presbyter,
ingenuus genere. Hunc frcquenter pontifex, nunc
precibus, nunc minis compellebat ul proprietatem
suam, quam per chartas gloriosoe mcmorise Ghro-
tildis regime possidebat, cum ipsis chartis ei dono
daret. Quo omnibus modis rcnucntc,episcopus a villa
ad urbemdcductum custodibus legavit inedia affl-
ciendum, ni petita compleret. Scd illcforti animo
resistcbai, dicens sibi melius essc ad tempus fame
afflci quam traditis rebus fllios exhtpredare. Erat
apud basilicam Gassii martyris crypta, et in ea sar-
cophagum cujusdam magni hominis ex Pario mar-
more faclum.ln hoc igitur mausoleo,cx jussu epi-
scopi, cum mortuo vivenssepeliUirpresbyteropcri-
turque Iupide,datis cuslotiimsquicum custodircnt.
Verum presbytero, tanquam ultero Joua^oranto ad

691

AIMOINI MONACHI FLORIACENSIS

m

Dominum, cusiodesinedriati vino vertucturinsom- A aliiscoenobiissanctorummunificentisamusexstitii*

num. Quod ille intelligens^ brachiis, quae tantum-
modo iiberapropter magnitudinem sepulcri habebat
operculum ad unam impulit partem reseratoque
aliquantulunvloculo caputerexit et sic toto pectore
aditum egrediendi sibi paravit. Gravabatur autem,
ut ipse postmodum asseruit, nimio fetore, qui ex
putrefacto eman*abat corpore .Itaque sepulcro liber,
ad ostium cryptae properat. Fiebant enim heec in
initio noctis. Quos obseratum inveniens et inter
rimas prospiciens, videthominem cum securi prae-
iereuntem.HuncIenisururro evocans rogat ut adi-
tum securi reseret. Quo impetrato, presbyter pro-
greditur liber^ rogans virumne dese cuiquam indi-
caret,ac demum ad domum suam indeque ad regem

Indeque venationis gratia exercend8e,cujas studio-
sos fore Francos supra meminimus, Cociam silvam
ingressus, dum supra vires corporis, qnod senectus
debilitaverat,induiget exercitationi,animo Talidior
quam corpore, comminuit omnem suffi vigorem
salutis aegritudinemque contraxit gravem. Febris
erat vehemens, continui ac sine uUa intermissioue
viscerum dolores. Dum cruciatur atque altcrnis
vicibus, nunc frigus,nunc calormembra exagitanl,
inter spgra suspiria quee meus extorquebat sibi
male conscia hcec iterabat verba : « Yua, vua^quam
magnus est Rex ille coelestis, qui sic humiliat sub-
limes terrae reges. Iste cum sit immortalis, roelior
est quovis orbis terrarum principe morbdi. Quod

Clotarium properat. Cui cum causam enarrasset B si melior et potentor : et si potentior, ergo et mi-

suam,rege ac optimatibus dicentibus quod nec He-
rodis vel Neronistempore talia fuerunt gesta Jube-
turadduci episcopus. Qui dum istud sejussissene-
garet,a presbytero convictus confususque abcessit.
Presbyter vero res suas tenuit. Quo tempore, bea-
tus Medardus, Vermandensis episcopus, plenus vir-
tutibus, migravit ad Dominum. Cujus corpus CIo-
tarius rex honorificenti^simo recondidit mausoleo.

CAPUT xxxvn.

De Clotarii regis donationibus, et piis operibus, obitu

ae kseredibus.
Idem vero inclytus rex Francorum Clotarius, ad
suffragia egregii confessoris Martiniin tutelam sibi

sericordiae largitor. Qui non, ut multi hominum,
mortibus delectatur reorum ; sed misericors ac mi-
scrator poenitentiam amplectiturpeccatorum.lllius
igitur clementi» munus totisestexoptandumaflfe-
ctibus deque ejus miseratione nunquam desperan-
dum. » Inter hos atque hujusmodisermones finem
imperiiedidit, corpus terrae, regnum flliis derelin-
quens, per quinquaginta et unum annos potestate
functus, perpetua ac emper in msjus augmeataia.
Filiis regni heeredibus hujusmodi vocabula : pri-
mus, Cherebertus ; sequens, Guntrannus ; trrtius,
Chilpericus ; quartus, Sigebertus, vocati. Sepul-
tusque est in basiiica Sancti Medardi. ut ipse jus-

exposcenda, Turonis abiit. Multus ibi pro sua salute p serat ; quse triginta et eo amplius miilibus ab eo

suorumque peccaminum abolitione Domini ac san-
ctorum ejus precator et clarissimis donis eidem sa-
cro loco regia liberalitate impartitis, in ditandis et

loco, in quo flnem vitffi invenit, aberat, magno oh-
sequio per tantum spatii deductus filiorum, seu
etiam psallentium clericorum.

Explicit liber secundus»

INCIPIT LIBER TERTIUS

CAPUT PRIMUM.

De Chilperici regis cum fratribus disceptatione super

hsereditate patema.
Sepulto Clotario, varia est inter fllios ejus sorte
regnatum. Siquidem Chilpericus (cui inter fratres
mens promptior] non contentus cum cffiteris par tem
ponere fratribus, thesauros patris Parisiaca in urbe
reconditos rapit, ad Francis (quos avidiores fore
pecuniee persensit) pretio sollicitatis, apud eos re-
gnum arripuit. Yerum conjuncti fratres improvida
irruptione eum a civitate deburtavere. Dehinccon-
ditiouibus pacis consentientem evocant totumque
regni corpusquadripartitasectioneexcequo hi qua-
tuor fratres partiuntur. Et Chereberto quidem, qui
et Aribertus dictus est, Parisiorum urbs, quondam
Childeberti, sorte provenit; Guntranno Aureliancn-
sis, regnumvidelicet Clodomiri ; Chilperico Suessio-
nensis assignatur civitas, caput et ipsaregni pater-
ni ; Sigeberto autem Mediomatricum,quseetMelis,
cessit,Theodoricipatrui quondamsubjecta domina-
tui. Urbs famosa ct inclyta, ac ideo inter ceeteras

urbesGalliee haudmediocrisemper habitaloco. De
qua quidin veterumreperimus Iibris,paululum in-
termissa re ccepta, in medium proferamus. Cnm
gensYandalorum junctissibi Suevis et AlanisGal-
lias depopulatum ire destinavisset,Chroco regeipso-
rum a matre sua qucerenti quid faciendo Magui no-
men obtineret, illa adeum : « Si, inquit, fili,famu-
sus in orbe esse cupis, maguarum aedificia sedium a
roajoribus exstructa destrue egregiasque urbes dc
struenseorumincolasgladio exstingue.Ncquc enim
melioraprioribuspotes condere habitaculaautbel-
lando noministui gloriam amplius propagare.» Cu-
n jns ille responsi non segnis exsecutor exstitit ac si
divino oraculo non hominis voce dictum fuisset.
Nam apud Maguntiam ponte Rhenum transiens,pri-
mo ipsam urbem miserabililer deievit ac demum
cursum itineris Metis dellexit. Cujus muri, nocte
quffi diem adventus ejus preecedebat, diviuo uulu
sponte ruentes, viam irrupturis aperuerunt. Incer-
tum utrum hanc divina indignatio tlagitiosis elim-
poenitentibus invexerit calamitatem civibus, ao

m

HISTORIA PRANGORUM. — UB. ni.

694

fortc ut infandJssiini homicidae justa acceleraretur A rium, mirae magnitudinis simul et pulchritudinis

perditio, quo cielestia autumans opitulari sibi suf-
fragia eo contenderet ubi nefandi ausus merita lue-
ret supplicia. Givibus denique Metensibus usque ad
iDtenicctionem pene pessundatis,Treviris properat.
Tre?erici in arenis civitatis praesidio locatu, conati-
buseJQsrestiterunt. GhrocusTreviris infecto nego-
tio, Arelasexpugnare nisus, aquodam miiite, Mario
Domioe, captus, per civitates quaseverlerat ductus,
pQeois excruciatus interiit. Sed de his satis dictum.

CAPUT II.
De Chereberto, qui et Aribertas dictits est.
Cherebertus, qui et Aribertus, rex Parisiorum,
logobergam duxit uxorem. Huic erant ancillulse
das. Nomen uni Marcovefa, aitera vocabatur Me-

compactum, Hierosolymam mittere destinavit ad
Jesu Christi Domini sepulcrum Sed cum etitineris
difflcultas et Sarracenorum qui eadem infestabant
loca timor ne vota perficeret obstitissent, in Basilica
quce Cabilonensi adjacet civitati, cujus condendae
ipse actor exstiterat^ super sepulcrum sancti Mar-
celli poni jussit. Quod quandiu tumulum sancti
martyns durando venustavit, nullum iu tota Gal-
lia opus, quod ei sequipararetur, poiuit inveniri.

CAPUT IV.

De Sigeberti conjugio cum Bruna Gothorum regis filia.

Porro Sigebertus,cognito quodfratresob infausta

conjugiagravisubjacerentopprobrio, Gogonem le-

gatuni in HispaniamadAthanahildumregemGotho-

rofidis. Harum amore rex ita deperire coepit ut BrQn„quiexercitumimperatorisabHispaniaexpule-

rat,mittitpetitumniifleiHius,Brun(cnomine,uuptias
Quam ille a patre cum multis sibi traditam opibus
ad Sigebertum perducit. Sigebertus eam, eo quod
Arianae dedita esset hseresi, a catholicis baptizari
Brunichildemque vocari prseci])iens ac fide instrui
orthodoxa, cum magno apparatu epularum duxit
uxorem.Ha?c utin regnumconfirmataest,Gogonem,
qui sc ab Hispaniis abduxerat, invisum regni Sige-
berto fecit. Huic denique Gogoni, cum in infantia
Sigeberti omnes Franci de regno ejus Chrodinum
majorem domus clcgisscnt,virum probum ac timo-
risDei plenum, illooblato cessit honore, regem al-
locutus in hsec verba : < Omnes, inquit, Franciee

Diorem ejiceret Ingobergam, et eas ambas in lo-
cum ejus substitueret. Pro qua re a beato Germa-
Do, priefaUB urbis episcopo, increpatus, nec cor-
rectus, utrasque cum filio, quem ei una earum ge-
Duerat, divinitus percussas se perdidisse indoluit
Ipse quoque, non post multum temporis^ in Aqui-
tania apud castrum Blavia vitse finem sortitus, in
basilica saacti Romani est sepultus.

CAPUT III.

De Guntranni liberis et gestis.

Giiatraniius autem quatuor filios ex diversis ha-

buit concubinis, qnarum nomina recensere super-

sedi, maxime cum nec ei legitimo fueriutcopulatse

coojagio et, eo adhuc superstite, cum susceptaprole ^ potentes consanguinilatis mihi jurefaiderantur,nee

terminum sortit® sint vitce. Fuit sane idem rex
summe bonus, pacis squique servantissimus ; hoc
solum tanti gloriam viri obnubilante facto quod,
leoociniis delinitus meretricum, licitum refutavit
matrimonium. Hic quadam die venatum in silvam
profectus, sociis, prout res exposcebat, huc iilucque
dispersLs, ipse cum uno suorum iidisssimo fideiium
sabarbore quieturus resedit,posiloquein familiaris
amici gremio capite, oculos cupiens furari labori,
obdorniivit.Et ecce ex ore quiescentis regis, in mo-
dum reptilis, animal egressum, oras propter laben-
tisrivuii percursareacutin ulteriorem ripamtrans-
iretsatagere coepit. Quod cernens ille, super cujus
genua rez cervicem inciinaverat suam,gladium va-

valeo jurgia eorum portare, dum quisque, mea fre-

tus propinquitate, eo ad nocendum alteri efficiatur

promptior quo mei censuram judicii non pertime-

scit, quasi affinitate propinqnior. Sed bonum esse

asseritis, o^quitatis intuitu, etiam parentes punire.

Quis hoc abnegat ? Yerum perpeti infamia deno-

tantur vel Torquaius, filium pro contempto suo

prsecepto securi percutiens, vel Brutus, duos pro

patriae libertate ex se nalos pari modo perimens.

Adeo ut prfficipuus poetarum de eo ita scripserit :

Infelix, utcunque feroDt ea facta nepotei.
(ViRG. JBneid. hb. vi).

Sed esto,sit mclius pro misericordia quam pro cru-
delitateargui. Ut quid autem frustra improbis mi-

ginanudatum fluviolosuperposuit, etsicanimal ii- Dsericordia impenditur, dumindulta venia insolen-

ludad alteram transmeavit partem. Atque sub ra-
dicecujusdammontisingressum, postaliquot rediit
horarum spatinm^eteodem ponte usum in os Gun-
tranni est ingressum. Exsurrexit rex, et familiari
aarranssoinnium,mirabilem se dixit vidisse visum,
ioquiens : « Conspexi fluvium permaximum ponte
ferreo constratum. Per quem transvectus, speinn-
cam in cujusdam montis radice constitutam sum
ingresssus. Inibi insstimabiles thesauros abscondi-
tamque yeterum reperi gazam patrum. » Refert
alter qnid de eo et ipsc intuitus sit, cousonaque
sibi apparaemnt somnii verba ac visio manifesta.
Quidpiura? elfossus ost locus, enormequc auri ac
argenti inveutum pondus*De quo Guntrannuscibo*

tiores ad exercenda passim vitia efficiantur ? Non
mihiergo contingat,propter transitoriam eorumgra
tiam,ceternffi damnationissubiresententiam.» Post
hffic verba, rege cunctisque optimatibus in ejus ar-
bitrii dispositione elcctionem tantffisuccessionis po-
nentibus, ipse eo quidem die siluit. Diiuculo vero
subsequentis diei matutinus consurgens, ad domum
Gogonis cum quibusdam palatii primatibus prope-
rat.Et brachiumejus collo superpenenssuo,signum
futurffi dominationisdedit eique dixit : « Dominus
nostcr rex Sigebertus coetusque reipublicffi nostrffi
comitem me destinaverant fore domus regiffi. Hoe
cgo nunc tibi cedo munere. Utere felix meo privi-
legio, quo me sponte carere profiteor. » Ui\jus excm-

m

AIMOINI HONACHi FLORIACENSIS

696

plum CflBleri qui aderantproceres secuti, Gogonem A iHud positum oleum accendebatur, interramdecl

majorem domus acclamaverunt, Strenuus in geren-
do principatu Gogo eousqueesthabitusdonec Bru-
nichildem de Hispania arcessire est jussus. Ille dies
mortis Gogoni fuit^ cui ezpedierat exsiiio mutasse
sedes^ antequam hanc omni bellua crudeliorem in
cervicibus locandam aveheretsuis. Namque Bruni-
childis, ut prselibatum est, regio potita conjugio,
animum regis abeo alienans, ad postremum jugu-
lare codgit. A qua tantum humaui sanguinis effu-
sum, tantffi csedes actae potentum seuetiamregum
in Francorum regno sunt, ut non immerito sibyl-
lam aute multa s^ecula de ea vaticinasse sit credi-
tum.o Yeniet, ait, Bruna departibusHispanifie, ante
ciyus conspectum gentes, sive gentium reges, peri-
bunt.Ipsa vero calcibus equorum disrupta peribit. »

CAPUT V.
De Chilperici mulierosi novis nuptiis,
Chilpericus quoque rex,8emulatus et ipse fratrem
cum plurimo prieter regiummorem feminarumval-
laretur grege, quae regi propter decorem magis
quam propter nobilitatem generis copulabantur,di-
rigitqui Brunichildis sororem natu majorem a patre
Athanahildopetant, ac vice sua spondeant se,si ejus
potiundfle facultas detur, caeterasabdicaturum con-
juges Quorum verbis Athanahildus credulus filiam,
Galsontam nomine, ad Chilpericum destinat,magna

ditatam dote. Quse catholicobaptismate (4)ma-

gi9 consecrata, regitoro nuptiali est conjuncta.Le-

B

dente, duritia aufugit pavimenti,*et sic in terram
acsi inmodiumfarinfleest integrum defizum. Nun
tulerunt fratres tanto scelere maculatum consorlem
essesuum ;sed conjuncti simul regno pelleremolili
sunt. Quodconsilium,non tam astuChilpericiquam
ipsa levitate qua coeptum fuerat, dissipatum est.

CAPUT VI.
De Chilperici filiis ei eorumgestis.
Erant Chilperico tres fiiii, Theodebertus, Mero-
veus,Clodoveus, ez Audovera reginasuscepti.Qaani
Fredegundis eodem perfidifle commento quaGalson-
tam hac de causa pepulit : Chilpericus, cum fratre
Sigeberto expeditionem in Saxonesagens,AudoTe-
raim reginam domi reliquerat alvo gravidam. Cui
Fredegundis, utpote ancilla ex ejus orta familia,ad
cuncta deserviebat vitae necessaria. Haec hortatur
dominam ut natam puellam perducat ad baptismi
gratiam,quo rex adveniens gratuletur non solum
natflim sibi esse filiam^ sed etiam in Christo rena-
tam.Paret mulier suadenti meretriculfle eo atlentius
quo autumabat eam sibi bonaconsulta dare. Quse-
rentideindematronam qufle puellam susciperetposl
sacri baptismatis undam, responditnonposseinve-
niri nobiliorem ea, quce higus exsequeretur mune-
ris obsequia. His quoque iila credula verbis, effici-
tur filiflB mater spiritalis. Regredienti posthflec regi
itobviamFredegundis eumquehis interpellat ver-
bis : (( Quam gloriosus, ait, apparet hodie rex Chil-

gatis sane Atanahildi regis quserentibus ut tactis n pericus, rediens victor triumphatis hostibus, cui

sanctorum pignoribus fides firmaretur qupd Gal-
sonta in vita sua solio regni non pelleretur^Chilpe-
ricus non abnuit. Prflebitis sacramentis pactaque
pace, eos ad propria sinitabire. Sed, uterat animo
levb, jura prflevaricatus est pactionis. Nam Frede-
gundis^conjux quondam vocata Chilperici regis, of-
fensa novfle nuptse aspectibus invisis, exigui prope
temporis intervallo tantum adulandi artc praevaluit
ut se conjugioregisredderet.Inde adaudenda ma-
joraproterviamuliebrieIata,domina se omnibusqui
in aula erautregia prfleferebat, contumeliisqueaffi-
cei*eGalsontamAthanahildiregis filiam noncessabat
IJla marito de iojuriLs questa, ab eo qui omnem jam
circaeamdem imminuerat aifectum,verbisblandio-
ribusdeludebatur. Denique feralibus furiis exagita-
tus, instigante Fredegunde, eam in stratuquiescen-
tem crudelissime strangulavit. Immanefacinusnul-
lique antea cognitum tyranno^ ac Franco homini,
maximeregi 1 Penitus incongruumconjugeminno-
cuam, et quamab hostibus raptam vindicari ferro,
aut mortem pro ea appetere decuerit,hancsecuram
in communi toro cubantem ^sufi^ocare non erubuisse I
DemenS| qui illiusmeretriculfleperduasionibustau-
tum connubii violarit decus,cujusfraudeinproxiroo
erat ipse perimendus. Post transitum sane Galson-
tfle, magnum virtus divina ad ejus sepulcrum est di-
gnata ostendere roiraculumi Namvitro,inquo ante

nata estfilia, ChiIdechinda,forma egregia corporis!
Sedprohidolor ! scelus hacnoctea te patrabitur^re-
fugiendum quidem,si vitari posset^nedominamea
Audovera tecum secreta subiret cubiculi silentia. »
Higus novitate sermonis rex stupefactus, causam
queesivit. Cum sileretur, elicuit studioqusereudiet
motu indignationis. Etcomperto indicio,quod ejus
commater foretregina ex prole suscepta,Fredegun-
di in hflec respondit verba : (c Si Audoverie nunc
fraudor amplexibus, te sociam flisciscam mei stra-
tus.ȣtproperantiadaulam occurritregina, ferens
in ulnis parvulam, quam bis (ut ila dicam) genera-
verat, filiam. Ad quam rex : (( Nefandara,inquit, o
regina, rem perpetrasti, et regiue inconvenieatem
mcgestati. Nec potero te habere conjugero, cum
coromatris adeptasis nomeu. »Posteaepiscopoqai
puellambaptizaveratiuexsiliuro acto, reginam cum
filia sacro adopertas velamine monasterio retrusit,
prsedia ac facultates eis tribuens. Fredegundem
vero sibi copulavit. Incidit ea tempestate necessitas
Sigberto regi, fratri Chilperici atque Guntranni,
exercitum ductandi adversus Cacanum principem
Chunorum ; qui conflnia regni cjus depopulaturust
adventabat. In hoc congressu superiorbello factus,
ingentesChunorum slrages dedit.Cumreliquisvero
pacemfirmavit. Cujus absentiamChilpericus aucu-
patus, ut se ejus^habebat inquietudo morum,dome-

(4) Nomen proprium loci, quod deest in codd. ms.

I

«•7

HISTORIA FRANGORUM. — UB. UI.

698

slicasedilione publicam interpolans pacem Franco- A
rum, Remis opulenlissimam regniejus urbemim-
proTiso impetu occupavil. Supcr plagam fractus
Sigebertus Suessionis et ipse de regno Chilperici
pcnrasil captieque urbis popuium imperio suo ad-
juaxit, repertumque Theodebertum, Ghilperici fi-
liom, custodifle mancipavit.Quem patri petenti cle-
menlissime muneratum postea reddtdit, dato
priussacramento ne quidin posterumTheodebertus
coiiiraSigebertummoIiretur.Quod yprffipediente hu-
maaigeneris inimico,non diu inviolabile permansit,
geoeris inimico, non diuinvioIabilepermansit.Ghil'
pericus quoque, belio superatus, conditiones pacis
amplexos est.

CAPUT VII.

De Saxombus Galliam irrumpentibus a Mummolo

repubis.

Saiones,qui ad Italiam jussu Theodeberti senio-

ris deroigraverant,curaconjugibus ac liberis in Gal-

iias prorumpunt. QuibusMummoIus,Guntranni re-

gispatrieins, obviam pergens, eos fugaciter Italiam

repeterecompulit.Sequenlianno iterum Saxonesad

Rhodanum usque fluviumGallias ingressuri accesse-

ruol. Mummolus cum exercitu suo obvius, trans-

ilameisfluminisdenegabat. Sed acceptis muneri-

bas, per fines regni quod tuebatur transeundi ad

Sigel>ertum licentiam tribuit.Aquo susceptijuben-

tar proprias incolereterras. Quo dum tendunt,plu-

riroos negotiatorum in itinere deceperunt, fierisla-

fflinas quadam arte ad auri optimi atque probati

speciem coloratas venundantes aurumque pro pre-

tio earumdem accipientes.Hac de re multi merca-

iores ad inopiae malum se devolutos sero dolue-

runt. Sed Saxones fraudulenticesuee poenas matura

oltione luerunt. Nam a Suevis aliisque natidnibus^

quaepatriam eorum pervaserant,ternaaciesuperati,

ad xz milia suorum ferme interemptis, reliqui con-

ditionibus hostium, licet inviti, paruerunt.

GAPUT VIll
De Justiniano et Justino Augustis,

iastiaiana5,eo in tempore.posquam triginta tri-
bus annis imperium felici rexitsorte, sceptrumcum
coronaregni Justino reliquit minori.Fuit autem Ju-
stinianasvir fide catholicus,pietate insignisaequita-
tisque cultor egregius. Ideoque ei omnia coopera-
bantur in bonnm. Quiet bella civilia prospere per-
Tariosduces ct maximeper Belisarium ges8it,et in
causis civitibus componeodisque legihus miriflcus
exstitit. Ob causam etiam multimodarumvictoria-
rum, ul Alemaanicu.^, Gothicus, Atanicus,Vandali-
eiisAfricaD usque diceretu r,habere agnom i na meruit
Exslraxit quoque idemprincepsnilra urbem Gons-
tanUnopoUraGhristoUeo(qui estsapientia Dei Patris)
templumrquodGreecovocabulo Hagiam Sophiam,id
esiSanclam Sapientiam nominavit,Gnjusopusadeo
euQcta aedi(icia excellit utin totis terrarum spatiis
hmc simile non posseinveniriqui videretestentur.

B

GAPUT IX.

De Cassiodoro et aliis claris mris,

Hujus temporibus Gassiodorus tam in s€eculari
quam divina scientia, Dionysius abbas in paschalis '
calculi argumentatione mirandus^PriscianusCaesa-
riensis in arte Grammatica,Arator in exerandis apo-
stoIorumActibusartemetrica, claruerunt. Benedi-
ctus quoque in coelesti discipUna placidius caeteris
eifulsit. Hfiec nos studium boni principis,vel eorum
quiejus fuere temporibus,dicerepauciscoegerunt.
Nunc Narsetis actasuccinte perstringamus, utpost-
modum continuo ductu inchoatiB percurrat Historiae
ordo.

GAPUT X.
De Narsetis inclytis gestis.

Narses itaque multimodis subjugatarum gloriosus
triumphis nationum, civica insignis corona, snm-
mee per Italiam aequitatis exercebat jura. Sed his
rebus sibiapudimprobosexpertus est nocuisse po-
tiusinVidiam quamapud probosfuisse gratiam.Nam
cum pro liberandis civibus mortis se discrimini see-
pisssime obtulisset, circumpositarumverogentium
in se odia excitavisset, tanta a Romanis pertulit ut
plus post bellum a suis quam in ipso bello ab bo-
stibus periculi in sese expertussit..Impleveruntque
Romani facinus exsecrandum ut quem protectorem
suae salutis habuerant eum ante tribunal judicis
(3 etiam absentem accusare non erubescerent. Nec
novum apud eoshoc genusflagitiifuit. Quippe Sci-
pio major quondam Africanusdevictae Garthagints
nobilitatus tropeeis, ab ingrata sibi urbe Roma diu
exsttlans, in agris suis morbo simul et tristitia de-
fecit. Alter quoque Africanus Scipio, superioris
haud ignobile genus Scipionis .post perdomitam Li-
byam causam adversus accusantes in senatu dicere
coactus quod sibi pro patria laboranti ab improbis
etingratis denuntiari coguovisset,mediosubsequen-
tisnoctis tempore, ab aemulis in cubiculo necatus
est. Simili modocontra hunc Narsetem relatio Ro-
manorum ad Justinum cucurrit principem ac ejus
conjugemSophiam,quereIantiumnihilsibicoIIatun
libertatis devictis Gothis, quibus tetrior supersit do-
minus, eunuchus scilicet Narses. Quibus cognitis,
Ccesar ira exardescens successorem Narseti Longi-
num direxit preefectum. Quod ubi Narses agnovit,
ita dixisse fertur : <c Si male, inquit, egi cum Ro-
manis,digna factis recipiam meis. Si vero bona, et
si reddere volunt similia, ut quid calumniatur,
suentes capiti meo falsatestimonia? » Tantaautem
indignatio, praecipue Augusta^, adversus Narsetem
excitata est ut inter cietera (quia eunuchus erat),
ii^urioso satis sermoue mandaret, debere eum in
gynoeceo feminarum pensam dividere]anarum,non
consulatum tenere Romanum.Ad hapc Narses: « Fi-
lum,ait, filabo, quo talis ordietur tela, quam Justi-
nusetSophianequeantinomni sua rescindere «vita

m

AIMOINI MONAGHI FLORIAGENSIS

7W

Nec promissa moratus,ad Alboin regem Longobar-

dorum mitiit, qui Pannoaiee paupertina rura dese-

rere, et ad Italiam solo uberem eum hortarentur

transire. Qui monita non aspernatus, cum cuncto

8U0 populoeoruraqucsuppellecti Hesperiam prope-

rat. Narses autem urbe Romana relicta^ Neapolim

Tenit. Quem subsecutus papa Joannes, qui Pelagio

successerat, Romam redirerogavit.Quoimpetrato,

utriqueregressi sunt.Et sanctissimus quidem Joan-

nes non diu supervixit. Narses vero post aliquan-

tum temporisdefunctusest,corpusque ejus in loculo

plumbeo positumConstantinopolim cum omnibus
thesauris ejus est delatum.Sea, ut promissa solva-

mus, HistoricB est ordo repetendus.

CAPUT XI.

De Chuni seu Avaribus Galliam invadentibus,

Chuni, qui el Avares,rupto foedere quod cum rege
Francorum Sigeberto pepigerant, in imparatam
se Galliam infundunt. Quos cum ille congregato
exercitu bello exciperedestinavisset,Cbuni magicis
artibusypriusquam ad manus veniretur,quibusdam
phantasmatibus Francos perterrefactos f ugere com-
pulerunt. Rex ipse, frustra resistere conatus, ca-
pitur. Sed prudentiae suae astu oblatis muneribus
honoriiice ad suos redire permissus, pacem cum
Ghunis in reliquum stabilem firmavit. Nec prsetuUt
mortis compendium saluti, condemnans in hoc
facto pravum Grassi Romani, quondam consulis,
consilium, qui, ut dedecus servitutis evaderet,non
pretium hostibus, sed ^ibi interitum paravit. Nam,
dum forte contra Thraces pugnans, csesis suorum
millibus in potestatem hostium devenisset,iie ludi-
hrium inimicis foret, virgam,qua ad' stimulandum
equum uiebatur,in oculorum Thracisse tenentis im-
pegit.Barbarus,dolore iraque percitus, latus Crassi
giadio transverberavit. Sicque vir magni nominis
simul ei fortitudinis, dum devitai quod fortuiio
casu sive beneflcio hostis etiam possei evadere^ in-
cidit in mortem quam ilJaiam nec volens adversa-
rius poiesi avertere.

GAPUT XII.
De Chdovei gestis, et Guntranni.

Eo iempore Clodoveus, Ghilperici fiiius, Burde-
galensem (quce ad regnum Sigeberii periinebat) ur-
bem invasii. Super quem Sigulfus dux partium
Sigeberti irruens,eum exinde expulii,ac veluii cer-
vum prffi se ageret,ad propria festine regredien-
tem,buccinisinsonando,usque ad refugia Parisiacse
civiiatis insectaius est. Quo comperto, Chilpericus
Theodebertum aiterum ex flliis, qui Sigeberto pri-
dem juraverai nullateaus se ei nociiurum, in Neu-
siriam ad occupandas urbes qu» frairi subjeciae
erani miitit. Theodebertus, nonnuUis urbibus sub-
aclis, trihuia Turonensibus, Pictavis, Gaturcen-
sibus, Lemovicinisjure vicioriffi ascribii, pervaga-
tusque Aquiianicam provinciam,monasteriaservo-
rum seu ancillarumDeidirepiionibusvastans, mo-
nachossive clericos iormeniis,sanctimonialesvero
iurpibus dehonestameniis aifecii. Denique ad mo-

B

A nasterium Sancti Martini, quod Lala dicitur, dum
quidam hostilis agminis tendereni vellentque tlu-
vium quiinterfliiebaitransire, clamaveruat mona-
chi.diceates : « Nolite, o barbari, nolite buic cjb-
nobio Sancti Martini injurias inferre.» Hoc audilo,
quidam redierunt compuncti corde retrorsum. Yi.
ginti tamen ex ipsis ascensa navi flumen irauseun-
ies,C8esis monachis,monasierium infringunl resque
diripiunifactisquesarcinisnavim repetuni. Sed non
defuit beaii Cunfessoris virtus. Nam ingressi al-
veum,amissis remsis,dum hastilibus navim impcU
lunt, illa sub pedibus mersa esi. Ipsi vero, lanceis
confixisuis, in profundumdelabuniur, unoianlum
superslite qui hsec eos deserere hortabatur. Mona-
chi vero eos resque suas aquis eripiuni, ipsos se-
puiturce, resaulemmouasterio inferentcs.Talisque
tuucTheodebcrtus Aquitanicis visus et Cbristianis,
qualis quondam Diocletianuscaiholicis inioto orbe
constituiis. Congressu Pictavis adversus Gundoal-
dum duccm habito,universas pene ejus copias dele-
vit.NocChilpericusquievit, qui fratri Sigeberto lu-
dibriosuosfuissc exercitus indigaabatur. Non con-
ientus enim fiiii iriumpho, cum magna ei ipse ve-
niens manuCampaniam depopulaius estRemensem.
Sigebertus iamen non usquequaque oliosus fuil,
nec raulta diu regni sui passus dispendia est. iNam,
insidiisopportune Iocatis,omneni excercitumTheo-
deberti cum ip;oattrivit.Qui, dum evadere nilitur,
a cohorte regia oppressus occiditur. Corpuscjusab
Arnulphoducn colleciumet adEngolismam dela-

p tum,ibidemesihumatum.Deinde,congregatissupe-

rioribus Francis Austrasiis,collecio eiiam sociorum
adjumento, contra fratrem aciem dirigit. Sedin-
iercurrentibus legatis^ pax convenit.Inde e commu-
ni consensu expediiionem inGuntrannum suumfra-
trem Burgundifie regem agunt. Sigeberius Arvcrnis
civibus mandat Areias ex insperato invadant. Quo
prsecogniio, Gunirannusper iniernuntiosArelalen-
sesde adventu hostium ceriosfacit.Iili^prseoccupatis
insidiarum locis duce Gelso, eos qui se inlerfectum
venerau iinierficiunt.Gunirannus quoqae,contractis
undecunque viribus, obviam parat ire frairibus.
Curaque castra in loco qui Viriacus dicitur fixissel,
residenie Sigeberio apud Archiacum, Ghilperico
identidem eo loci quo duodecim pontes Sequanie
superimpositi fuisse referuntur, mediauiibus opti-
mis quibusque prudeniia viris qfiibiis moris est
semper regibus prcebere consilia, hi ires fratres in
unum coeuni foidus. Trecas deinde in oratorio
Sancii Lupi dexiras jungenie.s,Sigeberluscum Cliil-
perico, ju^urandum Guniranno prflebueruni nil se
ulterius adversus eum hostiliier aciuros.Eadem ei>
eiiam Gunirannus visus ei sacramenta dedisse.Inde
cum graiia discessum esi ; et se invicemsaluiantes,
Guntrannus ad propria,SigebertusaiqueGhilpericus
ad casiraredeuni.

TuncAustrasiijurgari conira Sigebertum ccepere,
promissa sibi fiagiianies solvi, qui se raeminissent
spe hosiilis prsedo: ad belli societatem soHicitatos:

D

70!

HISTORIA FRANGORUM. — LIB. III.

702

oporicreeum aut exproprio stipendia illis largiri,

aut publicum demonstrare cujus rebus ditentur

adTersarium; se interim, dum reges inter se pacem

vendilant aut inimicilias, quasi mercenarios, ha-

beriqueruntur, adpericulaprimos. ad houoremvel

prsemia ultimos. Nec contra Guntrannum se quere-

lamcujuslibetoffensionisprselenderevellefatentur,

camquoSigebertus justee firmarit foederapactionis,

sed in Chiipericum veteris inimicitise reoordatione

CQnclorum odia exardescere. Illum esse ex multis

nnum,cujus vita ingrata, mors foret omuibus grata.

His igitur suorum persuasionibus coactus Sigeber-

tus, fratrem persequi statuit; qui, nil tale metuens,

m^orem exercitus partem ad hiberna dimiserat.

Ipse, accepto fraternffi insectationis nuntio, cum

paucis equitibus Tornacum urbem confugit. Quem

sttbsequens Sigebertus Parisiorum ingressus est

orbem. Cui occurrens sanctus Germanus pontifex :

«Si, inquit, fraternum cruentus cupis effundere

sanguinem, juxtaPsalmistce vocem,eam quam fratri

parasfoveam tibi experierisparatam, fratricidfieque

non privaberis vocabulo, cum voluntas ipsa non

careat supplicio. » Heec illo quasi ab episcopo parti-

bus fratris favente dicta aspernatus, cogitabat coe-

pta perflcere.Et veniens in villam, cui vocabulum

est Victoriacus [a/., Victoria], offendit ibi validam

de regno Ghilperici manum Neustrasiorum specie

se ei tradere volentium. Qui, viso rege, certatim

ad eum venientes, ditioni seejussubdunt. Necqui-

libet ducum aut procerum rcgni Francorum cum

Chiiperico relictus est, excepto Ansoaldo ; qui for-

tanam regis etiam in adversis maluit non deserere

quam promissam violando fldem proditor esse vel

dici. Tantis igitur Sigebertus vallatus millitum ca-

tervis, cunctas urbes regni Chilperici imperio suo

adjunxit. Inde progressus inurbem, cuiTornacum

nomen est, fratrem obsidione cinxit. Quiseurgeri

conspiciens hserebat consilii incertus qua via con-

jugem ac filios, quos secum ibidem adveniens de-

duxerat, periculo eximeret. Sed mulier, artibus

viro longe callidior, duos subornat viros, quibus

aodaciacontemptum mortis invexerat. Hos horta-

tur monetque Sigebertum adeant eumque, se ut

Oominum adorare simulantes, interimant. Quodsi

efficiant,evadentibus praemia^interemptis vero con-

dignam sepulturam, eleemosynasque ad loca san-

ctorum pro oblatione tanti facinoris se preebituram

spoodet. llli nihil morati prsecepto satisfaciunt, ac

urbem egressi ad castra progrediuntur hostium.

Nihil viris audacius, nil terribilius eo bello in hos-

tcmexurbe processit. In medium namque adver-

sariorura proruentes non trepiddverunt, non re-

tractaverunt ; sed tanquam familiarium suorum

coQsortiis immorarentur, non anteremeandum pu-

tarunt quam circumventum a lateribus regem,cul-

tellis latera fodicntcs,nefandissim8e neci traderent.

Clamorillico universorum luctusque totis oritur

<*astris, ut palam daretur inlelligi regem oppetiisse

Sigebertum. Impctu itaque facto in homicidas ir-

A ruunt,Ievique negotio membratim sectos duos de*
lent viros. Chilpericus dum egredi formidaret et
quid accidisset ignoraret, accedente ad se conjuge
Fredegunde, interiisse fratrem utcomperit,ad spem
vitffi et salutis animum quasi ab inferis reduxit. In
crastinum egressusurbem, redeuntibus in gratiam
Neustrasiis, qui ad Sigebertum ab eo desciverant,
corpus fratris in villa, cui Lambrus nemen est, se-
peliri mandavit. Quod postmodum a fidelibus obla"
tum, et in ecclesia Sancti Medardi Suessionis juxta
patrem Giotarium est humatum. Regnavit autem
annis xiii.

GAPUT xin.

De fortunato episcopo et ejus scientia.

n Ejus tempore Fortunatus^ qui in rhetorica me-
tricaque arte famosus habebatur, ab Hesperia in
Gallias transiens, Pictavis episcopus ordinatur. Hic
multorum vitaspassionesve sanctorum,partim pro-
sa, partim metro composuit. Ad amicos quoque sin-
gula disticha elegans orator conscripsit. Unde preB-
fato regi etcgiacum misit carmen, congratulans ei
in nuptiis Brunichildis. Quod equidem ego, cum
sors librum ad diversos ab eo sibi familiares con-
scriptum manibus intulisset meis, legi atquein eo
facunditatem viri, dulcemque affabiiitatem satis ad-
miratus sum.

GAPUT XIV,
De Brunichildis in conservanda prole solertia,
Interfecto autem hoc modo Sigeberto, mutatio

Q facta est, multis familiarum ejus amicitiam ;Ghil-
perici expetentibus. Porro Brunichildis, quam Sige-
bertus, dum a pervasione urbium rediret fraterna-
rum. Parisius sibi occurrere imperat, in eadem de-
gens civitatc, nece viri comperta, tluctuabat animo
qualiter se suamque prolemab imminentiliberaret
interitu. Tunc Gundoaldus dux arreptum puerum,
Ghildebertum nomine, per fenestramin sportade-
positum cuidam fidelium suorum tradit, ut eum
Metis exhiberet. Quem inibi perductum, adniteute
Gundoaldo, de quo preemisimus, universi Austrasii
inregnumsublimantpatris.Brunichildemonerefilii
levatam altera invadit cura. Nam sibimet timenti
nec sommus oculis, nec animo quies dabatur. Gui

rv etsi voluntas discedendi erat, facultas deerat. Tan-
tis ergo pressa sollicitudinibus, a superveniente
Ghilperico Rothomagum in exsilium truditur.The-
sauri ejus opibus Ghilperici sociati ; filise Meldis ad
custodiendum missce sunt.

GAPUT XV.
De Merovei et aliorum regum gestis.
Meroveus etiam missus a patre Ghilperico, utci-
vitates, quee flumini Ligerisadjacent, ad suam trans-
duceret partem^ postposito patris prsecepto^ Geno-
mannis contendit,ac si matrem suam Audoverami
quee ibidem exsulabat, visitaturus. Inde Rothoma-
gum transiens, ad Brunichildem venit, eamquein
conjugium accepit. Non tulit hoc Ghilpericus pater ;
sed eos abinvicemdissociarevoiens, Rothomagum
u)que accessit. Cujns illi declinantes prsesentiam,

m

AIMOINI MONAG&I FLORIAGENSIS

m

basilicam sancti Martini super inurosprsBfaia^ urbis A apud ipsum plus fuit, quam illa rogis^voz paapem.

ligneis consiructam iabulis sunt ingressi. Irritaque
fuissent Chilperici tentamentorum exordia, nisisa-
cramento spopondisset: Se eos minime separatu-
ram, imopermiltenteDeomagis copulaturum.Quo
ilH credentes, ad eum progressi, ei ab eo appara-
tioribus epulis per biduum sunt suscepii. Tertio
die profecius secum abducii filium, parvipendens
quod dederatjusjurandum. Morumegregiusceusor,
qui illicitum in fiiio damuaret matrimonium nec
futurum pro perjurio super se Dei pertimescerei
judicium, Yerumille plus meiuebai versuta Bruni-
childis ingenia, ne filium imbueretperfidia, quam
indignareiur pro divinse legis illaia iqjuria.
Revertenti inde nuntiatur proceresGampaniffi Re-

Tunc quoque Ghilpericus legatiouem suscepit
Ghildeberii junioris, nepotis sui, peteuiis matrem
suam sibi reddiBrunichildem. GujusillenoQa.sper-
naius preces,eam cum munerepacisposceati reml-
sit fllio.

GAPUT XVII.
De regum Hispanorum rebus,

Aihanahildo auiem rege Hispaniae defuncto,Leuva
cum Levigildo fratre regnum assumunL Moriuo
Leuva,Levigildus|integrumHispaniffiregnamtenuit,
habens Gadsuindam matrem Brunichildis uxorem.
Apud Longobardos Alboin, de quo preBmisimus,
regnabat. Qui maxima ex parte Italise urbibus poti-
tus, suos in eis statuit; Romanos, quos vel maxime

meosis Suessionensem sibi praeripuisse urbem. Qui ^adversarios patiebaiur, expuiit. Hic civitatem, cui

coniinuo, raptiscopiis, eosdem acie superansmul-
tosnobilium interemit capiamqueciviiatem jurisuo
resiiiuit. Glodoveum vero filium Turonis dirigit, ui
et Petrogori«um Aginuensemque pagum sibi sub-
jiciat edicii, juncto ei duce Desiderio, ut ejusfrue-
reiur in cunctis incommodiiaiibus subsidio. Quos
Mummolus, Guntranni patricius, obviam cum exer-
cituprogre8sus,deviciifugaviique non sinemaximo
suorum deirimento. Namde exercitu ejusquinqua-
ginta millia suni ccesa, cum a parte hostium, licei
deviciorum, non nisi yiginti millia sini prosirata.
Exinde Ghilpericus filium Meroveum, suspcctum
doli, quod partes Brunichildis fulciret, instiganie
noverca Fredegunde, coma aitonsum ac in mona-
sterio Aninsolse deirusum, jussii ordinari presby-
terum.

GAPUT XVI.

De divi Germani episcopi transiiUj sanctiiale ec

miraculis.

Eodem iempore sanctissimus et vere Deo dlgnus
Germanus, Parisiorum episcopus, roigravii ad Do-
minum. Gvgus corpus in oratorio Saneti Vinceniii
esi sepultum. Quid autem Fortunatus de hoc bea-
tissimo scripserii viro, non praetermittam. Quadam,
inquit, vice praecelleniissimus rex, Ghildeberius
senior, cum ei direzisset sex miilia solidorum pau-
peribus eroganda, expendens iria millia revertitur

Ticinum nomen est, quse alio vocabulo Papiadici-
iur, per tres annos obsidens^ tandem cepit. C^jus
cum incolas, uipoie paganu6,quia Ghrisiiauos esse
cognoverat, gladio ferire deslinavissei, equus ejus
in medio poriae corruii. Qui calcaribus impulsus,
fustibus ceesus, nullo modo adigi poterat ad surgen-
dum. Tandemsuggereniibussuisin religionemrex
conversus, fregit quod de nece Ghristianorum vove-
rat votum. Huic fuit nupiaGlodsinda GlolariFran-
corum regis fllia.Qua defuncta, Rosemundam Chu-
niniundiGepidorumregisnaiamaccepitconjugem,
cigus ipse dudum inierfecerai pairem.Aqua, cum
iribus ei eo amplius annis in Italia super Lougo-
bardos regnasset, invindictampaternflB necisdede-
corosissima ielerempius est morie.Etvir beliicosis-
simus summeeque audaciee, unius mulierculsB coosi-
lio periit ; qui per tot hostium slrages bello famo-
sissimusexstitit. Etiila quidem tanlse immanitalis
debiia luit maturato supplicia. Nam dum corruptori
Helmechis nomine, quem ipsa in necem regis-

suo,

armaverat, postmodum e balneo egredienii vcneni
poculum, quodsalutare asserebai esse,porrexissel,
ille agnito mortiferum haustum se bibi8se,evagiualo
gladio eam quod reliquum eraibibere coegit.Sicque
nefandissimi homicidaijustffifactorumsuorum sub-
jacuere vindict®. Ai vero post Alboin,cnm Clepb
nobilissimusLongobardorum, anno unoetsex raen-
sibus, tenuisset principatum, denuo duces in Lon-
ad palatium. Interrogatusque a rege si adhuc resi- ^ gobardorumgentedecenniocreatisunt.Etunusquis-

deret quod tribuerei, respondit medietatem rese-
disse nec invenisseinopesquibustotum expenderet.
Guirex: «Domine,inquii, donaquodrestitii. Nam,
Ghristo largienie, quod donetur non deflcit. » Inei-
dens namquerex aurea missoria, etargeniea com-
minuensvasa, quidquid primum habebat dabat sa-
cerdotineperderet. Eraiergo exspectandacontentio
intersacerdoiem et principem. Faciebant apudse de
misericordia pugnam et de pietaie certamen, the-
sauros ut spargerent ac de suis talentis egeni dite-
scerent. Denique, alavice, cum aptusad sedendum
sacerdoti requireretur equus, rex eisuum tribuit,
rogans utdbi eum rotiueret. Interim beatus virpo-
stiilanti captivo equum donat interdictum, quoniam

que ducum suam regebat civiiatem. E quibusali-
quanti Gallias prsdandi cupidine petentes, apud
Provinciam cum Amato patricio, qui rcgi parebal
Guntranno,bello confliguni. Faciaque deBurgun-
dionibus maxima strage, ipsum ducem intcreme-
runt.QuodGuntrannus audiens, evocato ad se Mum-
molo spectatffi virtutis viro,patriciatuseiindixitcu-
ram.Prorumpentibus iterum inGaUiasLongobardis,
Mummoluscum valida Burgundionuni manu occu^
rit.Qui,duobus pra^.liis hostibus usquc adsupremum
labcfaciatis, reliquos fugaciier in ItaJiara n^dirc
compulit.Nec ultra adjecerunt animum Longobardi
uladGalUas trausirent.Nam Mummoliisposttergum
eorum Francorum dirigeus exercitumy Anagnisca-

705

BlSTORIA FftANCORUM. — LlB. ftl.

m

strum, in flnibus Italiffi situm, debellavit et cepit. A citus ab eo missus Persas potentissime debellavit

Qaam ob causam, comes Longobardorum Ragilo,
AnagQis veniens, deprsedatus est, et adsuareverti
feslinans, ab obvio sibi duce Francorum, Gbranui-
chis nomine, perimitur.

CAPUT XVIIL
De Justini minoris gestis.
Perhffic tempora apud Constantinopolim, utsu-
pra prsemisimus^ Justinus minor regnabat, in
Uatam avarits deditus ut arcas ferreas fleri jube-
ret, in quibus ea qatR rapiebat auri talenta conge-
ret. Hic cum adivinis mandatisaurem cordis aver-
teret, justo Dei judicio amens effectus est.Post bsBC
Tjbericum Cssarem adscivit,qui ejus imperium
gubernaret, bominem justum,utiiem, eleemosyna-
rium,sapieDtem, in judiciis cequum, in victoris cla- B
rumet (qoodbisomnibus supereminet) verissimum
Ghristianum. Igitur Justinus cum undecim impe-
rasset annis, amentiam tandem^ quam incurrerat,
cum vila finivit. Bella sane, quse per Narsetem
patricium Gothis vel Francis illata superius per
aaticipationem diximus, Justiniani quidem;tempo-
ribos coepla, sed sub Justino terminata sunt.

CAPUT XIX.

De Tiberio Constancino et ejus imperio.

Mortuo Justino, Tiberius Constantinus Romauo-

rum regum quinquagesimus sumpsit imperium.Hic,

nlsuperius diximus, sub Justino adhuc Csesar cum

rempublicani regeret et multas egeniseleemosynas

victorque regrediens tantam preedse molem cum
viginti pariter elephantis abduxitut bumanse cre-
deretur posse sufflcere cupiditati.

CAPIIT XX.
Le Britannorum rebus et Guntranni facinore.
Dum bffic in Orientis geruotur partibus, in Bri-
tanniis heec acta suut. Macliavus et Bodicus illo
tempore comites Britonum erant ; qui amicitiam
mutuam sacramentis adinvicem datis junxerani.
Mortuo Bodico, Macliavus fllium ejus Theodoricum
de regno Britannie expulit. Theodoricus, resumplis
viribus, Maclianum cum fllio ejus, Jacob uomine,
interfecit paternamque hoereditatem recepit. Yaro-
cus Macliavi fllius patri in comitatu succedit. Tunc
quuque Guntrannus, rex Francorum, duos Magna-
charii soceri quondam sui fllios interemit, facul-
iates eorum flsco subjiciens. Dehinc subsecuta mors
duorum filiorum ipsius est. Quapropter Guntran-
nus liberis orbatus, Chiidebertum suum ez fratre
Sigeberto nepotem adoptavit in filium.

CAPUT XXI.
De Chilperici in Prsetextaium simultate.
Chilpericus fratre ejus, alter rez Prancorum,
Prsetextatum Rothamagensem episcopum ezsilio de-
stinavit, eo quod,consiIio Brunichildis regince usus,
insidias ipsi parasse diceretur. Meroveus vero fllius
ejus, quem tonsuratum ac monasterio detrusum

erogaret, magnam ei Dominus auri copiam submi- p a patre fuisse memoravimus, iterum laicus

nistravit. Nam deambulans per palatium, vidit in
pavimento domus tabulam marmoream, Dominicffi
crucis vexillo insignitam, et ait : « Crucem Domini
qaa pectns frontemque munire debemus,indignis ut
quidpedibus conculcamus ? » Et simul cum verbo
jussit eamdem tabulam auferri a pavimento. Qua
amota, reperiunt et aiiam simili signaculo expres-
sam. Post hanc quoque reperiunt ettertiam. Qui-
busablatis, inseslimabilis diuque occultatus in lu-
cem proferturihesaurus. Qucm Tiberiusjuxta con-
suetum sibi morem, pauperihus erogavit. Narsetis
quoque thesaurum in quadam Italiffi urbe terra de-
fossum,quodam decrepito indicantesene inventum,
in simile dirtribuit opus. Sophia vero Augusta, im-

efficitur. Nam a Guntranno duce, de quo se-
quens sernio plura narrabit, per legatos sol-
licitatus, monasterio egres.4us et a Gaileno suo fa-
miliari veste Jaicali indutus, ad eccicsiam Sancti
Martiui Turonis ut confugeret, est impulsus. Ad
banc denique.et ipse Guntranus confugerat, me-
tuens minas regis Chilperici, eo quod diceretur fl-
lium ej usTheodebertum in bello superius memorato
intcremisse, Quapropter Chilpericus Rnccolenum
quemdamTuronis direxerat qui eum exindevi abs-
traheret. Ruccolenus Turonis veniens beato ponti-
ficitunc Gregorio mandavit ut Guntrannum abasi-
lica sancta expelleret. Quod si agere diiferret,
sciret eum cum valida manu venturum et beecim-

memorpromissionis quam Tiberio fecerat, cumab D pleturum. Sanctus autem antistes respondit : Hoc

impeno renaovere Justinianumque Justini ncpotem
substituere moliebatur. Quod Imperator agnoscens
Augustam cusiodice mancipavit ; Justinianum ver-
bisobjurgatum blandioribus tanto in posterum
amorc dilexit ut filiam suam filio ejuspromitteret
ac filio suo filiam ejus sociandam exposceret. Sed
bscres quadecausaincertum estcur non pervenit
ad effectum. Ad hunc Chilpericus, rex Francorum,
suos dirigens legatos, mnlta ab eo ornamenta^au-
reos etiam singularum suscepit Iibrarum,habentes
ab una parte efflgiem imperatoris et in circulo
scriptuni : Tiberii Constantini perpetui Augusti ;
ab alio vero quadrigam ac ascensorem continen-
tesque scriptum : Gloria Rohanoiiuii. Hvgus excr-

nunquam fuisse factum, nec a se ullo modo esse
faciendum.Interim miser dum domum ecclesise,
in qua hospitabatur, destruere non formidat,regio
correptusmorbo,ab basilicam sancti Martini defer-
tnr,ibi nil medelse adeptus,nonpost multosdies est
defunctus.Porro Meroveus ad ssepedictam veniens
ecclesiam, memorato pontiflce missas celebrante,
petiiteum eulogias sibi dare.Quo recussante.mina-
tus est se quosdam de populo interimere, quoniam
sinejudiciosacerdotumeum communione privaret.
Tunc ponlifex eulogias quidem ei dedit, regi vero
per diaconum innotuit quse acta fuerant. Regina
itaque clamante ipsum clericum exploratorem b
Meroveomis9um,rex eum in exsilium reiegavlt.

707

AIMOINI MONACm PLOmACfiNSlS

m

Direxit aulem ad sacerdotem',ut inimicum suum de A capiendum fore intelligens, yirtus ne, si ad patrem

ecclesia expelleret. Sed eo difTerente, Chilpericus
exercitum commoveri prsecepit. Quod audiensMero-
yeus baasilica egredi voluit. Leudastis vero Turoni-
cus comes pueros ejus, qui pro necessariis causis
in villam ieraut, peremit. Quapropter Meroyeus,
adnitente Guntranno, Marileifum medicum a rege
venientem tenuit, ablatoque auro ac argento quod
ferebat^ eum utique occidisset, nisi ille ecclesiam
expetisset. luterea dum de patre ac noverca Mero-
veus multa loquereturfacinora, quadamdie Grego-
rium episcopum ad convivium invitans, rogat ali-
quid ad CBdificationem legi. Tunc antistes, arrepto
Salomonis libro, bunc primum versiculum invenit
ac legit : Oculum, qui aversatur patrem^ effodiant

duceretur, graves de se poenas daret, Gailenam
quemdam sibi famiiiarem rogavit, utse gladio per-
cuteret. Aquo cultro per viscera trajectus inleriil.
Cailenus, truncatis manibusacpedibus ,nanbussi-
mul et auribus, turpiter vitam finivit. Post hsc
Sanson fllius Chilperici mortuus est. Cujus funos
cum nimia lamentatione idem rex prosecutas est.
Eo anno slella in medio lunee fnlgensvisa est.

CAPUT XXIV.

De Guntranni-Bosonis /Uiabus virtute patris liberatis,

suffragantedivo Martino.

Quidam potentissimus procerum Chi'perici,GaQ-

trannus-Bosouno nomine sic dictus, relectisin ec-

clesia sancti Hilarii filiabus suis, ad Childebertom

eumcorvi de torrentibus {Prov. xxx). Et heec qui- B transiit. Annovero tertioregniChildeberli junioris,

dem ille non intellexit, antistes vero miratus est,
redargutionis sibi verba prima occurrisse.

CAPUT XXII.
De Guntranno Pythonissamconsultante

Posthffic direxitGuntrannus ad muiierem Pytho-
nissam, quae ei aliquando non solumannumsedet
diem et horam qua Charibertus rex obiret, prs-
dixerat, ut eam super statu interrogaret suo. Cui
iUa hffic remisit mandata:« Hoc, inquit,annoChil-
perico def uncto,Meroveus,devictis fratribus,regnum
accipiet, teque ducem constituet. Quo munere
quinquennio functus, septimo efflcieris episcopus.»

Hoc ille episcopo Gregorio retulit, et ab eo hoc

qui erat Chiiperici etGunlranni septimus decimus,
Guntraunus-Boso fllias suasPictavis auferrevolens,
Dracolenum quendam, sibi infestissimum seque
persequentem, ut a se averteretur precibus ac mu-
neribusflectere nitebatur.Dracolenus^ut erat mente
elatus, superbe respondit, asserens se funicuium,
quos alios deceptos perdere solebat, paratum ha-
bere, ut eo Guntrannum involveret.Non tuiitOun-
trannus superba jactantem, sed manus elevaRS in
coelum,prodigiafacientem invocavit Dominumetut
sibi per intercessionem beati Martini misereretur
oravit. Congressus contra adversarium, faucescon-
tumaciee verba profantes conto transfodit eleva-

respon^um accepit : « Ista magis a Deo quam a ^ tumque sella equitatoria dejecit exanimcm ad

diabolo exquiri debuissent. » Verumtamen Frede-
gundis, qu€e occulte Guntranno favebat propter
mortemTheodeberti (non enim fuerat exea natus),
misit ad eum utMeroveo suaderet egrediab eccle-
sia. Uie prsestoputans fortepercussores,nondistulit;
sed nilei nocuit. DemumChiipcricus per diaconum
ad sepulcrum sancti Martini duas mittit chartulas,
quarum una continebat ut sibi divinitus in alia,qu9e
erat vacua, rescriberetur si foret fas Guntrannum
a templo extrahi. Diaconus, triduo exspectans,
inanis a responso abscessit. Sed Guntrannus ve-
nientibus regis missis, palam altaris cum sacra-
menlo fldejussorem dedit, jactanter poUicitus nun-
quam se inscio rege templum egressurum.

CAPUT XXIII.
De Meroveo oraculum a tibris divinis potenle.
Tandem Meroveus,postpositisPythonissfie respon-
sb, per triduum vigilans, in divinisboc responsum
libris accepit. In Regum quidem : Eo quod^ inquit,
reliquistis Dominum Deum vestrum, tradidit vos Deus
in manus inimicorumvestrorum.la Psalterioautem:
Dejecisti eos, dum allevarentur [Psal. Lxxii). In
Evaagelio vero : Scilis quiapost biduum Pascha fiet,
etc. (Matth. xxvi). His ille visis flens, ad sancti Mar-
tinitumbam cum quingentiseteoampliusviris, as-
sumpto quoquo Guntranno duce, discessit, et per
Atissiodorensem urbem Divione castro vcniens,
exinde ad Remensem Campaniam transiit. Qui, a
Tarvanensibus in qaadam villa circumventos et se

terram. Hoc eventu felici usus, translatas a Picta-
vorum urbe fli as deduxit que voluit.

CAPUT XXV.
De Pictavorum Britonumque discordia.

Pictavienses quoque et Bagasseni, qui nuncAr-
basseni dicuntur, conjuncti Andegavensibus, Varo-
cum comitem Britonum repentino impetu oppri-
mere moliebantur. Quorum praevcnit insidias Va-
rocus, circa medium noctis supcr eos irruens et
maximam ex eis stragem faciens. Tertia vero die
cum ducibus Chilperici fcedus pepigit, dans filium
suum obsidem et quae pervaserat reddcns.Venetum
quoque urbemea conditioue refudit ut si ex gratia
regis eam tenere mereretur,tribula quotannis sol-
Dvere non morarcretur. Aliquanto autem intcrjeclo
temporo a flde desciscens^ Eunium Veneticje urbis
episcopiim adregem dirigit, pro quibusdam cau^is
responsa laturum. Quem rex cum ira objurgaturti
direxit in exsilium.

CAPUT XXVI, XXVII.
De Chilperici in Prwtextatum episcopum aecusatione
et Prxtextatipurgatione^

His ita gestis, Ghipericus rex congregato condlio
pontiflcum in ecclesia Sancti Petri Parisiacas urbis,
Pr8etextatumRothomagensemepiscopum(cigusjam
meminimus) exsilio revocatum,in eorum praesentia
cum bac accusatione exhibuit, dicens : c Quamvis,
venerandi pontiflces, regia potestas reum ros^esta-
tis legibuscondemnare possit, ego tameahuac, qui

w

BlSTORlA FRANCORUH. — LlB. tll.

710

falsum sibi pasloris nomen usurpat, conjurationis A vas, mihi cur denegas? Sed, ut video, perversis

contra mefacUe auctorem^sacris non contradicens
canoaibuSy vestrse audientiae reprsesento. » Etcon-
versus ad Prsetextatum Rothoroagensem episcopum
« Utquid, ait, o episcope, munera populo contra
meam erogasti salutem?Quave de causa tilium meum
Meroveam cum uxore patrui conjunxisti?Non ignora
bas quid de hac c^usa sacri sanciant canones?Quaro
aulem ita filium adversus patrem armasti suum, ut
iUe pariter cum vita regnum vellet eripere meum?»
Postquam vero rez siluit, Franci, qui prce foribus
stabant frementes, ostiabasilicse effringere niteban-
Uir, ut antistitem poenis subderent. Sed rex, hsec
fieriprohibens,Preetextatocopiam purgandi tribuit.
Cumque ilie objecta refelleret, quidam falsi testes

cousentis, et impletur in te vulgare proverbium,
quod Gorvus corvi oculum non eruet. » Gui sacer-
dos: « Mihi,inquit, orex,a;quitatemdeserenticor-
reptores erunt multi. Te autem delinquentem quis
corripiet, nisi ille qui se fatetur peccaminum vindi-
cem? Quapropter si nos,te de justitia commonen-
tes, audire contempseris, plus a Deo quam a uobis
condemnaberis. » Ad hcec rex : « Apud alios semper
justitise causam obtineo, apud te nunquam. Verum
ego optimam invcni ultionismese materiam. Persua-
so namque Turonico populo, ut clamet sibi a te
eequitatisjura denegari, ego quoque proclamabo
me, qui etiam regia polleo dignitate, nil eorum
quae ipsi postulant a te posse promereri. Et sic

surgentes calumniabantur a pontifice sibi muneraB '^^^ adversum te populorum odio, injusti nomine

data, ut regem dolo perderent. Quibus episcopus :
« In hoc, inquit, veros vos csse confirmo,quodmu-
aeratos vos a me fore fatemini. Quid enim vestris
dilatus donis aliud agerem, nisi ut par pro parire-
ferrem?Quod vero falso confingitis, me mala regi
machinatum esse, id omnibus modis falsum est. »
Hasc eo dicente, rex quidem in regiam se recepit,
episcopis autcm in domo ecclesiee residentibu8,ad-
Teniens Etias archidiaconusParisiensisitaeosallo-
quitur : « Nanc, inquiens, est tempus, o sanctissimi
sacerdotes,quo aut pro vestra magnanimi constan-
lia glorificemini, aut pro dejeclione et contumelia
fralris ac coepiscopi vestri, contemptui in poste-
ram, si tacuerilis, habeamini. » Tunc ceeteris ta-

denotaberis. » Econtra pontifex respondit: cSi qui-.
dem sim injustus, id Deo magis quam notum
est. Tu vero si nostra aspernaris monita, sacros
sume canonei, et, his saltem consentiens, juxta de-
cerne. »Tum demum rexanimum antistitis,uterat
callidus, hoc modo mulcere coepit. Erat autem co-
ram eis mensa panisque superpositus, cum diversis
fereulis. Aitergo rex ad sacerdotem : « En, inquit,
ferculum tui gratia paravi, in quo nil aiiud quam
cicer carnesquecontinenturvolatilium. Uterenunc
eo libensmecum. » Beato veroGregorio respondente
quod cibuseigratioressetfacere voluntatem Patris
sui qui in coelis est, et a rege petente ut sponderet
rex nihil se contra canones acturum, elevatis Ghil-

centibus (qaod metuerent reginm furorem, cujuSQ pericus manibus juravit perViventem in seeculase

instinctu ista gerebantur) et digitumorisuosuper-
ponentibus, Gregorius Turonorum antistes sic or-
sus est loqui : « Oportet nos^ fratres charissimi, et
maxime eos quiprincipisfruunturfamiliaritate sa-
labriaei suggerere consilia,ne forte,ira devictus,plus
josto in sacerdotem Dominicommoveaturet aDeo,
innocentium ultore, gravius puniatur. » III is quo-
quenec adista respondentibus,subjunxit antistes :
« Cavenda nobis, sanctissimi Patres, illa terribilis
Dominicomminatio est, quamper prophetam pree-
nontiavit : St me, inqmenSj dicenle ad impium:Mor-
te morierisy non annuntiaveris ei, sanguinem ejus de
manu tua requiram {Etech. in). Nos itaque, qui spe-
Cttlatoresin domo Dei sumuspositi, non negligamus

decreta sanctorum Patrum non transgressurum.In
craatinum vero,aurora incipiente,]egatiFredegun-
dis reginse ad hospitium memorati pontificis vene-
runt, poscentes, et duas libras argenti pro munere
ofTerentes, ut in dejectiouem Preetextaticonsentiret
ceeterisepiscopis. Dicebant enim aliorum 5evolunta-
tem probatam habere. Ilio itaque recusante et, si
sibimilIelibreedarentur,nulIo modo asseutirevelle
se asserente, illisque magis instantibus, tandem poUi-
citus est in decretis canonum fratribus suis se assen-
sum preebiturum. Tunc, illisqusepetebantse impe-
trasse putantibus et gratias agendo recedentibus, ad-
veneruntquidamsacerdotessimiiiapetentes.Quibus
antistes eadem que prioribusreddidit responsa. Gon-

rcgi pericula ostendere sua,et, si necesse sit,exem- ^ venientibusauteminconcilium episcopis, adveniens

plisad resipiscendumprovocetur, qualiterMaximus
imperator, beatum Martinum impiis communicare
conipellens, imperio pulsus sit, vel Glodomirus,
sacerdoti Avito non obaudiens, interierit. »

Cumque nec tunc'quidemaliquiseorum.responsa
prsbuisset, aliqui adulatorieeartisregi denuntiave-
ront nullum ei pertinacius resistere quam Grego-
rium Turonicum. Qui mox per quemdam aulicum
evocatus, stante rege propter tabernaculum ramis
tectum BertrannoqueBurdegalensi pontifice dextree
cjus inheerente, siuistree vero Ragnemodo Parisiaco
taliter rex episcopum allocutus est dicens : « Dic,
dofflne poatifex, quijustitiee tramitem ceeterisser-

Ghilpericus rex ait illis reperisse se in decretis ca-
nonum quod episcopusfurti obnoxiussacrisdeberet
privari ordinibus. » Erat enimrexlitteriseruditus.
Gumque pontifices queererent quis eorumfurti insi-
mularetur, rex dixit: «Num obliti estisquantavobis
ostcnderim,qu(B Prcetextatus mihi furto abstulit?»
Demonstraverat namque rexpridievariaornamen-
ta, quorum pretium ad tria miiliaeestimabatursoli-
dorum,cum sacculo duobus millibus numismatbus
aurcis referto. Hoecomnia dicebat sibi ab episcopo
furata.

Sed Preetextatus objectis facile se purgavit, hoc
modo regi responsadans : € Excellentia tua, domine

'711

XmOlNl HONACfil FLORIACENSIS

1\\

mi rezy reminisci valet, si dignatur, Brunichildem
a Rothomago abeuntem plerasque sarcinas in di ver-
sis speciebus mihi commendasse et, post aliquod
tempus, missis pueris eas a me repctisse. Gumque
ego exhacretuam consuluissemvoiuntatem,prfie-
ceptis obaudiens tuis, unam eis sarcinam^ eo quod
amplius ferrenon valerent, contradidi. Yenientibus
iterum actertio, ex tuajussione csterareddidi,di*
cente magnificentia tua mihi ut a me ea rejicerem^
ne pro his ira inter vos iterum repuUularet. Hfieduee
tantum sarcinae apud me remanserunt. Nuncigitur
ciyusfurtimearguisforeobnoxium? » Guirespondit
rex: » Si hsec ita se habent et custodiae causa ista
suscepisti, cur limbum aureis intextum filis exinde
rapiens secuisti et eum, pro nostri dejectione, his
quibus tibi placuit distribuisti ? » Tunc sacerdos :
« Ad sita jam, inquit, semel dixi, et nunciterum di-
00, me non ob aliud illis ista largitum fuisse nisi ut
eorum muneribus mihi concessis parem referrem
gratiam. Utvero, propriisdeflcienlibus,excommen-
datisa1iquapr6esumerem,conlldentiaausumtribuit,
80 quod Meroveus, cujus illaconjugium expetiverat,
ex te carnaliter genitus, raihi in baptismo spiritalis
esset filius. » Animadvertens Ghilpericus Prsetexta-
tum hoc modo non posse superari, relicto concilii lo-
co,ac convocatis quibusdam sibi adulantibus,ait illis:
€ Victum me verbis episcopi fateor, et vera eum
prosequi scio. Sed ut Fredegundi reginae satisfiat,
ite ac ex vestra quasi persona consilium ei dantes
dicite: « Scis quiadominusnoster Ghilpericus, rex
misericors est et confessis cito ignoscit. Vade ergo
et prosternere pedibus ejusconfltcrcque te ineum
peccasse, ac confestim indulgettibi. » Quibusjussa
perflcientibus, seductus cst Prfietextatus eorum do-
lis quise quoque poUicebantur pedes regis deoscula-
turos, ut ei ignosceret. Sequenti die residentibus
episcopis in concilie, Chilperieus cum Praetextato
iterato altercari coepit, dicens: « Si munera pro
muneribus retribuisti, sacramenta pro parte Mero-
vei contra meam salutem cur exegisti? > Ad htec
sacerdos respondit: « Innotui ceJsitudini vestree
Meroveum me ex lavacro suscepisse salutari. Ideo-
que si facultas fuisset, etiam angelum Domini in
ejus evocassem auxilium.» Quid plura? procedeute
longius altercatione, Preetextatus ad pedes regis cor-
ruit, clamans: « Miserere, clementissime rex, ho-
micidee, qui te regno pellere volui et filium tuum
tibi substituere. » Heec eo loqnente, prostratus et
ipse rex pedibus aliorum sacerdotum, qui insjnodo
residebant, aiebat: « Audite, sanctissimisacerdotes,
nefandissimum reum cxsecrabile crimen conflten-
tem. » Verumtamen pontiflcibus a terra regem eie-
vantibus, jussitrexPraetextatumab ecclesiaegredi.
Ipse autem in regiam se recepit, mittens ad syno-
dum quosdam canones, quibus erat annexus qua-
ternio novus, continens hsec : « Episcopus in homi-
cidio vel caeteris criminalibus deprehensus peccatis,
sacrispriveturordinibus. » His lectis, dum Prsetez-
tatusstaret stupens, ait ilii Bertrannus Burdegalensis

A antistes: «Audi, frateret quondam coepiscope,Disi
regis promeruerisgratiam, nostra non peterisfnii
societate. » Post haec rogavit Chilpericuspontifices,
ut autvestis Pr£etextatiscinderetur,aut cenlesimus
octavus psalmus (qui maledictiones kcariothicas
continet) super eum recitaretur^ vel cerie io per-
petuum communione privaretur. Sed pontificibiis
hoc agere recusantibus et maxime Gregorio Turo-
nensi renitente, ab ecclesia Praetextatus pelliiurac
custodiee traditur. De qua dum fugere nocta niie-
retur, ceesusque, in insula quadam maris, quae ci-
vitati adjacet Constautise, in exsiiium relegatur.

GAPUT xxvni.

De Guntranni Burgundionum regis ad ChHdehtrtum

oratione.

6 Porro Guntrannus rex Burgundionum Childeberio
regi Austrasiorum, nepoti suo, ut paciflcus cum
proceribus regni sui adpontem,quemPetreum di-
cunt,sibi occurreret mandavit. In c^jusadvenieDlis
amplexibus diuimmoratus,universis audieniibussic
est locutus: « Evenit,meispr«epedientibuspeccatis,
ut ex me genitis carerem flliis. Unde mihi,propriis
orbato hceredibus, necesse est quserereextraoeos,
quibuspartos relinquam thesauros.Optimum ilaque
judicavi te,omni humana carne mihi charior nepos,
Childeberte, eligere, qui et mei successor regoiet
congregati esses possessor thesauri.Quapropter ma-
neat,oro,quee inter patrem ac filium debet manere
diiectio. Unus nos protegat clypeus, una contra ad-
ver^antes tueaturhasta ; etab hodiernoetdeiaceps

G talis inter nos charilas permaneat,utsi danteDeo
filios procreavero, te tamen a jure non seceraam
hcereditario. » His dictis et proceribus Childeberti
pro eospondentibus, eo quodipsepueradhucessei,
simul prandentes et se muueribus honoranies, ad
sua sunt reversi. Verumtamen legatos utrique ad
Chilpericum regem;miserunt,denun tiantes ut aulea

quee de eorum regno pcrvaserat redderet, aut se
ad belli certamina prsepararet. Quod ille tunc qui-
dem despectui habuit. Quotempore sinisterpopuli
rumor adversus Salonium etSagittarium episcopos
surrexit.HossanctusNicetius Lugdunensis antisies,
enutritos,primumquidemdiaconii,deindesacerdo'

tiieosgradibusinsignivit.Et Salonium quidem Ebre-
duni. Sagiitarium vero apud Vapingum episcopos
D instituit. liii vero non velut cpiscopi religioni ope-
ram dabant,sed tauquam tyranni homicidiis,rerum
alienarum pervasionibus, adulteriis quoque vaca-
bant. Etintantum eorum excrevit malitiautsuper
Victorem Tricassinum antistitem,nataiitii sui diem
festum agentem,cum cohorte irruentesmiliiari,ejus
vestimenta scindentes, famulos ca^sos fugaDies^ap-
paratum prandii omnem raperent et ipsum curobac
contumeliasolum relinquerent.Quacausa ad aures
Guntranni regis delata, ex ejus jussu coltecta est sr-
nodusapudLugdunum,qua prsesidente sancto Nice-
tio, hos convictos a propriis expulit sedibus. Uade
iiligraviterindignati,regis gratiani sibi acquirentes,
acccptis ab eo epistolis ad papam RomanumJoan-

713

mSTORIA FRANCORtJM. — LIR. m.

la

nem profecti sunt. Cui persuadentes, se ii\jusle

damoaios,scriptaejusad regem detulerunt Jubentia

Dt said restituerentur iocis. Quos rex, verbis corri-

piens, ad proprias jussit urbes redire. At illi, cum

Victore quidem pacem facientes, homines quiei in-

jurias irrogaverant direzerunt ut ipse in eis ulcisce-

retor. Qai Dominici prtecepti memor, non reddens

mala pro malis, illaesos dimisit ad propria. Salonius

deniqae etSagittarius,pessimis quotidie adjicientes

pejora, in expeditionem, quam Mummolus eo tra

LoDgobardos egit, pergentes, multa perpetrarunt

homicidia. In civibus pari modo suis ita crudeliter

ssTiebant utmultos usqueadeffusionemsanguinis

csderent.Quodubi regi Guntranno nuntiantum est,

eos exhiberiprsecepit, aprsesentia tamen suausque

ad aodientiam sustinere. HocSagittarius adeoindi-

gnelulit ut de rege indigna loquens,publice pro-

clamaret : «< Filios regis non fore regnaturos, eo

qnodmater eorum ex Magnacharii fuissetfamilia.»

Erant namque adhuc filii regis superstites. Propter

hoc rex ira commotus, equos eorum et cuncta quae

habebant abstulit et ipsos in duobus monasteriis a

seprocul divisis poenilentiam agere constituit,man-

danspropriisjudicibuscircumea loca constitulis ut

eoscum summaarmalorumcautela custodirent,ne

forte elabercntur. Tunc forte seniore ex filiis regis

e^otante, accedentes quidam familiarum ejus ad

enm, suaserunt ut prsefatos episcopos ad proprias

joberet regredi Ecclesias: ne fortassis ob eorum

damnationem ira Dei super domum incumberet

principis. Cumque rex petita non abnuisset, Salo-

niuset Sagittarius reggressi ad sua,tam eximios

8anct« religionis r:ultoresseostendebant utquotidie

totum ex ordine Psalterium recitando, nunquama

psalmodiacessare viderentur. Qui tamen post pau«

lalam adsuum in tantumreversi sunt vomitum ut

fomificationi etebrietati iuscrvientes, dum clerici

matutinos psallerent hymnos,ipsi adhuc in convivio

positi vina flagitarent. Incipiente vero aurora, cir-

camdati moUibus usque ad tertiam diei horamsom-

nomcapiebant.Cumqueintalibusversarentur^Deum

postterga ponentes,ipsi quoqueaDeo postpositi iram

ejas incurrenintjUt in sequentibusdemonstrabimus.

CAPUT XXIX.

-De Chilperici in Ennedium cffterosque Childeherti
fautores scsviiia et de motu Britonum.

His diebus, Chilperlcus Pictavam pervasit urbem,
fidelesque nepotis sui, videlicet Childeberti regis,
cum Ennodio duce, ab ejus sunt hominibus pulsi.
EoQodins itaque exsiiio trusus^ facultatibus fisco
sobactis^ post annum patris et suis redditus est re-
bus. Dacco autem Gadarici filius, relicto Chilperico
dam ubique vagaretur, aDraccoleno duce, qui dice-
hatur Industrius, fraude captus est,jurante sibi
quod non interficeretur. Cum vero oum ad regem
perduxissety egit ut interimeretur. Quod ubi Dacco
io custodia positus agnovit, confessus cuidam pre-
sbTtcro peccatasua,p(£nitentiamnescienterege pe-
tiit.Qua accepta,inlerfectus est. Porro Draccolenus

pATaoL, CXXXIX^

A a Guntranno duce eo quo diximus interfectus est
modo.

Britanni,eotempore,graviter regionem vastando
Redonicam, ad vicum. qui Cornutas dicitur, adve-
nerunt. Contras quos Bibolenus dux missus rece-
dentes insecutus est ; Britanniamque ferro et igne
depopulatur. Hoc adeo Britannos iu migorem
commovit iracundiam ut sequentianno nonsolum
Redonicam, verum el Nanneticam infestarent
provinciam. Qui tamen, legatis Felicis Nannetici
episcopi emendationem polliciti,mendatesfuerunt,

CAPUT XXX.
De violatione tempHDionysiani et reparatione.
Illotempore, mulier qufledam,azelanteviroapad
Parisius quod adultera esset impetita, dum opem

B petisset a suis parentibus, et illi, eam innocentem
credentes, sacramentum pro ea viro vel ejusparen-
tibus super sepulcrum sancti Dionysii fecissent, ab
eis quod perjurassent redarguti sunt. Et causa
usqueadjurgium prorumpente,cumpropter nobili«
tatem eorum (erant enim primiin palatioregisChil-
perici) neutra pars alteri cederet, gladiis se invicem
percutientes sacram basilicam sanguinepolluerunt.
Interea ecclesia sine officiis manente divinis, dum
hffic ad regem delata fuissent, interminatusestnul-
lis eorum prorsus fore benevolum^ donec Ragne*
mundi Parisiasci antistitis,in cujus dio9Cesi hiec acta
fuerant, reconciliatione veniam mererentur. Quos
episcopus, facinus confitentes, poenitentia indicta,

p communioni restituit ecclesiamque reconciliavit.

CAPUT XXXI.
De Nantini Engolismensis morte formidanda,
Tunc temporis Nantinus Engolismensis comes
hujusmodi ex causa gravem divinitus est pas3us
mortis poenam : Maracharius avunculus ejus comi-
tatu praedictffi urbisdiu potitus,adclericatum acce-
deBs,post non multumtempus episcopus estfactus.
Quem cum adversarii ejus, immisso in capite piscis
veneno, nefandissime necassent, non diu laetati
sunt. Nam Frontonius, ci^us consilio hoc perpe-
tratum est scelus, uno tantum anno post eum fun-
ctus est episcopatu. Cumque ei Heraclius Burdega-
lensis presbyter successinet, a Nantino, qui ob ul-
ciscendam avunculi mortem comitatum arege eme-

Drat, gravissime increpabatur, quod avunculi sui
interfectores secum retineret.Quare in majus cre-
scente controversia, comes villas ccclesimab avun-
culo per testamentum relictas pervasit, asserens
quod non deberet ea tenere testamenta, quorum
testatorab ejus fuerat clericis interemptus. Post
hsec crudeliori exardescens iracundia, interfectis
etiam quibusdamlaicis^unumexpresbjteris lancea
vulneratum, dum adhuc viveret, suspendi ac ad
confessionem criminis cogi jussit.Qui diu revinctis
post terga manibus pendens, fluente e patenti vul-
nere sanguine innocentem reddidit spiritum* Pro
tantis igitur sceleribus Nantimus ab Heraclio ex-
communitatus^convenientesapud Sanctonas urbem
quosdam sacerdotum rogavit ut pro se antistitem

nt

AlMblNI M0NAC!BI FLbRIiLCBNSl6

^46

JQterpellarent,pollicitus se resecclesiseredditurum Arum, a nobis injuste oppressorum, morti reddi-.

et mala qusB comraiserat emendaturum. Antistes
vero, rogantibus annuens fratribus, eum commu-
nioni restituit. Sed comes ad Engolisroam reversus,
domos quas pervaserat destruxit,dicens : « Si hsec
ecclesia recipit, saltem deserta inveniantur. » Epi-
scopussane, his auditis, iterum communione eum
privans vitadecessit. Nantinusquoquea quibusdam
episcopis pecunia corruptis communioni redditus,
in morbum incidit. Cum verovalida cruciarctur fe-
bre, clamabat : « Heu 1 heu I quce tormenta ab
Heraclio illata patior I Ipse me nunc cruciat, ipsius
igne consumor. Mortem peto, ne diu male vivam.»
In his vocibus constitutus intcriit. Audiant istaqui
sacerdotibus, vel Deo servire cupientibus, injurias

dere proximos. Poeniteat nos tandem aliquando
malorum quse gessimus ; et conversi' ad Domi-
num, placabilem eum super nostram imploremus
fore malitiam. Neque enim, quamvls indigoos,
sibi supplices aversabitur, quia est misericors et
miserator. Incendamus igitur iniquas descriptio-
nes, et quas ad oppressionem coastituimus paupe-
rum, ad nostram nostrorumque deleamus salu-
tem. Nihil est quod timeamus, si vere pceuitea-
mus,quasipassuri gravia,qui pertulimus gravissima.
Quid eniin pati potest gravius quam ut amittatur
quod est charius ? Quid vero nobis poterit esse dul-
cius quam natorum affectus ? Quibus porro per tot
annorum curricula partos reservamus thesauros,si

irrogant. Intelligant Deum esse vindicem injuste ^ prsemittimus hffiredes, quos optaveramus fieri suc

pppressorum*

CAPUT XXXII.
Le Chilperici per Fredegnndem in suos ssevitia
. Chilpericus etiam rex , suggerente Fredegunde re-
gina,proscriptionibus gravissimis populum sibi sub-
jectum atterere coepit. Qua de causa multi e plebe,
nativum relinquentes solum,maluerunt exsules no-
vas quserere sedes quam patrlosincolendo fines
iujusto ruere sub onere tributi. Inter Cfletera nam-
que quae cogebantur solvere liberiori etiam orti pro-
genie, e terra propria culta labore amphoram vini
regifle inferebaut mensse. Marcus referendarius,
huic muneri prsepositus, ut cunctas Aquitaniae ur-

cessores ? Cavendum profecto est ne illius evangelici
incurramus sententiam divitis qui^innovando horrea
et congregando multa, accepit responsum se non
visurum diem crastinum nec suarum cogniturum
hseredem rerum^ Sed propitius jam potest esse qui
vindicavitetmitior quamsi non vindicasset.» Hujus-
modi orationem circumferens Fredegundisregina,
transduxit Chilpericnm regem a f urore animi,atque
intentionem ejus adeo emollivit, ut libellos quibus
nefanda continebatur lex, manu propria voracibus
traderet flammis. Quibus peractis, junior eorum
filius diem obiit. Cujus corpusculum in oratorio
sanctorum Dionysii acsociorumejus martyrttm est

bes, quse ab regnum Chilperici respicere videban- Q humatum. Nec longum iluxerat terapus, alterquo-

tur, ad hsec solvenda verbis vel minis invitaret, a
Lemowicinis seditione orta jugulatur ; et tomi uni-
versi quos secum ferebat ignecremati sunt. Porro
Chilpericus, dum pessimisquotidie adjiceretpejora,
febre arripitur valida. A quo cum convalescit lan-
guore, parvulus ejus filius nec dum baptisma con-
secutus cegrotare coepit gravius. Qui baptismatis
gratia imbutus, levato paulisper incommodo, ma-
trem nequivit lcetificaregaudio pleno.Nam fratrem
ejus Clodobertum, cui setas provectior, eo conva-
lescente doluitsimiliaincurrisse.Ita deniquelatens
pestis intotamdiifundebaturregiamproiemac si a
visceribus transiens paternis, in filiorum membris
hflereditariam videretur velle sibi vindicare sedcm.
Tandem Fredegundis, ci^justotiesdolorlacerator-

que ex filiissuperiusnominatusGiodobertus, morii
ccepit esse proximus. Consternata aiater anxiis ge-
mitibus languentis|llii, ad basilicam Sancti Medardi
Suessionb eum defert. Ubi uterque parens votis,
aureis donis sancti honorarunt sepulcrum.Sed ad-
veniente nocte, eeger, ultimum ezhalavit spiritum.
Cujus funus prsefatse urbis populus, puUa veste cir-
cumamictus, cum maximo luctu ad ecclesiam San-
ctorum Crispini et Crispiniani est prosecutus. Quo
in loco praedictus regis filius tumularium est sepul-
turam adeptus.Sequenti abhinc anQO alius ex filiis
Chilperici, Theodericusnomine, terminum sortitus
est vitse. Unde Chilpericus divinceanimadversionis
judicium cervici imminere suse cognoscens, miilta
pauperibus Christi, seu ecclesiis, largitur donaria.

quebat prsecordia, quoties semimortua natorum «v Restiterat sane adhuc unus e regia prole, quem

contemplabatur corpora, pristinse feritatis oblita,

humani induit compassionem animi ; adiensque re.

gem^htjyusmodi apud eum habuit sermonem : « Be-

neficiis, inquit, divinis nosmet, mi vir, benefactis

respondere convenit, quos superna non punit cle-

mentia, tauto tempore perseverantesinmalitia.Ne-

que enim flagella omnipotentis Dei sustinuimus,

quasi rei,sed in virgafiliorum eruditi, propheticum

illud dictum in nobis sumus experti : Quia flagellat

Ifominus omnem filium quem recipit {Hebr, xii).

£cce namque nos, et feribus et variis scepe vexati

calamitatibus, insuperfiliorum ampiexus amittimus

^atissimos, quoa lacrymee viduarum et orphaao-

Chilpericus custodisemancipatum,suggerente Fre-
degunde^ custodibus legavit puniendum. Ita effer-
buerat Chilpericus in malitia ut non ei sufficcret
generi ejus imminens coeiestis vindicta, nisi eam
augmentaret per sua facinora.

CAPUT XXXIII.
De inundatione aquarum^ tempestale cali^ terrsemota

etprodigiis multis.
Anno V Cbideberii regis [qui fuit nonus decimus
Chilperici atque Guntranni) tanta». lues aquar um per
universas regionesfactsesunt Galliarum ut flumina
terminos, quos nunquam antea excesserant, prx-
tergressa,pecoraqnidem exitio, ediflcia Tero duo

r

1\1

ftlSTORIA FRANCORTM. — LIB. H!.

IM

nimqae locorum gra\i afficerent ruina. Quibus al- A ^eri catholtcum, tamen infirmilate impulsus est
Teorumsuorum metasrepetentibus,pluviisqueces- ipsam amplecti religionem.

santibus, circa mensem qui September dicitur,
denuo arbores floruerunt. Tunc quoque fulgur per
coelum cucurrisse visum est sonitusque tanquam
raentium arborum per totam pene terram auditus.
Burdegalensis civitas terreemotu concussa est; et
de Pyrenseis montibus immensi lapides sunt evulsi,
quibus immensa pecorum hominumque multitudo
percussa interiit. Yicus Burdegalensis, incendio di-
Tinitus orto nulliusque hominis incitamentis aug-
mentato inflammatus, multos exussit, subito com-
prehendens domoset areas frugibus refertas.Aure-
lianensis urbs simili incendio vastata est. Apud
Camotinum pagum de effracto pane sanguiseffluxit.

CAPUT XXXV.
De Tiberii Constantini obitu et Mauricii in Imperium

successione.
Tiberius vero Gonstantinus postquam imperiam
vu rexit annis,sentiens diem suse imminere voca-
tionis, una cum consilio Augustfle Sophitt Mauri-
cium,genere Gappadocem, virum strenuum, elegit
ad imperiumsuamquefiliam regalibus ornamentis
ornatam ei tradidit, dicens : « Sit tibi imperium
cum hac puella concessum: Utere eo feliciter^ in
mente babens squitatem ac justitiam pnecipua
optimi imperatoris esse insignia. » Haec postquam
dixit, corpoream relinquens sarcinam: ad aeternam

Itt nrbe Piclava lupus e silvis veniens, per portam B migravit patriam, maximum suiobitus populis sibi

ingressus est; qua cum c«teris clausa, lupum cives
io media interemerunt urbe.Goelum quoque ardere
visum est et Liger fluvius plus solito excrevit. Ven-
tos auster tam violens fuit ut silvas prosterneret,
domos vel sepes erueret, hominesque usque ad in-
ternecionem volutaret. Gujus turbinis spatium, eo
loci quo visus est cucurrisse, tenuit in latitudinem
jugera septem, licet longiludo quanta esset non
possetoestimari. Sed hsec prodigia, gravia sunt sub-
secuta mala. Nam et discordia inter reges orta,
belia excitavit civilia, et dysenterise morbus totas
prope occupavit Gallias. Qua peste Austrigildis re-
ginaGuntranno regi nupta laborans, querelam ma-
rilo adversus medicos detulit, quasi illorum negli-
gentia erga se ffigritudo convaluisset. Jussu Gun-
tranni diversis poenis medici interierunt : ipsaque
post deficiens mortua est.

GAPUTXXXIX.

De legatis caDtis et remissis, De Maurilii episcopi
laudabUis obitu deque Gregorii Turonensis pro fide
cathoUca victoria.

Quibus diebus Ghilpericas legatos Mirionis Galli-
ci^ regis, qui Suevis imperitabat, ad Guntrannum
regem missos, apud Pictavium cepit et Parisius in
cnstodia posuit.Quos tamen post annum liberos ad
propria remisit.Maurilius quoque Gaturcensis pon-
tifex, dum propter podagrse infirmitatem candens
ferrnm tibiis seupedibus imponeret,languorem pes-

subditisrelinquensIuctum.Fuit enimsummse boni-
tatijyin eleemosynis promptus,in judicando cautis-
simus,nullum despiciens,omnes diligens, ipse quo-
que est dilectus. a cunctis. Quo defuncio,Maurieius
purpura indutus, diademate redimitus, ad circum
processit et,acclamatis sibi Iaudibus,largitispopulo
(ut moris est) muneribus, primus ex Greecorum ge-
nere in imperium confirmatus est.

GAPUT XXXVI.
De primo Longobardorum rege.
At vero Longobardi, cum per annes deeem sub
potestate ducum fuiasent, tandem eommuni consilio
Flavium Authari,supra memorati principis Glepho-
, nis filium, regem sibi statuerunt. Gui ob restaara-
' tionem regni,daces qui tunc erant, mediam tatius
substantisesuse partem contribuerunt,ut esset ande
rex ipse sive qui ei obsequebantur per diversa dts-
tributi officia alerentur. Eratsane hoc mirabiie in
gente Longobardorum. Nulla erat violentia, nullie
struebantur insidise ; unusquisque quo libebat se-
curus sine timore pergebat.

GAPUT XXXVII.
De Mauricio imperatore Francos in Longobardos

soUicitante.

Hoc tempore, Mauricius imperator Ghildeberto

regi Francorum quinquaginta millia solidorum per

legatos suos ea vel maxime direxit gratia ut cum

exercitu supra Longobardos irrueret eosque Italia

simum incurrit. Quo ingravescente, dum multi j) pelleret. Qui, nil moratus^ cum innumera Franco-

episcopatam ambirent, ipse Ursicinum eligens,dum
adhuc superstes esset, benedici fecit^sicque ab hoc
ssculo migravit. Fuit autem eleemosynarius valde,
Scriptarisin tantumeruditus divinusutgenealogias
Veleris Tcstamenti plerumque memoriter recen-
seret. Pauperes Ecclesiae suffi ergo iniquorum judi*
mm oppressionem sustentabat, ut illud JobDomino
decantaret dicens: Pater eram pauperum^ et causam
eorum diligentissime investigabam (*hb, xxix). Tunc
etiam Gregorius Tunmensis cum Egilane Leuvi-
gildi Hispanorum regis legato, qnem ad Ghilperi-
cum miserat, quia erat ipse Egila Arianus, de fide
sanctae Trinitatis confiictum habuit eteummirabi-
liler superavit^ Qui quamvis negasset se aliquando

rum multitudineltaliam subito introivit.Longobardi
vero conserendse manus spem abjtcientes, mani-
mentis suarum se commisereurbium,et, intereur-
rentibuslegatis oblatisque muneribus,pactum cam
Ghildeberto fecerunt.Quo ad Gallias remeante, co-
gnito imperator Mauricius quod cum Longobardis
foedus iniisset, solidos, quos ei ob Longobardorum
expulsionem dederat, repetere coepit. At ilie, sua-
rum virium potentia fretus, pro faac re nec respon-
suni redderc voluit.

GAPUT XXXVIIL
De persecutione cathoUcorum in Hispania.
Exstitit in iliis diebus apud Hispanias persecttUo
dira cathoHcorum, qu« taii qaadam ex eaosa a

m

AtitOINI ttONAGHI FLORlAGENSlfi

750

Gadsunda malre Brunichildis est excitala : Herme- A capiendus aut interficienduscum &uo exercita foret

negilduSyLemugildi regisfiliusysororem Childeberti
habebat uxorem.Qui videlicetHermeuegildusprse-
dicatione Leandri, Hispalensis pontificis, atque ad-
hortatione sua3 conjugb ab Arianahaeresi (qua pater
suus languebat) ad catholicam fidem conversus fue-
rat. Gadsunda autem tentabat si posset Ingundem
suam neptem llectere, ut maritum qualicunque per-
deret morte. Sed cum id nequisset implere,suadet
regi ut lilium cum uxore propria alterius civitatis
jubeatincoleredomiciIia,dicens se offendi eoquod
alterius essent fidei. Cumque hac injuria Hermene-
gildus minime flecteretur ad neganda versB fidei
sacramenta,impius patereum sepsit custodia.Quem
postmodum, in ipso sacro paschali die, securi per-
cussum interemit. Ingundis vero post mariti ac

Brunichilde pro eo intercedente, ab imminenli pe-
riculo eripitur. Praesidium tamenejussupramemo-
rati duces direptioni tradiderunt. Chilpericus Desi-
derium ducem ad pervadendas Petrocoricum et
Agennum, Aquitanise urbes, cum instructis dirigit
copiis. Qui fugato Ragnoaldo duce,prsedictas urbes
invasit uxoremque Ragnoaldi cunctis rebus exspo-
liavit. Baudastis dux cum maxima sui exercitus
parte in Wasconia periit. Fuit illo tempore reclusus
quidam Dei servus, Hospitius nomine, apud Niceo-
sem urbem. Qui catenis super nudum corpus con-
strictus ferreis, desuper cilicio tegeba^tur. Cffiteris
quidem diebus purum panem et paucos dactylos
edebat ; in Quadragesima vero radicibus earum,
quas eremus ferebat, herbarum alebatur.Per quem,

martyris funus ab Hispaniis fugiens, dum genuina B in terris solo adhuc corpore conversantam,virtutes

Galliffi repeteret arva, in manus militum incidens,
qui limitem Hispanise adversus Gothos tuebantur,
cum parvo filio capta atque in Siciliam ducta, ibi
diem clausit extremum. Filius vero Constantino-
polim imperatori Mauricio est directus. Captivitate
sororis Childebertus comperta, et de his quse con-
tra eam gesta fuerant certior factus, exercitum in
Hispaniam trajecit, cum Gothis praelio conflixit
maximamquc cladem eis inferens victor exinde
regressus est.

Rursum Mauricius Augustus, legatos ad Childe-
bertum mittens, eum ut contra Longobardos exer-
citum dirigeret, orabat. Childebertus existimans

multas,ad laudem et gloriam nominis sui,Dominas
ostendere est dignatus. £a tempestate beatus Mar-
tinus Galliciensis migravit]ad Dominum. Hic Pan-
nonia oriundus, loca sancta in Oriente circumiens,
abunde se illic litteris imbuit, et per Galliciam re-
vertens, in hasilica, quse prima apud Hispanos in
honore sancti Martini dedicata est, pontifex ordina-
tus, triginta ui hoc officio explevit annos.

Anno VII Childeberti regis, qui fuit xxi Chilpe-
rici atque Guntranni, stella cometes visaest in die
sancto Paschse. Apud Suessionas civitatem coelum
ardere visum est. In pago Parisiaco sanguis, de
nube fluens, vestimenta multorum hominum

suam adhuc germanam Constantinopoli degereyle- cruentavit. Yaletudines variee ac mortalitas magna,

gatis Mauricii acquiescens, ut suam posset sororem
recipere, iterum Francorum exercitum ad Italiam
contra Longobardos dircxit. Verum Longobardis
aciem producere atque adversariis ire obviam me-
ditantibus, Franci ac Alemanni, dissensionem inter
se habentes, sine ullius lucri conquisitione ad pa-
triam remearunt.

CAPUT XXXIX.

De Benedicto et Pelagio Romanis pontificibus, De
MummoH in Avenionem profugio. De Childeberti
ad Chilpericum transitione, De Lupo Campanorum
duce, De Cldlperici in Petrogoricos expeditione,
DeBaudastis interilu, et de Hospitii reclusi sancti-
tate^ et beati Martini Galliciensis transitu, et de
comete etporiento ccslesti.

Romanam porro EccIesiampostJoannem Bene-

dictus suscepit regendam.Post quem Pclagius abs-

que jussione principis ordinatus est, eo quod Lon-

gobardi obsiderent Romam, nec posset quisquam a

Roma progredi. Mummolu!> patricius a Guntranno

rege desciscens, in Avenionem castrum se contu-

lit, ubi adversus insectantes armis scse defensare

aliisque subsidiis munire parabat. Childebertus

etiam, Guntranni pace relicta, Chilperico conjungi-

tur, promittente Chilperico, eo quod sine liberis

esset,Childebertum regnisui facturum sehseredem.

Cujus promissionis,ut iu cseteris solitus erat, men-

dax apparuit. Lupus dux Campaniensis ab Ursione

«t Bertefrido ia fugamactus, cum jamjamque aut

eo anno, Francorum attriveregentem.

CAPUT XL.
De Rodini ducis obitu et pietate.
Tunc quoque Rodinus dux mortuus est, verus
eleemosynariuSjbonitatis plenus,juste sein cunctis
agens ac pauperes Christi diligens. Hic dum una
dierum mortuum sepelire vellet, propriis prsecepit
pueris monumentum quoddam aperire, ut in eo de-
functum poneret. Quod illi cum maturato imples-
sent,invenerunt immensi ponderisthesaurium soli-
dorumque non contemnendum numerum, eleva-
tumque a terra detulerunt ante domini sui prs-
sentiam.llle vero domum cceleste intelligens,pau-
D peribus cuncta (ut consueverat) largitus, talentum
sibi creditum ei a quo acceperat duplicatum per
manus retransmisit egenorum. Multa autem signa
et prodigia eo anno in coelo sunt visa.

CAPUT XU.

De Chitperici in hstresim Sabellianam lapsu et resi"

piscentia,

Per idem tempus Chilpericus rex SabelUanam

volens promuIgareh2Bresim,scripsit Galiiarum epi-

scopis ut,Trinitate abjecta, unum tantum dicereot

Deum, « asserens eumdum esse Patrem qui Filius

vel Spiritus sanatus est, et eumdem Filium ac Spi-

ritum sanctum qui Pater est, nec divisionem perso-

narum in Deum uUo modo cadere. » Quod cum

Gregorio Turonenci, qui tunc caeteros episcopos

72i

BlSTORIA FRANCORUH. — LIB. 01.

lA

sanctitaie prflBibat, suadere conareiur, ei iamen in A n on dixisse, sed a Leudasie indicaianarrasse. Quse-

hac raiione Hilarium aique Augustinum sibi con-
trarios fatereiur, ait ad eum beaius aniistes : « Ga-
Tendum esi, domine mi rex, ne et ille irascatur tibi
cujus illi fuerunt famuli, qui, ut iu ipse faieris, in
isla credulitate sunt contrarii. » Porro rege cum
festu respondenie quod sapientiores eo ex hoc fo-
rent interrogandi, sacerdos dixii : « Non esse sa-
pientem quicunque aliier ex fide ac ipse sentiret.»
Salrio autem AJbigensi episcopo ad palatium ve-
xiienti suadebat ui sibi consentaneus exisieret, lecta
in auribos ejus chartula, in qua memoratam hsere-
sim conscripserat. Quam ille beaius in tanium
abhorruit ut, si in ejus forte manibus devenisset, in
partes scissam minareiur igne cremare. Denique

situm Leudasten, nec inventum (ipse enim sibi ii-
roens audieniiamfugcrai) antisiiies excommunica-
veruni eum et absentibus ne eum in communionem
recipereniyScripserunt.Eo loci mirabilempatientiam
regis qui aderant miraii sunt, quia, quamvis iale
scelus de regina diffamatum foret quod ipsi quoque
ignominiam generaret, nunquam iamen itaanimo
commotusesiuiquemlibetinjusteoppriraerei.Quod
alias sane non consueverat agere. SolummodoLeu-
dasten, eo quod contra episcopum falsum iulerai
testimonium,excommunicatum ab omni suo jussit
eliminariregno. Tunc Leudastis universas suas res,
quse ei per beneficium regis concesste fuerant, a
civitate Turonica in Biturigum fmes asporiavii ; ei

cemens rex omnes sibi coniraria seniire, ab illa B diuhucilhicqueoberrans,iandem,postlongumflevi

quidem quievit inieniione. Addidit autem nostris
litteris ca, omega, Grsecam, et tres alias, quarum
characieres ab ipso invenios cum propriis sonis hic
suhscripsimusx ch, 9 th,^ ph; directisque episiolis
ad civitates sibi parenies, prflecepii ut pueri in his
docerentur et libri pumice planati rescribereniur.

CAPUT XLIL
De Agricola et Dalmatio sanctis,
His diebus, Agricola Gabilonensis et Dalmatius
Ratenensis> viri in sanciitaie prsecipui et poniifica-
tom optime adminisiranies, esfficulo migraverunt.
E quibus Agricola, ecclesiam suce civitaiis columnis
fulcivit,marmorevariavit,rousivo depinxit. Dalma-

spatium, reconciliatus Ecclesioe et in gratiam re-
ceptus arege, dum monereturaPontifice Gregorio
quatenus observaret se a reginse animo conira se
iurbato, parvipendens admoniiionem, dum illain
quadam oraret ecclesia, ad pedes ejus provolvitur.
A qua despectus, dum oraiorium fuisseiegressuset
qusedam mercimouia emere vellet, ut muneribus
sibi reginam conciliaret, ab ejus pueris circumval-
latur. £ quibus unum gladio percutiens, areliquis
in fugam actusinmedioponteParisiacee urbis,pede
interduo ligna lapso iibiam sibifregit. Unde subla-
ius,et in unam villam jussuregis ad sanandum do-
portaius, a missis reginae inter duos vecies effracio

tius vero suam ssepe destruendo, dum meliorare n gutture, infelicem vitam finivit

nittiiur, iniperfectam reliquii.

GAPUT XLIII.

De Leudastis comitis ob tyrannidam expulsione.

Leudastis sane Turonicus comes eo tempoce a
comitaiusubmoiusesi,eo quodpopuluminjuste op-
primerei et Gregorio poniifici (cui frequeniersacra-
menia dederat se nunquam nociturum) injurias
irrogarei.SuccedentequeEunomio,Leudastiscontra
episcopum felle commotus, quasi ejus consilio isia
sibi evenissent, ad regem perrexit, accusaus Gre-
gorium quod civitatem Turonicam regi Guntranno
tradere vellet et de regina permulta loqueretur
mala, affirmans eam cUmBerirannoBurdegalensi
episcopo miscen. Habebat autem cooperaniem Ri-

Hoc ergo exitu periit, qui ut crimen episcopo suo
objieerei, multos in vincula conjecerat, quosdam
etiam verberibus affecerat. Nec in ipsis quoque
sceleribusdegenerabat. Namde fiscalinis ortusser-
vis, prinium culinee deputatus est regiffi. Sed, quia
lippis erai oculis, inde in pisirinum redigitur. Ubi
duminterfermeniatasmassassedeiectariassimulai,
fuga se servitio subtraxit. Quam dum saepius redu-
ctasrepetit, aurisabscissione signatus esi. Qui hanc
injuriam iegere non valens, ad uxorem Ghariberti
regis se contuIii.Gui adulationibus familiarissimus
factus, CHstos equorumefficiiur.lndecomiiaium su-
per cseieros nactus custodes, post mortem regiufle
comilatum Turonicnm a Ghariberio percepit.De quo

culfum clericum, qui contra magistrum mulios est ^ cum ignominia, quam prflefati sumus, dejectusest,

machinatus dolos. Rex itaque, pro his quse de re-
gioadicta erani,synodum adunaripriPcepit.Gonve-
nientibus ergo apud Brittaunicum villam episcopis,
ei Beriranno injusie sibi crimen impositum esse
cooquerente, Gregorius, ex decrcio frairum, ier
josjurandnm praebuii se idnunquamfuisse locutum,
et quamvis id contrarium auctoritatibus viderent,
propter satisfaciendum tamen regi peracium esi.
Quamobrem adeuntes pontifices rcgera^ dixerunt
ci : « Frater et coepiscopus noster Gregorius sa-
crameniis se innoceotem oslendii. Quid nuncde te,
vel Beriranno episcopo, qui fratri nostro calum-
niam infiixit, agendum censes, nisi ct coramunione
privemini? »Quibus respondit rex a semetipso hsec

Riculfus vero clericus, qui contra antistitem pro-
prium falsus non dubitavit esse iestis, prflecipienie
rege ianta sustinuit fiagella ut, etiamsi eereusforet,
miraculum tamen spectantibus prfleberei tanta pa*
tiens tormenta. Yerum a capitali supplicio inter-
ventubeati Gregorii^ liberatus est. Qui, inter cru-
ciatus ei verbera, hoc confessus estideo se ialia de
reginaadinvenisse ui ca de regno ejecta,GIodoveus
(qui solus ex filiis Ghilperici supererai) a patre rc-
gnum suscipiensregnaret.Hic etenim Glodoveus, ex
alia uxore Ghilperici natus post mortem filiorum
regis qui ex Fredegunde geniti erant, instiganie
ipsa regina, apud Brenacum viilam apatre manere
jussus est, ui simili quo fratres morbo deperiret.

m

AIMOINI MONACHI FLORIAGENSIS

7^

Namapadeumdemvicum dysentericB tunc s«Yiebat jj, uodus apud Lugdunum congregala multos eplsco-

pestb. Sed ille ubi mortis evasit discrimen, dolos
persentiscensnovercse^ fastuose eam despiciens ja-
ctitabat se solum bfieredemregni relictum.Non de-
fuere tamen qui delatoria contra cum usi arte, non
solum quce ipseinjurioseloquebatur de regina,ye-
rum et aliqua ad ipsam referrent mendacia, asse-
rentes maleficio matri cujusdam meretriculse, quae
cumClodoveosolitaeratcubare,ejusliiiosinteriisse.
Regina, boc audito, iracundia commota, puellam
quidem ceesam antebospitium Clodovei palo proice-
pitinflgi. Matrem vero ejus, verberibus laceratam,
vera fuisse quse dicta erant proilteri coegit.Cum a
rege ultionem posceret, rez, venatum profectus,
filium ut ad se veniret jussum alligari fecit, et re-

porum negligenter agentium coercuit.

CAPUT XLV.

De benedictione quam Judctus respuii, ChUperim
expetiitj et de Eparchii reclusi obitu,

IntereaCbilpericus, in villa Novientum nomiQata

consistens, dum Parisius iter suum destinavisset,

prffifatum Gregoriumantistitem rogabat, utcuidam

JudsBo, nomiue Prisco, sibi familiarissimo manu^

imponeret. Sed reluctantem Judfieum etsenoncre-

dere reclamantem,insuperet fideinostrffiderogaa-

tem, opportuna satis disputatione beatus pontifex

redarguit. Cui rex : « Quia, inquit, o sancte sacer-

dos, perfidus benedictionem respuit, utique et ipsa

elongabitur ab eo. Ego vero tibi dico verbis Jacob,

gince direxit. Quem illa sepsit in custodia, interro- B quibus ille contra se luctantem allocutus estange

gans rei veritatem, vel qui ex principibus ei fave-
rent. Verum ille nibii criminum confessus, amicos
suosseufamiliares detexit. lila eum post biduum
transMatronam in villam, Nocetum nomine^ duciet
ibi in custodia cultro interimi mandans, regi per
subintroductas insinuari fecit personas, quod ipse
se interfecisset, et adhuc cultrum in loco vulneris
persisteret. Quod rez audiens, nullum pro morte
filii coucipiensluctum, eumibidem sepeliri manda-
viUMater Clodovei crudeliter necata^ soror apueris
reginse illusa, in monasterium est detrusa. Mulier,
quaecontraeum locuta fuerat, ut viva ureretur ad-
Jttdicata, dum mendacium dixisse frustra clamaret,

lum : Non dimittam te^ nisi benedixeris mihi {Gen,
xxxu). » Pontifex igitur benedicens regi, ac una
cum eo cibum accipiens, ad propria rediit.

£o[terapore obiit Eparcbius apud Engonismam
reclusus, vir magnificae sanctitatis, qui bominem,
furti gratia patibulo suspensum, vito) restituit.

CAPUT XLVI.

De Theodoro Massiliensi episcapo et Lupo cive Turo-
nensi : de ecUpsi lunse, et prodigioso sanguinii
ftuxu aliisque portentis,

Ipsis diebus Theodorus, Massiliee episcopus, a Di-
namio rectore Provincise comprebensus injuste et
injuriis affectus, dum inde liber ad regem CUilde-

ad stipilem ligata vivens exusta est. Thesaurarius Qbertum properaret, iterum a Guntranno rege ca

Clodovei,a Cupane Stabuli comite de Bituricore-
tractus et reginse viuctus directus, ab ipsa, rogante
pro eo beato Gregorio Turonico episcopo, vinculis
ac pceais absolutus est.

CAPUT XLIV.

De Gkiiperici speetaculis. De Saloii visionCj eC qucs

eam seeuta stmt.

Per idem tempus, Chiipericus apud Suessionas

yel Parisins circos sedificari jubens, spectacula po«

puiis praebuit. Sane post memoratam sy nodum,

dum beatus Gregorius, ad propria rediturus. cum

saoctoSalviofamiiiare colloquium in atrio domns

regi» haberet, ait ad eum vir Oomini Saivius :

« Videsne^ o frater, super tectum aulse quos ego

pitur.Cigus clerici odio eum habentes, hoc audito
res ecclesisB invadunt, promptuaria spoliant ; de
ipso etiam pontifice crimina falso proloquuntur.
Tunc Childebertus rex ad avunculum suum regem
Guntranuum dirigit, mandans partem Massilis,
quam ei post obitum patris sui dederat, sibi reddi;
sin alias, sciret se eo plura amissurum. Uis Guo-
tranno nequaquam assentiente et insuper vias in
regno suo custodiri jubente,ne quisfidelium nepo-
tis sui Massiliam adiret, Childeberlus Gundulfum,
senatorii generis virum, suum vcro domeslicum,
ducem creatum, mcmoratam dire^itab urbcm. Qui
per Turonicam eo tendens civitatem, a bcalo Gre-
gorio agnitus (quod matris ojus esset avunculus)
cerno ? » Cui cum iile respouderel se nil aliud quam ^ humanissime diebus quiuque apud ipsura esthabi-

iegula8,qnas rex pridem superponiju8serat,videre,
rogaretque ut, si ipse aliud quidlibet cerneret, in-
dioaret (ffistimabat enim illum solito more jocari),
illo iterato ad eum. « Conspicio, inquit, gladium
trse Dei super hanc dependentem domum. » Nec
ihutra hsec vaticinatus est. Nam post viginti dies
duo fiiii regis mortui sunt : de quibus paulo post
dicemus. Ipse quoque archiprsesul Gregorius, una
nocUum post matutinos hymnos strato recubans,
vidit angelum Dei super ecclesiam volantem, qui
ciara voce dicebat : » Heu I porcusi>it Deus Chilperi-
cnm et cunctos filios ejus. Nec erit ex his qui nunc
vivunt ullus in reguo ejus successor. Tuuc » enim
quatuor adhuc superstites erant. Hoc tempore sy-

tus, ac itineris necessariis sumptis cst profcctus.
Duraquea Dinamio etclerieis ipsi quidemiulroitus
urbis, episcopo vero Theodoro, qui jam custodia
solutus seeijunxerat, ingressusnegarctur ecclesi<T,
tandem aliquando Dinamio suaserunl, ut in ecclcsia
Beati Stephani, quse murisvicina erat, cis collocu-
turus descenderet. Quo dum venisset, ab osliarii
ipse solus receptus est, cseleris qui eum sequebaii-
tur exclusis. Deductusque aGunduIfo ac antislile in
salutatorium, increpatur graviter. Illis itaque qui
cum eo venerant, et se nonreceptos indignabantur,
fugatis, Gundulfus seniores capi praecepil, volons
eus ad urbem deducere, ut illi portas apericnl. In-
terira Dinamius,agnoscens se captum teneri,adpc-

745

HISTORIA FRANCORUM. — LIB. III.

726

deseornmrait^pollicensseportasreseratiirumregi- Adescendit ad infernum. Nam orto inter ipstim ac

que simul et pontificidereliquo fidem servaturum.
Saa igitur fide dimissus,ducem pariter cum ponti-
fice, eisuitante omni populo, recepit in urbem.
Clerici sane, qui eo impulsore nequiter contra suum
egerant pastorem, dum addomum ejus se contulis-
sent, fldejussores dare compulsisunt ut regi Ghilde-
Lerto se prsesentarent. Gundulfus autem, recepla
lassilia et episcopo suse sedi restituto, ad regem
rerersus est.Dinamius autem,spreta quam promi-
serat fide antistiti, ad Guntrannum regem mittitqui
dicerent se quidem urbem tradere velle, sedTheo-
dorum obstare ; nec illi cives ullatenus parituros,
nisi sacerdos alicubi truderetur exsilio.Qaibus ver-
bis rex irritatus, eum sibi vinctum exhiberi jussit.

quemdam Patirum, ex Judseo conversum, jurgio, ab
eo gladio percussus interiit.

GAPUT XLVIII.
De Chilperici ob interfectum prasidiam pontis

Parisiensis in Guntrannum ultione.
Apud pontem Parisiacs urbis memoratus prin-
ceps custodes posuerat, ut insidiatores de regno
fratris sui Guntranni advenientes arcerentur. Hos
Asclepius, officio quondam ducis functus, n6cte
una omnes interemit, pagumque ponti proximum
depopulatus est. Quapropter Ghilpericus cum exer-
citu super fratrem irruere volens, consiliis bono*
rum virorum monitus restitit, mittens fratrilegatos,
ut mala sibi iliata corrigeret. llle justitia; amator,

Sed eom antistes, sibi metuens, non facile egrede- B prout monebatur, agere non distulit. Verumtamen

retor ab urbe, evenit necessitas dedicandae basili-
e£ suburbanse. Dum igitur eo properaret, ex iusi-
diis subito adversarii prornmpentes, clericos csete-
rosqneobsequentescsesos infugamagunt ipsumque
equo proprio dejectum vili imponentes jumento,ad
regem deduxere. Gui Aquensem pervenienti adur-
bem, Pientius episcopus clericos ac csetera viae at-
tribuit necessaria; Porro rex eo discusso, dum im-
munem invenisseta cuIpa,multishonoratummune-
ribus ad suam reverti imperavit Ecclesiam. Qui a
plebecnm l«etitia receptus,invenit ecclesice ressuas-
qoe a clericis pervasas. His quippe pro causis foe-
dos inter Guntrannum et Ghildebertum ruptum,

Ghilpericus his non contentus, aliquas a fratre ci-
vitates auferens, novos eis comites pra?fecit, prae-
ceptum dans, ut earum tribnta suo inferrentur the-
sauro.

GAPDT XLIX.

De tabellariis Charterii episcopi deprehensis,

Et Theodoriciortu.

His diebus a Nuunichio comite Lemovicino duo

detenti sunt bomines, ex numtne Gharterii Petro-

gorici antistitis litteras ferentes. In quibus, inter

alia quae de Ghilperico continebantur maledicta,

hoc etiam legebatur : « Quod episcopus querere-

tur se de paradiso pulsum dcscendisse ad infer-

discordiaq[ue immensa acta est. Verumtamen regi- p num. » Utique hoc volens intelligi, quod a regno

bus hoc modo ab invicem dissidentibus,Lupus qui-
damcivis Turouicus uxore defuncta,dumclericatum
expeterel, a fratre Ambrosio ne id faceret prohibi-
tos est^ pollicente conjugem se ejns congruamge-
neri illl provisurum. Gui rei dum studet dare ope-
ram, ab adultero, qui cuni coi^juge Ambrosii stu-
pri rem habebat, utrique perempti sunt. Dumque
OQusalteram Deo subtrahereac vitoe prsesentis oblec-
tamentistradere nititur, et se et illum perdidit.

Hoe anno Luna eclipsim passa est, et intra terri-
torium Turonicum verus de efTracto pane sanguis
effluxit. In Siivanectensi pago, hominis cnjusdam
domusycnm illc manesurgeret,sanguineintrorsum
aspersa apparuit. Murus Suessionensis divinitus

Guntranni in dominium devenisset Ghilperici. Qui-
busregi pariter cum dclatoribUs directis^proecipitur
adduci episco}ms, de his rationem redditurus. Sed
cum non facile convinceretur, ad propria illeesus
regredi jubetur. Denique post funera filiorum,
Ghilperico filius nascitur, qucm sequeiiti anno Pa-
risius in Pascha baptizari fecit Theodoricumque
nominavit.

GVPUT L.

Delegatione feeiali Childeberti ad Chilpericmn.

Porro Ghildebertus Egidium Aemensem archi-
episcopum, cum aliis optimatibus, ad Ghilpericunl
patruum suum confinnandi foederis, quod inierant,
causa dirigit. Ex qUibus Egidius in hunc moduni

sobversas est. Andegavis terrsemotus factus est. ]) legationisretulitordinem: '< Pacem, quam teciim'.

lotra muros urbis Burdegalensisingressilupi canes
devoraverunt ignisque per coelum cncurrisse visus
est.

GAPUT XLVII.
De PrUci Judaei obstinatione H interitu.
Ea tempestate, Ghiipericus rex, dum multos Ju-
d«orum baptizari jussisset, et ipse eos ex sacro la-
vacro sascepisset, nullatenus Priscum familiarem
soom (cujns supra meminimus) verbis ad creden-
dom conTerterepoterat. Jubensergoeum custodia;
mancipari, ab eo muneribus sedncitur ut daretor
ei spatium filium sunm Massilensi Hebraefie conjun-
gcndi, ac tum demum jussa compleretSed quino-
loit coofiteri Christum, non longo post tempore

gloriose rex, inclytus nepos tuus firmavit, petft
omnino a te stabiliri. Pratris dcnique tui bcnev^o-
lentia ideo uti neqnit, quia parlem ejus ex Massi-
lia injuste retinet, neque transfugas reddere ei vult
suos. Idcirco si, junctis viribus vestris, unanimes
ejus expugnationem adorsifueritis,uUiodebitapro
illatis injuriis ab eo facile exigi poterit. • Ad hsec
ita respondit ex: « Fratrrs, inquit, mei culpa tam
est in apertout difficileoccullari queat. Nam si dul-
cissimusnepos meusanimomalefacta recenseat sua,
reliquis preetermissis, reperiet patrem suum fraude
Guntranni interisse. Quapropterctegomespondeo
adjutorem illt in ultionem paternee futurum nccis
qui amiserim fratrem magncr, si nunc viverel, di

m

AIMOINI MONACai FLORIACENSIS

728

lectionis.» HflBC dum rez perorasset, daiis obsidibus Ario Pictayiensi tradid erat. Sed abeataHadegande
foedus stabilitum est. Coutinuo Chilpericus exerci- prohibitus est.

tum de regno suo coramoveri praecepit, qui civilates
fratri subditas obsidens, circunyacenles depopula-
retur agros. Tunc Berulfus partium ejus dux, cura
Turonicis et Andegavis una ex parte, Desiderius et
Bladastis ex alio latere cum maxima multitucline,
Bituricenses aggrediuntur. Quibus rex hoc dedit
mandati ut, capta urbe, sacramenta denomine exi-
gerent suo. Sed Bilurigi apud castrum Mediola-
nense, quod nunc Magdunum dicitur, quindecim
armatorura millia Desiderio duci opponenles, cum
eo contiixere.Reliquiduces urbem obsidionecinxe-
nint. Chilpericusvero,licetnondum exercitus Chil-
deberti advenisset, tamen quosdam de ej us ducibus

CAPUT LII.

De Mummolo magice et vetieficit insimulato.
Dum ista geruntur,reIatio quorumdamadFrede-
gundem cucurrit reginam,dicentium puerum,qui
tunc defunctus erat, technis Mummoli sui prsfecii,
per quasdam mulierculas maleiiciis et incaniationi-
bus vitam amisisse. Is reginffi jamdudum erai in-
fensus. Quse talia de eo audiens, rapi merelrices
ad supplicia jubet, quse se fatebantur carminibus
multos interemisse innocentes, filiumque ejus pro
Mummoli donasse salute. Tuncquidem reginaalias
earum ilammis tradidit, alias rotis innexuit. De
Mummodo vero apud regem questa est. Quem rex

secum habens, universas copias suas per Parisius g oneratum catenis adduci irabeque revinclis posi

transducens,cunctavastandoMilidunum venit. Cui
Guntrannus non dubitavit obviam ire, in solo Deo
spem habens, cuneumque hostium, prce cupiditaie
ab aliis segregatum, crepusculo noctis aggressus
ultima lebefactavit pernicie. In crasiinum, inter-
currentibus legatis, frater cum fraire paciscitur,
poliicentibus utrisque commissorum correctionem.
Quippe Chilpericus, cum milliies furio ac rapinis
abstinere moneret, nec tamen obtemperarent, co-
mitemRotomagensem gladio percussit, sicquereli-
quos coercens, ad propria reduxit, cunctam prius
restituens praedam, captivosque relaxans. At illi
qui Bituricos obsederant, accepto nuntio utinde re-
cederent, quaecunque oculi viderant, manus rapie-
bant, dum ad sua redirent.

CAPUT LI.
De vulgi in Bgidium episcopum seditione,
Chiidebertus autem omnes militise suse^quasag-
gregaverat, cohortes dum uno in loco detinet,mur-
mursubito populi minorisadversusducesetEgidium
episcopum, noete proxima, infremuit, diceniis:
« Tollantur a facie regis, qui regnum ejus inier se
venditant, qui urbesejus aUense subjiciunt diiioni. »
Hffic dicentes manefacto ad tentoriumregisprope-
rant armati, ut Egidium interimerent poniificem.
Quo cognito, sacerdos, ascenso equo, cum paucis
fugam arripuit. Cui tam veloces timor fugienii
addidit alas ut labentem tibise fasciolam coUigere

terga manibus suspendi prsecipiens, quid maleficii
nosset interrogabat. Sed nil se de morte filii regis
nosse dicens, hoc solummodo confessus esi quod
potiones preecaniationesque varias a memoraiis ac-
cepissei mulierculis, ad promerendam regis ei re-
ginte graiiam. Tandem depositu8,mandavitregi se
nil sensisse poenarum. Ille eum maleficumessepro-
testatus,loris durissimis flagellari,ac gladio percuti
imperavit. Pro cujus vita regina, eegre licet, obU-
nuii. Qui iamen non post mulium dolore ipsorum
tormentorum interiit.Reginaautem assumensthe-
saurum pueri, vestes quidem omnes igne c:ombu8it,
aurum vero fornace conflans terra obruit, ne quid
esset quod ei filium ad memoriam rednceret.

CAPUT LIII.

De clerici cujusdam libidine, et inaratitudine

detestanda,

Porro Etherius Lexoviae episcopusclericum quem-

dam, propter puellamquamdamquam seduxerat,

morti destinaium, viginti redemit aureis.Cui^pro-

fitenii se doctorem fore litterarum, scholam com-

mitiii. Sed cum a parentibus puerorum,quos do-

cebat, ssepe ad convivium vocaretur,unius mairem

concupivii. Quod cum illa casta indicassei virosuo,

et ille clericum ad supplicium qusercret, itcrum a

poniifice liberaius pnstino restituiiur honori. Hic

iiaque misertaniorum oblilusbeneficiorum.dum,

una dierum, poniifex ad agricultores exercitandi

non curaret. Ea tamen causa illiauxilio fuitquod j) gratia exiissei, cum securi eum pone sequebatur

adversarii equos, ad insequendumparatos,nonha-
bebant. Deumque illi moram in sequendo faciunt,
ipse se intra urbem Remorum contulit. Post hsec
Guntrannus Childeberto nepotisuopartemMassilifie,
quam invito eo retinebat,reddidii. Chilpericus quo-
que pro obitu filii, quem ei naium supra diximus
fuisse, gravi aifectus moerore, nupiias filiffi suee,
quam regi Ilispanise per legaios iunc desponderat.
in posterum disiulii. Quapropier, missis veredariis,
legatum qui in Hispaniam regrediebaiur revocavit,
dicens ei: u Luctupro morte filii gravaius,nupiias
intempus quod constiiui celebrare nequeo. » Vc-
rum, legato insistente, voluit eo dirigere filiam»
quam ex Audovera suscepcrat Deoque in monaste-

Conversus sacerdos et videns eum : « Ut quid, ait,
me cum hac prosequeris dolabra? » Tunc ille^ejus
provoIuiuspedibus,veuiampeiiit,dicens: « Indulge,
Pater sancte, reo facinus confitenti. Ab archidia-
cono namque ut talia auderem impulsus, ter jam
elevatis ad ie percutiendum manibus,subita tegebar
caligine validoque arripiebar tremore Ai ubi depo-
sueram manus, oonfestim ei visus et vigorredibat
prislinus. » Quod ubi anti^tes audivil, Deo gratias
agcns illum ba^c iaceic jussit seque ad donium
contuIii.Yerum archidiaconus perpendens peralium
se non posse uocere episcopo, per seipsum calum-
niam Hngit, asserens se vidissc mulierero a cubi-
culo pontificis egredienlcm. Stalimque cum jam

7!9

HISTOIRIA FRANCORUH. -- LIB. III.

730

dicto clerico irrueas, episcopum viaciri imperat. A.
AUigatur poQtifexejus manibus, decujussflepebra-
cbiis yincula dejecerat, atque ab eo mancipatur
castodise, quem s^piuscoenoso eduxerat de carcere.
Inlerea cernens episcopus bumanum sibi deesse
aaxiiium, prccibus opem implorat divinam.Itaque
diviDitus solutis vinculis, custodibusque sopiiis, fu-
giens e custodia ad regem iransiit Guntrannum.
Tandem adversarii inventa occasione, regi Ghiipe-
ricosuggerunty iilum proditorem regniesse.Verum
populus pro pBsiore moestus, direxit qui regem pro
reducendo co exorarent. Ghilpericus ergo misitad
fratrem, utpontificem ad suam dimitteret urbem,
dsceus se nil offensae in ipso reperisse.Guntranuus
aalem multas episcopo tribuens pecunias, ad pro-
pria enm remisit, datis ad aniistitesregni sui epi- B
stolis, ut illum muneribus honorarent. Qui iterfa-
cieas tanta a fidelibus snscepit munera, quanta vix
civitati inferre suee quivit.

GAPUT LIV.

De Clotani filii Chtlperici ortv, parlis Massilia per
Mnmmolum restituiione^ et Chilperici metu.

In illis diebus Ghilperico denuo natus est filius,

nomine Qotarius.Quapropter universos carceres in

regoo suo Ghilpericus aperiri jussit, et diversorum

reos criminum absolvi. Terum idem rex Parisius

urbem, contra pactum quod cum Francis inierat,

(ne scilicet jure dominantiseam aliquando ingrede-

retor) violenter intravit. Ob quam rem portionem

ejusdem civitatis, quee eum contingere videbaiur, q

joste amisil. Mummolas partem Massili8e,qu8e Gun-

trannum ac Ghildebertum competebai,a se perva-

sam reddidit.Ghilpericus,metucn3Guntrannum et

Ghildebertumcontraseconspirasse, apud Camara-

cum thesauros omneque defensionis, suee prsesi-

dium constituens, exercitum seepe movebat, et ac

n ad preelium progressurus, in papilionibus resi-

dcre faciebat.

GAPUT LV.

De Innocenlio Ruthtnorum et Sulpicio Biturigum
epi$€opiSf deque rosarum prcmaluritate et arbori"
bus biferis.

Theodosio Ruthenorum episcopo defuncio,Inno-
centiasGavalitanorumcomes,per decretum Brune-
childis reginee, successit, Remigio quoque Bituri- ^
gum preesuJe decedente. Sulpicius a Guniranno
rege subsiituiiur : dicente preefato principe muliis
episcopatus conipetitoribus : « Non est^ inquit, no-
slrae consuetudo mansueludiuis ecclesias Ghrisii
preiio vendere, ne nos damnaiione digni, et vos
BUgo Simoni similes videa mini.» Ethoc quidem
rex dignum memoria protulit verbura. Hoc anno
rosee visse sunt mense Januario ; ei arbores, que^
mense Julio fructus protuleraut, iterum mense
Septembri alios protulerunt.

GAPUT LVI.
Jk filim Chilperici regis per legatos despoMolione.

In cujus meusisKalcndis, Ghilpericus filiam suam
Bii^panorum regi hoc ordiue per legalos desponit.

Veniens Parisius, flscaliorom multos a parentibas
segregaios, cum fllia Hispanias peiere vi compelle-
bat. E quibus aliqui vtam sibi liqueo extorserunt,
ne a propinquis quoquam secederent. Multi eiiam
violeniia illuc ire coacii, testamenta considerunt,
quasi in proximo vita carituri. Talisque tunc lucius
Parisiacis erat incoIis,quHlb quondamfuit iEgyptiis
interemptis primogenitis. E legatis sane Ghilde-
berii (quos ad Ghilpericum direxerai, obiestans ne
de thesauris civitatum, quas sibi preeripuerani, vel
de mancipiis, quidquam flliee tribueret) unum clam
interemptum fuisse fuerunt. Suscipio erat Ghilperi-
cum ejus necis fuisse auciorem. Qui iamenperre-
liquos nepoti mandans,nilse ex veiitis prfesumptu-
Eum, multa ex suo filiee largitus est. Quineiiam
regina tanta in auro, argenio varibque vestibus
protulit munera ut rex existimaret se inopem re-
linqui. Gernens illaturbari propterhoc regem, ad
circumstanies Francos, ita ut Ghilpericus audirei,
sic locuta est : « Nullus, inquit, nostrum auiumet
heec regalium esse ornamenia thesaurorum. Quee-
dam enim ipse princeps mihi dotis nomine contulit,
queedam proprius labor acquisivit, aliqua vesira
muniflcentia tribuit. » Hac satisfactione suscepta,
intenio regis quievit. Francorrum quoqueprimores
filiam regis clarissimis ditavere donis. Tanta deni-
que thesaurorum fuit copia, ut sex plausira his
onerata eam preecederent. Quee digrediens ab urbe
Parisiorum, post oscula et lacrymas parentum,
dum curru veheremr, in ipss portee limine effracto
unius axe rotee, adT terram corruit. Gui cum pla-
rimi malam opiarent horam, populus hoc proaa-
spicio suscepit. Dum octavo denique ab urbe mil-
liario tentoria fixissent, quinquaginta viri, raptis
cenium equis cum eorum aureis phaleris, ad Ghil-
debertum regem se coniulerunt. Unde meiuens
Ghilpericus, ne aliquee insidiee pararentur filiee a
nepote suo vel fraire, quaiuor roillia armatorum
ejus depuiavii tuitioni, quibus Bobo et Waldo duces
preperant. Preecepit eiiam ut de substantiis paupe-
rum necessaria eis in iiinere subministrarentur :
ne fisci reddiius aliquo modo minuerentur. Hac
igitur cum pompa, cumque uiriusque sexus multi-
moda familia,Hispanias petiit Ghilperici regis filia»
li vero qui eam deducebani, cuncia per quae ibant
vasiaia linquebant.

CAPUT LVIL

De Fredegundis astu et illecebris, et Chilperici obitu
ac moribus, Deque Aurelianorum cum Blesensibus
in Dunenses ea^editione,

Erat autem preefata Fredegundisforma egregia»
consilio callida, dolis (excepta Brunechilde) parem
nescia. Qoee addicto ad suas libidines Chilperico,
itamoniem ejus cupidilate sui obsiruxeratutfemi-
neas vincoie nou preevalens avidilaies, quasi vile
mancipium insolentioe muliebri obsequeretur.Dum
igiiur impensoeam diligerei amore, quadamdie,
venatum profeclurus, e regiainstabulum descendit
equorum. Regina vero eestimans regem jam pro-

73f

AlMOmi MONAGHI FLORIACENSIS

m

gressanijin inieriori cabiculo caput proprium aquis A.
parabatabiuere.Rex ergo iterum in regiam regres-
sus, cubiculum post illam intravit, et eam, ul ja-
cebat, super scamnum acclinem baculo in posterio-
ribus ludens percussit. lila autumans Landericum
faoc fecisse (qui comes tunc et major domus erat
regiflB consueveratque cum regina stupri habere con-
suetudinem), ait :« Utquid, Lauderice,taliafacere
preesumis I » Illico rex, ac si amens effectus,ubi h(ec
audivit, in suspicionem deductus, indignatione ni-
mia furens animique impos, exsiiiit, fugiens turpis
corruptelse contagia. Nec furentem capiebat aula.
Itaqne silvarum secreta petiit, ut venatibusintentus
tantam animo conceptam leniret iracundiam. Go-
gnoscens vero regina non eequo animo regem verba
tuiisse sua, et periculum suab imminere taluti, si B
eum opperiretur venturum, timorem abjicit femi-
neamque audaciamassunit.Et miltens vocaritjussit
Laudericum, cui et dixit ; « Res capitis tui, Lan-
deric!e,nunc agitur ; plusque tibi de sepuitura quam
de lectulo, nisicaves,inproximo cogitandum erit.»
Narravitque ei cuncta quse dicta seu gesta fuerant.
Quibus agnitis, Landericusreputare secum scelera
sua ipse coepit et conscientice stimulis exagltari.
Nuilum fugee locnm, nec evadendi subsidium sibi
relictum ; circumventnm^ velut quibusdam retibus,
ei capium teneri.Deniqueingemiscensaltius: « Vee,
inquit, dici, qao in tantam cordisamaritudinem de-
veni ! Discrucior miser animo, et quid agam vel
quo me vertam ignoro. » Gui Fredegundis : «Auscul- q
ta, ait, paucis ; etquidego te facere velim,etquid
nobis profuturum sit, scies. Revertente rege de
venatione, ut ei mos est, sub obscura nocte, immit-
ianturhomicidffi,quiprsemiorum pollicitatione con-
temptum sumentes vit», lethali eum perfodiflnt
vulnere. Quo facto, nos securi a mortis periculo,
curo filioregnabimus Chlolario.» LaudatLaudericus
consilium^ et revertentem de silva Ghilpericum,his
qui cnm eo veoerant alio inlentis, circumstantes
qui missi fueiant prcecepto satisfaciunt, atque de-
silientem equo opprimunt, clamantes « insidiatores,
a Ghildeberto rege Austrasio directos, dominom
suam interemisseetse in pedos quantocius silvam
versus dedisse. » Quo audito, qui aderant, arreptis
equis, quos non videbant insequi conati sunt, Quos ^
cum minime invenissent, ad propria sunt revorsi.
Madalulfus Silvaneclensis episcopus (qui jam tertia
die in ioRtorio residebat et regi minime coUoqui
poierat propter fastum superbiae, qua idcm rex
tumebat) ut cuminterfectumcognovit,advenit. Ab-
latoque ejus corpore et veste meliori circumdato,
navi imposuit, et a Galensi viila, ubi haec acta fue-
rant, Parisius deducens, in basilica sancti Vincentii
sepeltvit. Puil vero Ghilperlcus gulee deditus, cujus
Deus venter erat. In cigus tempore pauci clerici ad
episcopatum sunt promoti, ipso neophytis ecclesias
contradentc. Ipse namque omnes sui temporis sa-
pientes scientia se anteire cxistiman^, composnit

duos libros imitariSeduliiim volens. In qaibuspla-
rimi versus sca2on erant, breves quoque syllabas
pro longis, longasque pro brevibus continebaDt.
Gumque ct alia opuscula, vel hymnos sive missas
componeret, quse nulla poterant ratione suscipi,
cum ip^is etiammemoratisuperiuslibria memoria
abolitisunt hominum. Gausas pauperum non facile
ad se ingredi sinebat, Ecclesias seu monasteria
hostili odio insectabatur : adeo ut plerumque ia pa-
latio residens astantibus sibi diceret : « Ecce,divitis
nostrae ad ecclesias transierunt ;soIi nunc episcopi
regnant, soliseis defertur honor. »Sacerdotesetiam
Domini sibi in fabulam verterat et in proverbium.
Quid autem plura deejus parvis recensemus mori-
bus ? NuIIum denique unquam perfecte dilexit, a
nullo dilectus est. Hoc modoperiitinvisussuis,nec
amabilis extraneis.

Defuncto Ghilperico, Aurelianenses juncti Bele-
sensibus expeditionem super Dunenses agentes^eos
inopinate oppresserunt ; res eorum mobilesaufe-
rentes immobiles igne cremantes. Sed eis ad sua
reduentibus, Garnoiini cum Dnnensibus foederati
similem peromnia ultionisinflixeruniplagam, par
pari referentes. Et cum in majus ira augmentare-
tur,intervonientibusutriusque partis comitibuspax
facta est.

GAPUT LVIII.

De Fredegundis et ihesaurariorum Chilperiei pro-

fugiis,
Interea Fredegundis regina marito viduata, ad
basilicam Parisiacm urbis in honore sancts Mariffi
dicatam, cum thesauris quossecnm habebat se con-
ferens,'a Ragiiemodo suscipitur episcopo. Nam the-
saurariiGhilperici regis,cum thesaurisapudCalam
vicum repertis cumque missorio aureo quem idem
rex magnis fabricarat impensis, ad Ghildebertum
regem se contulerunt. Porro eadem regina prudenti
consiliousa, adGuntrannumregem legatosdirexit,
mandans se cum filio, quem ex Ghilperico fratre
ipsius susceperat, in clientelam illi velle iradere,
Guntrannus, de fratris interitu veris indiciis certior
factus, Parisius summo studio contendit. Occurrit
autem ei Fredegundiset eum intra urbemrecepit.
Post quem Ghildebcrtus adveniens, dum a civibus
ingressus ei prohiberetur, ad patruum mittit, po-
sceusut pactum quod dudum inierant rectius lir-
maret. Verum memoratus princeps ipsos quidem
legatos perfidiffi, rcdarguii, quod eorum parviscoii-
siliis amicitia, oliin cum nepoie juncta^ dirempta
forct; se vero cum eis foedus non facturum respon-
dit. His Ghildebertus sibi nuntiatis,iterum maoda-
vit ut se de regno Ghariberti, quodsibi debebalor,
removeret. Respondit ille « sibi magis debcri, q«i
frater defuncti erat, nec se ullo modo fratcrnam
hffireditatern altericessnrum. » Rursnm alios nun-
tios mittens Ghildeberlus rogabat ut Fredeguodis
sibi ad supplicia traderetur, qua* patrem cuni pa-
truo maligno percmisset ingenio. Respondit iUc
M in proximo placitum cum nepoie se habiturum,

733

HISTORIA FRANGORUM. — LIB. III.

734

ibiqae de his el similibus tractalurum. >» Eoeque A ideo ad ipaain, ciyus nepos erai, deUiittSttt ab eo

elaqQodirecli fuerant remisit. Occulle namque
Fredeguadi videbatur patrocinari. Quam dum sffi-
pius ad coovivium ovocarct, uoa dierum e medio
praDdio regina surgens a rnge invitabatur, ut ali-
quid cibi adhuc sumeret. Sed iila juxta consuetu-
diaem mulierum sibi accidisse dicente ut pro con-
ceptu surgeret, rez admiratus est, sciens nondum
qoartum praeteriisse mensem, quo alterum pepe-
i-erat.

CAPUT LIX.

Ik Cbtarii filii Chilperici per principes inaugura^
tione, deque Ountranni ptausibili ad populumcon'-
cione,

Priocipes sane Ghiiperici, e qnibus Ansoaldus

educaretur. Quem Ghildebertus,expers fi]ioram,ad
educandum suscepit^poscentique Glotario videndum
transmisit. Illo intuitus euro incidi ^us preecepit
capillos, huncsuum negansfilium fuisse. Post ob-
itum quoque ejus,dum a Ghereberto ejus filio loco
fratris a]eretur,a Sigeberto evocatus, iterum incisis
crinibus Golonisin custodiamtruditnr. Unde fuga
elapsus, succrescentibus capillis primum ad Nar-
setemltaliam tuncgubernantem.indeque adimpe-
ratorem transiens, familiarissimus ei efflcitur. La-
pso sane pauci temporis intervallo, Guntrannus
Boso, cijgus supra meminimus, ad sepulcrum Do-
miui orationisgratiaproperans, eum Gonstantino-
poli reperit. A quo, ut ipse post a8seruit,sollicitatus
primus erat^ acceptum filium ejus Glotarium per ^ ad Gallias rediit, et a Theodoro episcopo Massili»

civitates regniejas circumduxerunt, et sacramenta
ex nomine ipsiu» atque Guntranni susceperunt.
Gontrannus vero universos, quos Ghilpericus in-
jnste oppresserat, relevans, Ecclesiisiestamentaab
eoablata restituit. Red suspectus horum inter quos
venerat malitiam,nusquam nisiarmiscustodibusque
vallatus progrediebatur. Unde qnadam die in eccle-
^ Mafaetosilentio,circumsiantem populi multitudi-
nem hac voce rogavit : « Obsecro, inquiens. vos
qui adestis populi, ui firmiorem quam fratribus
meisante hoc non servastis, mihi fidem custodia-
tb, qaatenus valeam cum quiete nepotes enutrire
meoSf vosque cum justitia regere : ue forte (quod

exce^tus^sumptis ab eo equis ad Mummolum du-
cem, qui a Guntrano rege desciscens Avenionem
confugerat, se confert. Quod Guntrannus Boso ag-
noscens, ejus se velle conaiibus contraire assimu-
lans, Theodorum episcopum in cusiodiam posuit
arguens eum insidiatorem regni ausum fuisse sus-
cipere. Sed poniifice sub duris cusiodibus Domi-
num exorante, lux immensa totam subito in qua
cusiodiebatur replevii cellulam, ita ut dux memo-
ratus nimio arriperetur timore. Ductus iamen an-
iistesad Guntrannum regem, cum Epiphanio anii-
siite, qui ex Italia Massiliara'demigraverai, iierum
mancipatur custodiro. In qua quidem Epiphanius

Deus averidl) me ante iempus sublaio, et ipsi ca- r» obiit, Theodorusveroinnoxiusrepertus ad sua re-

reaot Dutriu>re,et vos rectore.» Gumque ojus verba
admirans populus laudasset. Dominum pro ejus ro-
^bat saiuie.

GAPUT LX.
^ Bigundis detentione, et doiis ejus occupationSy

Dum hajc agcrentur, Rigundis Ghilperici regis
fiJia [quam ad Hispanias missam fuisse diximus),
Tolosam veniei^, moras itineris ibi iiinectere coe-
piU Sed, perialo ad aures Desidcrii urbis ducis do
roorte Chilperici nuutio, capta ac thesaurb omni-
bus spoliata in basilicam sanct® Marias confugit.
Cui Desiderius arclum constituens victum, thesau-
rum sigillomunitum, iii quadam domo fortissimis
tradidit viris custodicndum,et ad Mummolum Ave-
nione residentem Iransiit.

GAPUT LXI.

J>i Theodori Massiliensis, gui psetidofratrem Gun-
trami exiuleratj malta; et de prodigiis ejus anni,

Nova iterum conlra Theodorum Massiiise ponti-
ficeui Jurgia sunt orta, coquod GundoaUium quem-
dam, qui se fratrem Guntranni falso asserebai.
suscepisset. Dc cujus originc pauca disserere libet,
Hic denique (>uudoaldus, in Galiis nutus moreque
regum, a maire sua enutrilus (uti cousuetudo an-
tiquis Frauciae fuit regibus), comam capitis pro-
fu&am gorcbat. Oblatus itaque a niatre Ghiideberio
^niuri est, dicente ea quod Clotarii fratris ejus
fiiius esset. Sed quia Gloiarius eum odio habebat,

diit. Nam prolatis litieris exnomine fidelium Ghii-
deberti,quibus inscriptum erai ut Gundoaldum ho-
uorificentissirae exciperet, absoluius est. Gtintran-
uus sane duxcum idioduce Guntranni regis, the-
sauros Gundoiddi,qui ad quamdam maris insulam
eventum rei prsesiolando demigraverai, dividens,
non parvum auri ac argenti pondus io urbem Ar-
vernorum devexii. Ex quaad Ghildeberiam demi-
grans, id redeundo a Guniranno rege cum filio
captus minis ab eo ierrebaiur ; quodque poenis,pro
invitato a se Gundoaldo, consumeretur intermi-
nantem ssepe audiobat.Gui ille :« Ex hoc, ioquamf
me innocentemcomprobabo,cumfiIio in obsidaium
iradito,Mummolum, ejusfaatorem ingenio,capium
j) tibi tradidero. » Gredidit rex pollicenii et» retento
puero, ipsum sivii abire. Qui Avenionem cum co-
piosasuorum manu vallans urbem, quibusdamsa-
iellitibus Rhodano submersis, ipse, colloqui Mum-
molo cupiens, super ripam brachii fiuvialis, qoo
civitas cingitur, deambulai. Hortatu deniqueMum-
moli, spondentis nil adversi eum passurum,flumea
cum uno ex amicis ingressus, socio aquis submerso,
Boso undis se huc illucque circumfereniibus, ha-
stam a miliie sibi protensam arripiens,ereptusesi.
Demum, illatis sibi a Mummolo cunviciis ei gra-
vioribusilli a so rclatis, dum eum obsiderei, Gun-
dulfus, cujus supra meminimus, missus a Ghilde-
berto,eum ab obsidione removit,Mummolum secum
deducensin Arvernum. Qui diu ibi residere fasii-

'yss

AIMOINI MONACBI PLORIAGENSIS

m

diens, ad saam, unde digressus fuerat,rediit civi- A
tatem; junctusque duci Desiderio, qui ad eum, ut
diximus,de pago veneratTholosano,eYOcatumGun-
doaldum, more antiquorumFrancorum,regempro-
clamautes esse suum, elevaverunt super ciypeum.
Gumquetenio totum cumeocircummissentexerci-
tum, clypeus repente ruens cum rege, vix a terra
elevari potuit.

Erat,dum talia agerentur, mensis decimus, ap-
parueruntque in vineis pampini cum uvis ad plenum
formatis, et in arboribus flores. Pharus quoque
ignea,per coelum nocte currens media, lale mun-
dum luce lustravitclara. Columnaetiamigniscoelo
pendere est visa,cuisuperposita erat stella magna
Qu8B sestimabant homines interilus Gundoaldi esse
indicia,cum et terra tromeret ac alia multa pare- B
rent signat

CAPUT LXII.
De G%ntranni cum coharedibus regni eoncertatione.

Uiis diebus Guntrannus rex duces suos ad per-
vadendas urbes, quas Sigebertus de regno Chari-
berti fratris amborum tenuerat,quasque Chilpericus
Childeberto nepoti'suo,ex fratre Sigeberto genito
vi prsBripuerat, direxit. Yerumtamen Gariricus,
comes partium Childeberti, post mortem Ghilperici
sacramenta fidehtatis a Lemovecinis, domini sui
vice, exegerat. Gffiterum Pictavis paria acturus ve-
niens, a civibus cum gratia susceptus,audivit Bi-
turicos, qui regi parebant Guntranno, hostiliter in
Turonicos irruisse, quoniam quidem et ipsijam se p
ad Ghildebertum contulerant. Idcirco, Bituricensi-
bus territorium Turonicum depopulantibus, Ma-
roialensis vici ccclesia, sancto Martino dicata ab
eis est cremata. Ubi evidens apparuit virtus beati
confessoris, pallam altari cum circumjacentibus
herbis a ilamma defendentis Mirabile dictu, trahes
ingentes igne fuisse combustas, et molUtiem lintei
seuherbarum mansisse intactam. Cognoscens ergo
Gariricus qusB a^ebantur, misit qui Turonensibus
denuntiarent ne ullalenus seadpartem Guntranni
transferrent. Adquce mandataGregorius episcopus
hec reddidit responsa: « Guntranno regi,post fra-
trum obitum,omne reghum Francorum eo jure de-
beri, ut qucmadmodum Clotariuspaterejus super
proprios filios, sic Guntrannus super nepotes suos D
principaretur.Non igitur serepugnaturos,sedipsum
quoque inepte agere se dixit fiestimare,qui putaret
tanto principi repugnare se posse. » Yidens comes
non qualia ipse voluerat,sed qualiamandaverat rez,
a Turonensibus geri, relicto in urbe Pictavorum
Eberone Childeberti regis cubiculario, ipse quasi
exercitum contra inimicos congregaturus exinde
discessit. Tunc Pictavi flnes suos vastari cernentes
(nam Turonici cum Aurelianensibus, el sa^pe no-
minatis fcederatis hostibus, agros corum rapinisac
incendio subvertebant), legatos eis de pace mise-
runt, petentes ut usque ad placitum,quod pairuus
cum nepote constituerat, quicscerent. Et tum
demum iUum, quem Deus sorsque dedisset, domi-

num essent habituri. Sed, illis respondeatibaspe-
titiones eorum non se preposituros regis pr»-
ceptis, coacti Pictavi, sacramento se iideles Gua-
tranno fore spondentes, fautores Gbildebertiasuis
pepulere mcenibus. Nec taraen haec facientesdiuia
fide durarunt. Tandem, advenientediecoUoqulo re-
gum prsefiniio^Childebertus mandatEgidioRemeasi
arcbiepiscopo legaiionefungiapud patnium.Quiail
moratus,ad Guntrannum pergithocqueinitiumser-
monis ad demulcendum principem habuit:<Graiias,
inquitjprsecellentissime regum^omnipotenti rereri-
mus Deo, qui tibi non solum regni tranquilUtatem,
verumet augmentum quotidie attribuit.» Cui rex :
« Illi, ait, vere sunt gratiie referendaB,quiomnium
est benignissimus gubernator regnorum ; noo tibi,
cunctorum nequissimo hominum, cujus coasiiio
mearum sunt vastati fines urbium,qui,sub veste
ovina, non Domini sacerdotis, verum crudelissimi
geris officiumproditoris.» Silente ad istasacerdote,
prse nimia indignatione unus legatorum ait regi :
<'Mandat tibi gloriosissimus nepos tuus, domioas
noster Ghildebertus rex,ut patris ejus hieredilalcm
illi ad integrum reformes.»A hflec Guutrannus rei
respondit : « Jam me ex hac causa responso satis
fecisse arbitrabar. Responderam enim in alio pla-
cito quod et nuncrespondebo, pactionibuseamihi
cessisse, nec me ulli eiscessurum nisi gratia amici-
tiarum.»Tunc alter e legatis his ad regem usus cst
verbis ; « Si hoec, inquiens, optime princeps,diflici-
lia tibi videntur impetratUjSalte^iiUa impetret, ut
Fredegundis ei ad supplicia dedatur, quse patrem
ejus cum patruonefandissimeinteremit.»Huicquo-
que rex hocreddidit responsum : « Tradi ei,diceas,
nuUatenuspotcst, eo quod fiUum regemacregege-
nitum habet, et eam innocentem a crimme quo m-
petitur esse puto.» Post haec Guntrannus Boso,qui
dudum, ut praedictum est, ad Childebertum Iraos-
ierat et tunc cum legatis ibi advenerat, quasi ali-
qua regi Guntranno suggesturus, ad eum accessit.
Jubet rex silere, atque eum hujusmodi pr«Tenit
sermone : « Quid ais, o boue vir ? cujus prudeuUa
ideo Orientis expetut regna ut nobis ballomirem
quemdam (sic namque nominabat Gundoaldum)
inde arcesseret qui urbes nostras pervaderel. 0
semper perfide,etuuIlomodo inhisquae promiscris
permanensl » Respondit ad ista Boso: « Tibi, in-
quiens, regi in solio regali residenti nemo audct
contradicendo obloqui. Verumtameii si quisquam
meorum sequaUum istud mihi impingeretcrimeo,
objecta armis refellens, Deo opitulante, et te spe-
ctante, eum potenter superarem.'» TaceuUbusiule-
rim cffiteris, rex subjunxit : « Ganctos pie vivcoles
hoc indignari oportet acconari ut et medio aufe-
ratur hominum tyrannushic,*cujuspater procura-
tor fuit regalium molendinorum, et (utverius fa-
tear^Ianee opificio vitam produxit suaro ,Met quam\ i^
fieri possit ut unus homo utriusque sil artis pcrilus.
propter opprobrium tamen rcgis quidamex legal»
calumniari coepit, dicens: «Neloquaristami»icuIte,

Vfl

HlRtORlA FRANCORUll. — L1B. nl.

73S

0 rez. Nam quaralioue polest existere ut cujuslibet A mulando streauum famolatum, occttUum mortis

bommissialduo patres, re spirituali excepta? Non
»oot haec regiffi dignitaticongruentiaverba. » Uni-
Tersis igitur pro his sermonibus in risum solutis,
aliuslegatorum dixitregi: « Vale dicimus tibi, o
rex, et qoia nepotis tui pacem aspernaris, scito
securim fore paratam, qua fratres percussi sunt
toi, ut ea excidaris. » His dictis, jussit rex eos a con-
spectasuopelli, ac super capita recedentium ster-
coradeplateiscollecta projici. Pro tantaigitur in-
jnriayehemens inter reges discordia exorta est.

CAPUT LXIII.

De Fredegvndis regina in asylo Parisiensi sxviCia
per Audonem inflammata.

Per idem tempus, Leonardus quidam optimatum

inferret ictum. Qui, dominae jussis obtemperans,
fingit se, crudelitateFredegundis offensum, ad Bru«
nechildis properasseconspectum,quod audieritejus
benignum in omnes affectum. Tandem in partem
susceptus amicitiarum, omnibus adulabatur, domi-
nam etiam usque ad cubiculi deducens januam,
cosqualibus se prsebens benivolum, mcgoribus sub-
jectum. Sed non diu, quis esset, suspi^uone immi-
nente, vaiuit tegere ; nempe, qusstioni subditus,
prodidit omnia malignitatis arcanaet,diris affectus
suppliciis, ad priorem remissus est dominam. Cui
quffi sibi accidissent enarrans, ut quasisuspicio an-
ferri ab animo Brunechildis posset, re autem vera
ut poenas pron on perpetrato lueret scelere, ma-

ChiJperici a partibusToIosffi>dveniens, Fredegundi B mmm ac pedum abscisiime ab ea est multatus.

regiDieadhnc in majore ecclesia Parisiaca residenti

iolimaTit se fuga lapsum ab ejus fllia; quam affir-

mabat in magna victus ac vestitus degere inopia.

Qoibas verbis reginaindignata, prscepit abeo au-

ferri balteum quem ex munere memorati meruerat

regis, acomni privan dignitate. Similimodomultos

ab obsequio filiffi recedentes vel honore privavit,

vel contumeliis seu p<£nis affecit. Nec verebatur

Domioum, aut ejus Genitricem, in cujus manebat

basilica, dum perversa ageret adhierente ei Audone,

sno in malis omnibus cooperatore ; quem populus

tttoc peremisset, nisi iu ecclesiam confugisset.

CAPUT LXIV.
Dt ProUextati episcopi Rothomagensis restiiutione.

CAPUT LXVI.

De Eberulfi punitionej et in beatum Oregorium fw
ronensem simultatej et Ountranni gestts.

Interjectis diebus, Guntrannus rex Cabilonis re-

gressus, fraterna! necis auctorem sollicite investi-

gans, per responsales Fredegundis Eberulfum, in

palatio Chiiperici cubiculariis pr8epositum,ejus sce-

leris cognovit esse caput. Rogatus vero ab ea idem

Eberulfus fuerat nc ipsam desereret.Qui,dumcon-

sensum ei deuegasset suum, ob idapudregem ac-

cusatus est ab ilia. Rex igitur, felie commotus,cir-

cumstantibus amicis juravit c( se non solum homi-

cidam,verum cunctam ejus perditurum generatio-

nem, quatenus ausus interficiendorum regum de

Prstextatum sane Rothomagen: empontificem de ^ regno toUeretur Francorum.» Hoc terrore perculsus

exsiiio mandavit Guntrannus rex reduci. Propter
(piem cum sjnodum vellet rex congregare, Ragne-
modus Parisiensis antistes dixit a sacerdotibus ne-
^uaquam eum communione fuisse privatum, nec
^ necesse ideo episcopos vocari.^ Sic demum
Prstextatus urbi restitutus est suee.

CAPUT LXV.

De dilijenti Ountranni custodia sui, et Fredegundis m
agrum perfugio et fraude.

Interea commorante rege apud urbem Parisia-

cam, adveniens quidam pauper suggessit ei ut se a

Faraulfo, Chilperici quondam cubiculario, observa-

fet, dicens <c se consilium ejus, quod de perimendo

vir supra nominatus, ad basilicam Sancti Martini
cum clericis, quibus frequentes iutulerat i^jurias,
aufugit. Tunc Aurelianenses eam Blesensibus ad
custodiendum. ne exiude uspiam diiaberetur,jussu
regis alternas sortiti vices, in cundo ac redeundo
multas agebant prcedas. Dumque duo, qui mulas
jam dicti rapiebant confessoris, ad domum cigus-
dam rustici potum petituriadvenissent,etilleseha-
bere negaret,unus eorum, protenta hasta, ut eum
percuteret, ab eo ictu gladii peremptus est. Aiter,
casu socii perterritus, aufugiens quee male perva-
serant reddidit. Post hffic facultas omnis Eberulfi,
quae multa erat valde,diversis a rege concessa. Do-

rege conceperat, comperlum habere. » Audito hoc, D mus quoque, quam intra muros possidebat Turoni-

rex interrogatum quidem el ncgantem dimisit, se
Tero ita armis et custodibus munivit ut nusquam
nec ad ecclesiam quidem sine arraorum aut custo-
dom munimento procederet. Fredegundem autem
io Rotojalensem, Rothomagensis territorii vicum,
*d peragendum quod superesse poterat vit®, dire-
xit. Qaam muiti optimatum Chilperici prosecuti,
^ inibi cnm Melanio (qui, Preetextatodepulso, ab
^ subrogatus, ac post revocato, a Guntranno reje-
ctos erat) reliquerunt, promittentes se filio ejus
Clotario fideliter parituros. At illa exsortem se ho-
Doris relictam indignala, et Brunechildem poten-
tiorem (ut erat) sestimans, clericum quemdam fal-
l^di dolis iQstrttctum ad eam dirigit, quatenus sl-

cos, adeo direptioni tradita est ut nil nisi nudi su-
peressent parietes. Pro his itaque causis calumnias
sancto antistiti inferebat Gregorio, quasi cuncta
ejus gererentur consilio ; minabaturque quod si un-
quam regis rediret in gratiam,similem eiretribue-
ret vicissitudinem. Verum antistes plus clementia
pro ejus miseriis quam indignatione pro illatis ab
eo commovebatur injuriis. Cumque foret eidem mi-
sero domicilium in saucti Martini salutario, et a
presbytero (cui servandi oratorii cura delegata
erat) reliqueeclauderenturjanuffi,pcr ostium illius
salutatorii ingressi ecclesiam pueri vel puellffi uni-
versa rimabantur ornamenta sacri templi. Quod
postquam custos sacrficffidis animadvertit»ac ferreia

i^^

kiAOim MONilCttl FLOltlACENStS

•140

ipsas fotes affixil ciavis, media ferme nocte, in A
ip^s nocturnalibus hymnis, a prsefacto Eberulfo
episcopus Gregorius et clerici tantis lacessiti sunt
eonviciis ut laudes Deo debitas relinquere coge-
rentur. Sed etclericum quemdamjam temulentus,
qu( d vinum sibi non iargiretur, super scamnum
extensum pene usque ad mortem flagellis cecidit,
multorumque csedem in atrio beati antistitis exer-
cuit, non veritus illi ingenere contumeliam cujus
quotidie ilagitabat clementiara.

Porro una noctium viditidem episcopus somnium,
quod eidem viro retulit, in hunc se faabensmodum:
a Yidebam, ait, me sacrosancti Marlini aslantem
altari ac Dominici celebrare mysteria sacriflcii,
Guntrannumque regem, ipsam ingressum orationis
domum, suis imperantem utte a palla altaris, cui B
inhserebas, evulsum foras pellerent. Gui cum, in-
termissis ego missarum solemniis, me obvium prae-
berem,et,ne te contingerent, manibus quoque de-
tinerem, tu interea ara sacra deserta huc iilucque
pavitans circumfiectebaris. Tum ego, ex hoc mo-
lestus, dum tibiinnuerum ne quoquam abscederes,
evigilavi, mecum in animo visionis revolvens cau-
sam. » Ad hflec Eberulfus : « Multum, ait, cogitatio
meacum viao quadrat quoque tuo. — Quidnam cogi-
tas, inquit antistes ? — Gogito> infit ille, si me Gun-
trannus rexhincvolueritextrudere,una manupallae
altarisinh8erente,aitera tecumclericis gladio truci-
dare. » Intellexit episcopus illum dcemonis instinctu
talia eifari. Nec longum fluxerat tempus, coeperunt
fieri actu manifesta, quse fuerant episcopo visu re-
yelata. Denique, Guntranno quserenle virum, qui
arte ab ecclesia educensEberulfum,autsibiadduce-
ret vinctumautgladio relinquerettrucidatum, obtu-
lit seClaudius quidam, ad id opusstrenum spondens
se fore ministrum.Pollicito itaque sibitantisceleris
pretio, ad Eberulfum accedit; jurat per Deum per-
que omoiacoeliac terrsesancta,nullum fidellusaat
posse aut velie causam ejus apud regem cxsequi
quam se. Perpendebat enim infelix aiio eum non
posse commodius decipi comm^nto quam suo per-
jurio. Quidplura ? Credidit miser dejeranti, ac in
crastinum a clericis accitus, cum eo ad convivium
accedit. Finitis epulis, Eberulfo, secum peratrium
basilicffi deambulanti et mutuam amicitiam jureju- ^
rando pollicenti, ait Claudius : « Si forte facultas
foretjucundiorarepeririviua,fatererme eorum ar-
dere desiderio. » Bespondens Eberulfus cuncta quoe
cuperetseproebiturum,dum modo dignaretur ejus
adire hospitium, universos dirigit pueros, potioris
vini faaustum queesituros. Cernens Claudius illum
resedisse solum, cujus magis ipse lethum quam
aiiud sitiret merum, manu elevansergasancti Mar»
tini sepulcrum, eum in hunc exorabat modum :
« Te, inquiens, sancte confessor, oro, ut sospes
revlsam conjugem cum filio. « His dictis,evaginato
gladio impetum faciebatin adversarium. Cigusco-
Qaium uDus intelligens famulorum, brachiis com-
plezumreBupiaatEberulfum.Qui jam a Claudiosaa-

C

cius, ibi vagina exemptum ensem inimici deflxitiD
latera ; sicque a circumstantibus ejus satellitibus in-
vasus, multis telorum interfectus est ictibus. Ciau-
dius vero,tamimmanisfacinorissibi maleconscius,
ad cellam abbatis, confosso latere abscissoque pol-
lice, profugit, poscens se occuli abeo. VerumtameD
irruentibus Eberulfi stipatoribus^ vallaturarmisdo-
mus,jaculaper fenestrasMntrojaciuntur: abbaquo-
que vix a duobus clericis illflesus reseraUs extrahitur
ostiis. Perquee introgressi adversarii Claudium sub
lecto latitantem nacti jugulant, sociosque ejussimul.
Quorum corpora, a domo protracta acsuper nudam
humum jacentia, parentes amicique colIigeDtesse-
pelierunt. Ad vindicandum autem faomicidium in
sacrsB «edis atrio perpetratum, etiam energumini ac
pauperes, pro foribus excubanies, cum fustibus et
saxis properarunt. Hanc igitur ad se causam per-
latam rex Guntrannusgraviterprimoquidemtuiil;
donec, comperto rei gestse ordine, animum ad alia
tractanda convertit. Substantiam Eberuiriii,quibus
regalis eam contribuerat potestas, auferentes,uxo-
rem ejus inopom reliquerunt.

CAPUT LXVIl.

De Pictaviensis episcopi redemptione, ac populi re-

conciliatione.

Anno X regni Childeberti, Guntranniautem ixiv,
idem princeps adversum Gundoaldumexercitum ei
universis urbibussibi subjeclis commovit. Equibus
Aurelianenses cum Bituricensibus, Pictaviensera
aggressicivitatem, cives, qui jam a fide desciverant,
ad pristinam vi revocantes societatem, episcopum
iry uriis afficere moliebantur. At ille,comminuto uno
ecclesiastici monasterii aureo calice, se quidem ab
exsilio, populum autem a captivitate redemit.

CAPUT LXVIII.
De Gundoaldi gesiis et aliis qvibusdam,

In illis diebus, Gundoaldus iter Pictavis destina-
tum, audita expeditione, ad Engolismam deflcxit.
Ubi ab antistite et proceribus gratanter exceptus,
eorum remunerata sedulitate, Petrogoricas tendit.
Cujus prsesulem male mulctatum reliquit,eoqnod
se cum favore non excepisset. IndequeTolosam pe*
tens, prsemissis militibus, Magnulfo pontifici sibi
occursumiri mandat. Quapropter Magnulfus convo-
catam plebem hortatur monctque ut viriliter repu-
gnent, ne forte calamitati quam quondam sub
Sigulpboexperti sunt, iterato subdantur; mcmiob-
rintque quatenus Desiderius, ipsius dux urbis, me-
morati experiatur fortunam viri, si quid similemo-
litus fuerit. Et fasec quidem populum ab rebeUan-
dum excitaverunt. Sed robur adventantis exercitus
portas aperiri suasit.Receptum igitur Gundoaldum
urbe ac secum prandentem, fais episcopus affatur
verbis : « Licet te filium Ciotarii regnumque tibi
deberi astruas, incredibile tamen apud nostrosma-
net animos te quae coeperis posse perficere. ^ R^'
epondit ad ista Gundoaldus : c Ego inquit, et Clola-
jpio megeoitumfateor, et debilam reguiportiooem

Ht

ttistonu i^RANcbRinii. — Lm. m.

"Ai

ifl pneseniuirum adeplus» urbe capta Paiisioruin, A

ibipropriamsUtuamsedein. — Nunquain,aitponti-

fex, tQi8ta,iinpedienteChristo, complebis,quandiu

qaispiam regii superfuerit germiuis. » Tum Mum-

molus aiapa Domini sacerdotem percussit, dicens:

« Noopudet, ineptisnme, tam nugacibus dominum

nostrum regem confutare verbis?» Desideriusquo-

goe,agoitishisquffi contra salutem suam populo sua-

serat,pugnis eum fusiibusque cum reliqui8cecidit,ac

posi, fune revinctum pedes, direxit in exsiiium,

raptis tam ipsius quam Ecclesise facultatibus. Franci

itaque>quiundique ad persequendum Gundoaidum

permotifuerant, usque ad Dordoniam progressi flu-

men, praestolabantur si quos ej us, fama ferente,per-

seotiscerent molus. Sociaveratse ei Waido cubicu-

lariusRigundis, vir haud spernendse potentiee, reii- ^

quispueUee ministris fuga dilapsis. SedetDeside-

rittscom Mummolo ac Bladaste, necnon saggittario

(qui sponsionem de prDesulatuTolosanojam elicue-

nt ab eo) intimi erant in consilio, perque eos res

agebatur. His diebus ad amicos in superiori Francia

degentes misit epistolas, duobus eas tradens feren-

dasclericis; quorum unus Gaturcinfie urbisincola,

ligoeam quam ferebatcavanstabulam,immissisiit-

terisceramsuperinduxit. Niltamen illumheecfraus

juvit,quin afidelibus Guntranni regis deprehensus,

palefaclalegatione^postilagellacustodiffi cum socio

manciparetur. PorroGundoaldus ad Burdegaiensem

transiens civitatem, Bertranno prffisule humanis-

sime se suscipienie,aliquandiu ibi resedit. Quffirenti n

vero eiquee res inexpugnabilem hostibus eum efiice-

ret indicatum ab uno familiarium est, quemdam

Orientis regeni,retiquias sancti martyris Sergii bra-

chio alligatas ferentem, semper adversariispreeva-

lere. Cumque soilicite investigaret quis hujus iestis

Domini patrociniapossideret, Bertrannusepiscopus

dixit esse ineadem urbe quemdam Sjrum negotia-

torem, nomine Eufronem, qui olim ab Orienie ea

detulit. € Hic,iDquiens in domo sua, quam Ecclesiam

coosecravityiiiter aliamiracula illiusdilecti Dei me-

ritis patrata, hoc etiam videre promeruit quod, ci-

Wtate flammata, ipsa basilica permansit intacta. »

MiUilurevestig^ioMummolusdux cumipso episcopo,

memoratas inquisiiurus reliquias. Cui acrius inqui-

renti rcsponsum Eufron reddidil : « Noli, obsecro D

me (etate confectum defatigare senem, nec sancio

ilii inferre injuriam. Verum acceptis centum an-

reis, ab hac dcsiste intentione. » Econtra ille a se«

reos se, etiam si ducenti darentur, coepta non

deserturumy insuper videns capsulam de parieie

pendere, apposita scala, jubet diacono ut ascen-

deos loculum deponeret. Qui praecepio parens,

dom sancta manu tangeretpignora,tanto arrigitar

tremore, ut confestim ruluirum omnesipsumputa-

rent. Deposita tamen Mummolo tradidit. llie,inven-

tumospretiosimartyris, ausu temerario percussum

ealtelio, in trespartiturpartes. Quibus resilientibus

nec usquam appareniibus, magnus astantes invadit

korror. Prosiratisautem iilis ad orationem,ilente-

que praecipue 8ene,qui sefanto ingemiscebatpriva-
tum patrecinio,apparueruntparticulee haudprocul
positae. Harum una Mummolus assumpta discessit.
Sed beatus mariyr id sibi non gratum fore ex hoc
prmcipue ostendit quod eidemviro, cujus hflec acta
fuerant imperio, noluit esse auxilio. Verumtamen
idem Gundoaldus, iterato duos ad regem Guntran-
num destinans legatos(quemadmodum olim Franco-
rum mos fuerat legatis), jussit illis yirgas ferre sa-
cratas; quibus prolatis, totius immunesforentiivitt-
riffi. Hi itaquequi directi erant incaute legationem
suam prius popularibusvulgarunt quam regi prffisen-
tarentur. Unde rex,eossibiexhiberijubensyinctos,
severe interrogat unde, vel a quo, seu a quibus di-
recti essent.Illi rem omnem, ut erat, enarrant or-
diue. Missos se a Gundoaldo Glotarii (ut ipae profi-
tebatur) regis filio, quatenus debitam repeterent
regnipartem. « Quffi,inquiunt,nimaturerestituatur
cum circungaceniibus in proximo depopulabitur
urbibus. Nec parvam illico coactam alebaut bellato-
rum manum, cum,prffiter Aquiianicascopias^Tali-
dos speraret sibi ex Ausiria adfuturos auxiliatores,
idqueprffipoteniesducum exregno Ghildebertinosse
anipsi veraprosequerentur.ȣt hffic quidemlegati
adprimam interrogaiionem prodideruni.Posteavfi-
ro, ad trocleas extensietdiutissime cffisi, indicarunt
Rigundem Ghilperici riliamcumMagnuifo,Toiasano
pontifice, in exsilium relegatam. Demum, custodix
deputati, usque ad aJiam audientiam jubentur
asservari.

CAPUT LXK.

De Childeberti et Guntranni reconeiliatione, et Gun*
tranni consilio Childeherto dato, deque Gundoaldi
factione,

Interea Childebertus,nuntiispatrui impelleniibus,
a loco suffi habitalionisdigressus adveait ei collocu-
turus. Tunc, ex prfficepto Guntranni, supramemo-
rati in amborum prffisentiam perducti viri,cum pnus
relata iterumrecapitulassent, addiderunt univei^^os
Rigundis thesauros aGundoaldopervasosipsumque
dicere solitum, invitante Guntranno-Bosone ab
Oriente se ad Gallias transiisse. Cumque principi-
bus Childeberti hffic nota esse asseverarent,suspicio
nata est ideo aliquos ad prffisens colioquiumvenire
distulisse. Tunc demum Guntrannus rex hastam,
quam manu gerebai, nepoii tradidit, inquiens :
u Hoc, amantissime nepos, indicio noveris te milii
successurum in rcgno. Idcirco, tradita tibi a me po-
iestate, cunctas regni mei civitates, tanquam tuas,
dispone, remiaiscens te solum ex nostra superesse
stirpe. 9 Itaquidem rex, audiente omni populo,pro-
ferens, semotum a coetu aliorum nepotem monuit
ne cui manifesia faceret quffi ipse ei dicturus foret.
Denique instruens eum quos fidelium de rebus agen*
dis consuli, quosve oporteret a consilio removeri,
seu quibus propriicorporistuendicuramcommitti,
Egidi i episcopi f raudulen tias ac peij uria,matris quo-
que Brunichildis versutias cavendas prffimonuit.
Finita sermocinatione, ad eonvivium amba regea

7«

AIMOINI MONACm FLOHIAGENSlS

1\\

consederunt. Et inlerredundantiorisinensseepulas,
serenissimus princeps Guntranussic alloquitur con-
vivas : « Hortor vos, inclyti Franciae primates, ut,
nepotem meumsummo dignum honore censentes,
iidei cultum ei exibeatis, quandoquidem ipse,trans-
gressus eevum pueriti^B, suadet meliora de se spe-
rare. Nec contemnatis, ut puerum; sed reveremini
ut dominum.»Posthsec,Ghildebertus,restitutis sibi
a patruo civitatibus, quas pater tenuerat suus, ad
propria maturavit regressum.

GAPUT LXX.
De Gundoaldi in Convenas fraude,
Ea tempestate^Gundoaldus a Desiderio derelictus
una cum Mummolo, Bladasteac Waddone,sive Sa-
gittario. Gonvenas urbem ingreditur. Ea urbs in
eacumine prcecelsi montis transGarumnamsitaest
procul cceteris remolis montibus. Ad radices rupis
fons oritur, cui imminet desuper turris altissima,
qu8B cives per cuniculum descendentes aquarum a
leesione defendat hostium.Gircumventis igitur, me-
moratusvir, ejusdem urbis incolis, ut bona suain-
tra muros propter adventantem reconderent exer-
citum, dum illi ejus monitis paruisscnt, hac eos
fraude decepit. Gonfingensenim hostesjam inpro-
limo esse, ita eos alTalur : « En, inimici, egredi-
mini ad resistendum eis. » Quibusdigressis, expulso
etiam antistite, post eos clausit portas seque ad re-
pugnandum cum satellitibus parat.Quam cffica mens
hominumignarafuturi ! Fuitprofecto,post,ille dies
(videlicet qui simili ordine ipsum expulsum morta-
libus ostendit ab urbe) quo, magno emptos pretio,
eos qui pellebantur vellet videre receptos, rejectis
his qui putabantur fidissimi.

GAPUT LXXI.

De litteris a Guntranno ad Gundoaldum missis, de
auri direptione^ et de claustri Vincentiani apud
Agennenses spoliatione, et ejus ultione, deque caili-
da Gundoaldi querela et reliquis gestts,

His diebus, Guntrannus rex litteras ex persona
Brunichildis ei transmisit, suadentis ut, dimissis
quas aggregaveratadhibernacopiis,ipse Burdega-
lim hiematum secederet. At hostilis duces agminis
quos super Dordoniamcastrametatosfuisseprcefati
sumus, audientes Gundoaldum ulteriorem tenere
Garumnseripamfluminis, coUecta virorum fortium
expedita quemultitudine,fluvium natatu transmeare
disposuerunt. E quibus aliqui, infirmis equis vecli,
fluvialisaquseoppressione perierunt. Reliqui,natan-
do adcontrariumdelati liltus, ofi^enderunt iu itinere
maximumcamelorum mulorumque numerum,auro
et argento onustorum, quos fugientes adversarii re-
liquerant. Quibus captis et, ob impedimenta, cum
residuis vulgi dimissis, ipsi quammaximis possunt
itineribus Gundoaldum persequuntur. Et venientes
ad basilicam Sancti Vincentii Agennensis territorii,
resistentibus his qui eo res suas contu1erant,ignem
ostiis admovent, consumptisque eis, universa intro
reperta^ cum sacri ministerii utensilibus,auferunt.
AdfuiteyesUgio divinaoltio et,quoramdammanibu3

A sacro igne ardentibus, alii demonibus replebantar,
quidam semetipsos interimebant. Tandem residui,
Gonvenas pervenientes, in campeslribus castrapo-
suerunt. Vastatur primum tola suburbana regio.
Unde quidam, acriori prffidee succensi cupiditate,
dum longius a suis recederent, a vicinanim urbium
custodibus trucidabantur. Interea, obsidione coepta^
audaciores per ardua collis ascendentes, Gundoaldo
conviciabantur, dicentes: € Unde, o silicernium,
heec tanta tibi prflesumptio ut, vitam pictorum arte
solitus transigere,nunc te regem audeasnomioare?
Nempe, pro similibus ausis, a dominis rerum, regi-
busscilicet Francorum^scepe attonsusexsilioqaees
damnatus. Te quippe univers^e Galliffi ballomirem
vocitant cognomine. Age nunc, inepte; nobis re-

o sponsum redde, quis te coegit istapraesumere? vel,
quoshabeasadjutores virium^ expone. Namquein
proximo nostra captus muscipula, merita lues sup-
plicia pro tua stulta pertinacia. » Hsec el alia illi>
vociferantibus,nequaquam movebatur ad iram Guq-
doaldus.Tantummodo ingemiscendo aiebat memo-
ratas sibi a patre illatas contumelias, seque,a pro-
pinquis injuste patria pulsum,ab extraneis miseri-
corditer reccptum, proximis hostili odiose perse-
quentibus, ab extraneis amica familiaritate rece-
ptum. « Deinde,inquiens,dum peraegreregumpol-
lerem divitiis iutimusque essem imperatoris Cons-
tantinopolitani amicitiis, Guntrannus Boso me suis
decepit fallaciis. Nam, in Oriente gratia profeclum
orationis,desalutesollicitusinterroganspalri5,quffi*

G rebam una qualiter se status regni vel fratres habc-
rent mei. » Tum illo: « De patre, ait, quaeris? is
obiit mortem. Fratres, moriendo secuti patremvix
quempiam suorum reliquere superstitem. Remansit
sane solus Guntrannus,et ipse,liberis orbatus, cam
parvulo nepote,ex Sigeberto genito fratre. » Adhec
ego: € Et quid,inquam«miamantissime, mihinuDC
censes agendum? Hic vero ille, et me horlabatar
Gallias adire, et Francos affirmabat, mei cupidos,
mihi velle regnum tradere, maximeque eosqui Chil-
deberli nepotis meiffitatemadremtutandampubli-
camperpenderent inutilcm. Nuncigitur vosquoque
dominum aguoscentesme fore vestrum, a mea dc-
sistite obsidione,mihique favendo,fratrem Gunlraii-

-^ num ad concordiam revocare. •

Talia Gundoaldum proscqucntem maledictis ad-
versarii deterrebant, insuperque tcla in eum jacie-
bant. Quintus decimus jam, cx quo ibidcm advenc-
rant,fluxeratdies,cum Leudegisiius regalium pra^-
positus equorum, quemvulgocomistabilemvocant,
quemque rex ei praefecerat expeditipni, exstructa
machinamenta ad subruendos deduci imperat ma-
ros. Erant carri vimineis cratibus tabuUsquc tecti
ligncis, in quibus latentes milites fundamenta sub-
foderent murorum. Sed parum hoc proficiente in-
strumento (prsesertim hostibus,prseacutis sudibus,
validisque eos inhibentibus saxis) etiam parietcs
videbantur non fore idonei, eo quod ignibus jaclis
facile possent exuri. Nam obessi cuppas, pice ac

7*5

GBSTOMA FRANCORDV. — UB. Ilt

7t6

siccisrepletasligiiisaeceDsasqueJacientes desuper A exsolves, el iibi pacique consales. » Non fefeUit

et opera exurebant, et ioimicos accessu probibe-
bant. CoDSiimptoqueiQhoc certaminedie, in crasti-
num qai obsederant aliud nocendi genus excogi-
tani. Denique, ex virgis ramisque arborum unum
facienies miraB magniiudinis fascem, cupiebant eo
implere vallem. Verum conaiibus eorum, et pro-
fimdilas vallis, et ignis, ab adversariis de superio-
ribns cum lapidibus missus, restiiit. Leudegisilo,
contemplanti omnes actus suos irriios fieri,in men-
tem venit opporiunius fore clausos de proditionis
tentare sententia. Advocatum itaque Mummolum
adsibi coUoquendum incusare coepit, cur clemen-
tissimumregemGunirannum deseruerii, etiniquis-

animus Gundoaldum se a Mummolo iri deceptum ;
eique hoc reddidit responsum : « Ego, inquiens,
licet mvitus has jam deseruerim partes vobisque
impulsoribus Europam adierim, bona tamen volim-
tate aique integra fide semper vestras fovi partes,
nec meas uiilitaies vesiris preetuli commodis. £i
quamvis ejus, qui me huc pellexit venire, perfidia
in propaiulo claruerit, dumet mefugaxreliquitet
thesaurorum partem furioabsiulit.nihilominusego
vos, quasi meoe auciores saluiis, perpetuo colui
ac in fratrum loco dilexi.Nuncigiiur, si secusquod
oportei, imo quod decet, adversum me egeriiis,
prseseriim cum ego corpus animamque meam, ai-

simo tyranno se junxerit. « Quid porro exspecias, ^ mul cum consilio ac opibus,in vesiris constituerim

ait ? an ut capia urbe maledispereas? Quinpotius
resipiscens ad benignum revertcre dominnm,relicio
illo nugacissimo, post paululum puniendo. »Tunc
Mummolus se quidem consulturum respondit. Re-
gressus vero in urbem convocat Sagiitarium atque
Waddonem. Bladastes enim iimens captum iri ur-
bem, injecto domui ecclesise igne, dum cseieris ad
restinguendum properarent incendium, ipse clam
aufugii. Junxerani autem factioni sucb Gariulfum
ejosdem urbis civem,ci^usapoihecis,quffi permuliee
erani, ipsi alebantur. Hunc ergo Mummolius cum
praedictis adiit. Ostendit deinde quam iniquo res
suae sint consiitutfie loco, quamque odiosi ipsi cun-
ctis efiecti sint geniibus, dum iucerti generis regi

manibus, scrutator cordium illud advertat Deus. »
liis diciis, assensum prsebuit ut eum eis ad hosies
descenderet. Mummolo vero monenie, ne superbo
utens ad eos iret habiiu ; quin poiius reformaio ci,
quem ab ipso acceperat, balieo auro fabrefaclo,
proprio accingeretur, qui fulgori memoraiicarebai
meialli. In hoc, inquit^ iuajam paieifrauduleniia,
dum ea quse ex iuo usque ad istud possedi tempus
repetis. lllo quoque neganie ulia se coiiira eum
ursurum fraude, venium esi ad poriam, ubi eos
fortissimi opperiebantur adversariorum duces,Boso
videlicet cum Bolione Biturigum comite, non mi-
nima satelliium vallaii caierva.
Quibus Gundoaldum excipientibus, Mummolus

faTent. Ad exlremumhortaiurcedant rebusadver- n in urbem regressus, portas firmissime obseravit

sam se fluentibus ei,si sibi sacramenio securitas vii«e
ac salutis detur, civitatem jan^amque capiendam
cum pseudorege hostibus dedant. Assentieniibus
iociis, memoratus dux Leudegisilum mandat venire
ad coUoquium, et quse sibi cum sodalibus compla-
cnerini exponii. Laudat ille sententiam, jusjuran-
domque praebet se apud regem suum eorum vitam
iriimpetratum. Quod si principis voluntas in sua
doraverit periinacia, in qualibet illos se spondei
dansuros ecclesia, donec Guniranni defervesceret
ira.

Hac Mummolus seductus versuiia, Gundoaldum
tali identidem circumvenii muscipula : « Prono,

Gernens Gundoaldus se a suis derelicium, et ab
hosiibuscircumdaium,iniroiiumque urbis sibi prai-
clusum, manus elevans ad coelum, cum cordis ge-
miiu sic orabai ad Dominum: « Judex mterne ac
ulior iunoceniium, Deus,cui omne patet secretum^
qui nullius amplecieris dolum,necl8eieris fraudi-
bus malignantium,esto velox vindex mearum mise-
riarum.retorquensin eos qui meiradiderunt mimi-
cis deceptionisipsorumlaqueum. » Posthaecverba,
consignans se cruceDominica,cumhisquise cepe-
rant abire coepit ad eorum castra. Nondum col-
lem, cui civitas imminei,pr8eterierat, et impulsus
a BoUone ruit in faciem ferebaturque in profundum

inpult, animo devotaque menie me iibi fideiem p. vallis. Gumquesurrexissetet coniraadversummon-

fore, non solum conira ho8tespugnando,sedetiam
ipse probastt experiendo, Nam quaui soepe meis
Qsus consiliis, semperfrui n s sis prosperis^ iute
meliusscis, Nuacquoqueorpmihi mcianet consu-
lendi affectus, sicut tu bene es meritus. Ideo deni-
qae cum adversariis se sermeom habuit ut eorum
erga nos persentiscerem quis sit nimus. Qui, in
quantum perpendere quivi, iuse nequaquam adver-
saniur utilitaii. Imo mirari se aiunt ie tantopere
prassentiam frairis viiare, auiumarequc quod ge-
neaologiae ignarus tuoe cum sciolis dillugias dispu-
tare ; nec frairi tuce cupido visionis agnoscendum
ie prssentare.Si ergo nunc iibi me auscultare pla
caerit atque ad regis Guntranni prseseniiam una
com his mecumqueproperareiet te hac suspicione
Patiol. GXXXI2U

iem niieretur, a Bosone lapide percussus in capite
eoncidit spiriiumque exhalavii. Inde fune ligaiis
pedibus proiracius, loricaque qua amiciebatur exu-
tus, ac lanceis confixus, per iotum circumducitur
exerciium. Mummolus, sane ihesauros diripiens
universos^ in diversis occuluit locis, dataquo so-
queniis luco diei, hostibus portas aperuit urbis.
Qui in ianiam cmdis exarsere insaniam ut etiam sa-
cerdotes Domini ad ipsa juguIarenialtaria,reliquos-
quecivium cum ipsaconcremareniurbeQuorumdux
Leudegislus clam ad principem Guniranuum nun-
iios miserat, super iradiiores civiiatis ejus exquisi-
iuros judicii senteniiam. Ille cuncios gladio punlri
prfficepit, « ut hiy usmodi ausus de regno tolleretur
Francorumi ne quis scUicet tyrannis in reliquuii^

747

AIMOINI MONACm FLDRIAGKN8IS.

m

sDffragari auderet. » Quo cognito,Cariulfas cum A maximas in ea regiones occnparent. Sobsecutaest

Waddone e castris fuga lapsi sunt. Mummolus,
quosda ad arma concurrere cernens et super se
irruere eos velle intelligens, ad tabernaculum Leu-
iegisili recta graditnr via, incusans fidem sibi polii-
citam infringi. Cui Leudegisilus : « £go, inquit,
progressus cuncta mitigabo. » Et his dictis,prolato
eztra limen ostii pede,signum 8uis,ut Mummolum
cum Sagittario episcopomortitraderent,dedit.niis
jussa facere maturantibus.pueri Mummoli eo prce-
cipiente aditum domus defensare nitebantur,donec
dominus eorum armis se muniret. Sed aliquibus
eorumletho occumbentibus,aliisyuIneratis, Mum-
molus armatumse ostio objicit et,adversariosomni
virtutis conamine csedens, exinde removit. Quos

statim hanc inundationem gravissima pestilentia,
quam inguinariam appellant. Quse primam papam
Pelagium perculit et sine mora exstinxit. Deiade,
pastore interempto, se in populus extendit.

CAPITT LXXIV.

De beaii Gregorii in papam electiane, et Anglorm
seu Britannorum aa pdem cathoUcam convenme.
Dum igitur tanta tribulatio miseram quateret ar-
bem, beatus Gregorius, qui tunc levita erat et sob
pontifice Pelagio apocrisiarii functus offlcio, a^on-
ctis generaliter papa electus est. In ci^us ordina-
tione cum nihil aliud quam jussio principisdeesset
(non enimlicebattunctemporis quemlibetinRoma*
na civitat^ ad pontilicatum promoveri, absquejos-

dum loco cedentes incante insectatur,egressus do- ^sioneprincipisConstantinopolitani),virDomiDiGre-

gorius legatum ad Mauricium direxit imperatorem

obsecrans ne populo in sui electione prsberet as-

sensum. Ciyus litteras prfiefectus urbis interceptas

disrupit, et consensum populi imperatori transmi-

sit. Qui valde gavisus quodlocumaptumlargieadi

honoris diacono^ olim sibi amicitise familiaritate

chsrissimo, reperisset (nam filium imperatoris de

sacro fonte susceperat), eumabsquedilationeordi-

nari preecepit. Ordinatus autem, tam cautum tam-

que humilem se in omni sua prasbuit actione ot,

sicut ex gestis sive scriptis ejus dignosci potest,

viz ullusin successoribusejusiUi inveniri poesit si-

milb in flore eloquentiae ac puritate doctrinee, vel

Q etiam in sanctitate vitce. Tunc temporisidem bea-

tusGregorius Augustinum et Mellitum, necnon

Joannem, cum aliis servis Dei, ad Britannias diri-

gens, suis eos litteris, episcopis ac regibus Franco-

rum,per quosillistranseundemerat, commendarit.

Quorum preedicatione nationem Anglorum ad Chri-

sti fldem conversam essein tantum gavisus est ut^in

libris Moralium hujus rei faciens mentionem,inter

caetera de fructu bonorum operum suorum grato-

lans, diceret; « Ecce,ait, lingua Britanniee, qusni-

hil aliud noverat quambarbarumfrender, nunc in

Dei laudibuB Hebrseum novit AUeluia resonare. »

CAPUT LXXV.

mum a lateribus circumvenitur conflxusque telis

concidit ezanimis. Ci:guscasu Sagittarius^quondam

episcopus,turbatus, dum staret stupens,quidam ad,

eum : « Utquid,ait, episcope, hicac si amenscon-

sistis? Quin potius operto, ne agnoscaris, capite

festinus silvam pete. » Cui dum pontifex parens

plantas fugoe commendasset,quidam velociter gra-

dienticaputcum operimento eum assecutusabstulit.

Leudegisilus ad sua cum victore exercitu regredi

festinans^ dum milites nequaquam a rapino coer-

ceret, cuncta per quee transitus fuit, vastata reli-

quit.

CAPUT LXXll.
De Rigundis ad matrem revectione.
His diebus,Fredegundis Cuppanemcubicularium
suum Tolosam direxit^exploraturum quonampacto
erga filiam suam res sese haberent. Cui etiam hoc
commisit mandati ut, quocunque valeret ingenio,
eum ad patruum reveheretsolum. Qui dictisobau-
diens Tolosam petiit, reginceque flliam in magna
humiliatione constitutam offendit; et in quautum
posse illi adfuit, ad matrem celerrime devexit.

^ CAPUT Lxxm.

De Mummoli rebus fisco addictis, et Italise diluvio

magno et pestileniia.

Guntrannus vero, thesauros Mummoli sibi exhi-

beri preecipiens^uxori ejus,propter nobilitatem qua

ollebat generis, eaquse per arrhabonem meruerat

concessit. Fuerunt autem in thesauris memorati

dudis talenta auri xxx,argenti cc.Quae omnia Gun-

trannus, et Childebertus nepos ejus, partiti, Clota-

rium extra partem constituerunt. Ea tamen quee

Guntranno regi evenerant, ab ipso utilitatibus Dei

Ecclesiarum distributa sunt. Enimvero oblatus esl ei

De Mummoli supplicio, de aeris intemperie^ Leude"
gisiU patriciatu, Theodeberti ortu^ et aquarum in
Burgundia inundatione,

Anno xzx regni Guntranni,Mummolus patricius,
rebellionis convictus, jussu ipsius regis Senonia
villajugulatur. Ejus vero uxor Sidouia, cumomni
thesaurorum copia,a domnulodomesticoacWan-
dalmaro camerseregis prsefecto,Guntranno preesen-

ez famiiia jam dicti principis, inter memorata xe- ' tatur, Anno zzvi ejusdem principis, ezercitus ip-

nia,homo tam immensi corporis ut aliorum statum
hominum trium ezcederetmensurapedum.Eo tem-
pore, Authari super Longobardos regnante, fuit
aquse diluviumin flnibusYenetiarum et Liguriae, et
cseteris regionibus Italiee, quale post Noe tempora
creditur non fuisse. In hac valida aquarum pro-
eella in tantum apud urbemRomam Tiberis ezcre-
fit ut aqun ejus super muros urbis influerent et

sius Hispanias petens,insolita aeris temperiegrava-
tus, infecto negotio est regressus. Vicesimoautem
septimo, Leudegisilus ab eodem Cuntranno patri-
cius in Provincia ordinatur. Natus qnoque est Chil-
deberto regifl]]us,nomineTheodebertus. Eo anno
nimia inundatio aquarum in Burguodia fuit,egres-
saque suntfluminaterminossuos.Signum vero ap-
paruit in coeioglobus igneus,quicum mazimo to-

^9

HIStORIA PIIANCORUM. — LlB. ni.

7S0

miim fragore scintillans in terram decidit. Ipso A naini nostri Jesu Christi, quse ei in passione sub-

qnoque anno Siagrius comes^ ex praecepto Guntran-

ni. ConstaQtinopolim ad compooendam cumimpe-

ratore pacem profectus, inibi fraudo patriciatum

assamere voiuit. Qusb res coepta quidem est, sed

ad effectam minime deducta, Levigildus, etiam

Hispanis rex moriens, Ricbaredo filium regnum

reliquit,

CAPUT LXXVI.

De Tkeodoriei fiiii Childeberti naiivitate, et ipsius
Childehertt i9i regni successione c^nfirmatione.

Anno xxviii supra memorati regis, ipsi principi

Dttntiatar Childeberto suo nepoti alterum natum

esse filiam, nomine Theodoricuni. Uude eum cum

Brunechilde matre ejus ad se evocans, iterum hse-

iata est et uni militum sorte tradita, juxta iilud
Prophetffi vaticinum : Quia super vestem meam mi"
serunt sortetn {Psal, xxi); inventam esse profltente
quodam Simone, Jacobo patre progenito. Qui per
duas fere hebdomadas poenis affectus, landem pro-
fessus est ipsam tunicam in civitate Zaphat, procul
a Hierosoljmis, in arca marmorea positam esse.
Quam Gregorius Antiochenus, et Thomas Hiero-
soljtanus, Joannes quoque Constantinopolitanus
episcopus, cum aliis multis pontificibus, triduano
completo jejunio, cum devotione maximatranstu-
lerunt, ac in ioco quo cruxDominica veneraturpo-
suerunt, cum ipsa, in qua prius fuerat, marmorea
arca. Quce tant® levitatis, dum efferretur, fuisse

rcdemregni sui testamento ipsum fore designavit. B visa est ut nullum onus portantes senlirent.Eo an-

Acta sant haec loco nuncupato Andalao, quo soror
simulque uxor Childeberti adfuerunt multique e
Francia et Burgundia potentes, ut palam omnibus
daretur agnosci Childeberto, post avunculi sui
Gontranni fiinus, regnum Burgundiffi deberi.

CAPUT LXXVIL

Deprimatibus Ckildeberli lassse majestatis convietis,
H de Autkari Longobardi cum Theudelindu nti-
ptiis, Becharpdique Hispani fide catholica^ et de
aercitu Burgunaionum in Hispaniam misso.

Eo tempore, Setacechingus et Boso-Guntrannus.

Ursioquoqtte ac Bertefredus,optimatesChildeberti

regis, eo quod eum tractassent perimero, ipso or-

dinante perempti sunt.Sed etLeudefredus Aleman-

no luna obscurata est, et inter Francos ac Britan-
nos super fluvium Wisnona bellum ortum,ubi Bep-
pelenus dux Francorum, factione Ebrecharii alte-
rius ducis,aBritonibus jugulatur.Unde post, Ebre-
charius multam, quam lex pareutibus interfecti
solvendam esse preecepit, reddere coactus, ad
inopifie malum devolutus est.

CAPUT LXXIX.

De A uthari Longobardilegatione ad reges Francorum^

et morte.

Anno XXXI Guntranni regis, Theodefredus dux
Ultrs^uranus moritur, eique Wadalmarus succedit.
Interea rex Longobardorum Authari legationem

oorum duxoflfensam anledicti regi incurrens, fuga G verbis paciflcis ad Guntrannum regem dirigit. A

elapsusne mortia^judicaretur, latuit, etUncelenus
loco ipsius duz substitutus est. Porro apud Bajoa-
nam postGaribaldumTassilo abChildebertorexor-
dinatus est. Qui mox cum exercitu Sclavorum
Proriuciam iDtroiens, parta victoria ad solum
proprium cum maxima remeavit preeda. Fuit
aotem Garibaldus(ci\jus nunc mcntionem fecimus)
socer Anthari regis Longobardorum ex Theude-
linda filia sua. Quam memoratus Authari per
semetlpsum,sub specie legatarii profectus,in domo
paterna comtemplatus est, eamque adamavit, et
poslmodum sibi in matrimonium junxit. Quo tem-
pore Recharedos rex Gothorum, non patris Lewi-

quo iidem legati jucunde suscepti, et ad Childe-
bertum sunt directi, ut per ejus nutum pax cum
gente Longobardorum flrmaretur. Dumque legati
Authari regis in Francia morarentur, rex Authari
apud Ticinum veneno^ut tradunt, accepto moritur.
Statimquea Longobardis nuntius mittitur ad Chil-
deberlum regem Francorum,qui Authari regis mor-
tem eidem nuntiaret pacemque ab eo expeteret.
Quodilleaudiens, legatum amice quidem suscepit,
pacemveroin posterum sedaturum promisit. Post
aiiquot tamen dies eum promissa pace dimisit.

CAPUT LXXX.

-,,. „,. j r I • n -.j- «j De Theudelinda Authari vidua, Agilulfo nubente

pWi perfidiam, sed fratns Hermenegildi fidem tn ^ . . . .,^ . «,. , ,. , .
secUlus ciiUmlicam. Drius a Leandro «niscnnn ^ Defunclo Authari, Theudelmda regma, qu® satis

s^lus catholicam, prius a Leandro episcopo
^ptizatur secretius ; deindc omnes libros sectae
Arianae apud Toletum uno in loco adunari pr<eci-
piens, igne cremavit, et Gothos ad veree fidei uni-
i^m adduxit. Anno xxix regni Guntranni, iterato
siercitus Burgundionum Hispaniam ingreditur ;
^negligentia Bosonis militise principis, graviter
Gothorum gladiis obtruncatis quibusdam e Buis,
^ii ad patriam est regressus.

CAPUT LXXVIII.

Ik tumccs Domini inconsutiUs inventione, de lunos
ohicuralione et prselio cum Britannis, in quo al-
t^r Francorum ducum desideratus est, alier, cui
^Ua postea indicta esty misere inops factus.
Tricesimo vero seepe dicti principis anno, fama
per tAtos Francorum divulgavit flnes tunicam Do-

placebat Longobardis, permissu eorumdem Agilul-
fum, qui et Ago dictus est, ducem Taurinatium,
virum strenuum ac bellicosum, et sibi maritum et
Longobardorum genti regem elegit. Ad hanc regi-
nam sapientissimuspapa Gregorius quatuor Dialogi
sui libros, quam de Vita sanctorum scripserat, di-
rexit, sciens eam et Chrisli fidei deditam et in
bouis aclibus esse prscipuam.

Circahoectempora, coenobium beatipatris Bene-
dicti, quod in castro Cassinositumest,aLongobar-
dis noctu invaditur. Qui, universa diripientes, ne
unum quidem monachum tenere potuerunt,ut pro-
phetia venerabilis Benedicti patris,quam longeante
prseviderat, impleretur, qua dixit : € Yix apudDeum
obtinere potui, ut ez hoc loco mihi anim(ecedereii«

•75* AniOINl MON\CW PLORIACKiNSIS;

tur. » Fugienles porro ex eodem coenobio monachi A

111

Romara peticrunt secum codiccm sanctae reguloj,
quani praefatus pater composuerat, et quaedam
alia scripta, necnon pondus panis et mensuram
vini, ac quidquid ex supellectili subripere potuere,
deferentes. Monasterii autem Cassiniensis, post
beatum Benedictum Gonstantinus, post hunc Sim-
plicius, deinde Vitatis, ad extremum Bonitus, con-
gregationem rexit,sub quohaec destructio facta est.
Anno xxxn regnaute Guntranno, ita a mane
usque ad mcdium diem sol minoratus est ut tertia
pars ex ipso vix appareret.

GAPUT LXXXI.
De Guntranni regis ohitu ct clamtrali institutione,
Anno xxxiu ejusdemregis,ipse rex corpore exem-
ptus, terrenum (ut creditur) regnum pro coelesti B
commutans, in ecclesiaSanctiMarcelli Cabilonisse-
pultus est. Hanc denique basilicam ipse, ut praefati
sumus, divino succensus amore, in suburbio quidem
prffidictae civitatis, scd in territorio Segonum, sal-
tuqueBrexio studiosissime oedificavit. Ubimonachos
aggregans, monasterium construxit, quod pluribus
praediis facultatibusqueditavit. Synodum XLCpisco-
porum aggregari praicipiens, ut ordo psallendi,qui
h\ loco sanctorum Agaunensium temporibusSigis-
mundi regis ab Avito et cseteris pontiflcibus illius
temporis institutus fuerat,in coenobio quod ipse fa-
bricarat teceretur, efflcit. Qui videlicet ordo etiam
ad sepulcrum sancti Martini antiquitus celebratus,
necnon inmonasterioS.Dionysii(ut postdeclarabi- n
tur) a Dagoberto rege agipra^ceptus, et a nobis cu-
jusmodi essct exquisitus, taliter se haberc est re-
pertus. In diebus namque (cstivis sexantiphonae bi-
nis psalrais expIicabantur.Porrototo Augusto, pro-
pter crebas f^stivitates, manicationes flebant. Ma-
nicare autem mane surgere dicitur. In Septembri
Teroseptemantiphonoe canebantur, distributis uni-
cuique binis psalmis ; in Octobri octo, cum ternis
psalmis ; in Novembri novem, cum ternis itidem
psalmis; in Decembri decem, cum ternis similiter
psalmis. Verum in Januario ac Februario^ut possi-
bilitas sinebat,hoc tamen observantes, ne minus a
duodecira psalmorumquantitate ad vigilias dicerent
nocturnas.Ad sextam tamen sex psalmi cum AHe-
/uta,ad duodecimam,duodecim,idque cum Alleluia, D
psallebantur. Sed de his ista sufflciant. Fuit autem
Guntrannus in bonitate praecipuus, in eroganda
pauperibus alimonia largifluus. Ghristi sacerdotibus
se hurailem prffibens, leudis suis benivolum, gen-
tibus externis pacatum. Talibusque itaque pollens
virtutibus, multis nationibus ejus laudes prsecinen-
tibus, praesens regnum Ghildederto nepoti suo re-
linquens, ipse ad supernum migravit.

GAPUT LXXXII.

De Childebcrto uUionem de patre et patruo in
Fredegundem meditante,

Childebertus,duorum regnorumvallatusprsesidiis

ultionempatrisetpatrui, quos factione Fredegundis

perisse certis habebet compertum indiciis,meditaba-

tur. Congretatis igitur cancUs aostresiis et de re^^o
Burgundia3 auxiliaribus validis, Gundoaldum ac
Wintrionem duceshis praeflcit, mandatqud ut, ter-
ram hostilera petentes,preedas agant,incendia spar-
gant,captivos quaraplures abducanLQuie Gampania
Reraensi digressi, pagura Suessionicum vastaluri
aggrediuntur, cura interira Fredegundis, evocatis
qui sibi parebnnt Francis,ascito etiam Lauderico
(qui tutor a Guntranno^utraeminimus, Clotarioiilio
suo datus fuerat) facta concione sic universos allo.
quitur et puerura prse se gestans, rogat : « Ne io-
fantiara regis pupilli conlemnentes,hostibus depo-
pulandos agros relinquant. Meminerintse noQcou-
temptum pueritiae promisisse, sed veneratioDem
msgestati regiae. Foverent porro honorem, quem
conferendum in cunis adhuc posito «stimayissent,
ne iu matura setate vacuuspotestatis, plenusigno-
miniaerex remaneret.Secerte»quibus possetmodis,
remunerationiprofilio non defuluram, quse specta-
trix cunctorum, actestisuniusctgusquevel ignavist
vel virtutis, in eminentiori constituta loco desuper
pugnam spectaret. » Guraque his exhortationibus,
muneribus quoque, eos ad belli certamina reddi-
disset aniraosiores, ad extremum intulit : < Ne,ait,
quempiara vestrum multitudo deterreat adversario-
rura.Si apertacongrediaraini fronte, inveni fallcndi
eos viam, quae vobis pariat victoriam. Vostantum
sequimini me prfleviam, et quse Landericum, vicem
regis agentem, me suggerente videritis facere, vos
quoque eadem facite. » Placuitcunctis quod dixerat
regina, et ex consilii sententia regem adhuc roatris
sugentem ubera ferrata sequuntur agmina. Intem-
pestanoctesurgensexercitus, silvam Landerico du-
cente est ingressus. Qui, arrepta securi, ramom
prseciditarbori5,suspensumque tintinnabulum collo
equi cui insidebat ferens, hortatur socios ut suam
omnessequantur exemplura. Quicertatimarborum
prsecisis ramis,arreptisque unatintinnabulis,factum
mitati ducis, matutini hostilibus astitere castris.
Interea Fredegundis Clotarium filium suum propnis
gestans ulnis, usque ad locumcertaminisarmatnm
prsecedebat exercitum, ut miseratio eos infantis
accenderet, quem, si victi forent, captivumde rege
facturi videbantur. Sed unushostium, qui cum so-
ciis praetendebat munia vigiliamm, clara necdum
luceeos conspiciens adventare, etrem prorsasigno-
rans,conversus ad socium : « Qusenam est, ait, h«c
quem contemplor silva, cum hesterno vespere hic
nulla apparerent vel minima virgulta ?» Cuisocius :
« Tu, inquit, pridianas adhuc ructans epolas, ▼»•
noque solutus, oblivioni mandasti proximi saltus
opportuna nos equis nostris invenisse pascua. Nun*
quid non audis tintinnabula paseeutium equorum
collis depedentia ? »Mos quippe antiquis inoleveral
Francis, et maxime Austrasiis, ut pascenlibus equis
tintinnabula imponerent, quo, si forte longius i"
pascendo aberrassent, eorum sonitu dignosci pos-
sent.Dum igitur vigiles hos atque hiyusmodi inler
se serunt sermones,silvai qucB priusapparueratcon-

r

n

HISTOWA FRANCORUM - LIB. IH.

754

densa^deciAeiitibuspamisfrondequidemrarissima, A ruta et commanentes in eis universi ducti captivi.

sed armorumnitore videbatur densissima.Turbatis

itaque custodibus, et quidagerentbeesitantibus,su-

perreniente exercitu, cum adbuc fessi multo supe-

rioris diei labore quiescerent, alii in suis stratis,

alii expergefacti, sed somno soiuti poenas dabant.

Cffisi multi mortales ; reliqui in fugam vertuntur.

Ipsi duces, ascensis equis, vix discrimen evasere

morlis.Landericus Wintrionem fruslra sequi cona-

ias, relocis equi rapido vectumcursuminime valuit

assequi.Parta tanta ac tam insperata victoria, Fre-

degundis cum filio Giotario, et cum armatorum

maximo cuneo, Remensem invadit Campaniam,re-

plens omnia incendio et sanguine. Vastabantur

coDcta die noctuque, ezurebantur eediflcia, diripie-

baotur patrimonia, perimebantur quicunque erant 3

iiabiles ad bella, infirmi servabantur ad servitutis

officia. Ubi ceedibus ac rapinis satisfactum, Frede-

gondis suum Suessionas reduxit exercitum. Acta

sont hec in pago Suessionico^ in ioco nuncupato
Traeco.

CAPUT Lxxxni.

De mutm Francorum Briitonumque c«de, de Verno^
r%m exiiio^ Chipponis iegationCf et Francorum tn-
Itaiiam expeditione,

Anno secundo cum regnum suscepissetBurgundifie
Chiidebertus, exercitus Francorum simul ac Britto •
num inmutuum inbiantesinteritum, mutuasemet
caede prosternunt. Sequentianno multa in coolosi-

Pro Ferruge vero castro, intercedentibus episcopis

Ingnuino de Savione, et Agnello Tridcnlino, data

est redemptio^^pcr caput uniuscujusque viri solidus

unus,usque ad sunimam scxcentorum solidorum.ln-

terea Francorum exercitus, cumessettempusa»sti-

vum,propterinconsueti aerisincommoditatem, dy-

senteriae morbo graviter laborabat. Curaque per

trium curricula mensium Italiam pervagaretur, ne-

que regem, quem perditum venerat, attingere va-

leret,eoquod seiniraTicinensem claussisseturbcm,

aeris,ut diximus, infirmatus intemperantio ad pro-

pria rediit.

CAPUT LXXXIV.
De Childeherti et uxoribm interitu, et filiorum ejus
Theodeherti et Theodorici successione.

Anno IV regni Burgundice aCbildeberto suscepti,

paterni vero regni vicesimo tertio,a;tatisporrosua3

XXV, idem res Cbildebertus cum uxore propria,sic-

ut fertur, vi veneni exstinguitur. Hic est Childe-

bertus filius Sigeberti, qui etiam Junior dictus est.

Cui successerunt duo fllii sui, adbuc pueruli sub

tutela aviae BrunechiIdisconstituti;etTheodeberto

quidem regnum Austrasiorum, quod paterChilde-

bertus agenitore suo Sigeberto sibi relictum accepe-

rat; Theodorico autem regnum Guntranni, quod

Childebertus jure adoptionis tenuerat,sorte obvenit.

Qui etiam sibi sedesiu his Iocis,in quibuset priores

constituere reges.Ad hos fratres etad aviam eorum

. . . 1 i 11 11? Brunechildem exstant epistolaj beati Gregorii Ro-

msuntostensaetapparuitstellacometes.Eo anno . ..^ . . .. » .. «

eiercitus ChUdeberti cumVarais.quirebellare len- c ™*"! Pont>flc.s Augustmum quem Angl.s Saxoni-
labant, conaixit; quodetiampenc usque ad supre- ^ bus dest.naverat ep.scopum .Ihs commendant.s. In
mura eiitio dedit. Hac etiam tempestate Grippo le- ^"'*'"» "^*"» ^»' Do">»«' Petent. memoratffi reginffi

gatns Childeberti cum aConstantinopoIi remeasset,
et eidem regi quomodo honorifice ab imperatore
Manricio susceptus foret nuntiasset, etquod injurias
quas apud Carthaginem perpessusfuerat, imperator
advoluntatem Chideberti se ultum irepromisset,
Childebertus iicrato vigintiduces cum lecta in Ita-
liam dirigit pube, ad delendam Longobardorum
geniem.E quibus Andoaldus, et Olo, atque Cedinus
erainenliores fuf re. Sed OIo, cum improvide ad Bi-
litionis castruni accessisset, jaculo sub mamilla sau-
cialus cecidit et mortuus est. At vero Andoaldus et

fatatur se reliquias beatorum apostolorum Petri et

Pauli^misisse.

CAPUT LXXXV.

De Hunnorum in Thonngam irruptione^ et Agilul/i
seu Agonis lcgatione in Pranciam,

Tunc temporis Hunni, qui et Avares dicuntur, a

Pannoniaegressi, in Thoringam bella gravissima

cumFracis gesserunt.Qui tamen d Brunechilde, seu

ab ejus nepotibus, accepta pecunia redierunt ad pro-

pria.Ago quoque rexLongobardorum,causaeorum

qui ex castellis Tridentinis captivi a Francis ducti

, „ ,. , , fuerant.AffnellumTridentinumepiscopum mFran-

8CX dupes Francorum, ad Mediolanensmm urbem -^ . • •: rk • • j 1 j- i- *«

... ' ., , , ^ Dciam misit. Quiexmde'rediens, ahquantos secum

renientes, in campestribus castra posuerunt. Quo .. „ ,.1,. J* . , _ .

, . ' . , .. , M^ ... captivos, auos Brunechildis ex proprio redemerat,

loco imperatorislegati adeosvenerunt,nuntiantes '^ .. ^„ • i- j rr -j *•

«^ ® • * revocavit. Evum etiam dux Tndentmorum a pra;-

adesse exercitum in adjutorio eorum,dicentesquc:
« Quia post triduum una cum eis veniemus, et hoc
Tobis erit signum ; cum videritis villaj hujus, qufe
iu roonte est sita, domos incendio concremari,fu-
niumque usque ad coelosconscendere,noveritisnos
cum cohorlibus, quospollicemur, adventare,» Sed
eipectantes Francorum duces diebus sex juxta pla-
olum, nullum cx his quos legati promiserant ve-
niise conspexerunt. Cedinus autem cum tredecim
dacibus leevam Ilaliasingressus, quinquecastellace-
pilia quibus etiam sacramenta exegil. In Tridcn-
tino quoque territorio,decemcastella aFrancisdi-

fato principe missus, proobtinendapaceadGallias

perrexit. Qua impeirata, ad Italiam reversus est.

CAPUT LXXXVI.

De Fredegundis grasaatione et morte, Quintrionis
ccpde, Coleni patricia, inguinaria peste, piscium
prcs fervore fluvii decoctione, et Warnecharii libe"
ralUate,

Eo igitur anno quo Ciidebertus vita deccssit,

Frcdegundis rcgina, cum lilio Glotario, supcrioris

victorice elata triumpho, Parisios et reliquas urbcs

ritu pcrvasit barbarico. Quorum cxercitus supcr

Theodebertum ctTheodoricum rcges irruen5,aduna-

7&5

AIMOINI MONACHI FLORIACENSIS.

m

tas ab ipsis militares copias loco nomlnAio Latophao A

gravi cffide labefactavit reliquosque in fugam egit.

Anno H regni Tbeodeberti acTbeodoriciFredegun-

dis regina senex et plena dierum defuncla esi,acin

basilica Sancti Yincentii in suburbano Parisiacensi

sepulta. Anno iii supradictorum regum, Quintrio

dux, instigante Brunechilde, interficitur. Sequenti

abhinc anno Colenus, genere Francus, patricius or-

dinatur. Hisdiebus, apud Massiiiam et reliquasPro-

vinciffi civitat6S,nascentibus in hominum inguini-

bus^seudelicatioribuslocis, quibusdam glandulis in

modium nucis,maxima genferata estmortalitas.In-

lacu quoqueDunensi,in quem Arula flumen influit,

aquafervens adeo ebul]ivit,utmultitudinempiscium

decoctam adlittus projiceret. Warnecharius autem
msgor domus regis Theodorici moriens omnesfa- B

cultates suas in alimonias pauperum distribuit.

CAPUT LXXXVII

De Brunechildis c(uu, mirabilique errorcj et gratitu-
dine in pauperem ductorem, deque prodigiis coeles-
tibus.

Porro Brunechildis a Theodeberto nepote suo,et
proceribus qui ei parebant, de regno Austrasiorum
expulsa, et a quodam paupere in Marciacensi campa-
nia sola inventa et cognita, ipsa petente ab eo ad
Theodoricum alterum nepotem suum est deducta.
Theodoricus aviam Brunechildem, eo quo digna
erat honore susceptam, secum quoad vixit fecit ma-
nere.Pauper,quo ductore seepe fata usa fuerat re-
gina, ob hi^'us vicissitudinem beneficii Antissiodo-
rensenri adeptus est episcopatum. Anno v memo- Ct
ratumregum,iterum ea, qusB superioribusannis,ap-
paruere signa,globi scilicet ignei ,inpartibus occiden-
tis per coelum carrentes, instar multitudinis astro-
rum.

CAPUT LXXXVIII

Ve crudelissimo regum inter se conflictu, et angeli
visionef Clotariique fuga etdamno.

Theodebertus itaque ac Theodoricus conceptam

jam dudumcontraClolaiiumpatruelem suum rixam

tandemparluriunt,et, adnitente avia Brunechilde,

super fluvium Arvenna,nec procul aDoromello vico,

cum eo prselio confligunt. Ibique tanta strages ex

utrisque partibus, et maxime cx Clotarii parte

facta est, ut fluvius ipse humanis oppletus corpori- ^

bussuosnequiret explere cursus.In ea pugna ange-

lus Domini evaginatum astans visus est ienuisse

gladium. Clotariussuosimnifanissimesterni conspi-

ciens, in fugam vertitur,etperMilidunumcasirum

in insula Sequanae situm, Parisius properat. Theo-

debertus etTheodoricus post terga fugicntem secuti

civitatesregni ejus magna exparte evertentes.cives

servitutisubjiciunt.Coactus Clotarius tenorempacti

ab hostibus propositi, invitus licet, firmaxit,ut in-

ter Ligerim et Squanam, usquc ad marc Oceanum

limitemqne Brittonum, dilataretur Theodorici reg

num, et inler Sequanam ei Iseram ducatus integcr

Deuteleni, itemque usque ad mareTheodeberio ac-

deret. Duodecim tantum pagi, inter Sequauam ac

Iseram usque ad maris Oceani littora, Cloiario t^-
manseruni.

CAPUT uxm.

De Catini csede^ Sigeberti ortu, Egilae nece, VaicO'
num domatione, Adoaldi Langobardi sublimatione,
strage apud Saxones,

Anno VI regniTheodeberti, necnonetTheodorici,
Catinus dux Theodeberti interficitur. SequcQii ab-
hinc anno, Theoderico ex concubina nasciiur filius,
nomine Sigobertus. £t Egila patricius nallis culpis
exstantibus,sed sola suggerentecupidiiaie,percon-
silium Brunechildis est peremptus, facultaiesque
ejus fisco associatffi. £o tempore Theodeberius ac
Theodoricus Wascones domuerunt, ducemqae su-
per eos, nomineGenialem,insiituerent. Hisdiebus,
levatus est Adaloaldus rex super LongobardosHe'
diolani in prssentia patris sui Agilufi regis, astaa-
tibiis legatis Theodeberti regis Francorum, ei de-
sponsata est eidem regio puero filia regis Theo-
deberti,et firmata est pax perpetua cum Francis.
Eodem tempore Francis cum Saxonibus pugDanti-
bus, magna strages ab utrisque partibus facta esi.

CAPUT XC.

De inventione corporis beatis Victoris, de Ethmi
Lugdunensis archiespicospi obiiu, de Childeberti mi-
noris orlu, Desiderii episcopi dejectione, et Dom-
mili subrogatione, ac solis eclipsi.

Beatus vero Econius pontifex Mauriennensis cor-
pus sancti Yictoris, qui Solodoro una cum saacto
Ursio passus fuerat, hoc modo inveuit : Quadam
nocte in sua civitate quiescentem rovelatio divina
per visum admonuit, ut surgens quantocius ad ec-
clesiam, quam Sedeleuba quondam Burgundionuin
reginain suburbano Genabensi construxit,irent.lbi,
in medio basilicfie, esse designat locum, quocorpus
sanctum esse humatum. Cumque episcopus Gena-
bensem festinus adisset urbem, assumptis secam
Rustico et Patricio anstistibus, triduano peraclo
jejunio, nocte sequenti^ eo loci, quo gloriosi marty-
ris quiescebant membra, lux coelestis apparuit.Tunc
hi tres Domini sacerdotes, elevato quo iegebaiur
lapide, invenerunt sanctum in arca argenteajacen-
tem.Cijgus facies, septempliciter quam c^juslibet
viventis hominis, divino irradiata rcsplendcbat ful-
gore.Huic tammirand® egregiimartyris inventioni
interfuit Theodoricus princcps, qui loco illi niaxi-
mam portionera facultatis Warnecharii coniulit ;
quam ille, ut praefacti sumus, eleemosynis dele-
gaverat erogandam. Ad sepulcrum denique beaiis-
simi Victoris, Ghristi potentia multa exinde ini-
raculorum ostendit signa. Eo anno, EtheriusLug-
dunensis archiepiscopus obiit, ordinatusque esi Se.
cundinus loco ipsius.

Anno vin regniTheodeberti,ex concubina nasci-
tur ei alter filius, avum Childebortum non\ine re-
ferens. Synodus etiam Cabillono collecta Desidc-
rium Viennensem episcopum dejecit,eoquefaclionc
Brunechildis et Aridii Lugdunensis poniificis, qui
Secundiuo successcral, incxsilium acio,sul«rog:atus

757

msrORIA FRANGORHH. — UB. m.

Tse

eslDommiliia in sacerdotaliofficio.Eoannoeclipsis A Bertoaldus nominatim Landericum Yodtare, ei ut

solis facta est.

CAPUT XCl.
DeCorln ortu, Bertoaldi interitu, etProtddii Brune-
ehildii amatoris insolentia, ae regum conftictu,
Anno IX memorati regis, iterato ei filius nascitur,
nomine Corbtts. Comes palatii ipsius principistunc
iemporis Berloaldus eratvir sapiens etcautus, mo-
ribos regis congruus> in prffilio fortis, ac in com-
inisso fidelis. Protadius vero quidam erat genere
Romanus, Brunechildi causa stupri familiarissimus,
et ob id in pago Ultrajurano> posi Wandalmarum,
ab ea dux constitutus. Crescente iiaque consuetudiae
Titii, crevii simul et desiderium honoris augmen-
tandi. Tacite ergo hocpreemeditaiaconsi]ium,prflB-

secum juxta placitum congrederetur, non cessabat
proYocare. Quoddum Landericus abnueret ac pau-
latim loco cederet, Bertoaldusad Solum subeundiB
mortis afiectum insurrexit. Et quia jam cognitun
habebat, quod Brunechildiseumapristinohonoris
gradu dejicere, ac Proiadium pro eo moliretur con-
stituere, melius judicavit cum decore bello oppetere
quam reliquum quod superesse poterai viisB cum
dedecore ducere. Dum itaque palantia studet im-
pulsare agmina oppressionemque in cedentes hostes
facere, occurreniesquoquemucrone sternerei,una8
a muitis circumdatus oppressusqueexstingniiur. In
eo preelio Meroveus filius Clotarii capitur. Lande-
ricus cum Clotario in fugam vertitur, Theodoricua

sompsit nepoiem orare suum ut interficeret Ber- B victor Parisios ingreditur. Post hcec Theodeberius

toaldum, eimajorem totius regiee domus constitue-
ret Protadium. Tum forte Bertoaldus aTheodorico
com frecentis in Neusiriam, ut pariem regni ejus
tneretnr, directus viris, Arenauno [al,, Arelauno]
villa venationi operam dabat. Quo comperto^ Cloia-
rios fllium Meroveum, ei Landericum ducem, datis
in adjumenium viris strenuis,ad opprimendum Ber-
toaidum dirigit. Bertoaldus hoster super se, certis
nimtiis id deferentibus,irruere velie cognoscens, et
se ad resistendum viribus imparem fore sciens,
terga vertens Aurelianis se confert, ibique a beato
Aostreno ejusdemurbisepiscoposuscipitur. Laude-
ricus ante portam civitatis Aurelianensis exercitu
deducto, Ber loaldum ad pugnam egredi provocabai.

cum Clotario pacem Compendio villa inivit ; exerci-

tus vero eorum iUeesus ad propria rediii.

CAPUT XCIL
De Protadii Romanif qui faetus est major domus
regiWy avaritia fcsday ob quam omnibus evasit m-
visus, et tandem a proceribus est inter/ectuSj et
reges reconciliatiy deque successione Claudii Ro-
mani viri prudentis,

Anno x regniTheodorici, juxia voluntaiem Bru-

nechildb, ex preecepto Theodorici Protadiusmigor

domus consiituitur. Qui cum sensu argutissimusac

in consiliis haberetur strenuus, seeva tamen illi

inerai conira locupletes cupiditatis macula, flscum

volenti replere ac seipsum ditare. Denique nobili-

iatem insectando Burgundiee omnes cupiens sibi

Cm Bertoaldus : u Numeroso, ;iit, valiatus militeC subjicere, res eorum conabatur ii^uste auferre, ne

eonfidisme cum paucis iibi non posse resistere. Ye-
mm, si placei, nos duo singularis ineamus certa-
mina pugnee, procul suspensa armatorum multitu-
dine ei reieventum exspectante. Nullius adsiisola-
tiom satellitis, solius exspectetur examen justi
judicis. »Recusante Landericocongredi, Bertoaldus
itenito dixii ei : « Quia formido te nunc prohibet
mecnmmanum conserere proximum est ut domini
nostri, pro tuis ausis temerariis, quibus preesump-
psisti praeripere partem regni domini mei regis,
inter se decemant cum armatorum cuneis. Tuuc,
si placebii, ego et lu vermiculatis adoperti vestibus^
inter conferta congrediamur agmina. Ibi et mese
probrum ignaviee, eiviriuiisiu8B poteris documenta
persentiscere. »

Has conditiones non renuente Lauderico, utrique
qusdam sibi adinvicem, si a coepto desisterent, im-
precanii sunt maledicta. Heec dum in die festi-
vitatis sancli Hartini gesta fuissent, et Theodoricus
pro cerio agnovisset quod pars regni sui e Clotario
pervasa forei, ipsa die qua incarnati Verbi nativitas
a cunctis fldelibus devote coiiiur, promovet exer-
citum^ei apud Stampas super fluvium Junna, contra
Clotarium, qui haud segnius parabai occurrere,
aciem dirigit. Sed dum arctus esset Junnce fiuminis
transislus, antequam totum Theodorici pertransiret
agmen, initum est certamen. Inter confertissimas
igitur, ac in mutuam inhiantes perniciem phalanges,

quis sibi possei honorem quo fmebaiur subripere.
Quapropter non valebai quilibet potenium reperiri,
qui ejus vellei familiari colloquio vel amiciiia frui.
Sed dum Bmnechildis, veteris inimicitiee recorda-
iione vindictam meditarelur expulsionis suee, mo*
neretque Theodoricum thesauros patris de manu
Theodeberti quaerere, asserens illum non Childe-
berti, sed ci^usdam hortulani filium fuisse. Proia-
dius coepit regem ad haec peragenda studiosius
commonere.Tandem cum exerciiuTheodoricuspro-
fectus, apud Cariaciacum casira posuit, paratus in
crastinum cum fraire congredi ; qui hand procul
cum validaAustrasiomm consederai manu. Inierei^
leudi Theodoricum hortari coeperunt, t ut fratri
^ reconciliaretur, nec vanissimee cupidiiaii postpo-
neret decusgermanitatis. t Protadius econtravehe-
menter resistere, dicens: « Pacem fieri non opor-
tcre. » Animadvertentesceeieri proceres eum solum
esse, qui consiliis eorura refragaretur, altemimm
sermocinabantur opportunius fore unum iradere
morti quamtotumexercitum periclitari. Opporiune
rex exercitationis gratia teniorio egressus, mmore
ferente, comperit quosdam Protadium velle peri-
mere, et proripere sese volens, ut eos ab iiiguriis
memorati removerei viri, a suis prohibitus, ac vi
detentus, mittit quemdam Uncelenum nomine,qui
principibusfactionisjussionis suae auctoritate tales
interdiceret ausus. Tunc Uncelenus ad eos veuiens

7M

m(m MONACBI rL0IUA.GENSI8.

7»

qai jam taberp«u;alam regis circumdederaot, quo A
Protadius una cum Petro medicinee artis perito ad
tabuJasludenssedebat, taliter infit: « Jubet domi-
nus meus rex Tbeodoricus ut interflciatur Prota-
dius paci contrarius. » Post quod verbum certatim
omnes tentorium gladiis conciderunt, et Protadium
inibi peremerunt. Tbeodoricus licet a suis coactus,
cum£ratre Tbeodeberto pacificatur, etutrorumque
exercitus salvusy ac integro numero, adsua regre-
ditur. Anno xi regni Tbeodorici subrogatur Prota-
dio major domusquidam Glaudius, itidem Romanus
genere; bomo prudens, fide plenus^ jucundus in
fabulisy providus in cunctis, sed sagina corporis
valde gravis. Qui prsedecessoris sui territus exem-
plis, amicitiam cum universis servans, lenem se ac
favorabilem preebebat. B

CAPUT XCIII.

De ultione quam Bruneckildis de immicis Protadii
cepitf deque Desiderii episcopi lapidalione,

Anno xii regni Tbeodorici Uncelenus, qui fallacia

sua Protadio causa mortis exstiterat, insidiis Bru-

necbildis pede truncatus rebusque suis expoliatus,

egens est redditus. Wolfus quoque patricius, eo

quod in necem jam dicti consensisset Protadii, Fa-

riniaco villa suggerente Brunecbilde jussu Tbeodo-

rici interflcitur. Natus etiam est ex concubina

Tbeodorici fllius, nomine Meroveus. Quemrex CIo-

tarius de sacro fonte levavit. Porro seepe dictus

rex Tbeodoricus, persuasionibus Aridii Lugdunensis

episcopi ac avice susb Brunecbildis deceptus, san-

ctun Desiderium Yiennensem pontiflcem exilio re- ^

vocatum lapidari prsecepit. Ad cigus tumulum mi-

racula creberrime sunt ostensa.

CAPUT XCIV.

De ffermemverga filise regis Hispanise infaustis cum

Theodorico nuptiis.

Tunc temporis Tbeodoricus Aridium prflesulem,

Roccopem et Eborinum praefectos equorum, ad

Bettricum regem Hispani» direxit, qui filiam iliius

coigugio sibi sociandam poscerent, et si pater vel-

letjugurandumprfleberent « quoddiebusvitee suee

eam regio non privaret bonore. » Cui Bettricus

gaudens annuit, pueliamquelegatis tradidit. Quam

Tbeodoricus Isetus accipiens primum unice di-

lexit; quee tamen maleficiis Brunecbiidis virumj)

non cognovit. Deinde, facieute eadem avia sua,

Tbeodoricus Hermembergam (id quippe nomen

virgini) tbesauris exspoliatam abire prsecepit ad

Hispaniam. Hiec de re indiguatus Bettricus, ad Cio-

tarium regem, Tbeodorici ex patruo genitum,misit

legatos, qui eum ab belli societalem, expositis in-

juriffi causis, inclinarent. Ubi ille votis eorum

visus est satisfecisse, cum missis ipsius ad Tbeode-

bertum recta proflciscuntur via. Hunc quoque auxi-

lio sibi adfuturum cognoscentos, recta ad Agonem

t^ongobardorum regem, cum supra memoratorum

legatis regum, iter dirigunt, ut bi quatuor rcges

super Tbeodoricum irruentes, eum vita simul et

regno privarent et vindictam contumeiiffi regi Ui-

spanorum iliatsB sumerent. Gumcpie Theodonco

perlatum fuisset hujusmodi consilium illos contn
se struero velle, despectui babuit, utfutile. Legatos
vero Bettrici cuncta pro quibus venerai se antu-
mans impetrasse, ad Hi^aniam navali rediit eve-
ctione.

CAPUT XCV.

De Columbani ffibemi in dicendo liberiale et mirfl-
culis, regisque resipiscentia simulata, Bobiique
cosnobii constructionet et Columbani transitu.

Anno XIV regniTbeodebertiac Theodoricibeattts
Columbanus ab Hibernia Occani insula progressus,
primum a Theodebertosuscipitur.Demnm,propter
conflueniium ad se populorum multitudines, iade
migrans, et solitariam agere vitam cupiens, ad
regnum Tbeodorici transiit, atque in loco coi
Luxovium nomen est, a prsfato rege babitare est
jussus. Ad quem visitandum dum freqaenter rez
adveniret, ac a viro Dei cur, relicto iegitimse coo-
jugis matrimonio^ adulterinis deserviret commis*
tionibus, argueretur, illeque ad obaudiendum ejns
salutaribus monitis aurem cordis infiecteret, avia
Brunechildis vipereis antiqui bostis inflammatain-
citameutis, adversus sanctum Columbanum commo-
veri coepit acrius. Sedsanctus vir^ ilLius malitiaeob-
viam ire parans,ad eam Bruchariacho villa commo*
rantem properat. Cui regina, cum nepotibos suis
Tbeodorici fiiiis occurrens, orabat « ut regiam pro-
lem benediceret. » At iUe ait t nequaquam iliosre-
galia sceptra suscepturos, eo quod de lupanaribus
emerserint. » Reginaindignatapuerosprfficepitabi-
re,etipsapostpaululum est secuta. Viro autemDomi-
niadpropriaregredifestinanteet regie aulse limea
pede tangente, subito fragore totius mota est do-
mus fabrica. Sed nefandissimse mulieris mens non
est commota, imo majori iracundise igne succensa.
Yerebatur enim quod omni extorrls dignitate pelle-
retura regno^ si rex postbabitis meretriciis delint-
mentis^ alici^usregalis feminffipotireturcoujugio.
Interdixit igilur egressum et regressum a monaste-
rio tam sancto viro quam fratribuscumeo manen-
tibus, preecipiens suis optimatibus, vicina cffinobio
loca colentibus, ne quempiam exire permitterent,
vel progressum hospitio susciperent. Denao fir
sanctus, ut eam a tanta moneret desistere pertioa'
cia, ad palatium perrexit. Eo forte die Tbeodoricos
cum avia sua tn Spinsia residebat villa, nuntiatttr-
que ei hominem Dei pro foribus stare, nec in iis-
dem ffidibus hospitare velle. Tuncrex iram Domini
sibi imminere veritus, melius dixit esse virum Dei
opportunis subsidiis honorare quam Deum ex ser-
vorum ejus ofl^ensa ad iracundiam provocare. Jussit
ergo regio cultu qufficunqueerant victoinecessaria
parari et Dominifamuloper ministros propriosde-
ferri. Quod dum illi maturalo implessent, beatos
Columbanus severo, ut erat, vultu respiciens in
eos, inquirit quid sibi ista velint. Dictum ab eie
est alimenta esse in suos suorumque usos a regi
directa.Quibus ille: « Non, inquit, teale Scriptura,

761

HiSfmiA FRAN CWKJM. ^ UB. m.

m

acce|kta fluni Deo impionim mmiera. Itaqae Bon
oportet cgus sarvos suseipere, queB ipse probatur
odire. » Post hoc verbum vasa cuncta in frusta
disrapta, vinum ac sicera solo fusa, ceteraque se*
paratim sunt dispersa. Pavefacti regii ministri, ad
regem revorsi rei gestffi ordinem promunt. Rex
Dimioterrore perculsus, diiuculocum aviaad virnm
Dei properat. Precantur de commissis veniam,
polliceniur in reliquum actorum suorum emendatio*
nem. His pacatus promissis, ad monasteriumrediit.
Verum htec pollicitatio nnilius efficacis protulit fru*
ctam operis. Nam Theodoricus in coeno iuxuriae,
nt ante consueverat, est obversatus, et Brnnechil-
dis animus semel nequitia imhutus, a persecutione
beati viri nequaquam est immutatus. Quin potius,
eo osque processit spiritus immanitatis ferox ut
nepoti suaderet sanctum Dei in oppidum Vesontio^
num exsiiio relegari, indeque reversum usque ad
marisBritannicilittoradeduci, ut,transmeato freto,
nunquam de ceetero Galliarum reviseret arva.Gum-
qoe vir Domini, secundum sui propositum animi,
deliberasset ad patrium solum nullo modo regredi,
perregnumTheodeberti ad Italiam transiens,C€Bno-
bium, quod Bobium dicitur, construxit plenusque
sanctitatis ac dierum migravit ad Dominum.

GAPUT XCVI.
Tkeodoricus metu fratris cum eo paciscitur.

Anno XV regni sui, Theodebertns aiiqua sibi de

fratrisTheodorici possessionibus adjungere parans,

eam in se excitavit. Verumtamen provido pruden-

tium consilio virorum electus est locus cui Saloissa

[oiim Saletio, hod, Seltz, prope Bhenumi cogno-

men, ut fratres ad destinatum locum cum paucis,

sed FrancisB primoribus, convenientes quie pacis

esseot, eligerent. IbiTheodoricuscumdecemmiHi-

bus tantum virorum, Theodebertus vero cum ma-

gna ABstrasiorum adfuit manu ; belio etiam,si fra-

ter petitis anuueret, turbare pacem volens. Theo-

doricus tant® multitudinis contemplatione perter«

rttusy qnae iUe cupiebat, quamvis non sponte, con-

eessii. Gonventus fratrum hujusmodi fuit : « Ut

Alesatio et Sugitensi, Turonensi quoque ac Gam-

panensi comitatu Theodoricus cederet, et adTheo-

debertura jus omnium horum transiret.» Indecum

^ratia, sed simulata, discessum est, ac se invincem

salotantes, uterque ad sua regna sunt regressi.

CAPUT XGVII.

De Alemajmorum in UUrajuranos grassatione.

His diebns Alemanni Veneticorum fines ingressi,
Ultrajuranos Gambeleno et Erpino ducibiis sibi ob-
sistere conatos acie superant, ac usque ad refugia
meatiuin persecuti, prosternunt. Dehinc, nullo in-
quietante, Juranum saltum pervagantur,csedibus ac
incendiis cuncta per quas transibant replentes. Gap-
tivisqnc plurimis abductis, cum spoliis ct ingenti
pneda redierunt ad propria.

A CAPUT XGYilf.

De Theodorici consiliis^ et Theodeberti infami con-
jugiOy de Berto LeuninOy tt apologo efus de lupo
et regum confltctu. ^

Theodoricns acceptas i^jurias ulcisci desiderans
cum suis tractabat quo pacto fratrem opprimeret
Eo anno Theodebertus Bilechildam(quam Brnnechil-
dis a mercatoribns emptam, eo quod foret forma
egregia, illi dederat coqjugem) interemit, puellam
nomine Theudechildem, sibi accipiens in uxorem
Theodoricus, ut prfiefati sumus,Theodebertum infe"
stis insectans odiis, ad Glotarium mittit, qui velot
ex persona sua dicerent : « Gontnmeliis a fratre affe-
ctus, reddere ei qufie meretur cogito, si te illi anxi-
iio non adf uturum cognovero. Quapropter ergo rogo

Bte quietummanere,niia4jumenti ilii ferentem,pol-*
licens, si victorevasero,regnumque cum vita ab eo
quivero auferre, ducatnm Denteleni, quem ipse tibi
injuste subiatum retinet^ me tuce remissumm po-
testati. » Huic pactioni assentiente Clotario^ Theo-
doricusanno xvii regni sui, mense Maio,aniversos
ditionis sua adbella promptissimos Lingonis coad-
unari prfiecipiens,ac per Verrona castrum,tumtein-
poris eedificari cceptum, iter faciens, Tullom deve-
nit. Ibi obvium habens Theodebertnm, cum supple-
mento militieeAustrasioram,non dubitavitconserere
manum. In Gampania namque Tulensi adversus
fratrem congressus, excrciium ejus graviter attrivii.
Evasii tamen Theodebertus, et fugiens de prseliOj
per Metensem urbem saltumqueVosagum, ColonicB
civitatis receptacula petiit. Theodoricns, fratrem
persequi e vestigio festinans^beatum LeunisiumMa-
guntiacensem antistitem obvium habuit ; a quo hu-
jusmodimonitapercepit. « Inchoatis,inquit,insiste,
ei ad perfectum, juvante Deo, istius attingesoperis.
Rustica refert fabula lupum, catulos suos ad prie-
dam ducentem, eo» ad se in moniem vocasse, icJia-
quemandata dedisse : Neminem, ait,qu8e vobis,fllii,
expediaoi quaerere scitote, nisi per paueos qui ex
vestro sunt genere. Unde vos moneo suscepia non
deserere munia, et victui investigare necessaria. n
His suggesiionibus Theodoricus,haud segnis exs^cu-
ior, paruit, prflecipuescienseum sueefavere uiilitati
ei Theodeberti stultitice adversari. Transitaque Ar-

^ denna, Tulbiacum [hodie Zulpich.] usque accessit.
Theodebertus interea, qui fugam paraverat,disiulit.
Nam Saxoiies cseterasque superioris Germaniae gen-
tes,in sui solaiium soUiciiaias bello in snpranomi-
uato opponitloco. Gertaiumestacriter,quoadTheo-
debertus restitit. Renitebatur enim,quamvis exer-
citus ejus more pecorum obiruncaretnr. Ubi vero
ipse, pondus preelii pati non valens, fuga sibi con-
suluit, aversi sunt omnes qui constiterant pugnaiu-
ri. Quorum maxima parsincerto fugse dispersa ex-
stjnguitur ; residni Goloniam versus cum rege festi-
nanter properant. In prima pugnce congressionej
tanta utriusquepartisanimositate concursumestui
cadavera interfectorum, pree multitudine compri-

m

AIHOINI MONACm FLORIAGENSIS,

764

meniium8epopularam,nonyalentia adterramrue- A.^'^^^ A^^^^^^i* Quidam vero auctores [Frbdiga*

re, quemadmodum equisinsederant, una cum yivis
circumferrentur. At postquam phalanz yicta hosti-
bus terga nudavit sus^ yiarum strata, necnon silva-
rum devia, corporibus mortuorum sunt repleta.
Theoderico ubi factum indicium Theodebertum eva-
sbse, incontivum accelerandi itineris accessit, ut
conficiendi belli impendium putaret, si dux et po-
pulusbelio promptior interciperetur. Adveniensita-
que cum suis in Ribuariorum fines sese immisit,
occurentia quceque devastans vel exurens. Cujus
terrffi incolse ad eum venere rogatum : Ne ob unius
culpam dissidiHm pararet eis, quos suos fore scirei
jure victoris. Quibus iUe : « Non, inquii, vobis, sed
Thuodeberto, interitusparatur; cujuscaput, si meam

mus c. 38] scripserunt Theodebertum post iilam
Theodorici victoriam,suamque 8erumnam,RheQam
transisse, etTheodoricum,capta Co]onia,Bertariam
cubicularium suum ad comprehendendumeum mi
sisse. Aquo comprehensus, atque ad Theodoricam
perductus, indumentisque regiis exutus, CabilloDO
dicitur in exsilium fuisse relegatus. Ob recompen-
satiouem quoque tam preeclari operis, Bertarius
equum ejus cum straiura regiafertur a Theodorico
percepisse.

CAPUT XCIX.

De Clotario ducatum Dentelini recipientt^ tt tra

Theodorici in eum,

Cioiario, juxia pactum quod cum Theodorico(eo

promereri vultis gratiam, vos necesse est auferre, n quo supra memoravimus modo) pepigerat, ducatos

aut ipsum vinum vinctumque ad me perducere.»Illi

regiam Colonise inirogressi, Theodeberio ialiter

locuti suni : Sic, inquiunt, mandat Theodoricusfra-

ter tuus : Si, ait, recipere meruero, ihesauros pa-

ternos, quos Theodebertus adhuc injuste retinei

pervaso8,proprias festinus repedabo domos. Ideo te

horiamur, domine rex, ui portione quee ei debetur

reddiia, nosira eum non sinas infesiare domicilia.

His Theodeberlus dictis credulus, ac pro vero pro-

lata arbitraius,locum quo regalis coniinebatur gaza

pariier cum ipsis esi ingressus. Eo igiiur perscru-

tanie quid fratri opportunius, sine suidamno, pos-

set restiiuere, unus e circumsianiibus, evaginaium

gladium cervici ejus illidens, capui absiulit ac per

Denteleni suo restituiiur domino. Unde Theodori-
cus, cernens Austrasiorum sibi parere regnum,iD-
dignatione nimia permoius, Clotario per legatos
mandai : « Ui se de memoraio ducatu removeat.
Quod nisi efficiat, se ad vindicandamillatffi contu-
meiise injuriam quibusposset non defuturum mo-
dis. »

CAPUT C.

De Theodorico fratris filiam procante, etobida Bru-
nechilde increpitOy deque ejus in Brunechildim iraj
et BrunechilaiSf quse eum veneno sustuUlj m eum-
demcrudelitate.

Inierea,dum Metis moraretur Theodoricns^amore
filiae fratrisTheodeberti ,quamGoloniae captivaverat,

murosColonieecircumiulit.QuodcernensTheodori- p deperire ccepit. Quam dum sibi copulare yellet,ab

cu8,ipsa confestim urbe potitus,regias invasit opes.
£t primaies civiiaiis in sua sibi verba jurare com-
peUens, dum in basilica Sancii Gereonis sacramenta
exigerei, visum illi fuit quemdam pugno suo laius
percussise. Ei conversus ad suos : « Observaie,
ait, ad ostia, ne quis egrediatur, eo quodignorem,
quis horum Riboariorum [GalL Ribarolesl, perjurio
obnoxiorum, me vulnerare conatus sii.» Observanii •
bus autemei8,acubiculariis veste remota latusregis
inspecium^ nullumque vulnus esiinventum.Solum-
modo signum quoddam apparuitpurpureum,quod
ego reor ciise mortis fuisseindicium. Composiiisex
senientia rebus, indecummultisspoliisprogressus,
secum abduxit filios frairis sui, cum filia quse specie

avia ne hoc faceret, prohibebatur. Cui ille : « Et
quid, aii, incurrani offensionis, si illam uxoremdu-
xero? » AdhfficBrunechildis: « Non,inquit,estfa5
fratre progenitam ie habere conjugem. » Ad h»c
Theodoricus, ut audivit, felle commoius, tali ei re-
spondit medo : uNonneiu,Deoodibili8,cunctisqu6
invisa bonis, mihi dixeras, eum frairem non esse
meum ? Ut quid imposuisti mihi tam grave onus fra-
iricidii ? » Ei evaginato ense, voluit eam percutere.
Quse a circunstandius erepia ac in manibus domo
elata, mortis quidem evasit discrimen, sed nepoti
dolos paravii temeriiaie feminea. Nam egredienti e
balneo, per manus 'minisirorum pecunia'corrupto*
rumveneni porrexitpoculum. Quohausto, utposoi-

nilebatdecora.Dum Hetis advenisset, reperiiaviam ^ tensscelerum quee gesserai, viUe sortitus est termi-

suam Brunechildem inibi obviamsibi venisse.QusB
arrepiis Theodeberti fiiiis, eos sine mora neci ira-
didit,eiminorem quidem natu, nomine Meroveum,
in albis adhuc positum, lapidi illisum innocentem
coegii exhalare spiriium.Regnavii itaque Theode-

num« quam criminibus foedaverat. Tradunt vero
memorati scriptores (Fredbg. c. 39), cum apudprffi-
fatam urbemMetensem,dum contra Cloiariuroexpe-
ditionem agere meditaretur^ dysenierise morbo io-
ieriisse, xviii regni sui anno.

Bxplicit Uber tertius.

INCIPIT LIBER QUARTUS

CAPUT PRIMUM.

De Chtarii cum nothis Theodorici instinetu Brune-
childis super successione in regnum certationCf et
de Brunechildis exilio,

Exstinciis, vel varia sorte obeuntibus, tot Fran-

corum regibus, a quibus per quinquaginta fermeet
'Unum regnatum est annos, solus JegiiimiB succes-
sionis hseres Clotarius Chilperico patre geniUis e
regia stirpe videbaiur relicius, in quem regnaodi
jus potissimum transfundi oporiorei. Brunechildis

765

HISTORIA FHANCORUM. — UB. lY.

706

tamen moIiebatur^sipossetSigebertum Theodorici

filium regnse praeponere Austrasiorum. Quatuor

namque Theodoricus ex pellicibus susceperat Glios,

qaorum ista sunt nomina: Sigebertus, Gorbus,

GhildebertuB atque Meroveus. Sed quia erunt ma-

terno latere minus nobiles, ad regniquoque guber-

nacula sestimabantur fore irapares. Simul quia et

Brooechildis electo uno ad speciem regnandi, non

potestatem, summse rei soliicitudinen sibi reser-

Tare yeUe intelligebatur: et primates Franciae

tanto tempore femineo dominatui dedignabantur

subjici. Unde, adnitentibus Arnulfo atque Pippino

Austrasise primoribus, Glotarius Captonnacum

usqae accessit. Brunechildis in Warmatia residens,

ejus audito adventu, ad eum dirigit, obiestans ui

de regno Theodorici quod iiliis reliquerat secede-

ret. Glotarius Vespondit « conventum nobilium

debere eam aggregare Francorum et communi

tractatu de communibus consulere rebus ; se vero

judicio illorum in omnibus pariturum, nec prffi-

ceptis promisit obstiturum. » Brunechildis verbis

se decipi animadvertens, misso in Thoringam Si-

geberto Tbeodorici primogenito, gentes etiam quee

trans Rhenum habitantadbellisocietatem invitare

teotabat. Gum quo et Warnarium majorem domus

ac Alboinum e proceribus Austriie prseeminentis-

simam, dirigendos curavit. Verum Warnarium su-*

spectum habens, quod ad Glotariumtransitumme-

ditaretur, directis post tergum eorum litteris, Al-

boino puniendum mandavit. Albpinus lectosapices

scindens ad terram projecit. Qui tamen a quodam

familiarium Warnarii inventi, ac in tabula cera

lita transcripti, eidem sunt ostensi. Quibus ille visis,

periculum sibi imminereperpendensmortis, colli-

gere sese ac prseparare animo coepit quo pacto

Tbeodorici filiis deletis, regnum Glotario una se-

cum contraderet. Primo itaqueuationes,ad quasad

sopplementum belli accersiendas directusfueratab

eis alienavit.

Deinde cum Brunechilde ac Sigeberto Burgun-
diam ingressus, universos primates, simul cum
pootificibus ipsius gentis, in suam deduxit senten-
tiam, secreio apud eos hujus rei usus verbo. Et
quia omnes superbiam Brunechildis simul et cru-
delitatem exosam habebant, so voluntati ejus polli-
citi sunt non defuturos. His itaque patratis^nuntios
ad Glotarium misit, et ut cum exercitu adventaret
mandavit : spondens se, si ei integra fide securitas
vil« ac honoris concederetur, regnum Burgundio-
Qum pariter cum Austrasiorum universa militia
traditurum. Venienti itaque Sigeberto cum Bur-
gundionibus^ in campania Gatalaunensi super fiu-
viam Axonam occurrit Glotarius cum Neustrasiis,
babens secum complures Austrasios, inter quos
Aletheos patricius^ Rocco, Sigoaldus, necnon Eu-
dilanus, duces. Igitur dum utrinque armalorum
cunei ad prffilium parati couittitissent, Warnarius
cum suis juxta, quod constituerat signo dato e
pugoa, ante congressum, discessit. Eadem fecere,

A quibus par inerat pugnandi afirectus.Gloiarin8 poH
eos paulatim iter faciens, utpote qui nullum eo-
rum perdere gestiebat, quos suos fore confidehat,
Ararim usque fluvium, qui nunc Sagona dicitury
pervenit, captisque tribus Theodorici fihis, Sige-
berto, Gorbo atque Heroveo (nam quartus^nomine
Ghildebertus, pernicis equi snbsidio usus praelio
elapsus, nusquam postmodum est repertus),ad vi-
cum Riona super Vincennam flumen situm rediit.
• Ibique instantia Warnarii vel cieterorum procerum
eifaventium, Brunechildis cum TheudelanaTheo-
dorici germana,de pago Ultrajurano, villaUrbana,
ab Erpone regalium praeposito equorum protracta»
Glotario praesentatur. In cujus conspectu Glotarius
Sigebertum ac Gorbum ejus nepotes, Theodorico

B progenitos, jugulari jussit. Meroveum Vero, cui ipse
pater spirituahs in baptismo fuerat datus,Ingobodi
graphioni commendans in Neptricum perduci,
atque ibi nutriri clementissime mandavit. Porro
Brunechildem prsesentari sibi praecipiens^ asiante
multitudine exercitus, qui non solum ez Neusiria,
verum etiam ex Austria sive Burgundia convene-
rant^ accepta auctoriiate, quo minus odia tegerent
quae adversus eam jamdiu animo conceperani, per
iriduum diversis eam jussit tormentis affici, ca-
meloque impositam per totum circumduci exer-
citum.

Ad postremum reputans ei quod x reges Fran-
corum, ejus partim consilio» partim manu, ;vel

Q etiammaleficio exstincti essent, sic eam alloquiiur :
« Ut quid inter mulieres maledicia,'ac pessimarum
exquisitrix artium, in tantam erupisti pervicaciam,
ut non erubesceres tammultiplicemprfficlarae siip-
pis subvertere generationem ? Pereas igitur cru-
deli pcenarum exemplo, quse non expavisti iam
ingenti te maculare parricidio. Nam, ut de Cffiieris
sileam, Sigebertum meum patruum, tuum vero
virum, novimustuo consilio usum contra fratrem
jnsurrexisse suum : propter quod in improvisum
incurrit interitum. Herovens quoque frater ex pa-
tre meus, tui causa a genitore odio habitus, ne-
fandissimo crudelitatisgenere est interfectus. Qoid
autem memorem Ghilpericum meee nativitatis pa-

T% rentem, quem, ut fertur, per directos apparitores
morte affecisti, nil tale verentem ? Nequeo sine
lacrymis exitum tanti referre patris, aerumnasque
meae explicare orbitatis. Fraternas acies alternaque
bella, quffi profanis decertata sunt odiis, revolvere
pudet ; quae tu, iotius aulae procella, excitans, ia
mutuam necem nepotes animasti tuos ut frater
fratrem interimeret, necjusiacommovereturmen-
tis compassione. Theodoricus denique, iuis credu-
lus persuasionibus, quod Tbeodebertus ejus non
esset germanus^ effusor exstitit fraterni sanguinis,
cum jam pridem Meroveiex se geniti cruore poUu-
tas gereret manus. Theodeberti filium,in albis novee
regenerationis adhuc constitutum, a te ad peiram
allisum, notum est cum fratre innocentem exha-
lasse spiritum. lllud non omittendum recens pia-

Wl

AIMOfin MONACaR tlQllIAGENSIS.

7W

cidam, videlicet Theodoricummaleflcio tuoveneno A dum cum rege ad locumcertamiQisproperaret,oc*

necatttttii atque ejus filios, ut adTersum me bella
moyerenty persuasos, tres ez ipsis, ac si reos, neci
esse traditos. Silere maio innumerabiles ducum
strages, quee utrum juste an injuste fuerint perpe-
trats, Bon est istius temporis explicare, dummodo
vos, duicissimi commilitones, et prseeminentes
Francifle primores, decernatis cui subjaceat suppli-
cio tanti obnozia sceleris. » Acclamantibus cunctis
inauditis eam debere subjici poBnis J ubet indomitum
exhiberi equum, crinesque miserrimffi reginse cum
brachiis caudse ejus coIligari,ac demum ad cursum
Goneitari. Sicque in primo impetu currentis equi
calcibus cerebrum dispersum.Reliqua vero membra,
peraspera qunque sentibus rupibusve protracia

cnrrit eis nuntius dicens : « Adversarium ejus,dum
ad designatum occurrere festinaret locum, eqao cor-
rubse, vitseque terminum incurisse, »Tuac rex ad
beatum conversus virum : « Lsetare, inquit, aman-
tissime juvenis, quia Dominus defensortansest, ne
tibi nocere possit inimicus. » Post hiEC cathedram
episcopalem sortitus, admirandis in mando virto-
tum enitttit bonis.

CAPUT III.

De Mauricii imperatoris cum filiis coide^ deaue ejas-
dem moribuspravis et ptenitentia salutarieatlitmrew-
lataper anachoretas jEgypHy et de Pkilippicigestis,

Dum ha!C Galliarum in partibus geruntur, Mau-
ritius Augustus postquam uno ac viginti annisrexit

loca, <y6sipata sunt. Hunc Brunechildis exitum tu- B iinperium, cum flliis Theodosio, Tyberio, etCon-

lit, muiier in caedibus propinquorum maxime exer-
eitata; quibusexstinctis, possessionem eorum quasi
spoUum 9uis junxerat. Gni secundee res superbiam
lGiiig«bant,ut muliebris impoten tia supra modum sese
extoUeret. Nec tamen ex toto ita vecors exstitit^ quin
Dei acsanctorumejusmemorias, a preedecessoribus
strnctas, veiierabiHter excoleret, ipsaque novas
fabdeando devote multiplicaret. Nam in suburbano
Landunensi basilicam in honore sancti construxit
Vincentii ; et apud Augustodunum aliam sancto
denicari jussitMartino, usa necessariis ad hoc opus
ministeriis venerabilis viri Siagrii, prsedictae urbis
episcopi. Multis quidem et aliis in locis sub no-
mine sancti Martini magnificas fundavit ecclesias ;

stantino, aFoca, qui fuit strator Priscipatricii, oc*
ciditur. Fuit autem utilis reipublicfle. Denique
contra hostes dimicans, saepe victoriam obti-
nuit. Huni quoque, qui et Avares appellantur, ejus
virtute devicti sunt. Hic medio imperii sui tempore,
dum divinee legi contrarias praeceptiones ederet, et
a beato Gregorio frequenter admonitus,eas corrigere
noilet, imo eidem viro Dei, quia factis non poterat,
verbis injurias irrogare non desisteret, taii meruit a
Domino redargutione coerceri.Quidammonachico
schemate adopertusGonstantinopoli degens,exem-
ptam vagina spatham a porta civitatis usque ad sta-
tuam gladiatoris, queeinmedio Forierat posito,pe^
ferens, pronuntiavit imperatorem gladio punien-

ilhim sibi pree caeteris adjntorem fore confidens et ^ dum. Quod Augustus audiens, valde pertinuit,TOca-

confldend» exposcens. i£diflcia, sane ab ipsa con-
fltrocta asque in hoc tempus durantia, ostenduntur
tam inniimera ut ineredibile videatur ab una mu-
liere^ et in Austria tantummodo et Burgundia
regnantef tanta in tam diversis Franciee partibus
fieri potuisse. Ba autem cum filio et nepotibus gu-
bemante regnum, apud Gailias, divinae virtutis
gratia irradiati, fulserunt veluti luminaria, Ethe-
rias Lugdixnensis archiepiscopus, Siagrius Augusto*
dunensis, Desiderius Viennensis, Aunarius Antis-
sMvdorensis^ cum fratre Austreno Aurelianensi et
CuluDibaiMis abba.

CAPUT II.

tumque quemdam preefectorii ordinis virnm sibi
familiarissimum, ad sanctos in superioris iEgypti
eremo manentes cum exenib cereorum.acthymia-
tum misit omni cum devotione, deposcens ut pro
se Domini exorarentclementiam. Ipsequoqnepias
Conditoris sui aures die noctuque non desiit preci-
bus pulsare, ac ut sua in praesenti potius vita po-
niret peccamina, nec servaret ea ad subeunda per-
petuiignisincendia, non destitit implorare. Rediens
porro praefectusa sanctis solitariis, imperatori nun-
ciavit dicens: « Incolae solitudinis sancti viri dixe-
runt mihi quod humilitatis tuae preces exaudieos
Deus, sempiterna quidem non te privaret gloria;

De Austregisilo prsesuk sancto, falso accusato et mi- ^ verumtamen hiyus temporalis houorem, quo

raculostpurgato, deque ejus sanctitate,
Austregisilus quoque Bituricensis archipraesul,
qoi sibi rege Guntranno diu in palatio conversatus,
mappam ei ad eztergendas praebere consue-
verat manus. Hic quadam vice a quodam pes-
sim» meotis homine falso accusatns, quaedam
absqve jussione principis scripta confecisse, dum
id eedulo denegaret, jubetur a rege armis oh-
jeeta r^ellere. Qui diiuculo surgens, dum per pue-
rura omnem suorum apparatum armorum deferri
fecisset in campnm, ot ad exorandum Dominum
eoetesiam bjpaiti Marcelli expeteret, obvianti pauperi
et eleemosynam roganti, trientem tribuit, sicquo
oralioni ineubiiit. Nec defuit orationi effectus.Nam

frueris, imperii, cum magna a te auferret igoo-
minia* > Gavisus est imperator quia, etsi tran»-
itoria non eff^ugeret mala, non perderet tamen
praeparata justis prsemia. Ac ipsum etiam tali voluit
superna visione consolari dignatio.Quadam nocte,
alto depressus sopore, vidit se eeneae Salvatoris
imagini, quae ante forespalatii posita erat, assistere,
et vox ex ipso incarnati Verbi charactere audita
est, dicens : « Date Mauricium. » Et apprchendentes
eum quidam ignotee formee et claritatis ministri,
statuerunt ante prassentiam loquentis. Vozque ilc-
rum sonuit, interrogansillum : « Quid magis elige-
ret, utrum in isto sasculo quee nequiteregeratreci-
perc, an futuro ea servare examini. » Gui Mauri-

7J6S

HISTORU PRANCORUll. -- UB. R

17B

das : « 0 Jesu, inqait, bone, qui humanum genus A Domini Gregorius de prflBsentis viU& laboribiift ad

tuo redemisti sanguinejuberaenuncpotiusmale
commissa luere, et yenturijudiciidiem non formi-
dare, imoelectorumtuorumparticipem fac esse. »
Tnnc qui loquebatur : « Tradatur, ait, Hauricius
Foc« militi, cum uzore et duobus filiis. » EvigiJans
imperator a sommo, etvisionumsecum ipse revol-
vens advocare jussit Phllippicum generum suum,
quem aliquando arripiendai tyrannidis insimulatio-
ne suspectum babuerat. Ille consummatam erga se
Gffisaris iram esse perlimescens, valedicens con-
jugi, tanquam amplius eam non visurus, ad au-
lam properat. Cui mauricius occurrens ad genua
eja8provolvitur,obsecran8 ut qusecontra eum,falsa
cogente suspicione, indigne commisserat, ea ille

seternam demigrans requiem, Sabinianosedem re^
liquit pontificalem. Gi^us successor Bonifaciua a
prsefacto Augusto petiit et impetravit : « Ut sedem
Bomanffi et apostolicae Ecclesise caputesbeomnima
Ecclesiarum statueret, quia Ecclesia Constantiao-
politana primam se omnium Ecclesiarum scribe-
bat. » Ipse quoque princeps, alio papa Bonifacio
rogante, jussit iu veteri fano, quod Pantheon voca-
bant, abolitis idolorum sordibus, basilicam beatffi
ac perpetuffi Virginis Marise, ei omnium martyram
fierit ut, ubi quondam omnium, non dioam deo-
rum, sed dsemonum cultus agebatur, ibldeinoep^
omnium heret memoria sanctorum»

CAPUT V.

propter Dominum benigne remitteret. StupefactusB Be CacaniAvarisseuSunnicumGisulfo Imgobmrdo

Philippicus, et quid sibi ultra spem accidisset
admirans, Augustum de terra levavit, et ut ipse
ei magis remitteret, si quam adversus eum ma-
litiam retineret, oravit. Cui Mauricius : « Tu ma-
gis, inquit, indulge, et si quispiam in exercitu sit
honoribus functus, qui vocetur Focas, edicito. »
Narravilque ei omnem ex ordine visionem. Philip-
picus vero respondit nullum se militum nosse, qui
Focas diceretur nomine ; esse vero inter gregarios
stratorem Prisci patricii vocabulo Focam, atque
eidem viro formidolosam inesse temeritatem. Ad
hsc Cffisar : a Si quidem est formidolosus et san-
guinarius. » Paucis interim inteijectis diebus, ir-
ruere in eos qui, pactionem statutam transgressi.

hello^ deque Romildcs amoribus infelicibut»
£a tempestate rez Avarum, quem sualingoa a|^
pellant Cacanum, cum Forqjulianis Longobardifl
bello con0igens, ducem ipsorumnomine GisulfniQ,
cum plurimis suorum interfecit. Cujus ducis uzor,
vocabulo Romilda, obsidentis se in memorata urbe
Cacani regispulchritudinera admirata,ei ctvttatem
tradidit stupri mercede sibi pollicita. Quam idem
rex, capta urbe populoque ejus captivato, unapro-
pter jusjurandum quod dederat nocte,ac ai inma-
trimonium accepit. Post hflec duodeoim^ Avaribuo
eam tradidit qui, vicissim sibi succedentes ea, uti
vidi scorto, abusi sunt. Ad postremum, paium in
medio campo configi praecipiens, eam in acumioe

Romanas sibi attribulas incessebant custodias, vo-(] ejusinserimandavit^cumhujusmodiexprobrationifl

lens iter cum exercitu arripuit. Porro in terrahostili
conBtitutus, cum milites furto ac rapinis abstinere
compelleret, nec tamen largiretur consueta stipen-
^a, sed insuper in desertis transigere hiberna co-
gerei tempora, non minimum in se excitavit sedi-
tionis. Hac etenimoffensi acerbitate veteris viri mi-
litiae, couferre secumcoepere et indigne ferre im-
peraiorem, qui nullo Romanmstirpis nobilitaretur
parenie, tam nequtter ipsos opprimere velle. Nec
sedtutius perpeti posse externum tyrannum, cum
haberent in exercitu dignumRomani generis imperii
gobematorem.Hbsecum milites vociferantes verbis,
adoriantur Focam tunc centurionem ; rogant ut
Romani imperii suscipiatgubernacuIum.Qui,eorum

verbo : « Talem, inquit, merita est virum habere.»
Dignum profecto posterorum memoria, idem rez
proditionis ejus exemplum reliquit. Qui, esii prodi-
tionemamplexus est, proditionis tamen auctorem
sibi displicuisse monstravit. Illud forte pertime-
scens ne, quse proximisnon pepercerat,ipsi,siejus
potireturamplexibus, minime parceret. Igitur dira
proditrix patriee tali exitioperitit, queeampliussu®
libidini quam civium et consanguineorimi saluti
prospexit. Cujus filiffi non matris luxuriam, sed
castitatis amorem secutfie, ne ab Avaris contami-
narentur, crudas pullorum carnes sibi inter mam-
mas sub fascia posuerunt, ut carum ex calore cor**
poris putrefactarum fetore Avares a sui commi-

prfleceptis obaudlens, purpuram induit . Quo prfieco- ^ stione removerent : quod et factum est. Nam qui-

cumque eas obsceno volebat atlactu contingere,feto'
risrepulsus immanitate, procul recedebat, cum
exsecratione dicens omnes Longobardas fetidas esse*
Quarumuna Alemannorum regi, aliadiciturBsgoa-
riorum principi posteanupsisse ; dignaspro servata
pudicitia nuptias sortiiae, Fiiii vero ejus, quos ex
preescripto Gisulfo viro suo susceperat, vastata
urbe, ascensis equis dum fugse se committunt, mi-
nimus illorum ab uno ex hostilibus cuneis, qui ve-
locius cceteris cucurrerat, capitur. Quem dum»
propter pusillitatem corporis is qui eum ceperat
interimere noluisset, magisque ad serviendum sibi
propter egregiam formam servare elegisset (erat

gnito, Mauricius animi desperatione resolutus^
eessitrebusadversumse fluentibus, et in quamdam
insulam maricontinguam aufugit. In qua ab appa-
riloribus quos Focas ad eum persequendum di-
rexerat, gladio cum uxore ac duobus filiis percus-
stts,etiammorte temporali implevit somnium suum.

CAPUT IV.

2k pontifieum Bomanorum successione, et ccciesise

Bomanx primatu,

Beatissimus autem papa Gregorius,comperto quod

Focaa potiretur imperio, ad eum sive ad ejus Augu-

tam Leontiam direxitepistolam,verbis gratulationis

referiam.Ip3ius principia iempore, idem dilectua

m

Xmom HONACm PLOftlACENSIS.

*nt

enim ipse paer micantibus oculis, lacteoque crine A est Augustam et Seusium, dominalioni cesscranl

eiomatriz eum natura donaverat, ducere ad castra
coepit. At puer, ingentes animos augusto in pectore
versans et se captivum trahi ingcmiscens, parvum
qaojoxta suam setatem accinctus erat gladium, ut
ejus assuesceret usum, vaginaexemptum, nisuquo
valuit cervici se trahentis illisit. Quo terrse pro-
strato, converso equo, retrogrado calle ad fratres
regressus, non medico Isetificavit gaudio. Nunc
jam ad nostrae revertamur ordinem historiee.

CAPUT VI.

De Clotarii regi et monarchse inFrancia gestis,

Igitur rez Francorum Ciotarius xxz regni sui

anno postquam regnare coeperat patre defuncto

monarchiam regni adeptus, Warnarium cujus in-

Francorum. Defuncto^ut supra ostensum est,Gleph
rege nobilissimo, duces super Longobardos creati,
irruptione in Gallos facta,gregcs captivorum simul
cum praeda abegerunt. Obcujus praesumpUoaisle-
merarios ausus^ prfledictasurbespartibusGuatraQQi
regis tradiderunt. Ex communi autem tractatUf
duodecim legatos ad imperatorem Mauricium mi-
tentes, pacem eum eo fecerunt. Alios quoque ejus-
dem numeri legatos ad Guntrannum et Childeber-
tum destinavere qui amicitiam et societatemeorum
efflagitantes, duodecim millia solidorumseeisolu-
turos fore vice sua sponderent. Hoc prsecipue ipsis
missis suis in mandatis tradentes ut, quorumpro-
pensiorem in foedera amicitiarum adverterent be-

stantiaregnumBurgundi8efueratadeptus,msgorem B nevolentiam, eorum quam maximeunire sibistu-

domus in ipso constituitregno,dato ei sacramento,
ne cancto quoadviveret tempore successorem acci-
peret. Austrasiis vero Radonem quemdam, proba-
biiis vitae virum, eodem honorb gradu donatum
preefecit. Ultrsguranis quoque Erponem, genere
Francum particium instituit. Qui dum quae pacis
sunt diligeret,malorum deprimens nugacitatem, ab
ipsis pagensibus, instinctu Alethei patricii, et Leu-
demundi Sedunensis episcopi^perimitur.Tunctem-
poris Ciotarius ad villam, cui Iklaurolegico [Mauro-
legium, in Alsatia hod, Marley) nomen est, cum
Bertetrude regina accedensjustitise obtentu multos
iniqae agentes gladio puniri jussit. Leudemundus

derent concordiam.Tandemauditautriusque partis
sententia, patrocinio secommisere Francorum,tra-
dita insuper Guntranno regi valle Ametegiscogno-
mine ; sicque usque ad tempora Agilulfi regis sui
memorata solvere tributa. Qui electos gentis suse
legatos his nominibus, Agilulfum, Pompeium ac
Gautonem, ad Clotarium direxit Francorum prio-
cipem^ poscens ut vectigal^ quod ei singulis depea-
debat annis, remitteret. Hi, circumventis pecunia
his, quos intimos consilio regis fore cognoveraut,
datis videlicet unicuique mille solidis,usque ad tria
millia solidorum obtulerunt, ip.^i regi triginta sex
millia solidos simul cum precibus, et ita remisso

CAPUT vin.

De Bertetrudis regina ohitu, et Sichildvt matrimonio^
acfilio Ariberto. Et de Dagoberti in societatem
regni assumptione,

Anno xxxvi ejusdem principis Bertetrudis regina
moritur, quam unico amore Clotarius dilexerat,ct
omnes leudi bonitatem ejus cernentes vehementer
amaverant. Post cujus obitum Clotarius rex aliam
accepti coigugem, nomine Sichildem, de qua ha-
buit filium nomine Aribertum. Anno xxxixregni
sui, Clotarius Dagobertum filium suum, ex Berte-
trude regina susceptum, consortem regni fecit
eumque super Austrasios regem instituit, retinens
sibi quod Ardenna et Yosagus versus Neustriam ac

autem Sedunensis pontifex, monitu Alethei, ad ^ solitse pensionis onere, redierunt ad propria
Bertetrudem veniens reginam et eam secretius advo-
cans,ut thesauros suos Sedunum transferret horta-
tatur, dieens optime se nosse Clotarium eo anno
de sseculo migraturum, Aletheumque esse paratum
8uam uxorem relinquere et reginam cum regno as-
sumere, eo quod esset ipse Aletheus e nobili Bur-
gundionum prosapia. Reffina, haec audiens et se
talem, cui talia suaderentur, eestimatam esse gra-
viter ferens, rapido se in cubiculum proripuitcursu.
Loudemundus intelligens verborum suorum calum-
niamsesubiturum,per urbem Sedunum ad abbatem
Austrasium Loxoveo properat, ut per ejus preces
indulgentiam regis mereretur. Quod et factum est,

Nam, promissaimpunitate, ad sedem suam redire eil^gYndlamTxdu^^^
permissus est. Aletheus, jussu Clotarii Massolaco ^ GAPUT IX

vila veniens, in conspectu proeerum causam dicere
jussus, dum se objectis purgare nequiret crimini-
bus^ capitali sententia est damnatus.
' Anno xxxiY regni sui, Clotarius Warnarium, pa-
latii comitem, de regno Burgundise, cumuniversis
pontificibus seu primatibus ad se Bonogilum villam
evocans, dando, sivepetitionibuseorumannuendo,
cunctos sibi fidelissimos effecit.

CAPUT VIL

De tributo quod Longobardi Francis pependerunt.

Exigit nunc locus refem quemadmodum Longo-
bardi duodecim millia solidorum, tributi nomine,
regibus Francorum per multa solverint annorum
eurricula. Vel etiam qua de causa duascivitates, id

De Samone inter Sclavos rege cunstiluto ejusqae suc-

cessu etprole,

Anno XI principatus Clotarii, homo quidam no-

mine Samo, natione Francus, de pago Senonico

multos negotiatorum mercandi causa in Sclavorum

patriam^ qui etiam Winidi dicuntur,secum deduxit.

Sclavi jamdudum Hunnis, qui et avares dicuntur,

subjecti,dominationis eorumjugum detrectare ten-

tabant. Siquidem cum primum vectigalia eis, uti

dominis, dependerent^ prseliantium castra tutaren-

tur, fugientibusauxiliaadresistendum subministra-

rent; tantas ab ipsis sibi illatas tolerabant contu-

melias ut non homineshominibus, sed feras crede-

res quibuslibet vilibus imperitare jamentis. Nam

77S

ttlCTORIA PRANCOlimi. — LlB. IV.

Trtt

ioterceteraqttse crudeliler, dictuquoque horren- A Francorum existentem, sine ezaminatione legali.

dam, in eos exercebant, unum illud nefandum,

cimtisqae antea sfficulis inauditum erat scelus,

quodquasihiematuri, eorum adeuntes domicilia,

Qxores ipsorum suis assumebantsocias stratis. Ye-

ram illi, qui de conjugibus Sclavorum et Hunnis

erant genili, hoc malum, quod vitrici eorum diu

faerant perpessi, nolentes perpeti, immane contra

dominos et patres suosexcitavere bellum. Ad quod

Samo cum sociis, a^jumento Winidis fulurus forte

profectus est. Factaque congressione,Winidi Hun-

oossuperant. In hoc certamine Samo cum suis

praeclarum militiee documentum dedit. Preerupto

oamque sese periculo dans.plurimos hostium de-

strQxit.Hoc successuSamoaSclavis ad regnandum

expetitiis,eo quod egregia ejus delectarentur forti- B dignitatem.

tadine, de negotiatore rez constitutus, per zzzvi

aanossti*enue regnum gubernayit,adyersum innu-

meros bellorumtumultus,qufficum Ayaris gessit.In

quibus semper,prudenti astutia usus, yictor ezsti-

tit. Habuit quoque duodecim ez genere Winido-

rum uxores, exquibus xxii filios ac zy genuit filias,

CAPUT X.

DeAdabalda Langohardorumregc^et ejus successore;
deque Gundeberga regina,

Adaloaldus autem AgilulO, qui et Ago dictus est

Longobardorum regisfllius,patri in regnum succe*

dens,dum decem annb cum matreTheudelinda re-

goasset, a quodam,Eusebio nomine, qui ab impe-

ratore Constantinopolitano ad eumdirectuslegatus

dehonestamento dignam lestimayisset hi:yusmodi.
Qui dum justam sehabere causam yinculorum uzo-
ris fateretur, unus legatorum, Ansoaldus nomine,
taliregem interpeHat sermone:«Facile,inquit,eza-
men hiyus rei tibi probabitur, si facultas alicui fa-
miliarum reginsB detur, bellocum criminatore con-
tendere.» Quoddum illeconcecisset simulqueappro-
basset,et Adalulfum,quo minus proposita abnueret
desperatio salutis compelleret, Aribertus quidam,
reginae consobrinus, hominem,yocabulo Pittonem,
yice sua praeliaturum adyersns Adalulfum dirigit. A
qoo idem criminator sine mora yictusgladioque est
punitus, Gundeberga regina post tres ferme reclu-
sionis suee annos ad pristinam regni est regressa

CAPUT XI,

Le Dagoberti regis Austrasiorum prudentia^ et Ro'

doaldi insolentia.

Regni Clotarii annozUyCumDagobertasreisam-
mam in Austria strenue gubernaret, et qaemdam
Rodoaldum migoribus apud Aastrasios clarum,
adhortante beatissimo Arnulfo pontifice ac Pipino
mfljore domus, honoribus eztulisset, ccepit idem vir,
mutatainsaniensmente,iracundiam in se regispro-
yocare. Nam direptioni rerum studens alienarum,
superbiae deditus, elationisplenus, locum detrahen-
di inyidentibus sibi dedit. Qua de causa ezasperatus
Dagobertus interficere eum moliebatur. Unde terri-

faerat,post balneum potioneaccepta,in amentiam ^ tusRodoaldus ad Clotarium se contulit, obsecrans

vertitur. Camqne ipsius legati persuasionibus, duo-
decimLongobardorum opUmates jussissetperimi,a
csteris regno pellitur. In cigus locum, Arioaldum
Taurinatium ducem, cui Gundeberga Adaloaldi re-
gis germana in conjugium couyenerat, substitue-
nint. Quse yidelicetregina,cum et speciedecoraet
boaitatepoUeretmentispr8ecipua,nec castitatis ca-
i^ret gratia, quadam die quemdam, Adalulfum
Tocabulo, non infimo inter Longobardos ortum lo-
co, sibi obsequentem, quod optimae esset formse,
coeperat laudare. Ule reginam in sui autumans
exarsisse amorem, ad aurem ei infit : « Quia di«
censy tnaeplacuit beneyolentise meum statum laude
lua efferre, placeat, quseso, me sodalem stratus D ornatu cultuque regio fultus, jussu patris Cllppia-

ut suam apud filium yitam obtinere dignaretur,
Clotarius, yiso filio, inier alia, ne Rodoaldum interi-
meret precatur. Dagobertus promittit eum» stqase
male gesserat corrigeret, spem vitae habere posse.
Sed cum Treveris una cum Dagoberto Rodoaldus
accessisset, nuUa' ezstante mora, jussu regis ipsias
ante ostiiHn cubiculi regaUsa Bertario Scarponenai
capite truncatur.

CAPUT XII.

Jk Dagoberti cum Gomatrude conjugioy et cum patre
Clotario disceptatione, ac eorum pacificatione
super regno AustrasioB.

Anno zLii regnante Clotario, Dagobertus, omni

assamere. » Hoc verbum illa,haud perfunclorie fe-
rendum arbitrata,ia faciemejus ezspuit.Qui, veri-
tas,si ipse rem non proderet, reginamcuncta pro-
palaturam, regemadiit, asserensse^ situtus adna-
fandum concederetur locus, rem necessariam ei
reseraturam. Et secedente rege seorsum cum eo
verafalsis hoc coepit obnubilare modo. « Taso, ait,
Thuscanee recior proyinci8e,per triduum jam cum
i^gina sermonem tuse serit perditionis, ut illa te
Yeneno perdat et ipsum sibi maritum assumal. »His
rex credulus coEyugem in castro Italifle reclusit, cui
nomen Amelio.Quo comperto,Clotarius per inter-
nonUos Arioaldum arguere coepit, non recte illiim
egiase dicens, qaod reginam et ez tegio genere

cum,haudproculParisius,yenit. Ibique germanam
SichUdis reginse, Gomatrudem nomine, in conju-
gium ei pater tradidit.Die vero tertio nuptiarum,gra-
visinterpatremac flUum orta est dissensio.Petebat
enim Dagobertus reddi sibi solidatum quod ad Au-
strasios pertinebat,regnum.Clotarius autem contra-
dicebat, nil ei volens ez hoc concedere. Tandem
elignntur duodecim Franci, e qnibus unus ezsUtit,
vir Deo placitus, Arnulfus Metensium antistes»
quorum salubri consilio pater, pacatus cum filio,
reddidit ei quee postulabat. Hoc tantum ezinde
quod citra Ligerim, vel in regione, quam Pro-
vinciam cognominant, situm est suse ditioni re-
UnuiU

TO5

AQKm MOMCn FLOMACBNSIS.

776

CAPUT XIII.

A rcgis, in basilica Sancti Medardi Suessionis, atque
Sancti Vincentii Parisius, jusjurandum pr^boisset
nullas se insidias regi niachinaturum, neque sic
ei fides adhiberetur, compellitur a memoratis
viris in Ecclesia Sancti Aniani Aurelianis, nec-
non Sancti Martini Turonis, eadem iterare sa-
cramenta. Cumque volunlati regie saUsfaclarus
ad jam dictaproperaretloca,insidiis memoralorum
virorum, rege idnon abnuente,apud CarDOtinosiQ
convivio com plurimis suorum, repugnare qmdem
volentium, sedminime valentium,nefandissimeju-
gulatur.

Eo anno Paliadiusquidam,ejusqaefiliusSedocus
Tolosatium episcopus, incusante Aynano duce^quod
rebellionis Wasconum fuissent conscii,in exsilium
Hanc, ttt nunc meminimus, Siseboduseisvi abstu- B truduntur. BosoetiamAudoienopatregenitus,indi-

i>e Sisebodi regis Hispanise virtute et fide^ et Canta-
hrix per eum subactionef et regni Gothorum per
hoc dilatatione.

Apud Hispaniam ea tempestate humanis Bettrico
exempto, Sisebodus ei successit iu regno. Qui,belIo
strenuus, consilio bonus, ac prse caeteris retroactis
Hispaniee regibus fide promptus, Cantabriam,olim
dominantibus Francis possessam, sibi subjugavit.
Denique duxFrancio,qui eidem provinciffi aliquan-
diu prcefuit, tributa regibus Francorum persolve-
bai. Quo mortuo^eamdem regionem milites impera-
torisCoustantinopoIi residentis, quibuscontraexte-
ras, ut prffilibavimus, nationes custodiendi limitis
Hispaniee erat mandata sollicitudo, pervaserunt.

lit, multasque urbes maritimas capiens, ad solum
usque destruxit. Cumque ab ejusexercitu militesin
-prafatisinTenticivitatibus obtruncarentur, Sisebo-
dus, pia commotus miseratione, volens plerosque
eripere neci, ad se confugiendi fiduciam dabat eos-
demque, pollicita impunitate, utsibi fugaconsule-
reni hortabatur. Ingemiscensque aiebat: «Vee mi-
In misero^cnjusregni temporibus tanta humani san-
guinisfit effusio I » Dilatatum itaque est Gothorum
Hispaniam incolentium regnum per littora maris
usque ad Pyrensei juga montis.

gena Stampensis, ex pnecepto Clotarii, stupmm
cum reginaSichilde commissum ei reputantis, ab
Arneberdo intei^ficitur duce.

CAPUT XV.

De successore Wamarii prsefecti aulce Burgmdia
per Clotarium et regulos ac proceres regni consul-
tatto, et seditione oborta ob caedem Eermarii ab
Anginano factam.

Clotarius autem potentiores omnes optimatum
Burgundiee Trecasconvenire jubens, de successorc
Warnarii cum eis agebat, sollicitus scrutatorquem
vellent rectorem palatii arege sibi prseflici.Iilis por-
ro dicentibus nullius preeter Dei et regis se velle
pati dominium, rex gratanter verba eorum susci-

:a sua nuptiis,et ejusdem repudw.etrepu^ C ^ desiderio quoque satisfecit.

furore ac fraude in Gogonem. et de Gogonis '^* .r,.... «,.

' - -' * ^ . Anno xLiv regni Clotani, flhorum regis sea

proximorum, prsesulum quoque Gallise Clippiaci
concilium congregat, ut, queecunque pacificaregoo
vel utilitati Ecclesiae congruerent, statuerentur. la-
ter primores itaqueFrancia qui convenerant, qui-
dam Hermarius gubernator palatii Arlberti fitii regis
simulque bsgulus a pueritia, Aginano super seir-
ruente, perimitur. Is erat Saxo genere, unusque
ex optimatibus aulce regiee. Qua de re gravi orU
sedilione, pene usque ad mortes lis insurrexerat,
nisi Clotarius, agnita causa, tumultum repressissei
auctoritate regia. Nam An ginano copiam secedeodi
in monte,cuiMarcomirus nomen est,attribuiljoncU)

CAPUT XIV.

JDe WarHarH morte et incestis Godmi filii ejus cum
noverca

diatae , ,

juramento fidelitatis in mulfis templis prxstando^
ejusque nece. Item de PalladH Sedecique exsilio,
el de Bosonis cade,

Anno zLiii Clotarii regis, Wamarius, palatio re-
gniBurgandiee praepositus, diem clausitextremum.
Gvyus fiiius Godinus, animi vanitate commotns, no-
▼eroamsuam duxit uxorem. Queedivineelegisinjuria
rex impulsus Clotarius Arnoberto duci imperatGo-
dinum ut quantocius interimat. Godinus formidinis
gravamine pressus, relicta Burgundia in Austriam
transiens, a Dagoberto intercessionem imploravit,
ut patrem ab exsecutione pracepti severioris ad
molliorainflecteret.Nec Dagobertus detrectavit.Clo-

tarius,«egrelicet,orautitamenfiIioconcessitut,con- Quonparvopugnatorum numero, qui ei, si ita res

tuituhonoris^quemWarnariuspater Godini gesse-
rat, et remunerandee sedulitatis ejus in regem supre-
mee gratia,necis sententiamitigaretur.Eavidelicet
ratioueutGodinusuxorem, quam contra canonum
decreta duxerat, abjiceret. Qua repudiata accepta-
que vitse securitate,Burguudiamrepetiit.Sed mulicr,
multoaliterquamsperari posset, iiguriam sibiilla-
taminaequanimiter ferens, delatoriaadversus Gogo-
nem usafraude, regem adiit, et in medium hujusmo-
didetuhtscenamquod,siin regis preesentiamGogo
adveniret, eum gladio perimere deliberasset. His
rex credulus securitatem vitee, ac salutis honoris-
quesui a Gogone sacramento exegit. Qui dum insi-
atentibus Crannulpho et Wandelberto domesticis

exigeret, praesidio forent.Bmnulfus vero avunculus
Aribcrti, frater videlicet Sichildis regins, coUecU
nobilium et sociorum manu, Aginanum debeilare
tentabat. Quod agnoscens Clotarius, leudos, qu
maxime indignabantur pro iniqua tanti viri nece,ad
se evocat edieitque,si se habere in ofifensum veJIeot
ne in bellum prodean t.Eoque modo revocado eoruin
impetu, prflelium intestinum quievit.

CAPUT XVI.

De Clotarii junioris obitu miracuiosaoue per ditum
Sulpicium a febribus soiuihdne, aeque ejutdem
Sulpicii vitm sanctitate, et Ae«/i EUgii aurifabn
innocentia et opera

Anno XVI suscepUe montrchi^i patemi aaiem re*

m

ttlSTOHIA PRANGOROH. UB. IV.

Y7«

pi xuv, Cloiarias rex moritur, atque suburbano A.
Parisius, ia basilica sancU Vincentii sepeliiur. Hic
ClotariusJunior est appellatus, propter avumsuum
simili nomine, cum adjectione tamen Senioris
dictum; quiprimusetiam dici potest, isto existenle
secundo, necnon subsequente altero, de quo in
posierioribus declarabitur.

Huac vero Glotarium beatus sulpicius (tunc qui-

demarcbidiaconusy postmodum autem Bituricen-

sium episcopus) anteriori tempore a gravi liberave-

rat febrinm incommodo, septem prius dierum con-

^ummato jejunio. Fuit autem patiens, litteris eru-

ditus, timoris Dei plenas, pauperibus necessaria

tribueos, ecclesiarum Domini atquesacerdotum uti-

iitaticonsulens Verumtamen subdolamalignantium

versutia subreptum est ei ut beatum Lupum pree- B

sulem Senonum a sede propria explsum, in exsi-

lium retruderet. Qui vir tantas sanctitatis fuisse pa-

lam ex gestorum scriptis suorum ostenditur ut

quadam Die celebranti ei sacra missarum solemnia,

ccelitus gemma in sanctum prolapsa sit calicem. De-

niquerexpoenitensfacti, ab exsilio eum jussit re-

duci et a se perduci. A quo commissorum postulata

impetrataque venia,muneratum eum remisit ad sua.

Beatos quoque Eiigius aurifex probatissimus, re-

licto patrio Lemoviciui territorii solo, ad eumdem

regem traQsiens, sellam auream regie dignitati

congruam fai>ricandi ab eo prseceptum pariter et

impensasaccepit. Et puras ab omni cupiditatis ma-

cula gerens manus, quae ad unius opificii susceperat ^

nsum,in duo divisit, et unam quidem non miinoris

magnitudinis quam jussus fuerat, perfectam reddi-

dit. Qaod vero ex attributis sibi auri sumptibus su-

perfuit,ne negligens perderet, vei suse concupiscen-

tiffi satisfaciendo retinero videretur, in minorem

conflavit. Qua re princeps perspecta, laudatum

allum acremuneratum^pfiiatiijubetincolere domi-

cilia. Sed de his ista sufficiant.

CAPUT XVII.

De Dagoberti posl annuntiatam sibi Clotarii mortem
studiiSy et Ariberti ac Brunulficontra eum factione,
deque corporum Dionysii et sociorum inventione
miraculosa^ necnon et Sadregisilo locum tenento in
Aquitania.

Fama itaqne defuncti Cloiarii ad Dagobertum D
pervenerai, more ingenii bumani,cuisatisesi, ubi
eapita acceperit, csteranonrequirere.Quapropter
Dagoberius lectos e regno Ausirasiorum quos fiden-
tiores reperii, in Neusiriam et Burgundiam dirigit,
utdacum sive poniificum ipsarum gentium sibi gra-
tiam sociarent. Id ab omnibus cum laetitia susceptum
eo quod cognoscerent regnum ei deberi. Remenses
Dagoberium advenientem, primi suscipiunt, inibi
principibas memoratarum nationum cum summo
gaudio confluentibus. Ardebai Aribertus,frater ejus
aliquid sibi publicorum committi munerum. Pari
modo Brunulfus frater Sichildis reginae, Ariberti
avunculas,paulatim ambiendo quosque potentiores,
eC&cere moliebatur, utspreio Dagoberto,rerum om*
Patroi.. GXXXK.

niumsummanepoiisuo commiiieretar. Vernmilii,
parandse sibi poientiae magis inienium qaam eom-
muni usui, arbitrati, et quod esset iugenio remis-
sior, declinandum eesiimavere. Dagobertus iamen,
optatis poiiius, Brunulfo dignam faciis ▼icissitudi-
nem posimodum restituerecuravii. GomposiUsvero
erga serebus, et studiis omnium qui rem miliiarem
vel administrabant, vel circa suum imperium con-
spirabant, iacius corde aique respeciu firaierniB
compassionis ad miserationem inflexuSf amicoram
consilio fratrem ex parie consortem regni feciti
CoUataqae ei provincia, que a ripa Ugeris Wasco-
niam versusexienditur usque adPjrenffiijaga moo-
iis, qui GaUiam ab Hispania distermioai, paciam
eiiam cum eo scripto pepigii : « Ui, privaioconien-
ius habitu, nil amplius de paierno sperare deberet
regno. » Qui ubi protesiatem adepius esi, sedem
regni Tolosam eligens, sensu non, ;ui puiabaiar,
tardus, verum naiuraacris adobeunda negoiia, sia-
tim ingenio suo maieriam invenit. (Sequeniia ex
gestis Dagoberti desumpta, quie iomo I habeniur.)
Anno enim ni posiquam regnare coBperai, ioiam
Wasconiffiierram subegii atque regnum suum laiias
effecii. Universa auie m Austria cum Burgandia,
Neuslria quoque, dominio parebant Dagoberii. Gu-
jus aciusliceta nonnullis separaiim digesii habean-
iur, tamen ne eos facta ejus iateani, apud qaos prae-
fata non invenitur scripiura, ea nos libuii persirin-
gere. Dagobertus quippe a Cioiario genitore
venerabili viro Arnulfo Metensi pontiflci ad eru-
diendum traditus, pueritiee annos in siudiis exer-
cuit litterarum. Adolesceniiam vero suam venaiibus
(quem morem Francorum principibussepe faii su-
mus fuissefamiliarum)assuefaciens, agere cervum
quadam die insiituii. Qui facile industria equitum
acsagacitate inventus canum, ea velocitaie quaillud
animal uti consuevii, silvas' ei montes, ei si qua
etiam occurrere flumina iransiens, in vicum, cui
Catuliacus vocabulum est, cursu defertur.Inhoc vico
sediculaerat, qusecorpora marijrum Dionysii ac so-
ciorum ejustegebat, in quamsecervusiuioreperio
perfugio confert. Ganes e vesiigio eum secuii, nec
ingredi aperiis j anuis vaIentQS,ostiatim obiairabant.
AdveniensDagoberius,rem speciaculo admiraiardi-
gnam. Finitimos deinde rumor istius miraculi^ ei
prfiecipue Dagobertum, ad revereniiam soUiciiai
sanciorum. Prseterea Glotarius quemdam Sadregi-
silum nomine, rebussubse tractandis prffifecerat,
Aquiianiee ducatu specialius ei commisso. Hic iiaque
regis fiiium superbia qua iumebai, despicere conien-
dens, prospere eum agere non eequo ferebaianimo.
Excusatiosaneeraijuvenilisffitatis, neiumorem ex
subjectione principum contraheret. Forte Glotarius
venaium ivit, ac non parvo ierrarum spatio a filio
sejunctus,opportunitatem priebuii ut ducem,ad con-
vivium accersiium et contumaciee redarguium, Da-
gobertus flageliis c«edi,barbeeque ampuiaiione de-
iurpari prseciperei. Audacis itaque facii consciusyia-
iebra qua, seinsequenie,cervum confagisse viderat

77^

AntOINI MONAGtt li^LORIACENSlS

m

ipse quoque se recipit. Post hsec Glotarius rediens, A dum ta1iasuperbcprofanteinyaudiret,nildicens,quo

ducis comperta contumelia, ex sc genito multa furi-
bundus interminans, mittit qui cum accersirent,di-
gnas procommissis ut lueretpoenas. IntereaDago-
berto, coram martyribus humili corde prostato
somnoque oppresso, assistens quidam venerando
jucundus vultu, ne timeat edicit; eumque non so-
lum praesenti periculo, verum ffiterno libcrandum
supplicioetinsupersolio regni donandum spondet,
si tantummodo memorias eorumdem sanctorum se
ornatum iri promittat. Nec fides promissis defuit.
Nempe ut non vana (quibus ssepe ludiflcamur) som-
nia fuisse intelligeret, hi qui missi ad eum a sacra
sede abducendumfuerant, cum non plus uno millia-
rioasanctuario abessent, progredi divina ultra pro-

major taciturnitatc sua hostibus inculeretar timor,
celerrime galeanudavitcaput. Erat quippe ejas cs-
saries pulchracanitie variata, in cujus aspectaab ad-
versariismaxime dignoscebatur. Denique statim a
Bertoaldo agnitus, incongrua percepit respoDsa, in
huncmodumapreefato contrariffi partis duceprola-
ta. «Tunc,dixit, hic muta aderas bestia? »Tuncrei
hujusmodi commotus convicio, et ultraquamdic
possit exardescens ira, capiti reposita casside, calca-
ribusequum versus eum impulit, ut transmeato fltt-
mine se de inimicis suis ulciscerelur. Franci itidem,
injuria ducis permoti atque ej us exem plo animati tln-
men natantes transibant, sequentes regem; qni
fugienti Bertoaldo infestus insistebat. Gravabatur

hibentur virtute. Redeunt confusi, cique, a quo di- Bsaneadinscquendumetponderearmorum,el quod,

rectierant, quse pertulerenuntiant. lUe eos inertifle
simuletinfidelitatisarguens, dirigit alios qui quod
illi neglexerantimplerent. Quossimilia passos,quasi
nati fautores despiciens, per semetipsum filium a
sepulcris martyrum avellere cupiens ibat. Sed,quia
non minus in reges quam in alios homines Dei pree-
yalet potentia, qui alios arguerat inertes fit ipse
iners. Tandem agnoscens Christi ac servorum ejus
potestatem, induIgetveniam,filioquereditin pacem
Sicque, abeundi accepta licentia, aedi beatffi succe-
dit, ac precibus devotis gloriosos martyres ad sui
suffragium invitat. Dagoborto tamen (ut postea
claruit) nuUus locus jucundior fuit.

GAPUT XVIII.

dum trausnataret fiuvium, aqua sinum ejusnecnon
ocreas repleverat. Bertoaldus tamen recedendocla
mabat at regem: « Non cequo et bono illum esse
inteutum, quod se persequeretur ; sed sola hoc age-
ret laudiscupidine ductus, quitanti sestimareturut
sequestratus a suis, hostem terga dare sibicompel-
leret. Verendum vero nehaec res,in contrariumversa
ipsum potius pessundaret . »Ista aodem dum diceret,
fugere non cessabat, et saepe « se ejus servuni,illum
vero suum fatebatur foredominum,viderique injus-
tum ut, vel servus a clementissimo domino, vel do-
minusaservo, licet invito ac coacto, perimatar. »
Verum Glotarius, callide hsec eum prosequi seiens,
nec ea quae dicebantur curans, tandem pernicitale

De Daooberticum Bertoaldo Saxonum duce pertculoso ^ equi,quovehebatur,eumassecutusinteremit.SubIa-
praho, et Clotarii subventione ^irifica, ipsiusque
Bertoaldi fugientis nece.

Austrasiis vero Francis rex institutus a patre,ad-
versus Saxonesgui rebellare tentaverant,armamo-
vit,transgressusqueRhenum, cum Bertoaldo Saxo-
num duce pugna commissa, ense percussus in ca-
put, decisos cum parte galeae crines patri per ar-
migerummittit,etutsibi,antequamcunctuscorruat
exercitus, in auxiliumproperet, mandat. Fortefor-
tunaadfuit. Clotariusenim venationis gratiaLongo-
lariam silviam petierat. Ubi accepto periculorum
filii nuntio,grayi exagitatus dolore, raptis quos iu
promptuhabcbatjuvenibus,ad aliosetiam utse se-
querenturdirectislegatis,brevitemporelongumiter D
emen.sus (nam et noctibusviamcarpebat) ad filium
usque pervenit. £t ea quidem nocte, fixis super
Wiseram fluviumtentoriis, quieverunt.Maneautem
facto, dum Franci plausus ac voces Isetitiee pro ad-
ventu regis Glotarii ederent, Bertoaldus Saxonise
dux superripam fiumiuis preelium pra!stoIans,au-
dito tumultu, interrogat ut quid tantus in Franco*
rum castris oriretur tumultus. Diclum est ei Glola-
rium advenisse regcm, atque ob id dicm festum
agere Francos. At ille ad hsec: « Falsa, ait, spe de-
cepti prae timore desideria somniant sua. Nam ro-
gem,quemsecumgratulanturmauerc,certarerente
fama, nos compertum habemus vita jam defunc-
tttm. » Clotarius citerioriarmatussuperstanslittori,

toqueejuscapite,ad filium et caeteros Francos (qui
tristes,eoquodeum consequi nequirent,ejus saluti
timentes, posteum iterproposseaccelerabant) re-
greditur. Indeque relevatis moestitiaeorumanimis,
una cum cis Saxoniam ingressus, ita depopulatus
est eam ut nullum in ea hominem viventem relin*
querei,quiIongitudinem spathse quam tuncforte ge-
rebat excessissct. Et Glotarius quidem hoc taliter cgil.

GAPUT XIX.

De Dagoberti post mortempatris in Burgundiam^nt
oppressos etigeret, profectione et reliqua peregrina-
tione^ deque ejusdem repudiata conjuge, cum IW/i-
li matrimoniOy et de consiliariis ejus boniSjArnvlfo
episcopoy PippinOf et Chuniberto episcopo.

Dagobci^us autem, eo defuncto, totius regimen
nactus gentis, in Burgundiam ea propositi inlcn-
tione proficisdcilur ut oppressis et calumniam susti-
nentibus justitiam exercendo subveniret. Ex ciyus
adventu fiduciabonis,maximeque pauperibusorta;
scditiosos vero atquerapinaeintentos Jormidogra^is
inccssarat, ac qua^dam mentium consternaV**>. Qui
ubi Lingonas attigit, pauperibus ac viduis se ad-
eundi facultate concessa, unicuique, absque uUius
acceptioue personae, quod suuni erat, lcgibus solvi
fecit; o^quitate scrvata, quam diligit Altissimus.
Post heec Diviona castrum adiit, paria ibidem ac-
turus. Indeque GabiIlonisprofecturus,balneumina-

tutinu5 ingreditur, prcecipiens Amalgario et Ame-

781

fllSORlA FRANCORUM. LIB. IV.

784

berlo dacibus, Willebaldo quoque pairicio,ut Bra< A versu$,peccata sua eleemosyuis redimere deliberas-

nulfum, Ariberti fratris sui avuncuIum,propter in-
fidelitatem sibi suspectum, interficercnt. Deinde a
Cabillonensi urbe, per AugustodunumAntissiodoro
iter dirigens ; post, per Senonum civitatem Parisius
devenit.ElRomiliaco villaconstitutus,Gomatrudem
reginam (novercffi suse Sichildis germanam)eo quod
esset sterilis, consilio quorumdam Francorum re-
linquens, Nantildem quamdam puellam, a mona-
sterio raptam, in matrimonium sibijuuxit. Usque
ad id teoaporis cousilio beati ArnulliMetensis urbis
pontificis, necnon Pippini, in regno Austrasiorum
majoris domus officium gerentis, usus est.Ideoque
tam strenuus tamque efficax in administrando ap-
parebat regnoutcircumpositeenationes ejus vere-

renlur nomen, suaque auxiliain subjiciendis exte- B Dominkae receptione.

set. Erat in regno ejus Pippinus, de potentissimis-
Austrasiorum,famiIiaritati ejus inh8erens;quioderat
improbos, nec se miscebat tlagitiosis.Hunc quidam
malignantium Dagoberto adorsi sunt facere odio-
sum. Sed Domini protectusclementia, cujnsinob-
servanda justitia sectabatur praecepta, et insidias
paratas evasit, et regi utilia suadendo fidelissimes
apparuit. Gui cohsrebat alter, Ega nomine^in con-
silii salubritate et.in principis haud dissimilis fami-
liaritate. Is erat ex Neustria, non mediocri prsedi •

tus potentia.

GAPUT XXI.

De legatis ad imperatoremy et de imperatorum Focx
et Heraclii gestis^ et successibxis ueraclii in Chos^
drohem Persarum tyrannum, ejusque nece crucisque

ris sponderentgentibusfidepromptissima. Alvero
post discessum proifati antistis, consiliis jam dicti
Pippini et Ghuniberti urbis Golonise prsesulis obau-
diens, suggerentibus eis,8equitati ac justitiae operam
dabat.

CAPUT XX.

De Dagoherti ex Ragnelrude filiOy qui dum a beato
Amando baptisaretur respondit : Atnen,et postea in
avaritiam fasdam lapsu, spoliationeque templi divi
Hilarxiy ac Ubidine ejusdem ; sed resipiscentia con-
silio Pippini,

Porro VIII aonoregni sui,cum(more regibus as-
sueto) superiores Franciffipartespervageretur;moe-
slusque esset quod filiumnon progeneraretqui post

Tunc temporis Servatius ct Paternus, qui lega-
tione functi fuerant ad Heraclium Focffi successo-
rem regressi, Dagoberto se pr8e.sentarunt,diceDtes:
« Pacem se cum Heraclio firmasse perpetuam. »
Denique Focas imperator ab universo desertus te-
natu (qursi perversa insaniens mente,ope8 imperii
in mare projiceret, dicens se muneribusNeptunum
placare velle) ab Heracliano tunc Africa preefecto»
perimitur. Atque Heraclius Heracliani filius ei in
imperium substituitur. Anno ix postquam purpura
se induerat, hic Heracliusmultas provincias aPersis
pervasas r^ipublicse restituit aliasque graviter labe-
factatas vindicavit. Ghosdroes enim princepsPersa-

^ ^ ^__^ ^__^__ rum, cuncta per quse transibat vastando.Hierosoly-

se regnaret, puellamquamdam, Ragnetrudem no-^ mam venit, atque inter cseteras ecclesiasticas seu

mine, thalamo sibisociavit ; ex quafiJium eo anno
soscepit.Quem dum postmodum in Aureliansi urbe
venerabilis vir Amandus Trajectensium episcopus,
juxta morem fidelium, prsesignaret, assistente ge-
nitore, pariterque AribertoAquitanicerege, finita
oratione et nullo e tanta exercitus multitudine
Amen respondente, aperuit Dominus os pueri, qui
Don plusquamxxx anativitate expleverat dies,ac au
dientibus cunctis, respondit: Amen. Statim igitur
sanctus antistes eum regeneravit; quem Aribertus
rex de sacro fonte levavit. Magnus exhocfacto stu-
por cum exsultatione, non lam reges quam univer-
sos replevitcircumstantes. Exindc Dagobertus,dum

populares manubias, partem salutifere crucis,
quam ibi Helena mater Constantini quondamAu-
gusti reliquerat, asportavit. Traditoque filio suo
regno, ipse in argentea turri (quam ad hos usus
paraverat) aureo residcns solio,vexiIlum nostrae re-
dcmptionis, quasi collegam regni, e latere consti-
tuit. Quod ubi Heraclio nuntiatum est, cum valida
militum manuPersidem petens,obviamhabuitChos.
droe fiIium,cummaximaPersarumphalange, quae
eum, metu coacta tyrauni, non voluntate ducta ju-
vandi prosequebatur. Et conspirantibus utriusque
partis studiis, imperator cum Persarum ductore
singularem aggressus est pugnam, proposita lege :

patriums8epestudetNeustrieeinvisereregnum,prio-D « Ne quis de utroque exercitu progrederetur qui

ris oblitus bonitatis, nonsolumecclesiarum, verum
eliam quorumque locuplelium inhians rebus,impro-
bas effectus est prsedo. Nam inter alia ecclesiarum
Gallise spolia, ex occasione basilica; divi Dionysii
exornandae, direptas valvas f usili 8ere fabrefactas a
templo Sancti Hilarii Pictaviensisfertur abstulisse.
Quas cum per Oceanum in Sequanam dcvchi jus-
sisset, ut per eam Parisius usque ducerentur, una
earam fiuvioab$orpta,necpostmodum diciturfuisse
reperla. Luxurise tam ineffrenate so tradidit ut ex-
ceptis tribus, quae cum nomine cultu etiam fulcie-
banlur regio, plurimis concubinarum illi obseque-
reUir numerus. Aversum itaque cor ejus a Deo fuisse
«sUmabatur prorsusque abaiicaatum,nidiinsemet

duci suo auxilium ferret. Quod si quis infringere
decretum prsesumeret, ab ipso principe suo,succisis
poplitibus, vicino immergeretur fiumini.»Diuigitur
animoseque congressione facta,Heraclius ad adver-
sarium : <( Ut quid. ait, tui hoc quod constituimus
praevaricant pactum ? » Ille reflexa cervice,ut vide-
ret quis suorum se veniret juvatum; ab Heraclio
percussus equo dejectus cstmortuus. StalimPersse
supplices se Heraclio subdunt. Qui cum suis ad ul-
teriora progressus, Ghosdrohem in memorato re-
perit fano residentcm, et juxta eum Dominicam
crucem. Quem dum interrogaret : Ulrum Christi
fidem suscipere,et salutare Iignum(quod, licet indi-
gnus, hoaorifice tamen juxta suum Uractaverat mO'^

m

AIMOINI MONACfll FLORIACENSIS

m

dum) vellei adorare ; illeque responderetnullatenus A Cui successii Heraclona fllius cum matre Mariiua.

idse facturum, Heraclius eum iilico interfecii. Per-

vagalusque universam Persidem, filium Chosdroc

parvttlum (quem cum eo invenerat) bapiizari pra^-

cipiens, eidem proeponit.Ei argcnium quidemiur-

ris exerciiui, aurum vero restauraiionidepuians ec-

clesiarum, cum muliimoda prceda ac sepiem ele-

phantis, assumptaeiiam Salvaioris cruce,Hierosoly-

mam, indeque Consianiinopolimremeavii.

CAPUTXXn.
De Heraclii forma, et prassagii quo se a circumcisis
pellendum viderat errore. Nam Judxos propterea
persequebatar, e Franciaque pellendos curavit ;
cum a Sarracenis fuerit pellendus, Be eorum t<a-
que ngitur praslio et Heraclii morte.

Fuii auUm vuliu decorus, visu hilaris, mediocris

Hic etiam, duobus annis rerum summa potitus,
fralri Constantino jura reliquii imperii.

CAPUT XXHI.

Le morte Ariberti regis AquitaniaSy et ejus /iliiChil-
perici dcque negociatonbus Francismale a Sclavis
acceptiSf et de legatione ad Samonem Sekvorim
regemy et praslio cum eis commisto ejusque exitu
Francis infelici.

Anno IX Dagoberii regis, Aribertus frater ejos

Aquitaniffi rex moriiur, relinquens parvulum filiuoi,

nomine Chilpericum. Qui non diu rebus humanis

superfuit. Opiniomoriis ejusDagoberioascnbeba-

iur. Qui ejus comperia morle, Baronlumducem ad

pervadendum ejus regnum, vel ad thesauros sibi

adducendos, direxit. Barontus vero grave dispen-

siaiura,egregia3quefortitudinis;qui eileoncs saepe B dium exinde fecisse memoratur. Eo tempore, com

in arena, eiplures, soIusinierfecerii.Cumquelitte-
ris abunde esseiinsirucius, ad uliimum asirologus
efficiiur. Agnoscensiiaquein signis siderum,impe-
rium suum a circumcisa gente vaslandum,ei autu-
mans id de Judseis fuisse prsemonsiraium, per in-
ierauniios Dagoberiumrogaviiregem Francorum,
tticunciosJudaicfie siirpis, qui in provinciisillisub-
jectis manebani, Christianos fieri prseciperei ; eos
vero qui nolleni aui exsilio aui morte damnari.
Qttod Dagobertus volens elfecii, omnes qui nolue-
runi bapiisma suscipere procul a finibus eliminans
Franciie. Porro Heraclio non de Judaeis, sed de
Sarracenis fuerai preeosieusum. Agareni siquidem

muiatores mercium ex Francia Sclavorum ingressi
patriam, a Sclavis rebus exspoliati suis, et qui re-
sisicre teniaverani interfecii suni. Quapropter qui-
dam, Sicharius vocabulo, missus a Dagoberto ad
Samonemmemoratffigeutisprincipem,posiuIaturtt3

de commissis justitiam, dum sciret, se a Saroone
nolle videri, vestibus quibus Sclavi uiebaniur, ne
agnoscereiur indutus, conspectibus se offert regis
prseseniiam suam refugieniis. Et quse sibi in man-
daiisiradita fuerani prolocuius,aii nondebere eum
coniemptui haberegentemFrancorum,eo quodipse
ac populuseisubjectus obnoxii foreni servituiis Da-
goberto eorum regi. His verbis Samo, provocatus

(qui et Sarraceni) gens perfida, ab Abraham cum ^ ad iram, respondit, se cum populo suo, simul et

origine riium iraheus circumcisionis, a radice
Caucasi montis progressa, ierras Heraclii popula-
tum veneruni. Conira quos lecta milliummanus,a
Cffisare directa, graviter esi ab hosiibus csesa. Nam
cenium quinquaginia millia ex miliiibus inieriisse
referuntur.Spolia caesorum victores rapia Augusio,
per legatos recipienda, miserunt.Ai ille qui uliio-
nem potius meditaretur, non solum oblata respuit,
verum ipsa legaiione Alanos in a^jutorium sui,rese-
ratis portis quas Alexander Magnus Caspio monti
imposuerat, ad cenium quinquagintafermearma-
torum millia pretio eduxii. Sarracenorum duo du-
ces erani, qui ducenta millia armis insiructa in
belladucebani.Cumqueuierque exerciius procul a

ierra, Dagoberio libeniissime pariturum, « Si ta-
men,inquit, disposuerii nobiscum amiciiiasconser-
vare. » Ad heec Sicharius : « Non esi, aii, possibile,
ui servi Christi cum canibus foedcra jungant. » Et
respondenie Samone : « Quandoquidem vosservos
profliemini esse Dei, ei nosejus sumus canes, ideo
eaquflevos nequiter contra ejus geritis voluntaiem,
ut inuiiles famuIi,nobis frequenter concediiurmor-
sibus ipsa ulcisci. » Siaiim ejectus est Sicharius de
conspectuipsius.Qua exasperatus Dagoberius con-
tumelia, lecias ex Ausiria dirigit militares copias*
ad debellandam Winidorum gentem. Quibus fuere
auxilio Alemanni cum Rotberto duce, necnon ct
Lengobardi. Qui in ea qua congrcssi parte victo-

se invicem casira posuissei, nocte, quas diembelli D riamadepti, plurimum capiivorum ad propria re-

prascedebai,subiia in casirisCraecorum quinquagin-
ta duo millia pugnatorum exanimata in siratis re-
pertasuni.Qua dere reliqui,melu percussi, in diver-
safugerunt, regnum suum depopulandum adversa-
riis relinquentes. Qui, quasi, accepta injuria quod
obviare ausi hostes fuissent, vehemeniius vasiaiioni
insUterunt. Tantse cladis nuniio Heraclius accepto,
diffidens se posse resisiere, cum jam illi majore,
prope Asimporiepervasa, Uierosolymam infesiare
disponerent, in morbum incidii, ei proccdente in
deterius corporis eegritudine,usquc ad languorem
animfie, videlicei in Euiychis delapsus est sectam.
Sociata quoquc jure connubii sororissuse sibifllia,
uvi suscepts poiesiatis anno diem clausit ultimum .

deunies abduxeruninumerum.Austrasii veroFranci
Winidos, qui in Vogasiense confugerani castrnm.
obsidione clauserunt. Quamdum segniteradmini-
strareni, irrueniibus super se hostibus graviter af-
flicii, casira cum ienioriis deserentcs aufugerunt.
Hac vicioria Winidi animosiores reddiii,in Thorin-
gam ei circumjacentes Francorum ierras sese effun-
dunt, iio ui Dervanus dux, qui urbibus prseeret
Sclavorum, quce usque ad id tempus Francis pa-
ruerani, desperatis rebus se ad coeteros transferrcl
ScIavos.Enimvero, non tam viriuie Winidorumhcpc
clades acciditFrancis quanium ignaviaAustrasioram
Alioqui vindictam, quam subCloiario in Saxones,
hanc ipsam sub Dagoberto in Sclavos exercuissent

78d

HISTORIA FRANCORUM. LIB. IV.

iHi

CAPUT XXIV. A

De contentione inter Avares et Bulgaros de rege dcli-
gendo,et de Bulgaris expulsis a patria^et Franciam
invadere parantibusy uria nocte cossis.

His diebus, inter Avares, cogncmento Hunnos,et
unos qui Bulgari dicuniur, magna surrexit contentio
qui deberetur regni successio : utrum ex Bulgaris
orto, an ex Avarorum semine procreato. Lis usque
ad arma deducta,Hunnis victoriam peperit. Victi
Bulgari, et a propriis exsules terris, Dagobertum
expetunt regem Francorum, poscentes vacantem
tellurem sibi concedi adhabitandum. Illebiematum
eos in Bajoariam dirigit, donec cum amicis delibe-
raret quid de eis ageret. Quibus per domos Bajoa-
riorum hospitantibus, jrex habito cum familiaribus

CAPUT XXVI.

De bello guodin Sctavos paravit Lagobertus, aSaxo*
nibus ob tributi levationem ficte suscepto ; sed a
Sigeberto filio regis feliciter gesto,

Anno autem x, postquam praefatus Dagobertus

regnarecoeperat,memor malitice Sclavorum in suos,

coUegit lectam e Francise bellatoribus scaram,quam

nos turmam vel cuneum appellare possumus. Cui

properanti ad capiendam ultioncm ex inimicis, oo-

currereSaxonum legati, spondentium sefore vindi-

ces contumeliarum quae Francis illatflB erant,si tri-

butoquod regiis exhibebantusibuslevari meruisset.

Quingentas namque vaccas inferendales a Gotario

Seniore,GIodovei filio,Chi1perici patre,regi€emensffi

inferre jus?i fuerant. Quib ideo inferendales dice-

traclatu (veritus ne quid novi molirentur) evocatisB ^a^^^^^» eo quod singulis inferrentur annis. Dago-

Bajoariis hoc dedit in mandatis : » Ut unusquisque
eum, qui apud se hospitaretur, cumcoi^ugeaclibe-
ris contrucidaret. » Quod factum est ; et una nocte,
qasi tam crudeli operi designata erat, omnes neci
traditi sunt.

CAPUT XXV.

De regibus HispaniSj et helto eis a Dagoberto per
Burgimdiones iltato, et de Missorii postulatione^ et
direptione, ac recompensatione.

Porro apud Hispaniam defuncto Sisebodo rege
clementissimo Sentila successit in regno. Qui dum
multa in suos crudelia exerceret, Sisenandus qui-
dam haud ignobilisHispaniensisad Dagobertumse

berlus ergo, sapienti Austrasiorum consilio, petita
non abnuit, eo videlicet pacto ut per succedentia
semper tempora, Francorum limitem sibi vicinum
Saxones contra adversantiumdefensarent incursus.
Hoc pactum sacramcnto quidem super arma(uteis
mos erat jurantibus) firmatum. Sed nulla efficacia
factorum est stabilitum, licet sensu quem solvera
solebant, liberati essent. Sequenti etiam anno,cam
assiduis Sclavorum incursionibus Thoringa labora-
ret, collato cum pontificibus ac senioribus geniis
consilio,Dagobertus (lliumsuum Sigebertum Austra-
siis proiposuit, ut fungeretur rectoris munere cum
regni honore. Tutores duos Olio delegavit, Chuni-

contulit, rogans auxiliari eum sibi, quo Sentilamp »>erlumColonia.urbispra.suIemetAdalgisumpalaUi,
Hispania expeUeret. Dagobertus universam regni '■'^'^^'"■^'"•^''*«*"''"™°''*™«'«*"ffi««'"'«'»t'*""'
Burgundionum militiam proficiscieojubet,auxilium

Sisenando laturam. Igitur ubi inHispaniam divul-
gatum est, exercitum Francorum ad subsidium sid
Sisenandum ducere, illico cuncti Sentiiam jamdu-
dom sibi odiosum deserunt, ac illum alterum bello
aptiorem sine pugna secuti sublimant in regnum.
Abundantiuset Venerandus ducescum exercitu tan-
tum Tolosano Ccesaraugustam usque Sisenandum
prosecuti sunt.Ubi nobiles Gothorum se ei tradide-
runt, et ipsi, ab eo donis munerati,ad propria redio-
runt. Post hoc Dagobertus, directis Amalgario et
Vencrando legaiis poscebat promissa sibi solvi.

et qucceunque concessit, teslamonto cuncta inseri,
ac sigilli impressione signari mandavit. Deiuccps
quandiu Sigebertus vixit,studio ac industria Austra-
siorum irruptiones refrenaUe sunt Winidorum.

CAPUT XXVII.

De Clodovei fitii Dagoberti ortu, et de regnorum inter
Sigeber(um et eumper patran divisicne^ et deDen^
teteni ducatu recepto.

Anno xii regis Dagoberti, eidem de regina Nan-

tilde nascitur filius, nomine Clodoveus ; qui et Lu-

dovius iuvenitur nuucupatus. Unde rex, suggeren-

tiFiUs iis qui utilitatibusrc^niconsulcrevidebantur-

wqua, lance inter hos duosfilios rcgnum dividere

Spoponderat enim Sisenandus se ci missorium au- ^^^^^-^ sigebertum itaque seniorem exlibcris.Au-
reum ex thesauns Oothorum daturum, quem ohm D ^^ pra,iibatum est, regem instituit ; Clodo-

Torsimodus (qui apud Gothosreernavcrat)ab Actio • . • j- -i t m^ « •

-, ... , ju^^y.i.iKi, veum vero mmorem natu, pari dignitate Neustrias

Komanorum patricio, dono acceperat. Quem dum
legatis rex libenti auimo Iradidisset, Gothi speculati
quod per illos transeundum foret iter, rnissorium
diripiunt, nec eum publicis passi sunt auferri flera-
riis. Quamobrem SisenanduspostcaDagobcrto rcpfi,
pro recompensatione missorii, ducenla millia soli-
dorumannumeravitargenti. QuosDagobcrtus basi-
Uc« Sancti Dionysii largitus est ; in cujus constru-
ctione quantum liberalitatem ostendcrit suam^ in
sequentibus declarabitur.

ac BurgundiaBproefccit, rcslituto eliani ducatu Dcn-
tclini,quiusquc adillud tempus ab Austrasiisinjuste
retinebatur possessus.Quudquamvis Austrasii a?gre
tulcrunt, metu tamen Daguberti et ad prffisens con-
firmaverunt etin posterum stabile fore promiserunt .

CAPUT XXVIIl.

De Sadregisili ducis nece^ et fiiiorum ejus oh ignaviam
et paternse OBdis negligentiam cxhaeredatione. Et
de belto in Vascones feticiter gesto^ prxterquam
quod Arembertus dux penerat.

Anno xiii reguante Dagoberto, Sadregisilus dux

Aquitauorum a quibusdam hominibus, gladiatorio

adversus eum animo insurgentibus, trucidatus est

w

AIMOINI HONACHI FLORIACENSIS

m

Hic est Sadregisilof , quem a Dagoberto, adhuc in A
paeritiffi annis constituto, superior declaravit sermo
et flagcllis ccesum et barbee rasione deturpatum.
Cujus filii, cum ultores potuissent fieri efTusi san-
guinis paterni, maluerunt Tivere desides ac otiosi
quam, perurgendo armis homicidas, cruorem exi-
gere interfecti. Idcirco in publico Francorum con-
ventu, a quibusdam proceribus secundum legcsRo-
roana8(qu8esanciunt,apaterna eosdecidere hsDredi-
tatedebere,quinoluerintinterfectinocemvindicarc)
omnibuspaternisexspoIiatisuntbonis,atqucinanes
relicti.E quorumpossessioDibus,muIta$ Dagobertus
tribuitecclesise Sancti Dionysii obsequia curantibus.
Aano XIV Dagoberti, dum ei nuntiatum fuisset
Vascones a suo imperio deflcere velle, cxercitum

CAPUT XXX.

De Dagoherti in Ecelesiasmuriificentia^ etde concione
ejus in concilio procerum regni^ deque testamcnto
et donationihus ejus.

Eo anno, rex Dagobertus,omnibuscircumpos\tis
gentibus,nationibusque sibi subjugatispacequeper
circuitum facta,adpietatemintendit. Ulque segra-
tum, coelestibus inse supra modum fluentibusbene-
ficiis, demonslraret,universas pene Galliffiecclesias
patrimonii sui heeredes instituit.ConvocatisqucQIiis'
ac turba amicorum, generale indixit placitum ia
loco nuncupato Bigargio. Ad quod propere conve-
nientibuscunctis Franci® primoribus, x Kal. Maias,
rex solio residens aureo, hoc apud eos disseruit

Burgundionum cum xii ducibus eo dirigit.Qui,com- B "^odo : « Causa modo, mihi amantissimi filii,et qui-

missacumhostibuspugna, eosdem acie superarunt,
et multos ex eis captivos ducentes, terram eorum
rapinis ac incendio desolaverunt. Denique cum
summa felicitate totus ad propria redisset illsesus
exercitus, ni dux Arembertus, cum maxima parte
nobilium, et etiam veteranorum, ex his quos secum
duxeratin valle Robola, a Yasconibusfuissetinter'-
fectus. Hujus tantae multitudinis, quffi Vasconiam
nello subegit, licet multis rectoribusuteretur,prin-
ceps fuitAudoenus : qui multis in prffihissub Iheo-
dorico inventus eststrenuus, cui prffirogativa omnis
de summis reservabatur rebus.Adquemaclfedentes
Yasconum primores, rogaverunt parci sibi, pro-

cunque adestis Francorum potentes, utilis ac fru-
ctuosa visa est vos vocandi inlentio, ut de iisquiB
pro remedio animffi meffi agere institui, non cgo
solus mihi applauderem. Quia etenim caducagcri-
mus corpora, animasque immortales, magna no-
bis, si dissimulare nolumus, est indicta probitatis
necessitas : ne si (quod absit) minus fuerimus in-
tenti, non solum corruptionem quam speramus
corporum, verum et ipsam ffiternitatem animarum
perpetuis tradamus incendiis. Ideoque ego, remi-
niscens justis prffiparata prffimia, et pra?parala
iniquis supplicia, memor etiam malorum quse gcs-
si, testamentum scribere decrevi, quo omnes re-

mittentes se Dagoberto regi prffisentaturos, et de n gni nostri sanctorum basilicas isto tempore famo

quibus arguerentur satisfacturos. Hffic ille allegata
sine dolo intelligens,exercitum unde venerat reduxit.

CAPUT XXIX.

De legalione ad Judicahilem Britannias regeniy cum
quo EUgius vir honus fsedus pactus est, deque Ju"
dicahilis Audoenique religiositate.

His ila patratis, legatio a Dagoberto ad Judicahi
lem regemBritanniffidirigitur^ut qu® Britanni con-
tra Francos male gesserant emendarent. Sin alias
universHscopias,quffie Vasconia redierant, commi-
natus esl se Britonum finibus immisurum. Adsci-
scitur adhancEligiusexsequendam Iegationem,spe-
ctatffi (ut prffiostcnsum est) fidei vir. Qui plurima
cum Judicahile allocutus de pace, non solum ut

sas hffiredes faciamus earum quffi eis a nobis tra-
ditffi sunt rerum. Constitui etiam quatuor fieri uno
tenore exemplariaetea manibussubterfirmare,non
tantum meis^sed etiamfiliorum meorum Sigeberli
ac Ludovii,quos hodie reges constituo, vestrisquo-
que quiastatis sanclissimi pontifices, necnongentis
nostrffi principes. E quibus unum Lugduno Galliff,
aliud Parisius, tertium Metis in Archivis Ecclesia-
rum custodiendis dirigimus. Quartum autem,quod
prffi manibus habemus,in thesaurisnostrisassenari
prfficipimus.Cumque, post depositam a nobis carnis
sarcinam,unusquisque prffi.sulum, qui locisprfficoplo
inscriptis prffifuerint, sibi assignata susceperint,
rogamus et obtestamur pcr terrihile Domini noslri

Francorum obteniperaret regi persuasit, verum D Jcsu Christi nomen ut mcmoriam nostri tribus in

Clippiaco villa, quo tunc Dagobertus morabatur,
secum perduxit. Ubi memoratus princeps et corrc-
ctionem commissorum, et subjectionem sui Britan-
nicique populi obtulit,acpacem cum eoperpetuam
iniit. Cumque Dagobertus adcuranda juxta morem
epulis regalibus corpora se contulissct, Judicahil
palatio egressus ad domum Dadonis rcferendarii,
qui et Audoenus dictus cst, eo quod rcligiosffi vitffi
testimonium liaberet, perrcxit ibique pransus est.
Erat enim ipse Judicahil rcligiosus valde,audierat-
que prffidictum Dadonemstudium sanclffi convcrsa-
tionis habere. In crastinum valediccns Dagobcrlo
regi,prffimiisqucregalibus db eo donatu:fi,in regnum
suum est regressus.

hebdomada diebus per sequentesannosfaciaDt;ac
pro requie animffi nostrffi sacrificium offerantsalu-
tare, nomenque nostrum,quasi perpetuumtenenles
memoriale, libro inserant vitffi.Vos autem bonifiiiii
considerantes primum naturffireligionem,cujusgra-
tia etiam bestias ligat, manete fratres, et nolile
exuerc quod gcnerati estis. Deinde reveremiui me
patrem vcstrum, qui rogare malo, cum possim ju-
berc, ut statutanoslra inconvulsaservetis,si veulra
a successoribus servari mavultis. Profecto srien-
tes, quod si anobis sancita contemplui habueritis
(quod non arbitror) pari modo et veslra a po-
steris contemnentur decreta. » His dictis, et eunrlis
longffivam ei felicemquc optantibus in hoc sfficulo

789

BISTOWA FftANCOROM. LlB. IV.

790

vitam, ac in futuro maneniem, salutaris omnibus A per xii continuosdiesquibus ibiresedit, omniaqoiB

fuerant antiquitus in ornamentum civitatis ez eere
instituta^deponi jussit.ln tantum utetiambasilicam
Beatee Mariee {Pantheon antiquitus vocatam) disco-
opcriret, tegulasque ex sere factas exinde auferret,
easque cum aliis ornamentisConstantinopolim trans-
mitteret. Qui tamen, ubi Siciliam attigit, meritom
tantarum iniquitatum prsemium luit.Nam ejusdem
insulse incolas, Galabriceque ac Sardinice, atque
Africffi, afflictionibus tam gravissimis attrivit ut
nxores a maritis et filii a pareutibus separati du-
ramcogerentur perpeti serritutem. Itaqueimpera-
tor, suis quam bostibus infestior, a militibus ejus
s2Bvitiam exsecrantibus in balneo interficitur. Post
quem Mezentius in Sicilia tyrannidem arripuit. Quo

ccelum dimisit, ut rediret unusquisque ad sua.

CAPUT XXXI.
De fide prsestita Francis a Vasconibus.

Qninto decimo vero regni sui anno, omues fere

seniores Vasconiffi, cum Amando duce, ad eum

Clippiaco venerunt ; ejusque formidantes praesen-

tiam, in oratorium Sancti Dionjsii confugerunt.

Quos etsi dignos morte judicaverat, respectu

tamen sanctorum, quorum expetierant memoriam,

eis indulsit vitam. Qui sacramento ildem dantes

se de cffitero fidcles Dagoberto, ac reliquis post

regibus fore Francorum, ad patriam redire per-

missi sunt suam.

CAPUT XXXII.

De Grimoaldi regis Longobardorum gestis, et fratrum B pari modo sine mora punito, capitequo ejus Con-

ejus esede, deque Constantino imperatore {qui et
Constans dictus est) Beneventum obsidente, et de
crudelitate ejus et exitiOy et Mezantti tyranni, de~
que Cunstantii imperio,

Dagoberto igitur paciflceapud Gallias regnante^

LongobardisGrimoaldusprseerat, quiexstincto Go-

diperto Ariperti regis filio, et ejus fralre Bertbarit

Itaiiapulso, regum arripuerat. Hicest Grimoaldus,

de qua praefati sumus, quod prsedicta eversa urbe,

Avarem^ a quo captivus adbuc puer duccbatur (ut

dictum est) occiderat. Cujus fratres Tasonem ac

Caconem, Gregorius Romanorumpatricius,in civi-

tate Opitergium dolosa fraude peremit. Nam pro-

mittens Tasoni quod barbam ejus pra^scindens.

stantinopolim perlato, Constantinus, Constantinii
(de quoprsemisimns) filius,xvii annis Roroani tenuit
gubernacula imperii. Sane patris ejus temporibus,
Vitalianus papa Tbeodorum arcbiepiscopum et
Adrianum abbatcm in Britanniam direxit, ad cor-
roborandam, quam beatus Gregorius in Anglorum
gente serverat, fidei Christianse segetem.

CAPUT XXXIIL

De Dagoherti laudabili obitu et sepultura^ ac sedis
divi Dionysii cedificatione et omatu.

Porro incIytusrexFrancorum Dagobertus, annis

XVI gloriosa functus regni administratione, Spino«-

gilo villa super fiumen Sequanae sita, haud procul a

juxta morem antiquorum, eum sibi adoptaret in n Parisius constitutus, profluvio ventris iaborare

filium, cum fratre ac paucis fidelium ad se venire
suasit. Ingredientique urbem portas post tergum
claudi prmcipiens, milites armatos qui eum interfi-
cerent direxit. Quod ubi qui ingressi erant animad-
verteruut, ultimum sibi vale dicentes, per plateas
civitatis dispersi obviosquosquetrucidabant. Maxi-
maque edita strage,tandem pauci a pluribus cir-
cumventi obtruncantur. Gregorius itaque qui spo-
ponderat se barbam Tasoni abscissurum, non so-
lum barbam, verum et amputavit ejus aput Verum-
tamen ne paijurus dicerotur,barbae quoque summi-
tamen inaniter prsecidit. Quapropter Grimoaidus
regno potitus.Opitergium funditus evcrtit in ultio-
nemfratrum inibiperemptorum. Cujus temporibus

coepit. Indequeobsequentium manibusadbasilicam
Sancti Djonisii delatus,dum se incommodoultimffi
cegritudinis ad mortem urgeri intellexisset. Egam
consiliarium suum summa cum celeritate adseve-
nire mandavit, seque discessurum e praesenti sse-
culo intimans, uxorem suam Nantildem ac filium
Clodoveum ejustuitioni commisit, et ut secundum
prudentiamsibi a Deo concessam filium enutriret,
pieque regnum disponeret,admonuit.Cseterisetiam
optimatibusacpontificibus Neustriseac BurgundiiB
accersitis, filio eos eisque filium commendans, xiv
Kal.Februarii diem clausit extremum.Ciguscorpus
conditum aromatibus, sepultum est in ecclesia san-
ctiDionjsii, in dextro laterc sepulcri ipsius marty-

Gonstantinus Augustus, qui et Constans dictus est, D ris. DeniquCj ut supra ostensum est, cum se orna-

Longobardos Italia pellere cupiens, trausmeato
Adriatico mari, Beneventum obsedit. Unde subito
advenlu Grimoaldi territus, discessit, rclicto cum
exercitu quodam ex optimatibus nomine Saburro^
qai cnm Grimoaldo proelio confiixit. Tunc unus e
LoBgobardis^ vocabulo Amalougus, qui regium con-
tam solitus eratferre, quemdam Grseculum eodem
conto percussum , et sella equitatoria super caput
suum elevans, reliquos perlerrefactos fugere com-
puIit.Talia agnoscensimpcrator, iracundiamcorde
conceptam in suos (hoc est Romanos) convcrtit,
moxqueRomam pertendit, et a Vitalianopapaho-
norifice susceptus, primo quidem die oblulit beato
Pelropallium auro textum, in craslinum vero, et

tum ire illius memoriam sociorumque ejuspollicitus
esset, templum cis condidituniversis, qua? inGallia
tunc temporis erant, excellentius templis. NuUum-
queimpensisstatuensmodum, marmoreis ifiud co-
lumnis similique venustavit pavimento, immenso
ffidificandi sumptu^ et exquisito fabricatum decore.
Nec minor illi in aliis quoque ornatibus intentio.
Nam, vestibus auro textis et paliis holosericis, to-
tum interiorem circumdedit templi ambitum.Ordi-
nem psallentium uti apudSanctumMartinum Turo-
nis,necnonapudSanctum Mauritium Agaunisageba-
tur,inibi instituit.Prselia vero lam innumera fratribus
ineodem loco Deo famulautibus, sive matriculariis
ecclesice contulit ut devolio animi ejus piurimum

m

AIMOINI MONAGHI FLORIACENSIS

Tte

admirabilis esset. Fuit etenim idem rex Dagobertus A sanctos sibi auziliari poscebat, quorum basUicas

admodum cautus, ingenio astutus, circa benevolos

et sibi fideles mansuetus, rebellibus autem ac per-

fidis valde terribilis. Ezcertiiscorporis maziraeque

venationibus deditus, atque in omni agilitate cor-

poreastrenuus; peritia quoque ac virtute in bello

prsTalidus.

CAPUT XXXIV.

De visione facta solitario superstatu Dagoherti regis
defuhctiy et qvid prosit tempbrum omatio, et obsit

spoliatto,
GiBterum eo tempore quo terminum sortitus est

vitie, quidam illustris Ansoaldus nomine, defensor

Pictayiensis Ecclesie, partes peragrabat Sicilise . Q ui

dum evectu reverleretur navali, appulit ad quam-

dam brevem insulam, preesentia ac meritis cujus-

plus cseteris se opibus ditasse meminerat.

CAPUT XXXV.

Le Clodovei sub Ega justo principatu, et paradisi
Romani pavimento, Et de Gotkorum in tiispania
regibus Tolga et Risicindo».

At vero Dagoberto defuncto, ejus filius Clodo-

veus, quem etiam Ludovium dizimus fuisse Domi-

natum, cum matre Nantilde in parles coepit regnare

Neustrise sive Burgundise, Ega consiliaro palatium

cum regno gubernante. Qui patientiae deditus,

abundans opibus, justitiae erat cultor eximius, et

genere claro oriundus. Tantummodo blasphematur

[Gall. Mt &^m^]apIuribusquodessetavaritiae de-

ditus.Quitamenres pauperum, quse sub Dagoberto

dam solitarii qui Joannes dicebatur redimitam. A B 9^^^^ et flsco fuerant iiy uste sociatiB,possessori.

quo, dum desaiute animse cumeosermocinaretur,

interrogatus utrum regem Dagobertum coguovisset,

illeque se eum optime nosse respondisset, rursum a

sene rogatus meres vitamque regis exposuit. Cui

senez : « Cum,ait, multavigiliarumacjejuniorum,

simulque senectutis fatigationc depressus,paululum

membra sopori dedissem, astititmihi quidam,vene-

randa decoruscanitie,monens utpropere surgerem,

et pro Dagoberti regis anima,qu8e eadem a corpore

ezieratbora, Domini ezorarem clementiam. Quod

eum facere maturato curassem,apparueruntsubito

haud procul in pelago deformes truculenta facie

dmmones, vinctum regem Dagoberlum per spatia

maris agitantes, inflictisque insuper verberibus ad

bus cum omni reddidit integritate. His diebus do-
minus papa Romanae Ecclesiae locum,quiParadisus
[vulg., le Parvis] dicitur, antebasilicamBeatiPetri
apostoli, candidis et magnis marmoribus mirifice
stravit. Apud Hispanias mortuo Sisenando, Tolga
fllius ejus petente patre rez creatus est. Cumque
Gotbi pueritiam rcgis aucupati, more sibi assueto
multimoda commltterent scelera, Cintasindus
quidam Gothorum praeminentissimuSjTolgaregno
pulso, acclerico fleri coacto, regnum arripuit. Qui
agnoscens consuetudinem gentis, quam in interfi-
ciendis dive ezpellendis babebant regibus,pIuriraos
ez eis quos huic vitio scivit deditos neci tradidit
ita ut de potentioribus quidem ducentos, de plebe

Vulcania loca trahente». Qui distentus cruciatibus. G '«'*o quingentos ferme intcrficcret, residuos exsilio

inter agitationes et verbera,quorumdam sanctorum

audiebaturpostulare suffragia. Cum repente aperto

C€elo,inter fulmina influctus cumfragore ruentia,

visisunt descendisse viri decore nitentes mirabili.

Requirere coepi ab eis qui essent. Qui dizerunt se

esse illos quos Dagobertus ad suum vocaverat au-

xiliura, DionysiumvidelicetacMauritium martyres,

necnon Martinum confessorem. Hi ereptam daemo-

nibus animam secum ad eethera levaverunt, ca-

nentes bunc psalmum : Beatus quem elegisti et as-

sumpsisti^ Domine ; habitavit in atriis tuis (Psal.

Lzvi\ » H«c vir ille venerabilis Joannes Ansoaldo

retulit se vidisse.Quce ille, in Gallias reversus, san-

cto Audoeno narravit, qui ea in una conscripta

condemnaret. Ipse autem cum quiete regoo politus
fuisset, fllium Risicindum vivens regem instituit.
Hic dc malis quee gesserat pcenitentiam agens
eleemosynasque multas faciens, nonagesimo (ut
fertur) vitae anno diem clausit.

CAPUT XXXVI.

De thesauri regii divisione^ et consiliis Pippini Sige-

berto datis.

Quoniam quidem superius demonstravimus quo

ordine vitse superstes Dagobertus interliberos suos

regnum diviserit, nuncintimandum,quo pacto post

illius ezcessuminteripsosejussint partiti thesauri.

IgiturPippinus,qui sub Dagoberto assidue cum ali-

quibus ex Austria primoribus palatiuro incoluerat

eo obeunte ad Sigebertum se confert, junctoque

chartulaposterisreliquitin ordinem historiffl dige-D cum Chunibertp pontiflce (ut pridera) amiciliarum

renda.Ex qua re datur intetligi nullo modo asau-
ctis ornatum contemni, quem adeorum memorias
devoti conferuntviri.Quanquamenim quorumdam
calamniatorum, et cuncta devotarecupientium ha?c
voz sit : « Nil, aiunt, Deo vel sanctis ejus prosunt
aarum,siveargentum ligno afflxum,seu parietibus
dependentia pallia ; non tamen sine causa ultione
puniti sunt divina, vel Balthasar vasa de templo
Domini raptain turpes converlens usus, vel Helio-
dorus fflrarium Dei diripere couatus. Antiochus
quoque,quia Hierosolymitanfeurbistemplum Allis.
siroo consecratum ezspoli.avil, poslmodum scalcns
▼ermibuscxspiravit.» Dagobertus vero eosspecialius

fa^dere, utilia cum eo regni memorato ministrabat
consilia. Ez quorum seotentia Sigebertus ad Clo-
doveum dirigitfratrem,qui debitam sibi portionem
ex paternis posceret thesauris. Ad quam redhiben-
dam certus cum loco designatur terminus. Slatuta
ergo dic, Chunibei*tus cum Pippino usque Compen-
dium villam regiam accessil. Ibique, procuraote
Ega Clodovei regis palatium gubernanle, omnis
thesaurorum Dagoberti supellex,inspeciebusvariis
muneribusque anlea abditis prolala, ac iuter fra-
Ires a<!qun est lance divisa, terlia parle tauien, ex
omnihus quae Dagobcrtus acquisierat, pu:^tquani
Nantildem sibi sociaverat,ipsi reginae servala. Par

793

HISTOKIA FRANCORUM. LIB. IV.

7M

tem Sigeberii Ghanibertus et Pippinus ad ipsum A bus Flaucatus in Burgundiam transiens commissfi

pertuleruut.

CAPUT XXXVII.

De Egani morte^ ei Erchinoaldi prasfectura^ et
Ermenfridi homicidio

Anno III regni Clodovei, Ega, prsefectus palatli,

Clippiaco Yilla febre vexatus moritur. Post cujus

discessum, Ercbinoaldus, Dagoberti regis ex geni-

triee consanguineus, msgor doinus in Neustria est

institutus. Qui humilis, paciflcus, cunctisque virtu-

tum bonis existens ornatus, sacerdolesDominidili-

gendo verebaiur, et ipse ab eis et ab universis opti-

matibus diligebatur. Ante paucos sane dies obitus

Egani, Ermeufredusquidam,qui ejusduxeratflliam,

Aiuulfum comiiem apud AlbioderumvicuminMallo

sibi munia impigrecurabat.Cujusrestititconatibus
Wiilibadus Ultrajuranus patricius,qui generis nebi-
litate et opum afflueniia sese extollens, despectui
ducebat illi subjici,aut ejus parere prsBceptis. Flau^
catus tamen id sibi dissimulans cognitum, mense
Maio ad generaleplacitumcum Clodoveo Cabillonis
agi decretum propcrare non distulii. Quo etiam
Willibadus cum iuvidiososatis agmine, et quod mi«
nari bellum videretur, pertendit. Nec paiatium in-
gredi voluii,metuens videlicetnea Flaucato incau-
tus opprimeretur.Quod ubiFlaucatus aBimadveriit,
paiatio egressus euminierficere voluit.Cuisesefra-
ter Amalbertus obviumtulit,et Willibadum frustra
resisiere paraniem neci eripuit. Exinde FlaucaiuB

iaterfecii. Quapropiergravesuarumrerum,permit- B rimabaturopportunitaiem,utdeWillibadouItimara
teute pariter acjubenteNantilde, a propinquis Ai- sumeret ultionem.

Dulplii passus est dispendium. Ipse quoque a rege

sibi metuens. Remis in basilica Sancti Remigii per

mttJios rescdit dies.

CAPUT XXXVllI.

De Pippini morte a multis fleta, et filii ejus post
multem contentionem et factionem successioie in
prxfectura.

Evoluto annoPippinus diem obiit, maximum Au-

strasiis relinquens luctum causa mortissusegenera-

tum, eoquod,propier animi mansuetudinem eiju-

stitiae servatam eequitaiem, abuuiversisdiligcretur.

Cujus filius Grimoaldus, strennus admodumjuve-

CAPUT XL.

De Nantildis reginw obitu, WiHibadi caede, et FlaU'
cati paulo post morte non immerita.

Eo anno, Naniildis regina est defuncta, atque in
Ecclesia Sancii Dionysii, ineodem quo Dagobertus
sepuicro posiia. Ipsoque anno Clodoveus ab urbe
Parisiorum cum Erchinoaldo et Flaucato ducibus,
ac nonnullisFrancia;primaiibus,mense Sepiembri
progressus, per Senonas et Antissiodorum et Au-
gustodunensem profectusestcivitaiem. Indequead
Willibadum nuntium dirigit,mandansuiquantocius

nis, propter egregia patris merita, populo simul et n ad se veniret. Ule quamvis cavendum sibi esse a

principibus valde erat charus. Ai vero Otto qui-

dem, Berone geniius patre, sperabat se comitem

palatii fieri posse, eo quod bajulus fuerat regis

Sigeberti in ejus ienera aeiate. Idcirco dum Gri-

moaldum paulatim despicere, nec jam odium ad-

versus eum conceptum velare, imo crebro con-

(emptu sese manifestum coeperat demonstrare ad-

versarium, Grimoaldus paternffi amiciiiae preroga-

tiva Chuniberto pontlfici jamdudum foederaius,

moliebatur Ottonem pellere palatio. Sed cum id

uequissei explere, exosum eum Leutherio Aleman-

norum efl*ecit duci, a quo idem Otto decimo Sige-

berii regis anno inte.^cciusest, etCriinoaldusin lo-

cumpatrismajordomusin Austriee regnu institulus.

CAPUT XXXIX.

De Flaucato majore domus BurgundiXy et simultate

ejus cum WilULado,

Anno IV regni sui Clodoveus cum Nantilde matre

Aurelianis caput regni Burgundise peiiit. Ubi adve-

nientes pontifices ac optimates ipsius gentis, et se

dominio Clodovei tradentes. Nantildishumani:)sime

tractavit, utquc filio fidem servarent admonuit. Quo-

nim Consilio Flaucaium, Francia oriundum,prse-

fectum instituit palatii, sociata ei nepte sua Ragne-

I>erta in matrimonium. De cmiero Erchinoaldus et

Flaocatus (quorum nnus Neustriffi,alter BurguUdiee

fKjsl regem prceerai aula;) dexiras sibi mutua; socic-

lalis ad invicem dederunt, utin communi iractatu

pariquc ronsenbu,quae pacis essenl seclautes, justi-

ticeelaeqaitalisjurain subditis cusiodireni, E qui-

prffiparatis insidiis non ignorarei^ periculosum ta-
men arbitratus regi non obedire, diciisquidempa-
ruit, quse non audebat refellere ; sed valida arma-
torum vallaius multitudine adventabat . Gui occurrit
Ermenricus quidam, curaaliisexnumeronobilium
a rege directus, ni eumsine cunctatione ad pala-
tium debere properare hortaretur ,8imulque ut fidem
daret,eum nil Issionis in eundo vel redeundo per
pessurum. Cujus verbisnon ex toto derogans cre-
duliiaiem, ibat. Quem eiiam donis uberioribusho-
noravit, et ui se ad civitatem prsecederet rogavit.
Verumtamen nec sic sufficienter sui securus, Agi-
lulfum, Valentia; prsesulem^ ac Wisconem comitem
ad regiam pr» se ire jubet aulam, et quce de eo
D agerentur agnoscere agniiaque ad se velociter re-
ferrc. Hos Flaucatus in urbe detineri fecit,et ipse
maturius surgenscumsuis,civitate relicta, adversus
Willibadum prffiliaiurus iter arripuit.Auxilio ei
erant Erchinoaldus dux cum Neustrasiis, Amalgarins
et Ramelenus non ignobiIesjuvenum,quoseomita-
batur haud spernenda multiiudo satellitum.Equibus
Rameienuset Amalgarius,cum sibi obsequentibusy
.Flaucatoinacie auxiliumtulere,e(elera multitudine
procul stante,ac eventem belli prffistolante.Nuntius
hostilis adventus prsecurrens, manifestum reddidit
Willibadum.Qui hortatus socios,ne incruentam vi-
cioriam adversariis esse sinerenijexcepit advenien-
tes.Inprimaaulem fronte ipse mortuus prosternitur
quippe sui jamcoutemptu viiosprodigus, et despe-
rationesalutistotumse in hostem effundens.Berta

'7^8

AIMOINI IIONAGHI PLORIAGENSIS

796

rius qnoque parlium Flaucati, dum adversarios A adimplere factis. Intentionem igilar nostri cordis

yehementer urget, obyiavit quemdamMadalulfum
Burgundionem olim sibi familiaritatenolissimum.
Qui Bertarium sese vocautcm,sibique,quodsi ad se
veniret, eum salvum certamineliberaret pollicen-
tem, et ad eum protegendum clypeumelcvantem,
ingratus bencflcii conto percussit in pectore.Cujus
fllius Aubedo,patrisexcitus periculo,adeum cucur-
rit,adversumque Madalulli pectus lancea transver-
beravit, et cunctos qui suum appetierent patrem
aut percussit, aut in fugam egit. Sicque genito-
rem suum, licet graviter vulneratum, nati pietas
custodivit, ne imminentem eiperireturmortem.Hi
vero qui noluerant bello interesse, conspicientes

vos, sacerdotes, qui dii vocati estis el filii excelsi
omnes {Psal. lxxxi) attendite etaudite,etauditain,
si approbaverilis, una nobiscum ad perfectum ad-
ducere elaborate. Nostri itaque devotio hsec exslat
aninii, ut monasterium patroui nostri dominiDiony-
sii, in quo ipse cum consortibustestimoniiveritatis
requicscit bumatus, et pise memoriae genitoresno-
stri, domnus videlicet Dagobertus, acdomuaNan-
tildis, se sepelire mandaverunt, ab omni solvamus
dominio mortalium. Quatenus abba vel fratreseo
loco commanentes, possessiones a parentibus no-
stris sive ab aliis fidelibus Ghristianis sibi traditas,

absque ullius dominantis inquietudine possidenles,
Flaucatumjam jam.que superiorem conflictu fore, prosalutenostraacstaturegninostriliberiusDeum
tentoria Willibadi et sociorum ejus pervadentes, ^ deprecentur. Huicautemnostrassuffgestioniconsen-

depreccntur. Huicautem nostra^ suggestioni
tit venerabilis Landericus Parisiacse urbis prssul:
in cujus dioeccsi coenobium illud situm est, et cui
usque ad prsesens tempus subjectum fait. Hanc
ergo libertatem servi Dei inibi consUloti dum
fuerint adepti, nulliusque preeter Dei ac sanctorum
ejus, nostrumque, qui etiam totanatio Francorum
paret, fuerint perpessi dominatum^ sciantsedebllo
tali geuitoribus nostris et nobis eisque qui nostro
(ut speramus) per Dei gratiam orientur ei semine
fore obnoxios, ut pro nostra eorumque quos memo-
ravimus prcesenti ac futura requie non desinant
Deum exorare. )> Hfficregem pro concioue locutum,
circumsistentespostquam intente auscuItaveruat,iQ
Q laudibus ejus proclamantes, mansura ei optavcre

- omnes

Gallicani episcopi: inter quos quidam sancti eisii-
terunt viri, quos sancta Ecclesia dignis effert hono-
ribus, es quod ad eorum sepulchra variis vexati
sanentur inflrmitatibus. Id est beatus AudoeQOS,et
sanctus Rado frater ipsius, atque domnus Eligius
cum beato Sulpitio, nec non sancto Eucherio. E
quibus beatus Audoenus (qui et Dado dictus esl|
referendarius fuit regis Dagoberti, filiusque prapcel-
lentissimi viri Autharii. Qui referendarius ideo est
dictus quod ad cum universa; publica? defcrrcntur
couscriptiones, ipseque eas aunuJo rcgis sive si/?illo
ab eo sibi commisscmuniretseuflrmarct. Cuifue-
runt duo fratres, Ado scilicet et Rado. Ado itaqu«
sprctisssecularibuspompis, construxit monastcrium
In saltu lodrensi super Matronam fiuvium, quod
nominavit lodrum: in quo ipse sub regula abbatis
Columbani Deo usque ad diem servivit ultimum.
Rado quoque zelo fraterni studii animatus, dum
thesiuris prffiesset regalibus, et ipsc in paterna
hffireditate ffidificavit coenobium, quod ex proprio
nomiue vocavit RadoUum. Porro beatus Audoeoa^
ne impar in bonis operibus videretur suis esse fra-

quidquid supellectilis in eis reperere abstulerunt.
Equos quoque peremptorem per diversa vagantes
abegerunt, Postero die Flaucatus Augustoduno
egressus Gabillonis venit, scquentique, quo urbem
ingressus est die, eadem civitas fortuito confiagra-
vit incendio.Flaucatus febre vexatus,in scapha per
Ararim ad Diviona castrum devectus, ibi exhalavit
spiritum, et in basilica Sancti Benigni est sepultus.
Greditum est a plurimis hos duos viros,Flaucatum
videlicot et WiUibadum, dignasmeritorumsuorum
luissepoenas,eo quod multis irretili essentperjuriis
quse, datis ad invirem per loca sanctorum sacra-
meutis, commiserant.

GAPUT XLI.
DeClodovei inpauperes erogatione concioneet tem^^ -^j^ U^^ 'conventui interfuere prope

ph ac cienobit Btonystant ab eptscopali suojectione S ., .^.

exemptione : et de viris sanctis qui intererant ac '^»"--"' «n,«nnn.. ,n««r M„n. .r„,Hnm ««nr

piis eonm operibus.

Anno XIV suscepti regiminis, Glodoveus rex ar-
gentum, quo genitor suus absidem super sepulcra
martyrum Dionysii, Rusticiac Eleutherii prominen-
iem operuerat, auferri mandavit et Aigulfo loci
illius abbati tradi, ut ipse illud egenis et necessita-
tem patientibus (quia fameseo tempore totam pene
occupaverat Franciam) dispensaret. Et quia idem
locus sub potestate adhucconstitutuseratParisiaci
pontificis, tale quididem Deo amabilis excogitavit
princeps.

Anno enim xvi ex quo sceptrasusceperatregalia,
pontifices et totius gentis principes Glippacio conve-
nire jubens,mediusque inter eos solio residens,hoc
habuit sermonis exordium: a Quanquam,inquiens,
FrancigenaB cives, terreni nos cura principatus ad-
monuerit,publicis vos consultores rebus advocare ;
tamen prius nobis convenit ea quee Dei et sancto-
rum ejus sunt disponere, ut |iostmodum ea quse
nostra sunt,dante Deo.ex seutentia cedant.llle enim
qui per semetipsum poUiceri dignatus est,dicens :
Primum quwite regnum Dei et justitiam ejus, ethxc ^ tribus, ipse etiam fabricavitmonasteriumintra Bri

omnia adjicieniur vobis (Maith. vi), nobis suis
obtemperantibus praiceptis sua couferet promissa.
Requiramus itaque quae sint placila sanctis in regno
jam consistentibusseterni Patris, et cuncta nobis
evenieut ^rospera in terris si ea curaverimus

gensem saltum, quod Hierusnlem ab eo quidemest
nominatum : sed nunc a fiuviolo, super quem esl
situni, Resbaceme dicitur coenobium. Hos fratrp>
ad tam prfficlara cxercitia,exemplosaoclissimi n'or
excitatos esse Eligii. Ille enim dum inpeiatio gratam

707

HISTORIA FBANCORUM. UB. IV.

m

Deo el hominibus agerei vilam, a rege Dagoberto A Qni optatispotitus.nequaquameumdemlocumditt

V acare est passus. Sed aediflcatis duabus basilicis,
una in honore apostolorum principis Petri,a]iaque
in veneratione genitricis DeiMariee, mox etiam
construxit habitaculamonachorum usibus congrua.
Adnnatisque quibusque nobilibus, vel etiam Deo
servire cupientibus, abbateminstituitnomineRigo-
marum. Qui quinquennio expleto, exhoctransiens
seeculo, successorem acccpit nomine Mummolum.
Hic bonus pastor, dum creditum sibia summo vero*
que pastore Deo augmentare gregem studeret,
quemdam innocentis vitce virum vocabuio Aygulfum
Blesensi castro baud ignobili genereortum suscepit
ad serviendum Christo conversum. Quem etiam pro-
cessu temporis in monastica probatum conversatio-

petierat condonari sibi villam in pago Lemovicino
sitam, Solemniacum cognomitatem.In qua etmo-
nasterium construxit, et congregationera Deo ser-
vientium monachorum statuit,

CAPUT XLII (5).
De fundatione csenobii Floriacensis.
Respostulare videtur ut quia aliorum mentionem
fecimus locorum, qualiter vel a quibus fuerint per-

soBts fundati,nostri non prcetermittamus fuadatio-
nem coenobii. In quo et venerabilis ac virtutum
prceconioinsignisBepedictusPater corpore quiescit
humalus; et nos ab ipsis, ut ita dictumsit,enutriti
cunabuUs,quidquid in nobis boni vel utile exstat, si
quid tamen est,ipsius patroni iutercedentibus meri-

tis a Deo,percepimus.IgiturgIoriosorege Clodoveo B ne, ad Beneventanam direxit provinciam, ut saneii

Dagoberti filio regni Fraiicorum nioderamina dispo-
nente,quidam vir genere nobilis,nec minus probi-
tale clarus mentis Leodebodus nomine,in monaste-
ho Sancti Aniani, suburbio Aurelianensi abbatis
fungebatur officio. Ilic ad sspedictum accedens
principem^commutationem exposcebat fieri Floriac
fisci.Cui petitioni rex,ut erat mente benignus, li-
bens annuil.Acceptoque a memorato abbate preedio
quodei exipaterna obvenerathaereditate^preefatum
fiscum Floriacum et in ejus transfudit dominum.

Patris Benedicti exinde ad Gallias transferret gle-
bam, cunctis mortalibos reverendam. Cujus ille
prsecepto haud segniterparuit, etsanctissima mem-
brajam dictiPatris, cum ossibus sororisejusScola-
sticee Galliis intulit. Quodquipleniusscirevoluerit,
in libro qui De translatione Patris Benedicti prseti-
tulatur invenire poterit. Quam nos ardore dilectio-
nis, quo circa eumdem patrem flagramus heroico
carmine succinctum , in quantum quivimus, ita red-
didimus.

INCIPIT TRANSLATIO PATRIS BENEDICTI

Edita heroico metro^ab Aimoino Flonacensis csenobii monacho.

Ferl animus linguam modulis laxare canoris
Eximii Patris Benedicti laude venusta,
Ut canctis reserem populis quo preestitit ad nos
Ordine, praeclaros transferri corporis artus.
Ipse sui junctis sibimet membris venerandis
Germanse meritis suciata^, urnaque sepulcri.
Nunc, Benedicte Pater, famulo viret rogitanti
Confer, et exiguis quo te collaudet alumnus,
Incipe gratificos mecum mea tibia versus.
Glodoveus Franca dum rex regnaret in aula,
Inclyta progenies Dagoberti principisalti ;
Exstilit egregia morum probitate decorus
Vir Leodebodus clara de stirpe creatus,
Coinobii regimen .sancti servans Aniani.
Moenia vicinum quod spectant Aureliana.
Hic larg^ Domini pcrfusus cor pielate,
Clodoveum, quem jam primo sermone uotavi
Expetit^ regem, summa comptum bonitate,
Haud sibi dissimilem, cui talia famina fatur :
Rex, ait, e cujus pendat moderamine tellus
Gallica, quo Franci gaudent sub rege potentes ;
Parva quidem, sedgratameae possessio menti est,
Qnam fama didici flsci ditioni teneri.
Floriacum vulgo vocitant hoc nomine villam ;
Hanc deposco raeo tribuas ut jure rcgalur.

C Id neque damna putes tibi, si concesseris, olla
Importare, meum fatear cumreddere fundum.
Nec gratisfiscum mihimet conferrier opto,
Spondens e proprio similera redhibere loceilum.
Annuit his precibus gratanti pectore princeps,
Collatumque suum Isetatur perdere flscum,
Contentus quod non dispar sibi redditur arvum.

His ita dispositis, Leodebodus venerandus,
Posthabitis animo mordacibus optime curis,
Optataque diu tandem tellure potitus.
Fundamenta jacit domibus tunc apta locandis,
Ut famulis Christi monachis habitacula condat
Procurans, instat donec perfectio summa
Perfectum deraonstret opus linemque laborum.
Ecclesias demum binas pro tempore parvas

D Construit, et minimam Chrisii Mariffi genitrici
Dedicat, ast aliam sancti sub nomine Petri
Consecrat. Hsec tum major eral, spatiosaque pau-

[lum
Tunc equidem. Nam nunc postquam Genitricis in

[aula
Transiit Hesperia vectum corpus Benedicti,
Egregii Patris, spatio diffusior haec est,
Basilicis nec non multis excelsior una.
lutcrea raagnura ad caulas deducere curat

(5) Caput hoc quod Airaoiuura Floriacensem monachum fuisse convincit, ex codd. mss. nunc primum
cst adiertum.

m

A1M01NI MONAGfll FLORIAGENSIS

800

Aga>do,etiQQQmerashominumg1omerarecatervas, A. Spondeo celatum servare in pectore yerbiim.

PreBclaros Leodebodus, studio vigilanti^
Congreget ut Chrisio juratas sponte cohortes.
Jlinc quem pastoris condouet munere dignum
Gxquirens, meritis vivacibus atque beatis
Invenitmonachum Domino populoque placeutem.
Mummolus huic nomen, generis quoque nobile

[germen.
Fratribus hunc reliquis consulto prffificit; ipse
Post metas vitsB superas conscendit ad arces.
Ast pastor commissa gregis moderamina sancti
Provide procurans, animum scriptis relevabat
Mellifluis, gnarus dictis Patrum sociari.
Prescipuum in libris illi siudium relegendis,
Pectore quos sacro profudit papa beaius,
Jucundi verbi sensus Gregorius alii.
Quem docuit sanctus,quiadiluminanota columbea
Spiritus in specu Christum vestivit honore.
Hos dum continua versare manu pius instat
Mummolus, in gestis Patris semper memorandi
Repperit emeritum dixisse suis Benedictum,
Ilum celsa residet Cassini montisin arce,
Quo I dirffi eruerent nullo cunctamine gentes
Omnia septa gregis. Tunc jam decursa measse
Agnoscens, sanctus quGB viderat ante futura
Intendit meniem, eveniat si forie faculias
Asportare sacrum jam dicii corpus alumni.
Mittitur Aygulfus magnam Diomedis ad urbem,
Qui vehai optandos cunciis mortalibus arius,
0 Benedicte, iuos, viriutum lampade claros,
Celso delatos Cassini veriice moniis.
Nam famulus Domini somno dum membradedisset.
Mummolus, osiensum dixit sibi CGslitus istud.
Tunc quoquo progressi quidem Cenomannis ab

[urbe
Advenere viri, similis quos visio somni
Admonuit^ longa ut quaerant regione sepulcrum,
Quo Iralri coojunctapio Scolasticasancta
Sit tumulata, suaque ferant tutamen in urbe.

Ergo alacres parli junguutur calle beaio
Aigulfo, donec iranscensis Alpibus usque
Urbem Romuleam, sedemque Peiri reverendam
Devenere. Locis socios hic forie sacraiis
Intentos sacer Aigulfus tum deserit, atque
Impiger accelerabat iter, quod ducit ad arcem
Cassini, quee iunc eremo circumdata vasio,
Longbardis olim populaniibus omnia circum,
Dum nec tam sanciis timuissent eedibus atras
Injectare manus, dicessit incola cunctus.
Sedulus huc explorator veniens siudiosis
Visibus exquirit, sanctorum busta piorum
Quo jaceant lumulata loco, scu qualibet arce.
Nam deserta videt, specioque careniia tumbffl.
Quem senior montis residens in parte secreta,
Omnia lustrantem cernens hac voce rogavit.
Heul inqait hospes, quansun de gente remota
Explorare venis nostroque invisere fines?
Qttidve petis? Rursus cunctanti taliter inflt:
Ne metuas secreia tui mihi pandere cordis.

Consiliique mei vires pra^.bere peienii.
Dixerai, ci dicia Aigulfussic voce secutus.
Nulla meo raajor versaiur corde volupias,
Quam potiar sacro Benedicii ut corpore Patris.
Dcmumpauca refert sevo maturus ad isia
Arcano senior, reddens hac pectore voces.
HsBC perageuda quidem, m^fgno sed munere,diiit:
Sunt redimenda iibi, si me vis indice iantis
Queesiium terris thesaurum cernere coram.
Sicque senex fatur, cum talia reddidit heros.
Prffimia magna feres, tantum si quod rogo moo*

[stres,
Polliceorque moram nullam generarier a me.
IUe Deo plenus, iaciia quem mente gerebai,

B Effudit dignas sano de pectore voces.

Cum nox atra polum subiexerii, atque coroscis
Vecia bigis Phebe ad medium devenerii axera,
Tu vigii inteniis oculis per devia montis
Prospice, qua versum fulgor missus radiantis
Luminis, immensas vincat splendore ^enebras.
Iliic invenies quod ianio gliscis amore.
Paruii ille senis moniiis, primaque quieie
Transacta surgens, quorsum lux splendeat alma
Expiorat, cernitque iocum clare radiantem
Luce nova, lapis hunc signatus nomina fratrum
Texerat exterius, quem sensim vir venerandus
Impulii in pariem. Subiio patuere reperia
Ossa beata Patris Benedicii, necne sororis
losius egregiffi, quffi mox latro venerandus

^ Inclusii sporiffi, palmarum fronde virenii
Coniexlffi, palriffique solum meditaiur adire.
Confestim socios Romffi quos liquerat ipse
Aspicit adveniare via, montemque tenere.
Proximos his factus, causam quffirit veniendi.
Tum primum secreta sui cordis reseraruni
Aigulfo Chrisii famulo, qui cuncta peracia
Jam fore prffidixit, ceierique f uga propera.
Admonuit callem, quo Gallicarura peiuniur
Haud secus ac jussi faciunt, gressuque citaio
Digressis, avide dum linquitur Itala iellus,
Coelitus insonuii ierris vox missa per auras,
Quffi veiuil proferre pedem, spatioque moveri
Quo steterani. Coelisillo sub iempore missus
Angelus in somnis, vuliu verboque minaci
Pontificem sedis Romanffi ierruit, islis
Increpiians dictis acsomnos rumpere cogens
Cur te sognis, ait, torpor leclo recubantem
Detinet, ei Latios pateris popularier agros ?
Nam Galli vesiris infesii flnibus olim,
Nunc veteris memores irffi, suffragia vobis
Juslorum, rapto niiuntur toilere eoram,
Scrvorum Domini captante corpora furtim.
Aniistes tali iurbaius pectora visu,
Exsurgit stratis, ac agmina cogit Iq arma.
Langobardorum subnixus viribus, illos
Insequiiur, qui post iergum cervice reflexa
Innumeros hostes se propter currere cernunl.
Quod posiquam videre, mciu calor ossa reliqoJl-

m

DE MmACUUS SANCtl BENEDlCTl LlBM DDO. - PROLOGDS.

m

iNec laciymis caruere gense; ium corpore prono
Sxoraai Chrisium, qui tanio munere dignos
Dueraty ut donum servet) ne gentibus illis
Prseda fiant, ei prseclaro spolieniur honore.
Hos Deus obscuro gradientes aere sepsit,
Ceraere ne quis eos, ne quis contingere posset
Gorripuere viam interea, qua semita monsiram
Et Iffiti patriis gaudeni consisiere in arvis.

BoDodium vociiant agrum pagi Aure]iani,
Qqo primum fessi cinerum residere piorum
Veciores Dominusque suis vult glorificari
lo sanctis. Cfficus dum mairis fusus ab alvo
logredienie die sensit discedere noctem,
El claodus rectis leeiaiur vadere planiis.
Devenere Novam quam dicuni nomine Villam.
flic alier veniens ad hanc lucem sine luce,
LQffliae percepto sanctum laudai Benedictum.
Floriacus persiat yicus haud porro remotus
CoeDobio, geruli quo dulcia membra iulerunt.
Hac Domini famulus gaudenii cum grege iendii
Mammolus, ui celebri ducat pompa meiuendas
Relliqnias. Posi quem Cenomannica plebs prope-

[ravii,
Yirgiais egregiee sperans non esse neganda
Ossasibi. Sed constanter se iradere nolle
Asserit Aigulfus, proprio sudore redempia.
Aitamen assiduis precibus non sponie quievit^
PassDs reslitui corpus poscentibus illis.
Verum permistos arius secernere iandem
losedii menii ; sed qua ratione valeret
IgDams, Chrisio meruit monsirante doceri.

A Deaique majores artus prcemoriua joxia
Membra locat pueri; confestim reddita vilffi
Surrexere loco pedibusqueincedere discuni.
Exanimis quoque jam iumulo condenda puella
Exiles artus mox aitigii, evigilavii ;
Sic par causa duos secrevit sirenue fraires.
Tum Cenomannorum populi cnm virgine lieii
Ad proprium rediere solum.Hinc Hummolus abba
Promeritus, nec non Aigulfus, gaudia duicis
Magnaferuni doni, gaudeni in iemporeialt
Hoc humeris vexisse suis ad iecia beaii
Clavigerique Peiri, donec divina poiestas
Signarei,quonam sibi dilecium Benedicium
Condere prseciperei, natales posi geniales,
Quod non multo posipieiaiis coniulii auctor.

B Ergo Dei servus ianio de munere Isetus
Ancipiii cura peneiral dura cordis oberrat,
Ei prece pervigili coelorum dindyma scandii
Quo Deus hishabilem miseransconcedereiurnaro,
Illico celsa poli rogiianii poria paiescii,
Ei humilis choreas coelorum nuniius intrat,
Ac superi Ditis post ierrea visibus asiat.
Nec mora qucequecupit regum Rex annuii ilH.
Fulgor ab fleiherea nam mox demitiitur aola,
Que iumulanda foreni Benedicii pignora signans.
Mummolus heec cernens, ei fido peciore credens,

Gaudens iempla locai, gaudens iransfert Patris

[ossa,

Servos qui proprios tueaiur principe Chrisio,
Ac posi hanc viiam concedat habere pcrennam
Q [Amen,

Explicit Historia Francorum Aimoini mouachi FloriMensis.

DE MIRACULIS SANCTI BENEDICTI

LIBRI DUO

Scripti ab AiMomo, monacho Floriacensi.
(Mabill. Acta SS. Btned. IV, n, 356, ex Biblioiheca Floriacensi ei Mariio Bollandiano.)

PROLOGUS
AD GAUZLINUM ABBATEM.

HonorandisPatribusGADZLiNO revereniissimo ab-
bati, omnique Floriacensis coenobii sancice congre-
galioni iUi commiss», eorum peripsema omnium
AiHoiNUs regnum cum Christo fleternum.

Obedientise bonum quanto sit prsemio dignum,
Testra, reverendi domini, doctrina ediscere merui.
Ideoque quoruudam vestrum iraperiis, quiid pater-
aa poiius admonitionequam impcriosa aucioritate
persuadondum mihi putarunt, libenier cervicem

D subdidi, utqufledam de miraculis communis paironi
nostri sanctissimiBenedicti ad memoriam posiero-
rum scripiotraderera. insiiti itaque ui poiui,ei non
solum ea quae ad sacrosanctum ejusdem Pairis se-
pulcrum gesta suni, verum etiam illa quee in aliis
ipsius memoriflelocb adejusdeclarandummeritum
Dominus operari dignatusest,stylo comprehendere
curavi, opus oraue in duos pariienslibros. Suscipiie
igitur, sanctissirai Patres, tenuem licei, sediamen

m

AIMOINI MOSACHI FLORIACENSIS

m

fidelem fructum gracilis ramusculi e magna vestrsB A. 3. In calce prologi non pulavimus pralermillen-

unanimis societatis arbore prodeuntis; nec vos in
ejuspoeniteatlaborasse profectu qui id quam raaxi-
me nititur eflicere ut et nutrilorissui dilecti Bene-
dicti laudes promulgare et v6strisper omnia studeat
placere desideriis. Vos autem, fratres amantisstmi,
cum quibus in primaevo setatis flore jugum suave
Christi ferre dedici, mihi, quaso, congratulamini
quod vesiris quoque adminiculisadhoc profeci qua-
tinus aliquid utilitatis mese vilitati possit injungi.
Quamvis eniminmeadvestricomparationem nuUa
exsistat utiiitas,quidquid tamenboniin me est, ab
omnipotente Deo, perintercessionemgloriosseVir-
ginis Marise ac legislaiorisnostriBenedicti, perque
servorum ejus laborem totum est.

dum hoc quod divina pietas huic nostro pastoriin-
ler csetera largitatis sua» contulit numeraquia, vi-
delicet ad ea promenda quse de se retulcranl digna,
nullius extraneffipersonaeeguit unquamsupplemen-
to, quinimo ipsius clientuli in ejus coeoobiis illius
ope educati aique edocii^quidquid inejus laudepro-
mendum erat, posierorummandare memorise sufG-
cientes iuvenii sunt post beatum duniaxat papam
Gregorium; qui ei ipse, ejus regulse subditus disci-
plinis, quaniis idem Paier eifulserit virtuiibus elo-
queniissimo enucleavit sermone. Marcus deniqae
poeia,aique pauius in Cassinensi CGenobio multade
iiiius miracuiis meirico opere eieganiissimeedide-
runt. Transiationis vero ejus sacri corporis ordi-

2. Adposiremum omnes, quorumcordaejusdem nem ad hunc venerabilemiocum, necnonsignahic

confessoris Christiamorpossidet, conveniens expo-
seo ne in hoc opere rhetoricse suadeiam facundiee
requirant. Quin potius, inter rusiicana despicabiiis
menssenostreecanistra,rutiianiiaac suave redolen-
tiamiraculorumadmiranies hauriani melia; memi-
nerintque quiaintestaceispierumquevasis iauiiori-
bus epuiis deleciabiiiter uii soleani.His de ingenioii
nostri tenuilate preeUbatis.

vel per Gallias ipsius meriiis gesia, vir disertissi-
mus Adrevaldus (5*), isiius mooasierii monachus,
scripiis inseruit. Cui operi Adeierius, h^jusnihilo-
miuus congregationis monachus, duo ianium capi-
tuia adjecit. Horum ergo vesiigia, licei non seqttis
prosecuius passibus, vos bene valcre exoptans, his
quee dicenda proposui hoc dcdi exordium

LIBER PRIMUS

CAPUT PRIMUM.

Norimanorum stragesper Galliam sub Carolo Calvo.
sub Ludovico, sud Carolo Simplice^ Odone et Ro-
berto. Cassinogili palatii situs, etc.

4. Galiicanarum incoias regiouum, assiduisexie-
rarum iabefaciaios incursibus naiionum,ei veteres
et modernee quibusque eas inteiieciu revolventibus
pandunt hisiorise. QuosJuliiCeesaris decennalis at-
trivitconcertario, Hunnorum subitadiiaceravit irru-
ptio, Gothorum subvertit preesumpiiva habiiandi
invasio; ad ullimum Francorum vividabelio dextra
victos pariterque viciorcs,8equa sorte,suo subjuga-
vit dominio. Horum prseferox poieniia,cum insubi-
gendis, ium eiiam in arcendisa suis iinibus barbo-
ris geniibuSyViguiiconcordieeviribususquead divce
memoriee Caroii Calvi tempora,fiiii Ludovici, cui
agnomen Pius fuit.Conira hunc fraternee insi mulaii
invidieefinitimarum concitaviiodiageniium, preeci-
pueNorimannorum,qui piraticam exercendo mari-
tima regni ejus ioca direptionibus gravissimis de-
popuiaii sunt.Obstiiit primoeorum ssevis conaiibus
Rotberius Audegavensiscomes,Saxonicigeneris vir
cui per id iocorum a rege summa rerum dciegata
fuerat;adniteniibussibi prseemineniissimis Neustrise
yiriSyRainuifb atque Lamberto,uii eioquentissimus
auctor Adrevaiduspriorirefert iibro, Sediilis varia

(5*) Pairiciacensis codex,quo usi suni socii Bol-
landiani,heec inserit, qui et Adalbertus aestimatar no-
minatuSf istius, eic. ; qua de re supra.

(6) Joannes a Bosco addit, ut fertur Roberti fi-
UuSf Qua verba desunt in codice Patriciacensi, et
recte: nam Hugo iste filius fuitnon Roiberti, sed
Goaradi comitiset Adaleidis, seste Herrico inlib. n

obeuntibus sortc, Dani excursionis suse iiberamna-

cii occasionem, quee et quanta civiiaiibus bina ei-
G peditione iniuleriiii damnavastaiionibusseuinccn'

diis monasteriorum ac reiiquarum ecclesiarum,
* siudioso iectori procedeniis operis iexius paicfa-

ciet.

5. Verum Augusio Caroio rebus humanis exemp-
to, filius ejus Ludovicus successit, qui Nibil fccisse
prsenomen sorlitus est, sive quod vix duobus annis
regno poiitus nil strenue gessit, sive quod sancli-
monialem quamdam,sicuii a mi^oribnsaccepimni,
Calae monasterio pueiiarum absiraciam, conjugio
copaians suo, peccaium, quod nihil esse noscitur,
perpeirarii. Hujus in diebus effera memoralorum
natioDanorumiertiamNeustrasiisintlicturaeladem
advenit, iniulissetque majorem superioribus, ni
Hugo (6) per Gallias abbaiis honore prsediius, co-
rumcompescuissct iemerarios ausu3. Denique qood

^ parva manuinnumeras liostium phalanges adjutus
manifesio sanctissimi Patris Benedicti auxilio iU
fuderii ui vix nuntius superviverei, ex scripiis vcne-
rabilis viri Adeierii aguosci faciic cst. Qua plaga
humiliati Dani Gailias per aliquot spaiium iempo-
ris quietas iiquerunt.

6. Ai, Hugone uitimos vitae suce ciaudenie soles,
Ludovicoque principe post admiaisli*alum biennio
De miracuiis sancii Germani Auiissiodoreosis epi*
scopi, cap. 5. Aurelianis mortuus auno 887, et sc-
pultus Aniissiodori in monasterio Sancii Germani.
Alius fuit Hugo Magnus, Hlius Rotberti se regem
ferentis, qui iu Suessionica pugaa caesus esl anno
923 infra.

m

bE MlftACtLlS SANCtl BENEDICtl LlBRI DDO ^ LlBEft PflWOS

regnum diem obeunte, Carolusejus filius,qui Sim* A bile rcdueret, ei tamen quid aliquando fuerit,ma-

plez postea est dictus, in cunis sevum agens, patre

orbatus remausit. Cujus sBtatem Franciae primores

iacongruam, uterat, exercendo; dominationi arbi-

trati,maximecumjamrecidivi Norlmannorum nun-

Uarenturmotus, consilium desummisineuntrebus.

Supererant duo fllii Rotberti : seniur, Odo diceba-

tur: Rotbertus alter, patrem nomine referens. Ex

his majorem natu OdonemFranci.licet reluciantem

tutorem pueri regnique elegeregubernatorem.Qui

mente benignus et reipublicse hostes arcendo stre-

nue prcefuit et parvulum optime fovit, atque ado-

lescenti etsuarepetenti patienter regna refudit ; a

quQ parte regni redonatus, quoad vixit tempore,

hostibus terribilis eique semper exstitit fldelis, Ab

hac fralerni mansuetudine animi in tantum frater ^ ctum nunc propositum exsequamur.

ejus aberravit Rotbertus ut,eodefuncto, quia pars

regiminis, quam germanus suus Odo tenuit, non

redhibebatur, palam tyrannidem invaserit. Quam

causam aquilonales populi, sibi non obfuturamar-

bitrati, cum scilicet totius regionis incolee, sludiis

in diversa porrectis, concordi nequaquam adversus

eos rebellarent animosilate,totis incumbendum ra-

pinse viribus decernunt.

7, Et quia nobis ad prsesens non bella regum tu-
mnltusve gentium disserere animopropositum est,
quinimo miraculo per beatissimumnostrsevilitatis
alumnum, Deooperante,patrata Benedictum,mens
promere gestit, ad ea explicanda veniendum est.

nifeste appareat. Id eo loci situm est quo torrens
Cofifro/ Garumnam influit^urrim lateritiam in mar-
gine memorati torrentis extruclam habens, e qua
et adventus prsevideri, eiingressushostilium possit
arceri navium, simulque ut classis regia, absque
adversariorum impedimento fabricata in minori,ad
fluenta majorisdeducereiur amnis.Habet veroeccle-
siam ampliori ecclesifleconjunctam, miro opere ex
lateribus fabricatam : in qua (si bene visa recordor)
permodicum habetur sarcophagum, in quo frater
Ludovici Pii geminus (6) esse putatur sepultus.
Inde etiam Magnum Carolum Garumuam transiisse,
Hispaniee Christianis suppetias ferentem, ibique
rediisse, liber Vitfle ejus refert. Sed de his satis di-

CAPUT U.

Rainaidus rex Nortmannorum moratur Floriaci ; a
sancto Benedicto casus. Cadaver inSequanam m»-
sum. Effigies ejus Floriaci.

9. Igitur innumerce Northmannorum phalanges,
super quas Rainaldus regnum obtinuerat,quamplu-
ribus longis nste navibus, usque ad superioraLige-
ris percursantes cuncta devastant. Tandem ad coa-
nobium ter beaii Deoque dilecti Benedicti, quod
Floriacum dicitur, Rainaldus cum suis attingens,
vacuum habitatoribuscunctisque necessariis offendi t
rebus, domibusduntaxatexcoptis, siquidemmona-
chi cum corpore semper nominandi Patris nostri

Non vero nosidcirco eum nostrce vilitatis auctorem Q Benedicti ad tutiora se contulerant loca, Lamberto

fatemur, quasi nos ipse viles fecerit, verum quia
Dos objectos despectosque, nulliusve momenti exi-
steotes, ad hoc suo inierventu acsuaope provexe-
rit ui, ei ejus laudes promere et quidquid in nos
salaiisseu utilitaiis quiverimus agnoscere,post Do-
minum ei debeamus imputare.

8. Prophetici itaque nos memores exisiere ora-
cali^quo diciiur ab aquilone omne venire malum
(Jer, 1, 14;, ac si specialiter in nosprolati, frequens
eogit memoratorum infestario paganorum qui eige-
nuioa sua tellure, instar apum, super nosiras s(e-
pissime, uipraefatisumus^provincias examen effu-
dere prsdonum. Qui hac ultima, dc qua nuuc no-
bbsermoest, expeditione,Rainaldo quodam duce,
Dosirarum reliquias spinarum, quantum in ipsis
fait,eradereprocurarunt.Huju3 testes sunt rei, non
soium, ut jam dicti verba tcsiantur aucioris Adre-
vaIdi,SequanicoLigericoqueliitori, quibus Neustria
Dobiliiatur fluminibus, Dordoniee seu Garumnoe,
qnarnmAquiiania insiguitur flueniis. adha^reniium
urbium, verum eliam praeemincniium ruinse oedifi-
ciornm.Inter qufleeminentissimumillud Caroli Ma-
gni principis palatium Cti5^t^no/,gIoriaquondam et
decus cunarum filii ejus jam praefati Ludovici Pii
qaod iio Deo inimica gens i^ubvertitjUteiinhabita-

(6*]Lothario nomenerai,uttraduniveteres Fran-
corum Annales. Lege Viiam sancti Abbonis Floria-
eensis abbaiis ab Aimoino itidem scriptaro, inqua
mentioiiem facit rerum hoc inloco dictarominem-

tunc abbate pice soliicitudinis erga eos curam ge-
rente. Perveniens ergo mibi rex memoratus, et ex
capiivis resciscens quorum hominum foret talis ha-
bitatio, dormitorium fratrum suee metationis dele-
gii sedem ; in quo varia, utpote paganus, dum pa-
traret flagitia, una nociium quiescenii ei sanctus
astitii Benedictus duobuscomitatus monachis, unus,
ut ipsi Rainaldo videbaiur, mediee aeiaiis robore
prseditus, alteri, puerilis inerat habitudo. Beatissi-
mus auiem Pater,niveam capite canitiem preeferens,
baculum vero manu, iia jaceniem allocutus est ad-
versarium : « Quid, inquiens, te, Rainalde, offendi,
quodmemeosque apropriisperturbassedibus? sed
mihi deinceps curceerit, et te ab incoeptis inhibere,
et famulis Christi, ossibus quoque una meis, opta-
iam quietem reformare. » Hic dictis, ligno, quod
manu gerebat, incurvo caput jamexpergefacti re-
gis contingens, praenuniiavii terminum ejus vitie in
proximo adfuturum ; sicque recessit. Turbatus hac
visione Rainaldus, sateliitesmagnaadauxiliandum
sibi vocc inclamat. Quibus accurentibus et quid
pateretur percunciantibus: « Quidam,inquit mona-
chus, non altcr, ut eestimo, quam ille hi:gus tutor
loci sencx Benedicius, baculo verticem tangens
meum,mortemminitando,dolorem mihiingessit in-

pe Cassinogili palatit, CaroliMa^ni, ettorrentis Co-
drot seu Aroth^ vulgo Drot^ qui amnis Dononiam
praetervectis Gfiurumnam versus occurrit.

«07

AMOINI MOiNACBl rLORIACExNSIS

«08

gentem. » Jubel confestim canctos pervasa domicilia A humanitaUs respecta ad misericordiam «rumna

deserere, nativumque solum repetcre, cum quibus
ipseprofectus, ut patriamattigit,crebro debiiitatus
cruciatuvitadiscessit;tantaque subito rooriente eo
ventorum procelia inhorruit ut non solumculmina
tectorumy verum etiam emiuenlium subrueret mo-
les arborum. Captivorum vincula soluta, equi seu
peliqaa jumenta infra duodecim et eo amplius mil-
liaria, aRothomagensi urbe ad pastum deducta,dis-
ruptis compedibus, in diversa fugerunt. Corporis
ejus tamulo pyramidem supersedificatam vaiidis-
simo accepimus terree motu subversam) ac ejus ca-
daver tellurem a suo rejecissesinu ; quod culeo cum
lapidum mole insutum,in Sequanam est demersum,
qaandoquidemhumo non poterat contineri tectum.

commovebat principis; tandem Rodulfus quidam.
Burgundiaoriundus,regendffipraeficilarFrancorum
patrise. Qui quamseverus in coercendissancta^ Dci
Ecclesias exstiterit prsedonibus, hoc uno liquebit
exemplo.

i I .Psedium olim Sancto Benedicto ab Hugone (9j
viro illustri, qui fuit tempore Dagoberti Juniorb,
dono eratdatumadstipendia Fioriacensiumfratruiu
iuBurgundisepartibussitum, vocabulo Diacum (10).
illud quidam perversse mentis miies ad suos usu5
rapuit,nec petenti abbati vel fratribus in jus venire
voluit. Queiimonia ad se perlata, jubet rex perra-
sdrem ab hac cessare temeritatis pertinacia. Qui
vocem quidem jubentis audivit, sed assensum pa-

Hocinteritu memoria nefandi abolita fuisset homi- BrentiaccommodaredistuIit.Renuntiaturprincipi,il-

nis, ni vetustas Floriacensium incolarum, curiosa
futurorum,marmoream ejuscapitis flngere curavis-
set effigiem (7). Quse nunc in uitima parte parietis
ecclesiee Sanctee Dei genitricis Mariae ac famuli ejus
Benedicti,septentrionem versus,inserta perspicitur,
quatenus et prsesentes et secuturi omnes agnosce-
rent, interventu eorumdemsanctorum,omnipotens
Deus qualem quantamque exercuerit in suis adver-
sariis vindictie severitatem. Adeo denique hsec ultio
Nortmannicam in posterum perterrefecit temeri-
tatem ut pree caeteris Gallioe sanctis beatissimum
rerereantur Patrem nostrum Benedictum (8).

CAPUT III.

lum non solum pervasaretentare,verum etiam con-
vivium ex substantiis monachorum seu incolarum
in proxima silva sibi parare,Forte rex Antissiodo-
rensis urbis domicilia incolebat, cum nuntius hu-
juscemodi rei aures ejus attigit. Qui inexspectato
milite equum ascenden8,quantocius ad locum pro-
peravit, relicto in civitate mandato^ ut armotorum
cohortes se digredientem subsequerentur. At rcgii
satellites, fama proOciscentis regis perrooti, cerla-
tim prosequuntur iter maturantem. Verebaturenim
ne quispiam de exercitu,agnita re, eemulumredde-
ret cautiorem. Ubi ad silvam ventum est,circum-
cingi eam princeps imperat armatis, interminatus

Robertus occisus. Lerhertus Caroli proditor, Rodulfas /i «um capite plectendum a cujus partis custodia r^

rex,*Exemplum de ejus zquitate,
40. Interea Rotbertus affectatsetyrannidispoten-
tiampalamexercerecupiens,a quibusdam episcopis
diademate se regio coronari ac sceptro regni insi-
gnirifpartim blanditiis, partim minis, extorsit ; sed
nequaquam hujusprsesumptionis Isetoshabuitexitus.
DeniqaeSuessionicisin campis belio a ducibus Ca-
roliexceptus^ vitaque spoliatus, licet exercitus ejus
Tictoriam obtinuerit, ipse tamen nefariee temeritatis
pretinm luit. Nec tamen socii defectionis interitu
ejnsterriti,perfidi8edeseruerecontumaciam ; quin
potius Herbertus comesVirmendensis,infaHdo sce-
lere dominum suum regemque totius Franciee Caro-
lum dolocaptum, vinculis quoque irretitum,Peron-
nee direxittenebroso carcere rectudendum. £t quia D
regni status sine principe agebatur in incertum,
maxime cumHugoneRotberti fIlio,qui post probis
actionibus Magni nomen promeruit, puerilis obsi-
steret eetas^quominus regias assameret infulas ; et
Herberti cunctos haberetodium, praecipueeos quos

(7) Nanc loco marmoreee cernitar in lapide ad
deridiculum sculpta ejus capitis efflgies, quam
Nortmannorum regis esse incoioe tradunt.

(8) Idem testantur Dudo decanus, Quiutinianus
et Villelmus Gemeticensis monachus, ut dictum
supra, quos tamen nusquam hujus Rainaldi regis
mentionem fecisse invenio.

(9) Hngone, sciiicet Drogonis fliio, postea archi-
episcopo Rothomagensi, ct\jas Acta lege in seeculi
secunai parte prima.

rum pervasor e^clesiasticarum fuga delaberetur.

Ipse, cumlectisjuvenum siivae abdita perlustran$,

reperiteum quemqueerebatsumptis armisresistcre

velle. Quem rex ipse Rodulfus lancea transfixum

humi deyecitmortuum, apparitoresque ejus qui im.

minentem evaserant necem per diversa fugere

coegit. Heec utapatribus accepimus, plaoa fide re-

tulimus^certumque habemus venerandee memoris

ingeniique singularis Patrem nostrumBenedicium

deinceps ei suum contra adversarios contribuisse

auxilium, preecipueNortmannorum debellantiexer-

citum.

CAPUT IV.

Floriacensium abbatum successio, Drogonis notilii
probatiOy secessus in eremum, tentatio ; visitaUo
S, Benedicti.
42, Abbate Lamberto carnis sarcina cxonerato,

aliquanto intetjecto tempore egregiaj sanctitalis

Odo, ex monasterio Sancti Giraldi, quod Aurelia-

cum dicitur, adveniens, huicsacro pra^latusesl co;'

nobio (II), cigus in diebus ca quee ad sepulcrum

(10) Diac, Dicy vicus dioecesis Lingonensis in pa-
go Tornodorensi, ex Rodulfo Tortario in cap.22De
miraculis S. Benedicti, infra. Prajpositus de Diaco
decem solidos quotannis pro bibliothecasolverctc-
nebatur ex prsescripto Macarii abbatis, in Bibiio-
theca Floriacensi, pag. 410.

( i i ) Quomodo Lamberto successerit sanctus Odo,
narrat Joannes monachus in lib. n De ipsius Viia,
cap. 11 ; id factam Rodulforege circiterannaro930
Oaoni saccessit Archemboldas aano 942. Ulfaldoi

Djg HIRAGULIS S. BtlNEDICTI LlBRI tiOO. — LIB. ).

810

5ancU confessoris sui Benicti Dominos operari A 8tarfiguratu5,qii8eflaramivoTnisardereDesliroaretor

dignatus est, seu ia aliis sub ejus nomine locis,
Dobis usque nuuc incognita manent, partim anti-
quitate, partim scriptorum negligentia oblivioni
tradita. Ipse tamen eo sermone, quem in ejusdem
Patris laude ac honore facundissima dictavit eio-
qnentia, memorat eumdem coenobitarum legisla-
lorem suis temporibus multis miraculorum ra-
diasse signis.

At eo migrante, et Archembaldo (12) hi^us
sacri ovilis soUicitudinem excipiente. Drogo qui-
dam, sfficulo non solum corpore, verum etiam
tota implicitus mente, ad conversionem venit.
Cnjns spiritum mundans vanitati jampridem dedi-
taiii idem abbas ezperiri pro certo volens utrum

ignibus,tecto appropioquabatpauperis tugurii .Tum
miles Ghristi ad nota recurrens preesidia, signo
crucis armat frontem, totumque se adversus phan-
tasticum objicit incendium, memor utique, ut
conjici datnr, operum domini ac magistri sui Be-
nedicti, qui, divinee gratiffipreeventus munere,ad-
urentes flammas,vocatis ad suos oculos discipulis,
imaginarias fuisse declaravit (Grbg. lib. n Dial,
cap. 10). Hacillius constantia fraus inimica devicta
disparnit. Adfuit e vestigio supernse visitationis be-
nigna consolatio, et claritatis immensse circumf ussus
lumine, conspezit simul cum splendore advenisse
quemdam egregia comptum forma albaque pallia-
tum stola, qui in haec verba venusta resolvit ora :

adhuc ex Deo esset, tramitem regularis excessit B « Ave, inquit, primus higusce vastffi solitudinis

probalionis. Nam petiturus Romam, animal sarci-
nas itineri necessarias ferens manu trahere absque
nllius evectionis a<]yumentis pedibus viam terenti
imperavit, ut qui pravitate mornm reliquos s^ecula-
ribus nugis abrenuntiantes ezcessisse credebatur,ex-
cederet etiam prse ostensa abjectioris forma humi-
litatis. Qua ille injuria, quasi quadam cote, ad vir-
tutum acumen usus, postquam utsuscipereturobti-
nuit, prsecedere caeteros in sanctitate vitce nitebatur.
14. Yerum memorato abbate monasteriaiis regi-
minis metas attingente, venerabilique viro Wlfaldo
ei succedente, qui post Garnotensis ezstitit (13)
prssul urbis, jam dictus vir Drogo ab eo petiit
legerrimeque impetravit ut sibi, in coenobitali diu-

accola,Ghristo diatim contriti cordis placabilia offe-
rens libamina.Fuerit quidem intolerabilis visa per-
fldi tentatoris pervicacia, sed post ventos et nu-
bila, tranquilla, crede mihi^tibisaooedent serena.
Propositi itaque tui ne cesses continuare perseve-
rantiam,alumnique tui Beaedictilaudibus prosequi
celebritatem.Tuum posthcec erit deliberare quid
velis poscere ; illius studium postula concedere.
Aderit deinceps ut non sit necesse quidquam pe-
tere ; quin potius ante tui invocationem, tibi prie-
sto procurabit fore. » Higus jucandissimfle affabili-
tatis auctorem non alium solitarius ilie (15) procul
dubio suspicatus esse quam beatissimum Patrem
Benedictum,eiproposse ac scire gratiarum studuit

turna probato conversatione, cremi singularem li- Cmunia recompensare. Eccequalis acquatitushujus

ceretaggredipugnam. Quam eoloco qui Balma (14)
dicilur viriliter adversus antiqui hostis insidias
suscipiens, quanta et qualia tentationum certamina
pertulerit, non est h^jus operis evolvere. Sane
dum in contritione camis ac spiritus totam ezpen-
deret vitam, et vigiliis jejunia, jejuniis, vigilias
altemando subnecteret, graviores inimici generis
bumani perpeti ccepit insidias.

15. Quadam namque nocte quse unam festivita-
tum tzcellentissimi legislatoris monachorum ante-
eedebat Benedicti, maturius pervigil surgens ere-
mita, ezplorabat sub dio progressus stellarum in
orttt competentis horee adventum, in qua Deo ac

nostri protectoriscircadevotead ejussacrosanctum
excubantes tumulum existat favor, hinc colligi
valet,si ita praesens his quoqueapparetipsius con-
solaUo qui procul remoto commanentes in solo,
ejus humiliter se dedunt obsequio.

GAPUT V.

Ludavicus rex Caroli successor; filii ejus duo Ar-
nustus S. Benedicto dat pcmas,

46. Gseterum Rodulfo rege defuncto, qui, dum

armis protervos Danorum compescit incursus, Gal-

lias usque adhuc ab eorum impetu magna ez parte

facit manere quietas, convers«eres: nam Garolus

ergastulo clausus, animam, non corpus, custodia

^ _ — , -^- ^ — -, , — ^ — ,

protectori suo laudum prseconia sancto persolveret ^ ezemit, relinquens Ludovicum ez Headtgiva (16)

Benedicto. Sed invidus omniumbonorum diabolus^
ealliditatis consuetse astu meutem ejus ab inccepto
deterrere bono gestiens proposito,aere8equercusin-

Archembaldi successor laudaturin Vit«e sancti Odo-
nis loco prscitato.

(12) Is est Ercamboldus, c[ui reoulam monasticam
in monastario Sancti Remigii apuaRemos restituisse
perhibetur apud Frodoardum in Historise lib. iv,
cap. 32.

(13) Anno vni Lotharii regis, ut constat ez fra-
|itiento apud Ghesnium edito in tomo III Historise
Francomm, pag. 343, qui annus respondet anno
Cbhsio 962. Is eo loci Floriacense monasterium
^o et muro munivisse dicitur : et Oswaldus, nepos
Odonis Gantuariorum pontificis, Floriaci mona-
^um induisse. Sed tamen corrigendus illius fra-
gtnenti scriptor in eo quod Richardo abbati Wlfal-

Patrol. GXXXIX.

Anglorum regis filia susceptum. Qui calamitatis
paternse procella semet involvi metuens ad Anglo-
Sazones, maternse afflnitatis invitatusgratia,se con,

dum substituit, cum Richardus Wlfaldo successe-
rit, ez Aimoino, infracap. 7.

(14) AnBalmain flnibus Burgundice? ub, Berno
abbas monasterium per suos instituit, ez lib. De
Vita S. Odonis abbatis Gluniacencis, cap. 10.

(15) Drogonem cum titulo ^^a/t retulit inMeno-
lo^ium suum Bucelinus ad 2 Apriliis. Drogonem
fuisse virum pium patet ez hoc loco : beatum dicere
nolim absque auctore, neque mortis diemignotum
assignarc.

(16) Ejuslapis sepulcralis in crypta monasterii
Sancti Medarai apud Suessionas cernitur cum epi-
taphio, quod in tomo I Anaiectorum editum est

26

8li XlttOiNI XOiNACHl FLORIACENSIS

tulit,ia traDsmariuisarbiiratus se Lutiorem manere A

%{i

regionibus quam inter suos dominus si foret in cu-
biculo^ rex in convivio. Post excessum sane Ro-
dulHi regis ab Hugone Magno revocatus specie-
tenus regnoredditusest patrio.Cujus adminislratio,
ju$ dominalionis exercere cupienti, tam aui a Tc-
thebaldo Carnotensium comite captione quam post
regni recuperatione, varia, instabilis fortunoe pru-
veatu, laboriosaque ilii fuit. h obiit morteni duo-
bus libe,ri8 superstitibus, Lothario alquc Carolo,
quos ei Gerbergasoror Othonis,Romanorumposlea
imperatoris, genuerat. Carolus cbvo junior, pri-
vatis in oedibus senuit ; in hscreditatem omnem
Lotharius successit, qui potestatc regia functus est
per trigintaet eo amplius annos perpetua.

CAPUT VI.

S. Remigii festum. Ensem Altari S, ^enedictiinqx)'

nens pxtnitur,

i8. Unumvero ejus operum insigne, Patrisdico
Benedicti, nunc adorimurexponere,quodcujasdam
fralris relatu seu scriplis non contigit agnovisse,
qui se illud aridclibus sanct» Remensis Ecclesia».
viris testatus est didicisse in territorio ejusdem
urbis fuisse gcstum. Anniversariabeaticonfessoris
Christi Remigii in terris ex more celebrabantur,
dies videlicet festus et plenus reverentiae, in quo
coucursus populorum ad ejus venerandam basili-
cam fieri assolet. Eodem diejam dicla Gerberga
regina, tardiore jam incumbente hora, suorumcir-
cumfusa comitatu ad templum vcnit, et accidil ut

17. B^jus in diebus, tam apud sacratissimaPatris B \«^Pf ti^f la»dis officia jam a cantorum choro ia

nostri Beuedicti ossa quamque et in aliis locis, ubi
ejus vencrandahabeturmemoria,multa, prmstante
Deo, per eumdem egregium coufessorem patrata
sunt miracula,qua?. posterorumnotitiseChristo nos
juvante tradere adoriomur. Nam Arnustus quidam
fuit, virsoecularis miiitio! clarus stipendiis, qui ab
Archembaldo hi^jusloci abbate benenciario jure aii-
quaexpossessionibus monasterii sibi tradita possi-
d ehat. Hic oblitus bcnefactorum, lidei quoque quam
saicramento sancto spoponderat Benedicto, ac illi
pro posse famulautibus monachis, Pauliacensis
(Pouitly in NLvernis. V. Andremld,, cap. 37) pa-
rochifle prsdium assidua &xinanibat metatione [id

choata offenderet. Quee pudore sucb tarditatis,con-
suetae stationis relicto loco, cryptas ipsius ecclesi®
ingressa esl, in quibus pretiosi Patris Benedicli
oratorium habetur ; ubi dum ad orandum regii sti-
patores suas tlecterent cervices, unus eorum pro-
tcrvae temeritatisausn spatam quam manu gerebat
altario superposuit. Exsecrali factum socii, gladio
inde ablato, advcrsus tantse auctorem vanitatis,in-
crepatoria invexere verba. Quibus ille superbe re-
spondit: « Quainam, inquiens, in nosf/*., vos] nova
isthsec incessit religio, ut aggestum calcis ac sabuli
cumlapidummolemeojudicetisenseforesanctius?»
et simul cum verbo, receptam machfieram, Domi-

est hospitatione], Cui cum a fratribus mandalum p f ^^® '^^" dubitavit reimponere mensee. Hoc faciens

es9et ut ab hac praesumptione quiesceret, illeque
obtemperare despiceret, coacti fratres, omnipotea-
tis Domini olementiam patronique sui Beuedicti
auxilium implorare coeperunt. IUisdeniqueobnixe
Oominum rogantibus, advorsario vero in sua per-
durantemalitia,contigit ut una dierum memoratus
vir prandium sibiin jamdicto prsedioparari jubens,
inter lautioris mensffi epulas,poma piri ad vescen-
dum inquiri juberetb E quibus unum manu tenens,
post multas blasphemias adversus monachos FIo-
riacenses prolatas,juramealum protulitmendax,ita
inquiens:«Hoc testor, ait, pirum,hoc anno meeis
muita incommoda irrogaturum. » His dictis,partem
pomi jam incisi suo i^jecit ori, quss continuo ita

tercio acontumacisesuse fastu inhiberinon potuit.

Sed qui blandis hominum verbis corrigi noluit

acriorem di vin® severitatis redargutionem in semet

expertus est. Nam discedente a sacra cede regina,

et ipse discessit. Cumque nimiuihsuisecurusacde

se praesumens^leetus cumccenantibuset ipsecoena-

ret, inter epulas ac pocula, labente super inguina

cultello sauciatur; deinde elatus manibus obse-

quentiuma mensa, e vestigio impcenitens, minium-

que lugendus suis, infelicem exhalavit animam,

ostenditque Deus displicere sibi altaris sui abomi-

nationem, quod sub nominibus servorum suorum

ipsi dicatur, quodque ob sacrosancti corporis

Christi immolationem Oguram obtinct crucis.

CAPUT VIL

blasphemum oppilavit guttur ut interclusa voce D ^^^^^ ^^^ .^^^ ^^^^^^^^^^^^
nulla valeret promere verba. Quem veluti exani- '^ tur hnruln .^ /?Mi>^«w«

promere

men sui, inter brachia lecto inferentes, hortaban-
tur ut poenitens eorumquae ii^uste intulerat bea-
tissimo obsequentibus Benedicto,veniam flagitaret.
Sed ille proloqui non valens, reclinato ad parietem
capite, spiritum exhalavit. Nec passus est Dominus
Ghristus inca^am cadere suorum preces servuio-
rum, agloriosasuagenitriceMariadilectoque sibi
allegatas Beuedicto.

(17) Ex hac particula nunc, recte coUigunt So-
cn Bollandtam Archembaldum superfuisse anno
4069.

tur baculo S. Benedicti.
19. Soliacensis ( SuiUy ) castri, quod a vico
Floriaco tribus distat millibus, possessor quidam
Herbertus dictus est, Herchenaldo genilas patre,
fratrem habens, nomine Archembaldum, Taroni-
cae Ecclesiee nunc(I7)archipr8esulem. Huic Richar-
dus venerabilis abbas (18),successor domini Wlfal-
di^aliquajurisecclesiastici praediain beueGciumcoo-
cesserat. Quinequaquam hiscontentus,reliqua quff
coenobilarum usibus delegata erant nefando au5u

(18) Richardus abbas prflBfecturam iniit anno
962, quo Wifaldus assamplus est ad aedem Carnu-
tensem, ex diclis.

8ia

DE inRAGTILlS S. BENGDICn LfBR! DtTO. - LIB. t.

814

dmpiebat. Tudc Pater monasierii cunctaqpe con- A primsevo juvenluiis flore vita hujus privatus mu-

gregatio ad eum dirigunt poscentes ut^ memor iidei

jurejurando eis a se poliiciifie, res eorom invadere

desisteret. Quo parvipendente eorum monita, ad

Lothariumregem,seuducemHugonem,querimonise

suffiflebilem deploraiuri sBrumnam profecti sunt.

Apud quos tum quidem parum proficienies, per

semetipsos eumdem perfidse meniis hominem

adorsiy orant ut sui misereatur, ab eorum oppres-

sione cessando. Yerumiamen eo avertenie aurem,

ad noia recurrunt prsesidia. Denique tote prope-

modum ejusdem anni quadragesimali iempore,

inter litaniarum solemnia, sua Domino pro iribu-

latione fundentes voia, duo serea pulsabant signa.,

uteorum sonitu audienies ad simile inviiarent opus.

Interim prsefatus Herberius in suse maligniiaiis

perseveranscontumacia, pessimis quotidie adjiciens

pejora, quadam nocte cum quibusdam saiellitibus

in Wastineusem pagum adire disposuerat. Et quia

inxta Veritaii» vocem,9ut ambulat in nocte offendit,

qma lux in eo non est {Joan. xi, iO), Juce uiique ca-

rens virtutum ac tenebris obsessus vitiorum, obscu-

ritate quoque mundanee nociis impius quisque se

suosque acius celare niiiiur ; sed licei humanos,

quantam in ipso esi, devitei obiutus, oculosiamen

Domini, qui super vias hominum suni et omnes

gressuseorum considerani,effugere nullaienusvalei.

Non enim, ut beatus Job testatur, apud Dominum

uUse suni ienebree aui umbra moriis, ui abscon-

dantur ibi qui operantur iniquitalem {Job xxxiv.

nere pravitatem quoque morum nonvaluiicorrigere

CAPUT VIII.
Romaldus item morte correptus.
20. Romaldus civis Garnoiensis exsiitit, ciyus
siiva trans Ligerim, in Segalonia {la Sologne) siia,
confinis silvse quam devoii viri jam dictffi eccle-
siee atiribueruni, esse dignoscitur. Is unus exisiens
eorum de quibus Scripiura dicit : Quoniam quidefn
ipsi terminos transtulerunt, dtrqmeruntque greges
{Job XXIV, 2), adnnatum iam in silva S. Benedicti
quamqne in sua silva ad pascendumporcoram gre-
gum ex cequo partiri conabatur. Et quia pars saltus
monachorum major quam ipsius erai, grave hoc
fratribus videbaiur. Unde commnni consiJio quos-
dam ex suo collegio dirigunt ad Arnulfum Aurelia-
norum tum preesulem, cui idem vir beneficii gratia
percepii parebat, ui eum ad cequitaiis jura sua
revocaret aucioritate.Verum ille,contumacifie fartus
spiritu, suadenii episcopo quaienus justiiiee tra-
mitem servarei^superbe re?pondit se eo die quo sues
e bosco abducendi erant interpellantibus responsa
daiurum, sesiimans miser servis Dei se quie reqitire-
baui erepiurum,immemorevangelici divitis,cui sua
amplianii horrea Dominus infii : StuitCf hac nocte
animam tuam abs te repetunt, et quse parasit, cujus
erunt ? (Luc. xn, 20) Nempe Romaldus pra?facius,
aniequam e loco ubi legaiis porierve responderat
pedem movisset, febre ingenii correptus, eo usque
langttit donec eo ipso die,quo se sperabat pauperibus

22). Sic iiaque ab hoc impio Herberio ablaia lux C Ghristi suillum pecus iriereptum, morte damnatus

sna est, ipseque repenie sublatus, quia diu fuerat
exspectatus. Namque dum equi iergo insidens,cum
sais nocturna adoperius caligine iter carperet,
aspexii suhiio asiiiisse lateri suo aliquem mona-
chalis habitus siigmaia prasferentem ; cujus indu-
mentum seiherea clariiale, ut posi ipse suis reiulii,
resplendebat. Aquo baculo quod prce manibushabere
videbatur, inter scapulas icius, horribilem emisii
▼ocem ; sicque visio ex oculis ejus ablata est. Gir-
cumequitanies, horrore vocis pervicti, inquiruni
sollicite quid ei acciderii. Quibus ille : « Sanctus,
inquit, Benedicius,nunc mihi assisiens, valido me
afflixit verbere, ex quo male habens immenso cru-

ferretur ad sepeiiendum. Fratres interea a reliquis
juxta condictum desiinaiiad silvam,ejusoperientes
adventum, comperio quod obiisset, eum portione
suum sibi debita ad propria sunt regressi, benedi-
centes Dominum, simulque sanctam Ghristi ma-
irem Mariam,ac Dei famulum laudantes Benedictum.

GAPUT IX.
Floriacense incendium ; aliud,
21 . Temporeseepius ac cum revereniia nominan-
di abbaiis Richardi, cum ab imperatoria ccelestis
Regis severitate ob enormiiaiem peccaminum decre-
tum proce^sisset, ut flammis voracibus venerabilis
hic locus, Floriacensis scilicet, purgari debuisset.

cior dolore. Sed vos^ fidissimi commiliiones, re- D quae et quania, perfidis quidem despicienda, nobis

trogradum callem arripienies, ad domum me re-
ferie meam : indeque mihi veniam efflagiiaiuri,
adsepulcrum properate confessoris gloriosum.» Illi
ejus obiemperanies prseceptis, hinc inde susienia-
tam unde digressus fuerai reduxeruni. Qui inier
manus famulorum, in ipso pene ostii limine, ani-
nam reddidii; cujus devoii fideles coenobii Pairis
Benediciifratres adeuntes,eventum reiinnotescuni,
petentesquatenus vel cadaver exanime ad sepuliu-
nun soscipiani. Quibus ilii, quamvis indignationis
nispecti abbaiis sui,qui ium forie aberai,assensnm
prsebenles, suscepium corpus humo texerunt. Qui
etsi pro parta sibi quieie applaudebant, pia iamen
compasaione defancto compaiiebantur, eo quodin

auiem et quibusque sanum sapieniibus miranda,
accideriniprodigia,paucismemorare libet. Primum
quidem satis obstupescendum quod basilica Sancti
Petri principis aposiolorum, casuali conflagranle
inceQdio,ea quse sanciissimse Dei Geniirici ac per-
peiuee Virgini Mariee dicaia,cunciisDominum timen-
tibus multipliciier diligendum reiinet thesaurum,
corpus videlicet sanciisimi Pairis Benedicii, illsesa
resedii. Non solum autem illa quse sexaginta et non
multo amplius ab ipsa distabat passibus, verum
nniversa intra ambiium casiri admodum arcium
consiructa cedificia, uno duntaxai horreo ardeniis
ecclesi«e parieii adhfierenie, incorrupta mansere ah
sgnibus. Acervus quoque frugum, qaem metum

B15

XmOINt MONAtiHI FLORIAGENSt^

m

(Gallice miieifj vdlgo dicimus, qui tanium ponte A &d usus reficiendorum qci fort^ advenissent pere-

novem vix passibus in longum dilalato,ab ipso di-
stabatoralio, voraces evasit ignium flammas. Mo-
vere debuerat hoc damnum corda mortaliam ; sed
heu! raens hominum nimium ignara futuri, dum
non veretur, dum non metuit, sibi ingruentia ne-
quaquam considerans adversa, cadit in deteriora !
22. Etenim noulongo labenieannorum curriculo,
priecellenlissimi Richardi abbatis industria fusile
fieris vas ad convocandos in oratio fldeles paraba-
tur. Gujus rei miuistri, cum nocte quae octavas
sancti pra^cedebat Laurentii, labore fessi membra
sopori dedissent, accensam candelam poslibus affi-
xam obliti exstinguere reliquerunt. Qu» decidens,
stramen lcctorum slipula exstructum accendil, a

grlnorum prceparata. Utec casu subturriequasi-
gna dependebant, elata, decitentibus'arobustiscir-
cumvaliatur trabibus. Tunc renovaote Deo antiqua
miracula, qui sub Moyse rubum mediis in flammb
servavit incombustum,mensa lignea vaporemnon
sensit igneum. Videbatur ergo non ardensardere
tripes, nec juncta calori materies alimenta dabat,
ut aperte claresceret ipsum aliquando super hanc
discubuisse mensam qui sibi tribui fatetur, quod
egenis.ac mendicis confertur(ifa//A. xxv).Fit con-
cursus ingens ad hoc spectaculum, videruntque
quibusest videredatum,quasi turbinem a prsedicla
mensa exsurgcntem, congeriem carbooum huc
illucquedispergentem.Videre eratdudumlugubres

quo domus completaflammis, utjamvehemeutiusB proimminenticaIamitatemuItorumvuUus,repenle

arderet, etiam in continguam sibi aulam SanctsB
Mariee Christi Matris ac dilectissimi domini Bene-
dicti incendiaspai-sit.CIamorsubito ac luctus inge-
miscentium toilitur fratrum, verentium ne compre-
hensisomuibnseducendisarcicorporis sancti Patris
Benedicti sibi facultas deperiret. Quibus etsi spes
inerat eumdemexcellentissimum Patrem suosposse
inconlaminalos servare artus, humanustamen ani-
mus, fragilitatis sufle vento agitatus, in incertum
agebatur. Eflfertur denique lugenlium raoeren-
tiumque manibus illud admirabile margaritum, et
cum paUa(<9), super quam pridie sacrosanctum
corpus Jesu Christi fuerat confectum, circum-
ducitur. Cum repente aquilone, qui ad horrea

hujus prodigii alacritate permutatos. Gonsamplis

igitur omnibus, hffic remansit inusta. Nec his in-

commuditatibus fracii animi bonorum ; quin imo

procurante venerabiii Dei cultore Richardo abbale

in co quo nunc cernilur statum, intra trium spa-

tiumannorumjioc sacrumet valdemonachicffi vile

cultoribus jucundum praeparatum est ccenobium.

Porro annus combustioms ipsius fuit ille qui ab

Incarnaiione Domini (20) nongentesimus septuage-

simus quartus dicitur fuisse.

GAPUT XI.

Architectus casu iiisssus, MuUer a dxmoni libt-

ratur,

24. Circa tempus vero illud quod summo stuii^o

fratrum' flammas impellebat, flare cessante, tolusC restauratio ejus perficiebatur, archilectus quidam

ignium globus volumine facto ccelum versus cacu-
mem extendit ;ibiqueparsuperioriapparuit mira-
culum, ecclesiaSancti Benedicti, quee pridem suc-
censa atque restaurata erat, remanente cum xeno-
dochio ejusque coquina, necnon et pistrino, ac si
Dominus nonverbis, sed operibus, servissuisdicere
videretur : Etsi vobis pro commissis iniquitatibus
iratus videor, precibus tamen fidelium meorum,
quos huic loco tutores delegi, mitigatus, aliqua vo-
bis ad inhabitandum domicilia relinquo.

CAPUT X.

Mensa incombusta. Ccenohii instauratio, Incendium

anno 974.

23.AIiudquoque inusitatum antea saiculis osten-
sum a Domino estsignum quodnonambigitur me-
ritis gloriosee Virginis Mariae sanctissimique cou-
fessorisChristiBenedicti fuisse obtentum, ad moe-
storum solamen monachorum.Tripodacratexigua.

(19) Corporale vocant, quod contra incendia de-
ferri tunc iemporis solebat. Lege Consuetudinum
Cluuiacensium librum ii, cap. 30, Rodulphi Glabri
librum v Historiae cap. 1 ubi chrismale appeUatur,
et Ruperium abbaiem de incendio Tuitieusi.

(20) Consentit anonymus chronographus in
tomo III Chesnii, pag. 355.

(21) Oratorium istud hactenus magna ex parte
superest intraclaustramonasterii^aliud ab ecclesia
principali>qu6e beaice Marife dicata est, tametsi ara

qui nunc adhuc superest, Dominious nomine, ope-
ram cooperiendo fratrum dabatrcfectorio.Cumque
in summo operturse fastigio consisteret, ac cuidam
sibi poculum porrigenti, ultra quam necesse eral,
intenderet, lapso pede subito inter immensas tra-
bium moles ad lerram decidit.Concurrenies fralres,
quieum iam ictibus lignorum quam duritiaterrs
examinatum putabant, non soluxn viventem, sed
etiam omnibus membris integerrimum reperiunt.
Quod non ambigitur meriiis sancii viri Benedicti
fuisseobientum,nehomo ejus deditusservitio, vits
aut membrorum quodlibet susiineret dispendium.
25. £a etiam iempestate qua adhucinstaurationi
^ ejusstudiosus impendebaiur labor, et sacratisama
Patris sui Benedicii ossa, in ecclesia Sancti Peiri (21 j
devoius fiiiorumasservabat amor,talequidinpnon
tumulaiionis suse loco hic tuior noster ostendisse
narraiur. Mulierqueedam daemonio obsessa, ad mo-
nasterium est deducia, atque in crypta interiori,ul

major etiam in honore sancli Petri sacrata erat,ut
colligo tum ex litieris Eccardi comiiis superius ad-
ductis,tum exquodamscriniolo Iigneo,quod nupcr,
dum altare isiud augusiius instauraretur, in imo
loco invenium continebat hsec verba auridialei la-
mino) inscripta : Mumma fikri. Jussit, in. aiiohe,5
Ste. Marie. et. Sti. Petri. Is est Mummolus abba
loci secundus, cujus elogium in Sneculo 11 relalura
est.

M7

DE MIRAGULIS S. B£N£D1GT1 LlBIlI DUO. ^ UB. I.

m

ibi curaretnr, intromissa. Unde post aliquantulas A
debacchationis suee moras retracta, ante allare
sanctae Dei Genitricis Manee constitit; excujusore
ut nobis relatum est, tres dsemones in modum sca-
rabffiorum cum viridi cholera in concha decidentes
lerea, sonitum repercusso sere cierunt. Sicque per-
sona illa mundata est, obtentu gioriosffi Matris
Domini ac inclyti confessoris ejus Benedicti.

CAPUT XII.

Contractus erectus. Diiodedm pauperes Floriaci

aliti,

26. Homo fnitquidamWastinensispagiindigena,
qui ab utero matris pedum privatus ofHciis, scam-
mellorum adminiculoiter conliciebat,humnm ver-
rendo.Hic,ter beati PatHs nostri Benedicti audita
fama,ejus veneranda adiit limina. Susceptusautem ,>
in domum alendorum pauperum usibusdelegatara,
petiit se alimonia sustentari fratruro, donecinter-
ventn sancti confessoris sui Dominus optatse ei
salntistribueret effectum.Gujus precibus Richardus
abbas annuens,in nuraero duodecini egenorum eum
haberi instituit,quos diligens boni antiquorum cura
Patmm in hoc nostro Floriacensi coenobio,obduo-
denarium apostolorum nuraerum, comraunibus sti-
pendiis diatim ali ac vestiri sancivit. Qui quotidia-
nissuspiriis aures piissimi pulsans Gonditoris,dona
cnpitae poscebat sospitatis. Et quia juxta Veritatis
dictum, cdelorum vim patitnr regnum, et instantia
rapitnr violentorum {Matth, xi, 12!,petensaccipere,
quserens invenire, pulsansque ut sibi raisericordiffi
aperiretur aditus {Luc. xr, 40), raeruit obtinere. «,
Tandem enim suffragio in prirais alraae Genitricis
Ghristi Marise, in cujus excubabat aula, ac deinde
excellentissimi monachorura legislatoris Bencdicti,
quem mediatorera inter se et Dorainura suarum
elegerat'precum,arentes humectari nervi, cruraque
contracta coepare resolvi.Hoc ubi languidus persen-
sit, et ipse cupidus sanitatis,insueto attentabatviam
terere more. Paulatim itaque se subrigendo, pro-
cessu temporis arabulandifirraissiraasadeptusvires,
meritis egregii confessoris, nativae statuit repetere
proprietam telluris. Postulata itaque abeundi li-
centia, gratias liberatori Deo sanctoque pro posse
referens Benedicto, cum propriis quos ad hoc ip- ^
sum evocaverat fratribus ad sua reversus, agricul-
tuTfiB de reliquo operara dedit.

GAPUT xni.

Lucem» tres in ecclesia B, Marix, Cereus coBlitus

accensus.

27. Siepe norainati abbatis Richardi teraporibus,
cutdam monacho Benedicto, cui Niger preenoraen
foit, ab eodera abbate cura aliquantis aliis ex coetu
fratrum tuendee sacrs sedis mandata sollicitudo
fuit, illius sane quse sanctae Dei Genitricis Marice
sob lionore Deo dicata, coelestis thesduri, corporis
dico sanctissirai Patris Benedicti, mirabile cunctis
yxx se rctinet margaritum. Uno itaque dierura,dum

ei in ordine vicis s» propensioris curce immineret
diligens cautela, accidit lucernam ante altare per'
petuae Virginis Marise venerationis gratia accensam
exstingui. Mos vero a priscis institutus Patribus
observari solitus erat, quod nos quoque in nostra
perspexiraus fleri pueritia, ut tara diebus quam
noctibus, triura lucernarura lumine memorata il-
lustraretur ecelesia. Exstinctam ergo prsedictus
frater candelam, ad aliam quce sepulcro beati con-
fessoris prselucere consuev^rat, ut accenderet defe-
rens,ipsam quoque defecissc reperit; tertiametiam,
qua?. oratoria crypta^ illustrare solita erat, dum in-
visisset, et ipsam emortuam offendit. Turbatus igi-
tur anirao, dum concito gradu se effert, ut luraen
basilicse restitueret, regressus perspexit unume
cereis erainentioribus, qui penes altare Reginse
virginura poni solent^ et in festivitatibus tantum
accendi, divinitus iiluminatum, Hammis rutilare
coruscis. Quara rem valde adrairans, gratias Deo
reddidit, intelligens exstinctionem luminum, non
casu,sed divina accidisse providentia, ad ostenden*
dura raortalibus, huic sacratissimo loco supernam
nequaquara abesse visitationem.

GAPUT XIV
Sancti contemptor punitus.

28. Eques quidam aliquando iter faciens,devenit
in villam ad jus raonasterii Sancti Benedicti perti-
nentera, cui Vitriarias nomen est; ingressusque
domum cujusdara viduai, invenit sextarium avence,
quara pabulo equorum necessariam sibi tolere
volens, arauliere prohibebatur, dicente: «Si,inquit,
viduitatisraese paupertatem aufercndo medespectui
liabes, saltera sanctissiraum revere Benedictum,
cujus juris hoc rus est quod incolo. » Gui miles,
« Tantum, ait, pro sancto Benedicto, quantum pro
te dimitto;» vocatoque armigero,avenam quam ipse
in sacculum pauperculse transfuderat, collo equi
ferendam tradidit, sicque discessit. Nec longum
itineris spatium emensus, subito, ac nnllis urgenti-
bus calcarium stimulis, equo ad cursum proclivo
in prsecepsIabitur.Sonipes disrupto guttureinteriit;
ipse fracto debilitatus crure diu languit. Sua igitur
poena ipse dedicit et aliis exemplum prsebuit nec
sanctos oporiere contemni, necviduarum lacrymas
debere esse despectui, quse, ut ait Salomon, ab
oculis ad maxillas, a maxillis ad terram decidunt,
et Dominus omnium susceptor est earum (BccU.
XXXV, 19).

GAPUT XV.
Prxdatores multi apaucis fusi.S.Benedictivexiliwn.

29. Gaput-cemum [Sacerge) possessio quasdam est
Sancti Benedicti, de qua in sequentibus plenius,
favente Deo, narraturi sumus (lib. ii,cap. 5. V. Adre-
vald.y cap.38), qualiter scilicetad dominium hujus
Floriacensis coenobii pervenerit, seuquoraodo inde
habitatio monachorura ad Salense (22) castrum mu-
tala sit. Gui possessioni gubernandse paulo ante

(22) De situ castri Salensis, vulgo Somt-Bmoist du Sault infra in lib. u, cap. 6, num. 15.

m mmi monachi ploriacensis b»

memoratus {num. 27) rir veoerabilis Benedictus A Quapropter Elias BoaoDis fUius, dominum saum

jnonachusprsepositusest. Qua tempestate ex castris,
qusB creberrima per eam regionem habentur, ad
centum quadraginta armati,in Argentomagen8es(23)
agros, qui ei loeo vicini sunt, sese diffuderant,
prsedas ex eis acturi ; idcirco ex villis etiam prse-
dict<e possessionis armenta seu pecudes abegerant.
Cumque Argentomagensibus damna suarum per«
lata fuissent rerum, e caslrensibus confestim ad-
versus eos pugnaturi prosiliere portis ; sed in
unum conglobati, cum se hostibus uumero infe-
riores viderent, congredi cum his pavitabant. Tunc
UAUS ex ipsis divinitus animatus sociis inflt : «Nunc
iateiim, o fldissimi commilitones,terram Sancti Be-
aedicli adversariosdepreedatumingredi sinamus; et

Willelmum comitem Pictaviensem muaeribuspreci-'
busque pellexit, quatenus castrum Giraldi, quod
Brucia (V. lib. ii, cap. 6j dicitur, secum obsidioQe
cingeret.Qua de re non solum villas Giraldo paren-
tes,verum etiam possessiones Salensis coenobii coq-
tigit graviter devastari. Nuntius ad Giraidum Lemo-
vicina tunc in urbe residentem venit, qui diceret
non solum ejus regionem, sed etiam agros SodcU
Benedicti, eo quod ejus essent delegati tutels, ab
hostibusdepopulari. Ille in talibus nequaquam pro-
crastinandum ratus^maxime confldens Benedictum
Patrem sibi auxilio ob suarum vastationem posses-
sionum adfuturum, dirigit eo Guidonem fiiium cum
lecta equitum manu, dans in mandatisut hostoset

quia dominus noster Giraldus ejus est advocatus, Ba rapinis inhiberet, etjunctissibi Argentomagensi-

eam vice ipsius defensatur i,hostes virDiter secureque
aggrediamur, misso prius legato, qui e monasterio
Salensi, quod est saucti Benedicti, vexiilum ipsius
preliosi confessoris, quod nobis praeddio sit, matu-
rato deferat.B Gonsentientibus cunctis acejuscon-
silio obtemperantibus, post susceptionem vexiUi,
adversariis nil taJe verentibus, quadraginta solum-
modo juvenes totis viribus sanctum invocantes Be-
nedictum, ex improviso prfledonibus superveniunt.
Adversariorum vero cordaomnipotens Deus meritis
dilecti sui Benedicti ita perterruerat ut nullo modo
resistere auderent ; et hoc modo a quadraginta tan-
tum juveuibus, centum quadraginta hostium,uu]lo

bus, ab obsidione, si tuto posset, belio deterreret.
Argentomagenses non ignari per quem post domi-
num in superiori pugna victores exstitissent,ad jam
nominatum Sanrti Benedicti monasterium oraturi
venerunt, poscenlesque a fratribus eulogias panis
et vini sibi tribui, dixerunt se tantsB fidei essc ut
absque dubitatione crederent per illam escam me-
ritisgloriosiConfessoris Benedicti seetin prailiofore
victores, et a mortis periculoimmunes;necsuaeos
spes fefellit. Nam congressionehabita, tantaadver-
sarios csBde affecerunt utpost victoriam a mouachis
respectu hu;Tianitatisetiam inimicos inhumarecu-
pieutibus vix sepeliri quircnt. Attamen araths hu-

aut minimo fuso sanguine, fugati, seu capli sunt. q mumhacillacquemorearantiimi inverlipraecipicQ-

Victores vero omnipotiti pr8eda,nobilioribus quoque
ex hostili agmine captis^ ad Salense coenobium ve-
nerunt rogantes memoratumBenedictum prseposi-
tum ut quidquidiuter manubias exsuorum agnosci
posset substautia pauperum gratis reciperet. Quod
ilie libens accepit, et receptis suorum spoliis, tripu-
diantes beliatores ad propria sivit abire.Sequuntur
alia duo miracula haud multum huic dissimilia, a
Domino per summum confessorem Benedictura
iisdem in locis ge8ta.Equibus unum quod tempore
qjusdem priBpositi accidit, isli ipsi connectentes,
aliad ilii per omnia simillimum suo in loco aptius
referemus.

tes, glebis, uicunque poterant,cadavera obruebaat.
Nulius sane Argentomagensium, qui paiie ac vino
Sancti Benedicti ob suse salutis auxilium pasti fae-
rant, discrimen aliquod necis perpessi sunt; sed
omnes victores,integroque numero ad suaredieruut,
laudantes Dominum, ejusque confessorem summis
laudibus extollentes Benedictum,cujus meritis et se
periculo liberatos, et hostes palam profitebantur
esse fugatos.

CAPUT XVI.

Item alii. Argentomagenses eulogiis panis et vini

muniti.

30. Monarchiam rcgni Francorum adhuc Lothario
regente,gravi perduellione primores Aquitanici re-
gni contigit turbari;siquidemGiraldusL.emovicinae
urbis vicecomes, et Boso roarcham ipsius possidens
regionis, contractis adversum se decertabaut odiis.

(23}Argentomagum>A raenton,a\ns Ar^entomum,
olim caBtrum, quod Walferius Aquitanise dax de-
struxisse, Pippinus vero Francorum rex instaurasse
perhibetur; nunc oppidum pagi Bituricensis ad Cro-
sam iluvium, infra confluentes Crosse minoris in
roajorem, la Creuse,

(24) Incertum mihi quo anno.InChartarioPatri-
ciacensi binas invenio chartas fiichardo abbati scri-

CAPUT xvn.

Trabs loco mota,

31. Richardo abbati Amalbertus (24) successit,
qui benignus natura,benignior etiam exstitit humi-
jy litatis sibi insita mansuetudine. Hic a Lothario,Lu-
dovici quondam a Tethbaldo comite capti filio,cum
eleetionefratrumregimem nostri susceperat coeno-
bii. Hijgus in diebus, in possesiione ipsius Floria-
censis coenobii, quae Hervini-curtis (V. Tortarii
cap. 6) dicitur, res hujusmodi divinitus acta est.
Gauzlinus monachus , ei curti tunc praepositus,
conductis operariis, ad ostium basilicaesubnomiue

ptas, nimirum xxv et xxviii. Prior data est anno
decimoy posterior anno guinto decimo Lotharii regis,
ac proinde anno Christi 969.Lege istius Chartarii
instrumentum ix, et librum De miraculis S. Maxi-
mini abbatis Mitiacen^is cap. 12, ubi Richardusfu-
neri Annonis abbatis interfuisse, ct AmalricuB
Floriacensis dccanus, rejecto Hermenaldo moua-
cho, Annoni successiase memorator.

899

DE MIBACUUS S. BKNEHCTI LIBRI BVO. - LtB. 1.

in

e^^gii conf«ssoris Ghristi Benedicii,Deo in eadem
TiUa dicaiae,gradQs ligneos lieri disposuerat. Faber
lignarius ei reistudium impendens, dejectaet in pro-
xima ailTa arbori dolabra superflua quceque demere
parabaty cumqun eam in partem alteram vertere
tentaret, et non posset : « Eia, inquit, sancte Bene-
dicte»quiaego nequeo.tu illam verle.» Uffic dicit non
orantisvoto,necposcentisaffectu,quin potius quasi
diifideDS. Vicinas siivffi adiit domos, auxiliares
accersitnrus ; eum quibus regressus,reperit lignum
quod vix sex virorum movisset manns, divina vir-
tute eamin partem versum quamipsevoIebat.Quid
patasbeneficii egregius istePaternosterillislargiri
prsevalet quieumtotamentisintentione cumcordis
mvocaverint puritate,si tantnm illi prsestitit qui se
eam qnadam, ut ita dicam, interpellaverat animi
vanitate ? nec nobis, quibus, quamvis immeritis^a
Deo donatum esttalem actantum imprffisentiaram
habere Patrem,omninodesperandum,si ejus opem
para ac simplici imploraverimus prece,cum et ex-
traneorum non aspernetur gemitus humiiIimos,et
longe positossffipissimeexaudiatfamuios.Quid de-
nique cuidam monacho sui gregis,vocabuIo Aunoni
{infray lib. u, cap. 6), quinunc adhuc superest,lon-
gioscule hinc remoto, moestorum solamen animo>
mm, semper nominandus contulerit Benedictus,
breviter exponere iibet.

CAPUT XVllI.

Navkuia calitus subminislrata»

32. Post excessum pastoris Amalberti, a quo iu
tenera ffitatebabitummonasticsesuscepi religionis,
atque utinamcum proposito mentisIOilbodus (25)
ad prslationem Floriacensium fratrum, ipsorum
electione et regiaprincipisLothariiascendit dona-
tione, qui pia soIlicitudine,tam spiritales quamque
temporales subditorum procurans utilitates, im-
minente celebri Patris Bcnedictitransitussolemni-
tate, congruum duxit ad abundantes uberiore
pisdum copia regiones quempiam suorum dirigere.
Miitens igiturmemoraium fratrem, et per manum
ejus sufficientem ei negotio pecuuiae quantitatem
monuit ut impigre injuncto insisteret operi. Qui
praecepto parens, iluminum legumina solerti cura
qusesivit, qussiia emit emptaque ut ad Patrem a
qao missus fuerat, reveherei anxie instabat, sed
qas accelerationem itineris inundantes profusione
imbriam retardavere Aquitanici amnes.Inter quos
Andria despicabilis quidam visu fluvioIus,sed cre-
bra in maltiplices discursus alvei sectione,ac palu-
dom aliqpiantis in locis interpositione, ad trans-
meandamdifflcilis; ad cujus, uivulgariter loquar,
matrem aquam prsedictus perveniens frater,offendit
vadam inundasse aquis,ac ideo impermeabile oquis;

(S5) Qao anno factus sit abbasOlboidusnon mihi
liquet, mortuttsanno 988, aut insequenti^ infra.

(26) Daosejusdem noroinisepiscoposfuisseputo^

iater quosmediusMaBassses; onum Ermenthei ne-

potem ac successorem, qui Floriacenses ac Mitia^

j^naviculas vero duas, unammedio in flamme semi-
mersam, aliam ulteriori in ripa detineri revinctam.
Circumspiciens undique, nuHius naucleri opem,aut
alicujus preetereuntis, valuit reperire juvamen. In
hac itaque animi anxietate constitutus, dum iter
suum impediri, et diem festum appropinquareintel-
ligeret; sese in se colligens, et audaciam ex despe-
ratione sumens, totum se ad orandum contulit. Ad-
sit nunc, inquiens, Domine Deus, mihi indigno fa-
mulo tuo auxiliatrix dextera tua, et si quid unquam
majestati tuee bene placitum Paier noster sacer Be-
nedictus patravit, seu quispiam servulorum ejus
tibi inpraesentia sacricorporisipsinsfamulantium,
adprssensdeclara. Placeat tibi eamdemnunc, or-
dine quo tibi placuerit, exercere potentiam, quam

B quondam meritis ipsius dilecti tui exercuisti, dum
discipulo illiusundas siccis pedibus calcare con-
cessisii 1 Non quidem ad hsec poscenda de meisprse-
sumens accessi meritis, sed majora egregium con-
fflssorem Benedictum apudte posseimpetrarecon-
fidens, ego quoque de patrocinio ipsius, pro mea
apud tuam clementiam fragilitate, majora meis
audendo viribus praisumpsi. » Hi:gusmodi oratione,
ac mansueta quaidemmonachuspolletsimplicitate,
prseeedeniibus insuper beatissimi^Benedicti meritis,
flexnsDominus, citissimum illi suie gratiffi contulit
suffragium.Navisetenimquam contrario inlittore
sitam esse diximns, divinitus soluta, absque ullo
mortali remige, ad eam in qua ccenobita ille cum

p sociis residebai, iluminis partem iransiit. Videre

erat ingens prodigium, navim altquando invito ac

frustra obnitente gubematore, in fluentis aquffi de-

vios agentem cursus, tunc quali coelitus ostensam

sibi lineam a ripa in ripam inoffense teneret,trans-

meavisse, donec contigua famulis monachi facta,

lanceis, attraheretur ; qui hastis 8ubremigando,uni-

versa onera transponunt, equos natatui commit-

tentes. Beversus ad Patrem vel adfraires festijam

diei celebre offlcium initiare parantes, prffifatus

monachus eos magno exhilaravit gaudio, non tan-

tum advectione tripudiantes alimentorum, qnan-

tum devote exsultantes viriute signorum quoque

(/., quocunque) terrarum Dominum suum sanctis-

simum radiare Benedictum.
D CAPUT XIX.

Amulfo episcopo inneas invadente, reliquix delatw,
aeger sanatus, «dicula construeta,
33. Liberalis circa ffigrotantes quoque ipsius san-

cti viri Benedicti exstat gratia. Unde unum narro

miraculum, quod memoratus abbas Oiboldus suo

Iffitatos est accidisse tempore. Arnulfus Aureliano-

rum episcopus (26), alias sane bonus, et ecclesia-

sticas regulas scientia et opere optime servansi

nunquam ad purum prffilatos higas Floriacensis

loci dilexit, ideo qaammaxime, quod iIK ditioni

censes monachos plurimum amavii, ut constat ex
libro De miraculis .«ancii Maximini Mitiacensis ab-
batis, cap. i2 in Sfficulo I; alterum post Manassen,
de quo hic sermo, et in libro De Vita sancti Abbo-
nis abbatis.

m AUOINI MONACHi; FLORIACENSIS 8U

solammodo parenies regi8e,subjectioDem(27), qua A sum ei est sanctnm Domini dileetum eo itinere

ipse ulta raodum delectabatur, nequaquam ei ad
ipsius voluntatis dependerent nutum. Qua de re vi-
neas S. Benedicti in suburbano Aurelianensis urbis,
in loco qui Boaria (le clo9 de Bourie) dicitur, sitas,
ut sui eas pervaderent satellites, assensum prsB-
buit; propter quarum recuperationem cum prsB-
dictus abbas ad eum legatos misisset, nec impetra-
visset, cum senioribus babito consilio, deliberavit
ut sumptis sanctorum pignoribus, imminente vin-
demia, ad locum eum aliquibus e fratribus fructus
earum collecturus properaret, ut, quia eidem viro
viribus armatorum obniti difficile erat, cum ipse
multis sfficulari potentia prseditis regibus quoque

Benedictum ad suburbanaAurelianensium obsua-
rum defensionem transire vinearum. Quo ille aa-
dito, spem promerendee salutis induens, imbecilia
membrabaculo sustentante, reliquias usque beatas
protaxit, prostratusque sub argenteo quo recoa-
ditae erant scrinio, in somnum revolvitur. Traos-
acta vero una nocte,mane primo surgens,incolumi-
tati se sensit restitutum pristinae, ac gratias Deo
agens, laudum quibus poterat piaeconiis sanctum
attollebat Renedictum, procuratorem eum suedi-
ctitans sospitatis. Nec multum a vero ejus deviabat
opinio. Ipsius enim ope ac precibus constat eom
propriee redditum virtuti, ci^us meritis flsus seu

persoipe restitisse comprobetur, saltem hac arte B fama evocatus ad illa properaverat loca, licet nos

obviam iretur; cui idem pontifex, cunctos pene
antistites Galliarum suo ezistentes tempore in his
qufle Jesu Gbristi sunt, sapientia antecedens, refra-
gari intuilu divinirespectus nequiret. Levatis igitur
duorum corporibus martyrum Mauri (28) atque
Frongentii (29), sub nomine inclyti confessoris Dei
Benedicti, venitur adlocum, et inter iter agendum,
vicinis, et qui viee propinqua incolebant domicilia,
percontantibus cujustamcelebris oretpompapree-
tereuntium, respondebatur, sanctiBenedicti. Inter
quos quidam aeger, longo attristus vires febrium ar-
dore, sciscitabatur praetergradientes^ciyus in obse-
quio tanta cum crucibus viam tereret turba. Respon-

supra nominatos veritatis testes nequaquam ab ho-
j^ussecludamus operatione miracuIi,imoperomnia
eequaleset merito judicemus et actu.Porro fratres
cum memorato abbate,peractis absqueulliusinter-
pellatoris impedimento pro quibus ierant, gemino
la;tabundi gaudio, adsuaregrediuntur.Verumpaa-
per spiritu qui sanatus erat,tuguriolum eo loci qoo
ipse cubans superpositoscapitisanctorumhabuerat
artus, ligneo construxit tabulatu ; sub quo simili
detenti languore quiescentes,si tamenplenaeonun
hoc fldes exegerit, citissimam opitulantibus tribus
memoratis sanctis capiunt medelam, uti accois
eorumdem testantur locorum.

LIBER SECUNDUS.

CAPUT PRIMUM.

Floriacus, Vallis aurea, Sibinota narrai auetor, Fran-
corumreges, Abbo Oilboldi successor.

4. Favorabili supernee dignationis prsesagio, hoc

in quo Deo auctoro famulamur ccenobium, ut FIo-

riacus (29*) vocaretur accepit ; qui [quod) priscis

temporibus,non dissimiiisgratiffi prffirogavita,Vallis

nominabatur Aurea. Retinet enim in se aureum

paradisi florem, sauctissimumPatremBenedictum;

qui gratantissimo virtutum odore quosque remotis-

simos ad sui reverentiam invitat. Quarum proprie"

tatem operationumsipersingula expllcare Telimus,

chartam nobis sermonemque antequam sermonis

materiam deficere pro certo intelligemus. Sed ne

G beueQciis piffi paternitatis ejus, ab ipso nobis im-
meritis impensis, ingrati esse videamur, ea qnas
nostramattigerenotitiam, inquantum ipsius beoi-
gui patroni clemens supplicatio vires nostro teaoi
ingeniolo a Ghristo obtinuerit, rusticano iicet
sermone,posterorura raandare adoriemur memoris
Etprimo, qualiterhistemporibusrespublica Fran-
corum substiterit, succinctim perstringamus, ut
post liberius ea quffi proposuimus, exsequamur.

2. Lothario regi, cceleste, ut credimus, pro ter-
reno cummutanti regnum,Ludovicus filius succe^
sit. Qui imraatura prffiventus morte, destitulum
proprio hffirede Francigenffi gentis principalum,
utpote naturalis expers conjugii,dereIiquit. Sane

(27) De subjectione spirituali, quara abbates tum, ^
cum bencdicebantur^ promittebant episcopo, alias
dicendum ; hic de temporali quffistio videtur.

l28) Quidam pontifex de Britannia veniens, cui
nomen erat Hearem^ et in Floriacensi loco mona-
clulem induens tunicamj corpus beati martyns Mauri
secum detulit, quim constat Romcs passum sub Ce-
lerino prssfecto^ imperaniibus imperatoribus Carino
et Numeriano, Sed et alter ad idem veniens cano-
bium, Ofto nomine, et corpus cujusdam sancti
Frotgeniii sancto secum obiulit Bcnedicto^ ut legitur
in prfficitato fragmenlo Ghesniano.Mauri martyris
Vita metrice scripta est a RodoIfoTortario, et histo-
ria ejus transiationis, uti habetur in Bibliotheca
Floriacensi. In catalogo Bibliothecffi Pelavianffi
Frami>erto monacho ejusdera raartyris Vita metri-
ca tribuitur; an a Tortarii carmiue diversa?

(29) De hoc sancto Frongentio seu Frolgeutio
inteUiffeDduni videtur diploma Caroli Galviconce-
dentis Hilboldo abbati Deensi rogatu Erispologii Bri-
tanniffi dMci&cellammpago Cenomannico sitam apud
Bussogilum, in honore beati Petri a sancto Trofelio
(legendum videtur Frogetio)fundatam,apud Gbifflt-
tium in probationibus Historiffi Tornuliensis,

pag. 20«. ,

(29*) Hoc nomine locus censebatur etiam anw
conditionemraonasterii, ut constat ex Leodcbojdi
abbatis teslamento. Joannes a Bosco tesUtur sibi
lectara fuisse inscriptionera in arcu sacelli Beat«
Mariffi apud Floriacura : H^c est Vallis Acrba. A
conditioneraonasterii nonnunguam VetusFloriacus
dictus est locus, ubi nunc opidum, Floriacus nio-
naslerium. Goenobiura de Paredo, de quo infra m
libro Tortarii.ab initio itidem Vallis AureadicebaUir.

r

DE MIRACUUS S. BENEDICTI UBRl DUO. — UB. II.

patraus ejus Garolas, quem priTatura senuisse su- A sancUeDei Genitricis Maritt holoseriis palieis aIlo«

pra prflelibavimus, conabatur, si posset, a sui ge-
oeris auctoribus diu possessum sibi vindicare im-
periom ; sed ejus voluntas nullum sortitur efFectum.
N&m Franciprimates, eo reJicto, ad Hugonem qui
dacatam Francis strenue tuuc gubernabat,magni
illius Hugonisfilium, cujusjam mentiofacta est, se
coDferentes, eum Noviocomq [Noyon) solio subli-
mant regio. Is eodem anuo Rotbertum filium sibi
consortem regni legit. Etquia, quantumad ccept«
rei causam attinet, de regibus diximus, ad eam
prosequcndam veniendum est.

3. Igitur Oildoldo abbate in Ghristo quiescente,
Ahbo (30), Deo et hominibus vir amabilis, a fra-
tribos Hugone annuente rege electus, in gradum

rumque velorum tam decoraintrorsas circumamicta
varietate,utmulti eorum qui ad diem convenerant
festum faterentur nunquam antea sic decenter eam«
dem vidisse ornatam basilicam.Ad cujus pulchritu-
dinem decoris,cum lampadarum accereorumstella,
ut sic dictum sit,area,accedebat auro ac gemmis prse-
fulgens a fronte lectica, thesaurum Arabico metallo
lapidique prieferendum topasio in se reiinens. Id
primum cum cseterorum reliquiis sanctorum hume*
ris dolentiumsuorum offertur servulorum,aiqae ad
orientalem ecclesiie partem in coemeterio eiponitnr
fratrum. Inde universi ad deponendum sanctaarii
ornatum ora conversi,quod solers sdituorum dili-
genUa per octo spatium dierum eleganter compserat

soccessit monastici regiminis. Qui, prflecedente B idnostrium aut non multo amplius qaatuor hora-

hoDC quo hiec scribimus anno qui fuit ab Incama-

ttooe Domini millesimus quartus, in Vasconifle

partibus a perfidis iilius nationis hominibus, nobis

prssenlibus, innocenteroccisus, martyriisauguine

laoreatus, ad regna est ffiterna a Ghristo vocatus.

Iq cujus diebus res mirabiies per preeeminentissi-

mum Patrem nostrum Benedictum, ab omnipo-

tente Domino patratas, quia jam tunc nos intelli-

gibiliscontigitpervenissead metas fetatis, certiori,

atpote aliquibus prffisentes, digerimus stylo.

GAPUT II.

Floriacense mcendium. Apparaius in festo transla-
tionis. Incendium dtvtnitus restinctum

4. Festivus sestivis mensibiis translationis ejusdem

rum noctis intervallo deposuimus.Perspicere eTtX ae
gemere regiam (30*) illam Matris Domini, sUgmata
viee iilius qua quondam dilectus Domino coelum
Benedictus conscendit nocturnis in laudibus pro-
ferentem^post modicumdesertarum eedium faclam
similem. Et quia igneo fervore in vitreis jam fe-
nestris plumbum liquari posse co^jiciebatur, ma-
xime cum victricis flammee vorago cuncta exina-
niret,spe sublapsa mortalis auxilii, supellex varia
longiuscule a monasterio inter memorum deaaa
occulitur, cum repente uni ex abbaUbus, qui ex
vicinis coenobiis emerito duci suo militaturi advene-
rant^ nomineRainardo (31),visio8upernfle apparait
consolationis. Aspexit namque cum aliis, qaibos

gloriosi Patris annuo successu recurrebat dies ; ad G ^^^, datum est videre,duas coiumbas super nivie

candorem albicantes, quie trino volatu ambitum
circumcingentes templi, ad Africam sui impetas
direxerecursum, ubi jam proximahorreisfratrum
violentia stctit ignium , nec divinitus desigoatum
ausa est preetergredi terminum. Jamque humani
cessaverat ars ingenii, laborque conquieverat ho-
minum, ut magor divinee miserationis virtus cla-
resceret per beatissimum Benedictum, quem nos
miseri criminabamur iisse dormitum.Nec quidpiam
eorum qus ambitu claustri claudebantur alllam
sustinere jacturam, acsi illarum angelici aspectas
volatu avium circumvallata protegerentur.

cajasspectandagaudia,non solumquique pagenses,
ut quidam in ipsius laude ait sapiens (S. Odo in
serm. De transl. S. Bencdicti), verum plebs urbana
honeMis clcricorum confluxerat personis inflorata.
Quibns vigiliisinsistentibus nocturnffi laudis, quam
devotamonachorum catervaitentidem undecunque
oh lcetitiam tanlffi solemnitatis adventando nostris
sociata, in sui legislatoris explebat obsequela, re-
pente per aquilonales basilicffi fcnestras nocivi ignis
lax resplenduithorrenda.Quippe inquoddamfenile
casu quidam ignis decidens, aridis auctus fomentis,
circumpositas sese diffudit in ffides. Nec laborabat
ilamma, ut suas augeret vires, cum ffislatis ardor

GAPUT m.

tcctorum jam torruisset culmina, et domus sibimet d Contractus erectus. Injratus denuo male habet ;

copulatffi, una alteri exustionisoccasionem prffiberet

facilem. Interea matuUnalibus relictis hymnis

cancli e sacris prosiliuntadyUs^ad sua quisque tu-

ianda totis intenti animis. Pauci seniorum una no-

biscum pueritiffi in annis constitutis matutinales,

prout exigebat res, laudes,Iicet minus decenti flne,

concIttseruDt. Inde ad subtrahendaignibus quffique

aecessaria prompUe vertuntur manus. Aula erat

(30) Anno988 Oiboldo successit Aibo, cum annis
sexdecim Floriacensi monasterio prffifuerit, mor-
tuusque sit anno i004, testeAimoinoinipsiusVita.

(30) Id est^ basilicam principalem, quffi beatffi
Mariffi Deiparffi sacrata erat, quanquam re^ta non-
ounqoaui ecclesiffi porlam significat.

^31) Duo tum temporis al)bates ejusdemnomi-
nis videbant in vicinis monasteriis, Ferrariensi et

iterum sanalus.
5. Nostris modo diebus ArchemhertumAntissio-
dorensisterritoriiincolam fuisse novimus diutino
languoregraviter afflictum ; cui cum amiconun seu
propinquorum solers defuisset cura, ita assidoa cu-
bationecurvatis genibus coxisUbiffi adhffiserant ut
latitudinem palmffi hominissubtercrescens excede-
retcaro.Quem dum parentes isid ciyusdam sancU Si-

Senonensi SancU Petri.RainardusSenonensisabbas
fuerat quidem abbas coenobii Sanct» Golumbffi

Erope Senonas ; sed Sevinusarchiepiscopus coeno-
ii Sancti Petri instaurator, istuc monachos refu-
lares ex ccsnobio S. Benedicti et S. Petri Cluniascenr-
si9 ao^^K^r^ra^testeGIario monachoin Ghronico, ubi
Rainardus iste dicitur obilsse anno 1025.

m

AIUOINI MONA£HI FiX>RiAG£NSlS

m

meonis(32)8epulcrttin,qaodsaQitatumgratiailIus- A &d memoriara (id es/ ecclesiam) inelytft Virginu

trari famavulgante didiceraat,efreredeslitiavissent,
eo quod intra suam esse regionem, abnuit aeger,
fieque ad Floriacense poposcit deduci coenobium.
Aiebat namque per nocturnum se conspexisse sopo-
rem, qulaeo stante antesacratissimamPatrisBene-
dicti tumbam coram altare prsecelsse YirginisMariae,
rectisconstitisset plantis, immensiquedecoris intui-
tus esset basilicam , ex qua sibiexeundi facultas ne-
gabatur. Nec vana illa quibus sa^pe ludimur fuere
somiiia; sed, opitulante Deo suifragantibusque me-
rilis Reginffi virginumaceminentissimi coufessoris,
salubrem bahuere operabionem. Denique locato
asello ad desideratam devectus locum, a prozimis
qui eumdeduxerant, pro foribus monasterii exponi-

Mariffi deferens, ante sepulcrumgloriosicoofessoris
Ghristi Benedicti accendil; adhaBrensquepavimeDto,
veniam admissi realuscumredintegrationeposcebat
sospitatis.Facto ergo voto nunquamse ex eodemre-
cessurum vico, gressuummeruitredonariintegerri-
mo suppleniento.Hoc nosab ipsius contigitore au-
dire eo ipso dic quo hfiec coepimus scribere leiquo-
quenarrationiinterfuere Gonstantinus (34) preshy-
ter et Letherius, levit, gradu monachus habitu,
suscipiendorum hospitum tunc delegatusmiaisterio.

GAPUT lY.

Sncergii situs. Otherius parafyticus, Caputcervium
vovet S. Benedicto ; facto dono mox sanatas, Atia

relatio de traditwne ilUus praedii,
7. £t quia, utrefertbeatuspapaisregorius (lib.u

tur. Unde quia necdum scameliis usus fuerat, nati- B j)iaL cap. uit.^^sanctimartjresfrequentiora osten-

huB reptando ac manibus, ad unum e publicis se pro-
irahenspistrinum,ab ejus custode humanitatis com-
pAssione susceptus est; ubi diu curationis suoe prae-
stolando adventum, desiderio accensus est adeun-
dl Matris Ghristi aulam, in qua spes directionis
ejus sanctus quiescit Benedictus.Quam introgressus,
minutum [a/. , minutamj sibi avicarioejusdemvici,
Ermenfredo nomine, obtentu transmissum eleemo-
synae altario, quodDeosub honoremsanct» Mariae
omniumque sanctorum virginum dicatum est, su-
perponere cupiens, sensitsuosresolvi nervo3.Gum-
que etrcumspectaret qui sibi auxilium ferret ; a ma-
triculario ecclesia elevatus, scamellos quidem suos

dunt miracula ubieorum tantum habetur memo-
ria, quam ubi eorum sacra conservantur corpora,
liquet idem de cseteris inteiligere sanctis, maxime
ex hoc patre noslro multipiiciter excolendo san-
cUssimo Benedicto. Gujus excellentissima siguo-
rum, a Deo per ejus meritum aliis in locis patrato-
rum, notitiae posterorum tradere noster gestit ani-
mus. Gaputcervium (Sacerge) dicitur prffidium in
finibusBiturigumsitum, Lemoyiciais contingum, a
quo vicina regio, corrupto vocabuio, Gapcergensis
vocitatur. Hoc ad dominium Floriacensis coenobii,
omnipotenti Deo sub nomine perpetum Virginis
Marise sanctissimique Benedicti dicatum, bac de

cancellts sanctuarii, munus vero, haud secus qua- ^ causa relatu seniorum valde autiquorum pene-
dranteilliusevangeliciB viduse, Ghristo acceptabile nisse comperimus.

altari imposuit; dehinc humi prostratus cum orationi
incubuisset, resolutusin somnum^salso perfunditur
sadore.Experrectus autem, non jam scamellos pos-
cens, sed baculo a quodam circumstantium sibi
porrecto semet sustentans,ad hospitium abiit,pede-
tentimqae firmissimas ambulandi vires adeptus est.
6. Gumque sensisset copiam peragendi itineris
fflbimet aon deesse, ingratus salutis, absque licen-
Uahospitis rel sanctorum qui ei medelee tribuerant
eCficaciam, clam abscessit ; veniensque ad viJIam
cpaeDominipetri (JDampierre) dicitur, iterato debi-
lis redditur. Gui presbyter, Teudo nomine, qui ei
locummetandiinsuaconcesserat domo,ita locutus

8. Ejus possessionis dominus Othe rius dicebalur,
inter Aquitanicos primates clara nobilitatis poi-
lens prodapia. Is aprimaevsejuventutis flore paralj-
sis percussus languore, manuum ac pedum carae-
rat juvamine ; solius illi linguee, auditus quoque ac
visus, ex parte manebant officia. Diutino igitur la-
borans morbo, dum vana medicorum studia pro-
pensius sibi adhibita nibil intellexisset conferre va-
letudinis, audita fama miraculorum, quae Sahato-

•

ris nostri omnipotentia apud sacratissima palrooi
communis Benedicti creberrime tunc operabator
ossa, ait suis : « Yidetis, fidissimi mihi, vitaque ipsa
qua nunc fruor miserrima chariores amici, quod

est : tfQuid^nquit,maIi commerui8ti,ohomo,ut lan- j) medicinee impensis nihil proficio, imo in die&aegn-

guorem pristinum evitare uequas?»ResponditiIIe se
sine gratiarom actioneasanctis suse curationis pro-
visoribus recessisse. Interea sequenti nocte, qnie-
scenti ei yidebaturquod sacris a quibus discessisset
locis astaret incolumis, tenens luceruam (33) pree
manibus, status sui mensuree aequalem. Monitu
igitar et adjutorio predicti sacerdotis carrac«e im-
posttus^ ad loca male a se deserta reducitur. De-
mum emptam ceram, juxta preeostensam visionem,

(38) Quis sit sanctus iste Simeon, nondum di-
scere potai.

(33) Id est cereum. Sic ad mensuram hominis
cegrotantis cereos formari mos erat.

(34) An Constantinus scholasticus, ad quem ex-

tudinis protrahitur longitudo. Quapropter si qua
voscura vestri tangit Otherii, mearum, quaeso, mi-
serantes serumnarum, celeri calle sepulcrum adire
curate gloriosi confessoris Ghristi Benedicti. Et ne
forte vos conturbent ignota viarum, scitote Lige-
rici amnis (la Loire) littora, pagumque Aurelianen-
sem, hoc praeclaro irradiari thesauro. Id mihi diri-
num praenuntiavit oraculum, dam fessos artusso-
pori mandassem, debere me eo cum votis dirigere

stant plures Gcrberti epbtoliE ? Conslantibus pre-
sbytcr laudatur in libro de Yita sancti Abbonis,
cap. 10, ubi Bernardi Bellilocensis abbatis comas
Italise peregrinationis fuisse dicitur.

DE MIRiCULIS S. BENEIMCTI UBRI 0UO. *- UB. II.

«ao

mm peiitores salutis, qoia iade forem adepturus
remedium sanilatis. EL quia solus cuori dulcissima
genitrice recedi, patre orbalus et fratribus, ipsa
Qoaabnuente, verum boc ipsum fieri seduio de-
poscente,voveo Deo et jam dicto eximo Bencdicto,
hsereditatis mea; portioncm,cuiCaputcervium no-
men est, cum omnibus ad eam pertineutibus, eo
Yidelicet tenore ut superstiles ambo usumfructum
acprssentis vitse exactionem retineules, fratribus
Fioriacensibus post nostri dissolutionem cuncta
restitui faciamus.Speetenim suscipiendse prolis per
supra memoratam privatus revelationem, sulliciLu-
dinem ducendae uxoris funditus abjeci. Properale
igitur quantocius.et vestris servorumque Dei inibi
degentium precibus opem efilagitate misero. »

9, Acceptis ejus fideles hujusmodi prseceptis,

cam wantis (35) ipsiusauro ornatis, per quos do-

nationem memuratarum rerum sacris imponerent

altaribus, absque dilationovonerandum adeuntcoe-

Dobium, mandata precesque sui domini calervse

ionotescentcs fratrum. Memorabite dictu ! eadem

die, ipsoque horae momento, quo qui missi erant,

donum cum orationibus antc sancti prsesentarunt

tnmulum, «eger qui nonaginta miilibus jacebat se-

motus a ioco integerrimam adeptusest sanitatem.

Qui laudamDeopraeconiasanctoque dans Benedicto

gratiarum cantica, exercHationis venationisve gra-

tia silvarum petiit abdita.Cui dum studet operam

dare rei, oceurritsuisa nostro remeantibus mo-

naslerio, quem illi conspicati equitando saltum

peragrare, stupore ingenti perculsi sunt, videntes

hominem, dudum absque allcrius adminiculo ele-

ctulo non valentem surgerc,tunc non solum firmi-

ter incedcre, verum etiam equum cursu fatigare.

Haesitaotibusillis et vultus similitudine se deceptos

autumantibus, obvium se illc gratulabundusoffert

Inquirit deiude sollicitius dicm quo pro se vota sol-

vUsent ; ipsumque fuisse certissime comperit quo

sibi salutem obtigisse gaudebat.

iO. Huic antiquse veterum relationi virorum re-
pugnabat antiquius tertii Clotarii (36) regisedi-
ctnm, in quo continetur quod memoratus Otbe-
rins ob perfidiam ab ipso rege interdci jussus sit ;
rebnsque ejus omnibus confiscatis, iilud prsedium
ab eodem principe, sancto est Benedicto coliatum.
Elhoc est quod in quadam sententiaprimilibri le-
gitur(y. Andrevatd,, cap, 38) Caputcerviumiibe-
ralitate regiaFloriacenses promeruisse fratres.Po-
tuit lamen iieri ut posthancquam nunc retuiimus
doaationem, ipse Otherius apud regem infidelitatis
insimoLlatusjubereturinteriicijet quasiexsua parte
eamdem yiUam idem rex nostro conferret ccenobio.

(35^ Ritus investiturse seu traditionis per wan-
tos,idestclurothecas,passijn obvius apud auctores.

(36) IsfiliuseratCiodovei secundi, cujus princi-
P^to facta est transiatio corporis sancti Benedicti
iQ Galliam.

(57) Neque Aotharii, neque Olherii uiia mentio
^l. si non fallor, apud veleres Hitorisi Francicse
^riptorcs.

A. Quod vero iu ipso regali pracepto Aotharius (37)

vocatur, permutatio veterum facit verborum, ut

post lalius oslendemus. Post cujus excessum,vicini

quiquo hoc eis prsedium auferre moiiti^ ad sibi

utile coegerunt declinare consilium.

CAPUT V.
Ademarus Bmccix et Capitiscervii invasor, Otherio
prttposito Hugonern hortante, visoaccidente. Terri-
tus avdito nomine S. Benedieti^ Castri de Saiis
iitus, Ademarus tandem victus et captuSf favente
supema virtute; socii iiidem castigaii.

ii. Denique, ut superioris continetur serie ii-

bri [cap, i5), habitacuiis monachico congruisordini

inibi constructis, spempotiendarumrorum ipsarum

adversariis sustulere usque ad tempora Ilotberti

regisfiliiHugonis. Quo onus gubernandisuscipiente

regni, Ademarus quidam juventa pariterque cor-

B poris elatus forma, ciyus genitor Wildo, in urbe Le-
movicina vicecomitisfungebaturhonore, nefarium
molitus est scelus. Namque Lemovicinisnequaquam
contentus facultatibus ex paterna sibi hsereditate
jure suppetentibus, dum cerneret numerosam cohse-
redumfratrumsuorumsuccrescerestirpem,insubri-
piendas res alienas animum intendit,dolique artifex,
castrum quod a rusticanis Bruccia (38) dicitur in-
gressus, dominum se agebat. Erat in eaprovincia,
vir quidam haud contemnendse potentise, Hugo no-
mine, cui mediapars ipsius castri hsereditariaob-
venerat successione. Hanc ille, uti et eam quse
genitorem competebat suum, ausutemerario perva-
dit. Toto itaque potitus castro^ copias duorum co-

nmitum qui eum inde pellere nitebantur, Wii-
lelmi (39) videlicet Pictaviensis, et Bosonis Petra-
gorici, per quindecim dierum eiudens spatium,
obsidionem eos soivere coegit : qua liberatus neces-
sitate,audendo majora municipiumPatrisBenedicti
quatuoretsemismiilibus amemorato distanscastello
absentiam prsepositi Otherii aucupatus, latrocinan-
tium more ingreditur. Municipio iili antiquitas Salis
nomen indiderat,eoque monachi habitationem assi-
duam a Caputcervio commutaverant, eo quod is
iocus magna ex parte natura foret munitns. Hunc
prsefatus Ademarus idcirco, ut post ipse retulit, in-
vadere nisus est, ut copiis frumenti ac vini, qsse a
circumjacentibus incolisinibiob tutamensanctorum
iocorum aggregata erant pervasse Brucciseinopiam

^sublevaret; re autem vcra nt arctissimos posses-
sionis suse fines ampliaret operam dabat.

12. Interim prsepositus loci jamdictus Otherius,
tantse caiamitatis accepto nuntio, dolore cordis
tactus intrinsecusquodcommendatum sibi a vene-
rabili abbate Abbone tunc Fioriacensium rectore et
fratribus iocum funditus amisisse videretur, in di-

(38) Brocia castrum voeatur ab Ademaro mona-
eho in tomo II Bibiiothecse Labbeani£,ubi ejuscastri
ol>sessio describitur, non aiia, utvidetur, quam ista,
tametsi nonper Ademarum soiuta fuisse dlicitur,sed

Eer Aidonom patrem, nuilaAdemari facta mentioae
ege Aimoini iib. i, cap. i6, supra. Broeia, vuigo
BroussCf adjacet castro Saiensi, de quo infra.

(39) Is Wiiielmus Ferabrachia cnetus, eo nomiqe
quartus.

831

AIMOINt MONACtll FLORIACENSIS

m

▼em cogitaiiODum inrbine rapiiur ; tandemque non A Quadragesimae veriebatur,quando faciio lalroQum

moeroris, sed consilii iempus ingruere sibi intelli-
gens, ad superius nominaium Hugonem recta pro-
ficiscitur via. Gui opportuniiatem capiendi inno-
tescens inimici, quod scilicet Bruccise iirmissimo
derelicio prtesidio in Salensis municipii demigras-
set domicilium^ ad praeoccupandos ejus conains
proflcissi hortabaftur. Nec ille disiulit qui iniellige-
ret suo usui proflcere, si eum in minus iuio valeret
prceoccupare loco. Quidplura? non solum illum,
verum quosque circummanentes vicinos, quibus
cordi esse Patris Benedicii venerandam dileciio-
nem cognoscebat, ad sui adjuiorium alliciens, dilu-
culo ferise ieriise prsemonei hosiibusoccurrendum.

13. Interea cuidam militi ex auziliaribus nosirse

memoraium occupavit ccenobium; et ecce cre-
pusculoieriijBferise sequeniis sepiimanee undecun-
que adsciii auxiliares, improvisi asiiiere porlis.
Tunc quibusdam nostri agminis virisadhuc procul
a casiro constituiis una cum prceposito Otherio, di-
vinum apparnii prodigium. yideruntDamqae,sole
iotius ierree reliquas clarissime illustrante partes,
ambitium casiri densissima vallari nebula, qase ([ui-
dem nullum sibi pugnandi afferret impedimeDlum
hostium vero obnubilarei intuiium. Olli haec dies
cequanda videiur de qua antiquusleglslator scribit:
Quia iEgyptiis erani ienebrse crassae et palpabiles,
filiis autem Israel erai lux in omnibus finibus suis
[Bxod, X, 22, 23). Roboraiis hoc signo aDimis.

pariis.nocie quaediem belli prfficedebai, hiyusmo- ^ »^*;**"°^ ^p®*®^ P^®^'*^ aggredi; et prffimissopne-

di per quietem osiensa est visio. Videbaiur ei quod
quasi cum praeposiio ecclesise Sancii Siephani Le-
movicinee sedis,nomine Ainardo,silvam peragraret,
opportunisque inlocis, retibus oppansis, muliitudi-
nem aprorum prse seagerei, quorum quidem alios
ad prceparaias insidias deductos vivos caperet, alios
vero venabulis transflxos neci iraderei. Evigilans
igiturdum cuidamsodalium qusevideratenarrasset,
hoc ab 60 responsum accepit : « Visionis, inquii, tuae,
Deo opitulante etsanctissimiBenedictisuffraganti-
bus meritis, manifestus inproximo propalabiiur in-
tellectus. Nam quod iibi de porcis prseosiensum est
silvestribus, hoc iu patrari conspicies de perfldis

posito, qui praevius dudum sibi fldos, iunc auleiu
hostiles aggrediens muros, beati Benedicti nomeQ
celsiusinclamaret, ipsa elaiain excel5umvoce,Be-
nedictum invocant monachorum Pairem, Benedi-
cium resonant ium valiium concava, respondent-
(fue Benedictum proximee silvee abdita.Quo fragore
vicinos '^onsedisse monies infernaque patuissebosti-
busvisum ; ei quia montium facta mentio est,noQ
sit audientibus onerosum jum dicii Saleosis castri
memorare situm.

45.Monsesi non muli^ altitudinis, in ciiyus de-
cHvio castrum consiitutum est, quod quidem ab
orieniali australive parte difflcilcm adse veuientibus

hominibus ; quodque auctore Ainardo teageresom- G prsssiat accesum. Ab aquilonali sane latere deve

_•_! t A 1 r^,i . .. . . »» — . ^^11. u: 1 :..». ^ftli^ka

niabas, hoc ventura luce, Otherio sancti viri Bene-
dicti monacho duce^ una nobiscum Christo auxi-
lianie perflcies. » Cumque ille qui somnium viderat
rem sibi manifesiius declarari peteret, erat enim
earum quee gerebaniur inscius rerum, interpres ad
cum : € Num, ait, ad aures adhuc pervenit tuas,
Ademarum Guidonis filium egregii confessoris Be-
nedicti pervasisse monasierium, et Otherium prae-
positum idcirco domini nostri petisse auxilium?
Gaufredus ob fortitudinem corporis, Asini prseno-
mine vocitabatur; in cujus casiro memoratus mo-
nachus tum forte adherat, cum haec miles coniu-
bemali rcferret suo.» Quique hroc adjecit dicens:

xus moniis, machinamentorum omnium inhibet
eveciionem ; ai occideniem versus, ubi hostiom fa-
cilis formidabaiur progrcssus,domuserat lapidibus
firmissimecoDslructa, ad austrum m longum po^
recta, ad repellendosinimicos saiis idonea. Hqjus*
modi enim munitio adversariis facta est perditionis
occasio, dum ob nimiam securiiatem priushostem
adesse senseruni quam preevidissent.
16. Primaiusferraiasaquilonali parte Iniulitacies
Gaufredus, propter vires, non propter pigritiam,
Asinus agnomine ; ignemque, ut pri(Ue suis inter
pocula(40) in amore Patris Benedicti sumptacoQ-
dixerai,admorevi praecepit. Post eum reliqoi awi-

« Nos quoque, volente Deo ac sanctojuvanle Bene- ^ liares, Giraldus scilicet Cluensis castri Dominus, el
dicto, sacri pervasores loci aut vindice ferieraus Hugo Gargelensis, reliquique, quorum nominadi

gladio, aut captos nobili dicemus in triumpho.» Hoc
dictuni multorum roboravit pavitantia corda viro-
rum. Videntur mihisomniaioristeacejusinterpres,
duc^usorienialibus fore similes, qnorum unusvic-
toriam Gedeonis somniavii^ alter interpretatus esi.

1 4. Feria porro sexta sec un d 6e h ebdom adis sanc tse

cere supersedi ; qui ducentorum vallaU calerra ar-
matorum, adversarios pari fidentes numero, ^^
virtute consianiise impares, e propugnaculis qus
tueri parabantjaculis ac lapidibus repellere ccepe-
runt: £t ecce providentia divina interventuque
egregii confessoris ventusaquilo surgens, fiammas

(40) Ejasmodi propinationes etiam in honorem
sanctorum, si tamen is honor est, facias hactenus
retinet mos compoiandi in pervigilio sancii Martini,
ad nos usque traductus; de quo le^e Spondanum,
anno 580, num. 2, et ex eo Cointium, ad annum
577, num.45. Hincnatffiolimpoiandiconjurationes
per S. Stephanum aHosque sanclos,imo et per reges

•

eorumque filios, quod vetani Carolus Magnus m
Capitulari anni 789,De diversis rebus, cap. 40, ei
HincmarusRemensisinCapiiul^ 4. cap. 44, etanle
uirumque Au^siinusin serm. 232detempore,lau-
datus a Canisio in Noiatione ad Alcuini epistolam
22. Lege Gregorium Turonensemy lib n De glona
marijn*um,cap. 35.

m

t)£ MtRACULlS S. BfiN£DICrh LIBRl DUO. - LIB. IL

83^

quidem ignlum portis ingerebat, hostilia vero tela A

retro agebat. Cumque ignem convalescere, jacula-

que sua in irritum cadere oppidani cernerent, for-

midinem animis induentes, introrsus fugere. Sedi-

tiosis ecclesiam petentibus, nostri a tergo sequun-

tur attentius, csesisque in introitu portse aliquantis,

eos qai basilicam petebant inseclabantur ; in qua

noa tutam sibi latebram fore auspicatus Ademarus,

turrim ligneam de qua signa dependebant, cum sex

factionissuflesociisformidolosusconscendit. Ibi quo-

que seiatere posse diffldens, tecta more architecti

perambulabat, donecab Hugone qui studiosiusreli-

quis eum investigabat, viius, pacta vitae ac mem-

brorum securitate captus est. Cum quo quinque

commanipularesezeminentioribustenli sunt, Hugo

videlicet acArchembaldus de Buciaco,Rainarduset B

Americus frater ejus, lilii Heldeganihaud ignobilis

viri Argentomagensis, alque Giraidus Tirinensis,

his exceptis, quos aut minor potentia, aut minus

pollens de nobilitate parentum sanguis nostrce sub-

traxit notitias, quorum numerus ad viginti et eo

ampliusfuisserefertur; equi capti numero c^ntum

viginti, pneter eosqui vel a victoribus furtim sub-

ducti, vel a viclis fuga sibi consulentibus abducti

sant ; e quibus et multitudo hostium coUigi potuit,

et virtos supema pariterque excellentissimum Patris

Benedicti meritum evidenter agnosci, quod a tam

paucis exercitatse militise viris adversarii copiis ac

natura muniti loci tam faciie sint superati.IUud ni-

hilominus gratia Dei gratuita nobis collatum cre- _

dimus quod hostium triginta militibus peremptis,

Dostrorum nemo saltem vulneratus est, tribus ex-

eeptis, unus videlicetmilitaribusdeditusstipendib,

qui lethali accepto vuinere adpropria rediens vita

decessit, ac duo agricullurse potius quam bellicis

dedit stipendiis, qui cum muitis aliis artis homini-

busfama praelii exciti, auxiliatum nostris venerant;

dam nimium rapince student, incertum a sociis an

ab extraneis interempti sunt. Hoc itaque modo

castmm intra sexlam diei quo primum ibi advene-

rant horamreceptumnostrisque redditum est, anno

Incarnationis Dominics millesimo.

17. £t ne quis sestimet tantam victoriam homi-
Dttm potius virtuti quam divinee ascribi debere lar-
gitioni, sciat ipsorum nobis relatione adversorio- D
ram vulgatum eos vigore ita destitutos ut, quamvis
telorum seu lapidum mole abundare se cemerent,
nullam tamen efflcaciam iu jaciendo sibi inesse
sentirent. Animse quoque peremptomm nocturno
tempore iu eadem villa quiescentes homines somnos
rumpere saepissime cogebant, flebiliter oberrando
inclimantes se miseras fore (esse), qns excellentis-
simi Patris Benedicti res pervadere non dubitavis-
sent.

18. Nec Guidogenitor Ademari, sive etiam Giral-
dus frater ejus, patrimus jam dicti adolesceulis,
immunesmiseriarum fuere ; verum secuti participes
ejus fuere consilii, sic qnoque,Deijttstissimadispo-
nente providentia, periculorttm fuere consortes.

Siquidem Guidonemnontantumorationis qciantam
dissimulationis, quasi nesciret quee a fllio gereren-
tur, gratia,Romara profectum morbusadeovitili-
ginis debiiitavit ut non aliter quam in lectica ad sua
regredi valeret. Giraldum vero obtentu ejusdem
simuIationisapudPictaviumdegentem et reieven-
tum praestolantem, ferox equus mordicus per
coxam arreptum, per aliquot dies lecto cubare
coegit. Hildebertus quoque Argentomagensis [Bo«
scio Argensis] incola, hi\jus factionis signifer, qai
pacis medius palam quidem videbatur fore, occulte
autem proditionem alebat, igne dirino in maxilla
adustus, usque ad diem suse mortis incurabilis
perseveravit, itaut, consumptacarne,dentesspecio
miserabili nudarentur.Per omnia beuedictus Deus,
qui sibi beneplacitos assidue miriflcat sanctos.

CAPUT VI.
Ademari castrum dirutum. Equus epuieo eduetus
i9. Quia verosemel Aquitaniam ingressi sumus,
non ab re esse ridetur, si rei gesfue miraculum,
quod ordo causarum superiori paucis elabentibus
annis subnexuit, enarraverimus. Captus, ut sapra
dictum est, Ademams ab Hugone, ad castrum
BruGcifie deductus est. Id Giraldus quidam partibus
favens Ademarianis tenebat, exciusis factoribus
[fautoribus] Hugonis, qui partem ejusdemcastriab
Ademaro sidi prffireptam non mediocriterindigna»
batur. Denique eumdem juvenem, quem captum
habebat, e regione murorum, unde a suis intueri
posset, deduci prfficipienSjinterminatusestse ejus
caput abscissurum, ni maturato sibi munitionibus
cederent. Qua res Giraldum et eos qui intus erant,
grariter perterruit, maxime videntes dominum
suum cum tot exercitate miiitise egregiis bellatori-
bus subita remm conversione dejectum. Unde non
solum oppidum, sed etiam se suaque omnia terriU
dedidere. Hugo potitus castro, turrim quie juris
Ademari fuisse videbatur, confestim diruit. Juxta
eam cisterna erat ad colligendas imbrium aquas
effossa, quadraginta quinque et eo ampliuscobitis
in profundum patens.

20. Forte post aliquod temporis spatium duo ez
fratribus nostris apud memoratum sancti Patris
Benedicti Salense monasteriumdegentibusi utilita-i
tis monasterii gratia,prfiefatum Hugonem Brucciam
tunc incolentemadierunt; ob cujuscolioquiumsu-
periora turris petentes^ binos equos retinaculis
sibimet connexos in inferioribus reliquerunt.Horam
unus quietis impatiens, dum huc illucque errando
socium trahit, postrema corporis parte in superius
nominatam cisternam labitur, nec altarias ope ju-
vari valuit quin ad fundum usque decideret.Glamor
iltico intuentium oriturequum monachoram in pu-
teum esselapsum. TumultuscaasaknHugosoUicite
perquirens,ubi damnalapsi animalis reperit^vehe*
menter indoluit, quod hi qui eum visitandi gratia
adierantmonachi (aeger quippe erat), tantamfais-
sent passi jacturam. Itaque uxori imperat at, e?o-
catis juvenam robostioribasy seminecia eqai cada-

m

AIMOINI MONACBt FLORIACENSIS

m

vere pttteo absirahi faciai. Ipse postpaululum ubi
sdYastibus induit, eam secutus inclinans se ad os
putei» solum equinum caput aquis eminere pro-
spezit, reliquismembriscumsellalymphis opertis^
et ad circumstantes conversus: Hic, inquit, equus
sellffi deinceps nunquam sentiet onus.i» Ad quem mu
lier : « Num, ait, ille senex Benedictus^ qui tibi a
Domino victoriam obtinuit ex hostibus, tam est
invalidus ut impetrare nequeat quatenus proprio
animali suus revehatur monachus? »Ad hsec ille
diffidens: c Si, inquit, hffic ille impetrarit^ cap.teris
prffilatosanctis,ejus me committam tutioni. » Ad-
motis igitur scalis, descendit quidam,audaci fisus
juventa, qui equum peropportunascorporis partes
funibus ligaret,quo facilius educi posset.Verum eo
egresso, cura difficile videretur tam iminensi cor-
poris animal simul cam scala posse abstrahi ob an-
gustiam putei, primoscalam educentes,dehinc ca-
ballum ahstrahere coeperunt.Sed omnipotens Deus,
ut ostenderet non solum jam ssepius dictoHugoni,
verum quibusque sanum sapientibusegregium du-
cemmonachorum,summum videlicet Benedictum,
non parvi apud se esse raeriti, imo majoris quam
quisque mortalium conjicere vaieat,geminavit mi-
raculum. Nempe cum jam numerosa juventus
usque ad summum puteimarginem equum elevavis-
set, ac fratres eminus astantes^ litaniffi preces
Domino solverent,ubi dilectumDomino Benedictum
iuvocare coeperunt,subitorupti funes equusque ad
interiora lapsus est. Desperatio cunctos habuit,
diffidentescum ulterius posse vivum reirahi,mazirae
cum et descensus ad eum alligandura diflicilis fo«
ret, nec funium illis tanta sui^peteret copia, casus-
que de superioribus ejus ffistimareiur contrivisse
membra. Accedens autemunus fratrum admerao-
ratum Hugonem, hortatus est de virtute confes-
soris Christi Benedicti sumpta iiducia, adhuc se-
mel aitentatum adorirentur opus. Annueniibus
quoque ejus persuasioni quibusdamjuvenum, quid
suffi posseni vires experiri cupientiam, priecipue
conjuge ejusdemnobilissirai viri Hugonis>qu£e fidei
ac devoiionis in beatissimum Patrem nostrum Be-
nedicium ardore flagrabat, iieraio scalffi in pu-
teom deponuntur. Porro apparatus funium nuUus
alter reperiri poiuii, nisi quo reiibus ad usum ca-
piendarum silvestrium prsparaiis caprearum sibi
invicem connexis atpue coniortis utebaDiur. His
ergo alligaium, uti prius fecerani, retrahebant
equum, magnis clamoribus sancium invocanies
Benediotum. £t ecce, cum jam pcne inter manus
futnrus esset, iterato deflcientibus vinculis relabi
cceperai in imis. Tunc unus e iurba alligari se
poscit cinguiis ex coriis cervorum desectis, quibus
Aquitani utuniur latissimis atque foriissimis, sic-
que introrsus, dimitti, arreptisque tibiarum fascio-
lis, caballum aptissime capiie alhgans, monet so-
cios se quidem primura, deinde quadrapedem
exirahaot. Qui monitis ocissime parentes, uirosque
ad superos reduxerttiii.Sonipes ac si mortufls humi«

A exponitur. adquemhonorabilis virHugo accedens,
eumque virga iangens, ad circumsiaates ait: <( Hic
reviviscet nunquam. »Tunc equus quibusdam eum
sublevaniibus a ierra, sese erigens coacussil,
aquaraque quara inviius hauserat, per meatum
urinae digessii. Alacris iliico mulier hisverbisvi-
rura arguebat: « En, ait, experimento hoc disce
Benediciura Dei famulum fideliierseinvocaniibus,
preecipue suis famulis, prffisio esse. » Plausus conti-
nuo ac vox leeiiiiae ioto oriuniur castro, Benedi-
ctum laudantium, Benedicto graiias agentium
quodjam viverei, quod jam propriis pedibus equus
vaderet. Sane religiosa femina, quia hiems erat^in
aprica domo cornipedera deductum moUioribus
siraraeniis usque ad diffusioncm sudoris ipsa ope-

B ruit; qui inde posi paululum retractus, ierrse se
provolvens ac omnibus membrisconcutiens,binnilu
soladem quffirebai. Quem fraires qui adherant,re-
cepium Iffiianies, ad propria incolumem, nullo
membro debilem reduxeruni. Horum uni nomen
Anno {supra lib. i, cap. 17),qui sacerdoiii fungilur
officio ; alieri Remigius, in ordine manens diaco-
naius; quorum relaiu anie iransacios qaindecim
soles haec iia gesta fuisse comperi ; a quibus el
sella ostendebaiur quae dilapsa cum equo fuerat,
cujus scandilia, quamvis nova, et anielara suis im-
paiiens pedibus ipse disruperat.

21 . Yiderii nunc quisquis ille esi, qui hsec non
sibi raira videri jaciitat, quid horum prsecellat,

n uirum ferrura e profundo laci reduxissean quadni-
pedis viiam in imraani prfficipiUo non solum serva-
visse, verura et incoluraem superis reduxisse. Ego
quia utrumque noster isie legislaior patravil, in
ambolus eum non tanium poieniem, sed eiiam po-
teniissimum fuisse faieor. In hoc vero illud admi-
raiione dignum est quodequum,quem chordarum
nequivere retinaculis proirahere, fasciolas fragilis
reiraxerunt habenis (Greg. lib. n Dia/., c. 6), acsi
paienier pius Paier Benedicius eosnon verbis, sed
factis moneret id non humanffi fortitudini, seddi-
vinffi potius operationi debere impuiari sufieque
interveniioni. Yerum si quispiam ejus mira facta
ob nostrae vilitaiis personam coniemnenda judicat,
huuc nos rogamuf, non ut nostra legat, sed ul

D miiissimos ejusdem Pairis vultus sua nequaquam
exasperei ingraiiiudine. Qui si, quod absitl ofTen-
sus fuerit, nulli dubium quod durum se praebeal et
iniraciabilem, sicui econtra, humilitatis precibus
miiigaius, favorabilem se exhibebit ac lenem.

CAPUT VU.
MiUtespastipaneS. Benedieti inprxUo ilixsi,

22. Opportunum videtureiilludinsererelectioni
quod in eadem provincia sub antedicio prteposiU)
Otherio meriiis sancii suiBenedicii Dorainusoperari
dignattts est. Hildebertus supra nominati Bosonis fi-
lius, ex materni avi successiooe comitaiuni Petra-
goricse urbisadeptus, adversusGuillelmamcomitem
Pictavorum arma movit ; et commoto exerciiu, ad
secimdum Pictavte civitatis miUiariam castra posttit)

w

DE HIHACtlUS S. fttNllIMm LIBRl DCO. - - LlB. 11.

m

Inter reliqttosYero ejusauxiliares^quos adid evoca- A iesmensem, castra metandi eaasa, fmrtim Sttperk»

veratbellum,eratHugo,de quo pr8pmissimus,domi-
otts castri^quod Gargilissa dicitur.His cognitum ha*
bens beatissimum Patrem nostrum Benedictum his
qai se plenainvocaYerint fide ubique et maximein
beiiosolere auziliari,memoratum rogavit prsposi-
tim Otberium, ut sibi saltem duos conferret panes
ex iis quibus monachi vescebantur, quos ipse cum
sois certamen intraturus in escam sumerct ; fidei
non modicffi exsisteos, qui crederet illo se cibo va-
Jidius oranibos posse armis contra universa muniri
pericula.Intenm Hildebertura,tam ipsum Hugonem
quamque cietera ezspectantem auzilia, praecipue
Fuleonem(4l) Andegavensem comilem, congregati
Pictaviensesrepenlina irruptioneopprimere conati

nominatffi viilse Abbatissibidiliigere. Porroesatel-
litibusejusquidam perversee mentisjuvenispreeve-
niens domirium, monacho ei curti preepositOyTbeo-
derico nomine^furibuade imperat utsibiportas ape-
riat, eo quod ipse inibi metatum abiturus foret. Ad
quem monachus :« Patientiam,inquit, o optime mi-
litum,in mehabe,adventum tuiseniorisoperientero,
cui soJi hse patebunt portae^Animadvertens/milesco-
piam introeundi sibi denegari, conversus in iram»
sociis infit : c< £n, inquit,contemplamini hunc mona*
chum, veluti tumidum bufonem, equo itidem tu-
menti superbe residere, nec mihi aperire velle. » His
contumelise verbis cosnobita motus, conversns ad
orientalem, ad quam monasterium situmest, pla^-

sunt, quatenus eo qui duzbelli erat,autequam cunc- B gam : « £go, ait, te, (osenior sanctissime Benediote,

teejus congregarenturcopiee,oppresso residuos ab

ipsius deterrerent adjutorio. ^oc iJIe segnior in ob»

Tiando fuit, sed cum paucis, quos secum habebat^

excipiensadvenientes^biscum eis campali certamine

coaflixit. Cumque in eo essetut ab hostium multi-

tudine superaretur, veteranis etiam suis fugere non

erubescentibus^ ez improviso jam dictus supervenit

Hugo, qui dejectos rebus adversis sociorum intuens

animos, fractis citatim, quos ox monpsterio Sancti

Benedicti accepcrat panibus, et ipse sumpsit^et his

quos secum adduzerat, distribuit, ac demum Picta-

vos jamjamque victores, et sui nimium securos,cum

Hildeberto aggressus, vicitfugavitque. Sane ezmi-

aut perpetuo obdormisse suspicor somno, aut no-
stris offonsum peccatis, ab his olim tibi dilectis ab-
cessisse sedibus, qui ita inultas tuorum pateris ma*
nereinjurias.» Quid mnltis morer? nondiu vindex
dilata,est blasphemiffi ultio,divinaeammeritisbeati
confessoris idcirco, ut oredimus, accelerante provi-
dentia, ne pusillanimitatevictus frater, majoris of-
fensae in verboincurreretlapsum.Namque, adven-
tante GuilIeImo,infeliz ille qui scandalizaverat fra-
trem, et insuper Beuedictum despezerat Patrem,
jactitanssevinoservorumejnsad ebrietatem usque
sua suorumque visceraabsqueejns oppleturum gra»
tia,domum a curtilongiusculeremotamingreditur:

litibns, quiquidpiam panisSanctiBenedicti quam- p in qua minarum suarum satisfacturusezsecutioniy

vis modice sumpserant, nuUus lethale suscepit vul-
nus, sed omnes incolumes cvaserunt.

CAPUT vm.

A bbatisvills monasterium cum miles per vim ingreS"
sus fuisset et in contemptum 5. Benedicti sese vino
fratrum inebriasset, ahbate orante Deum ut se
ostenderet tutorem loci, igni comumptus est, nec
non duo pueri ipsius complices^ equi et quaecunque
sua.

23. Nunc jam ab Aquitania gressum verbi pro-

moventes, in Franciam redeamus, narratisque de

&tatn regni seu regum quce ad rem pertiuere vide-

buntur,miraculum per beatissimumPatrem nostrum

Benedictum ad omnipotente Deo in loco qui Abba-

dum ultra modum vinahaurit, calicem furorisDo»
mini una cum merousque adfaecespotavit.Amen*'
sa quippe surgens secus ignemsecoUocavit, tempo-
ralem seterno socians somno. Namque ignis strai
menta lectorum corripiens, ilammarum globos in
sublimi eztuJit, ac tectum domus faciie accendit ;
nec evigilavit miser donec, comprehensb omnibos
obrueretur trabium molibus. Itaque cum duobus ob-
sequii sui pueris (nam tertius seminstulatus evasit)
ac quinque equis, seu cumomni itineraria supellec'*
tiii, incendio consumptus est. Qui vero ambusta
veste vel capitis crinibns» dircrimine mortis benefi*
cio exemptus fuerat fugse, in prsesentiamGuillelmi
deductus, rem, ut erat gesta, ordine retulit. Tom,

tisvilla dicitur gestum recitemus,sicque per mona- ^ ille:« Merito,ait,h8ec inf elicibns poena provenityqui

malivolo vecordiffi suffi spiritu vina monachornm
cuncta se ezhaurire posse ffistimantes, in ebrietati
operam dederuntutimminenspericulnmvitare ne*
quirent. » Hocitaquefactosuspido fratrisabolitaest
quafalsocalumniatus erat, beatissimum Patremno-"
strum Benedictum obdormi88e,qui cura pervigili a»*
siduam sollicitudinem sibi subdito ezbibet gregi.
Porro asibi placitorum istorum visitationelocorom,
nullius nostrum quolibet immani poterit deterri
facinore quem grata suorum invitat pnesentia os-
sium. Yerumtamen eo magis nobis cavendnm, no

sterium ad Burgundiffi partes certis ez causis trans-
itum faciamus.

2S. Duz Francorum Hugo iafulas regni adeptus,
cnm filio per decem continuos annos eis potitus est;
moricns autem Rotberto filio monarchiam sui reli-
^t priucipatus.Hugonides Botbertusuxoriam inire
copolam jandudum mente tractans, et ab Arelaten-
Mom partibus assumere sibi conjugem (42) volens,
exercitum congrcgat,sponsffi jamjamque adventanti
occursuras. Dum ergo iter agens ezercitus,uIterio-
'em ligeris ripam teneret,contigit Guillelmum Be-

(44)De hoc FnIcone,qui Nerra dictus est,IegeGla-
l>nun Rodulfum in lib. ii, cap. 3, et lib. iii, cap. 2.
^g;e etiam Gesta comitum Andegavensium,in Spi-

cilegii tomoX.

(42) Constautiam scilioet, filiam GuiUelmi comitis
Axclateusis» et Bianchffi seu Adel« ejus uork.

m

A1M01NI ttONACm PLORUCCNSIS

8M

tam pii iispeclom visiUtoris fusca commissorum A
offendamus caligine peccaminum.

CAPUT IX.

Ligms exundatiOf anno 1003. Armentarius ex aquis

erepttis,

25. In ea inundalione Ligeris, quam plus soHtam

littoris accola, insolitam procul remotus sensit

agricola, quid mirandi per meritum ssBpissime no-

minandi patroni nostri actum sit Benedicti, quia

absentem me contigit fuisse, relatu seniorum co-

gnitum memorise adoriar traderepostcrorum.Igitur

Liger, eorum mazimus fluviorum qui per Galiiam

alvei sui cursus in Oceanum propriis invehuntno-

minibus, inaudito antea sfieculis modo anliquos ex-

cessit terminos, anno Incarnationis Domini miile-

simo tertio, regni autem Rotberti regis quo cum B

patre regnare coepit, sexto decimo, monarchis

yero septino (43). Tanta vero tamque repentina ejus

fuitprofusio ut agrarios laborantes, seu equites iter

agentes, subita involverit ruina, ut non incongrue

illi aptetur illud Virgilianum de Pado dictum :

Proluit insano contorqumis Tortice silvas
Flaviorum rex Eridauus, camposque per omnes,
Cnm Btabulis armenta tulit.

(ViBG. 1 Georg,)

Sic et iste,non solum pecudes cum ovilibus, ho-
minescnm domibu8,verum etiampatrem matremve
familias cum filiis ac filiabus, seu eum universis
improviso impetu protraxit utensibus. Hac aqua-
rum illuvione involvi metuens armentarius gregis, q
iisui monachorumPatrisBenedicti in ccenobio Flo-
riacensi degentium delegati,ad tuliora montium pa- ,
8cua vaccarum abduxit armenta; unde regrediens^
dum concitus sese proripit, ut intra septa castri
receptus imminens evitaretpericulum, obviumha-
buithostilem quemfugere cupiebat amnem.Retro-
grado itaquese proripiens pede,ad pondem rivuli,
qni ob circun^acentislatitudinem paludis,Longum.
sete dicitur, quam jam forte prffiterierat, summa
cum festinatione tendebat.Ibi quoqueobvios habens
inundantis fiuctus gurgitis, in desperationem vitsB
labitur ; et incertus consilii, fasciolis a tibiis resolu-
tis, ad binas pontis tabulas se alligavit. Invocare
tamen Christum et sanctum coepitorare Benedictum,
ut sui misereretur opem ferendo ; sed, resoluto v^ j)
tomescentis fluminis ponte, ipse pariter ferebatur
in prfficeps.Tum vero toto cordis affeclu nomen bea-
tissimi iterabat frequentius Benedicti ; et quia jam
mortitraditumse credebat, ut animam tantumsal-
Taretposcebat. Cumqueundis se propellentibus ad
eum delatus esset locum, ubi Bonodia fluviolus Li-
geri influit, per tria fere milliaria aquis vectus, et
aemperinore, semper in corde sanctissimi vocabu-

(43) Notandahfficepocha deregnoRotbertiregis,
ciijuscum patreregnantis annusprimuscomparatur
cum anno Christi 988, monarchise cum anno 997.
Utmque epocha multis instrumentis confirmatur,
aed potissimum prima, de qua suo loco agendum.
Et tamen Hugo anno 987 rez dictus, todem anno

lum r eplicaret Benedicti , exaudiri merait.Nain mii-
tatis flalibus ventorum, flans zephyrus adtittaseam
leni impulsu deducere coepit. QuidamveroejusDa*
ti, prope lintribus obnavigantes, cognito qais esset,
solutis quibusipse se vinxeratligaminibus,adtutam
portus stationem secum incoiumem reduxeninl.
Vocitatur autem homo ipse Constantius ; qui etiam
refert se multitudine circumdatum serpentiom seu
diversi generis reptilium, nec tamen per Dei provi-
dentiam et egregii Christi confessoris Beoedictiin-
terventionem quidquam sibi fuisse nocitum.Quodeo
magis mirandum ceusetur quia quosdam homiauro
summa arborum cacumina conscendentium, ubi
undoso torrenti «spirare fas non fore arbitrabaotur,
mptando subsecuti angues,miserandislaniatosmor*
sibus decidere in profundum cogebant; huncTero
in imis constitutum,quamvisin modum ciogaUcir-
cumambirent, nullatenus tamen Iffidebant, gratia
eum diviua meritis sancti sui confessoris BeoedicU
custodiente, ad exhibendum famulis ejus devoUp
servitutis obsequium .Cui etiam aliud divini muoeris
attributum constat fuisse beneficium. Ruerat radi*
citus aquarum alluvies maximas arborum moies,
quarum impetu trunci quoque antiqua diuturoitate
solidati evertebantur.Horumille impulsunon solum
mergi non poterat, verum sola manu vel brachio,
ac si leves stipulas ad se appropinquantes depel*
lebat.

CAPUT X.

5. Benedicti agrum minuens mala morte periL
25. Ager quidam^ditioui subditus ecclesiae SancU
Stephani Antissiodorensis lurbis, confinis cst terre
Sancti Benedicti, qu8B memoratie superius adjacet
paludi. Hunc quidamWalterius jure beneficii sorti-
tus, ejusdem telluris partem ad suos usus prffiripere
cupiebat ; confictaque calumnia, quod cx suo be-
neficio existeret, atque a nostris ruricolis injusU
pervasa foret, querelam ante venerabilem abbatem
Abbonem exponit. Nam quodam tempore ab aoo
dominorum suorum missus est, ut sua vice jam
dicto obsequeretur abbati ad regale palatium pro-
peranti. Inde cum redirent ambo simu],et ad eum
perventum esset locum, de quo lis videbatur orla,
idem vir conversus ad abbatem : « Nunc inquil,
domine abba, si placet, ostendam tibi terminum
mese possessionis.»Monente autem illo, ne qoidsu-
pra suum determinaret jus, ne forte id nequaquam
ei impune cederet, ille impulso calc«iribus equo,
ad locum determinationis sibi placitae properat,
obtestantibus pene omnibus qui c*im abbate ad-
erantillum metam justaB divisionis transgredi. Sed
cum habenis equum refrenare conaretur dicens :

filium $uum consortem regni legit^ teste Aimoino
supra in lib.ii, cap. 4, nempe eodem anno flugooW/
sed Christi insequenti, et quidem Kalendis Jauarii,
qui pro veteri more ad annum prsecedentem pcr-
iineoat.

841

DE MIRAGULIS S. BENEDICTI LIBM ftUO. — LIB. n

649

« Ab hocego loco uniyersumjas ad istam partem A
(manu eam demonstrans) mihi, etiamsi necessa-
rium fiierit,singularicertaminevindicabo. »equus
in cursum actus retineri ab eo non potuit, guin
potins inyito sessore proruens semel ac secundo,
oflfenso labitur pede. Tunc reverentissimus Abbo
abbas conversus ad suos ita infit : <c Jam nunc
sequissimi Judicis justum citissime conspicietis
examen. »Post qu{Bverba,equustertio]apsusdomi-
noma tergo suo abjicit. Qui cadens, discissis inte-
rioribus, fractaque scapula debilitatus ad villam
monasterii delatus, advesperacente ipso diedefun-
cius ett, peregitque ipse solus singularem quam
proposueratpngnam, Deomanifestum exerente ju-
dicium meritis dilecti sui confessoris Benedicti,
ciyus res aleniare cupiebat ; cujus casum miseratus ^
honorabilis Abbo abbas, eo quod sibi in itinere de-
votissime obsecutusfuisset, cumfratribus incoeme-
terio ecclesisehonoriflcentissime tradiditsepulturce.

CAPUT XI.
S. Pauh corporis translatio Floriacum.

27. Osa {Huessant) Oceani maris quaedam est in-

sula, quse a continenti Armoricanee regionis terra,

quam Cornugslliee nominant,. pelagosexdecimpas-

suum in transversnm porrecto sejungitur. In ea

beatum Paulum, cognomento Aurelianum, eremi-

ticamduzisse vitamex libro Vitee (44) ejus didici-

mns.Hic deniqueS.Pau1us,in loco Britannioe qui op-

pidnm Sancti Pauli (45) dicitur, Episcopus factus,

mnltis in vita sua clarus virtutibus, ibidem per di- Q

vinam designationem tumulariam meruit sepultu-

ram. Cujus corpus post longa obitus ipsius tran-

sactatempora, aMabbone (46) ipsius loci pontiflce,

ad hoc nostrum Floriaceiise translatum est coeno-

bium. Hcgus translationis seriem, quia occasio se

praebait, licet multis antea temporibus gesta sit,

sicat a prioribus nostris eam auditu comperimus,

referre dignum duximus. Memoratus denique ve-

nerabObMabbo pontifex, amore divino contempla-

tlvce saccensusvitse, hcesitabat animo quonam po-

tissimom in locosuumposset explere propositum ;

euidivinitos inspiratum est nusquam aptins id posse

eom perflcere quam in prsesentia corporis sanctis-

simi Patris nostri Benedicti, qui dux et signifer t\

illias esset institutionis quam ipse sectaricupiebat.

Samptis igitur Evangeliis et sacrsrum vcstium non

contemnendo ornatu,simul cum sacratissimo cor-

pore egregiiprflesulisPauU ad sibi desideratam per-

veait habitationem, quem abbas istiusaacri coeno-

bii, prsecedenti libro nominatus Wlfaldus (47), cun-

ctaque congregatio gratantissimo dilectionis susci-

pientes obsequio, quo advixit temporc, honorifice

aecam tenuemnt. Quiperacto laudablilis vitfficursu.

(44'i Exstat liber iste, sed mutilus, in bibliotheca
Floriacensi.

(45) Sic rostiluerunt Socii Bollandiani, Boscio
mendose, qui oppidum diciiur. Leonium nunc di-
ctom, Leim sedes episcopalis.

(46) Mabbo Leonenai Ecclesioe prafuit ab anno

PAtaoL. GXXXiX.

ante altare Sancti Joannis evangelistffi, in basilica
Sanctse Dei genitricis Mariffi, tumulariam adeptus
est sepulturam. Corpusautemantedicti confessoris
Pauli cum proprio IocuIo,post loculum sanctissimi
Patris Benedicti posuerunt, uno tamen ampliori
scrinio, quod etiam argentotectumerat,utrumque
concludentes. Nunc jam ad id quod coepimus ex-
sequendum regrediamur.

CAPUT XII.

Felix anachoreta naufragio liberatus. Episcopus Leo^
ncnsis id ccetitus discit. Felix ob id in S. Benedi"
ctum amplius animatus. Iterum liberatuSy

28. In memorata igitur insula, ob amorem tanti
pro^sulis, quidam civis jam dict® regionis Cornu-
gallise, Felix nomine,adinhabitandumdemigrans,
cum aliissuffiprovinciseviris, per aliquantos annos,
Deo placitam studuit ducere vitam.Sedcum veraci
referente fama didicisset corpus jam dicti sancti
apud nos retineri,deliberavit animo ad ejus sacra-
tissima properare membra. Incitabatquoquebonse
voluntalis ejus conatum rumor sanctissimi Patris
nostri Benedicti, qui totius etiam remotissimosBri-
tannise repleverat sinus. Ascensa ergo una, quam
solum tunc reperit navim, ad superius nominatum
Sancti Paul i oppidum venire disposuit,cum pontifico
ipsius sedis tractaturus utrum sibi ha;c quse cogita-
verat agere expediret. Verum pelagus illud quod
inter insulam ac continentem diximus essetcrram,
ob sui augustiam et rupium in eo prominentium
exasperationem, difOcilcm multoties navigantibus
efficit transitum. Quod cum jam dictus vir trans-
meare vellet, inopinato impetu undurum navis ver-
sataeumcum universis sociisinter se etmare con-
clusit Erant inter eos natandi ignari ; hos unda
raptos, super unum eprominentibus saxis illsesos
deposuit. Ile vero cum uno tantum sodaIi,jam re-
ductff. in snum statum navi insiluit, et fluctus qui
eam oppleverant, panno sinutse vestis exhauriens,
cum duobusquisoli remanserantreroisadrecipien-
dos socios rupi appropinquavit. Quibus receptis
prospicit eminus librum perquemlaudes Deo per-
solvere consueverat, undis jactari, necraergi Post
quem directo cursunavis eum Ievavit,ita onini hu-
more introrsuscarentemquasinon undceipsurapcr
maria,sedventus per terras portaverit. bcinde ali-
quibus remis cum aliquantula supellecti receptis,
ad destinatum tandem delatisunt locum.

?9. Cumque memoratus vir, cum episcopo loci
colloquium familiare habens, ea quec sibi obvene-
rantreferre velle, praevenit eum pontifex, ita in-
quiens: « Num,ait, ignoras, domineraiFelix, qnid
cuidam Monacho omnibus tibique bene noto dete
pernocturnum soporemrevelatumsit?» Cui cum ille
diceret se id funditus ignorare, episcopus ad eum :

940-945, ex Albertode Monterelaxo, quihancsancti
Pauli rcliquiarum translationem FlorJHCum tribuit
etiam Liberali episcopo sub Carolo Calvo.

(47) Auctor fragmenti historici jam citati, apud
Chesnium tomo III, pag. 343, idem attestatur.

43

Amom MONACHI PLORIACENSIS

m

(( Retulit,inquit^milii idem JBionwibu3coramiBiims A. iasTerboruiQMdientibiiafftstidiiimmfttenffi gigM.

iestibus, dicens : Videbaiur mibi quod Feiiz,qui in
insula babitat,bic apud nos foret posiiufi. Qui dum
ad suaregredl vellet navimque ascendisseiydiabolus
in spccie vulturis adveniens,cujus corporis moles
montis altitudini cequari posse credebatur cunctos
qui rate vebebantur simul cum ipsain profundum
mergere mihi videbatur.lilis itaque boc modo sub-
mersis,apparuitrepentevir quidam monacbico ado-
pertus indumento, mure abbatum recurvum a ca-
pitedemanugerensbaculum; quique superaquam
deambulans eodemlignonavimcumbominibus nii
maH passis, ac cunctis rebus, de profundo ad littus
traxit.Liberatis vero imperans ut se ibidem operi-
rentur, vuUurem qui jam fugamparaverat,insecu-

rei.Sed quiA decurrens aermo leiiMri ooq potoit
quem vis dileoiioniflaaactissimi Pairis Benedkti id
pleniusezponendasres geatasimpiilityigaosoeadiun
ast si, plusquam Ucuiiyloqaaz paginafuii. Prooira-
bimus deinc^s succincionarrandigenere miraouia
ejusdem dilecti domini comprebendere, ai et laudes
ejus promamus et lectori nequaquam oneri simus.
33 Burgundiee in parUbus, ierritorio Tricassino,
villa babetur Saocti Benedicti, Tauriacus nomine,
quam advocatus, vocabulo Gauzfredus, quamns ab
eztraneis defeuderet, violeniius quam quilibeiez-
ternus vastabat. Quem amonacbisfrequieniwota
malefactis quiescerei, admonitum, necobtemperan-
tem, pius Pater Benedictus a Deo obiinuit flagello

tus, virga percussum in profundum abyssi mersit. Bcorreptionispriuspercutiquamejasmalitiafunditas

Reversus ad Felicem et socios ejus, alacri ut erat
vultu, eos bortabatur ut ascensa lintre quo cupie-
bant secure enavigarent, dicens : £n adversarius
vester, per Dei gratiam a me submersus, perdidit
omnem vobis nocendi potestatem. »

30. Cumque ista referente antistite Dei servns
audisset, casus quoque suos et ipse omnes ei ezpo-
suit^ asserens ipsamvisionem,eiiamcorporeoaciu,
in se completam.lnteiiigensvero ez memorataap-
paritione sanctissimum Patrem nostrum Benedic-
tum suffi saluti auzilium contulisse, magis amore
ejusdem praecellentissimi confessoris Oagrare coepit,
aique ui ad ejus sacrosanctum tumulum perveni-
ret instare.

31. Igitur pauci temporis interposita mora, as-
sumptis quibusse indigere rebusffistimavit,adcon-
tinentem destinavit remeare terram. Sane omni-
potens Deus, ut ejus ad amorem sanctorum quo-
rum ezpetebat prsesentiam amplius inflammaret,
duplicavit miraculum. Nam-dum ancbora a littore
sublataaltapeteret maria, repente se iluctus attol-
lunt, etin sublime elatus prseruptus aquae mons ita
totamcircumcinzitscapbamutnulla ez parte aditus
reperiretur evadendi. Tunc jam dictus Gbristi fa-
mulus Felizjborrore imminentispericuliperculsus,
intra ima pectoris bujusmodi fundebat preces bumil-
limiB supplicationis : Incljti, inquiens, confessores
Christi, Benedicte atquePaule, quorum sacratissi-

deleretur. Quadam itaque die eo in domo propria
intra memorat® urbis Tricassinic murosconsiituia
residente, et judiciariam inier rusticanos agenie ac-
tionem, niger canis rabie plenus adfuii, et nuUum
isedens circumsiantiam, impetu in eum facto nares
ejus ac faciem morsibus dilanians abscessit. Uade
iUe in amentiam versus, ab amicis ad basiliaam
Sancti Dionysii est deducius ; ibique aliquantulum,
sed non ad plenum sensu recuperaio, regressuiad
propria, dum malis qum pauperibus Sancti Bene-
dicti intulerat adjicerei pejorat & dfiemonio arripitar,
catenatusque e t in quoddam retrusus cubiculum,ul-
timum ezhalavitspiritum, profiteniibus cunctis qui
G eumnoverant, obssevitiam ejusinruricolaspretiosi
confessoris Benedicti ialia ipsum pertuUsse» Hmc
metuendffi ultioni, aliud ampleciendum misen-
cordiffi ac sanitaiis adneciamus signum.

CAPUT XIV.
Monachus in extremis ah omnibus derelictU9t S, Bt
nedictum habet propHium.
34. In inferioribus biyusNeusirim (49) parUbus,in
Andegavensi scilicet urbe, Ainfredus quidam apod
monasterium Sancti Albini ex clerico monachas
sponte factus est.Is meliorandse vitm graiia ad honc
venerabilem Floriacensem demigrans locum, aii-
quantisper nobiscum commQraius, ad memoiatain
regressus est coenobium. Ubi dum moraior, gran
tumescentis cozse aftlictus languore, gemino urge-

adire ezopto cineres, ferte opem mihi misero ^ batur angore. Nam abbas ipsius monasierii, qai-

mos

qui soUus nunc mortis discrimen formido Posthas
preces, dicto citius tumidaconsidunisBquora, ven-
tisque placidum stans mare tutam navigantibus
prsebuit viam.Ita ab insianti naufragiosaepenomi-
datusFelix (48) exemptus, ad hoc sibi diu deside-
ratum venii coenobium, nobisque hunc suse salva-
tionis retulit fuisse modum.

CAPUT XIII.
Advocatus malus perit,
32. Brevitati quidem studendum erat ne proiizi-

(48) Hic est Felizille, muUis laudaiusin libro de
Vita Gildee abbatis in Sfficulo priroo,is qui a Gauz-
lino Floriaciabbate in Armoricam missus est anno
1008 ad instauranda in earegioue monasteria.

busdamsimultatibus eum impeiens, cuncib inter*
dizerat fratribus ne quis eum saiiem in exitu Tisi-
taret anims.Cumque ille, morbo ingraTescente ac
dolore ad vitalia serpente, fratres adse iayisendttm
suumque exitum Domino commendaadum venire
deposceret, ab uno, cui soli concessum erat eam
invisere, quid abbas de eo prsecepissei addidicit.
Quod ipse audiens graviter iulii, eiper Andegafc
civitatis nobiles qui ab ejus visitatione, quia eam
diiigebant, inhiberi non poierHnt, abbati maudavit

(49) Neustria siquidem olim compleclebatur quid
qmd terrarum esi inter Ligenm ei Sequanam ad
Oceanum,

MS

DE MIRACUUS S. BENEDMTM UBRI DDO. — UB. H

»4«

nt axb\ niisereretttry ad satisfaciionein, si quid in A. sanctorum pig^oribus ad locnm properat. Cumque

enm non recte commisisset^ parato. Sed eo diffe-
rente coactos estsBger aliunde consolationemquie-
rereyetyqnia se a iemporali abbate yidebat despici,
Kd illnm qui legionibusmonachorumper longa jam
pridem sacula soUicitudinis suce curam impendit
tota se contulit mente, recordansque qnantam in
Fatribtts hcQus Floriacensis cosnobii tempore sua
peregrinationis reperii dilectionem, conTeiso ad
parietem capite ac lacrjmis suffusus ora, in hffic
proroit veiba : 0 sancte, inquiens, Benedicte, mi-
serere mei tuum auxilium anxie imploraniis, tibi-
qae spondentis quod, si mihi corporissanitatem vi-
taeqae a Deo obtinueris prosperiiaiem,tua supplez
sacratissima ezpetam ossa, gratiarum pro posse

iter agendo, sanctarum Yeciores reliquiarum Glu-
niacum c<Bnobium devenisseni, inibi nocie quieve-
runt. In crastinum vero coepii iiineris callem ca-
pturi, a frairibus ejusdemconobiicammagnopro-
cessionis apparaiu ducebaniur, et ecce in ipso ba-
silicffi Sancii Benedicii egressu, orta cum venio
pluvia, cereos ob honorem Dei ac sanciorum ejus
accensos funditus exsiinxit. Sed aniequam poriam
casiri ipsius monasierii egredereniur, ei sereniias
rediit, ei cerei divinitus reaccensi, inspicieniibus
cunciis^ per aliquod vise spaiium nullis ventorum
flaiibus exsiinguipoiueruni. Simili modo dum, per-
actis pro quibus ierani, sancias reliquias a iaber-
naculo sub quo manserani extulissent, lucernseex-.

redditams Tota. His peroraiis^ aspexii, ut posi B stinciaB, divinaque virtute illuminatse, nullo aura-

ipse retolit, subito quemdam incogniti vultus virum,
monachis habitus iegmine adoperium, qui e re-
gione niceris manu proienia^ silenier abire visus
est.Moxsegrotusin somnum resolutus, qui ires et
eo amplius noctes perTigiles duxerat, unius horse
spatio placidissima (piiete potiius est. ETigilans
tero, dum summis digitis Tulnus quod tIs morbi
patefeceratyincautins premeret, pariicula quffidam
ptftrefactffi camis,instarboleti, inde cum maxima
dolorisparte prosiluit, ad demum infrabreTeiem-
pus, resamptis viribus, quod TOTerat, deToie, nec
absqae munere comploTit.

CAPUT XV.
(Pressy) m burgundie, Ibi reHquia S.

rum spiramine lumen amiseruni, donec a ierra
Sancti Benediciisanctorumprogredereniur pigno-
ra. Erant autem, qu® ferebantur cum pairocinio
sancii Pairis*nosiri Benedicti, preiiosm reliqulffi
beaiissimorum confessorum Eucherii ei Verani,
necnon Gypriani, Sperati, ac Pantalconis marty-
rum. Has, sicuti relaiu seniorum nostrorum com-
perimus, quidam aliquando Lugdunensis aniisies
(50)cuidam monacho higus sanciffi congregaiionis
eontulerai remunerandffi sedulitatis graiia, quia li-
beralibus eum insiruxissei liiterarum studiis. Quas
ille, utcelebrior inde esset locus,in ejusdem Patri-
ciacffi Tillffi oraiorio condidit.

, ,, , , CAPUTXVI.

BmtHtU eum aiii$ eonira prxdaiores deiatx. G Minax et biasphemuB t» S. Benedietum interit, Duae

Cerei cmiitus bis reaccensi ; reiiquim dut» in prm
mxum doctrinae,

S5. Patriciacus diciiur TiJIa in Augusiudonensi

terrirorio regionis Burgundiffi sita. Hanc Echardus,

comesBorgundionum ditissimus, Sancio Benedicio

et fratribus Floriacensis coenobii ad siipendiarios

qaondan sumptus benigna largiiaie coniulit. Quo

defnncto ac in Floriacensi monasierio juxia eccle-

siamSanciffi Ifariffi sepulto, in memorata posses-

slone fratres habitationem sibi staiueruni : in qua

eiiam delatis a Floriaco sancii Patris Benedicii re-

liquiis, ecclesia in honore Dei ac gloriosffi Tirginis

Mariie, simulque egrogii ipsiusconfessorisconsiru-

femxMB samniur a quatuor morbis.
37. Bernardus quidam, ejusdem Burgundiffi Tir

illusiris, dominusque castri quod Uzon [ai,,, Vizon]

Tocaiur, discordiamhabebaicum quondam sibi affi-

nitaie propinquo, nec minoris poientiffi, nomine

Loiboldo. Cugus possessiones dum direptionibus

Tasiarei, eiiam ex Tillis ad jam diciumPatriciacum

monasterium pertineniibus armenia abducere cu-

piens,quo9dam serTorumSancii Benedicii resisien-

ies sibi inieremii.Propier quam causamsupra no-

minaius Boiberius prffiposiius eum adiens, humi-

iiier poscebai ut legaliter sancio Benedicio ac ejus

monachisemendareimalum quod conira leges ser-

cta esl,quamGhristusDominu8 meriiis sanctffi suffi ^ Tis eorum irrogaTorat. Ille contumaciffiplenus spi-

f\ *■** ^*1A*#^ 1 * * ^\ J * M.* ^^ *f*1 1 3*A.%V y * V%

Genitricis, necnon dilecti famuli sui Benedicti sffi-
pissime miraculis illusirem reddidii. De quibus
quiamulla perineriiam obliTioniiradiiasuni^pauca
qjose vilitalis nosirffi aiiigere notiiiain, memoriffi
posterorum, ad omnipoleniis Dei ae sanciorum
ejus laudem, tradere curabimus.

36« Soimaricense prsdium, jam dicio Patricia-
eensi coenobio subdiium, quidam perTersffi meniis
bomines inTadere moliebantur. Quorum maliiiffi
Koibertus monachus iUi loco tunc prffiposiius ob-
sistere cupiens, instanie Tindemiffi iempore cum

(50) Leidradus reli^uias S. Cjpriani Arelate Lug-

dunum adTehi curavii, iesiante Adone in Marijro-

egio, quas potea Carolus CalTusCompendium de-

duxit inbasilicam ab se construciam, ubi hacienus

riiu, in hffic Terba respondit : Miror, domine Ro-
iberie, tam sapieniem virum ad ianiam siuliiliam
doToluium ut a me emendaiionem rei exigas, cum
me magis rogare oportuerii ne pejora adjicerem ;
ei a4jecii, Dominum, inquiens, qui me nascifecii,
tesior me, antequam quindecim abhoc die CTolTan •
iur soles, experimenio probaiurum uirum sancius
Benedicius igni, an ignis a me ejus ii^ieciuidomi-
bus sancto prffiTaleai Benedicio, qui meum inira
suum casirum defensare niiiiur inimicum. Ad quffi
Tcrba commoius monachus : Confido,aii, in Domi-

asservaniur. Ai de Leidrado intelligi non poiesi hic
locus, propterea quod donatio Patriaciaci Floriaco
serius factA esi.

847

AIMOINI HONACHI PLORIACfiNSlS

OM

no, acin sanctorumejus meritis,te nec istaimple-Asignum die, tertio videlicet Kalendas Janii, alia

inibi deducta est mulier. Huic Alexandra nomea
erat, quae gestatorio, quo lapides ferri mos est, a
duobus viris advecta, in basilicam se introduci ro-
gavit. QuoB in eodem quo et prior erccta fueral
loco, ad orationem se inclinans, post roodicam
pedetentim erigere sese coepit. Ciyus conatum fra-
tres, qui ad tam mirandum convenerant spectacu-
lum, juvare cupientes, inter manus eam ekTando
sustentabant. Ipsa quoque circa horam diei teriiam,
in qua delata fuerat, plense donata sanitati, per
aliquot menses in servitio ecclesiae permansit.

44. Postulata autem atque impetrataa jamdiclo
ejus loci preeposito Rotberto liceutia redeondi ad
6ua, pollicita est se ad inchoatum reversuram san-
^ ctuarii obsequium ; sed dum moras ad regredien-
dum innecteret, pristinum languorem incurrit
Verumtamen dum quereret qui se ad sue salntis
locum reveherent, nec inveniret, coepit anxiari et
moesta esse. Tandem necessitas consilium reperit,
ut Deo ac sancto Benedicto voveret, si salus coUata
sibi restitueretur, ut adjam nominatum Taleret
regredi monasteriuro, se deinceps inde nequaquam
recessuram. Statim igitur ut hoc vovit, firmissiroas
in eo quo residebat locoambul&ndiviresresumens,
postposita omni morarum occasione, ad Patricia-
cum sancti Benedicti coenobium, ubi sanata prius
fuerat, reversaest. Cumquecunctaquaecircaipsam
acta fuerant fratribus referret, sponderetque se

turum, nec constitutum a te terminum temet vi-
vendo excessurum. Hoc dictum rei veritas subse-
cuta est. Denique praedicto viro.venerabili Rotberto
ad monasterium regresso, antequam prccfinita pras-
teriisset liics, preefalus Bernardus ab obvio sibi
hoste praescripto Letboldo lancea confixus interiit,
subiturus pro certo illud diutinum cum igne certa"
mcn, quod falso juraverat se sancto Benedicto
brevitempore illaturum.

38. Adjiciantur huic vindictae prodigio quatuor
sanitatum insignia duabus tantum feminei sexus
personis,a Christo collata in eodem monasterio Pa-
triciaco per merita sanctas suse Genitricis ac incly ti
confessoris Benedicti, aliorumque, quorum ibi ha-
bentur patronicia, sanctorum.

CAPUT XVII.
MuUa et Clauda sanatur,

39. Mulier qusedam, Adelais vocabulo, linguse ac
pcdum privata offlcio, ad memoratum venit cceuo-
bium manibusreptando.Heec preeforibusmonaste-
rii per aliquantulum dccubaus temporis spatium, a
fratribus quidem nutumanuum petebatvitcesubsi-
dium, asanctis autem voce cordis sanitatatis auxi-
iium. Quadam itaque die, tertia videlicet feria
antc sanctam Pentecosten, cujus ipso anno (5i)
feslivitas xui Kalendas Junii evenit, medelffi suse
horam adesse persensit ; veniensque ante ecclesiam,
indiciis quibus poterat, aperiri sibi introitum expo-

scebat. Quo impetrato per terram se trahens ora- Q ^^^^ amplius non discessuram, incommune bene-

torium intravit, et coram altare sanctae ac indivi-
duce Trinitatis in ipso ingressu posito subito sub-
stitit, ad se paulatim ab humo sustollere coepit.
Quid pluribus morer ? intrabreve momentum ple-
niter erecta, rectis giessibus ad altare Sanctse Dei
genitricis Marise atque confessoris Christi Benedicti
progressa, acsi in oratione prosternitur ; indeque
post paululum se erigens, elatis iu altum manibus
in hanc vocem prorupit : Gratias, inquit, ago tibi,
Domina mea, virginum Regina sancta Maria, tibi-
que, sancteBenedicte,quorum interventu omnipo-
tens Deus mihi curvoe ac mutserectitudinem mem-
brorum coutulit et loquelam. Nec vobis, sancti Del
Eucheri et Veranne, minores persolvo gratiarum
acliones, quos sffipe exoratosmeffinondiffldoadju-
tares fuissesalutis. In his vocibus totam penc exegit
noctem. Agebatur eo die festivitas beati Romani
(52) alumni sanctissimi Patris nostri Benedicti, et
fratres completorios Deo solvebant hymnos ; qui
continuo senantibus signis laudes Deo alacres pro
ostenso reddiderunt miraculo.

CAPUT xvni.

lUm alia ambulare non valens. lierum impotens^

iterum eanata,
40. Christo disponente adhuc sanctos suosmira-
bilibus insigncs rcddere, nono posl patratum istud

(51) Id est anno 1005, quo sanctum Pascha in
primam Aprilis, Pentccostes in 20 Maii incidebat.

(52) Vides antiquitus celebratum fuisse diem

dixeruntDominum, famulumque ejussanctissimnm
Patrem nostrum Benedictum, gratias agentes illii
qui servulossuos,quosforte absentia sacri corporis
ejus moestiflcarc poterat,spiritaH visitatione dignos
duccndo miraculis Isetiflcaret. Et na qua dubitatio
deprsestitis mirabilium beneflciis remaneret, Tici-
nos ambarum mulierum sollicite perscrutari cura-
verunt ; hospitem etiam eius quse priussanata fue-
rat, interrogantes utrum eam aliquando loquentem
aut ambulantem recte vidisset, tam ab ipso quam
a reliquis qui utrasque noverant, rere eas debiles
vere aChristo meritis sanctse suse Genitricis ac di-
lecti sui Benedicti fuisse sanatas didicerunt.

CAPllT XIX.
In fesfo translationis ineendium restinctum,
42. Migrantc ad superos eo quo superius rclalnm
est ordine venerabiliPatrenostro Abbono^etvesli-
gio quffidam adversfie res, maxime nobis qui eju^
obsequioadha*seramus, evenere. At reliquis ncglc-
ctis aerumnis, unam memoriae mandare non grare
videatur audientibus ; quse pene intolerabili hoc sa-
crum coenobinm profligasset damno, ni 5up<*nM
Regis Christi pia clementia, interventusanet» suie
Genitricis Patrisque nostri Benedicti mitigata, ▼in*
dicem nostrorum srelcrum relraxisset dextcram.
Enimvero quia in signis superioribus demonstra-

festum sanrli Romani abbatis, alumni seu ntiif »•
toris sancti Patris Benedicti ; ciyus Bomani >it«
exstat in Saeculo l.

8i9

DE MIRACOLIS S. BENEDICrri LlbRI DDO. — LIB. II

m

lam est quam potens blc egregias dux noster ac A Quod ille fucata usus laude, quodam deterrenarum

semper nominatidus Benedictus in duobus singula-
tim ezstiterit elementis, aqua videlicet et igne, in
hoc manifeste apparebit quantum in utrisque va-
luerit uno eodemque tempore, et, ut verius fatear,
temporis momento.

43. Celebris nostro orbi illuxerat dies transla*
tionis ipsiussummi confessoris, qu» quinto Iduum
Juliarum annuum nobis repreesentare consuevit
delectabilequefestum. Cumque tota vigiliarum noz
cumsubsequente diein laudibus Deo debitis congrue
fuisset ezpensa ob tanti devotionem Patris, post
debitam refectionem vespertinaleque officium,bora
quietis advenit, et cupientibus nobis oculos diurno
furari labori, erroneee antiquihostisadfuere insidice. n
Namque ejus iustinctu quidam perversse mentis
homines, latrocinandi, ut quidam referunt, cupidi-
tate,ignem forensibus imposuere domibus ; ut vero
alii fatentur, casualis eisdem sedibus irrepsit ignis.
Qua de causa, ezcilato tumultu fratres ezpergefaclii
ad ezstinguendas voraces incendii flammas prope-
rarunt, subductoqueprimum, quaqua opportunitas
sese obtulit, omni ornatu basilicas, qui non minor,
imo per omnia major quam in priori incendio, in-
teriora templi venustabat ; ad jam dictum opus
iinanimes vertuntur ; sed iliorum labor incassum
cedebat. In superiora namque se aurarum spira-
mine ignis attoUens, coquinamzenodochii repente
corripuit, quffi aulee sancte Dei genitricis Mariae

protulit principe renim ita inquiens :

0 nimium dilecte Deo, ttbi militat sether,
Et coojurati veDLUDt ad clatsica venti.

{Ex Claudiano in Paneg. Honorii,)

Liceat nobishac de re qusedam proludendo paululum

eloqui.Congruum,ut reor^huic nostrovidebatur legi-

fero in commotione elementorumvenerabilissororis

sufle adhibere solatium, quam memineratad se reti-

nendumtempestatum opposuisseobstaculum. Unde

non incongrue, sereis potestatibus co mplacita sibi

loca evertere molientibus strenue repugnaturus, a

suis famuiis eamdem sororem suam secum invo-

cari voluit, cigus preces ab obtinendas a Domino

imbrium profusiones agnoscebat fore idoneas.

CAPUT XX,

Contracia erigitur,

44. Puellam quamdam nobilibus ortam antiquitus
fuisse natalibus, nomine Adelaidem, nuper didici-
mus cruribus contractam. Quam dum pater ejus ac
materpermultasanctorum loca duxissent nil reme-
dii ei sanctis impetrare potuerunt. li, desperata sa-
lute, ad domum eam reducentes,manebant tristes,
quid de eaagerentigaorantes.NamParisius(53)eam
ad S. Dionysii sepulcrum,atque Lemovicas ad domiui
Martialis tumbam, qui ambo tunc miraculis coru-
scabant> perducentes, nihil omnino profecerant.
Quiescenti autem matri ejus voz coBlitusadvenitqufle
diceret : QusBnam, ait> dementia vos tantas in va-
num compulit perdere expensas, ut longe posita

vicina erat, in qua pretiosus confessor Domini ^ sanctorum adiretis patrocinia, vestro hic relicto

Benedictus quiescit. Tum metus ingens cunctos
habuit, verentes ejus sedis occasione venerabile
canctis Dominum timentibus ezuslum iritemplum.
Unde qaidam nostrorum, interioris hominis voce,
aoxiliari sibi piis precibus sanctam Dei genitricem
Mariam famulumque ejus incljtum poscebantBcne-
dictum, repetito scepius nomine sororis ejus Scho-
lasticie. Alii vero id ipsum clara quidem voce, sed
querulosis iterabant verbis. Tandem memoratorum
preces sanctorum audiit Omnipotens, coeli(jue a
parte serena intonuit. Denique cum summa coeli
esset serenitas, profusus subito e nubibus imber^
flammas quse interiora castri ffidiflcia depasceban-

vicino, sanctissimo videlicet Dominique dilecto
Benedicto, cujus sacratissima ossa, pro veslra (si
tamen id ez fide ezpetieritis) multoriimque sa^
lute, ez Italia provinciain hanc divinitus translata
sunt regionem ? Unde pro certo scias nullalenus
tuam sanandam esse flliam, nisi eo delata fuerit.
Evigilans itaque mulier viro sibi conjacenti som-
nium refert. Cui ille : Ego, inquiens, jam id ipsum
mente conceperam ; sed vereor ut sanctus ille no-
stro irritatus contemptu Dominum pro ea exorare
velit. Ad ha?c illo respondens : Ducatur, inquit, ad
sancti sepulcrum ; et siquidem eam senaverit, ha-
beat ipsam ancillam in sempiternum ; sin vero no-

tor, funditus ezstinzit. Mutati autem venturum j) luerit, reducatur ; cum debilitate etiam liberlatem

flatus cadentes favillas, quanim copia instar deci-
deDiis nivis introrsus ferebatur, retroactas in semet
redire cogebant. Ita meritis egregii protectoris
nostri Benedicti non solum monasteriumincolume
resedit, verum nec tantam vici ezustum est, quan-
tum priori incendio perierat^ quod in eadem festi-
Titate, temporibusque memoraticontigit venerandi
abbatis Abbonis, Unde nimirum legiones monacho-
mm dominostto Benedicto illud c^jusdam sapientis
Don incongrueet absque f uco valent aptare elogium ,

(53) Id est in suburbano Parisiorum agro, qui
unas locus sufficit ad interpretandos quosdam locos
auctorum veterum, qui basilicam Sancti Diouysii
tamulo iUustrem Pan^m^Iocant. Nam eam temporo

retinens. Erant enim ipsi non solum liberi, verum
etiam genere clarissimi, ac facultatibus ditati. Orto
igitur sole iter ad monasterium arripiunt, quod
non nisi zviii millibusabeorum distabatdomo,una
secum filiam deducentes debilem. Instabat »utem
celebre festum ejusdemsanctissimiBenedicti, etiit
ipsa quidem die festivitatis eam sanandam sancto
Patri Benedicto obtulerunt. In crastino vero mane
surgentes, dumregredi cuperent, filiam sanam om-
nibusque merabris benevalentem repererunt. Pro

Aimoini quinto ab urbe lapide sitara fuisse neino
negaverit, qui legerit librura De Vita S. Abbonis,
cap. 9. Lege Eiogium Fuhradi abbatis in parte u
Sceculi III.

m

AtHODa MOKAGBiL

qua reimmensas gratiarum actiones Deo ae cyusAr
amico beatissimo referentes Benedieto, eamdem
natam suam ei perpetuo servituram tradiderunt,
quffi postmodum ducens virum, filios procreavit ;
ex quorum progenie quidam adhuc non inutiies
(5ir) in servitio perdurant fratrum.

CAPUT XXI.
C«ci duo lumen receperunt,
45. Nuper quoqueres estgestaquamnarro. Qui-
dam C6QCUS Argentomagensis castri incola, dum re-
liquiffi ipsius priBcellentissimi confessoris Christi
Benedicti a Salensi cella ad Sanctum Harcellum
martyrem (55) a fratribus deferentur, taeto loculo
confestim visum recepit. Requiescit sane corpus
ipsius sancti martyris tn ecclesia non longe ab ipso
castro constructa. QuQd cum identidem a suis ad B
Salense monasterium delatum fuissel, alter csecus
de villa ipsius roona8terii,Modicia nomine, ibi adve-
nit magnis vocibus sanetum invocans Benedictum ;
fama namque suprafati miraeuli jam ejus attigerat
aures. Qui et ipse non multo postquam ibideiH ad-
venerat tempore, miserante I)eo et meritis sanoto-
rnm obtinentibus, lumen quod petebat, recipere
meruit. In quo videlieet Salensi coenobio tantis
tamque assiduis idem toto orbe venerabilis Pater
monachoram renitet miraculis Benedictus, et ma-
zime in ulciscendis inimicis, ut si cancta quis velil
mandare memoriee, proprio indigeant volumine»

(54) Nempe aervi monasteriis devoti^ si quos gi-
gnebant iiberos, ii monasteriis etiam addicU eranU ^

(55) Marcellum apud Argentomum castrum mar-
tyrii palmam obtinuisse legitur in Vita S. Genulfl
episcopi, et tamen vicus Sancti Marcelli est infra
^gentomagum,

(50) Desuut ergo quinque in catalogis vul^tis,
inquibusGauzIinus,cui hoslibrosdedicat Aimomus,

ri&RtAGENSl^ ^X

CAPUT XXll.

Auctor muUa omitiU
46. Hffic de mkaculis quffi Deus permeriiasaocti
sui Benedicti diversis in Ipcis operari dignatus e$t,
inerti stylo acsermone rusticano edidimus. Yenun-
tamen hanc sententiam claudendo operi adnecleu-
tes, monemus lectorem multa nos scienter prsier-
iisse. Cavendum est enim in universis rebns onme
nimiura, et auditorum intentio gratabrevitatefnvr-
tanda, non fastidiosa est loquacitate deterrenda.
Hic ergo flnis erit libri, quamvis, si Dominnsvohje-
rit vitaque comes fuerit, ea quae fidelisfama iniota
pene divulgavi. Neustria, nostra nequaqnam nnt
silendadesidia. Compellunt etiam nosadtacendnm
amiei [/*., inimiei] nostri, qm maximmn depatani
sibi affluere epulum, si aliorumsttidiis lacemminft-
gani dentem. Attamen nnlla eomm detraelioae
deterrebimur quominus laudes Dei ac ejus diiecti,
Patris videlieet nostri beatlssimi BenedScti, r^^
nras. Ista igilur omnia, et quee tn priori opuscQle
ab aliis auctoribus doscriplar sunt miraenla, si^ tri-
ginta (56) abbatibus, qni huic Ploriacensi CQenohio
ab initio suffi ftodationis, per ttecentos octegtnia
quinque (57) et eo amp^ prGefuenint amtos, <&
versis in locis per mertta sancti confessoris suiBe'-
nedieii operari dignatus est JeeusGhristBS Domiiras
noster, qui eum Deo Patre et Spiritu sancto in
Trinitate perfeola vivit et regnat Deus, peromnia
sftcula scBCttlorum. Amen.

vicesimum ^ntum occnpat loeum.

(57) Aimomus^et eum secutus Helgaudua, Floria*
ceusis monasterti conditionem referunt ad anuoni
Christi 620, ex male comparato anno Incarnationis
cum annosecundo Clodovei Junioris Dagobertila^
gni fiUi : quo aono ejiis monasterii jacta snnt faDda-
menta. Lege Dissertationem de tranalatiQnecorpom
S. P. Benedicti in Galliam in Snculo II.

mfmmm^tmKmmm-m

^mm^r^mmftr^mm^

AIHOINI FL0BIAGEH8IS

SERMO

IN FESTIVITATIBUS SANCTI PATRIS BENEDICTIt
(Apud Joannem a Bosco primum in lucem emissus, Bibiiotheca Fleriaeensie, 1. 1, p. 27f .)

In annuis terrenorum imperatorum natalitiis»
moris qnondam fuit a subjectis regibus maximaeis
exhiberi donaria. Studebat igitur unusquisque
prose; etne alter in offerendis muneribus potioreo
videretur elaborabat. Quo exemplo, concedet uni-
f uique nostrum in solemnitatibus sanctorum placa-
biiia Dco offerre munera, et cui deest auri vel ar-
geuti copia sallem devotionis prsetendatobsequia,
fundat preces ad Dominum, ut suum rite dignetur
acceptare votnm. £t quamvis non sit specma laus in

D ofi peccataris {Becli» xv), taoMa anusqtiisque no-
strum studere debet ut, juxia Paidmograpfai moni*
tum, m sanctis ejus laudet Ihmmum {Pial. a|*
Quapropter amantissimi patroni nostri Benedicti
mansoetabenignate inducti,qua nossnissanctisio-
terventionibus a^juvare non deaistit, dignom dozi-
mus universa qusedeipsiuslaudeadiversis auctori-
bos sparsim descripta sun t summatim in unum coUi-
gere, et quasi quoddam miinas nostne serritatis,
in qussacria 8oIemniis,Iicet ezigaumi tamea fldele

m

SEMtO DB S. MENBDICrO

m

persolvm» ui ei apud quamplares laus ejus dila* A^oneflequorisaosalYatioiiefraitrisdttplexapparuisse

taia paieAaif ei qui omnia voIumiDa auctorum
liabere nequiverii, prseconia alumni sui in unum
coUeoia se invenisse graiuletur. Hoc ergo promissa
rei erii ezordium.

Supernffi dignaiio msjesiatis, elecios suos coeles-
iibus munerans donis, in ierris quoque eximib lau-
dom diiai prsconiis. Qu® per servos suos, summ»
scilicet eloqueniise virosi dilaians in populis».quam
magni apud sesini meriii facundis elucidari prie-
siat seripiis. Unde egregii meriii famulum Bene»
dicium iaato pre ecBteris sanctse Ecclesiae Patri-
bus dooavii privilegioyut e^ vitee laudes non qni-
libei soholasUcorumi, verum pr^eipuus dociorum,.
Givgerius, saiictiB sedis apostoltcus, melliiis diia-

benefieium. Ibi vesiis cooperaia' est magistri, hic
ereptus puer melotam abbaiissuper se ferri, seque
ab ea aquis eripi conspexii. Revertenti El jseo a
iranslatione Eiiie, filii prophetarum eiiam ab inviio
exigunt ui dominum ejus queerere eis liceat, ne
forie in unam vallium, aui in quemlibei montium
translatus lateat. Quaesierunt ergo, sed minime re-
pereruni(iy^^. ii, 46, 17).EconirabeatusPater
Benedictus, pro Dei amore consoriia linqnens ho-
minum ei concavapetens rupium, a presbjiero di-
viniius monito, per defossa terrarum, per pnerupta
quffisiias montium, ei reperius ; quod Paschaessei
est edocius, ei alimentisreiectus. Ascendeniem ad
montana Eliseum pueri cavillantes deridebant, di-

tarii elo^ulis». ei m\iltoram quididm sanctorttiHi duo B centes : Aseende, caioey ascende, calve {1 V Ikg, ii, 23).

aaiiria defloravii mivaeula. Hi^us auiem quaMsab
loeaBie. «iaie fnerii viia> quamque mirandum ha-
boerit irantiium dttleissima promulgavii faeundia*
In ci^iis TiUR libro, inier aUah^jus saacii prseconia,
cuQ aliqaibus aniiquis Pairibus «quiparai in qui-
basdftin miraculorum gestis : inter cffiieros vero»
saneie prophetaEliseo illum comparaiinferro quod
ex profando aque ab uirisque reiracittm memorat.
Verum nos^ salva ipsi sancto papae Gregorio sua
aaeioriiale, lieeai dicere ipriua sancii propheicB
Elisei gesla sancii Patris nosiri Benedicti gestis pe-
ne per OBmia fore similia. Lieeat igiiur nobis ali-
qoid deambobiis, quasi concionando, sermocinari.

Benedieium Patrem ad supema magis ac magis
animo suspirantam, dsemones, qui utique in boni-
iaie infantes sunt, malediciislacessebani,dicentes:
Maledicte, einonBenedicie, qoid nobiscnm habes?
quid nos persequeris? verum derisores pueros
egressi de silva ursi devoraverunt. Maledicos dae-
mones aeiemt gehennseignesperpeiuo adnruni. Tri-
bus regibus, rege scilicei Israel ei rege Juda cum
rege Edom, adversusregem Moabitarum expediiio-
nem agentibus,eisiii laboraniibus, jussii Eliseus in
siccato torreniis alveo facere fossas, e quibus aqua
progrediens, fatigatum satiavit exercitum (IVReg.
m, i8). Venerabilis Benedictusmonachis ex iribus

loierrogalius in Evangelio a discipulis Dominus de monasteriia a se consiiiutis, atque pro penuria
adventtt Elise, respondii : EHas jam mUi (Matth. ^ aqufle ad se venientibus praecepii cavare rupem
xviiy 12) ; etpaulo posi: SivuUis scire, Joannesip«0
ittEHat {Matth^) xi, 14^. Apparet itaque ciqus me*
riii Eliaafiierit, cum Joaoni ttquaiur,. de quo ipsa

Veriias testatur qood mUr natai mulierum nemo
M^ eo ntrrexH {Maith. xs il). Is ergo cum rar
piendus essei a Domino in coelum, habens Eliseum»
diseipiilum, monnii eum ut peierei quod vellet,
priiisquam ipse iransferreiur. Ad hsec ille : Peio»
ast, ui fiai ipiri^ tuus dupkx in me {IV fkg. ii.,)*
ABBoit ille,if tawten me viderit, iaquiij qmndo tot"
lar at€ {Ibii,^ iO)» Vidit igitur, et quse petiii im-
petra^it» Hcc idcirco rertulimua, osiendere volen-
tea qaam magni meriii sanoius iste Paier noster

suporqaamires aseimpositosinvenisseni lapides^
Quo facto fons continao prodiit, qui hodieque in
rivum flait (uDialog. e. K). Malior queedam, a cre-
diiore viri sui jam defuncti calumniam paiiens,
virum Dei adiii Eliseum, consiliumabeo simulque
aurilium expeiens. Gnjus meritis oleum quod mu-
lier se prolessa fuerai habere in tantum excrevit
uteidebiiumcreditoriredderet,et ipsi, unde cum
fMiis viveret, 8bnndanierremaneret(/y/}^^. iv,6).
Eodem mododilectum Domino Benedictumquidam
adiii, nre pressus, alieno, duodeno scilicei solido-*
rum aumero. Cui pias Pater sabvenii, iredecim
solidos ei conferendo, quoe dirinitus susceperat;

beatos existat Benedictus, e^|us opera illi suui per B dans inmandaiis ui duodecimfceneraioriredderet»

omnia similia, qni ^iriium Elie, ac per Elisei vi-
dolicel^amaciibusvenerabilis Benediciicomparata,
in haae modum visuntur se habeniia. Eliseus, posi
translationem magistri» pallio quod illi ceciderai
Jordanem divisii, ei transiit (tbid.f i4). BeaiusPa«
ter Benedictusi dllectum discipulum suum Maurum
soper aquas sui meriti virtute ambulare facaens^
Placidum puerum jam demersum ad vitam reduxit.
Qiiid horum prsecellai non esthiytts operis disserere,
raaxime eum a venerabili Odone hoc miraculum,
Hoysb operi in divisione marisRubricomparaium,
propriam habeat exposiiionem. Hoc breviter inii-
maaeesitCflciatper Eliaeum unnmin dirisioneaquiB
peAxstmk »gnum,per beaium Beaodieiumineolla*

leriium decimum ad ususpropriosretineret (ii Dial*
c. 27). liemque vase vitreo petenti clerico, cum
oleo dato, ad ejus orationem, dolium vacuum ita
replevii, ui saperexundans pavimentum madefa^
ceret. Elisei vurtus Sunamiiis filium ab inferis
orando, revocavit ad vitam. Venerabilis Benedicti
raeritum rusiici puerum sanctis precibus patri red-
didii vivum. Commorante Eliseo in Galgala cum
filii prophetarum cum eo degentes mortiferum quid
degustasseni coctum in olla, ipsiusmedicante manu
evaseruni moriis discrimina (IV Reg. iv, 40). Ni-
hilominus Paier Benedicius oblatum sibi a falsis
fratribusvenenipoculam, per crucis signaculum,

8^i(

AIMOINI MONAG&I PLOllIAGENSlS

8^

redegitin nihilum. Pueram quoque qui flasco-
nem a fldeli viro submissum furtim absconder
rat, prophetico spiritu, pestem serpentis qui jam
illud Tas intraverat, vitaret edocuit (u Dialog, per
tctum). Tertla, in hoc uno Elisei facto, sancti Pa-
tris nostri Bcnedicti virtus enituit, quando infectum
veneno panem, ne pestis ad plures serperet, per
corvum longe projecit.

Ecce quanti apud Dominum meriti rutilans mo-
nachorum gemma existat Benedictus,Iuce clariuspa-
tet, qui in uno illius actu,quem sanctus Spiritus du-
plici veslierat dono, quadruplici effulsit miraculo :
in effuso scilicet veneno, in flascone eum serpente
detecto, in obediente corvo, in pane mortifero lon-
gius projecto. In qoibus mirabilibus quamvis et
aliis possit cequariPatribus, praecipue sancto EJiseo,
nostri tamen hoc solum ezstitit propositio vi-
tam hujus sancti actibus conferre jusU Elisei.
Nempe Eliseus de viginti panibus esum centum vi-
ris prffibuit, panisque superfuit, (IV Reg. iv,
42, 44). Benedictus Dei famulus, fratribus inopia
laborantibus, collatione ducentorum modiorum fa.
rinsB» incertum unde advects, divinitus subveniri
obtinuit. Laboranti Naaman Syro pestifera leprsB
contagione, ab Eliseo prsceptum est ut lavaretur
septies in Jordane. Ivit igitur, lavit, et mundatus
adSyriffiregna regressus est (/VjRe^. v, 10-19).
Puer autem quidam parvulus, elephantino morbo
percussus, ad Dei hominem Benedictum est ad-
ductus; qui, pristina sanitate recepta, incolumis
romeavit ad propria. Alter quoque, qui haustu ve-
neni varietatem incurrerat cutis, per eumdem vi-
rum Dei Benedictum antiqusB reddilus est formae.
Giezi puer viri Dei Elisei, per spiritum prophetise
deprehensus suscepisse a Naaman vestes et mu-
nera, ipsius etiam donalus est lepra (ibid., 22, 27) .
Monachus quoque, hominis Dei Benedicti itidem
spiritu prophetico agnitus sanctimonialibus map-
pulas accepisse ( Vide totum librum Dialogorum Grego-
nt),sibique eas in sinum misisse; mox,confessaculpa,
non poeua, sed indulgentissima donatus est venia.
De ferro, quod ex profundo aquse rediit,nobis tacen-
dum, ut summo prsesuli Gregorio congruus honor
exibeatur, qui hunc beatissimum Patrem noslrum
Benedictum, in hoc signo, huic sancto exsBquavit
Eliseo. Porro, quod Eliseus consilia regis Sjriie
prophetico spiritu regi Israel per internuntios
denuntiavit, assimilatur ei rei, cum venerabilis
Benedictus, ad fratres qui parietem constraebant
mittens, monuit ut sibi caverent, quia malignus
spiritus insidians ad eos veniret.

Sane EUseus a Syris obsessus angeiorum exeiv
citum, sibi ccelitusinauxilium missum, non videnti
ministro ostendit. Noster Benediclus, iicet et in
dissimili re, simile quid eglt, dum dilecto disci-
pulo suo Mauro immundum monstravit dajmonem,
ab oratorio monachum educentem. Eliseus Syros
se obsidentes, exciecatos in Samariam ad regem
braeldeducto8|'non solum occidi non passus est,

A Terum pristino visui restituit, pane el aqua pavit,
atque se sua redire permisit. Venerabilis Bene-
dictus sffivientem Zallam, sibique perlinaciler
minitantem, solo visu terruit, cibo refedt; el
ut deinceps minus crudelis esset solo verbi prs-
cepto effecit. Eliseo praedicente regi Israel famem,
qusB, Syris obsidentibus Samariam, popalum pres-
serat, abundantiam frumentisecuturam, camuDus
ducum, super ci\jus manum rex incumbebat, in-
credulus ac rebellis prophetffi existeret^hcec ab eo-
dem viro Dei audivit: Videhis, inquit, itextMd/ewm,
comedes (VI Beg, vii, 19^. Qui in incredulitate
permanens,juxtaverbum hominis Dei,sufficieutiam
alimentorum vidit, et in introitu portarum oppres
sus a populo interiit {ibid,, 20). Haud multum di-

B spar huic causa exstitit, eum quidam clericus, a d«-
monio per Benedictum Jesu Ghristi Domini famu-
lum liberatiis, mandatum abeo accepit ne camem
comederet, neve ad sacros ordines aocedere au-
deret ; quod si prffisumeret, statim juri diaboii
manciparetur. Quiin quantumejusjussacustodivit,
incolumis mansit. At ubi inobediens et quasi ori
Dei incredulus, sacris se ingessit ordinibus ; mox
persuasus a dffimone in eadem poena permaoait
usque ad exitum vitffi. Azaele, qui post regnavit in
Syria, consulente Eliseum pro salute Benadad do-
mini sui, inter alia dixit vir Dei ad eum : Scio^ in-
quiens, qux mala faetunu sis fiUis Israel : eivitates
eorum munitas capies^ pnegnantes divides^ infaaUs

Q gladio hUerficies (IV Reg. ^iii, 12). Pari modo rex
Gothorum, Totila, ad Dei hominem BenedicUun
▼eniens, atque coram eo prostratus et ab ipso de
terra elevatus, hffic sibi dicenten audivit : « Miilta
mala facis, multa mala fecisti, jam tandem ab ini-
quitate compescere. Et quidem Romam ingres-
surus es ,mare transiturus, novem annis regnabis,
decimo morieris. »

Etlicet, ut jam prffidictum est, nostrffi nonfuerit
intentionis nisi ut actus sancti Patris nostri Beoe-
dicti cum actibus solummodo beati conferremos
Elisffii, tamen,quia mentio regisTotilffi opportunam
prffibuit occasionem, congruum visum est de
quodam alio sancto propheta dignum memoria
retexere verbum, quod collatum assimflari possit
uni operum hujus inclyti confessoris. Denique uxor

Y^ Jeroboam, qui peccare fecit Israel, consultura pro
filio suoffigrotante Achiam prophetam,qmcaligaB-
tibus prffi senectute oculis videre non poterat,adiit,
mutato habitu, ne agnosceretur qnie esset. Quam
venientem venerabilis propheta non carnalibus,
sed spiritualibus intuens oculis, ait ad eam : IngTt-
dercy uxor Jeroboam ; quare te esse aliam svmlas f
{III Reg, XIV, 5.)Huic rei illudest simiUimum quod
cum regi Totilffi nuntiatum foret virum Domini Be-
nedictum prophetiffi habere spiritum, boc ipsum
experiri volens, se quidem ad eum ventunim esse
mandavit. Misit autem spatharium suum, eni Rigo
nomen erat,regiis indutumindumentis,cum magna
obsequontum caterva, ut tam es vesUmaatis quani

^7

SEIUIO DE S. BENEOlCrO

8i(8

ex dacam obseqoiis rex putaretur. Gui advenienti A
occurrens Oei famulus, adhuc longius constituto,
clamans imperavit: « Pone, fili, pone hoc quod
portas ; non est tuum, » Quo cum rubore ad domi-
oum saam reverso, ipseTotila, per semetipsum ad
Dei hominem accessit, et quffi praedicta sunt pro-
phetse Terba ab eo audivit.

Veram nos ad nostrum redeamus Eliseum, no-
stnim utique, quiaciqusoperasancti Patris nostri
Benedicti operihns sunt similia hunc nos prsB ccBte-
risprophetisdignum ducimus dilectione prsecipua.
Ultimum ergo ejus miraculorum cum uno, sed ne-
qaaqnam extremo,mirabilinm venerabilisBenedicti
comparemus. Nam cum idem servus Dei, e prsesenti
excessisset Tita, post non longum tempus, quidam
lepelienies hominem, visis latronibus, projecerunt B
cadaver in sepulcro Elisei. Gujus tactu mox mor-
tuns surgens, ad propria rediit. Per beatissimum
qaoque Benedictum, ac ejus venerabilem sororem
Scholasticam, dum abltalice partibus, eorum sacra-
tissima ossa gaudenti inveherentur Galliee, duo
mortuivitie suntreddili. Et heec quidem quee retu-
limusbeatoPatri nostro Benedicto,etsancto pro-
phetee Eliseo communia sunt. Veremur equidem ne
a quolibet amatorum hcg us egregii confessoris nobis
objiciatur quod, dum eum laudibus extollerecupi-
mus, extenuasse visi simus/ cum eum uni solum-
modo prophetee comparavimus. Verum, quisquis
ille erit, sciat, et hoc sibi responsum esse deputet,
non nos illum cuiiibet ex prophetis, sed illi ipsum p
exeequasse in quoduplexEliee requievit spiritus. Et
ne objectio ista preevaleat, succinctim, si placet,
coeeqnetur tam novis quam autiquis Patribus:
ia restaoratione videlicet capisterii, Joanni di-
lecto Domini, qui fragmenta gemmarum con-
jonxit in solidum; in conversatione eremi a pue-
ntia, Eiise, vel Baptistee Joanni; in dimissione
pnelationis, Samueli, seu ipsi Baptistee Joanni,
qoi, sammo progenitus sacerdote, malutt eremi
deserta incolere quam sacerdotii principatum te-
nere; in prophetia destructionis monasterii sui,seu
lobversionis Romanee urbis, Isaiee, vel potius
Jeremiee, qui ruinam urbis Hierosolymarum du-
ptid planxit alphabeto. Domini quoquesui videlicet
Hedemptoris omnium Jesu Ghristi imitatus exem- D
plum in hoc facto est : etenim benignus Jesus odien-
tb se Hierosolymee civitatis eversionem lacrymans
pnedixit. EJ|^ autem verus famulus Benedictus,
diiectee sibi habitationis domiciiia, divinitus ever-
sioni gentiam tradita, deflens ac ingemiscenspree-
uaatiavit.

Enimvero Eliam corvi quondampavere ministri,
beatum Benedietum Patrem iter agentem sunt
circttmvolantes secuti. Eliee ad solos ciborum mini-
straverunt usus; Benedicto Patri non solum in
trausportatione venenati panis, vcrum etiam in
comitata servierunt itineris. Gomparetur, quia di-
goom est, in legislatione Moysi. Quamvis a Moyse
aoi tantoimnodo geoti lex data sit; a yeneri^ili

Patre ubicumque, per tribiis, per linguas, per na-
tiones electi Dei diiatati, sunt paterna mansuetu-
dine fllii appellati, ut suavi jugo Ghristi colla sub-
mittant admonentur.

Et heec quidam a nobis abbreviato modo loquendi
dicta fautoribus tam inclyti confessoris, oramus,
haud quaquamdispliceant. Geeterum ea quee abeato
Gregorio descripta sunt, ejusrelinquimus excellen-
tiee. Uoc de nobis, procul dubioprofltentes nequa-
quamgloriamsauctiPatrisnostris laudibuseo pro-
pagarl quo eam promulgavit dulcis eloquentia huj us
preesulis. Qui videlicet beatus papa (S. Gregorius),
uti Joannes, megoris ejus Vitee descriptor, testatur,
missis Anglorum genti preedicatoribus, hi;gus man-
suetissimi legislatoris institutionem, post sanctum
evangeliuro,preecipue observandum tradidit.Quique
in Dialogo suo, post explanationem Vitee ipsius
sanctissimi Patris, quam secundo posuit loco, in
tertio volumine, capituto xvi, quasi quee memoria
excessisent, queedam de ipse intulit. Dum de quo-
dam sancto viro,Martino nomine,loqueretur, ita in-
quiens: «HicvirDominiihaud dubium quin Marti-
nus, cum prius ineodem monte se contulit, necdum
clauso specu habitans, catena sibi ferrea pedem
ligavit, eamque saxo ex parte altera afflxit; ne ultra
ei liceret progredi quam catenee ejusdem quantitas
tendebatur. Quod vir vitee venerabilis Benedictus
audiens, cvyussuperius memoriam feci, ei per disci-
pulum suum mandare curavit : Si servus Dei es, non
te teneat catena ferrea, sed catena Ghristi. Ad
quam vocem protinusMartinus eamdem compedem
solvit. Sed nunquam postmodum solutum tetendit
pedem ultra locum quo hunc tendereligatum con-
sueverat. » In quarto quoque volumine,dum de exitu
loquereturanimarum miraculum quodin Vitaipsius
legislatoris nostri Benedicti descripserat, quodque
pro sui magnitudine apud infirmorum mentes iu
dubium fortassis devenire poterat, recapitulando
inferens aliud quod minime retulerat, subjunxit.
Ait enim capitulo octavo ita : « In secundo hujus
operislibro jam praefatus sum quod vir venerabilis
Benedictus, sicut a fldelibus ejus discipulis agnovi,
longe a Gapuana urbe positus, Germani ejusdem
urbis episcopi animam nocte media in globo igneo
ad coelum ferri ab angelis aspexit. Qui eamdem
quoque ascendentem animam intueus, mentis laxa-
to sinu, quasi sub uno solis radio,cunctum in suis
oculis mundum collectum vidit. Eisdem quoque dis-
cipulis beati Benedicti narrantibus, didici quia duo
nobiles viri atque exterioribus studiis eruditi, ger*
mani fratres, quorum unus Speciosus, alter vero
Gregonus dicebatur, ejus se regulee in sancta con-
versatione tradiderunt. Quos isdem venerabilis
Pater in monasterio quod juxta Terracinensem
urbem construxerat fecit habitare; qui moltas,
quidem pecunias in hoc mundo possederunt, sed
cuncta pauperibus pro animarum suarum redem-
ptione largiti sunt, et in eodemmonasterio perman*
serunt. Quorum unus, scilicet Speciosos dum pro

ted

mom iioi«A£ai i^LORu^fflfsis

uUlitatemoaaaterii juzta Capuanam urLem missua Ar Templa ruinosis hu oUm stFuxerai aris-

fuisset, dle quadam frater ejus Gregorius, cum fra-
tribus ad mensam sedens atque convescens, per
spiritum sublevatus aspexit et viditSpeciosi germani
sui animami tam ionge a se positi, de corpore ezi*
re. Quod mox fratribus indicavit, et cucurrit.
Jamque, eumdem fratrem suum sepultum reperit,
quem] tamen ea hora qua viderat eziisse, de cor-
pore inveuit. » Verumtamen a quodam higusloci
sapientium, cui Gausbertus nomen> haud medio-
criter studiis a pueritia liberaliter imbuto artium,
hiqus modi pr«efatiuncula Vit® hiyus ezimii Pa-
tris, superaddita est:
Germine, doctrina, meritis ac nomine elari

Abbatis vitam continet iste liber.
QuemDaus, ffiterna faciens in sede potentem,

Hseredem proprii nominis esse dedit.
Nam fuit, est, et erit Benedictus jure vocatus :

Ut relegens ejus gesta, probare vales.
De quibus, ut nulii dubitare liceret homonum;

Ezimium testem promeruere sui.
Romanus sed enim preesul super flethera notus,

Gregorius, mundo haec compiiblicavit ovans.
Schemate qam dialogico variavit honeste»

Lectori sermo gratior unde foret.
Tum sequitur munus nobis divinitus actum

Gorporis ejusdem Patris> et ore ducis.
Cujus ab exortu decoratur Nursia mater;

Miratur puerum quem pie Roma nutriz ;
Provectu c^jus veneratur Sublaous antrum,

Pastoris fructiis, sed Beneventud habet.
Florida Floriacus membra, de nomine» fundus

Aurelianensis, ast tegit ecce solo.
Gallia» plaude satis, tanto donata patrono.

Ejus ei ezemplis te super astra leva.
Gbria, Christe,^tibi^ tali qui stemmate servos

Nobilitas proprios,. sicque paterne foves.

Sauie postbeatumGregorium, Faustusvitae saneti
Mauri eonscriptor,. miraculum quoddam a benigno
Patre nostro Benedicto patratum, sed ab eodem
pontifice praetermissum, hocmodo refert: Quodam
iempore S. Benedictus a quodam nobilissimo secuno
dumsaeculidignitatem viro ezoratus est udaddo-
mumejus dignaretur persemetipsum accedere,quo
uzorem ejusacfilium, quem nuper eniza fuerat, a -^ i3*xspecias noci

Hsp.monin nun crravissdmth nAriier Texabaniur suia Q^* velut orbatl,

dsemenio quo gravissime pariter vezabantur suia
sanctis meriiis et orationibus liberaret. At sanctus
Dominif pro eoquod ei familiaris pro aliquibusope-
ribus ^ eo religiose gestis ezisteret, iro non dia-
tttlii, eosque iniegerrime sanitati restituit.

Dehinc Marcusquidam poeta, ad eumdem venera-
hilem Benedictum veniens ejusque magisterio se
committens, aliqua in ejus laude, Levita ipsius
versibus ezaravit^ quse ita se habent.

Gap. I. — 2>e oraioria quod S. Pater Benedictui m
summQmonte condidUf ubi iocrificabal J^ivierro*
nta paganitas.

C«ca profaaaias coleret dom iurba figvrasi
Ki manibua factos erederei em daos»

Queeis dabat obseeno saora Gvueataiovi.
Sed jussus veniens> et eremo siBtitar altai

Purgavit sanctus hune Benedioius humiun,
Sculplaque confractis de^ecii marmora sigoifl,

Et templum vivo prsebuit esse Deo.
Huc properet coelos optaiqoi cevnem apertes,

£t hic memor et votum bservei votum], aemita

£dura pium.
Semper difficili qu®runtur magnakboie*

Arctam semper habet vita beata viam.
Hunc ego dum pressus, progresaotf iasee: siMflwny

Depositum seasi poodua abesoe. mihik
Credo quod ei felix vita fruar ineoper itta^

Ores pro Marco si, Benediote^ Uio.
^HuncpIel>&stulialocumqiioBdMnrvoalaVinlaNi»

Marraoreisque sacrum focerai esa^deisb.
Quem tunc si vei!o aigDasset oomine qmsfnam^

Tariareum potuit juce voear» ehaoSa
Ad quem csecatis erraotes menittMifi ibanl>.

Improba mortifero reddierd Te4a iovt.
Sed, puio, perversffi culmen! aigttafvisrai aahe.

Noraiae nunc arcis, tem^ modema noeaat.
In quibus seteriMs damnorum: {loffta gekmamr

Arzqua modo vilfieesi quo fnii anta Bdds.
De qua siriligeri palsaiur janna coelii
Dum canit angelicis turba beata modisi
De qua colloqueris vir, o Beuedicte. Tonaaii»

Moniicola, et aaori duz: eromite choitL

p Cap-. n. — /fe mgehs qui ostenderunt ei mm qus
^ pefgere deberet.

Ad qnam tu ez alio monitus cum ihonCe veniresi
Per deserta tibi duz fuit ipse Deus.

Namque duos juvenes bivium perduzit ad omoe,.
Qui te firmarent quod sequereris iter.

Ric quoqne viventi justorum dizerat uni,
His, tu, parce locis, alter amicus adest.

GiPUT lU. ^ De trilms careis quos alere sMussrsit
qui eum a Sublacu usque Beneventfun% per ^»"
quaginta fere milUaria^ sunt secntiy

Credeque ficta loqui, nisi ternis solus abireL
Tres subito corvi promerucre sequi.

Hic quoque te clamant populosqui teste requiniDi»
Ezspectas noctis cum pia testa sacrc

raucis, tibi fiere loquelis

Instant convictu quod caruere tuo.
Tie sibi sublato tenebris mons Ccelius horretf
£t poUet nebulis concolor ipse suis.

Cawjt V. — D» mmuuihis qui^ ex trOusfMM^'
riis pro necessitate aqua ad eum coUecti^ menir
runt ex petra aquam ubertim manaHtem aiiputi'

Moerent, et largis disUllant fluetibus aatra,
Cumque suis plangunt arida lostra feris.

Asi tunc perdocto seopuli cessere rubique,
Siccaque mirandas terra retezit aqnas.

Certum» esi moas. Ghristi quod moaUbas impfirol

[ipais

Stfa(9etia pedibns» mooB etqmt ifvo Uim

M)

s&RMO ttt s. tmuasto

8M

Utsommam^ttsaiicUPaler, vegetere (j68)cacuman, A^ Cognita, Christe, tibi, laudibiu aatra. sonami»

Sobmiflfio tamidam Tertice planat humum»
Neve fatigentur qni ie» Benedicte, requiruntt

MolMtQp abliquum ponit ubiq^ue laius.
Nune mons ipsc tamen juste tibireddii honorem,

Qui meruii tantum, ie decorante, bonum.
Arida iu ci:guS| hortis componis amosnis,

Nudaque fecundo palmite saxa iegisu
Mirantur montes, scopuJa [scopulil, freia nun^sua

dona,

Ponmiferiique ?irei silva decora comis*
Sichominnm celeres in frucium dirigis artus»

Sicca saluiifero flumine corda rigans.
Sic, rogo, nunc spinas^ in frugem Yerie malignas

Quce macerani Marci peciora bruia iui.

Frigora, flabra, nives perfert tribus imj^ger annls»

Temnis amore Dei, frigora, flabra, nives.
Fraus veneranda placei, pietatis furta probantur,

Qua sacer altus erai, fraus Yeneranda placei.
Signatadesse dopes agapes, sed lividus obsiai

Nilminus alma fldes, signai adesse dapes.
Orgia riie colii, Ghristo qui accommodai aurem,

Abstemium pascens, orgia rite coUi.
Pabula grata feruni avidi ad spelea subulci,

Pectonbus Istis, pabula grata feruni;
Ignis ab igne perit, lacerani dum viscera* sentes,

Carneus nthereo, ignis ab igne perii.
Pesiis iniqua latens^ oculo esi depreheasa sagaci,

Non iulii arma crucis, pesiis iniqua laiens.»

Ethscquidem Marcus in prseconio spiritalis do-B Lenia flagra vagam sistunt modestimine modem-

ctoris sui metrice lusiL Posi eum Paulu»sacric€e-
nobii Cassinensis monachus, in Historia Romana
librodecimosezio, taliterhajas sanctiPatris nesiri
fticit mentioncm : « His ipsis iemporibus, proeul
dobio quibus Belisarius patsicius Vandalos in Africa
bello domnii; apud Casirum Gassinum, posi soli«
tariam vitam, sancio degens coeaobio, stupendis
beaiissimus Paier Benedictus, nec minus f uturorum
prsscius, radiabai viriuiibus. Porro in Historia
geniissus,hocest Longobardorum,vitam ejusdem
nosiri post Dominam proiectorts elegacio meiro
discribere disponens,hoc sumpsii ezordium. « Jus-
tiniani Augasiitemp<Mribus,quiRomaaum imperium
felici sorte rexit, qui ei bella prospere gessit, ei in

[mine meniena

Ezcludunt pestem, lenia flagra vagam.
Unda perennis aque, nativo e marmoro manaij

Arida oorda rigai unda perennis aqun.
Gfltfgitis ima Ghalybs capulo divulse peiisii,

Deseris alta peieos, gurgiiis ima Galybs.
Jassa pafeerna gerens dilapsus currii ia a^n,

Currii vecius aquis, jussa paterna gerens.
Prtebuii unda viam, prompio ad prsooepia magislri,

Cursoris ignaro, prcbuii unda viam*
Tu quoque, parve puer, raperis nec oooidis (mer-

Egeria) undk,

Tesiis ades veraz, iu quoque, parve puer.
Perflda cordagemuntstimulis agitaia midigniB

causis civihbus miriflcus exsiiiii» beaiissimus Be- ^ Tartareis flammis perflda eorda gemuat.

nedicius prius in loco qui Sublactts didiur, qui ab
orbe Roma quadragiaia millibtts abesi, ei postea
ia Gastro Cassino quod Harum appellaiur, et ma-
gne viise meriiis, ei apostoUcis virtuiibus eff^ulsii.
€iyas^tam»sieainoiumesi,beaius papa Grego-
tias in suis Diaiogis suavi sermone composuii. Ego
qaoque Paulus,ipskis sanctissimi Pat^is monachus,
jpo parffiiate ingenii meij ad honorem ianii Patris
singala ejus mirncala, per siagola disiieha, ele-
giaco meiro hocmodo ooaiezai :
Ordiar onde iuos, saoer o BeaeNUeie, iriomphos ?

Virtaiam eumulos ordiarundeiuos?
Eoge/beaie Paier, meriiam qui nomine prodis 1

Fulgida lox siecli; euge, beaie P«ter }
Nursia, plaude satis, ianio sublimis alumno,

Asira ferens mundo, Nursia, plaade satis I
0 puerile decus iransce&dens noMmbas annos,

Ezsaperansque senes, o puerile decus !
Flos, paradise, iuus despezii fiorida mundi,

Spreviiopes Rom» flosy paradise, iuus.
Yas pedagoga (69) lulii eonfractum» pectore trisii

Lffiia reformaium vas pedagoga tulii.
Urbevocamen habens (60), iyronem cautibus abdit

Feripietaiis opem, Urbe vocanem habens.
Uadibus anira sonani mortalibai abdita cunciis,

l58)0b8curttm verbum.
(59) Ezcttsanda aniiquiias.

Feri alimenia Goraz digiUsoblaiamalignis;

Diraprocul jussus, t&ti alim^nia Corax.
Peciora sacra doleni imimieafm labe peranfiiian.

Discipuli ezcessnm peeiora sacra doient»
Diris amosna paiens ducibus comitaris opinoi^»

CceMtw atiraberis, lyrisamceaa peleQS.
Anguis inique furis loco llueoj spohaius eiaris;

Amissis popuUs, aaguis inique furis.
Improbe sessor abi, sine deniur marmora mtis ;

Gogeris imperio, improbe sessor abi.
Cemiiur ignis edaz falsis insurgere flammis,

Nee iibi, genuna mnceiifl, cerniiur ignis edm.
Dum siniiittr paries, laceraniur visoera frairis*.

Sospes adeai fraier, dum straiiar paries,
Abdiia faeta pateai, paiulo produnittr edaoest

Muneris accepii» abdita ianAM paieni.
Sffive iyranne, tu» frusiraniar reiia fraudis,

Frena capis viiffi, seeve iyranne, iosQ.
MoBnia celsa Neumce nullo sobrueniur ab hesie»

Turbo aii, everiei, moenia celsa Neumes
Plecteris hoste gravi ne liies munus ad aram,

Munus fers dum aris, plecteris hoste gravi.
Omnia sepia gregis, prsssciium esi, iradiia genl&i

Gens eadem reparai, omnia septagregis.
Fraudis «mice puer suaso eapiaris ab hjrdro^

(60) S« Romanus*

863

AIMOINI MONAGttl FLOlilACltNSlS

B6t

Hffidro non caperis, fraudis amice puer. A

Mens tumefacta, sile, tacita ne carpe videntem,

Cuncta patent vati, mens tumefacta, sile,
Pellitur atra fames delatis coelitus escis,

Nilhominus mentis, pellitur atra fames.
Pectora cuncta stupent, quod eras sine corpore

[prsesens,

Quod perrisa mones, pectora cuncta stupent.
Vocis ad imperium sacris non esse sinuntur.

Intersunt sacris, vocis ad imperium
Tellus hiulca sinu, corpus propellit humanum,

Jussa tenet corpus, tellus hiulca sinu.
PerAdus ille draco mulcet properare fugacem,

Sistit iter vetitum perfidus ille draco.
Exitiale malum capitis decussit honorem,

Id procul imperiis, exitiale malum.
Fulva metalla pius nec habet, promittit egenti : B

Coelitus excepit fulva metalla pius.
Tu miserande, cutem variant cui fella colubree,

Incolumem recipit, te miserante, cutem.
Aspera saxa vitrum rapiunt, nec frangere possunt

Ulsesum servant aspera saxa vitrum.
Gur, o proconde, times stillam prsebere Lechiti?

Dolia, cerne, fluunt, cur, o proconde, times?
Unde medela tibi, spes est cui aulla salutis?

Qui semper metuis, unde medeJa tibi ?
Ah 1 lacrymande senex, hostili concidis ictu,*

Ictu sed resipis, ah \ lacrymande senex.
Barbara lora manus ignaras criminis arcent,

Sponte sua fugiunt, barbara lora manus. p

llle superbus equo reboans clamore minaci,

Stratus humi recubat, iile superbus equo.
Colla paterna feruut exstincti viscera naU,

Viventem natum colla paterna ferunt.
Omnia vincit amor^ vicit soror imbre beata :

Somnus abest oculis, omnia viucit amor.
Simplicitate placens instar petit alta columbce ;

Regnapolipetit, simplicitate placens^
0 nimis apte Deo, mundus cui panditur omnis!

Abdita qui lustras, o nimis apte Deo !
Flammeus orbis habet justum super sthera nan-

[tem,
Quem pius jussit [ussit] amor,flammeus orbis habet .
Ter vocitatus adest testis novitatis habendus,

Gharus amore patris ter vocitatus adest. D

Dux bone, bella monens, exemplis pectora firmas

Primus in arma ruis, dux bone, bella monens.
Congrua signa dedit, vitee consortia linquens,

Ad vitam properans^ congrua signa dedit.
Psalmicem assiduus, nuuquam dabat otia plectro,

Sacra canens obiit, psalmicen assiduus.
Mens quibus una fuit, tumulo retinentur eodem,

Gloria par retinet, mens quibus una fuit.
Splendida visa via est, facibus stipata coruscis :

Qua sacer ascendit, splendida visa via est.
Rupea septa petens, nacta est errore salutem :

Errorem evasit, rupea septa petens.
Poemata[carmina]parvadedit,famuIus pro munere

[supplez,

Exsul, inops, tenuis, poemata [carmiQa[ panra

[dedit.
Sint precor apta tibi, coelestis tramitis index,
0 Benedicite Pater, sint, precor, apta tibi.
Hymnum quoque singula ejusdem Patris mira-
cula continentem, metro lambico Archilochio, iia
texuimus :

Fratres, alacri pectore
Venite, concentu pari :
Fruamur hujus inclyUe
Festivitatis gaudiis.

Hac Benedictus aurea
Ostensor arcti tramiUs,
Ad regna conscendit Pater,
Captans laborum prsemia.

Eifulsit ut sidus novum
Mundana pellens nubila ;
Resplenduit prodigiis,
Ventura seclo prsecinens.

Laturus esum pluribus
Sanis, reformat vasculum.
Arctumque dans ergastulura,
Exstinxit ignes ignibus.

Fregit veneni bajulam
Crucis per arma, cymbiam :
Goercuit mentem vagam
Leui flagello corporis.

Funduntur amnes rupibus
Redit Ghalybs e gurgite
Hostem ruina conterit,
Geditfremens leo grave.

Immota fit moles levis
Rogus migrat phantasticus :
Fractum revisit sospitas,
Excessus absentum patet.

Rector vafer LdepreheuderisJ depnen-

[deris,
Inique possessor, fugis :
Futura pnenoscimini,
Arcana cor non oontingit.

Fundatur sedes eminus,
Tellus vomit cadavera
Dracone frenator fugax,
iEther pluit numismata.

Vitrum resistit cautibus,
Manant olivo dolia;
Vinctum resolvit visio,
Vitam receptansfunera.

Tanti potestas iuminis
Voto sororis vincitur
Quo plus amat quis, plus valei
Enare quam cernitpolo.

Non ante seclis coguitum.
Noctu jubar effulgurat [refulguratl;
Quo totus orbis cernitur,
Flamnisque subvehi pius.

Hiec iustar nectaris

Miranda, plectro claruit :
Nam piAxit apte Uneam

m

SERMO DE S. BENEDICrO

m

Vito sacrae sequacibus.
Jam dux alumni sat potens,

Adsis gregis suspiriis,

Gliscat bonis, hydrum cavens,

Sit callis ut ^tequax tui.
Porro desolationem ipsius sacratissimi Montis
Cassini, quam beatus Pater Benedictus, multo ante
spiritalibus prffividerat oculis, nec non restaura-
tionem ejus, brevissimo narrandi genere curavit
manifestare. At vero translationi sacratissimi cor-
poris ejusdem sancti Patris ac sororis ejus Scho-
lasticie, ad hunc venerabilem locum Floriacum,
licet invitus, in ipsa Longobardorum Historia testi-
monium prssbuit (Paulus Gassinensis.) Quee omnia
qnia in primo libro Miraculorum pene ipsius ver-

A Omnibus est virga gracilis, moderatio justa,

Lima pia [pie] capiens, regna beata parans.

Arguit^ obsecrat, increpat, atque libenter emeQ«

(dat.

Quos sibi germano foedere consociat.

Novit ad aeternum^ monachos perducere regnum

Et sociare choro dulciter angelico.
Quamvis haec socios cceli deducat ad alta,

Est tamen augustus callis, et arcta via,
Arcta pios celsi deducit ad atria regni^

Ampla malos putei mergit in ima nigri.
Nemo viam timeat monachorum intrare per arctam,

Ducunt ad astrigerum castra beata polum.

[Astrigero inducunt castra beata poloj
nie poli poterit leviter conscendere celsa

bis exaraU sunt, nos interim succincto genere nar- B Quem nocuo nulla pondere culpa gravat,

randi pnelibasse sufRciat. Illud sane non reticen-
dum quia Deo amabilis abbas Odo in laudeejusdem
Patris sermonem facunda edidit eloquentia, et in
sermone quem de sancto conscripsit Martino h^jus
Qon siluit pneconia. Smaragdus quoque, expositio-
nem in ipsius regulamcommentatus,hospriBmisit
versicnlos:
Quisquis ad aetemum mavult conscendere regnum,

Debet ad astrigerum mente subire polum,
Relligione pia, vitae perquirere callem,

Scandere quo valeat aurea regna celer,
Est monachis sancti Benedicti regula Patris

Perfectis, plana, suavis, et ampla via,
Aspera, sed pueris, nec non tyronibus arcta

Quos aluit gremio lactea vita diu.
Hsec est sancta via, prelucida semita coeli;

Carpere quam cupiunt castra beata Dei.
Admonet hsec monachos sublimis regula cunctos,

Ut rebus careant, regna superna petant,
Propria dimittant, habeant ut propria cuncta,

Prospera quie sociis coelica regna manent,
Patribus a nostris, irt sacro carmine legb^

Regia reetogradis dicitur ista via.
Hsee est vita bonis, nec non et norma salutis,

Arcus et arma piis, frigida tela malis.
Hanc nullus nolens, cupiens implebit et omnis:

Est«pi6 gravis gravibus, suavis et apta bonis.

Horigeri monachis [coeli jubet ista docetque] osten-

[dit haec paradisi

Regola, lucifluum desiderare locum fconcopisse

[locum).

Baec bene matemo natos casttgat amore,

Argaiteradiens,et sine felle monens.
Hsc patienter eos tenero cum verbere nutrit,

Caodida post obitum preemia multa dabit.
Pandit iter rectis, coelestia pandit amicis,

Currere ne pigeat, sed patienter eant.

Examinat vita», mores componit et ornat.

Librat et leqniparat et moderando minat (et mi-

[nuit moderans).
Adnihilat, parvum justum conflascit [sie, conflat]

[ut aumm.

Limat ei examinat, et poiiendo librat.

[Noxia quem nullo pondere culpa gravat..]
Aliger aethereus gravido cum corpore nuUus

Verberat, aethereas ssepe volando vias.
NuIIus enim monachus peccati pondere pressus

Stelligeri poterit regna subire poli.
Omnis enim monachus lacrymis commissa iavare

Debet, et ulterius nulla lavanda patl.
Temperet interea monachi discretio mentem,

Et via per medium regia ducat eum.
Ut caveatdextramsolers, timeatque siuistram,

Hortantur sacrse munia legis eum.
Tristia non timeat sed prospera mundi,

Scandere tum poterit, regna beata poli.
Quisquis amat rutilos sanctorum carpere fructus,
^ Actibus in cunctis consocietur eis.
Moribus omatus, et casto corpore comptus,

Yivat, et a Domino semper amatus erit.
Sic [sit] tacitus, humilis, mittissimus, atque beni-

[gnus.

Sit patiens, sobrius providus, atque pius,
Indolis et docilis, sapiens, ac mente pusillus

Conceptus, placidus, et bene caustus eal.
Excitet interea cordis compunctio sontem,

Qui sordes animie [mentis qui sordes] illuviesque

[lavet.
Chrismate perfuso lacrymarum fusio fonti

i£quiparat, maculas tergit ut ille nigras.
Tergit et ablutos paradisi rite colonos,
D Efflcit ut cives jam sine fine petat.

Quijugiter laudes[Iautas) possint persolvere grates,

Vivere cum Domino semper et esse suo.

Nihilominus Adhelmus Anglus, primum abbas,
post episcopus factus, in libro De laude sancto-
ram a se edito, hi;gus S. Patris hoc modo memi-
nit.

Imperium mundi florens cum Roma teneret,
Atque gubernaret regnorum septa per orbem,
Temporibus Faustus Benedictus clarait. Isdem
Quem Deus Ausonise clemens indulserat auctor,
Utpopulum Domini, vadentem tramite recto,
Ferret ad eeterni ductor vestigia regni.
Quem prius abstrnsus ssevis anfrai;tibus error,
Trusit ad inferni torreutis tartara nigra.

M7

AIMOINT HONAai FLOWACENSIS.

Sepe tyTMHwrum contrint templa prioram, A. Et tremuit tellus magno twmebimda frawre

Qui Dominum lueis tenebroso corde negftbant,

Mox HJic figei» yictncia signa salntis

Sic miles Christi, devicto [ez] hoste triumphat.

Basilicam Domino restaurans eede renata,

Ouis modus aut numerus, vei certe calculus index

Explanare valet virtutes illius amplas ?

Quee modulum et numerumexceduntpromolesuo-

[rum,
Namque cadaveribus reddebat lumina functis,
Quce gelidce mortisper vim fortuna necarat {meliiu

[negaratj
Auditu surdos et claudos gressibus ornat,
iEgrotos vegetat, membrorum viribus augens,
Doemonis armafugans, uecnon et spicula frangons,
Hostibus explosis, restaurat socia corda,
Iste capisterium rimarum fragmine ruptum
Innovat, ut nutrix lacrjmarum flumina fudit,
Pestiferum calicem qui mortis pocula cinxit
Porrecta, rupit dextra per signa salutis.
Sic etiam Chalybem prolapsum gurgite Gothi,
Ad proprios iterum jussit remeare lacertos.
Primo qui statuit nostr» certamina vitse ;
Qualiter optatam tentant coenobia normam.
Quoqoe modo properet directo tramite sanctus.
Ad superum scandens cffilorum culmina cultor,
Gigus praclaram pandens ab origine vitam,
Gregorius praesul chaitis descripserat olim

Humida rorifluis huihectant veliera gnttis,
Irrigat et terrara tenebrosis imbrilus aer. '
Complentur valles, etiarga fluentaredundant,
Tunc mansit nolens qui pridem sponte negavi
Quod germana petit, deplorans anxia curis.
Sic Deus auscultat devota mente rogantes
Quamlibet a nullo solandi verba capessant,
Et haec quidam Adhelmus.
Adextremumproprii clientes ipsius amantissimi
patroni nostri Benedicti, in praesentia pretiosissiim
corporis ejus apudFloriacumspeciahgratia educati,
ad laudandum alumnum suum haud segnesappa-
ruerunt: in describenda duntaxat translatione san-
ctarum ejus reliquiarum, nec non miraculis qu«
*> per illum antiquis seu modernis temporibus Chris-
tus operari dignatus est. Nos quoque pro modulo
nostraj possibilitatis, post praescripta qu«dam ejus
miracula, in ipsiuslaude hoc aggressi opus, videa-
mus quibus adhuc sanctis possit aequiparari Patri-
bus. iEquetur saae viro forti Gedeoni, qui hostes
Israeliticae plebis preelio aggressorus, prius aram
Balaal depaternaexterminavitdomo, nemosqueiUi
sacratum exslirpavit.Sic et iste fortis mDes Christi,
nereis potestatibus bellum in Castro Cassino iudi-
cturus, oraculum ApoUinis evertit, lucnm succidil,
ac fanum ejus, templum vivo praBbuil esse Dea
Samson ille virorum fortissimus, mirabiHttm cjus

Daoec «Iheream I^theream douec] felix migraret invideat virtutibus. Ipse etenim pro aToIsione ocu-

[m arcem. - lorum, dejecto solario, tria millia secom delenl

HiUus alumnorum numero glomerantur ovantes,
Quos gerit in gremio fecunda Britannia cives.
A qno jam nobis baptismi gratia fluxit,
Atque magistrorum veneranda caterva eucurrit.
Parimodo in priecooio sororis ejus,beatse videlicet
SchoIastie€&, aliquantos eidem carmini taliter in-
terserit versiculos.

Tempore Gothorun), fulsit virguncula quaedam,
Quaeproprium ex (61) schola sumpsit Scholastica

[nomen.
Hanc Deus ubertim coelesti munere ditat^
Aurea virgineo lucrantem prsemia voto.
De qua hoc prsecipuum vit» ramusculus alma
Divulgare solet, latus qua tenditur orbis

inimicorum ; hic autem Deo amabiTis Benedidu^
armis patientiee fultus, inlmicumsuumFloreutium,
et devitavitvivum : et solarii ruinacontritum,flefit
fuisse defunctum. Samsonnervo8etvincuIa,quibu8
ipse abinimicis aUigatuseral, rupit ac si stupea fila;
mitisPalerBenedictusaIiena,et,quodmirabiliusesl,
solo intuitu solvit ligamina. Tobiasjunor archau-
gelum Raphaelem, meruit itineris habereducem;
beatoPatri Benedicto duo angeli in flgura juvenuB
apparentes, ostendere ei viam qua ad castram
Cassinum pergere deberet. Daniel vir desideriorum,
sagacitate astutce mentis, furtiva sacerdotum Bcli
deprehendit convivia; strenuus Benedictus Spiritw
sancti illustratus gratia, absentium fratrum sum-

fx j* i x.' 1 i. , . . ^*^^"* *""*"•*«"«- e* ««•*«* «osenuum iratrumsum-

Quod fratrem sibimet germano foedere junctunv, Dptuosa coguovil ac detexitconvivia.BIe dracouem

Subnixis precibus gestit compellere virgo,
Quatenas acciperent [acciperet] sacrorum dukia

[nocttt
F«rcula librorum, et saocti convivia verbi.
E quibus affatim saturantur pectora plebis,
Atqne saginantur sanctorum corda virorum.
Sed fidttfl precibus frater non flectitnr uUis,
Quiaimo sanctam contempsit voce sororem.
Tunc Virgo Christum pulsabat corde benigoumy
Ut sibi dignetur vulnus sanare doloris:
Mox igitur coelttm nimbosa turbine totum,
Et cpnvieza poli nigrescunt ethere furvo.
Murmurava^tatonant, flamodis commista coruscis,

(61) In hoc ezcusanda antiquitas

exsinxit, istefugilivo fratri draconis speciem obje-
cit, et antiqui hostis, quiinserpenteflguratur, ealM^
das persuasiones in ejua cordc mortificavit. De
antiquis Patribus quibus aut «e^alis miracuiy», a^
excellentior fuerit, saUs dictuja. Nunc jan, Hori
Patres Testamenti perscrutantes, iaspioiamisqa»
aut potentia exaequet signorum, aut exubenst. Pe-
trus primus in apostolorumordineprimuspeaitur
iflhHJus causee raUone, cuihuncindjiumconfewo-
rem beatus papaGregorius non dubitavit coaqua-
re, tam in itinere aquae quam io saocUmoiiialiiun
excommuuicaUone. At vero DoctorigenUumiilum

m

SERMO DE S. BENEDICTO

870

eooiqaat,cain,cogQitadivinitusGassineiisisc(Bnobili A coelum : yerum et Germani Gapuani animam, in

desolatione, animas habitatorum h^jus loei eum

obtinuisse narrat, ita inquiens : Pauli vicem video

tenoisse Benediotum, cujus dnm navis rerom om-

aium jacturam pertulit, ipae in consolatiooe vitam

omiiium qui eum comitabantor accepit. Ipse sane

egregius Prffidicator scribit de se ter Dominum ro-

gasse ut auferreturab eo stimulus carniSyQec impe-

trasse ; Gregorius vero narrat de boc ter beato,

post edomitam vepribus ac urticis carnis tentationen

Ude c[uiddeinceps eum nunquam sensisse.Martinus

ille toto orbe nominatissimus, hiigus nostri PatrLs

haudquaquam invidet virtulibus : quem secum

gaudet regnareincoelestibus regQisedibus.IHeenim

ab AQiciano dsemonem, qui ejus insederat cervici-

sf^uera igneacelsa penetrare polorum.Hli ipsi anti-
quissimo,atque ideo primo eremitarumEliiB,quam-
vis jam per obsecundaQles sibi corros sit equatus,
videamus tamen utrum et in ejus translatione sit
non dispar a Deo judieatus.Elias enim curru igneo
raptus est in coelum. AmabiUs Pater Benedictus,
via palliis strata ac iaQumeris corusca lampadibus,
alta coQsceadit polorum. Eliam dum toUeretur a
se, fleQS iaclamabat Eljseus : Patermi^pater micwr^
rvs Israel et auriga ejus. {IV Aeg. n). Discipulis
venerabilis Benedicti,viam qua ad Dominumjucun-
dus ibat magister, mirantibus ; astans vir clarus,
haud dubiumquin aQge1us,h8ecverbacoQsolatioQis
est effatus:Hac,iQquit, viadilectus DomiQO,coelum

bus, sola ezsafQatioae depulit.Istedaosmoaachos, BBqpadiotus ^oeadit. Hiiciisqiie qivbus saactis hic

unum ictu virg«e,alterumalap8eiQCussioQe abaati-
qoi hostis domioatioae ruit.Brictium sibiderogaa-
tem,abseasMartiQUS audivit. Moaachum superba in
cogitatu loquentem, providus Benedictus divinitus
inteQezit. Ampulla sanctificatum a Martino oleum
coatinens, et in pavimentum marmore stratum
deddens, nequaquam coafracta est. Yas vitreum
camoleo propterioobedieatiam a veaerab^iBeae-
dicto, per feaestram cellarii super molem lapidum
projici jussum, permansit illeesum.

Nec anachoretarum choro hic noster patronus
dispar invenitur. In signorum trophaeo, Macharius
ille mirabilis,orationi instans,aspezit doemonem in
Te$teforata,variavitiorumeremitisferentempocula

beatus Pater noster Benedictus par apparuit in
miraculis disputatum sit : nunc, ejus dilectores
succictim disputando considerentin quibussignis
alios excellere credendus sit. Nam in eo quod adhuc
puerulus eremum peiiit iutrepidus,quodque caruis
iaceativa sic edomuit iu adolesceatia, ut aulla dein-
cepslibidiuis certamiaa, aut rarissima autaullaalio-
r um iaveaiuatur ezempla. Quia vero eum quem terra«
postobitum aoateauit,perin^ositioaem Dominici
corporissepulturse conclusit,et ligamina rusticasolo
iniatuitu solvit,fratribus quoque quibus se ad coa-
strueadum moaasterium veuturum essepreedizerat,
apparuit,uaiversum muudum subuaius hor® mo-
meuto coaspezit, viapalliisstrataceeloscoasceadit.

Qaaminterrogans!Ohe:m^orait,quovadis?Respoa Qat pace omnium loquarsaactor«m,auUttmeivideo

som ab illo accepit quod ad fratres ire t et varios affe-
ctiouum gustusiUispropiaare vellet. Preecipuusmo-
DachorumBenedictus, dum ad oratioaem pergeret,
eiundem antiquum hostem,iQ specie medici obvium
haboit; guo tenderet iaquisivitllle respoadit se ad
iratresire,potioaem illisdare velle. MachariusTheo-
cti8tttm,dsmoaiacafraude vitiatum,suis ezhortatio-
nibttsad melioris vitee redttzit statum.Beaedictus,ob
diaboli despectum,uaam tautummodo seni ab eo ve-
naioincussitcolaphum,et continuo reddiditsanum.
Antonius inter anachoretas ezimius,animam Pauli
eremitfle primi vidit ab angelis ad coelum ferri :
sinceritas Patris Benedicti aoa soluo) sororis Scho-
lastioe spiriUim iacidmnbee speoie vidit soaadere

coafereadum.Ucet eaimiatraasitu Eliaeeum com-
parasse visi sumus, hoc tamea humaais seijuBibas
ezcelleutius fore creditur, quod hic amantissimus
Domini Benedictus, non subjectus aut rapius esse,
sed conscendisse perhibetur.

De caeteronos,qai,multagravedinepeccaminum
pressi, laudes tam magnifici Patris aggredi ausi su-
mus, interim sileamus,quiameassibi male coascia,
pavet se tanta atieotasse pr«coaia. Uude hi\ius
alumui aostri, luce ipsa quafruimur vitaquechario-
ris, saactissimi Beaedicti efflagitamus beaevolen-
tiam, ut apud omaipotentis Dei misericordiam
peccatorum aobis obtiaeat veaiam, etper infiaita
saecula aempiteraamgloriam. Amen.

^^*i

ANNO DOmm MYIIl.

JOANNES DIAGONUS

VENETUS.

DE JOANNE DIACONO

ET EJUS SCRIPTIS

NOTITIA HISTORIGA ET LITTERARIA.

(Apud Pertz, Monum. (hrm. hisL VII, i .)

AntiquissimumVenetorumquod exstat chronicon A fabulosisjibris annalibus,qaos interBedam De sez

exeunte sfficulo decirao inchoatumatqueadannum
usque 1008 perductura^ a nonnullis Joanni Sagor-
nino, fabro ferrario, quod notitiam ab eo profe-
ctam ad calcem operis legimus, tribuitur; perpe-
ram tamen, cum notitia illa viginti quatuor post
librum absolutum annis spatio vacuo inscripta,non
Ghronici auctorem ,sed codicis f ortasse possessorem
indicet. Auctor vero, licet nomen suum latere
voluerit, non alius fuisse videtur a Joanne diacono
Veneto, Petri Urseoliducis ministro, quemlegatio-
nis ad Ottonem III munus non semel snscepisse,
imperatoremque clam Venetias adduxisse(I) infra
legimus. Gujus legationis historia ita comparata
est, utaut ipsum Joannem, aut virum ei amicissi-

ffitatibus mundi et Pauli diaconiHistorianiLango-
bardorum fuisse complura inde decerptaostendunt,
catalogis ducum Venetorum et patriarcharumGra-
densium, chartis etiam publicis mfljori minoriTe
flde dignis, quas quamplurimas apud Yenetos
asservatas fuisse ex maxima earum copiahodieqve
Vindobon» et Venetiis exstante co^jicere licet
Quibus subsidiis ita usus est, ut in antiquioribttsel
rectam temporiscomputationem etjustumjudicium
nonnunquam desideres,in recentioribusplurimum
laudes. Primam operi manum admovisse Tidetnr
circa annum 980 (2), deinde codice antographo
teste decursu temporisnarrationemprodaxit(3)iet
demum anno 1 008 stylum deposuit.Scribendi genos

mum Ghronicon conscripsisse necesse sit.Fuit igi- But plurimum simplex et dilucidum, lingua tamen

tur vir summieapudsuosexistimationis, ducidedi-
tus ab eoque arcanis regiminis admotus, c^jus rei
ipsa narratio in Historia sui temporis maximi fa-
cienda amplum testimoniumpreebet. Fontibususus
est narrationibus antiquis et Jegendb sanctorum

Latina dialectum Venetam(4)prodit etcomploribus
contra grammalices regulas peccatis formisqoe ver-
borum Italam linguam quasi prsBmonstrat (5).

Liber non solum Venetiis inclaruit, sep cis Alpes
quoque translatus esse videtur, siquidem ssculo

(1) Eum Joanni quoque,ducis filio, Gonstantino-

Eolim pro Maria uxore arcessenda comitem ivisse,
ebretasserit, cijgustamenasserti rationemignoro.

(2) Anno 979 Petrum ducem et Warinum abba-
tem « domnos » vocat, etcatalogusducumVeneto-
rum, Ghronico Veneto subjectus re^ante tribuno
Meni annum et menses quatuor, igitur a. 980,
subsistit.

(3) Vide infra historiam anni 1004, quam ipso
tempore, certe ante annum 1007, scriptam fuisse
patel.

(4) Exempli gratia-.Serii pro Sngii \ circumsce
pti, viscere, scita^ posce, obscuia pro circumseptiy
wercy sita^ posse, oicula, Consendentes, siphus,justa,
estitit pro conscendentes, scyphus^juxtay extitit; Je-
gitur etiam dequoritas, quomoda Venetiauoruniy
Tentoniquorum pro dequoritasy commoda, VeneticO'
rum, Teutonicorum ; tum condam I. quondam. Lit-
tera A. passim omittitur, e. g. illaresco pro hilare-
seo. Habetur ct mollitury pauacium; ceasar ; Vcrge-
lensis, Belonensis pro moUtur^ palacium^ cesar ;

NOTiE.

VercellensiSy Bellunensis; Federteus; Arripdamt
Eripdanus 1. Eridanus.

(5) Gf. e. g. formas casuum vitiosas a A\mMi^
pro ad Ausoniam; suo sceptrui, episcopati, prxeof»
ioco prseconisy illo pro iT/um, fiUa pro filiam^fUvMy
pro fiiiuSy adventum pro adventus^ unus pro ufuffn,
ditatus pro ditatum^ tanti pro tanto, dueipToau€is
capacitate pro capacitatem^ subditos pro suSditifCun^
ctos cleres pro cunctus clerus, perversoi pro perversu
dies pro die, multitudine pro multitudo, Medio»
sem rurem pro Mediolanense rus; patre pro p^tgri
Cradensem castrum ; fnrmas verbornm difcrabiitvr
I. differebat; largivit^expugnaturam Lejcpugnandam;
vento imperatore, auderet 1. auderent ; fconstniclio-
nes verborum ut : Quem successit Petrus^abaUq^u^
ab ipso infortunium, ut sequenteindicativo ubi con-
junctivus requirebatur, accusativos absolulos pro
ablativis. Mitto turim 1. turrim, vocesaliena signi-
ficatione usitatas, e. g. interim I. donec, recifTvcart
i. repetere, repetere 1. redire et alia ejusmodi. Ad*
verbia sepius in ce desinunt.

873

JOANNES DIACONUS VENEinS. - NOTITIA HISTORICA ET LITTEBARU.

874

duodecimo ChroniconGradense excerptiun, eodem A argumenium est, quod si ita auiographum quoque

exeunte quffidam chronici Veneti ab Annalista
Saxone decerpta yidemus (6) ; quo tamen tempore
aatographus codex damnum passus, ultima folia,
alteram scilicet Chronoci Gradensis partem, ami-
sit. Sfficulo decimo tertio transcriptus, decimo
quarto liher tam Chronici Veneti quam Gradensis
integer ab Andrea Dandulo, celeberrimo Venetia-
rum duce, Historiee suse adhibitus est, et auctoribus
librorum De Vilis patriarcharum Aquiiegiensium
ionotuit. (7). Posteris quoque s«eculis opus iterum
transcriptum et doctis Venetis (8) notum, sed
Donnisi anno 4765 Venitiis a Zanettio luci datum,
hodie subsidio codicum optimorum iterumprodit.
Quos inter primo loco nominandus eminet.

antiquitus compactum fuisse statuas, jactura prio-
rum etultimarumpaginarum,initii chronici Veniti
et alterius partis Chronici Gradensis, facilius expli-
catur. Nec adversatur conditio codicis, cum hodier-
nus quaternionum ordo ciphris prodentibus recenti
tempore institutus sit, et prima ultimi quaternionis
pagina, quse una numero antiquo x signatur, ita
detrita sit, ut eam primam totius Chroniei quon-
dam fuisse facile conjicias.

Ex Urbinate transcriptus est.

(2) codex Vaticanus numero 5269 signatus mem-
branaceus, in-8». mqjori, et ssbcuIo xni,intra annos
scilicet 1237 et i26i , exaratus. Habenturibi fol. i-40
ChroniconV enetum,foI. 41-48 Chronicon Gradense,

1) C. bibi.. Urbinatis ia Vaticano numero 440 si- B foi. 49.96 Gesta pontificum Romanorum usque ad
gnatus, membranaceus, in 4 majuri, quem a
Boehmero nostro evolutum precibus meis V. cl.
Giesebrecht Ph. D. diligentissimc exscripsit. Con-
stat quaternionibus quinque^ quorum qui hodie
primum locum obtinet, sed sceculo certe decimo
tertio ultimo loco positus fuit, Chronicon Gradense.
reliqui Venetum exhibent. Utrumque Chronicon
eadem manu scriptum est; fol. 22 indea vocibus
mperatorum Grecorum ratio coegit scriptor littera
paulo minori et magis cequali pergit; folii 27 pars
prior Tacat, posteriori historia anni 991 littera
m^ori eiatramentomagispallidopergit. Scripiura
inde a folio32 Egressus vero inde levigrade minus

Gregorium 11, quibus olim Lucas Holstenius usus
est (9), fol. 97-99 catalogus imperatorum Occidentis
et Orientis (9),usquead Balduinuml productus Liber
amissam codicis Urbinatis partem priorem servavit,
qua V. el.Giesebrecht intextu corrigendoususest.
(3) C. olim Apostoli Zeni, postea bibliothecffi
Preedicaiorum (10), jam vero in bibliotheca Divi
Marci Venetiis inter libros manuscriptos classisX,
numero 1 41 signatus,referente Koepkio nostro mem-
branaceus in folio, pulchra sieculi xiv exeuntis vel
XV ineuntis manu exaratus est. Origin^m ex
Vaticano ductam leciiones indicant. Usui fuit Za-
nettio, qui in editione sua textum male inde des-

ampla, folio 35 verso lineis omissis iterum grau- criptum expressit, variasque nonnullas Urbinatis et
desciiy ei fol. 37 medio Interea Petrus dux dum sibi Vaticani codicum lectiones margini ascripsit, quas

pro votis primarum iterum paginarum scripturam
refert. Folio 38, linea sexta, Chronicon explicit,
subjecto pagina posteriori et 39 catalogo ducum
Veneiorum. Partes paginss vacuas posteriores sse-
culi XI scribae chartis duabus et catalogis regum
Longobardorum et imperatorem Occiden tis aCarolo
Magno usque ad Berengarium I, Orientis inde a
Julio Ctesar^ usque ad Probum expleveruni. Codi-
cem antographum esse ipsa scripturee varietas,
reram decursutemporis gestarum seriem comitata,
aiqne sseculi x exeuntis et xi characterem pree se
ferenscomprobai; cujus rei etmultaeadem manu
eodemque tempore correcia fidem f aciunt ; pauca

ex utriusque.

(4) apographo in usum MarciFoscareni Venetorum
dttcis, dum legaius Romee morabatur, confecto se
sumpsisse scribit. Quoq quidem apographum veram
codicum lectionem minime expressit, prout ipsis
iterum iterumque evolutis Giesebrechtus perspexit,
quarelectionem nostram a notisZanettii marginali-
bus haud raro discrepare noveris. Apographum hoc
nuper in catalogo bibliothecffi Foscarinae lauda-
tum (11), in bibliothecam Caesaream Vindobonen-
sem transiit (12).

(4*)Editione nostrajam absoluta, beneficio Leo-
poldi Ranke, clarissimi historise in universitate

posteriore tempore addita, in numeris prsecipue, D regia Berolinensi professoris, uti licuit apographo

facile distinguuntur. Ordinem paginarum hodie
inrbaiumcompluraarguunt, tum quod longepotior
libri pars, scilicet Chronicon Venetum, primum
locum oecupasse judicari poiesi^ tum iustitutio co-
dicum ex nosiro descriptorum, inquibus Chronicon
Gradense ultimum locum occupat nec minimum

NOTiE*

(6) V. Mon. Germ. SS. t. VI, pag. 567 (tom.
CXLVII Patrolog.).

(7)]iuratori SS. XVI, pag. 8, et alterius auctore
Antonio Bellono ibid. pag. 30.

(Sl Exempli ^ratia Flaminio Coriielio, qui anno
1749 in Ecciesia Torcellana, pap. 3-H, 15 sqq.,
fragmenta chronici Gradensis edidit.

(9} Codex minor.

pataol. cmix.

apparatus crilicia P. Pellegrino a. 1806 in usum
editionis novae congesli. Constat textu Zanettiano,
adnotatis in margine lectionibus codicum 3, 2, 1 ;
preefatione, qua Zaneltii incuriam exponit, etnovse
editionis subsidia, codicem scilicet Venetum funda-
menti loco positum et Vaticani utriusque apogra-

(lO)CorneliiEccl. TorcelL p. 5.

(11) Archivio storico Italiano U. p. 283.

(12 AI.us de quo spem quamdam conccperamus
codcx saeculo xi adscriptus, Mediomontanus, quem
nuper apud V. ill. Thomam Phillipps Equitem evoi-
vimus, cx editione Zanettiana descriptus cst, idcu-
que in caiculum venire uou potest.

28

878

JOANNIS DIACONI VENETI

87«

phum curante Borgia sibi iransmissum, recenset:
adnotdtionibus criticisethistoricis locos aZanetlio
prffitermissos complexis ; Ghronico Gradensi ex co-
dice Yeneto usque ad Primogenii patriarrhse ele-
ctionem producto, et indice clericorum atque laico-
rum qui in Chronico Veneto occurrunt.

(5) C. bibliothecffi principis Barberini,n.247 signa-
tus, et sfficulo xii exaratus, ita iuscribitur : Cronica
de singuUs pcUriarchis nove aquileie guas gradensis ec-
clesia vocatur a tempore domini helias ejusdem
ecclesise patriarchge, Exhibet in quatuor membrauffi
plagulis Chronici Gradensis excerpta hoc initio :
Temporihtis tyberii constantini augusti helias patriar-
cha aquileiensis in gradensi castro ecclesiam sanctae
eufemix fahricari praecepit ; et ultra qaod in codici-
bus 1 4exstatcatalogumarchiepiscoporumGraden-
sium usque ad Ursum II producit, qui a. 1012
cathedrffi admotus, eam 37 annis occupayit. Eam
igitur Chronicipartemcodicis hujusbeneficio resti-
tuere licet. Nam cum chronicon Yenetuui usque ad

Aa* 4008 procedat nonnisi annos Vitalis, qai circa
a 1012 obiit, et Ursi successionem a succedenle
quodam scriba addita conjicias. CsBterum codice
nostro jam Ughellus in Gradensibus patriarchis, et
apographum Philippi a Turre nactus Jo. Fr. Ber-
nardus Maria de Rubeis in Monumentis Ecclesin
Aquileiensis usi sunt (13); uostrum in usumV. d.
Roestell, publicns juris in uni?ersitate regia Bero-
linensi professor, dum ante viginti annos Rom&
degebat, codicem iterum exscripsit et varias.

(6) codicis Vaticani n. 3922 eadem excerpta exhi-
bentis lectiones adnotavit.

Quibus subsidiis adjuti, editionem nostram ita
instituimus, ut codice 1 fundamentilocopositola-
cunas ejus auxilio codicis2 expleremus, et ChroDici

S Gradensispartem alteram, qua)is in codice 5 exstat,
aliquot locisopeChronici AndreffiDanduliemeoda-
tam subjiceremus. Lectiones codicum minoUsmo-
menti et editionis Zanettianee raro tantum indicaQ-
das censuimus.

NOTiE.

(13) P. 241 sqq

JOANNZS DIAGONI

CHRONICON VENETUM ET GRADENSE

(Peetz, Monum. Germ, hist. Script. YII, 1 .)

GHRONICON VENETUM.

Siquidem Venetiee duae sunt. Prima est illa quae G nianusgloriosissimusaugustusRonianamimperium

in antiquitatumhystoriis continetur, quae a Panno-
niee terminis usque ad Adda iluvium protelatur ;
cujusct Aquilegia civitas extitit caput, in qua bea-
tus Marcus evangelista divina gratia perlustratus,
Christum Jesumdominum preedicavit. Secundavero
Venetia est illa quam apud insulas scimus, quse
Adriatici maris collecta sinu interQuentibus undis
positione mirabili, muUitudinepopuIifeliciter habi-
tatur i..Qui videlicet populus, quantum ex nomine
datur intelligi et libris annalibus comprobatur, ex
priori Venetia ducit originem. Quod autem ininsu-
lis maris inhabitat, hsec causa fuit. Winulorum > qui
et Longobardorumgensde litoribus oceani partes
septemtrionis egressa, cum per multorumbellorum

apud ConstantinO|ioIim gubernabat, directus ab eo
est Narsis patritius, vir eunuchus, ad urbem Ro*
mam, ut exercitus Totilte regis Gothorum, qoi
Ytaliam defastabat, Deo auxiliante contereret
(t6. c. 1). Qui cum venisset, primam cum Lciogo-
bardis omnimodam pacem instituit, atque deinde
procedens ad bellum, universam Gotfaorumgentem
ipsorumqueregemTotilam usque ad internitionem
delevit, et universos Italiae fines oblinuit.

(c. 3) Hic Narsis prius cartolarius fuit, deiode
propter virtulem patriciatus honorem promeniit.
Erat autem vir justus, in religione cathoiicus, io
pauperibus largus, in recuperandis baailicis satis
sludiosns, vigiliis etorationibus in tantam studens.

certamina diversarumque terrarum * circuitus tan- ^ ut plus supplicationibus ad Deum profu.MS quam

demvenisset Pannomam, ultra jam non audens
procedere, sedem sibi in ea perpetuse habitationis
instituit (Pauli hist. Long. n, 7). Ubi cum habitas-
setquadraginla duobus annis, tempore quo Justi-

VARIiG LEGTIONES.
1 ita ed. habitaat 2. > ita corrigo ; winillorum 2« * transitionum ed.

armis bellicis victoriam obtineret (c. 5). Sed cum
de spoliis gentium quascontriveratplurimuro aari
et argenti diversarumque rerum immeusas divitias
acquisisset, magnam a Romanis, pro quibus mulla

W1

GHRONICON VENETCM.

878

eootra eoram hostes laboraverat,inyidiain pertulit. A episcoporum,eandem Gradensem urbem totiusVe-

Qai cootra eum Justino augusto, qui Justiniano in
ngoum successerat, et ejus conjugiSophiee in heec
Terba suggesserunt dicentes, quia : Expedierat RO'
tTUzn», Oothis potius servire qmm Grecis^ ubi Narsis
emuckus imperat, et nos servicio premit; et hsec no-
ster piissimus imperator ignorat, Nunc ergo aut
liberanosde manu ejus, aut certe et civitatem Ro-
manam et nosmet ipsos gentibus tradcmus, Gumque
hoc Narsis audisset, hsec verba breviter retulit : Si
makfecicum Romanis male inveniam. Tunc augu-
stus in tantum adversum Narsetem commotus, ut
statim in Ytaliam Longinum preefectum mitteret,
qui Narsetis locum teneret.Narsis vero his cognitis
valdepertimuit,ettantum maximeab eadem Sophia

netiae metropolim esse instituit. Ad cujus roborem «
Heracliusposthaecaugustus beatissimiMarci sedem,
quamdudum Helena Gonstantinimater deAlexan-
dria tulerat, sanctorum fultus amore direxit. Ubi et
actenus veneratur pariter cum cathedra, in qua
beatus martir sederat Hermachoras.

(Gf. Pauli Hist. Lang. ii, 14.) At vero dum essent
revoluti anni ab incarnatione Domini quingenti qua-
draginta (14), Longobardi Yenetiam, quee prima
provincia est Ytalise penetrarent >, Yincentiam Ye-
ronamque, et reliquas civitates, excepto Patavi et
Monte Silicis, Opitergio atque Mantua AUinoque,
expugnantas cepissent ; populi vero ejusdem provin-
tise, penitus recusantes Longobardorum ditioni su-

— ^ , ^ _ — ,^ p

aagustaterritusest,utegredi jam ultra Gonstanti- besse; proximas insulas petierunt. Sicque Yenetiae

nopolim non auderet. Gui illa inter csetera, pro eo
qued erat eanuchus,ita mandaverat,ut cum puellis
in genicio lanarumfaceretpensas dividere.Ad quse
TerbaNarsbdictturheec responsa dedisse, talem se
eidem telam orditurum, qualem ipsa dum viveret
deponere non posset. Itaque odio metuque exagi-
tatus, in Neapolim Gampanifli civitatem secedens^
legatos mox ad Longobardorum gentem direxit,
mandans ut pauperrimam terram relinqueret,et ad
Ytaliam cunctisrepletam divitiis possidendam veni-
ret.Simulque multitudo pomarum genera,aliarum-
qoe rerum species quarum Ytalia ferax est misit,
quatinus eorum ad veniendumanimosposset illice-

nomen, de qua exierant,eisdeminsulL8indiderunt.
Qui et actenus iIlicdegente8,Yenetici nuncupantur.
Heneti vero, licet apud Latinos unalittera addatur,
greece « laudabiles dicuntur. Yerum postquam in
his insulis futuree habitationis sedem optinere de-
creverunt, queedam munitissima castra civitatesque
iediflcantes,novam sibi Yenetiam et egregiam pro-
vintiam recreaverunt. Nunc vero singularum uo-
mina insularum necesse est convenienter expri-
mere.

Prima illarum Gradus (i5} dicitur; quie dum
constat altis moenibus, ecclesiarumque copiis deco-
rata, sanctorumque corponbus fulta, quemadmo-

re.Longobardi legata,nuncia,et quee ipsi preeopta- q dum antiquee Yeneciae Aquilegia, ita et ista totius

hini gratanter suscipiunt, deque futurif commodis
animos attolliint, et egressi cum Alboin rege suo,
Ytaliam possessuri adveniunt*(an. 568).

(P. D. II, 10} Eodem tempore Romanam eccle-
aam vir sancUssimus Benedictus papa regebat.
Aquilegensi quoque civitati ejusque populis beatus
Paulus patriarcha praeerat ; qui, Longobardorum
rabiem metuens, ex Aquilegia ad Gradus insulam
confugitysecumque beatissimi martiris Hermachone
et ceterorum sanctorum corpora qus ibi humata
foerant deportavit,et apud eundem Gradensem cas-
trum honore dignissimocondidit,ipsamqueurbem
Aqailegiam-Novam vocavit. In quo etiatn loco post
paucum tempus Helyas egregius patriarcha,qui ter-

novse Yenetiee caput et metropolis fore dinoscitur.

Secnm a nanque (16) Bibiones nominatur.

Tertia vero Gaprulas (17) vocitatur, ad quam
concordiensis episcopus cum suis, Longobardorum
timoratione territus, adveniens, auctoritate Deus-
dedipap8e(18)episcopatus sui sedeminibi imposte-
rum manendam confirmavit et habilare disposuit.

Quarta quidem insula (19) exstat ?, in qua du-
dum (20) ab Eraclio imperatore fuerat civitas
magnopere constructa; sed vetustate consumpta,
Yenetici iterum illam parvam composueruut.PosU
quam antem Opiterine (21) civitas a Rothari rege
capta est, episcopus illius civitatis auctoritate Se-
veriani papse hanc Eraclianam petere ibique suam

tios post Paulum regendam suscepit ecclesiam, ex D sedem conflrmare votuit.

consensu beatissimi papee Pelagii, facta synodo 20 Quinta insula Equilus (22) nuncupatur; in qua

YARLE LEGTIONES.
« roboraiionem erf. * penetrarunt «d^. «greci 2, ''estat2.

NOTiE.

(14) Imo 568.

(15) Grado.

(16) Scilicet quee postmodum Bebbe appellata est,
ubi longissimo annorum spatio turris preealta perdu-
reverit, cujus vestigia et ruderausque in hunc diem
«tatem tulerunt,undeTorredeIIeBebe loco nomen
indilura. In veteri documento apud me anni 1478
htec habenlur : Item a commum tarris Bebbiarum
wnuatim ad festum natalis gallin. xiv, et ad fest.
patcae alias xiv. Documentum incipit : Exemplum,
RegaUae autem LeDucisin veteripromissione inventx
kaec sunt. ZAMBTn. Turrim Bebe ad meridiem Ga-

pilis Argilis sitam hic minime innui, ordo narratio-
nis a septentrione meridiem versus procedentis pro-
bat; unde insulam inter Gradum et Gaprulas olim
exstitisse patet.

(17) Gaorle.

(18) Seditc. a. 615.

(19) Heracliana amplius non exstat.

(20) Quo anno Heraclius imp. defunctus est. Ro-
tharis rex Opitergium cepit;igiturisla Heracliancc
civitatis historia consistere nequit.

(21)Oderzo.
(22) Jesulo.

87»

JOAWnS DIACONI VENETI

dum populi illic manentesepiscopali sede carerent,
auctoritate divina novus episcopatus ibi ordinatus
est.

Sezta insula Torcellus (2d> subsistit ; qnae, licet
urbium msenibus minime * darescat, tamen alia-
ruminsularum munitione circumscepta, in medio
tutissima pollet.

Seplima insula Morianas (24) vocitatur.
' Octava quidem insula Rivoaltus (25) subsistit.Ad
quam ad eztremum licetpopuli adbabitandumcon-
fluerent, tamen ditissima et sublimata 0 omnibus
manet; quse Don solum ecclesiarum seu domorum
decoritate oslentatur, verum etiam ducatus digni-
tatem atque episcopali sedem habere et possidere
videtur.

Nona insula Metamaucus (26) dicitur, quae non
iudiget aliqua urbiummunitione,sed pulchro litore
paene ex omni parte cingitur; ubi auctoritateapos*
tolica episcopalem sedem populi habere consecuti

Sttllt.

Decima vero insula Pupilia (27) manet.

Undecima Minor Clogies (28) dicitur; in qua
monasterinm sancti Micheelis io situm est.

Duodecima insula Clugies (29) Migor nuncupa-
tur.

Est etiam in extremitate Yenetiee castrum quod
Caput Argilis(30) dicitur.Suntetenim apud eandem
provintiam quam plurimae insulee habitabiles.

(P. D. m, 11.) Per hec temporaapud Constanti-
nopolym, ut supra premissum est^ Justinus minor
regnavit. Vir in omni avaritia deditus, contemptor
pauperum, senatorum spoliator. Cui tanta fuit cu-
piditatis rabies, ut archas juberet ferreas fleri, in
quibus ea quee raplebat auri talenta congereret;
quem e tiam ferunt in heresim Pelagianam dilapsum .
Hic, cum a divinis mandatis aurem cordis averteret,
justo Dei judicio ammisso ratiQnis intellectu amens
cffeotos est Hic Tyberium tt cesarem adscivit, qui
eju»palacium vel singulas provincias gubernaret,
hominem justam,utilem«strenunm, sapientem,ele-
mosinarium, in judiciis sequum, in victoriisclarum,
et,quod his omnibus sttpereminet,verissimumchri.
stianum. Hic cum multas de thesauris quos Justinus
aggregaverat pauperibus erogaret, SufOa augusta
frequentius eumincrepabat,quodrem pubticam re-
digisset in paupertatem, dicens : Qmd ego muUu
annis congregavi^ tu intra paucum tempus prodige
dispergis, Agebat i* autem ille : Confido in Domino
quia non deeril pecunia fisco nostro, tantam ut pau-^
ptres elemosinam accipiant aul captivi redimantur.

A ffic est enim magnus thesaurus^ dieente Domino :
Thesaurisate vobis thesauros m cceHs^ ubi neque erugo
neque ttnea corrumpit, et ubi fures non effbdiunt nec
furantur, Ergo de his, quse Dominus trihuit congre-
gemus thesauros in cmlOy et Dominus nobii augere
dignabitur in seeculo, Igitur Justinus cum 11 annis
regnasset, amentiam, quamincurrerat,tandemcum
vita finivit. Bella sane quae per Narsetem patricium
Gothis vel Franchis illata per anticipationem dixi-
mus, hujus temporis gesta sunt. Denique et cum
RematemporibusBenedictipap8e,va8tantibttsomnia
per circuitum Longobardis,famispenuria laboraret^
multa milia frumenti navibus ab Egipto dirigens,
eam suse studio misericordise revelavit t*.
(c. 12.) Mortuo igitur Justino, Thiberius Con-

^ siantinus, Romanorum regum quinquagesimus ,
sumpsit imperium. Hic cum ut superius diximus,
sub Justino adhuc ceesare palacium regeret, et
multas quotidie elemosinas faceret,magnam ei Do-
minus auricopiamsabministravit.Nam deambulans
per palacium, vidit in pavimento domus tabnlam
marmoream in qua eratcrux dominica scolpta. et
ait : CruceDominifrontemnostrametpectoramwtirt
debemuSj et ecce eam sub pedibus conculcamm ! fX
dicto citiusjussiteam tabulam auferri. Deffossam-
que tabulam et erectam inveniunt snbter et aliam
hoc signum habentem. Qui et ipsam jusdtaaferri.
Qua amota reperiunt et tertiam, jussuque ejus cum
fuisset ablala, inveniunt magoum thesaurom ha-
beatem supra mille auri centinaria, 8ublatum<pie
aurum pauperibus adhuc habundantius quam con-
sueverat largitur (c. 25). Defuncto vero Paulo pa-
triarcha, qui ecclesiam Gradensem rexerat annos
12, huic successit Probinus. (c. 12.) Narsis qaoque
patricius Ytalisecum in quadam civitate intra Yla-
liam domum magnam haberet,cummultisthesauris
ad supra memoratam urbem advenerat, ibiqne in
domo sua occulte cysternam magnam fodit, in qua
multamiliacentenariorum auri argentiguereposnit.
Interfectisque omnibus conciis,uni tantumodo seni
hec juramentum ab eo exigens, commendavit. De-
functo vero Narsete supradictus senex ad Tiberiom
cesarem veniens dixit : Si mihi, inquit, aliquidpro-
destj magnam rem tibi cesari dicam. Cui ille dixit :

j) Quid vis ? Proderit enim tibi, si quod nobis profutu^
rum esse narraveris. Thesaurum, inquit, Narsit re-
conditum habeo^ quod in extremo vita potius ceiare
nonpossum. Tunc cesar Tyberius gavisus, mittit os-
que ad locum pueros suos ; priecedente vero aene,
hisecuntur attoniti.Pervenientesque ad ciaternamy

YARIiE LECTiONES.
9 munita ed. • ipminserit ed. loscitum 2 " tyberim 3. i* t. e aiebat. i* t. e. relevavit.

NOTiE.

(23) Torcello.
(24; Murano.

25) Rialto.

16) Malamocco.

27) PovegUa.

(28) Chiozza.

(29) De duplici Clugia vide guse adnotaviroiis in
observationibus ad Papyr. Ravenn. eiiUs Yenetiia
a. 1752, pag. 29. Zanktti.

(30) Capo d^Argine.

m

CHRONICO VENETCII.

882

deopeiiamiagrediuntur.Inqiuiiantuinaurivelar- A<^<i^a'A» v^ (ispirans; sed et nune Longobardorum

genti repertum est, ut per multos dies vix a depor-
tanlibus potuissetevacuari.Quseille peneomniase*
cundum suum morcm erogatione largiflua dispensa-
vitegenis.Hiccum augustalem coronam accepturus
esset,cumquejuxtacoasuetudinem ad spectaculum
circi populus expectaret : insidias ei preparans
Sophia augusta ut Justinianum Justini nepotem ad
dignitatem imperatoriam sublimaret, ille per loca
sanctaprius procedens^dehinc vocato ad se pontiflce
urbiscum consuUbus ac praefectis, palacium ingres-
sns, indutus purpura, diademate coronatus,et trono
imperiali impositus, cum immensis laudibusin re-
gni estgloriaconfirmatus.Quodejusadversarii au-
dientes,nihilque ei qui in Deo spem suam posuerat

infandSB gentis flageUa sustinere non potest. QuaprO'
pter dignum ducit mansuetudo nostra^ si vestrse plaCet
sanctitatiy in hunc eastrum Gradensem nostram confir-
mare metropolym.

Quo diclo omnibus placuii episcopis, et facto li-
bello statutaesusBfid est de memorato Galcedonense
synodo et de ac ipsa sede subier nianibus suis con-
scripserunt : id est primus Helyas patriarcha ; dcinde
Marcianus episcopus sanctffi ecclesise Opeterginse,
Leonianus episcopus Tyborniensis, Petrus episco-
pus AUinalis, Vindemius episcopus Cessen&is (32),
Bergullus episcopus Patavinae ecclesise, Johannes
episcopus Celeianae (33)« Clarissimus episcopus Con-
cordiensis, Pairicius episcopus Emonensis (34),

omcerevalentes,magnosuntconfu8ionUpudoreco-B ^•1^*°:»,,^'?^"' ^°'^"**''' MwenUus episcopus

hoperti. Transaciis auiem paucis diebus adveniens
Jastinianus,pedibus se projecit imperaioris,ob me-
ritum grati» quindecim eiauri centenaria defferens,
quem iUe secundum paiienii» sufie riium coligens,
sic in palacio assistere jussii. Sophia vero augusia,
immemor promissionis quam quondam inTyberium
habueraiyinsidias ei iemptaviiingenere.Procedente
autem eo ad villam, ui juxia ritum imperiale tri-
ginta diebus ad vindemiam jocundareiur, vocaio
clam Justinianovoluit eum sublimareinregno. Quo
comperto, Tyberius cur.su veloci ConsiantinopoHm
regreditur, apprehensamque augusiam omnibus
thesaoris spoliavit, solum ei victus quoiidiani ali-

Juliensis (35|, Severus episcopus Tergestinse eccle-
siffi,So]aiius episcopus Veronensis^Johannes episco-
pus Parentinee ecc]esi8e,Aaaron episcopus Avoncien-
sis (36),Ingenuus episcopussecuudae Retise,Agneilus
episcopus Tridentinse, vigilius episcopus Scarava-
ciensis (37), Fontegius episcopus Feltrensis, Mar-
iianus episcopus Peienaiis, Laurentius presbyter,
et Marinus presbyler, atque Emeritus presbyter
provinciales, ei ceteri presbyieri iam metropolitaui
quamque et plebani. Omnes isti suprascripti con-
senUerunt,et omniain eodemloco confirmaverunt.
(P.D.ni,i 5.)Tyberjus igiturConstaniinus postquam
imperium sepiem rexerat annis, seniiens sibi diem
mortis imminere, una cum consilio Sophie auguste

meQtumrelinquens,segregatisquepuerisejusabea, .... ^ :■ • « ^

alios de Hdelibus suU posuit qui ei parerent, man- C MaT.c.um genere Capadocem,v.rum slrenuuii, ad
duis prorsusutnuUus de anterioribiu ad eambabe- "npenum eleg.t,ornaUmque suam fil.am regal.bus

ret accessum ; Jusiinianum vero verbis solummodo
objurgaium, tantum in posterum amore dilexit, ui
filio ejtts fiiiam suam promitteret, rursumque filio
suo filiara ejos expeteret.Sedhsec res nescio quam
ob cau^am adeffectum minimeperveniLHujusexer-
dtus ab eo directus Persas potentissime debellavii.
Yictorque regrediens tantam molem prfledse cum 20
pariter elephantis detulit, ut humans crederetur
posse sufficere cupiditati.

(P. D. m, 14). Mortuo (31) vero apud Aquilegiam
patriarcha Probino, qui ecdesiam uno rexerai an-
no, eidem eeclesiie sacerdos Heylas prseficiiur (inr

fracoL 950),quih«c quse suprascripia sunt ordina- jj confirmaius est.

ornameniis, ei eam iradidit dicens : Sit tibiimperium
meum cum hacpueUa concessum, Utere eo felix, memor
semper ut equitate et justicia delecteris. Hoc posquam
dixit, de hac luce ad seternam pairiam migravit^
magnum luctum populis de sua morte relinquens.
Fui t euim sum mee boniialis^in elemosini^promptus,
in judiciis jusius, in judicando cautissimus, nullum
despiciens,*sed omnes in bona voluntaie comple-
ciens omnes diligens. Ipse qcK)que esi dilectus a
cunciis. Quo defuncto, Mauricius indutus purpura
redimitusque diademaie , ad circum processit, ad-
clamaiisquo sibilaudibus largitisquepopulomune-
ribus, primus ex Grecorum genere in imperium

vit, domumque sibiafundameniis8edificavii.£tiam
dicta corpora sanctorum miro modo collocavit, as-
aerens in synodo supra statutum : Karissimi fratres,
isUervenientibus malis nostris, cottidie hostile perpe^
iuHur fiagellum. Jampridem ab AtHa Unorum rcge
Aquikgiaj eivitas nostra, funditus destructa est, et
jiostea Gothorum incessu et ceterorum barbarorum

(c. 17.) Hoc tempore Mauricius imperator Childe-
pertoregiFrancorum quinquagenta miliasolidosper
lcgatos suos direxiifUi cum exerci tu super Langobar-
dos irrueret, eosque de Ytalia exlerrainaret.Legati
oblatis muneribus pacem cum Childeberto feceruni.
Qui cum ad Gallias remeasset^ cognito imperator
Mauricius quia cum Langobardis foedus inierai,

NOTJE.

(31) Hec cum Chronico Gradensiadverbumfere
conveniuni usque loco confirmaverunt.

(32) In Istria.

\33) Cilly in Caraaianis.

i

34) Laybach.

35] Castri Julii in Carniola.

36) Fortasse Avronzo prope Cadore.

37) Scarabanii» ad Istrum.

883

JOANNIS DlACONl VeNETI

884

solidosquoseidemobLangobardorumdetrimentum A veniensde RavennainGradum,pe)^s6metipsam ex

dederal repetere cepit ; sedille, suarum viriurapo-
tentia frelus, pro hac re uec responsum reddere
voluit.

(c. 20.) DcniquepostBenedictum papamPelagius
RomansQ ccclesiffi pontifexabsquejussione principis
ordinatus est,eo quod Langobardi Romam per cir-
cuitum obsiderent, nec posset quisquam a Roma
progredi. Hic Pelagius Helye Aquilegensi episcopo,
nolenti tria capitula Calcedonensis synodi suscipere,
epistolam satis utilem misit , quam beatus Grego-
rius cum esset adhuc diaconus conscripsit.

(c. 23.) Circa hoc fuit, ut diluvii efFusionein tan-
lum apud urbem Romam fluvius Tyberis excrevit,
utaquffiejussupermurosurbisinfluerentetmaximas

basilica extrahens^ Ravennam duxit cum altis tri-
bus ex Hystria episcopis, id est Joanne Parentino et
SeveroatqueVendemio, necnon etiam Antonio jam
sene ecclesice defensore. Quibus commiuans exilia
atque violentiam inferens, communicare compalit
Joanni Ravennati episcopo trium capituJorum dam-
natori, qui tempore papse Yigilii vel Pelagii a Ro-
manae ecclesise describerat i« societate. Exemplo
vero anno, e Ravenna ad Gradum reversi sant,
quibus nec plebs communicare voluit, nec ceteri
episcopi eos receperunt. Smaragdns patricius a de-
monio non injustecorreptas,successoremRomanum
patricium accipiens, Constantinopolym remeavit.
Post hsec facta est synodus decem episcoporum in

inearegionesoccuparent.TuncperalveumejusdemB Mariano. Ubi receperunt Severum patriarcham

fluminis cum multa serpentium multitudine draco
etiam aquae niagnitudine per urhem transiens usque
ad mare transcendit.Subsecuta est statim post hanc
inundationem gravissima pestilentia, quam ingui-
nariam appellant.Quse tantastrage populi devastavit
urbem, ut de inextimabili multitudine vix pauci re-
manerent. PrimumquePelagium papam, virum ve-
nerabilem, perculit et siue mora extinxit. Deinde
pastore interempto sese per populos extendit.

(c. 24 ) In hac tanta tribulatione beatissimus Gre-
gorius, qui tuuc levita erat, a cunctis generaliter
papa electusest.Qui dum septiformem letaniam fieri
ordinasset, intra unius hore spacium, dumhi Deum
deprecarentur, octoginta ex eis subito ad terram

Aquilegensem dantem libellum erroris sai, qaia
trium capitulorum damnatoribus communicaverat
Ravennee.Nomina vero episcoporum qui se ab hoc
scismate cohibuerunt, hec sunt : Petrus de Altino
clarissimus, Ingenuinus de Sabione, Agnellus Tri-
deutinus, Junior Yeronensis, Horontius Vicentinus,
Rusticus de Tarvisio, Fonteius Feitrinas, Agaellas
de Acilo, Laurentius Belluneusis. Cum patriarcha
autem communicaverunt isti episcopi: Severus Pa«
rentinus^Joannes patricius, Vendemius et Joannes.
(Paul. D. IV. 4.) Hoc anno fuit pestis ingainaria
iterum apud Ravennam,Gradus et Hystriam nimium
gravis, sicut et prius ante triginta annos extiteraL
(c. 26.) Igitur Mauricius angustus, postquam uno et

orruentes spiritum exalarunt. Septiformis autem G viginti annisrexit imperium cumfiliisTheodosio el

letania ideo dicta est, quia omnis Urbis populus a
beato Gregorioin septempartibusdeprecaturus Do-
miuum est divisus. In primo enim choro fuit omnis
clerus, in secundo omnes abbates cum monachis
suis,intertioomnesabbatisse cum congregationibus
suis, in quarto omnes iufantes, in quinto omnes
laici, in sexto universe viduee, in septimo omnes
mulieres conjugatffi. Ideoautemde beato Gregorio
plura dicereommittimus, quiajamantealiquot an-
nos ejus vitam Deo auxiliantetexuimus(d8). In qua
quse dicenda fuerant, juxta tenuitatis nostre vires
universa descripsimus.
(c. 25.) Hoc tcmpore idem beatus Gregorius Au-

Tyberio et Constantino, a Focate, qui fuit strator
Priscii patricii, occiditur. Fuit autem utalis rei pu-
blice, nam sepe contra hostes dimicans victoriam
obtinuit. Hunni quoque,qui et Avares appeUantur,
ejus virtute devicti sunt.

(c. 33.) His diebus defuncto Severo patriarcha,
ordinatur in loco ejus Joannes abbas patriarcha in
Aquilegia vetere cum contensu regis et Gisulphi
ducis. In Gradus quoque ordinatus est a Romanis
Marcianus autistes (40).

(c. 36.) Focax igitur, ut premissum est, extinto
Mauricio ejusque filiis, Romanoriim )*egnam inva*
dens, per octo annorum curricula principatus est.

gustinum et Mellitum et Joannem cum aliis pluri- j) Hujus secundo anno indictione octava Gregorius

bus monachis timentibus DeuminBritaniammisit»
eorunfque preedicatione ad Christum Anglos con-
vertit.

(c. 26.) His dicbus cum esscnt anni ab incarna-
tione Dumini 588,defuncto HeljapatriarchaAqui-
legensi, postquam 15 annos sacerdotium gesserat,
sepultusestapud Gradensem metropolimin ecclesia
sanclaj Eufemiaj (39.) Quem Smaragdus patricius,

papa migravitad Dominum. Hic rogantepapaBoni-
facio statuit sedem RomansB et apostolicse ecclesiae
caput esse omnium ecclesiarum, quia ecclesia Gon-
stantinopolitana primam se omnium ecclesiaram
scribebat. Idem alio papa Bonifacio petente, jassit
in veteri fano, quod Pantheum vocabatur, ablatis
ydolatrse sordibus ecclesiam beatse semperque vir-
ginis Mariffi et omnium martirum fieri,ut ubi quon-

VARIiE LECTIONES.

» i. e. desciverat.

NOTiE.

{

38) Paulus scilicet, non Joannes.

39) Severi patriarchee nomen excidit.

(40) Candidianus antist^ Paalus.

885

CHRONICON VFNETUM.

886

dam non deorum sed demoniorom cultus a^batur» A quia eam suub vir requireret suggesserunt. Quibut

ibi deinceps omnium fieret memoriasanctorum.Hu-
jns tempore prassini et veneti per Orientem etEgy-
ptum ci?ile bellum faciunt,ac sese mutua ccede pro-
sternunt.Perss quoque adversus rem publicam gra-
vissima bellagerentes, multas Rdmanorum provin-
cias et ipsam Jerosolimarn auferunt; et destruentes
ecclesias, sancta quoque propUanantes, inter oma-
menta locorum sanctorum vel communium etiam
vexillum dominics crucis abducuut. Gontra bunc
Focatem Eraclianus, qui Africam regebat, rebella-
Tit; atque cum oxercitu veniens, eum regno vitaque
privavit^ remque publicam Romanam Eraclius, ejus
filius, regendam suscepit.

Defuncto autem Marciano, qui ecclcsiam Gra-
densem rexerat annos tres, dies quinque, successit B
Candidianus.

(c. 49.) His diebus defuncto Heraclio, qui viginti
et quinque annos gubernarat imperium, Eraclo-
nas ^s, ejus filius, cum matre Martina regni jura
suscepit, rexitque imperium duobus annis. Quo vita
decedente, successit in loco ejus Gonstantinus, ger-
manus ejusdem, alius filius Heraclii, inperavitque
mensibus sex.

(c. 33.) Rursum mense Novembris et Decembris
steHa cometis apparuit. Candidiano <« patriarcha
quoque defuncio apud Gradus, qui ecclesiam Gra-
densem rezerat annos quinque, ordinatur patriar-
cha Epiphanius, qui fuerat primicerius notariorum,
ab episcopis qui erant sub Romanis; et exiilo tem-
pore coeperunt esse duo patriarche.

(c. 49.) Mortuo vero jam dicto Constantino filio
Heraclii, Constantinus ejusdem filius ad regni di-
gnitatem ascendit, tenuitque regnum annis octo et
Tiginti.

(c. 50.) Circa hsec tempora regis Persarum con-
junx, nomine Cesara, de Perside ezjens,cum paucis
sois fidelibus privato habitu propter christiane fidei
amorem Constantinopolym venit. Quae ab impera-
tore honorifice suscepta, post aliquos dies^ ut desi-
derabat, baptismum consecuta et ab augusta de
sacro fonte levata est. Quod vir ejus Persarum rex
aadiens, legatos Gonstantinopoljm ad augustum i?
direxit, quatenus eidem uxorem suam redderet.Qui
ad imperatorem venientes, verba regis Persarum

illa respondit : //e, renuneiate regi vesiro ei domino^
quia nisi, sicut ego jam credidi^ ita et ipse in Christum
crediderity me jam ultra consortem theori hahere non
poterit, Quid muita? Reversi legati ad patriam, uni-
versa quee audierant suo regirenunciant; qui nihil
moratus cum sexaginta miiibns viris Constantino*
polym pacifice ad imperatorem venit.A quo gra-
tanter et satis dignesusceptus est.Quicum universis
Christum dominum credens, pariter cum omnibus
suis sacri baptismatis unda perfusus est, et ab au-
gusto de fonte levatus, catholica fide confirmatus
est. Multisque muneribus ab augusto honoratus,
ac^epta sua coi^juge, letus et gaudens ad suam pa-
triam repedavit.

Anno ab incarnatione Domini sexcentesimo se-
cundo is Epiphanius patriarcha mortuus est, qui
ecclesiam Gradensem rexit annos 5 et menses 3«
Huic successit Cyprianus patriarcha.

(P. D. V. 6.) His diebus Constantinus augustus,
qui et Constans est appeliatus, Ytaiiam a Longobar-
dorum manibus eripere cupiens,Constantinopolym
egressus, per littora iter habens Athenas venit, in-
deque mare transgressus, Tarentum applicuit ; qoi
tamen prius ad solitarium quemdam^qui propheci«
spiritum habere dicebalur, adiit, studiose ab eo
scissitans utrum gentem Longobardorum, qu® in
Ytalia habitabat, superare et obtinere posset. Circa
hec namque tempora Cyprianus patriarcha homi-
nem exuit, qui Gradensem ecclesiam rexerat annos
G viginti quinque, menses tres, dies viginti. Huicsuc-
cessit Primogenitus,Romanae sedissubdiaconusre-
gionarius. Igitur cum servus Dei Gonstantino au-
gusto spacium unius noctis expetisset, ut pro hoc
ipso Dominum supplicaret, facto mane ita eidem
augusto respondit : Gens Langobardorum superari
modo ab aiiquo nonpotest-, quia regina quaedam ex
alia provineia veniens basilicam beatiJoannis baptistse
in Langobardorum finibus construxit, Ei propter hoc
ipse beatus Joannes pro Langobardorum gente conti"
nuo intercedit. Veniet autem tempus quando ipsius
oraculum habebitur despectui^ et tunc gens ipsa peri-'
bit. Quod nos(41)ita factum esse probavimus, qui
ante Langobardorum perditionem eandem beati
Johannis basilicam, qua utique in loco qui Modicia

nnnciani, qui suam requirebat reginam. Imperator D dicitur est constituta, per viles personas ordinari

hsec andiens, remque omnino ignorans, eis respon-
snm reddidit dicens : De regina quam qussritis fate-
mur nos nihil scire; prwter quod ad nos hic aliqua
muUer privato habitu advenit. Legati vero responde-
ximt dicentes : Si plaeet, noslro conspectui velimus
hane quam dicitis mulierem vulere. Quce cum jussu
imperatorisadvenisset,moxeam legati conspiciunt,
ad ejus vestigia provolvuntur, eique venerabiliter

VARLE LEGTIONES.
^>raclones 3. i«Candidianu9 3. i^^augustam 3. isDCXlI. Pkllbgrin

conspeximus, ita ut indignis et adulteris non pro
vitffi merito, sed datione preemiorum, isdem locus
largiretur.

(Paul. D. v, 7.) Igitur, ut diximus, Constantinus
augustus cuni Tarentum venisset, egressus exinde
Reneventiorum fines invasit, omnesque pene per
quas gens venerat Langobardorum civitates cepit.
Luceriam quoque, opulentam Apulie civitatem.

NOTiE.

(41) Pauloa scilicet.

M1 JOANNIS DIACONI VENEtl ggg

expugnatamfortiusinvadensdiruiteladsolumusque ^ erat, ab augusto, ut fertur, viginli tnilia militam

prostravit. Arentiam sane, propter munitissimam
loci positionem, capere minime potuit. Deinde cum
omni suo exercitn Beneventum circumdedit, et eam
vchcmenter expugnare cepit. Ubi tunc Romoald Gri-

•

m ualdi (il ius adliuc j uvenculus ducatum tenebat. Qu^
statim utimperatoris adventumcognovit, nutricium
suum nomine Sensualdum ad patrem Grimaldum
transportandum direxit, obsecrans utquantocius ve-
niret, filioque suo ac Beneventanis, quos ipse notrive-
rat,poteutersuccurreret.QuodGrimoaldrexaudiens
statim cum exercitu,fiIiolaturusauxiIium. Beneven-
iumpergerecepit. Quemplures ex Langobardis iti-
nere relinquenles, ad propria remearunt, dicentes
quia expoliassetpalatium, et jam non reversurusre-

expetiit> seque cum Romoaldo pugDalurum victo-
remque spopondit. Qui cum accepto exercitu, ad
locum, cui Fornitus nomen est, advenisset ibique
castra posuisset, Grimoald, qui jam Beneveatum
advenerat, heec audiens, contra eum proficisci vo-
luit. Cui filius Romoald : Non est opus, inquit, sed
tantum partem nobis de exercitu vestro tribmte; ego
Deo favente cum eo pugnabo^ et cum vicero^ mjor
utique gloria vestrae potentise adscribetur. Factumque
est; et accepta aliqua parte de patris exercitu,pari-
terque cum suis hominibus contra Saburrum profi-
ciscitur; qui, priusquam bellum cum eo ioiret, a
quatuor partibus tubas insonareprdecepit,moxque
super eos audacter irrupit. Cumque utreque acies

peteret Beneventum. Interim imperatoris exercitus B ^ortiinteutionepugnarent, tunc unusde regis exer

Benevenlum diversismachinis vehementer expugna-
bat. EcontraRomaldcum Langobardisfortiter resis-
iebat. Qui quamviscum tanta muUitudine congred^
manu ad manum propter paucitatem exercitus non
auheret, frequenter tamen cum expeditisjuvenibus
hostium castra irrumpens, magnas cisdem inferebat
undique clades. Cumque Grimoald ej us pater j amque
properaret, eumdem nutricium ejus, de quo premi-
simus, ad fllium misit, qui ei suum adventum nun-
ciaret. Qui cum prope Beneventum venisset, aGrecis
captus, imperatori delatusest; quiab eo unde adve-
niret requirens, iile se a Grimoaldo rege venire
dixit, eundemque regem citius adventare nunciavit.

citu nomine Amalongus, qui regium contum fene
erat solitus, quendam Greculum eodemcontoutris-
que manibus fortiter percutiens, de sella superqua
equitabat substulit, eumque inter aera super caput
suum levavit. Quod cernens Grecorum exerci-
tus, immenso pavore perterritusinfligam converti-
tur, ultimaquepernicie cesus sibi fugiens, Romaldo
et Langobardis victoriam peperit. Ita Saburrus, qui
se imperatori suo victorice tropheum de Langobar-
dis promiserat patrare, ad eum cum paucis re-
means ignominiam deportavit. Romald vero, pa-
trata de inimicis victoria,Beneventum triumphaus
reversus est, palrique gaudium et cunctis securi-

Statimque imperator exterritus, consilium cum suis p tatem convexit

miit^quatinus cum Romaldo pacisceretur, ut Neapo-
lim posset reverti.

(c. 8.) Acceptaque obside Romaldi sorore, cui
nomenGisa fuit, cum eodem pacem fecit, ejus vero
nutritium Sesualdum ad muros duci preecepit, mor-
iem ei minatus si aliquid Romaldo aut civibus de
Grimoaldi adventu nunciaret, sed potius asseveraret
eumdem venire minime posse. Quodille ita se factu-
rum,utei prscipiebat,promisit;sedcum propemu-
rosadvenisset,velleseRomaldumvidere dixit. Qui,
cum Romoald citius venisset,sic ad eum locutus est:
Constans estOy domine Romoald, ei habens fiduciam
noU turbari, quia tuus genitor citius tibi auxiiium
prsebiturus aderit. Nam scias eum ac nocie juxta

(c. 14.) At vero Constans augustus, cum nihil se
contra Langobardos gessisse couspiceret, omnes se-
vicie sue mina? contra suos, hoc est Romanos, re'
torsit: nam egressus Neapoljm, Romam perexit.
Cui sexto ab Urbe niiliario Vitalianus papa cum sa-
cerdotibus et Romano populo occurrit. Qui augu-
stus cum ad beati Petri llmina pervenisset, obtulit
ibi palium auro textum, et manens apud Romani
duodecim diebus^ omnia quse fuerant anliquilos
constitutaexsere in ornamentum civitatis dcposuit,
in tantum utetiambasilicam beats Mari«,quffi ali-
quando Pantheum vocabatur, et conditum fnerai
in honorem omnium deorum, et ibi per concessio-
nem superiorum principum locus erat omnium mar'

Sangrum ftuvium cum valido exercitu manere ; ton-I^ tyrum,discoperiret,tegulasqueaBreasexindeauferet,

eosque simulcum aliisomnibusornamentisConstau-
tiuopolym transmitteret.Deinde reversusimperator
Neapolym itinere terreno, perexit civitatemRegium.
Ingressusque Siciliam per indictionem septimam,ha-
bitavit in Sjracusa, et tales aftlictiones imposuii
populo seu habitatoribus vel possessoribusCalabris,
Sicilice, Africae atque Sardinifie, quales antea nuo-
quam auditee sunt, ita ut etiam uzores a maritis»
vel filii a parentibus separarentur. Sed et alia mulla
ctinaudita arum regionum populi perpessisunt,ita
utalicui spes vite non remaneret. Nam et vasa sacrala
vel cymiliasanctarum Dei ecclesiarum imperialijos-
su et Grcccorum avaritia sublata sunt.Mansit autem

imperator in SiciUa ab indictione sepUm iiflqueio

tum obsecro ut misericordiam exhibeas cum mea
uxore et filiiSy quia gens ista perfida me vivere non
- sinebit,C\xmque hocdixisset, jussu imperatoris caput
ejus abscisum atque cum belli machina quam pe-
trariam vocant in urbem projectum est. Quod ca-
put Romoald sibi deferri jussit et lacrimans oscu-
latus est dignoque in loculo tumulari prsecepit.

(c. 9.) MetuensigiturimperatorsubituniGrimoal-
di regis adventum, dimissa Beneventi obsidione^
Neapolym proficisciturCujustamen exercitum Mitola
GapuamuscomesjuxtafluentaCalorisfluminisinloco
quiusque hodie Pugna dicitur vehementeradtriviU

(c. 10.) Postquam vero imperator iNeapolym perve-

uit,unu$ ex egus optimatibns, cui nomcn Saburrus

889

CBROmCON VENETUBt.

890

duodeciinain;8edlandemianiarum iniquitatum pe- A urbis, et Antiochi® Machario;et conyicti sunt aui

Das]ait,atque dum si inbalneo layaret,asuisextin-
ctofl est.

[c. 12} Interfecto igitur apud Syracusas Constanie
imperatore,Mezetius inSicilia regtium arripuit,sed
absque orientalis ezercitus voIuntate.Contra quem
Ttaliffi miIitesaIiiperHystriam,alLiper partcsCam-
panie, alii yero a partibus AfricsB et Sardinise ye-
Dientes in Syracusas^ eum viia privarunt, multique
ex judicibus ejus detruncati.ConstantinopoIym per-
ducti sunt, cum quibus pariier et falsi imperatoris
capat est deportatum.

|c. 13.) Heec audiens gens Sarracenomm, qum
}m Alexandriam et Egjptum pervaserat, subito
conn multis navibus venientes, Siciliam invadunt,

unam voluntatem et operationem astruebant in
Christo falsasse *i patrum catholicorum dicta per
plurima. Fiuito autem conflictu, Gregorius cor-
reptus est, Macharius vero cum suis sequacibus si-
mul etprecessoribus Cyro, Sergio, Honorio,Pyrrho,
Paulo et Petro anathemalizaius, et in locum ejus
Theophanius deSicilia Antiochie episcopus factus,
tantaque gratia legatos catliolicfle pacis comitata
est, ut JohannesPortuensisepiscopus^unusezipsi^,
dominica octavarum pascs missas publicas in eccle-
sia sancise Sophice coram principe et patriarcha
latine celebraret. Hecestseztasynodusuniverdalis,
Constantinopoly celebrata et G.^eco sermone scripta,
temporibus papse Agathonis, ezequente acresidente

Sjracusasingrediuntur,multamque stragem faciunt B piissimo principe Constantino intra palacium suum.

popolorum, vizpauci8evadentibus,qui per munitis-
lima castraet juga confugerunt montium, auferen-
tesquoquepredam nimiam et omneilludquodCon-
stans augustus a Roma abstulerat ornaium iu sere et
diyersis speciebus ; sicque Alezandriam reversi
sont.

Anno auiem abincarnaiioneDomini sezcentesimo
qaadragcsimo septimo Primogenituspairiarcha ez
hac Ittce migravit,qui Ecclesiam Gradensem guber-
oavit annos20, menses3^>->0y dies 7. Huic successit
lazimns ; cujus tempore Maurus Altinensis episco-
pus,Bon ferens Langobardorum insaniam,Seyerini
papse auctoritateadTorcellensem insulam venit (42)
ibique suam sedemcorroborareetprofuturo mane-

simulque Icgaiis apostolicae sedis et episcopis 450
residentibus. Prima enim universalis in Nicea con-
gregaia contra >* Arium 318 patrum temporibus
Julii papse sub 'Constantino principe; secunda in
Constantinopoly l&O patrum contraMacedonium et
Eudozium temporibus Damasi papee et Gratiani
principis, quando Nectarius eidem urbi est ordina-
tus episcopus; tertia in Epheso 200 patrum contra
Nestorium Augustffi urbis episcopum, sub Theodosio
Magno principe et papa Celestdno ; quartain Calce-
done patrum 630, sub Leone papa temporibusMar-
ciani principis, conira Euthicen nephandissimum
prsesulem monachorum ; quinta item in Constanii-
nopoly, temporibusVigilii pap«e sub Jusliniano prin-

rc decrevit. Qui Altinensem ecclesiam gubernavitC cipe contra Theodorum et omnes hereticos; sezta

annos 4, et mortuus est. Huis successit Julianus

episcopus.
(Paul. D. V, 30]lgitur eziincto, ut dizimus, puni-

toque qui ei successerat Mezenzio iyranno, Roma-
Dorum regum Constantinus, Constantii augusti fi-

ius, suscepit regendum. SaiTaceni Siciliam inva-
dunty et prsda nimia secum ablata, moz Alezan-
driamredeuni. (Id. vi, 4.) Agaiho papa, ezrogatu
Constantini,HeracIii etTyberii,principum piissimo-
rum, misit in regiam urbemlegatossuos,in quibus'
erat JoannesRomanse ecclcsise tunc diaconus, non
longe post episcopus, pro adunaiione facienda
sanctarum Deiecclesiarum. (Beda De sex stat mun'

hffic de qua in prffisenti dizimus. Sancta et perpe-
tua virgo Christi Edildruda, iilia Anne regis Anglo^
rum, et primo alteri viro permagniQco, et post Heo-
frido regi conjuz data, postquam i2 annos thorum
incorrupta servavit maritalem, posi reginam sum-
pto velamine sacro, virgo sanctimoniaUs efficitur.
Nec mora, eiiam virginum mater et nutriz pia san-
ctarum, aceepto in construendum monasteriumlooo
quem Eilge vocaut. Cujus merita vivacia testatur
etiam mortua caro, quffi et post 16 annos sepul-
turffi cum vestffi qua invoiuta est incorrupta re*
periiur.
MortuoquoqueMazimohactempestate, qui eccle-

rfi.) Qui benignissime suscepti a reverendissimo fidei j) siam Gradensem gubernavit annos 20, huic succe^
caiholicffi defensoreConsianiine, jussi sunt, remis- ||sii Stephanus patriarcha. (P. D. v, 17.) Circa hec
sis disputationibus philosophicb, pacificocolloquio •temporaLupusduzForjulanusinGradusinsulacum
de Cde vera perquirere. Datis igiiur eis de biblio- J equesiriezercituper strataquffiantiquitus permare
Iheca Constantinopolitana cunctis aniiquorum pa-» facta fuerant introivit, et, depredata ipsa civitate,
trum, quos pelebant, libellis, aflfuerunt autem et ;; Aquilegiensis ecciesiffi thesauros ezinde auferens
episcopi 150, prffisidente Gregoriopatriarcharegiffi |( portavit.

VARLG LECTIONES.
ii-w nii. 3. •! ita corrigo. Falsa se 3. •* vox deest in cod.

(42) Ez Dandulo 1. vi, c, 7, p. il. Paulus urbis
AlUnaiis caiholicus episcopuscumcatholicopopulo

: •<• • in Torcello advenit,etibiprimo. . < .

incolaiomelegityelapsoqaemense uno mortuus est

(NOTiE.

Consentiant eiiam alii. Forie auctor noster ob tam
brevem eo ioci vitam iiium omisit, et a Mauro ejus
successore {Mauritius a Dandulo et aliis dicitur)
incepit. PsLLXGa.

B9)

JOANNIS DIACONI VENftTI

^92

(vi, 12) later hiec Gonstantiaus imperator apud A votissime componere varlisque marmoribas conde-
Gonstantinopoljm moritur, etejus fllius minorJu- corare perfecerat.

stinianus Romanorum regpnum susccpit, cujas pcr
annos 10 gubernaculatenuit. Hic Africam a Saracc-
nis abstulit, et cum eisdem pacem terra marique
fecit. Hic Sergium pontificem, quiain errorisillius
synodo, quam Constantinopoly fecerat, favcre et
subscribere noluit, misso Zacharia prothospatario
8Uo,jussit Constanilnopolym deportari. Sed militia
Ravennee vicinarumque partium jussa principisne-
phanda contemnens, eumdemZachariam cumcon-
tumeliis ab urbe Roma etinjuriis pepulit. Justinia-
nusobculpam perlldiae regni gloria privatus exul in
Ponlum secedit. Anno ab incarnatione Domini
sexcentesirao septuagesimo secundo Stephanus pa-

(P. D. w, 34) At vero Philippicus, qai etBar-
danis dictus, postquam imperiali dignitate coDfir-
matus est, Cyrum,dequodixeramus,depontificatQ
ejectum adgubernandum monasteriumsuumPon-
tum redire precepit. Uic Philippicus CoDstanUQo
papse litteras pravi dogmatis direxit;quasilIecQm
apostolice sedis concilio respuit. Et hi^us rei caosa
fecit picturas in porticu sancti Petri,qu» gesta sex
sanctarum synodorum universaliumretineat. Nam
higusmodi picturas, cum haberenturin urbereipa.
Philippicusjusserat auferri. Statuit populos Roma-
nus ne heretici iroperatoris nomen aut cartas aat
figuram solidis susciperent. Unde nec ejns effigies

triarcha ex hac luce migravit, qui ecclesiam Gra-B in ecclesia introducta est, nec nomenadmissanim

densem rexit annis quinque, Huic Agathon.

(c. i3.) Contra hunc suprascriptum Justinianum
Leo augustalem dignitatem arripiens, eum regno
privavit. Regnumque Romanorum tribus annis re-
gens, Justinianum exulem in Ponto servavit.

Rusumque Tiberius contra hunc Leonem insur-
gens, regnum ejus invasit, eumque toto quo ipse
regnavit tempore in eadem civitate in custodia
tenuit.

(c. 31.) At veroJustinianus, qui amisso principatu
in Poato'exulabat,auxiiio Terebelli Vulgarum regis,
regnum rursus recipiens, eos qui se expulerant pa-
tricios occidit. Leonem quoque etTyberium, qui lo-
cumejususurpaveranl, cepit, et in medio circo co-

solemnia prolatum.

Hiccum annum unumetsexmensesregiiumges-
sisset, contra Anastasius» qui et Artemius dictns
est, insurgens, eum extraregnumexpulitoculisqQe
privavit, nec tamen occidit. Hic Anaslasius litteras
Gonstantino papie Romam per Scolasticum, patri-
cium et exarcum Ytalio, direxit, quibus se faucto-
rem catholicee fldei ei sancti sexti concilii predica*
torem se esse declaravit.

Igi tur dum apud eandem provintiam ** populonun
multitudine permanerent,tribunis tantummodo mi-
luerunt subesse. Unde factum est quo, spatio cen-
tum quinquaginta annorum, unoquoque aoDO ad
higusofficiifastigium sablimabant,quiilloram cau-

ram omni popuJo jugulari fecit; Gallicium vero G sas examinis censura experiri satagerent. Et quo-

patriarcham Goustantinopolytanum, erutis oculis,
Romam misit, Gyrumque abbatem, qui eum in
Ponto exulem aluerat^episcopumin locum Gallicii
constituit. Hoc Gonstantinum papam ad se venire
jubens, honorifice suscepit ac remisit, quem pros-
tratus in terrapro suis peccatis intercedere rogans,
cuncta ejus ecclesise privilegia reaovavit. Qui cum
exercitum inPontomitteret ad comprehendendum
Philippicum, quem ibirelegaverat, mnltum cum
eisdem venerabilis papa prohibuit ne hoc facere
deberent; sed tamen inhibere non potuit. (c. 32.)
Conversus omnis exercitus ad partes Philippici, fe-
cit eum ibidem imperatorem.Reversusque cum eo

niam omnino patrios finesdolebantabarbarispos-
sideri, maxima mter utrasque partes jurgia versa-
bantur, ita ut inter se vicissim molestias etdepopa-
lationes conferre decertarent. Temporibus nempe
imperatoris Anastasii et Liuprandi Langobardoram
regis (713-7i6) omnes Yenetici una cum patriarcha
et episcopisconvenientes,communi coasilio deter-
minaverunt, quod dehinc honorabilius esselsub du-
eibus quam sub tribunis manere. Gumquediaper-
tractarent quem illorum ad hanc dignitatem prore-
herent tandem inven erunt peritissimum et illustrem
virum Paulitionem nomine ; cui jusjurandi " fidem
dantes, eumapud Eraclianamcivitatem ducemcon-

ad Gonstantinopolym,pugnavitcontraJustinianum j) stituerunt. Qui tanta fuerat temperantis, ut eqao

ad duodecimum ab urbe miliarium. Evicto atque
occiso Justiniano, regnum suscepit Philippicus.

Hoc quoque tempore mortuo Agathone patriarcha
qui ecclesiam Gradensem rexerat annos 10, huic
successit Christophorus. Girca hsec tempora Julia-
nus Altinensisepiscopus mortuus est, qui ecclesiam
rexerat annos quadraginta octo. Huic successitDeus-
dedi episcopus, qui sanctse genitricis ecclesiam de-

moderamine suos dijudicaret. Gum Liuprando vero
rege inconvulsse pacis vinculum confirmayit;&P°^
quem pacti statuta, quse nunc inter Veneticorumel
Langobardorum populum manent,impetravit.FiD^
etiam Givitatis novee, qu» actenus a Veneticis pos-
sideatur, iste cum eodem regc iastituit, id est «
Plave (43) m^ore, secuadum quod designata loca
discerauatur, usque in Plavisellam.

VARLE LEGTIONES.

**ZaneUihic admarginem notam qnam Noster interpreiatur, haberitteribit; $ed $st signum no^cu^vm
et m codieibus 1. 2. $»pe ocevarene : ^OTA. *« ci^ju^urandi 2.

NOTiE.
(43) Piave.

m

fcHRONICON VENETUM.

894

Anno incarnaiioms Domini 717 *> Ghristoforus A Girca hsec tempora Donatus patriarcha ex hac

palriarcha ex hac luce Tnigrayit. Huic successit
Doaalus.

Girca hffic temporaDeusdediTorcellensis episco-
pos, qui ecclesiam rexerat annis 24, ex hac luce
migravit ; cui successit Honoratus episcopus.

(c. 36.) Theodosius anno i. Hic electus est, im-
peratorem Anastasium apud Niceam gravi preelio
Ticit, datoque sihi ^acramento, clericum fieri ac
presbytemm f ecit ordinari. Ipsevero utregnum ac-
cepit, cum essetcatholicus, mox in regfia urbe yma-
ginem illam venerandam, in qua sanctae sex synodus
erat depicia, et a Philippico fuerat dejecta, pristino
in loco erexit. Tyberis fluvius alveum suum egres-
Mis,maltaRoman8efecitexitia civitati, ita utinVia

luce migravit, qui ecclesiam Gradenscm rexit
annis 7. Huic successit Antoninus patriarcha.

Eodem quoque tempore praelibatoMarcello duce
mortuo, qui apud Civitatem novam Veneciae duca-
tum annis i2 et diebus 20 gubernaverat; cui suc-
cessit Ursus dux, qui etiam in eadeni s*^ civitate
sepedictum ducatum rexerat annis ii et mensi-
bus 5. Unde postmodum Yenetici illum acri livore
interimentes, quinque annorum spatio magistris mi-
litum tantummodo subditi manere voluerunt. Pri-
mus quorum noroine Leo dicebatur, cujus potestas
super eosdem futtanno 1. Deinde secundus illorum
norainabatur Felix cognomento Gornicula, qui si-
militer iilos unius anni spatio rexerat. Exinde ter-

Utaad onam et semis staturam excresseret, atque B cius magister militum vocitabatur Deusdedi, filius

a portasancti Petriusque ad Pontem Molvium aque
descendentes cocgungerent. Maiisit autem diebus
septem, donecagentibus letanias crebris vicibus de-
dmum diem revertit. (Bbda De sex «tat. mundi,)
His temporibus multi Anglorum gentes, nobiles et
ignobilesy viri et feminfle, duces et privati, divini
amoris instinctu, de Britania Romam venire con-
sueverant. Intar quos etiam reverendissimusabbas
Geolfridusannos natus 74, cum esset presbiter annis
^adraginta septem, abbas autem annis 35, ubi Lin-
gonas pervenit, ibi defunctus, atque in ecclesia
beatorum geminorum martyrum sepultus est. Qui
interalia donariaquffi afferre disposuerat, misit ec-
clesiae sancti Petri pandente a beato Hieronimo in

sfiepedicti Ursonis interfecti ducis, qui etiam unius
anni spatio illius potestatis fuerat «^. Postmodum
quartus ex iis habebatur Jubianus nomine Ypatus,
qui M ejusdem honoris unius anni similiter spatio
possessor fuerat. Gujus quoque diebus (a». 729)
exarchus Ravennee primas Yenetiam veniens, ni-
miumque Veneticos postulans, quatenus propriam
urbem,quamUdebrandusnepos Liubrandi regis et
Paradeus Yicentinus dux captam habuerant, tueri
atque defeudere eorum auxiliis potuisset. Gi^yus Ve-
neticifaventespetitioni, navali cum exercitu prseli-
batam Ravennam ad urbem properantes, unus illo-
rum, Ildebrandus <• scilicet, vivus ab eiscaptus est;
alter vero qui dicebatur Paradeus, occisus dimi-

Latinnm ex Hebreo vel Greco fonte translatum. Q cando occubuerat. Atque bujusmodi exarcho prffili-

Eodem tempore mortuo Honoralo episcopo, qui

Aitioenaem ecciesiam rexerat annis 7, Vitalis ad

regendam suscepit ecclesiam. (P. D. vi, 47.) Leo

innis 8. Sarraceni cum immenso exercitu Gonstan-

tinopolym venientes triennio civitatem obsident,

donec, civibusmulta instantia ad Deum clamantibus,

plnrimi eorumfame^frigore, pestiientiaperirent,ac

st M pertiesi obsidionis abscederent. Qui in die re-

gressiy Yulgarorum gentem, quffi est supra Danu-

biom, bello agrediuntur, et ab hac quoque victi re-

fogiimty ac naves repetunt suas ; quibus cum altum

pelerent,ingruente sobita tempestate,plurlmi eiiam

mersis stve confractis per littora navibus, sunt ne-

baro primati urbs decenter est restituta. Ob quam
rem Gregorius quoque apostolicus uibis Rome tota
aviditate ssapedicta', urbi subveniendo, propriam
epistolam qu® inferius legitur Antonino Gradensi
patriarchse miserat, ut Veneticds amabili obsecra-
tione inlicere deberet, ad eandem defendendam ur-
bem venirent: Bilectissimo fratri Antonino Grego-
rius. Quia peccato faciente Ravenantium civitas, qui
eaput erat omniumf db nec dicenda gente Langobar-
dorum capta est, et filius noster eximius domnus
exarchus apud VeneciaSy ut cognovimus, moratur de-
heat tua fratema sanctitas ei adserere, et cum eo
nostra vice pariter decertare, vt ad pristinum statum

cati.(c. 48.) LiuprandusaudiensquodSaraceni,de-*^ 5a«c/a? ret puhlicae et imperiali servicio dominorum

populata Sai*dinia, etiamlocafedarent illa ubi ossa
sancti Aogastini episcopi propter vastationem bar-
barorum olim translata et honorifice fuerant con-
^, misit, et dato magno precio accepit, et trans-
^it ea in Ticino, ibique cum debito tanto patri
^OQore recondidit.

Anno ab incarnatione Domini 727, mortuo Pauli-
^one duce apud Givitatem novam, qui ducavit annis
^imensibus 6,successitMarceIlusdux. £o quoque
teiQpore Leo imperator migravit asseculo ; cui suc-
^sserat Gonstantinus.

filiorumque nostrorum Leonis et Constantini, magno'
rum imperatorum, ipsa revocetur Ravenantium ctvi-
tes, ut zelo et amore sanctas fidei nostrx in statu re*
publicae et imperiali servicio firmi persistere Domino
quo »0 cooperante valeamus. Deus te incolumem cus-^
todiat, dilectissime frater.

His prselibatis, post decessum praedictorum qiia-
tuor militum magistrorum qutntus ejusdem prcBfec-
turcB ordinatur, qui Johannes Fabriacus vocabatur,
cujus simili modo ut aliis, priucipatus unius anni

^712. ed. Mt. e. 9ic (Eo. Patr).
^Ua 2. cpioqae ?

YARL£ LEGTIONES.

M*cade 2. *^ sciU possessor. M<feei< 2. wilderandus 2,

895

JOANNIS DUCONI V£NEtI

spatto manseraty ipsiusque etiam a Veneticis oculi A
avulsi sunt.

His quoque temporibus Antoninus Gradensis pa-
triarcha a prrosenti luce migraverat; cujus regimen
annorum 22 et mensium 10, insuper et dierum 20
fuerat. Hisdem eiiam diebus Forjulensis ecclesia a
Sereno prassule regebaiur, qui, nullius justitiffi ex-
pertus, sibi usurpationis causa, regia potestate ab
apostolica sede palliumprimustantummodoacqui-
sivit, ac higusmodi epistolam a Gregorio antistite
Romano accepisse dinoscitur :

Tanto munere quis ditaiur^ quantum in sublimitaie
positus de se ex mandato domini Redempioris humi-
liler sentii. Etenim pasioralis dignitas singulariier ex
humilitaie ornatur; ipemendum quippe apostoUca
leciio arguit ehtos ; ei si accepisti^ quid gloriaris^ B
quasi si non acceperis* Nam dum ad cumulum tui ho-
noris precibus eximii filii nostri regis flexij plurimum
eiiam pro rectitudine fidei quam ie tuamque ecclesiam
tenere et amplectere cognovimus provocati, palUum
tibi direximuSf interdicentes ei inter cetera^ ne un-
quam alienajura invaderes^ aut temeritatis ausu usur"
pares jurisdictionem eujusquam^ sed in his esses con-
tentus qwB usque actedus possedisti. Nunc vero^ ut
eognovimuSj Gradensis prsesulis niieris pervadere
jura, atque ex his quas possedit nunc usque usurpare.
Ne ergo in quodam existas iemerator, ex apostolica
auctoritate prsecipimus ne ulio modo terminos exce^
das ad eum possessos, sed solum sufficiat in his quse
modo usque possedisti ; nec amplius quam in finibus
procul dubio gentis Langobardorum existentibus gres- G
sum tendere prcesummas^ ut non injuste suscepisse
gratiam coUaiam *i pallii ex prsesumptione ostendas;
et inde apostolici vigore concilii, si inobediens fueriSf
reprobatus muUum et indignus judiceris,

Eodem etiam tempore Emilianus patriarcha, qui
Gradensem ecclesiam annis 8 et diebus 5 gubema'-
verat, in pace vitam finivit. Gui deinde Vitalianus
in eadem successerat sede.

His quoque temporibus preelibatus Vitalis, qui
Altinensem annis 0 et menbibus 6 ecclesiam rexe-
rat, ab hac luce subtractus est. Severinus postmo-
dum vitee cugusadsecutor in eadem fuerat dignitaie
ordinatus. Eisdem etiam diebus Venetici magistro-
rum militum pr£elibat£e preefecturse dignitatem abo-
minantes, rursus ut quondam ducem, videlicet Deus- D
dedem, ssepedicti Ursonis Vpati filium, in Metamu-
cense insula sibi crearunt. Gujus regimen extitit
spatio auDorum i3. Ipse quoque posthffic cumde-
coris et honeitatis gratia castrum quod Brundulus
dicitur non eo loco in quo nunc situm videtur, sed
ultra prsesentem ripam fluminis condere voluit, et
illic a quodam infldeii, Galla nomine, ejus avulsi sunt

oculi, ipsiusque ducatumattferenft possessorqaftcjas
unius anni spatio fuerat.Super quem deinde Venetici
irruentes, unaqueconspirantesvoluntate, ocolossi-
militer illius eruerunt. Loco ci]\jusDominicDmco-
gnomentoMonegarium,Metamaucensem,dacemsi-
bi fecerunt. Et ut mos vulgi est,qui nonquam in pne-
positavoluntate persistens **, sed quandam supen-
titiosa stultitia aliasatque aliasadinventionesexco-
gitans, primo illius ducaU annotribanosdaos^qai
sub ducali decretu consisterent, sibi prsposaerant.
Quod etiam per singulos annos preenominati ducis
vitae facere conati sunt. Deinde prffifati Venetici
facta conspiratione ejusdem Dominici dacis ocnlos
evellerunt. Fueruntque anniducatusilliusnomeroS.

Post ** dicessum *« ciyus omnis Veoetieorojn
frequentia simul collecta, quemdam civem Hcra-
cltanm civitatis Mauricium nomine, peritissimum
sfficulari studio, ducatus honore apudMetamaaceD-
sem insulam sublimavit. Qui dum sapienter et
hononfice Veneticorum causaminomnibustncla-
ret, undecimo sui ducatus anno apud Olivoleoseo
(44) insulam apostolica auctoritate novum episco-
patum fore decrevit. In quo quendam clericnm,
Obelliebatumnomine, episcopum ordinavit.DehiDe
cum triginta et uno anno ducatus dignitatem gn-
bernaret, jam effectus senex, populo inierpdlante,
Johannem suum filium honoris sui habere conso^
tem complacuit. Duobus postmodum annis eom
sobole extitit et sic ultimuni in pace fioivit diem.

Preterea cum esseni anni ab incamatione Do-
mini octingenti viginti ires, Johannes, Manrici
antedicti filius, honoris fastigium apndeandemia-
sulam adorsus est gubernare, quem neqae scriptA
neque relaUone expertisumus suffi patria commoda
bene tractasse. Extitit quidem *> sibi filius Maori-
cius nomine, cui octavo decimo anno sui docains
ejusdem dignitatissocietatem concessiLTemponbns
quorum apud Veneciam adeo excrevit mare, ot
omnes insulas uitra modum cooperiret. Circa bct
siquidem tempora Gonstantini augusti ocali a qni-
busdam suis miiitibus evulsi sunt, et Herenis an-
gusta imperium cospit gubernare (on. 797).

Mortuo vero Obeliebato episcopo, quiOlivoIensem
episcopaium rexerat annis 23, Ghristoforus extitit
ei successor. Anno vero vigesimo tercio dacatns
predicti Johannis, comperta occasione snum fiiiuni
Mauricium navali exercitu ad Gradensem urbem, ut
domnum Johannem sanctissimum patriarcbamio-
terficeret, destinavit. Ubi illuc pervenit,patemisjas'
sionibus obtemperare studensy eundem sanctissi*
mum virnmcrudeliterinterfecit. Gignsmorsmaxi-
mum dolorem suis reliquit civibus, quoniam insoos
faeratinteremptus.Gubemavii aaiempredictasDd

ti coUata 2. ** presistens 2.
(44) OUivolOi

VARLE LECTIONES.
** hinc codex 1 pergii. •« iia 1

NOT^.

** V(^ su^ra lineam scrqita 1.

M7

CHRONfCON VENETUM;

m

?ir Gradensein eeclesiam aniiis 36 *^ sepultusque A namquesedes,quffiproprio pastorevacuavidebatur,

foit in sancti Marci capella (45) post sanctorum
martjmm mausolea. Qnem successit Fortunatus
ad re^endam ecclesiam.

Eodem quoque tempore domnus Carolus Franco-
nun rex Roman adiit {an, 800, Dec. 25), ibiquc ab
apostolico coronatus et unctus est in imperatore.
Mortoa est namque Herenis augusta, quee rexerat
imperiiim annisS, etNicyforus imperiale fastigium
adeptus est. Quem qnidam tirrannus, Turcbis no-
mine, magna expedicione stipatus, conatus est ad
prelinm prorocare. Sed augustus cum sui imperii
pene omnia loca contra tyrrannum tueretur, tan-
tammodo solum Tarsaticum destruere potuit ^f.
Postmodum yero prediclus tirraimus peenitens
quod contra imperiale numen aliquod nefas pere-
gisset, devotos et cernuus snam adinvenit gratiam.

Prelibatos siquidem Fortunatus patriarcha acri-
ler dolens interfectionem sui decessoris et parentis,
insidias adyersus Mauricium et Johannem duces
composnit m, et relicta sede otjurbe ad Italiam pe-
lezitM 4; qnem etiam secatus est quidam tribu-
Dos (^Uierins nomine Metamaucensis, Felix tribu-
nos, Dimitrius, Marinianus seu Fascarus Gregorii,
et nonnulli alii Venetieorum mijores (an. 803). Ex
quibus solos patriarcha in Pranciam ivit. Geteri
feroremanserantiiiquadam civitate non proccJ a
Venecia, nomine Tarvisio; ibique non diutius de-
gentea, eonsilio illorum aromoniti qui in Venetia

B

Johanni diacono electo a plebe fuerat adtributa.

Post aliquod vero tempus Fortunatus patriarcha
cum Ghristoforo episcopo de Franciarepedavit. Qui-
bus cum fas non esset Veneciam peuetrare, in sancti
Gipriaui ecclesia, plebe scilicet Altinatis episcopii **
quse scita est apud Mistrinam (47), ospitati et ali-
quamdiucoramorati sunt. Verumpostquam domnus
Fortunatus Ghristofori episcopi sedem a Johanne
diacono ii\justc usurpatam didicit, prorsus doluit, et
tracta'*^ studiosissime cepit qualiter sibi faveret, ut
eum ad propriam sedem restituere posset. Johannes
si quidem prsedictus diaconus quadam die cum in-
cautus iret, a Fortunato patriarcha captus et diu
detentus est. Sed ut excogitaret quid de iilo agere
deberet, nocte fuga lapsus evasit, el instanter Obe-
lierium ducem adivit. Gui cum ea que passus a For-
tunato fueratordine recitaret, pocius ducis animnm
adversus eundem patriarchaminodium quamantea
esset excitavit. Tamen consulente patriarcha> Ghri-
stoforus sedem suam tandem «o resepit^ Johannes
vero diaconus reversus est ad propriam domum.
Igitur Fortunatus patriarcha cum per aliquanta tem-
porum spacia exul a propria sede maueret, Graden-
semdisposuitreciprocare urbem. Et quia valde Ni-
celie patricii adventum prestolari formidabat, qui
tunc missus ab imperatore cum exercitu in partes
Dalmaciarum atque Veneciarum veniebat, relicta
sede et propria urbe, iterum Franciam petiit {an.

Borabantnr, ObeUierium (46)tribunttm ducem ele- 806). Johannes vero diaconus, qui electus fuerat in

ferunt.

Qae Johannes et Mauricius duces comperto,attriti
fimomtione, lapsi sunt. Alter illorum Franciam, id
«rt Maoricios, aiter vero Mantuam adivit, ubi adeo
eommorati sont, ut neoter iJlorum Veneciam redi-
ret, aed iilic diem clausemnt extremum Ghristofo-
ras etiam Olivolensis episcopus, dum Obelierii ducis
adventom non auderet prestolari, }cum predictis
dncibos fuga lapsus est. Tunc hisdem Obelierius
aodaeter Veneciam intravit; qui cum devote et ho-
norifiee a popnlo susceptus esset, suum fratrem,
videlicet Beatum nomine,dignitatisfecit sibi socium.
Hac etiam tempestate Givitas nova, quse vocatur
Ermcliana, a Veneticis deslructa est. Deinde predicti

episcopatu OlTvoknsi, ordinatus est patriarcha.
Obelierius siquidem dux per Nicetam patricium spa-
tharii (48) honorem suscepit. Beatus vero, frater
ejus,cum predicto Niceta Gonstantinopolim ivit,se-
cumque deferens Veneticorum obsides et Ghristofo-
rum episcopumetFelicemtribunum(an. 807). Quos
augustus exilio dampnavit. Gubernavit autem pre-
dictus Ghristoforus Olivolensem ecclesiam annis 12.
Quem successit Ghristoforus presbyter, qui sancti
Mojsi ecclesiieestitit plebanus. Eodem quoquetem-
pore civitas Eracliana a Veneticis iterum devastata
et igne combusta est«

Tunc Beatus dux, qui cum Niceta patricio Gon-
stantinopolim ivit, in Veneciam reversus, ab impe-

4«ees navalem exercitum ad Dalmaciarum provin- ratorehonore jpati(49jcondecoratusest«i.Deinde
oam depopulandam destinaverunt. Oljvolensis Obelierius et Beatus duces Valentinum, tercium

VARLE LEGTIONES
** numemm ope chronki Gradensis supplevi ; deest in l et ed. *? supraseripta vox i. •« ad supra*

«rf)Aimi. *^* suprascript, 1
ftrtpta vox i.

M p. s. A. e. m margme addita 1. «o suprascriptum 1. «i supra^

NOTiE.

(45) In ecclesia S. Eufemiae. Ghron. Gradense.

(46) Ab Einhardo Wilharenus, Wilieri, vocatur.
47) Mestre.

(48) Spalarii et protospatarii, vel ut aliiscribunt

^atharii et protospatharii, idem prope erant tunc

tejnporis quod hisce nostris equites, cavalieri. Eo-

'Qminsigniascaramangium (^enus vestis), ensiset

^rques. Videsis in Geremonial. aulse Bvzantin»

'^. 1, cap. 59. De protospatariis insignis locus est

in exceptis legum in egg. Leonis et Gonstantini
impp. ann. circiter 870 apud Leunclav. in Basilic.
p. 99. Ibi vocatos legas {AeyaXoicpeiceTriiouf, h. e.
niagmficentissimos, Zan.

(49) Ypatus, h. e. consul,sed consul honorarius,seu
mavis consularis, et ut apudProcop. lib. in De bello
Goth. consul nomine tenus ^naxoi xkXoijiievo^ a6vov.
FrequensdeiisinGreecis auctoribus, postconaitam
Gonstautinopolin mentio.Recte tamen monuitGom*

m

lOANNIS DIACONI VENETI

900

iUorum fratrem, in dignitate sui ducatus habere A (50J petiit; qui quinque annofund spado Veaetico«

consortem voluerunt.

Interea foedus quod Yeneticorum populus olym
cum Italico rege babebat, ilto tempore {an, 810),
Pjpino agente rege, disruptum est, et bisdem rex
ingentem exercitum Langobardorum ad Venetico-
rum provinciam capiendam promovit. Qui cum
magua difficultate portus qui dividunt insularum
littora pertransisset, tandem adquendamlocum qui
Albiola vocatur pervenit «>, nulla ratione inantea
pertendere gressum valuit. Ibique duces stipati ma-
gna Veneticorum expedicioneeundemregem auda-
cter aggressi sunt, et divinilus datum est Veneticis
de inimicis triumpbum ; sicque predictus rex confu-
sus recessit. Igitur anno incarnacionis redemptoris

rum ducatum gubemaverunt.

Deinde cum essentanniabincarnatioDe Dominiti
8... [813] «< apud Rivoaltensem insulam VeDetici«i
communi decreto ducatussedem habere malaeruQt,
et ad hunc honorem quendam virum Agnellum «*
(51) nomine, qui palatii hucusque roanentis faerat
fabricator, sublimarunt. Sub dignitate etiam ci]yns
duostribunosper singulos annos fiericoQstitueroQi.
Eodem quidem anno Michahel imperator cam ad
expugnandam Bulgarorum gentemaggressusesset,
in tantum inimicorum multitudinem perlerrilusfait
ut,propriorelictoexercitu, fugam Constantinopolim
arripuit. £t quia valde sibi ignominiosum hoc fecisse
videbatur, non palacium sed monasterium petiit.

nostri... Pipinus rex deposuit hominem {an. 810, B TuncLeoquiillius exercitus ductor etsignifererat,

Jun. 24), et ConitantinopoUtani missi, qui tunc ad
eumlegationiscausa veniebant, mortuo ipsoreversi
sunt. Johannes siquidem patriarcha, qui per 4 an-
norum spacia Gradensem sedem vivente pastore
usurpavit, sinodali censura deposilus est. Licet
i n j uste sedem in vadere t ,tamen ante sanctorum mar-
tyrum Hermachorai et Fortunati, seu Hyllarii et Ta-
ciani corpora, nec non et sancti Marci capellam,
marmoreis columnis et tabulis honorifice choros
componere studuit. lu sanctse vero Dei genitricis
Marise ecclesia supra altare ciborium peregit. For*
tunatusdehincadpropriam sedem reversus est. £t
quia nulla ratione sui operis plenitudinem exarare

pugnam patrare minime timuit, et Deo favente cum
triumpho urbem reversus est. Quem imperatorem
omnes fleri conlaudaverunt.PostmodamveroGoa-
stantinum, suum Glium, socium habere i& bac di-
gnitate voluit.

Prelibatus siquidem AgoelluB dux cum duos ha-
beret natos, unus illorum, id est Justinianus, Gon-
stantinopolim destinavit;quem imperator hoaorifiee
suspiciens, ipati honoremsibi largiyit;alterumve-
ro, id est Johannes, ducem fieri promovit. Dehinc
autemnon postlongumiempus Justinianus impera-
tores «> ipatus Gonstantinopoli ad propriarepedarit,
dolensque fratrem suum inhonorefastigiatum,con-

meposse existimo, partem quam corrumdam rela- q tempsitadirepalatium, sedin sancti Severiecclesia

tione expertussum stilo adnotare studui.£cclesiarum
namque altaria Gradensis urbis, lamminis argenteis
condecoravit, et supra altaria martyrum argentea
templa composuit. £cclesiam vero sanctse Agathe
martjris a fundamentis ipse edificare devotissime
fecit. Ubi martjrum quadraginta et duo corpora
in ejusdem ecclesise cripta «* recondivit. Ceterum
vero quicquid in thesauris seu in ecclesiarum or-
namentis peregit, nemo nominatim exprimere po-

test.

Hac quidem tempestatenuntiusConstantinopoIi-
tanus nomiue Ebersapius Yenetiam adivit, etVene-
ticorum consilio et virtute hoc peregit, ut ** utrique
duces et dignitatem et patriam amitterent. Unus,id
estObelierius, Constantinopolim, alter vero Jateram

unacumsua conjuge hospitatus est. Paternamque
ejus non diu filii molestationem et abscentiam passos
fuit, quoniam valde illum diligebat. Interdizithono-
rem Johanni, et expulso >^ a patria, apud Jateram
civitatem exilio retrusus est Tunc satisfacere per
omnia voluit Justiniano suo fiiio, non solum ipsum
sed etiam Agnellum suum nepotem, ejusdem Justi-
niani natum, consortem sui fecit ducatus. Uodefa-
ctum est ut Johannes, qui apud Jateram ezulabat,
fugalapsusprimum Sclaveniam, deinde ad Italiam
ad Bergami civitatem pervenit. Intereapateretfra-
ter hoc audientes, miserunt nuncios imperatoh Lu*
dovico, efflagitantes ut sibi redderet fllium" faga
lapsum. Imperator vero libenter illorum precibas
obtemperans, reddidit sibi fugitivum ; quem absque

VARLE L£CTIONES.

4« Supple sedy aut lege et tandem ad quendam locum — pervenisset. ZAN, *» t/a 1. 2.. contraZtmeUi
assertionem. ** suprasaipta vox 1. «» o. e. a. ab i. D. suprascripta 1. *• Vlll« Yimpost addtta in mor'
gine, et recentiore quidem rruinu; ante numerum in margine rasura cognoscitur. In cod, 2. inmarg.aditctuM
est ; octingenti quatuor, eadem manuqua totus liher exaratus est, *^ suprascripta {, *» ita 1. **}^*^
beridum erit : imperator apographum Giesbrechtimanucorrectum ; legi conjicio impr. i« ex supra Hn, M
1. si suprascriptum 1 .

NOTiB.

befisius innotis adTheophanem, vocem Sicaioc non
semper in auctoribus Greecis signiflcare consulem^
sed quandoque eximium^ preecipuum^proceres et hu-
jusmodi. De insignibushorumce consulum honora-
riorum vide Cassiodor. lib. vi Variar. Vide insuper
celeberrimum Pagium in Dissert. Hjpat., cap. 8,
p. 71,unde hsBC nausimus. Zan.

m

(51)

Zara.

^^,, ExsUt documentum anni 819. Venctonim
omnium, ni fallor, vestutissimum, in quo agilur de
translalione monachorum Sancti ServuH ad San-
ctum Hilarium abeodem duceperacta. Vid.ci. Co^*
nelium in eccl. Sancti Servuli. Zan.

Mi

Chronicon venetum.

m

mora ConstantinopoHm una cum uxore destinave- A tas in suo fratre remansit ••. Fuerat namqne pre

runt. Eo quoque tempore Leo imperator apudCon-
stantinopolira interfectus (an. 820), qui imperii
principatura annisgubernayerat septem,et Michahel
imperium adeptus est. Agnellus vero predictus dux
legationis causasuum nepotem et eequivocum Gon-
stantinopolim misit, ihiquemortuusfuit. Fortunatus
qnidempatriarcha cum non sedule in sua vellet de*
gere sede, sed contra Yeneticorum voluntatem se-
pissime Franciamrepetehat,etquia hocaraodo du*
dbns displicehat, pepuleruntillum a sede,et inloco
C(jns ordinaverunt Johannem, Sancti Servuli ahha-
tem. Circa heectempora apud Olivulenseminsulam
sanctiPetriecclesiaediflcariincepta est. Antedictus
quidem Fortunatuspatriarchapropriasede amissa,

dictus Justinianus >« maximus ecclesiarum cultor;
sancti vero Zachariee et sancti Hyllarii monasterio-
rum ipse exstitit devotissimus fahricator. Ultimo ve-
ro vit« SU6B anno sanctissimi Marci evangelists
corpus de Alexandria »» a Veneticis allatum, reci-
pere promeruit. Qui tanti thesauri munus honori*
fice suscipiens, in sui palatii angulo peragere fecit
cappellam ubi illud reconditum posset reservari,
interim ecclesia esset expleta, quara hisdem dom-
nus inchoavit, sed preventus morte^ Johannessuua
videlicet frater ad finem perduxit.

Circa hflec tempora missus Sclavorura de insula
Narrentis(.H2) addomnum Johannem ducemveniens
ah eo haptizatus est, pacem cum eo instituens.

secundum quod diximus Franciam cum Grecorum B licet minime et perdurasset.

missis repetebat. Ihique aliquamdiu moratus, diem
finivit extremum {an. 824). Gubernavit autem Gra-
densem ecclesiam per viginti et septem annorum
spacia. Eo quoque tempore quidam Veneticorum
conspirationem adversum ducesfacereconati suut:
ex qoihns duo prope sancti Gregorii ecclesiam su-
^nsi snnt, id esi Johannes Tornaricus, et Bonus
Bradanisso. Johannes antem monetarius fuga lapsus
est ad Lotharium regem ; tamen quidquid habuit et
domus et fortuna depopulata sunt, Interea Johannes
ibbas qui electus in Gradensi pontificatu fuerat
sua sponte relicta sede, sancti Yllariiecclesiam pe-
tens, ona cnm monachorum contubernio quod in
sanctiServoIimonasterio degebat, monasterium ibi

Interea Obel ierius dux,qui apud Constao tinopolim
exilio fuerat dampnatus, Veneciam reeiprocavit, et
in Vigilia civitate apud Curidum (53) sese retrusit.
Quo audito, Johannes dux ad eundem capiendum
promovit exercitum. Sed cum diu predictam civita-
tem obsidione circumvallaret,tandem diviso exercitu
Metamaucenses ad predictum Obelierium confugium
feeerunt, Exercitus vero qui suo seniorifidem serva-
bant,Metamaucensem insulam expugnantes,prorsus
incenderunt. Tunc domnus Johannes dux iterum
preparavit exercitum; cum quo ipse veniens Vigi-
liam civitatem expugnavit, et capto Obeliero decol-
lare eum jussit. GujuscaputadMetamaucensemin-
sulam delatum, in sabbati sancti die juxta Sancti

deinceps ordinare decrevit et haberepro futuro". G Martinimarginemsuspensumest.Eoautemtempore

sancti Petri Olivolensis ecclesia, qnee pernoveman-
norum spacia fuerat fabricata consecrationem re-
cepit.

Anno vero nostri redemptoris ab incarnatione

Istrienses episcopi^ qui consecrationis donum aGra-
densi patriarcha more solito recipiehant,AquiIegensi
metropolitano, Langobardorum regisvirtutecoaeti,
sese subdiderunt. Interea quidam Veneticorum, id
est Carosus tribunus et Victor nonnullique alii, fa-
cta conspiratione Johannem ducem aVeneciapepu-
lerunt et Carosus hanc usurpavit dignitatem. Tunc
domnus Johannes dux io Franciam ad Carolum (54\
regem ivit ; qui eum devote susripiens, honorem et

Venerius deinde Gradensem adeptus est sedem,
qui sancti Mauri ecclesin, quse suburbio scita est,
&bricator exstitit.

Annoquidemincarnationis Domini octingentesi-

mo vigesimo secundo, mortuo Agnello duce, qui de.

eem et octo annis Veneticorum ducatum guberna-

vit, ducatusdignitasiusuofilioJustiniano remansit.

Hac etiam tempestate (an. 827). Michahel impe-

rator mittens exercitum ad Siciliam, Veneticorum

inxiliam petiit, cui Justinianus dux quasdam belli-

cosasnavestransmitterestuduit Seduterque exer-

citas minime aliquod triumphum consequi valuit.

Eodem quoque tempore Johannes, Agnelli antedict|

dacis filios et Justiniami frater, qui exul apud Con. t\ solatium sibi impendere procuravit

tUntinopoIimextitit, ad Veuetiam reversus est, et
favente sibi Justiniano fratre, dux aflfectus est. Ite-
rniQ imperatore efflagitante, exercitum ad Siciliam
preparavemnt ; qui etiam reversus est absque
trioiDpho.

Mortaoqnidemiustinianoduce(an. 823), qui una
^Qi patre gubernavit ducatum annis decem et sep-
t€Qi, et post mortem patris unius anni spacio,digni-

Sequenti vero anno Basilius tribunus et Johannes
Mart urius et ceteri nobiliorum numero triginta, pre-
dicti Johannis ducis fidelitate a patria exientes, in
sancti Martini ecclesia quse apud Mistrinam, loco
qui vocaturStrata,scita est,ospitati,et tamdiu com-
morati sunt, donec Veneticorum multitudo ad illos
conveniret, ut Veneciam ad Carosi ducis periculum
intrare sine aliquo obstaculo quivissent. Unde fa-

VARIiE LECTIONES.
*«et h. p. i. supraseripta i. ** d. i. s. f. r. audila in margine i. >« p. J. suprascripta i. »> de A.
s^^ascripta i.

NOTiE.
,{^t) Norrenta, Nurenta, adquam insulie Corcyra Cornichia in insula veglia prope ejusdem vocabuli
oi^ra^ Lesina, aliae pertinebant. oppidum.

^53) Guridum (aut fortasse Curiehm) est hodie (^4) Ludowicum seribit Andreas Dandulo.

m

JOANNIS DIACONI VENETI

m

ctum edt quo, quamdam die, dum prelibatus Ga- A ter dux facerenondenegavit.Tuncprffipararesexa*

rosus dux securus in palacio maneret, a predictis
hominibud captus, evulsts oculisexilio retrususest.
Sui quoque secutores, id est Deusdedus Grurus, Ma-
rinus patricius, Dominicus monatarius et Tritulus
Gradensis interfecti eunt. Dehinc neminem ducem
constituere maluerunt, sed eo carente ab Ursone
Olivolensi episcopo et Basilio et Johanne tribuno
unius anni spacio dijudicabantur. Tunc domnus
Johanues dux de Frantia in sancti Dimitriifestivitate
reversus est; queih Venetici prompte suscipientes
ducatum sibi restituere satagerunt. Dominicus qui-
demTorcellensisepiscopus relicto episcopatumona-
sterium peciit, etinloco ejus Johannes est ordinatus.
Circa hoc temporeVeneticinegociicausadumde

gintabellicosas naves omni sub festinationestuduit,
et usque adTarantum, ubiSabaSaracenoram prin-
ceps cum maximo exercitu manebat, easdem desti-
navit. SedaSarracenorum multitudinepeneomnes
Venetici capti et interfecti sunt.Iidem nempe Sarra-
ceni, videntes quod in christianis victoriam esseat
consecuti, ad Absarensem civitatem (55) usque per-
tingere non dubitaverunt, etinferiasecundapasce
incendio eam devastantes, ad Anconam civitaiem
transierunt; quam similiter igne concreroantes,muI-
tos captivosexinde secum detuierunt.Deinde vaslom
permare huc illuc ><navigantes, Adrianensero por-
tum (56), qui vicinus Venecise subsistit, applicuere.
Ubi cumsortis industria se illic nullam prcdam ca-

Bonevento revertebantur, a Narrentanis Sclavis Bpturospervidissent,reddeundiiteradpropriamarri

capti, pene omnes interfecti sunt. Isdem vero dom-
nus Johannes dux sanctissimi Marci evangeliste ec-
clesiam cOnsecrare, et digne beatum corpus in ea-
dem collocare procuravit. Preterea quidam Veneti-
corum, cognomento Mastaliici, diaboiicasugestione
decepti, eundem Johannem sancti Petrt de ecclesia
in ejusdem festivitate venientem comprehendentes
(an. 836), detonsa barba cum capillis, clericum apud
Gradensem urbem con^ecrare fecerunt ; qui ibi per-
stitit, interimdiemuUimumvixit. PrefuitautemVe-
neticorum populo septem annorumspacio.Cuisuc-
cessitquidam nobilissimus, Petrus nomine, quiJo-
hannem suum fllium consortem in honore habere vo-
luit. Iste namque tercio sui ducatus anno Sclaveuiam

puerunt i^?. Postquam vero ad exitum Adriatici col-
fi (57) pervenerunt, naves Veneticorum quae de Si-
cilia seu de aliis partibus revertebantur, omnes ab
eisdem comprehense sunt.

In secundo vero anno iterum predicti Sarraiceoi
maximo cum exercitu usque ad Quarnarii culfuml58)
pervenerunt. Quos Venetici navali expedicioneag)
gredientes, acriter juxta locum qui Sansagus ^ (39-
nominatur supra eosdem irruerunt >(>. Sed demum
Venetici dantes terga, victi regressi sunt. Predicti
Sarraceni etiam Romam ausi sunt adire {an» 846.
Aug,)y ecclesiamque sancti Petri depreedarc. Verum
ad 00 sancti Pauli cum pervenissent, a Romaoisci.
vibus pene omnes occisi suut (60).

bellicosis navibus expugnaturam adivit. Sed ubi ad Q Circa hsec tempora Sclavi venientes ad Veoetico-

locum qui vocatur Sancti Martini curtis perveniret,
pacem cum illorum principe Muisclavo nomine fir-
mavit. Deinde pertransiens ad Narrentanas insulas,
cum Drosaico Marianorum judice similiter fedus
instituit, licetminime raleret; et sic postmodum ad
Veneciam reversus est. Ubi diu commorari eum mi-
nime licuit ; sed denuo preeparavit exercitum adver-
sum Liuditum Sclavum, ubi plus quam centum Ve-
netici interfecti fuerunt, et absque triumpho rever-
sus est. Tunc {an. 840) in mense Madii sexta hora
diei sol obscuratus est, et factus est eclipsis. Hac
denique tempestate Theodosius patricius Constan-
tinopoH ad Veneciam veniens, spatharii honoris in-
vestituram Petro contulit duci, integroque anno ibi

rum loca expugnanda, Caprulensem tantummodo
castrum depredaverunt.

Interea Ludovicus Francorum rex Reneventi prin-
cipatum adivit (an. 848), et capto Abomasale (61]
inimico, cum suis Romam regressus est >S siqae
ab apostolico coronatus et unctus est in regem (an,
850, Apr. 6).Fertur quoque tunc Ragusiensem ci-
vitatem maris et venti impetu maxima ex parte ceci-
disse. Denuo Anchona civitas** iis diebusdepredata
est. Venerius quidem Gradensispatriarcha,quipon-
tiflcalem cathedram annis rexerat 24 et mensibus
octo, mortuus est et Victor patriarcha extitit sib^
successor. Illud etiam non pretermittendum, quod
antedicti duces ad sua tuenda loca eo tempore duas

commoratus est, ex imperatoris parte eundem du- D bellicosas naves tales perficere^studuerunt, quales
cem efflagitans ut expeditionem Sarracenos ad expu- nunquam apud Veneciam antea f uit ; qu« grseca lin-
gnandos sibi adtribuere non recusaret ; quod liben- gua *> zalandriee dicuntur. lis diebus <« Ursus OUto-

VARLE LECTIONES.

»• h. i. suprascryi>tai. ^t BT.suprascriptum 1. »« g.suprascriptumi. •• voxsuppascripta i. ••d.w/»**
scriptum 1. «i vox suprascripta 1. «« add. in marg. •» a lingua suprascripta 1. «* is d. suprascripta i.

NOTiE.

(55i Ossero in insula Cherso sinus Flanatici.
ostio Padi.
est sinus.
j Sinus in quo insulse Cherso, Lussin, Arbe
Pago jaeent.

(59) Sansego insula parva ab occideute msula
Lussin.

(60) Quod et Prudentius in Ann. testalur,

(61) Amelmassar, ifa5Aar, in Chron. Casinens*i«>
Audrea Berg. et Erchemperto vocalur.

005

CHRONICON VSNEnnt.

M

lensis ecclesie presul,qQipontificalem sedem annis A tate Jobannes Gradonicus cam duobas natis, Sta-

gubernavit 32, bominem exivit ••. Cui successit
Haurus episcopus. Eo vero anno (860) talis glacies
apud Veneciam dicitur fuisse (62), qualis antea
nec postea visa cst.

Mortuo vero Victore patriarcba, qui Gradensem
ecclesiam annis gubernaverat sex et mensibus tribus
et diebus quattuor.Vitalis hanc adeptus est sedem.

Anno quidem Domini nostri Jesu Ghristi incarna-

tione<< Lodovicus Longobardorum rex una cum

co^juge sua ad locum qui Brundulus (63) vocatur ve-
niens,apud sanctiMicbaelis monasterium ab utroque
duce bonorifice susceptus est.Ubi cum triduo simul
comanerent, ad dileclionis seu pacisvinculum cor-
roborandumJohannes dux suam de sacro baptismate

pbanus de Sabulo, Jobannes Labresellaoccisisunt*
Petrus quidem Candianus,et Petrus Gletensius,Pe-
trus Flabianicus. Dominicus Faletrus per Petrum
Equilegensem episcopum et Jobannem Gradensem
arcbidiaconem,et Dominicum Massonem Constan-
tinopolim ad exulandum destinati sunt.Ceteri nam-
que,id est StbephanusCandianus cum JobannisGra-
donici nepote^ seu omnes sceleris predicti conscii,
repulsi a patria,exilio apudFranciam damnatj,red*
eundi aditum numquamrepperireTaluerunt.Tamen
unus illorumqui apudVeneciamremansit,id estUrsus
Grugnarius, a demonio conquasatus expiravit.Pre-
libatus quidem Ursus dux adversus Dommagoum,
Sclavorum principem,cum uavali expedictione pro-

sobolemregempromovit utsusciperet. Quo peracto B peravit.Sed cernenteeoVeneticorummultitudinem,

rex cum conjuge Italiam, duces vero ad pallati-
cium «^ reverst sunt. Eo tempore Normanorum
gentes cum trecentis sexaginta navibus Constanti-
nopolitanam urbem adire ausi sunt. Verum quia
nulla racione inexpugnabilem ledere valebant ur-
bem, suburbanum fortiterpatrantesbellum quam-
plurimos ibi occidere non pepercerimt, et sic pre-
dicta gens cum triumpbo ad propriam regressa
est. Is etiam diebus Caroli, Francorum regis et
Lotharii •« filii (64), exitus Lodovico Longobardo-
rura regi denuntiatus est (an. 863) ; et isdem Fran-
cis interpellantibus, iiluc ire festinavit, eosque sub
suo mansuros regimine adquisivit, duorumque
deinceps regnorum imperator eflfectus est. Tunc

proibuitpugnam, pacem requisivit.Deinde acceptis
obsidibus dux ad Venetiam repedavit.Eodem vide-
licet tempore Deusdedus TorcelJensis episcopus a
duobus suis servitoribus apud Altinum interfectus,
diem finivit ultimum.Quod audiente dux,unum ex
iilis juxtaflumen quodSilis vocatur, alterum vero in
Torcellensi lacuna suspendere permisil.Prefuitau-

temAItinati ecclesise antedictus episcopus annis

Ecclesia namque sancte Dei Genetricis et Virginis
Mariie, quse vetustate pene consumpta manebat, a
Marini patricii filiis consolidata est. Hac denique
tempestate Micbael imperator interfectus est {an.
867). Ba&iliusvero7o cum suo filio Gonstanlino im-
peratores effecti ^i sunt.

vero Mauro Olivolense episcopo mortuo, qui pon- c '^ diebusUrsoni Veneticorum duci nunciatumest

tificali honorem rexit annos decem, Dominicus
episcopus sibi successor extitit.
Interea cum essent anni ab incarnatione nostri

Redemptoris Johannes dux diem finivit sup-

premum, et ducatus in suo genitore solo remansit;
qui uno anno post filii funus dum iu*sancti Zacharie
monasterio diem celebraretfestum, a pessimisbo-
minibus, exiente eo, peracto vespero, de ecclesia,
insons crudeliter interemptus est. Gujus corpus
sanctffi moniales in ejusdemecclesie atrio sepelire
studiose procuraverunt. Gubernavit autem Veneti-

corum populum annorumspacium. Deinde ad

eundemdignitatis culmen quemdamvirumUrsonem
nomine sublimarunt [an, 864). Nomina nempe ho-

quod exercitus Sarracenorum juxta Tarantum ma-
neret.Tunc navibus bellicosis eosdem dimicaturos
adivit. Cumque diu inter sese ^* decertantes, Sar-
raceni superati cecidissent,Venetici victores reversi
sunt. Interea Baris civitas domni Ludovici regis
Francorum et Longobardorum ab exercitu capta
est {an. 871, Febr. 2); quam videlicet civitalem,
Bandone ejusdem civitatis gastaldio agente,Sarra-
cenorum gens per annos circiter 30 tenuerunt.
Trigesimo primo anno,divina favente gratia,reddita
est illis impietas quam Cbristianis civibus olim in-
tuierant.Capta est autem quarto Nonas Februarias,
qua die sancte Dei Genitricis Virginis Mariae purifi-
catio celebratur. Sequenti vero anno (872) mense

micidarum qui hoc facinusproregerunt, becsunt: ^ Madii itemSarraceni Cretainsulaegredientes,quas-

Jobannes Gradonicus cum quodam suo nepote, Pe-
trus Stephani Candiani fiiius, Stephanus de Sabulo,
Dorainicus Faletri filius, Ursus Grugnarius, duo
fratres Salbiani filii, et multi alii, nomina eorum
ignoramus<*.Sed divina clemencia diu noluit inul-
tam hoc pretermittere scelus.ln sancti Sixti festivi-

damDalmaciarum urbes depopulati sunt,pariterque
etiam Braciensem ejusdem provinciie 7« urbem in-
vaserunt.Quod cum domno Urso duci denunciatum
foret, parvam naviiulam cum 14 hominibus ad
Istriam usque destinare sub festinacione studuit,
quatenusSarraceni ne forteVeneciampeterevellent

VARIiE LECTIONES.
•s m marg, recenliori laanu adjecta: Obiit a VII1<> Luj» •« A, q. d. n. I. Ch. ab. upost inscripta sunt in
lacunam, ut palltdius atramentum demonstrat, ^^ i e. palatium m. ejus supra scribitur, perperam. «' n.
c. i. suprascripta I. '• vox suprascripta i, ^* ita o; interfecti ed, et codd, {?). ti se alterum suprw
scripium i. ?* e. p. suprascripta i.

NOTiE,

(62) y. Rudolfi Annales, a. 860. (64) Provincise regis.

(63) Brondolo,

Patrol. CXXXIX. 29

.W)7

JOANNIS DULCONI VENETI

1108

vel qualis eorum fortiiudo subsisteret explorare A Domnus vero Petrus patriarcha, relicta Gradensi

deberent. Qui cum Gradensi de civitate Istriam
petituri exisssent^ predones "^* Sclavi, qui iu portu
Silvodisreclusi latitabant, supra eandem naviculam
velociter irruerunt. Ubi cum uterque pars fortiter
dimicaret mullique Sclavorum percussi deficerent,
novissime vero capta Veneticorum ab eisdem Scla-
vis navicula, omnes Yenetici qui intus erant occisi
8unt. Predicti autem Sarraceni, urbibus quasdixi*
mus devastatisycum inestimabili preda ad propriam
sunt reversi. Eodem vero temporo dum Lodovicus
imperator adhuc apud Beneventum commoraretur
exercitusque ejus Taranti civitatem obsideret,quam
Sarraceni captam detinebant, Adelchisi Longobar-
dorum princeps imperatorem extinguere mollitus

urbe,RivoaItum adveniensyapud sancti JuUanisui ?s
patrimonii ecclesiam ospitatus, ibi per iniegram
annum commoratus t» est. Tamen perfectam cam
duce pacem propter Torcellensem ellectum minime
habebat. Tandem patriarcha duci resislere non va-
lens, occulte de Venecia exivit, Romamque adire
disposuit ; quem domnus papa Johannes devote sus-
oipiens, integro anno secum morari coegit. Eo
tempore domnus Ursus dux Johannem Qlium suum
in dignitate sibi consortem fecit. Tunc Sclavorum
pessime gentes et Dalmacianorum Ystriensem pro-
vinciam depredare ceperunt. Quattuor videlicet
urbes ibidem devastaverunt, id est Umacus, Gi?itas
nova, Sipiares, atque Ruinius (68). Deinde nuncia-

est {an. 871, Aug. 25). Sed cum facile hoc nefas B tum est donmo Urso duci quod Gradensem ad

perficere non valeret, sacramento eum constrinxit
quod ultra in regione eadem nec ipse nisi rogatus
vemret,nec exercitummitteret.Deinde ad Beneven-
tum cum rediret, Sarracenos qui apud Terracinam
Gampaniffi manebant aggressus [Sept,] fortiter de-
bellavit, undecimque miha ex eis occidit, etsic ad
Italiam reversus est.

Hac denique tempestate mortuo Yitale patriarcha
qui Gradensem ecclesiam annis rexerat... ^i (65),
comnus Petrus diaconus in loco ejus electus est,vir
sanctitate precipuus, grammatice artis peritus.Hic
dum tanti honoiis se indignum judicarct,priusquam
eHgeretur,ad Italiamconfugit;sedtandem precibus

urbem vellent transire ; cum triginta navibus ad
predictam civitatem venit Inde perttansienslstriam,
audacter super eosdem Sclavos inruens, in tantum
eosdem cede prostravit, ut nemo iiloriun evadeus
patriam valuit reverti. Quoniam hisdem princeps
celitus victoriam consecutus, Sclavos quos in hoc
certamine ceperat liberos dimisit, ecclesiarumque
res quse sublatm in prelibataprovinciafuerantresti-
tuit,sicque triumphali cum gloria palatium reddiit.
Et propter hoc fedus quod inter Sclavos et Veue-
ticos olimfuerat, disruptumest.Eo tempore Saudan
Sarracenorum princeps, quiin VarensiMurbe(69)
jam dudum captus usque ad tenapus istud carcere

reductus, invitus ad poniificale culmen ascendit. r^ trusus manebat, ab Aldegisi Loagobardorum duce

Lodovicus pius imperator tunc Veronie (66) obiit
(an. 875, Aug. 12). Apud Torcellum auidem mor-
iuo Senatore episcopo, qui Altinatis ecclesiam
annis gubernavit, subrogatus est in ea sede fe Do-
minicos abbas Altinatis monasterii, qui olim fuerat
monachns sancti Illarii, et inde egressus,pro impo-
sito crimine veretro sibi absiso, apud Spoletum
postmodum aliquamdiu moraius est. Quem dum
eontra ducis decretum Petrus egregius patriarcha
aub anathematis vinculo coarctaret, ejusdem t^ du-
cis amissa gratia egressus, Istriensem peciit pro-
vinciam.

Girca hec tempora Sarraceni advenientes, Gra-
densem urbem capere conaii sunt. Sed civibus for-

dimissus (an. 876),iterum post aliquantnm tempus
Tarantumreddiit,multaque postea Ghristianismala
induxiiDehinc mortuoDomogoi^ScIavorum pessimo
duce, domnus Ursus dux et iohannes suua filius
cum Sclavis pacem et concordiam iniit. Tamen
adversus Narrentanos cum quibus jurgiumhabebat,
exercilum misit.

Hac tempestate Dominicus Olivolensb episcopos
mortuus est« qui Olivolensem sedem annis guher-

navit ; domnus Johannes archidiaconus^Marini

pairicii fllius^ in loco ejus ordinatus est.Petrus si-
quidem patriarcha, qui Romee fuerat, unarnm
Johanne papaRavennam adveniens,ibique seplua-
gintaepiscoporumsinodocongregata,duosepi9copo

titer decertantibus, Sarracenorum impietas non D Veneiiae, id est Petrum Equilensem et Leonem Ga-

prevaluit. Tamen cum duobus predictam urbem
diebus obsedissent, denunciatum est domno Urso
duci ; qui instanter Johannem filium suum adversus
eosdem cum navali exercitu misit. Quod dum Sar-
raceni sorte investigarent, protinus recedentes ab
urbe, Gnmaclensem (67) villam depopulati sunt.

VARIiE LECTIONES.

7« vox suprascripta i. ^i. manus recentior supplevit in codice 3. ^^ c. s. suprascripia 1.
g. suprascripta K ^" s. p. suprascripta, 1. f^ c. e. suprascripta i. ^ ita i, 2. 3.

NOTiE.

prulensem, et eos qui erant in eadem provincia
electos ad eundem conciliumconvocavit,utconten-
tiouiscausam inter Ursonemducem et patriarcham
dlligentissime determinaret.Sed dum episcopi cum
electis tarde et expleta jam sinodoRaveanam veoi-
rent,communione a papa privati,duce tameninter-

77 c. d. a.

(65) Annis 19, mense 1, debus 6. Ghron. Gra-
dense.

(66) Immo in finibus Brescianis, teste Andrea
presbytero. SS. lU. 237.

[67] Gomachio.

68) Umago, Gittanuova^ Gervere, Rovigno.

[69) Bari.

m

CRONICON VENETDM.

m

pellante solati sunt. Circa hcec tempora Carolus A, electum contra voluntatem consecravit^qaoniam ia

Francorum rex, quem dudum Johannes paparegem
Italiae unxerat {an, 877, SepL)^ Papiam adveniens,
regnum invasit; ad quem papa profectus,digno ho-
nore susceptusest.Petrusvero patriarcha Boloniam
veniens, aliquamdiu ibi commoratus, rursus Par-
mam adiit, ac deinde domni papse amore Papiam
petiit. His diebus Carlemannus Baiovarorum rex,
magno cum exercitu ingressus Italiam, Carolum
effugavit. Qui videlicet Carolus Franciam cum petere
Tellet, infirmitate detentus, in via mortuus est {Oct.
ft). Domnus quidem papa Romam reversus est,
Petrum vero Patriarcham Papiffi reliquit. Qui ibi
a]lquantisdiebusmanens,dehincTarvisiumveniens,
a Landono ipsius civitatis episcopo dignissima ve-

suse electionis die sacramento a pnncipeconstrictus
est, ut qualem ipse illi electum dirigeret, talem ille
consecraret. Dixit tamen sibi patriarcha : Ve Hbi^
quia temere ad kunc accedis honoreml An neseis uH
dicitur: Si quis semet ipjuin ahsciderity dejieia-'
^ur a clero ? Et ut coacte me hoc facere credaSf m
die judicii pro Hbc honore^ nisi peniteaSf rationem.
reddas, quia tibi ipsiverendam anqmtare minime pt'
percisti,

Circa haec tempora mensis Madii die 22 sangais
de nubilus pluit. Tunc Johannea Olivolensis eccle-
siffi presul obiit, qui predictam ecclesiam annis ga<

bernaverat quem Laurentius presbjter ad

hanc sedem regendam secutus est. His diebus qui-

neracione susceptus est. Ubi cum, legatis inter B dam Sclavus nomine Brenamir, interfecto Sedes-

ipsum et predictum ducem euntibus, tandem pax
pristina consolidata esset, isdem egregius pontifex
Veneciam repedavit, et duce interpellante aliquantis
diebus in palacio mansit ; ea vero ratione, ut Domi-
nicus presbyter, Torcetlensis ecclesise electus, pro
quo inter eos discordia fuerat, diebus Petri patriar-
chee episcopali consecratione careret, in episcopii
tamen domo manens fruendi rebus ipsius ecclesiffi
licenciam haberet. Qui post paucos diescum gratiam
apud condictum pontificem repperiret, eum in Tor-
cellensi ecclesia ad convivium invitavit. Deinde ad
Gradensem urbem patriarcha reversus^ tres electos
episcopos consecravit, id est Johannem Olivolensem,
et Leonem Metamaucensem, et Johannem Civitatis

cavo ipsius ducatum usurpavit. Domnus quidem
Ursus dux efflagitante Basilio imperatore eo tem-
pore it campanas Constautinopoiim misit, quas
imperator in ecclesia no iter ab eo constructa pos-
suit, et ex tempore illo Greci campanas habere ce-
perunt.

Mortuo vero hac tempestate {an, 88] domno
Urso duce, dignitas in Johanne suo fllio remansit*
Fuit autem predicius Ursus multffi sapienti» et
pietatis vir amatorque pacis. Ipse aput Civitatem
novam Eraclianam palacium construere fecit. Tem-
poribus cujus in Rivoalto etiam paludes cultandi
homines licenciam habuerunt et domos ediflcandi
contra orientem. Insula namque que Borsumdurum

nove Petrus vero patriarcha post paucum tempus f* vocatur, consuiente illo composita fnerat. Guber-

ad «i Rivoaltum adveniens, in sancti Juliani basilica
ospitatusest; quinon diu corporis sospitatem ge-
rens, molestia preventus in eadem ecclesia, sancta
ejus anima migravit ad gloriam. Gubernavit autem
Gradensem ecclesiam annis quattuor et mensibus
sex. Fuit autem statura decens et aspectu pulcher,
Don plusffitatisquamquadraginta annorum extitit.
Cnjus corpus maximo cum honore Yenetici ad >>
Gradensemurbemdeportantes, ante sanctse Euphe-
miae ecclesiam in atrio sepellierunt.
Post hunc vero ad Gradensem gubernandam ec-

navit autem predictum honorem annis i7, e( mor-
tuus est ac sepultus in sancti ZachariA monasterio.
Johannes vero dux Cumaclerisem comitatum ex
Romani pontificis largitate adquirere cupiens, Ba-
dovarium suum fratrem Romam direxit : qui dum
Ravennam adiret, Marinus Cumaclensium comes
supereum viros armatos misit, et ibi vulneratus in
crure captus est. Tunc predictus eomes, ne hanc
injuriam requireret, sacrameuto eum constrinxit
atque dimisit. Sed reversus ad •« Yeneciam, statim
vitam flnivit. Propter quam causam domnus Johan-

clesiam Victor, presbyter sancti Sylvestri basilice, j^ nes dux navali exercitu Cumaclensem castrum pro-

saccessit. His diebus Sedesclavus, Tibimiri ex pro*
geoie, imperiali fultus prsesidio Constantinopolim
veniens, Scavorum >* ducatum arripuit, fliiosque
Domogoi exiliotrusit.Eovidelicettempore domnus
Ursus dux ab iraperialibus internunciis protospa-
tharius effectu denis, ampiissimis ditatus est,
saamque filiam nomine Feliciam RodoaIdo,Johan-
nisducisBoloniffi fllio, in coi\jugium tradidit, Jo-
banna siquidem abbatissa, domni Ursi ducis fllia,
sancti Zacharise monasterium jam pteue consum-
ptumvetustate afundamentis recreare studuit.Tunc
Victor electus patriarcha 8 Kal. Febr. consecratus
est {Jan, 25) ; qui etiam Dominicum Torcellensem

perans, ej usdemque populum atquisi vit,et ordinatis
ibi secundum suum velle judicibus, ad palacium
reddiit, et morte fratris ulciscenda Ravennates de-
predari jussit. Circahsec tomporamense Julio stella
de oriente in modum facule visa est pertransisse,
que totum pene mundum illuminavit. Post cujus
transitum visum est hominibus in coelum audisse
in modum sonitumportamm cumaperiuntur etclau-
duntur, et proptereadicebantquodcelumapertum
esset et clausum. Tunc Yictor patriarcha ex hac
luce roigravit, qui Gradeosem gubernaverat eccle-
siam annis 18,sepultusque est in atrio sancte Eufe-
mise. Quem successit Georgius, frater ipsius, qui

VARLE LECTIONES.

*i ad suprascriptum 1. ** ad svprascriptum 1. 9% kqe Sclavorum, •« ad suprascr^tnm i.

m

JOHANNIS DIACONl VENETI

012

non plus quam anno uno et mensibus 6 et diebus A quamvis adhuc inQrmisi depreeante populo ad pa-
21 vixit. Ilunc Vitalis juniorad regendam successit latium rediit.

ecclesiam. Domnus siquidem Juhannes dux,corporis
infirmitate detentus, Petrum minimumsuumfra-
irem, populo adclamente, successorem sibi elegit.
Quem postea cum convaleret, habere eum consor-
tem voluit. Ipse vero »* infirmitate correptus, non
diu cum fratre manens expiravit, sepultusque fuit
juxta predicium Badovarium fratremsuum, qui non
plus annorum quam 25 fuerat. Domnus vero Johan-
nes dux sanctorum Gornelii et Gipriani ecclesiam
a fundamentis in loco qui Vinca contra nominatur
edifflcare fecit. TuncimperatorBasiliusmigravitab
hac luce {an. 886).
Prelibatus Johan nes dux alterum germanum suum

(An, 888.) Sed diuciusstarenoleDSylicentiampO'
pulo dedit ut constitueret sibi ducem quem vellet.
Tunc omnespariterelegerunt sibi Petrum Qobilem
virum, lilium Dominici tribuni ; qui videlicet Petriu
natus fuerat de Agnella neptia Petri superioris da-
cis, quem ad monasterium diximus interfectum,
Mortuo itaque ipso tempore Vitale patriareha, qai
ecclesiam Gradensem gubernaverat annis 3 et men-
sibus 3 diebusque 14, successit sibi Dominicas pa-
triarcha. Domnus vero Johannes dux rursum ad
domum propriam reddiit^ibique usque ad vit«e finem
mansit.

Interea {an. 899) Ungrorum pagana et crudelis-

Ursum nomine, sibi consortem fecit. Siquidem do- B sima gens Italiam veniens, incendiis et rapiaiscan-

mnusUrsus dux dum quattuorhaberet filios, id est
Johannem, Badovarium, Ursum etPetrum, omnes
ducatus dignitate prseter Badovarium claruerunt.
Eodem vero tempore aqusB diiuvii in finibus Vene-
tiarum fuerant, in tantum ut omnes ecclesias sive
domos penetrarent. Deinde cum domnus Johannes
dux adhuc infirmitate detentus, frater ejus ducatum
rennueret, Venetici ducem sibi constituerunt Pe-
trum videlicet, cognomento Gandianum, infra do-
mum ipsius 1 7 die mensis Aprilis(887) .Quem domnus
Johannes dux dementer ad palatium convocans,
spatam (70) fustemque ac sellam ei contradidit,
eumque sibi successorem constituens ad domum
snam reversus est.

cta devastans, maximamque multitudiQem homi-
num interfeciens, nonnullos etiam captivos reser-
vavit. Gontra quos Berengarius rex direxit exerci-
tum 15 milia hominum. Sed pauci ex eis reversi
sunt. Ungri vero pertranseuntes Tarvisium, Pata-
vium, Brixiam, ceterosque fines, Papiani et Medio-
lanum venerunt et usque ad montem Job (71) de-
populantes cuncta. Sedad Veneciasintrogressicam
6equis adque pelliciis >< navibus (72), primo Civi-
tatem novam, fugiente populo, igne concremave-
runt. Deinde Equilum, Finem^ Gloiam, Caputarge-
lem incenderunt, litoraque mari depopulaverant.
Verum etiam temptantes Rivoaltum et Metamaa-
cum ingredi per loca que Albiola vocantur in die

Suscepto itaque ducatu Petrus dux cum domno C passionnis sauctorum apostolorum Petri et Pauli,

Johanne duce ejusque germano satishonorifice egit ;
et contra Narrentanos Scavos confestim exercitum
misit. Qui eum sine effectu reversus esset, tunc per
semet ipsum cum 12 navibus mense Augusto in
mare hostiliter est egressus, et ad montem Scavo-
rum perveniens, in loco qui vocatur Mucules ex-
ivit, Ucet cum paucis. Sed Sciavos sibi resistentes,
primum infugam vertit, multosque ex illis occidens,
quinque naves illorum que ibi erant, securibus fre-
git. Sed demum irruentibus Scavis, ibidem intcr-
fectus est cum aliis septem mense Septembrid die
octavo decimo, ceteri vero incolomes reversi sunt.
Tenuit autem ducatum idem Petrus duxmenseso.
Fuit autem vir bellicosus et audax, sapiens et amo-

tunc domnus Petrus dux navali exercitu, Dei pro-
tectiis auxiiio, predictos Ungros in fugam vertit.
Fuit namquc hsec persecutio in Italia et Venetia
anno uno. Rex igitur Berengarius, datis obsidihus
ac donis, predictos Ungros de Italia recedere fecit
cum omni preda quam ceperani. Hac scilicet tem-
pestate Dominicus patriarcha migravit a sflecuh),
ecclesiam Gradensem rexerat annis 7 et meDsibas
11. Gujus Laurencius successor extitit. Gircahec
vero tempora domnus Petrus dux una cum suis
civitatem aput Rivoaltum edificare cepit (73) auno
sui ducatus 9, sicque Leo imperator protospatharti
honorem sibiinjunxit. Predicte vero civitatis murus
a capite rivuli de castello usque ad ecclesiam saa-

dum largus; ecclesiamvero in tantnm frequentans, D ctsB Marim que de Jubianico dicitur extendehalur.

ut nullo tempore divino careret officio . Guj us corpus
Androas tribunus latenter a Sclavis subiatum Gra-
donsem urbem misit, ibique sepultus est in atrio
ecclesiffi. Fuit autem statura mediocris, annorum
quadraginta quinque. Tunc domnusJoiiannesdux.

Maximaque catena ferrea inibi composita erat,qa«
uno capite in fine predicti muri, alio vero in sancti
Gregorii ecclesise margiue,qu8e trans ripam posila
est, coherebat, ob hoc videlicet, ne ullanavispene-
trandi facultatemuisidlssolutacatenahabcret. Vixit

VARL^i: LEGTIONES.
8s vero suprascriplam 1 . >< ita 1 ; bellicis ed.

(70) Jn antiquis nostratibus nummis argenlcis, (71) Jovis, S. Bernhard.
vulgo grossi, seu matapanes dux dexteravexillum, (72) Navibus ex pellibus confectis.
sinistra fustem gerit, seu sceptrum Zan. (73) Primordium urbis Veneliarum. Za.x.

913

CRONICON VENETUM.

914

aatemjam dictasPetrus >? dux in ducata annis 23, A sit, a quibus protospatharius effectu8,cum maximis

et mortuus est {an 912), sepultusque in sancti Za-
charice monasterio. de cujus funere non modice
Yenetici condoluerunt,quouiam plenns omniboni-
tate honorillce rexit ducatum. Quem successit ad
faanc regendam dignitatem domnus Ursus cogno-
meDto Particiacus, qui mox ut dux effectus est,
suum filium Petrum nomine Constantinopolim ad
Lieonem imperatorem destinavit. Quem imperator
cum honore suscipieus, protospatharium ^ fecit,
ditatumque maximis donis ad propria redire per-
misiL Qui dum Chroatorum fines rediens transire
Tellet,a Michahele Sclavorum duce fraude deceptus
omnibusque bonis privatus, atque Vulgarico regi,
Simeoni nomine, exilii pena transmissus est.Quem

donis ad Veneciam rediit. Qui vero prelibatus dux
post adventum filii non plus quam quinque anno-
rum spacia vivens,abhacluce subtractus cst.Quem
successit •' Petrus Ursonis •<> ducis filius, is qui
aput Vulgaricum regem fuerat exulatus. Sane non
absurdum videtur interponere, quomodo predictus
Romano imperiale fastigium usurpavit.Leosdlicet
imperator quem supra memoravimus, dum solito
more navalem exercitum in Sarraceuos mitteret,
eundem Romano,qui tunc delongarii officio fonge-
batur, primum eductorem ipsius exercitus consti-
tuit.Interea mortuoLeone imperatore,Constantinus
ejusfilius omnium electione imperium estadeptus.
Qui statim ad Romano suos delegavit nuntios,man-

pater perditum acriter dolens, minime acquirereB dans ut una cum exercituConstantinopolim remea-

quiTit, interim per suum internuncium, Dcmini-
cam videlicet Metamaucensem arcbidiaconem, qui
postea episcopus effectus est, suis donis redime-
ret.

Hisaatem diebus defuncto Leone imperatore {an.
9i2),Constantinusejus filius imperium adeptusest.
Ipso etiam tempore Laurentius patriarcha hominem
exivit, qui Gradensem ecclesiam rexerat annis 12,
mensibus 9, diebus 24, tumulatusque est in sanctse
Eufemiffi atrio. Quem Marinus patriarcha successit.
Prelibatus itaque Ursus dux, dum ducatum annis
generet 20 Jam senex effectus terrena penitus par-
vipendens coenobitalemque habitum in sancti Feli-
cis monasterio devote siiscipiens, ibi vitam finivit»

ret ; quibus respondisse fertur se nulla ratione
Constantinopolim redditurum, neque suse dicioni
obtemperaturum,nisi eumin palacio majorem con-
siliarium et quasi patrem coloret : sin vero aliter,
procul dubio sese totis nisibas suo imperio repu-
gnaturum promisit. Mox namque verba operibus
adimplens, civitatem quee Avitus (74) dicitur adiit,
ibique ne aliquis alimoniam Constantinopolim de-
ferret penitus interdixit. Unde factum est,utcives
inedia pene consumpti, imperiali consilio eundem
in palacio ut exposcerat receperunt (an. 919).Qui
instanter suam filiam Constantino imperatori in
conjugio tradidit.Tum (75) sibi tribusque suis filiis,
id est Christoforo, Stefano et Constantino, impe-

Fueratnamqueingeniopreclarus, sanctitate predi- ^rialem coronam imposuit, sicque in uno palacio

tusJustitieamator,elemosina dapsilis, omnibusque
bonis fultus. Post cujus discessum quidam nobilis-
simus Petrus cognomento Candianus ducatum sus-
cipiens, nihilo minus sui decessoris exemplo sub-
ditum sibi populum tractare conatus est. Ubi dum
Camaclensis insulse homines quosdam Veneticos
temerecomprehendiss6nt,ipse vero tanti dedecoris
injuriam non ferens, misso illuc exercitu ipsorum
castrum igne combussit, quosdamqne illorum in-
terficiens, reliquos utriusque sexus ad Veneciam
duxit, ibique tamdiu ipsos detinuit^donec sese suse
dicioni sacramentorum fidesubderent et utproprii
sibi deinceps in omnibus obtemperarent.Hisnam-

quinque simul imperatores manebant.NamChristo-
forus, major Romano filius, non diu vivens, impe-
rium cum vita perdidit (an. 920). His diebus mor-
tuo Petro duce Badavario, qui rexerat ducatum
annis 3, successtt Petrus *^ Candianus, antedicti
Petri ducis filius. Predicti namque quattuor impe-
ratores inter se animos repugnantes, dum Stefanus
et Coiistantinus fratres suum cognatum Constanti-
num occidere molirentur^ interdicentem Romano
patrem violenter monachum effectum,aput insUtas
qu&e Paonarise (76) nuncupantur exilio damnave-
runt. Hoc dcnique paterno scelere patrato, iterum
qualiter prediclum Constantinum perdere conati

que diebus quidam OlivolensisepiscopusDominicus ^. sunt intimabo.Antiqua etenim consuetudo in Con-
nomine defunctus est, quem successit Petrus, Petri stantinopolitano palacio fuisse fertur, quo quisque
tribuni filius.Antedictus vero Petrus Candianus dux imperalor milites illic haberet qui palatinas excu-
sQam dilectumequivocumfilium Constantinopolim bias sorte peragerent, quos Eolica lingua littorias
ad Constantinum et Romano imperatores transmi- (77) nominat. Cumque tres simul illo tempore im-

VARIiE LECTIOiNES.

>7 vox suprascripta i . ss Hlum additum est^ sed signis suppositis indicatur non esse legendum. m su-
pmser, manu recentiori XIII XXXVIi ^ suprascriptum manu recentiori Raduario >i suprascr, mann
r«en/i(>n VIIII XL.

NOTiE

|74) Abydos.

(75) Hiscum confer Liudprandi narrationem,
Antapod. v. 2i sq<|., ouam noster ignoravit.

(76) Principum insulee hodie ; Romanum impe-
ratorem in msulam Proten relegatum, Zonaras
lib. XVI scribit.

(77) Fortasse a Latina voce lictor^ Greeco more
iis sfficulis inflexa, veluti xaimSoSxTcopa;, campidu-
ctores ; M,yt-z6nta^ai, cantatores, alifieque id genus hjr-
brid8evoces,quse etsi Latinee^Grsecis tamen litteris
Greecaque inilexioue descriptie, a Grsecis sequioris
sevi passim usurpabantur. In codice tamen repo*

m

JOANNIS DtACONl VENETl

916

periumgubernareQiyUausquisqueilloruminpalacio A iU^ni ordine repetere.Igitiir Petms CaadiaQasdox,

hujus conditionis proprios milites liabebat. Quibus
omnibus quidam eunuchus Gallus nomine prcerat,
cum quo quadam die duo fralre3,id est Stefanus et
Conslantinus,clam tali ordine consiliati sunt,vide-
licet dum simul solito *> ad mensam convenircnt
et duris sermonibus cognatum Constantinum eza-
sperarent, mox ut condictum indicium magister ab
illis sentiret, propriis militibus aditum exeundi
panderet,qui eumdem Constantinum vel exstingue-
rent vel de palacio turpiter eliminarent, Constan.
tini vero militibus, ne sibi favere possent, aditum
interdiceret. Quod predictus Gallus libenter adim-
plere promisit. Sed Dei '^ providencia qui illum,
scilicet Constantinum, imperarc disposuerat, banc

quem prediiimus,8exto sui dttcatusanno,lrigiDtaet
tres navesquas Venetici gumbarias nominautcoD-
tra Narrentanos Sclavos misit, quibus Ursus Bado-
varius et Petrus Rosolus prefuerunt. Qui absque
eilectu reversi sunt.lterum namque totidem contra
eos mittere studuit. Quee federe firmato ad propria
redierunt. Eo videlicet tempore mortuo Petro Oli-

volensi episcopo, qui episcopatum rexit aaois

Ursus sibi successit. Antedictus quidem Petrusdux
tres habnit lilios, quorum unum nomine Petrum,
popuio suggerente, consortem sibi elegit {an. 959).
Qui paterna monita flocti »7 pcndens.adversus eoin
insurgere temptavit,adeo utqnadam die utrarttmqne
parcium militesad pugnam peragendamiuRivoalU)

raalignam conspiracionem noluit sibi latere.lsdem Bforo convenirent. Sed dum infirmo et vetulo palri

vero Gallus, divina inspiratione, mox creditum sibi
consilium Constantino prodere studuit, spopondit-
que ut illis innuentibuSyConstantini militibus quos
claudere promiserat aperiret, illorumque milites
quibus aperire spoponderat clauderet.Quod factum
est. Cumque in crastinum ad mensam convenirent
et predicti fratres injurias cognato imponerent^
certus Constantinus flde Galli, illatis sibi injuriis
constanter vicem reddere csepit.Tunc illi innuentes
inquiunt : Numquidnam^ Galle^ possumus habere
aliquoSf qui in isto arroganie nostras queant vindi-
eare injurias ? At ille : Potestis^ inquit, et rapido
cursu Constantini m ihtes ad sui senioris auxihum
promovit. Qui venientes, statim utrumque fratrem

msyor pars populi obtemperaretfiliumqueperdere
vellet, tandem pater misericordia motus, ne illom
occideret », rogare csepit. Tamen volens populo
satis facere, extrapatriam illum exire jussit.Deiode
omnes tam episcopi quam cuncto clero cum omnipo-
pulo^ factaconspiratione juraveruntyquo nunquam
nec in vita nec post hobi tum patriseum ducemhabe-
rent.Is autemPetrus, qui patria pulsusfuerat,comi-
tanteillo GeorgiodiaconoetGregorio quodampres-
bitero una cum i 2 propriis servis adHwidonem mar-
chionem,Berengarii regis filium, perveniLQui eum
devote suscipiens,patriBerengario regi presentavit.
A quo similiter cum honore susceptus,ut secum ad
Spoletensem seu Camerini marchiam debellandam

comprehenderttnt,ac Constantini jussu clerici facti G properaret,invitatusest. Qui rediens,acceptaarege

ad patrem mouachum, quem ipsi exihaverant,de'
tulerunt. Quos cum patre '« venrentes cerneret^in-
sultans ait : Et nnde in hac mea exiUi solitudine tam
devoti et pulchri clerici delati sunt ? Sed qui patrem
esiliare non puduistis •>, exiliipenam simul non sus-
tinebiliSf ut^ quem coniempsistis habere consortem
in honore^ non habeatis consolatorem in dolore, Mox
vero per nuncios Constantinum suum generum ta-
liter affatus est : iVb/i, queso, mecum filios in uno
exilio esse permittere^ quia quos unum palacium ca-
pere nequivitf neque unum exilium capiat. Tunc
Constantinus imperator alterum iIlorum,id est Ste-
fanum,ad insulam que Preconisum (78) nuncupa-
tur, alterum vero, id est Constantinum, ad Suma-

licentia de Veneticis vendicandi, Ravennam adiit.
Ubicujusdam relatione dedicit,septemVeneticorum
naves in portu qui vocatur Primarius (80) fore,quffi
negotiis honerate. Fanensem urbem proflcisci
disposuerant.Tum sex Ravennatum navibusadeplis,
contra easdem hosliliter irruens,eas absque obsta-
culo comprehendit.Sicque Ravennam reversus est.
Interea mortuus est Petrus dux pater ipsius, qoi
decem et septem annis rexerat ducatum. Post filii
quidem ejectionem non plus quam duobusmensibas
etl4diebusvixisse fertur. Annoigitui Incarnatioais
Domioi nostri Jesu Christi nongentesimo quinqua-
gesimo nono, omnis Veneticorum multitudo una
cum episcopiset abbatibus convenere,etsacramenta

trapi(79)insttIamexUiarijussit;quividelicetConstan-Doblivionis tradentes, cum trecentis pene navibus
tinus aput eandem insulam post parvum tempus preparatis Ravennam, ut supradictum Petrom ia
a quodamimperatoris miUte capite est truncatus >«« ducatus honorem restituerent, properarunt.Qttem
Imperatorum Grecorumratiocoegit nos a nostrse suscipientes, cnm tali apparata ad palatium duxe-
istoriie serie aliquid discedere. Nunc neccsse e?t runt, sacramentorumque fide principem iterum

VARIJS LECTIONES.

•* to syprascriptum, ** vox suprascrwta 1. ^i sic in codd, Urb, et Vatic., sed emendatum est in pater ta
eod, Urb tnanu recentiore. •> ita scribo ; duistis \ . 2. in hoc emendatum corr, in timuistis •* hilu Utter^
pauUo minor et xqualior^ sed ejusdem manus, ^f ita infra; flo.. pendens 1. flocipendens 2. ** i post
add. i.

NOTiE.

nendum iicioras pro Uiioras^ qnos interpretor so^
maiimhyiaces^ cuslodes corpons. Zan,
(78) Procoonesus,

(79) Samothrace.

(80j Porto di Primaro, in estio meridionafi Padi-

m

CftRONlCOiN VENETUM.

913

reci^eatttnt Qoi non ^o^t malinm tempus nacta A undique illum crudeliter Tulner«ntes, diva anima

occasione, maritale thorum Johaunise uxori suse
interdicens in sancti Zachariee coenobio monachicam
vestem vi eam recipere coegit. Filium siquidem
quem ex eahabuit, Vita1emnomine,clericumdeyo-
Tens. Gradensem patriarcbam postmodum fieri pro-
moTit. Detnde Hugonis marchionis sororem(8i)
Hvalderada nomine in conjugio excepit, a qua ser-
Torum ancillarumque copiis prediisque maximis
dotalicii jure acceptis, exteros milites de Italico
regnOy cum quibus defendere etpossidere predicta
prcedia possed, acquirere studuit. Nempe tante
audacise fuisse fertur, quo et subditos virtutis ri-
gore plus solito premeret, extraneosque sibi obsi-
stentesulciscendo devinceretFerrariensisquippe cas-

corporeo relicto ergasiulo, superum petiit solita.
Filium siquidem, quem nutrix ab incendii poena
liberavit, a quodam nequissimo cuspide transverbe-
ratus est, pariterque milites qui illi favere nileban-
tur, occisi sunt. Gelida namquc corpora quorum,
idem (83) genitoris et sobolis^ ob ignominiam pri-
mitus exigua navi ad macelli forum, deindequodam
sanctissimo viro Johanne Gradonico nomine inter-
pellanti, ad sancli Yllari monasterium detulerunt.
Patrato vero hoc f^ nequissimo scelere, in ftancti
Petri ecclesiam convenerunt,ibiquecommunivoto
quemdam virum, Petrum videlicet Ursoylym cogno-
minc, preclarum generositate ei moribus in ducatus
honorem sublimare decreverunt. Qui puerili etate

telli populum potentissimedebellavii. Opilerginnm B nil aliud qnamDeo placere studens, ad iante digna-

quidem castrum igne concrematum devastari jussit.
NonnuUaque alia se objurgantibus aspera intulit.
Vemm quia omnia gesta ab illo explicare minime
possum,eju3exitum exarando demonstrare cure-
mus.Octavodecimoquidem sui honorisanno (977),
ona cum filio parvulo quem de predicta Hwalderada
habuit, tali ordine interfectus est. Dum illo (82)
loDgo tempore Venetici obausteritatemsui exosum
haberent facultatemque perdendi sedule machina-
rent, quadam die facta conspiratione in illum insur-
gere adorsi sunt. Palatium tamen, qui belJicosis,licet
paucis, miliiibus ilium stipatum noverant, nulla
rationeausisunt penetrare. Tandem nequam con-

tatis provectum scandere conterapnebat, timens ne
sfiecularis honoris ambitione propositum amilteret
sanctitatis.Tandem importunepopulo interpellante,
non humano favore, sed totiusrei publicse commodo
hugusmodi principatus apicem accipere non recusa-
vii. Deinde sacraraentorumfldeabomnibus confir-
matus, in propria domo degere voluit, ut uterim
sancti Marci ecclesiam et palatium recreare possei.
Erai siquidem sibi conjux, Felicia nomine et merite,
unius nati tantummodo mater, qui patris equivocus
nomine, non dissimilis extitiiopere. Post cujus vero
conceptionem, quam angelico inditio diva mater
fertur cognovisse,mariialem torum viro sibi obtem-

silium invenientes, propinquasdomos,qufie econtra p perante, inviolaium vicissim Deo conservare dein-

palatium citra rivolum consistebant, igne mixto '

picino fomenio accendere studuerunt, quatinus

flamarum flexibilia culmina vicinum palatium

attingereetconcremare possent. Unde factum est,

qnod non modo palalium, verum etiam sanctiMarci

sanctique Theodori, nec non sancice Marise de

iabianico ecclesise et plus quam irecenie mansiones

eo die urerentur. Is auiem dux cum ignis calorem

famique sufforationem diu inter palacium ferre

nequiret, persanctiMarci atrii januas evadere cum

pancisconaiusest;ubi nonullos Veneiicorum majo-

res una cum generis aflnitate suum expectanies

periculumrepperii; quosutcernenstaliier allocutus

est: E( voSj fratreSy ad exicii mei cumulum venire

cepsdevovere. Ceperainamque isdem dux Venitico-
rum causas bene ei uiiliter tractare, censuramque
legis in omnibussiudiosissime observare,el omniuni
virtutum gratia pollere. Combustum vero palaiium
et sancti Marci ecclesiam honoriflce propriis sum-
ptibusrediniegrare siuduit. Interea VitalisGradensis
pairiarcha predicti Petri interfecti fllius quorumdam
Veneticonim consilio Saxoniam ad secundum
Ottonem imperaioremproperavii. Quemimperator
devote suscipieus dixit: Cur ad me, pater, posita
tanti Uineris intercapedine meam prxsentiam adire
voluisti? Xi ille: Proprii^ inquid, parentes exicio
coactus, ad tuam elementiam veni, quatinus mei
infortunii meaeque tnopiae consolator et fautor effi."

vohdstis^ Si aliquid in verbis vel in rebus publicis J) ciaris, Tunc cesar experta ordine hujus sceleris

detipd, mex insperate •» vita spacium rogo, et omnia
ad vestrum velle satisfacere promitto. Tunc ipsi
sceleratissimum ei morte dignum eum affirmantes,
diris vocibus clamaverunt, quod nulla evadendi in
Hlo possibihias forei. Etinsianier mucronum ictibus

ratione, pairiarcham secum manere aliquamdiu
rogavit, suasque querelas pie veniabiliterque con-
doluii. Eodem quoque iempore domnus Hwarinus
venerabilisabbas sancti Michahelis monasterii,quod
in Equiianiepartibus in loco qui vocatur Cussa-*

VARLE LECTIONFS.
•» inspirate corr. inspiraie 1. *oo suprascr, m. r. VlIIl® LXXIIII. {,

NOTiE.

(8i) Ugo rex Italia! ei Provinciae dux.

Ubertus marchio Toscise ann. 970.

Ugo

WaldradanuptaPetro Candiano
Venei, anci.

Vide Guichemonium in Hist. genealog. famil. reg.
Sabaud. p. 164,etGrandiumin VitaD.PetriUrseo-
liy ubi plura de Waldrada seu Gualdrada Uberti
marchionis fllia. Zan.

(82) Id. est illum.

(83) Pro id est.

919

lORANiNIS DIACONl VenETI

m

nus (84) scitum maaere decerniiur, Romam adA jussit. Secum etiam maximam thesauri copiam ad

apostolorum liminaproperavit.ln redoundo quidem
Dei fuJtus timore beatique Marci, Yenetiam intravit,
ibique aliquantis dicbus orationis studio et domni
Petri ducis precibus constrictus commoratus est.
Quemdum domnus dux digna veneratione coleretet
sedulee divina colioquiasimul agerent, expertusest
abbas ducem prorsus terrena parvipendere habi-
tamque dignitatem non ambitionis studio sed sub-
ditorum soiatioobtinere; injunxit tamen sibi dicens :
Si vis perfectus esse, relinque mundum hujusque di-
gmlatisapicem, etinmonasterioDeoservirefestina. Gui
dux: Egregiey inquid, />a^er et me« animselucratory
summa aviditate tuis tnonitis obtemperare gestio, Sed
aliquanti temporisspaciumrogo^interim meam facut-

predicti monasterii restaurationem deportavit.Rexit
itaque ducatum annis duobus et mense uno. Nam
non plus etatisquamquinquagintaanRorttmfuerai,
quando ssecularem deposuit gloriam.

Post cigus discessum ^^ Vitalis cognomeDio Gan-
dianus, vir totius prudenti® et bonitatis, in dacatus
honorem subrogatusest (an. 976). Quod audiensVi-
talis patriarcha, qui apud Yeronensem marchiam
morabatur, in Venetipm iniravit. Qui a duceiDier-
pelletus, cum suis nuntiis ad pacem inter impera-
torem et Veneticos consoiidandamTeutonicampetiil
regionem i^a, quoniam ducis PetriinierfectioDeam*
modum illosexecrabiles exososque habebai; flrmato
autem federe ad propria reversus est. Pnediclus

tatem disponere queam, Postea vero in mona^^erto Bnamqueduxcorporalimolestiaingruenie,quattaor

tuique regiminis vinculo summissus, Deo militare
eupio. His quidem determinatis, certam diem de»
creverunt, quas abbas Veneciam ad eundem susci-
piendum reciprocaret. Tunc accepta licencia, ad
suum monasterium repedavit. Aniedictus vero dux
cepiam pairifle salutem soUerti studio procurare non
desiit, licet aliquanti, quorum consiiio, utdiximus^
patriarcha imperatorem adiit, sue diiioni perversos
repugnantes efficereniur, adeo utsuam vitam cru-
deli f unere perdere molireniur. Tamen tante boni-
tatis et divine virtutis gratia vigebat, ut quicquid
ipsi deseclanculo iniqua machinaiione determina-
reni, nemine indaganie cognosceret, nullique resi-
sieniii aliquod nephas recompensare voluit, sed

diebus aniequam viiam presentem determinaret
monachum fieri et ad sancii lllari monasteriom se
deferri promovit. Prsefuii auiem Veneticorum duca-
iui anno uno mensibusque duobus, tumulatusque
est in eodem monasierio {an. 977).

Quem Tribunus cognomenio ^0« Menius digDitate
successii, qui, licei sseculari solleriia careret, maxi-
mis tamen foriunm copiis exuberabat. Temporibus
cuj us aurea Venetia nonnuliis ignominiorum pericu-
lis deshonestaia est.Goniigit autem uiVeneticorum
msgores primitus conira ducem insidias demolirea-
tur, deinde inter sese invicem discidenies vicissim
odiornm nequitus inflciebantur. Interea inter Mau-
recenos ei Coloprmos, Veneiia; proceres, maximum

equoanimoDeiiimoreomniaioIlerandesusiinebai. ^ jurgium exorium est; adeo ui Stefanus Goloprinus

cum filiorum et parentum afiniiaie, prmdicti ducis
consensu etviriute, quadam die in Maurocenosabo-
lendos insurgereni. Sed Dei viriuie higus pericuU
flagitium providi omnes eyadendifacullatemconse-
cuti sunt. Unus tamen illorum, id esi Domioicus
Maurecini innocens in sancti Petri Olivolensis foro
deienius ei diutissime laceratus est. Gcgus corpus
turpiier denudatum semivivum ad sancti Zacharift
monasierium parva linire delaium est. Gumque io
ecclesiapositum acircumstantibus parentibusdeplo-
rareiur, infra duarum orarum spatia vitalem depo-
suit halitum. Gujus mors suis maximum dolorem
induxit ; adeo utad hoc scelus ulciscendum oportu-

Inier hec statuia die prelibatus abbas ad Venetiam
reversus esi, ea occasione quo Hierosolimam ire
vellei (an. 976). Quem Peirusduxlibenter suscepit,
eiprimanocie diei KaIendarum'.Septembriarum ipse
una cum Johanne Gradonico necnon Johanne Mau-
receni, suo videlicet genero, nesciente uxore etfilto
omnibusque fldelibus, occulie de Venetia exierunt.
Qui non procul a sancii lUarii monasierio equos
assendentes, jam detonsis barbis velocissimo cursu
viam carpere ceperuni, in iantum in tercia die Me-
diolanensem ruram (85) iranseunies, Vergelensem
urbem (86) conspicerent. Sequenti vero die Veneti-
corum populi perditum pastorem conqusesii sunt;

quem minime reperientes, maximo iabescebaniD num expectareniiempus. Gircahaecsiquidemiem-

dolore. Fuii nempe pauperum nutritor, ecclesiarum
recreator, clericorum et monachorum fauctor, om-
nibusque benivolns. De suis quidem facuUatibus
mille librarum numerum ad Veneiicorum solaiia in
palaiio largivit, alias mille in pauperum alimonias
coniulit; in sancii Marci aliere tabulam miro opere
ex argenio i<^i et auro Gonsianiinopolim peragere

pora secundus Oiho imperator ad Italiam veniens,
Veneticorum fedus ob Peiri Gandiani ducis funus
disrumpere conaius est. Ad quemTribunuspredictu
dux suos internuniios mittens, cum placaresuis
muneribus studuii. Pacii etiam scripiiooem tunc
Veronaj ducisuoquepopulo renovaiamperpetualiler
ad habendum indulsit (87). Dehinc Ravennamper-

VARIiE LEGTIONES.
loiargeni. ^^* suprascr» manu rec. IX«LXXVI. ^^* t. suprascriptum i . ««* suprascript. m, rctf.
WLXXVIL

NOTiE.

(84) Saint-^Michel de Cusan^ dioeceseos Perpinia- (86) Vercelli.

censis. (87) Aucior rei gest« seriem invertere videUir;

(85) Rus, ierram. Oiio primo advenlu Veronam ann. 980 mww De-

m

CRONICON VENETmi.

m

transiens, Romam adire festinavit(an.98i, Mart.)yA. propria amittere voluisse requisivit; cumque in««

nbi didicit Sarracenorum formidolosam gentem
Galabritana invasisse loca, jamque in Apulienses
partesvellenttendere gressum :quamaggredihosti-
liter conatus est. Verum dum proxima loca, quibus
Saracenorum multitudo manebat, incautus pete-
ret, tetra cohors repente Christianorum exercitum
ad certamen lacessere temptavit (an. 982, Jul. 14).
Imperator quidem ignarus, quod montium peran>
fractus omnes Sarracenorum majores latitarent,
illos quos cernere valebat facili certamine debel-
lare autumans, pugnam audacter inchoavit, eosque
audacissime Christo favente devicit. Cumque Chri-
stianornm milicia cum triumpnali gloria tentoria
applicare propria vellent, paganorum multitudo e

fortuniis visB ventum seriee exponeret, cesari per-
suasit, quod si vellet cousiliis monitisque suis ac-
quiescere, Venetiam diu desideratam facili certa*
mine posset acquirere. Et insuper quo imperatoris
animus ad hoc nequissimum perficiendum scelus
potius exardesceret, centu libras purissimi auri se
illi daturum spopondit, si devicta patria, sibi du-
catus dignitatem concederet. Quod audiens impe-
rator, universis suo, sceptrui adjacentibus edictum
et inevitabile intulit preceptum, ut nemo aliqua
prsesumptione fultus, deinceps quemlibet Vene-
ticum in aliquam sui imperii partem permitteret
exire^ neque aliquis suorum in Venetiam auderet
intrare.Tunc unicuique Veneticorumsecum degenti

montibus exiliens, super eosque inopinate irruens, B firmiter praeeepit, ut cumsuis videlicet nunciisloca

iUos cffidere acriter cepit, in tantum ut illi quibus

fagiendi aditus negabantur, crudeliter vulnerati

caderent. Imperator siquidem^ licet ingenti diffi-

CQltate, per medias barbarorum acies vix ad litus

Qsqiie pervenit; inimicorumque importunitate

tenitus, fluctivagum mare intravit. Ubi duee Groe-

comm naves, quae iingua illorum zalandrifle nun-

cupantur, non procul a terra anchoris herebant. A

qoibus ille cum duobus suis vernaculis susceptus,

minime agnitus est. Fertur namque quod per tri*

duum ilium victum custodirent, et quamquam

ipse imperatorem se fore omnino denegaret^ ta-

men Greci ingenio peritissimi nescio quibus indi-

tib eum agnoscere potuerunt. Agnito vero, Con*

quibus alimonia confluere ad Veneiicorum solacia
noverant, sollerti studio custodirent. Unde factum
est quod Stefanus Coloprinus cum filio suo Domi*
nico Patavi commoraretur, Ursus Badovarius Athe-
sim lluvium prsevideret, Dominicus quidem Silvo
cum Petro tribuno Mistrinis partibus insisterent,
Johannes quidem Bennatus ceu nugiberulus inter
omnes discurrere sedule festinaret, Marinus Golo-
prinus Mistriensi comitatu hujuscemodi offlcium
perageret, Ravennam quoque Stefano juniori,pre-
libati Stefani filio, ad custodiendum injungerent.
Antedictus uempe Tribunus dux repugnantium in-
fidelium nequitiam inultam diu non ferens, domos
illorum devastari permisit, uxoresque ne aufugere

stantinopolim illum deferre decreverant; quod ^ possent custodire precepit. Imperator autem in

ipse expertus ait : Bt ego hoc toto mentis affcctu
opio^ quoniam potus ad wnctonim augustorum vesti-
gia exut degere gestio, quam omnibus bonis pHvatus
mei infortunii ignominiam hic sustinere.Iantumpro-
mittite^ quatinus meam conjugem mexque fortunx
reliquias me, priusquam recedatis, accipere liceat.
Tunc duodecim scrinea, plena thesauris copia, ad
littoris marginem delata sunt. Greci hoc cernentes.
omni titubaiione remota, eundem secum velle fir-
miter ire credebant. £t dum heec agerentur, Ces-
sone (88) Metense episcopo cum nonnullis aliis (89)
littori ^os astantibus, ipse adepto gladio iu mare
prosiluit, et viriliter natando desideratum littoris

tanta severitate et duricia ad Veneticorum destru-
ctionem perseverabat, quo nec precibus nec qui-
buslibet muneribus eum placare valerent. Sed om-
nibus suum iterum preceptum imposuit, ut nulli
in aliqua sui imperii parte pervento Venetico par-
cere auderet. His quidem definitis Romam viscere
disposuit ; in qua non diu incolomes manes, vali-
da ingrueiite febre, mortuus est, sepultusque in
sancti Petri curte non procul a sanctoe Marise ec-
clesia (an. 983, Dec. 7). Unde non dubium est ut
quidam spiritalis monachus, angelo sibi indicante,
cognovit, quod ob Veneticorum afflictionem ino-
pinatam incurrisset mortem. Venecia namqueper

margmem inlesus petiit, et sic a duobus periculis D biennium taii perpessa infortunio divinitate pro-

liberatns, Romam cum uxore advenit. Deinde Pa-
piam ceterasque Italise civitates peragrans, Vero-
nam adiit (/m. 983, Jun.). Quem prsedictus Stefa-
nus Coloprinus una cum duobus filiis etquibusdam
parentibus, expertus quod Maurecenorum tcmeri-
tas, ducis videlicet consultu, parentis mortem vel-
lent ulcisci, clam de Venetia exiens festinanter

pitia libcrata est. Prfielibatus quidem Stcfanus Co-
loprinus una cum flliis et ceteris aliis Papiensem
urbem adire satagerunt, flexisque poplitibus Adhe-
leidam augustam, quse inibi morabatur, exorare
incessanter ceperunt, ut inlesi suo conservarentur
in regno, quoniam omnibus pene Italiee princi-
pibus morte digni ob proprise patriee delationem
dijudicati sunt. Tunc repente apud Ticinum mor«

adire procuravit. Cui imperator valedicens, cur

VARLE LECTIONES.
>^> littori a. i. a. g. i. m. p. et v. d. desunt 2. 3.

NOTiE.
^embri Venetos commeatibus prohibuit, et biennio tur Cessone, Metense, etc. dbtiflguendum sit, Ces-
^ucto Veronam reduz, die 7 iunii a. 983 pactum ione loco Eossani scnpio.^

^novavit. (89) Liupone et Richizone , Cf| Alpertum SS. t. IV

^9%) Jkoderico i nisi fortasse Etdum hxc ageren^ {Patrohgiss) t. GXL).

m

JOHANiNlS DIACONI VENETI.

m

tao Stefano ColoprinO) augasta, prfficibus UgonisA Croatorum Sclavorum oppressiobe suos polenler

videlicet marchionis constricta, fllios cum quibus-
dam aliis suis precuntlbus nuntiis ad Tribunum
ducem destinavit, quatinus quicquid sibi vel qiii-
buslibet aliis perverse deliquissent, suo amore Ve-
netiam ^oe consequi mererentur. Tribunus vero
dux qaamquam iuvitus tamen imperatricis jussu
et prece, gratiam simui et patriam illis concessit,
et insuper ne ab aliquis inimicorum temere occi-
derentur, quattuor juratoribus sacramentorum fide
muniti, securi in patria persisterunt. Maureceni
sane taciti hoc totum considerantes, firmiter pa-
rentis mortem vindicare decreverunt. Quapropter
dum quadam dies tres fratres, Stefani Coloprini
nati, de palatio solito vellent domum parva rate

liberavit ; quibus etiam solitum censam(91)primi]s
dare interdixit. Cum Italicis vero prineipibos ami-
ciciae fcedere copulatus sempermansisse probatur.
Tamen si quis horum aliqua stipatas temeritate
suis quoddam honerosum pluspacti decretoimpo-
nere voluisset, viriliter obsistendo sai compos in
omnibus manebat.Quid dicam? propriosffiqao mo-
deramine sequitatisque trutina preesse satagebat;
extranei vero suse resistentibus ditioni vicissitudi-
nem recompensabat. Quibus tamen fortanis Vene-
cia suis diebus claruit, serie prodere conabor. Eo
namque tempore Gradensis civitas, quae totios
novffi VenetifiB metropolis fore dignoscitar, velus-
late ex maxima parte consumpta videbalur, quam

redire, a quattuor Maurocenis interempti, rivoU B praedictus princeps ad ipso ftmdamine ad propung-

latices proprio cruoreinfecerunt. Quorum corpora
a quodam suo homine de limpha sublata, orbate
genetrici atque conjugibus delata sunt. Altera
vero die in sancti Zachariae monasterio tumulata
santio7. Quorum duo laici fuerunt ; tertius autem,
id est Johannes, clericatus officii sortem gessit.
Licet dux ab hujuscemodi nefas se inmunem red-
deret,nonnaIIitamenejusdem sceleris eumnoxium
affirmabant. Anno vero i 3 sui ducatus isdem dux
Maaricium suum filium Constantinopolim mittens,
ipso eodemque infirmitate detentus, sex diebus
m)n sua sponte sed populo cogente antcquam ul-
timam sibi obscuresceret, monachus in sancti Za-
charise ceenobio effectus est. Prfiefuit autem Vene-

naculorum usque summitatem munitissime reno-
vavit, domumque propriam in ea juxta occidenta-
lem turrim ediflcare fecit, parietes etiam seu ec-
clesiarum laquearia recreare libentissime sluduil.
Apud Civitatem quidem novam, qu» vocahir Era-
cliana, pulchrse imaginis domum una cam capella
ipso eodemque tempore componere fecit.

Interea Johannes Belonensis episcopas Veneli-
quorum ducatus praedia in finibus Civitatis novffi
Tribuni ducis tempore usurpata per vim actenus
retinebat, quem necregalis jussio nec quolibetpro-
missum ab ipso infortunium terrere potuit,quoia-
juste retenta reddere pacemque cum domnoPelro
duce haberet. Qui dux qaamquam raoIeste,lameii

ticis annis 13 et mensibus quinque. Sepultusque C pacifice, interim Heinrici ducis praesentiam Vero-
et in eodem monasterio 10«. nensis susciperet marchia, hoc tollerare disposuit.

Pervento vero duce, suis internunciis eundem pe-
tere procuravit. Qui amicicia; foedere simulatus, de
Johanne episcopo seu ceteris sibi adversantibus
legem facere ad suum velle spopondit.Tamen quoa
ore promisit, citius faciendi voluntateni dicto per-
mutavit. Petrus itaque dux tantae deceptionisprovi-
dus, suum legatum Ottoni famosbsimo regi ad
Aquisgrani pallacium sine aliqua mora transmisit,
qui hujusmodi causas ordine sibi panderet. Hocde-
nique expertus rex prenotati ducis Heinrici actum
omnino redarguens, omniaque obmissapraediaPe-

Anno vero Dominicae Incarnationis noningente-
simo nonagesimo primo Petrum, antedicti domni
Petri Ursiuli ducis sobolem, trigesimo suae a^tatis
anno Veneticorum populi ad paternam dignitatem
promoverunt.Quiprobitateetactuhauddegenerans
a divo parente, utriusque tamen hominis peritia
omnes poene actiquos excellebat duces. Istcnempe
patrise comoda non modo in priscum consolidando
reduxit statum, verum in tantum rem publicam
auxit, ut suis temporibas Venecia prae omnibus
finitimarum provinciis decore et opulentia sublimata

diceretur. In sui quidem honoris exordio Constanti- ^'^ ^uci prfficeptali institutione ad habendumcon-
nopolytanos imperatores, omnesque Saracenorum D <^essit:cm etiam Brunonem nobilem suum mili em

misit, qui hoc negocmm legis censura regiaque
auctoritate inter se ct episcopum definiret. Quem
episcopus adeo floctipendens, ut illum nec conlo-
quio adire nec videre voluisset. Cumque domnus
Petrus dux lalia cerneret, accepto a regio nuncio
et a suis salubre consilium, iuevitabile decretum
supra suosimposuit, quo nemo illorum aliqua pra;-
sumptione fultus prcedictam seu Istriensem ausus

principes suis legationibus placatos ac devotos ami-
cos firma stabilitate adquisivit. Nuncios etiam Saxo-
niam ad tercium Ottonem regem, praeclare indolis
puerulum, destinavit, cumquo tanto amorisetami-
ciciflBvineuIo sese coarctavit, quatinus remota dila-
tione,deinceps quicquid sibi possibile competebat ad
Votum consequffiretur (90). Hisdem namque dux a

VARLE LECTIONES. .

ioe Veniam Zanetti legere mavult; sed lectio codicum sequentibus patriam iUis concessit defendt poieru.
i^Ita \ Altera— suni desunt in edd. loe Hic in codice Urb. lacuna exstat unius paginse] quss seqvmur
inter ipsas res gestas scripta esse videntur.

NOTiE
(90) Pactum d. 19 Julii a. 991 renovatum Liber (91) Cf, Andreae Chron. lib. ix, part. lu, p. 423.
Blancus exhibet et Andreas Dandulus in Giironico Zan. *

pag. 223-225.

m

CHRONICON VENETtJM.

forei mareiiiaiii adire, neqne aliquod venale vicis^ A facientes, tegem ipsam conlattdaveruni ; ibique

sim vendere vel comparare. His quidem peracUs,
regalis nuncius ad propriam reversus esi. Geptum
vero jurgium a duce dintissime perduravit, in tan-
tom videlicei ut non solnm illius marchise peculia
salis egesiate consummerentur, verum etiam ho-
minessubsidiis Yeneiicorum carentes, miserabili i«>
calamitate perpessi^sedule ad ducem pacem, quam
consequi non valeba&t, humiliter efflagitarent.

{An. 996.) Dux itaque audiens Ottonem regem ad
lialiam venturum, pacem cum prsedictse marchise
populo facere diferabatur. Tuncsuosnuncios denuo
Teuionicam miitere disposuit {Mart.) qui inter Al-
pium anfractus regem jam a Ausonia venientem
repperieruni. A quo honorifice suscepti, quicquid

Johannem apostolicse sedis antistitem defuncium
audiens, Brunoremsuumvidelicei nepotem, Ottonis
ducis iilium, ad hanc dignitatis apicem fastigiare
disposuit, quod postea complevit. Deinde per Ar-
ripdani (92) fluenta navigio Ravennam adivit. Ubi
aliquandiu commoratus ^93), Redulfi Ariminensis
comitis, necnon Herimundi, atque sui fratresRai-'
mundi, pro secclesiarum seu pauperum prsdiis
queeusurpatapossidebant, oculos ejicere jussit(ifai.
i). His definitis Romulidarum appetens urbem«in;
qua a predicio Brunoneapostolico, qui posimodum
Gregorius dictusest. Romanorummultitudineinter-
pellante, unctus et consecraius est imperator {Mai
2i ) . Hinc non procul a Romana urbe discedens, ui re-

nefas suis dux inimicis intulerat libenter audivit; B missius illius climatis eestum tollerare quivisset, in-

ia super promisit nunquam quolibet modo illum
constringere ad pacem faciendam, interim ipse
Tellat. Deinde^antequam Italiee planiciem peterei,
eandem ducem dulei prDece rogando demandavit,
ut suum naium adhuc Ghristianee fldei confirma-
tione earentem Veronam sine aliqua mitteret mora ;
quod dnx suorum fidelium consiliofacere adquievit.
Poero quidem Yerona pervento officiose a rege
sosceptus est, quem chrismatis unctione propriis
amplexibus coarctatum fecit munire, et amisso pa-
temo nomine, Oito, id esi suus aequivocus, nuncu-
patus esi. Johannes quidem prememoratus episco-
pos, seu RozoTarvisianie sedis antistes, cumquibus-

ter Gamerinse marchise alpes aliquid commoratus
esi. Postmodum per Tuscise viam Papiensem repe-
tens urbem {Aug. i), omnibus sibi obtemperanti->
busimposuit8edictum(94),quo ubicumqueinsuo im*
perio perventi Yenetici forent, inlesi et sine aliquo
imposito gravamine degere debuissent. Ei tunc
per Gummanum lacum iter arripuit ultramon^
tanum.

Circa hcec namque tempora Croatorum judex
propler interdictum sibi censum a duce in Vene-
iicos lesionismolestiam exercere conatus est. Unde
domus dux scx naves pneparatos illuc mittens,

libetaliisad paceminterpeUaadam ibi conyenerant. „ T^"* Badoyarius cognomento Bragadinus prefuit
Qoibos rex hanc adquirere interdicens , donec ^ ?"' ""*"* iHorum civitatem qu» Issa (9») nomina-

domni Petri ducis poliiciti forent satis faciendo
gratiam recuperare. Insuper Johannem episcopum
ducis terram quam iiyuste possidebat, reddere cum
lege coegit. Hactempestateinter Veronensium cives
et Teutonicorum exercitum exortum fuerai jur-
giam,sedTeutonici acivibus interemti percivitatis
platheas nonnulli occubuerut. Inter quos nobilissi-
nnas unos cecidit adolescens. Garolus nomine, qui
ataximnm de suo f unere dolorem regi suisque com-
patriotis reliquerat. Quod rex graviter ulcissi in
ctTibus decreverat. Tamen ejusdem civitatis Odberti
episcopi interventu evaserunt. Otto vero, prsedicii
(iomni Petri ducis filius, diversis muneribus a rege

batur comprehendcDS, utriusque sexus captivos ad
Veneciam deportavit. Et ex boc mdjoris odii cu-
mulum inter Vencticos et Sclavos pululavii. Ccepe-
runtque iterum censum iuportune ducis exiere (96);
quibus dux pro illorum ignominia demandans : Non
per quemlibet nunciorum hunc mittere curo ; sed vita
comite^ ad hune persolvendam dationem venire ipse
"0 non denegabo. Eo namque tempore Joannes
Greous. Placentineeecclesice preesul,Gonstanlinopoli
cum Grecorum imperatoris legato reversus, Roroani
adivit. Qui dum apostolicam sedem, abjecto a
Johannis Grescenti temerltate pastore, vacuam
repperiret, invadere contra imperiale decretum

aj V' • j -1 m j j T\ minime formidavit. Gre£rorius vero, illius ecclesis
^ veneciam reppedavit. Tunc domnus dux pacemD „ ,. t^__l / . j-.-.». -_Z„

dinucias imploratam inimicis indulsit, quamvis

iohannis episcopi severitas in amisso preedio per-

<Iuraret. Eo quoquetempore apud Rivoaltum mor-

tno Marino Olivolensi episcopo, {ui episcopatui

Prefuit annis, .., successit sibi Dominicus cognomine

^radonicns Otto denique rex Brisciam cseterasque

italiae nrbes peragrans, Papia advenit {April,). Hic

^Ulici principes fidem supra evangeliorum sacraria

sponsus, per Italise urbes merensimperaioris expec-
tando adventum versabatur. Per haec quidem tem-
pora antedictus dux Johanuem suum filium Gon-
stantinopolim destinavit, quem imperator non so-
lum diversis muneravit donis, verum etiam segre-
giis honoribus sublimavit.

{An, 998.)Imperator siquidem hoc nequissimum-
scelus a Johanne Greco patratum cum audiret, Ita-

VARLE LECTI0NE8.
»•• m. suprascriptum I. "o ipse suprascrijptum 1.

NOTiE.

(92) Id esi Eridani. (94) Non exstat.

(93) D. 1. Maii Petro duci portuum trium insii- (95} HodieLissa,
tnendoramlibertatem imperiivii. (96} Id est ewigere.

SDi?

JOHANNIS DIACONI VENETl

m

liam festinus reciprocare non pigritavit. Qui ex Ti- A interposita dilacione, saorum coDsilio munitusQa-

cinensi urbe Ravennara descendere navigio dispo-
nens(/an.),Petrosuo dilecto compatri Veneticorum
duci rogando demandavit, quatinus Ottonem suum
filiumultraFeraciense castrura sibi obvium mittere
nonrecusaret.Quoddiixlibenteragerevo]ens,fiIium
cum decoratis navibus misit. Inter quas una quan-
titateetpulchritudine i^iexcellebatnavis.Quara im-
perator una cum puero ascendens,Ravennara usquc
pervenit. Ubi non diu manens, ducis puerum dono-
rum copiisque ditatus ad Veneciam redire permisit
{Febr.), Ipse vcro Romara, ut inimicorum ar-
roganciara abolere posset, petere curavit. Qui au-
dientes eum Romam venturum^alter illorum,id est
Johannes Grescencius, in sancti Angeli castello se

valem preparare expeditioQemperegit.Septimoqtte
sui ducatus,anno ascensionis Dominife8to(ifat.26)
cum suis in sancti Petri Olivolensis iBCclesia ad
missarum ministeria percipiendaconvenire volait.
Gui Dominicus,ejusdem loci episcopus, triumphale
vexilium contulit, et una classem cousedentes illo
die Equilensera portum intraverunt. Dehinc velis
libratis occiduoque ventoflante, Gradensem appli-
cuerunt urbem. Quos domnus Vitalis patriardia,
preeunte plebe,cum clericorum apparatu excipiens,
digna suo principi obsequia exibuit; cigusquoque
dexteram victrici sancti Hermachorffi signo conde-
coravit.Inde peilagi sulcando undas Istriensem ad
11« provinciam transientes "*, civitalis ParentiD«

cum suis retrusi. AUer quidem, id est Johannes Bjuxta iusulam velis depositis pernoctare disposue-

Grecus, procul a Roma inexpugnabilem turim in-
travit, in qua non diu, vento imperatore, illum
manere licuit. Sed ab ejus militibus captus, pro-
jectis oculis auribusque prsecisis, nares etiam et
linguam amisit,et capitis deturpatus decoritateRo-
mam inquodam monasterio delatusest.Et quoniam
ad tanti facinus ultionera hoc non sufficerat, post-
modum a sacro concilio depositionis sentenciam
sustinens,sacerdotaleofficium perdidit,et a Roma-
nis impositus deformis aselli terga, versa facie ad
caudam m sub praeconivoceper Romanas regiones
ducebatur. Dehinc munitissimum sancti Angeli
castellum omnes Romani cives una cum Teutoni-
quorum exercitu expugnarecseperunt.Quod magna

runt. Quibus venerabilis Andreas episcopus occa-
rens, famulamina Petro duci multa ii> impertitus
est. Quem humiliter rogitans, ut sancti Mauri ora-
culum adire non recusaret.Ciyuspetitioniadquies-
cens, multo milite stipatus urbem (98) iotraTil, et
expletis in sancti Mauri secclesia ministeriis sacris,
arrepto exin itinere,remigantibus nautis apud mo*
nasterii sancti Andrese insulam quse juxta Pollen-
sem (99) civitatem manet, grata ospicia habere
voluerunt.Illuc Bertaldus PoUensis eximius antistes
cum clericorum et civium multitudine festinus ad-
venit, et utroque honore eumdem ducem glorifi-
cavit.Deinde vastum velificando (equorAbsarensem
ad urbem (iOO) delati sunt. Ubi non modo cives,

cum difiicultate compra;hendentes,JohannemCres- Q verum omnes de iinitimis tam Romanorum quam

cencium, veniam miserabili voce adclamantem, in
sumitate ut ab omnibus videretur decollaverunt
{Apr, 29). Et projecto tellure,aliis quibus evadendi
facultas defuit simili poena in raonte Gaudio impe-
riali decreto suspensi sunt. His peractis, trium an-
norum spacio imperator regno prcefuit Italico, in
quibus multa peregens regnum visitavit, Teutoni-
cum.

Illisnamque temporibusin Dalmacianorum con-
finio non plusquam laterancnses cives Vencticorum
ducis ditioni obtemperabant, quos Groatorum ac
Narentanorum principes crcbro afHigere solebant,
in tantum ut Narrentanihorum quadraginta com-
prcehendentes^ sccum victos (97) deportaverunt.

Sclavorum castellis convenientes, tanti ospitis ad-
ventum se prsevenisse gaudebant. £t sacramenlis
ab omnibus pcractis, sub illius principis potestate
manere decreverunt.Hocperacto sacrum diem pen-
tecosten solemniter celebrantes (an. 998, Jun, 3/i
predicto principi laudis modulamina decantavernnt-
Tunc omnibus quibus setatis plenitudo adhcrat se-
cum venire jussit, et acceptis stipendiis dispositum
transfretare iter ceeperunt. Altera vero die Jala-
rensem antequam adpropinquaret urbem,ejusdcm
civitatis prior cum episcopo et cceteris suum doroi-
num gaudimoniis potiti recoeperunt ; et ingressi
urbem, ibi illius regionis mayores confluenles
ejusdem principisdominationi subesseprieobtabaiit

Unde Dalmacianorum populi omnes poene simul -^lnter quosVeclenslsetArbensis (lOl)episcopicam

earum civitatum prioribus adf uerunt, et pari toIo
supra sacra evangelistarum dicta juraverunt, quod
juxta illorum scire et posce deinccps domni Peln
ducis lidem observare debuissent.Insuper episcopi
eisdem sacris confirmaverunt, quo feriatis diebus
quibuslaudis pompam in eecclesia depromere sole-

convenientes, Petro Veneticorum duci suis inter-
nunciishoc demandaverunt, quodsiipse venireaut
exercitum mittere vellet, qui eos a Scavorum se-
veritate liberaret,ipsi et illorum civitates perpetua
stabilitate suce suorumque successorum potestati
subditos manerent. Hoc audiens Petrus dux, nuUa

VARIiE LEGTIONES.

1" pulchritudine suprascriptum 1. ii« ad cuidam 1. ad cauda 2. "» ad suprascriptum 1. "* ^^'
ientes suprascriptum i . ^i* multa suprascnptum i .

NOTiE.

(97) Id est vinctos. (100) Ossero.

(08) Parenzo. (101) Insularum Veglia et Arbe.

(99) Pola.

«29

CUROiNlGON VEiNETUM.

030

bant, istius principis nomen posi iinperatoram lau- A sibi illos reddi, imploravit: noc videlicet pacto,

dispraeconiisglorificareut. Croatorumitaque rexad
suffi gentis depopulationem ducem advenisse pre-
noscens, nunciorumstudio eundemplacarepacificis
nisus est verbis ; quod domnus duz omnino parvi-
pendens, eosdem nuncios redire dimisii; et sic
tractare cum utriusque gentis ezercitu adorsus est,
quo inimicorum aditus intrare, vel quibus argu-
mentis illorum muniiissima loca indemnis capere
posset. Tunc quorumdam relatione didicit quadra-
ginla Narentanorum nobilium de Apuleisparlibus,
peractis negociis, adpropriam vellc reverii. Decem
naves hominibus ^i' oueratse adinsulamquai voca-
lur Caza(i02) sub omni fesiinatione deslinavit. Qu|
dum irent, faciii certamine eosdem comprehenden

quo priusquam ipse dux de illis exiret finibus, tam
ille Narrentanorum princeps quam omnes sui ma«
jores sibi ad satisfaciendum pro suis votis conve-
nirent, et nec censum predicium aliquo modo
exiere, nec quempiam iterauiem Veneticum mole-
stare deberet. Tunc dux captivos reddere jubeuSy
sex iantum iIIorum,ne ipse pacem violasset, reten-
ios secum reservavit. £is definitis, ad alios illius
regionis subjugandos gressum tendere cepiLApud
sauciiMaximi ecclesiam ospicium habere dum vo-
luissot, Curzule (i07) insule habitatores sui recu-
sanies parere jussionibus, valida manu adquisivit
sueque[polesialisubjugavit.Preierea dum isdem dux
quicquid cordi aderai, Deo fauiore ad votum couse-

tes. Traorensem (103) ad urbem accelerare volue- B queretur, improbos Ladeestinffi insulse (108) habita-

runt. Domnus namque dux utriusque et Daimacia-
uorum ac Veneiiquor.um militibus circumsepius,
sexlodie prediciam urbem relioquens, ad quamdam
non longe a Beigradense urbe (i04) insulam adve-
nit. De qna talem legationem civibus mitlere placuit,
iit si spontaneum famulicium persolvere et fidelita-
tem sibi jurare vellent, gratiam adipisci valerent
sin autem, se certamine capturos procui dubio sci-
rent. Hoc vero audientes, domini sui, Sclavorum
sciiicet regis, periculum incurrere formidabant, et
lanto principi resislere non vaiebant. f Jnde utroque
discrimine positi, quid agere poenitus ignorabant.
Tandero timoratione domni ducis atriii, adstantibus

tores aggredi conaius est,a quorum rabie Venetici,
illa pernaviganies loca, propriis facultatibus pri-
vati, nudi sepis^ime evaserant. Erat siquidem
eademinsulascopulosispromuncioriiscircumsepta.
Licet adiium iutrantibus non denegaret, montium
tamen sublimitaie ostentabatur ; e quibus uuus mu-
rorum menibus turriumque hedificiis munibusy
inexpugnabilis ab omnibus credebatur. Dein vero
predictus princeps multiiudine navium collecta,
quendam illius iusul8eporiumpenetravit,mandans
civibus, ut relicta pertinacia ad se venirent aut
pugna sese pciituros scirent.Qui iimore consiricti,
pacifica verba protulerunt. Postmodum illis injun-

eJQsdemregismiIitibus,etsacramentaetobsequiump cium fuit nulia ratione pacem a duce consequi

persoiverunt. Egressus vero inde, Levigradee insu-
I«(185) colones egregio duci occurrentes sacra-
menta prompie fecerunt. Cumque Traorensem ur-
bem peteret, ab episcopo civibusque sacrameutis
eorroboratus est ; inibi suos, quos antea ex Jaterensi
civitate misisse diximus, viclores repperit. iScIavo-
rum etiam regis frater Surigna nomine aderat,qui
condam fraternodolodeceptus, regni amiseratdia-
dema. Ipse namque nonmodo sacramenti vincuio
se eidem duci associavit, verum etiam Stefanum
puerulum, karissimam sobolem suam, sibi pro ob-
side commendavit. Hinc Spaletinam (i06) nobilis-
simam et validam urbem, quae iocius Dalmaciee
melropolis constat, predictus princeps advenit;

posse, nisi civitatem ipM desiruerent, destructam
vero irreparabilem inhabitabiiemque relinquerent.
Quod omni nisu facere interdicentes, ianti exerci*
tui sese obsistere adorsi sunt. Tunc isdem princeps
suos ad certamen preparare illosque impugnare
acriter jussit. Verum quia arduus locus difficilem
dabai appropinquaniibusingressim Jaculorum icti-
bus hostes aliquandiu procul virtuie qua potcrant
coarcere saiagebant. Tamen Iiei omnipoientis
dL«pensacione major pars exerciius ex illo loco
unde illius municionis ostia patebant impetum
facientes, reliqua montis per devia consendendo,
turres ubi aquarum vascuia tuebantur comprehen-
derunl. In quibus consistenies, in tantum lucta-

quem archiepiscopus sacro infulatus officio cum D mine comprimebant, donec *" dejecti animo, ar-

urbana tam ciericorum quamlaicorum muliiiudine
excepit, etmissarumsollempnia incelebrans, ex voto
jusjurandi fide eidem omnes placare saiagerunt.
•Narrentanorum quidem princeps quadragiuta suo-
nim in captivitatem mancipatos expcrtus est. Qui
^uis inlernunciis domnum duccm continua prece,

VARLE LECTIONES.
"•h. o.tuprascripia i. ii^ donec i n» conservare suprascriptum 1.

NOTiE.

mis depositis,nichii amplius quam moriis exosum
periculum evadere flexisexorabantpopIitibus.Dux
itaque pictatis amator omnes vivos conservare ii>
instiluens, civiiatcm tantum devasiare prsecepit.
Quo peraclo, victor princeps sancii Maximi fficcle-
siam reciprocavit (109). lilic Ragusiensis archi-

(102) Cazza.

(i03) Trau, aboccidente et septentrione Spalatri.

(\0i) Olim Belogrado, jam Zara Vecchia.
^ H05) Utrum Novigrad urbs muniia, an insuLi
^Vossa, ciqus in littore oppidum Neligrad con-

sistit ?
(106) Spalatro.

107) Curzola.

108) Losina*

109) Id est repeiiit.

m

JOHANNIS DIACONI VENETI

m

episcopus cum suis conveniens, eidem principi A. rari jussit. In quo sese per triduum curaiionis po-

sacramenia omnes facientes, obsequia multa detu-
lerunt. Inde predictas civitates repetendo,remeans
adVeneciam cum tali triumpho tandem regressus
est.

(An. 1000.) Interea Otto imperator ad Italicum
regnum tertio repetere disponens,per vasti Cumani
lacus gurgiles aditum haberevoluit(/««.ej:.);quem
Longobardorum multitudo Gumana in urbe excoe-
perunt, inter quos Johannes diaconus^ supradicti
Petri ducis nuncius, licet de sui senioris triumpho
ignarus advenit, suumque seniorcm tantum pro-
fectum ad debellandam Sclavorumduriciamimpe-
ratori nunciavit. Gumque isdsm Joannes una cum
imperatore Ticinensem adiret urbem [Jul, ino.),

B

ium custodire simulabat. Nocte itaque penrenta
parvam naviculam ascendens,quapredictus]ohaD-
nes diaconus ad ipsius insulse marginem prestolando
latitabat. Hecilinus vero comes, qui postea(i{0) Ba-
jovariorum duz effectusest, et Raimbaldus Tanrisia-
uus comes, Teupernus belicosissimus vir, Rainar-
dus^ Tamo, camerarii, Walterus unicus capeilanus,
Federicus [qui ^>«] postmodum (ili) Ravennsarchi.
episcopus eztitit, simul in predictam navim ascea-
derunt. Qui tota nocte et die nautis inqaiete navi-
gantibus jam sequentis noctis in tempestate saocti
Servuli fiBcclesiam, quse non longe a duois palacio
scita decernitur, applicuerunt ; ubi Petrus prepo-
tens dux tauti hominis occulte adventum prestola-

nonnullisreferentibussuidomini adventuettrium- '^ batur. Et quia tetreB noctis obscuriiate miotme

pho extitit ezpertus. Gui imperator ad propriam
jam reddire volenti, hoc secretum injungens suo
seniori delegavit, ut si possibile foret, dilectionis
gratia in aliquo suce potestatis loco clam vellet
venire, et tanti viri et compatris presentia et saga-
eitate potiri. Dux namque quamquam avide tale
audiret nuntium^ tamen numquam hoc fieri posse
credebat, quo tantorum regnorum princeps, sais
ignorantibus, expedite aliena jura valeret intrare.
Verum cum suorum nemine eodem communicare
sermone voIens,tacitus sibi in corde servabat.Pre-
dictus vero csesar, Ticineuse reiicta urbe (Nov,),
per Tuscie alpes Romanum obtabile peciit solium.

conspici vicissim sese valebant, inter amplexus et
novi ospitis dulcissima obscula, dux taliter illum
allocntus est: Si vis sancti Zaeharise monasterim
previdere. instanter oportet te iUuc tre, quo keii ank
crepusculum in palacii mei meniis queas digmssime
ospitari. Deinde navim uterque aseendeas, alter
proprium palacium, alter quidem predictum petiit
monasterium. Postquam illia? monasterium ingres-
sus ipsi patefactus foret, ecclesiam intravit, haud
tamen illic diucius commoratus »& ; sed ut condl-
ctum fuerat, ad palacium advenii, et omni deqoo-
ritate illius perlustrata, in orientali turre se cam
duobus sui retrudi et servari voluit. Erat sanoTili,

Deinde in abstinencia que pascalem antecedens p ne agnosceretur, habitu indutus. Prefatus vero

Bolemnitaiem, Ravennam descendere curavit (an.
1001). Cui Pelrus dux eumdem Johannem diaco-
num destinavit; a quobenigne susceptus,importune
id ipsum quod antea dixerat reciprocare satagebat.
Unde factum est ut^ inter utrasque partes ssepedi-
cto Johanne diaconocrebrodiscurrendo,taIeyenti-
laretur negocium.Demum imperator salubrea duce
accepto consilio,sacrum diem pascalem devotissime
celebrans, omnibus majoribus suis indicavit, se
purgationis poculum apud sanctffi Mariee monaste-
rium in quadam insula,quse Ponposia nominatur,
accipereetaliquantis inibi diebus commorari velle.
Manet siquidem eadem insula non procui a Yenecia,
ox una parte marino littore, ex aliis Eripdani cin-

Hecelinus cum ceteris ducem de matutinali officiu
veniente ante ^** sancti Marci limina exceperunt
Gui salutaria verba,ne curcumstantes hoc secretom
sentirent, ex imperiali parte pertulerunt. Quibi»
dux, quomodo imperator vigeret vel ubi esset,
inquiens requisivit. At illi apud Pamposiffi monaste-
rium eumdem sospitem dimisisse responderunt. Et
datis obsculis, hospitariillosjuztapalaciumjabeDS,
ipse vero imperatorem adivit. Neque fas ducifuerat
cum imperatore per totum diem in predicta turre
manere, ne quis Yeneticorum hujuscemodi reica-
pacitate posset sentire. Ad prandiirefectionem cum
aliis palam conveniebat, sero una cum cessare ^^
dapibus coUoquiisque reflciebatur; ad perfects

gitur fluentis. His dictis, statuta est ^i», in qua ille ^ namque fidei vinculum confirmandum filia docb

adhuc caticumina de sacro baptismatis lavacro
cesar suscepit. Pallium quidem, quod pro pacti
federe (112) a Veneticis supra quinquaginta libras
persolvebatur, eidem suo compatri duci perpetua
scriptione donabat. Et omnia quomoda (113) illi
firmiter dehinc impertiri provotispromittebatSed

et sancti Marci oraeulura et diu desideratum com-
patrem adiret. Tunc, cum aliquantis quibus hoc
familiariter commissum habebat, intrans navim,
predictum peciit monasterium. Ubi minime per-
noctans, abbate cum monachis astantibus,ejusdem
monasierii quoddam ospiciolum previdens, prepa-

VARIiE LEGTIOiNES.
li* sciticet dies. ^so von deest. isi com suprascriptum I . i" aut. 1 . tii ». ^. ciesare.

NOTiE.

(I10| A. 1004. Thietmar. 1. vi, c. 3. vide in Annalibus nostris t. Ilf, p. 578, 579, 598,

(111) Annis 100M003. sqq.

(112) Quale inde a GaroliM. tempore pcr impe- (113) Gommoda.
ratores passim renovatumerat; recensum eorum

m

GHRONICON VExNEVUM.

m

Qichil diix ei exigere volens, nisi ut ecclesiarum A regia ortus, regnorum rite suscepit diadema {an.

saarum seu omnium Veneticorum predia integre

solidatis, in statu suis temporibus conservaret.

Altero autem diecumjamredeundilicitum habere

volebat, diversarum generum fortunis dux eum

munerare voluit; qui nichil horum continorecupie-

bat, dicens : lllud mihi crimen inducere nolOy ne

guis aqiiditatis et non sancti Marci tueque dilectionis

causa me huc venisse asserat. Tamen importunis

coartatus precibus, eburneum sediie cum suo sub-

sellio, nec non argenteum siphum et urceum raro

peractum opere dono, ficet invitus, recepit. Dato-

que obscalo, lacrimantibus utrisque, separati sunt.

Hecilinus siqnidem et ceteri antedicti non illo sed

altero die licentiam perceperunt. Imperator cuin

i002, Jun, 6), quanquam Ardoinus, comitis Dado-
nis f]iius, apud dicinum quibusdam Langobardo-
rum sibi faventibus regni coronam usurparet. Ta*
men illorum major pars Uenrici regis expectabat
adventum.

Anno quidem incarnationis Redemptoris nostri
millesimoquarto, ducatusverodomni Petri Veneti*
corum ac Dalmaticorum ducis decimo Johannes,
ejusdem ducis egregia proles, genitoris effectus est
consors dignitate. Quem dum tercia etas octavo
decimo anno ephebum foveret, nimirum paterno
ingenio et probitate vigebat ; qui pii parentis adeo
obtemperare studeat i<* (115) moribus, ut sub ge-
mino regimine omnis patria uno maneret foedere.

daobus tantum et Johanne diacononavim intrans, B EodemveroannoSarracenorummuItitudo Apulien.

predictum occulte in nocte regressus estad mona-
sterium. Mane vero se prestolantibus videre inopi-
nate exibuit, et Ravennam cum prelibati Johannis
diaconi nave properans, de Venetia se reverti om-
nibus prodiit. Quod difflcile credere volentes, amo-
dum mirantur. Dux itaque omnem Veneticorum
populum posttriduum in palacio convenire indixit.
Cui hojuscemodi gestum patefaciens, non minus
fidem imperatoris quam pericia sui senioris col-
kudabat (114). (An. 1001, Mart ex., ApriL inc.)

Eodem qnoque tempore Beneventanos cives au-
diens imperator sibi rebellare, quibus aggressissuo
imperio potenter snbjugavit, muUosque interfecit.

sium fines invadens, Varensem civitatem, ubi Gre-
gorius imperialis catapanus preerat, ex omniparte
obsidione circumdabat. QuodaudiensPotruspropo-
tens dux, prepararemaximamexpeditionemjussit.
Sanctique Laurentii in solempni die (Aug, 10) de
Venecia exiens, eosdem expugnaturus aggressus
est. Qui vastum per mare vel flcando torrarum di-
versa loca dum transiret, octavo Idus Septembris
{Sept, 6) predictam urbem appropinquabat. Sarra-
cenorum nempe uterque exercitus cernens inspera-
tam saiutem Ghristianisadvenire,armatismanibus
aliisupraequos littore adstabant, alii naves ascen-
dentes, Ghristianos ad certamen audacter provoca-

His peractis Ravennam iterum adveniens, Papien- p bant. Sed divina propiciatione domuus Petrus dux

sem deinde peciit urbem.Ibique Romanorum cives

dominationis jngo abjecto sibi repugnaturos audivit.

Cootra quos patricium suum nomine Zazonem cum

exercitu mittens, ipse navigio Ravennam instanter

descendit (iVoo.).£o tempore duo imperialia orna-

menta tnro miro opere acta cesar per Johannem

diacoaum Petro suo compatri duci, unum ex Pa-

piensi, aliud ex Ravennati urbe, dono transmisit.

Cui dux recompensationis gratia cathedram ele.

phaotinisartificiose seulpta tabulisper eumdem dia>

coaam Ravennie direxit. Quam avide suscipiens, in

eadem urbe conservandam reliquit. Dehinc Roma-

cum omnibussuisantedictsecivitatis inportum in-
demnis ingressus est. Quem cives una cum Grego-
rio imperiali catapano digne suscipientes, ejusdem
urbis in palacio ospitari fecerunt. Tunc domnus
dux, quomodo urbem a paganorum severitate tuori
quivisset, pertractare cepit. Verum prius alimonia-
rum solatiis cives inedia perpessos sufficienter re-
creavit. Tum ut viriliter contra nequissimam gen-
tem bellum agerent amonuit ; et victrice vexilium
se preire jubens, qnosdam in suburbio ad pugnan*
dum instituit, quosdam vero secum adsumens, na.
valeadorsus estperagere bellum. Unde factum est

oam dum vellet validam urbem repetere, civium D quatinus pertriduum continuatim nunc gladiorum
iQsidiasformidans,inquoddamcasteIIumPaternum • • .• o

QomiQe ascendi (an. 1002, Jan,), Ubi infelix non
diu sospes manens, inter dulces annos corpoream
dore vitam amisit(i/an.24). De cujus funere gentes
obique minime tunc questu silebant.GorpuscuIum
vero ejos Golonieusiarchiepiscopocumceteris def-
^ereute, in Aquisgrani palacium fuerat delatum,ut
cum decessore suo piie memori» Karolo queat ju-
dicialem sibi prestolari diem.
Post hunc Henricus &>« regalis dux, prosapia de

nunc igueis jaculis Sarracenos acriter insequeren-
tur. TercidB noctis in silentio paganorum aufugit
exercitus. Geteri autem qui finitimarum loca cru-
delijure mancipando possidebant, non multum
post illic degentes confusi recesserunt. Gives itaque
domniPetri ducis uomen deincepscelebreethono-
rabile habuerunt, qui nulio terreno sed divino con-
strictus timore, eos liberavit ab inimicorum perse-
cutione.
Non puto pretermittendum fore prodigium quod

VARLE LEGTIONES.
^^ infra Heinricus. i» ita 1 . sluduit ed,

NOTiE.

(114) Scil. populus. referat, haec ipso quo contigerunt tempore scri-

(115) Gnm noster infra a. 1007 obitum Jeannis psisse censendus est.

935

JOHANNIS DIACONT VENETI

m

cuidam Sarracenorum, diequofesiivaDei genitricis A decoritate pervenerunt. Predicti namqQd impera-

assumtio a fidelibus celebralur, divinitusostensum
est. Nam dum in sancti Benedicti mouasterio haud
procul ad urbe quadam munitissima turre ipso
maneret, emicantem stellam ex occiduo climate
prepete cursu venire ejusque civitatis in portu ca-
dere conspexit. Hoc ut Jeronimo, spirituali et pre-
nominati monasterii patri, patefactum est, statim
futurum sanctffi Mariaj auxilium, que slella maris
interpretatur, civibus advenire inteliexit; quod in-
temerata puerpera in Petri Veneticorum ducis ad-
ventu^procul dubio complevit, quem de occiduis
partibus venire permitlens, in suce nativitatis festo
de oste illi concessit triumphum. Isdem namque
dux de iiio loco nuncios suos Constantinopolim de-

tores tam egregie ac jocundehuncperagerethala-
mum satagebant, ut triduo convivantium gaadiis
haud defuerunt ipsi familiares convive. Hoc taii,
in palacio quod Yconomium nuncupator, peracto
ordine,quisque eorum rauneribusreceptisretrogra-
dus recessit. Novicius vero dux cum sua venasla
sponsa apud pallacium quod jure dotalicii naper
acquisiverat, degere disposu it. Cui Vassiiius impe-
rator injungens monuit,ne ab urbediscederet,inte*
rim (i 19) de Bulgarorum finibus^ quos valida ezpa-
gnandos manu agredi temptabat,Dei aoxilio reve^
teretur. Cujus monitis dux acquiescens, prompte
ejus adveutum prestolabatur.IpsoautemredeuQle,
patriciatus officii dignitate eumdemsublima?it da-

stinavit, et a catapano imperiali multis ditatus Bcem.Ottonemsuum pueruium,quiaderat,fratrem
muneribus, adVenetiam incolomis remeavit.

Hoc quoque tempore Heinricus rex Ottonem du-
cem (H6) ad Italiamcumexercitu mittens, cum Ar-
doine usurpativo rege juxta Alpes in compo "• qui
Vitalis nuncupatur (117), pugnam peregit, et ex
utraque parte multi ceciderunt. Cumque hoc Hein-
rico regi foret expertum, in sequenti anno (1004)
maxima stipatus expedicione Italiam intravit, et
Ardoine a Veronensi urbe expulso, omnes Lango-
bardos potentersuoregiminisubjugavit. CuiPetrus
etiam Veneticorum dux in predicta urbe suum
natum, mire pulchritudinis puerulum, prece sua
permotus honorifice delegavit; quem chrismatis

muneribus tantum honoravit. Dehinc dac spoosali
dote, idest diverse fOrtune copiis,simulqaeimpe-
rialibus donis acceptis, licitum veniendiad propria
impetravit. Nam parentum conventus,pernobiiem
puellam regionem ad exteram quasi exulem exeao-
tem plorantes,haud deerant. Dux itaque pro votis
omnia consecutus, navim cum spectabili spoasa
ascendens, equoreas sulcare procellas suis impera-
vit.Cui Grecorum seu aliarum gentium incole abi-
que usque ad patriam non denegabant impertiri
obsequia. Cumque probabili et diu anhelanti patri
duorum natorum foret nuncLatum adventom, coe-
lorum regi gratias agens, navium multitudine eos*

divo liquore ex more fecitlinire, patri oblime mu- q dem procul a litore fecit excipere; et tali circum-

neratum remisit. Deinde ceteras Italise civitates
properare disponens, Papise a Mediolanensi archi-
episcopo estitit coronatus (Mai 14). Ubi cives insi-
dias contra suum regimen molliri cognoscens, to-
tum pene urbem incendio et interfectione devasta-
vit, et tunc per Cumanum lacum ultramontanum
petiit regnum (Jun.),

Hoc quoque tempore Petrus famosus dux, sedula
petitione a Vassylio et Constantino imperatoribus
coactus, Johannem ducem, suam dilectam prolem,
ad regiam urbem causa conjugii delegavit. Quem
imperatores dum benigne susciperent, ciyusdam
nobilissimipatricii filiam Argiropoli nomine, impe-
riali editam sbirpe, illi desponsare decreverunt (1 i 8) .

scepti pompa apud pallaciitribunal geniturumam-
plexibus sunt restituti incolomes. Pater siquidem
non solum suis verum exteris hominibua cooYiTia
crebra hi^guscemodi thalamus facere non cessavit.
Reverapargaudium nostris finibus emicuisseoemo
nostrorum reminiscitur. Domna vero Maria, Greca
ductrix,nonpost plures dies puerum ConstaoUao-
polim genitumVehelisB protulit natum,qnem Petrus
eximius dux de sacro baptismatis lavacro sasei-
piens,Vassiliumob avunculi sui imperatoris nomen
imposuit. Circa hsectemporaprelibatusPelrasdai
pro animse suaeremedio mille quinquaginta libras
denariorum solatio tocius suse patrise Veaeticis
donavit,ceptiquepalacii opus ad unguem perdoxit.

Et ut tantse femine, imperatorum videlicet neptis, -q Ubi inter cetera decoritatis opera dedalico inslra

copulationis dies acceleraret^ prefatus dux unacum
puella imperiali decreto in quadam capella conve-
nire permissi sunt, ibique ab ejusdem urbis pastore
sacre benedictionis munus, ab imperatoribus au-
rcas diademas suis capitibus, perceperunt. Quibus
dextera utroque impecatore superposita manu,au-
lam qua convivantium cetus manere videbatur, tali

mento capellam construere fecit, quam non fflodo
marmoreo verum aureo mirifice comsit ornata.
Interea Petrus dux dum sibi pro votis peane cancta
subpeditare decernere, plus solito subjectum eqai-
tatis censura populum regere stadebat. Sed diTina
providentia moderamine equo omnia disponeus,
illum in tantefelicitatisfastigto constitutum, ad sue

VARliE LECTIONES.

iw ita 1 .

NOTiE.

(116) Ducem Kafantanorum et marchionem Ve-
ronensem. Cf. Thietmar. v. 16.

(117) In campaniaVeronensi.

118) V. Cedrenum t. U, d. 4o2 edil. Bekker.
[119) Id est donec.

»3^

CHRONICON VENETUM.

1»8

TirtttlM proTectum acriter perculit. Eodem itaque A sus, predictus domni Petri dncis iUioSy dero et

tempore(l20) [an 1006] stella cometis, cujus indi-
cium humanum semper pronunciat llagicium, in
meridiano climate apparens^ quam maxima per
omnes Italiffi seu VeneciiB flnes pestilentia subse-
cuta est (121) [an. 1007]. In qua utriusque sexus
humanae conditionis nonnulli inopinata morte ce-
cidernnt. luter quos domna Maria, Greca ductriz,
nec non Johannes, egregius vir suus, sedecim die-
rum numero in sancti Zacharie monasterio, proh
dolori uno clauduntur mausoleo.Dequorum funere
non modo mesii genitores velut fraterna societas
depIorabant,verum omnis patria lacrimis et dolore
tabescebat.Fuerunt namque omni probitatein tan-
tum famosiyUt Deo et hominibus ambo boni com-
placerent. Sex annorum spacio tantum sub patris B
regimine Veneciee prefuit populo. Sed ut tanti me-
roris quoddam presidium adesset consolationis,
pari coosensu Venetici interpellantes, domni Petri
principis alterum natum, scilicet Ottonem regalem
puerum, ducatos dignitatesubJimavere. Qui quam-
quam tenera ffitate quattuordecim annorum flore
vegetaret, tamen adeo ingenii facundia vigebat,
quoad altero fratre non probitatesedsetate dicere-
tur secundus. Preterea Petrus dux omnibus suis
liberis paternum munus impertiri voluit, ita ut
testamentario jure quisque suas acciperet porcio-
nes. Nomina quorum ut rite recordor, exprimere
libetlllorum primus herile sortitus est nomen,qui
forma et vinbus bene respondebat satis natalibus.
Secundus nominatur Ursus : iste sic ofQcium ge-
rens clericatus, quo haud immerito queat dici cle-
ricorum decus. Tercius est ordine Otho , predictus
puerulus, patris qui constat dignitate equivocus.
Qnartus nominatur Vitalis : hic ingenii strenuitate
ecclesiasticam adeptus est sortem. Quintus estat
vocabuio Heinricus, species ciyus puerilisceu jiibar
micat solis. Quatuor quoque fllise eidem optimo
manebant patri, quarum prima Hicelam nomine
Stefano Sclavorum regis fiJio, de quo antea pre-
dixi, in conjugio houorifice sociavit; reiiquas vero
tresin monasterio Deo omnipotenti mancipavit. His
itaque bene composilis, Mariffi generosffi suse uxo-
ris thorum sequestratum habere deincops decrevit.

C

populo consulente in eadem subrogatus est sede.
Hi\jus adulentisis' mores meo famine perstringere
volo. Erat nempe fide religiosus, specie decorus;
ingenio providus, industria litterarum ita periius,
ut tanti honoris a cunctis dignus diceretur. In ciyus
ordiuacionis exordio Petrus, dux ei preclarus suus
genitor, totum sanctie Mariie domum et ecclesiam
jam pene vetustate consumptam recreare siudio-
sissime fecit *.

* Hic initio paginae S8 codicis 1 tts laco vacuo
eharta insc vta est anno 1032 : Quadam die nos
Johaunes S igornino ferrarius insimul cumcunctis
meispare* itinus in unum convenimus adtempore
domni P ^tri Barbolani ducis,ei requirebai nobis
suoque /astaldo,quod in curte ferrum laborare
debuis emus. Sed tamen omnibus modis conira-
dixin^ is, nisi tanium quod laborare debeamus
per nostras mansionesquicquid necessitatem fuis-
set, omnique tempore ad predictuni^ palacium
quantum nobis deportassetcarcerariUs.undenos
iilo iempore ita comprobavimus cum iestibus,et
judicatum extitit nobis,ut jurare debuissemusad
sancta Dei quattuor Evangelia. Sedin diebus pre-
dicti nostri senioris jam dictum sacramentum
minime fecimus ^s». Nunc auiem nos venimus
aotepresentiam domni Dominici Flabiani glorio-
sissimi duci8,seniorisoostri,eum ipseresidebatin
pallacio cum suis j udicibus,et ibi aostanie maxima
pars suorum fidelium,et coepimus nos lamentare
de virtutcm (122) quod gastaldus fabri ferrarii
nobis faciebdi Dcnique judicaveruntetconfirma-
verunt, ut secundum quod ad tempore priefaii
Petri Barbolani jurare debuissemus, ita modo
adimplere debemud;quod ita fecimus.Sed piissi-
mus gloriosns dux senior noster noticiam scrip-
tionis exinde nobis fecit, ut in curtis pallacii fer-
rum laborare minime debeamus,neque sub jugo
gastaldioni fabri permanere debeamus ferrum^
quantum carcerarms hujus pallacii nobis depor-
tant cum omni nostro precio et expendio, ita
quodceteri fabride illorumcapitibuspersolvunt;
et liceat nobis cunctum ferrum laborare, secun-
dum^quod ceteri fabri laborant.

Paulicis dux ducavit annos 20 et menses 6 et dies
9. Marcellus dux ducavit annos 9, dies 21. Ursus
dux ducavit annos 11 et menses 5. Post interfoctio-
nemUrsiducis in annis 6 non fuerunt duces in Ve*
necia. Sed magister militum eamjudicabai; idest
domnus Leo magister militum sedit anno l^ Felix
magister militum sedit anno 1, Deusdedi annis 2,

ea videlicei ratione, quo nullum divorcium foret in ^ Jubianus ypatus anno 1, Johannes Fabriacus anno

familiaritatis conversatione.Deinde quicquit facul-
tatis resiabat, totum ecclesiis et pauperibus ero-
gan$,nichil sibi preierdignitatem reservabat.Anno
igitur Incarnationis Jesu Christi Domiui uosiri mil-
lesimo octavo, Valerio Altinatis eecclesiffi presule
morino, qui episcopalem cathedram rexit aunis
viginti, quindecim diebus tantummodo minus,Ur-

1. tso Deusdedi ypatus ducavii annos 13. Galla dux
ducavit annuml et menses 2. Dominicus dux duca-
vit annos S. Mauricius dux annos 23. Johannes dux
ducavit annos3o, Obilierius dux et Beatus sederuni
5. Agnellus dux ducavit annos 18. Justinianus dux
ducavit annum 1, menses 2. Johannesdux ducavit
annos 8. Petrus dux ducavit annos 20. Ursus dux

VARJiE LECTIONES.

i*^ itn i. eux 2. i>8 7« margine codicis, 3 legitur: Johannes Sagorninus hujus libelli auctor. Quam
scribx sxcuU xv conjecturam nuilius mmnenti esse^jam Zanettius animadverlit, iz» minime fecimus supra-
scnpta 1. i^ Quatuor Unearum spatium vacat in 1.

NOTiE.

(151) Ann. Sangall. majores.

(120) V. Ann. Sangall. msgores ct Ann. Leo-

dienses.

(122) Virtu?-vis.

Patbol, CXXXIX.

30

^

JOANNIS DlACONI VENfiTl

940

ducavit anD0sl7. Johannes dux ducavit annos ii et A
menses 6. Petrus dux ducavit menses6.Petrus dux
Trondominico ducavit annos 23 et dies 23. Ursus
dux ducavit annos 20. Petrus Gandiano ducavit i*^
5. Petrus Badoario ducavit annos 3. Petrus Gandiano
diicavit annos 23. Petrus Candiano filio ejus ducavit
annos 18. Petrus Ursoyolo ducavit annos 2 et dies
20. Yitalis Gandiano ducavit annum 1- et menses 2.
Tribunus Meni >*> ducavit annum et menses 4*.

* Hic in codice 1 suhjicitur : Inquisicio facta esl
de pallie, que portabant per loca Italise. Yeni
e^o Otho dux in publico placlto cum msyores ju-
dices nostree terrce, mediocres et minores. Testi-
caverunt Badovario Bragadino et Mauricius
Maureceni et Dominicus Florencius Flabianicus
(123), quod in nullis partibus Italice debuissent
pallia portare nec venundare, disi a Papia et a n
mercato sancti Martini et Olivo.

Hic in Italia regnavit Alboin annos3 etmenses
6. Cleps regnavit annum et menses 6. Longo-
bardi regem non habuerunt per 10 annos. Au-
thari regnavit annos 6. A^lulfus ^s** regnavit
annos 25. Adaloald regnavit annos 10. Arioald
regnavit annos 12. Rotari regnavit anuos 16 et
mcnses 4. Rodoald regnavit annos 5. Aripert
regnavit annos 9. Grimoald regnavit annos 9.
Bertari res^navit annos 17 Guniberd regnavit
annos 12. iLiuperto "» regnavit menses 8. Ariper
regnavit annos 12. Anspraudo menses 3. Liut-
prandoregnavit annos 31 etmenses 7. Ilprand iss*
regnavit menses 7. Ratchiso regnavit annos 4,
menses 9. Agistulfo regnavit annos 7. Desiderio
regnavit annos 17 et menses 3.

Anno ab Incarnatione Domini 774 **« Karolus
rex in Italiam introivit, eamque cepit. Regnavit
annos 46. Mortuo quoque Karolus rex *«» succes- q
sit Lodoicus, qui rexit regnum annis 59, et mor-
tuus est. fluic successit Karolus, qiii regnum rexit
2. Defuncto Karulo successiis<^ ei Karlomannus,

Sui regnum rexit annos 3. Mortuo jam dicto
arlomanno successit Karulo junior, frater ejus,
(jui regnum rexit annus 9. Successit Berengarius
imperator.

AUa manu saeculi xi exeuntis hsec adscripta
8unt :

Primus in Romana sede Julius Gesar regnavit

annos quatuor et menses sex.
Octavianus Cesar regnavit annis quinquaginta

sex et menses sex.
Tiberius Gesar regnavit aunos viginti tres.
Gaius cognomento Caligula regnavit aunos tres,

menses decem et dies octo.
Claudius Cesar regnavit annos tredecim,menses

septem et viginti octo.

Nero Gttsar regnavlt annos tredecim, menses

septem et dies viginti octo.
Vespasianus cesar re^navit annos novem, mea-

ses undccim, diesviginti duo.
Titus cesar regnavit annos duo ^^ et menses

duos.
Domitianus, frater Titi junior, regnavit annos

quindecim et menses quinque.
Nerva cesar regnavit anno uno, menses quat-

tuor, dies octo.
Trajanus cesar regnavit annos decem et novem,

menscs sex, dies quindecim.
Adrianus cesar regnavit annos undecim.
Antoninus cesar cum filiis suis Aurelio et Lncio

regnavit annos viginti duos, menses duos.
Marcus Antonius Verus cum fratre Lucio Aurelio

Commodo regnavit annos decem et novem el

mensem unum ^^^.
Lucius Antonius Commodus post mortem patris

regnavit annos tredecim.
Helius Pertinax regnavit menses sex.
Severus PertinsLxregnavit annos decemet septem.
Antonius cognomento Caracalla regnavit anDOs

septem.
Macrinus csesar regnavit annum unum.
Marcus Aurelius Antonius regnaveruut annos

quattuor.
Aurclius Alexander regnavit annos tredecim.
Maximinus ca^sar regnavit «uinostres.
Gordianus csesar re^navit annos sex,
Philippus cum Philippo filio suo regnavit annos

septem.
Decius ca3sar regnavit annum unum et menses

tres.
Gallus cum Yolusiano filio suo regnavit annos

duos et menses auattuor.
Valerius cum filio uallieno regnavit annis quin-

decim.
Claudius caesar regnavit annum unum et menses

octo.
Aureiianus eaesar regnavit annis qaiaqtte et

medium.
Tacitus csesar regnavit dimidium annum.
Post hujus interfectionem Florianus regnavil

dies octuaginta octo.
Probus ceesar regnavit annos sex et mensesqoat-

tuor.
Orientalium imperatorum catalogum usque ad «?;
culi XI exitum seiCicet : Alexius vero repnum imperii
arripuit anuo ab lucarnatione Dommi 1081, indi-
ctione 4,-mense Aprilis die prima in qua tunc cena
Domini celebratum est,et regnavit annis....t>Ki09^
alia manu usque ad medium Sdeculum xm productutn
exhihet codex 2, hac sententia finem imponens : Posl
mortem vero JohannisBalduinus gener eins, fiiios
supradicti Petri, imperavit annis.... Balduinushtf
itannis 4237-1261 regnavit.

VARIiE LECTIONES.

4«* vox his scripta 1. *•« ita i, dux 2. "« * Agdulfus 2. *•« Gomberto— Loperto 2. "• *Idprand 2
1 »* ita i . 2. 4«» ita i . 2. i»« ita i . 2. "' ita. i" pergit alta manu in \ .

NOTiE.
(123) Qui postea a. 1028 Othonemducem expulit.

CHRONIGON GRADENSE.

(f*o/. 1.) Post multarum urbium destructlonem multitudo ad Altinensium civitatem aciem direxis'
et Aquileiedesolationem,cumsevissimapaganorum sent, in qua cum ejusdem civitatis indigenis fugatis

tw

' CBBONICOK ClU&ENSe.

942

nemioem reppQrifW^l^ QjDAQem Ulam civitatem de- A ^^ viciQas eU^erimi inmtU^ es^ Wi^Hlf yift«lin

predantes, igne saccenderant, rouros quoque ac
tarres funditus subyerlerunt. Huis vero civitatis
magnapars popi^U timore correpta, cum in paludi-
bus et in insulis paganprum fugientes insidias diu
habilaret, divinitus factum est, ut quidam sanctis-
simus vir Geminianus nomine, sacerdos, Spiritus
sancti perlustratus gratia, egenis cupiens subvenire,
cum plurima loca diligenter perlustrasset, ad pre-
fatum paludumpervenienslocum,cumArio quodam
et Aratore copiosam Ghristianorum ibidem invenit
mnltitudinem, quibus visis ac de invencione eorum
adinodum illarescens (124), nunciavit eis, quod
pessima illa multitudo divine nutu cleniencie de-
stnicta esset et in nichilum redacta. At illi gratias

Gonstanciacun\ et vicitm Amianarim, Awrii eoj^^ii-
tuentes, nomlnibuspc^rum exquib^s fu9rai|t Au-
rius trribuuus cQosUtiut appellari. Foaiqua.ai vero
universahujuspopulimalUtudQ coaxiciAMQiAn?^ ip-
sularum loco invaserat, uixa insimul ^ouvi^niaQtes
mirabili forma ac prelucida ckpitat,e bi^Ucaii^ (i)n-
daveruntiAhopore $Aactȣ)iei Ge^iitrijcis elt Virgiais
Maris, pulcherrimo pavimenlo ornaiaiQitO^i^ V^'
diumpulohritudine sua. roia quedam admo^um^de-
oorabai. Uade omnis habiiatio qp» ipai «etQcleais
proxima erat ab Am^io iribuno RQia.iy^peVAia fuii ;
quam^ aecclesiam» videlicet epia^pai^m Awiv;» iri-
bunus coAstiiiMt. quod. episcopium prefaiua Ail^iias
ex collaudacione Hetamaucensium ei RivoalievAivun

agentes glorificaverunt Deum qui non deserit spe- ^ nec noi) excoD.firmacioaeObelIierii^'^ei^^«oBj9i^Mo

ducum». qui timc VeneiiajQBi «regehiwi» di|c^m in
proprii dominii jm*e vindicavit. Quibu^i ongipit^ws
compositis ^t Qrdioatis, prefaiua Aurim^ iribimvs
cum universa populi muUit^djno c(ui ei; pcedicia
Altinensi confugerant civiiate, Obelierio *«i et ^«t
Beato (127-8) &«< ducibuacqlla subnptiltentesae sub-
jugdverunti eo ordine ouq in prefata civitate (/oL2)
olim subditifueraniducibusqui ipsiusregimeu.Qbii-
nuerant. His namque patratis, ut m^T^ mecporaiMpi
est, eji concessione jam dictorum ducum etpopuli
collaudatione quedam littQrainprefati Aurij iribuQi
potestate concessa sunU In primo q^oruni quQndam
Maurum presbyteru^, qui de Altinei^^iuiA fh^rat

rantes in se. Tunc Arius et Arator, filius ejus, cum
omnibus quicumeo erant, vicinasquasdam insulas
quse in eisdem erantpaludibus intuentes, ac mclio-
rcs quas eligeraut perscrutantes, domos et seccle-
sias in eisdem edifficare ceperunt. Quarum in
edifficatione relictam Altinensis civitatis pulchri-
tudinem nec non et multarum turrium subversio-
nem recolentes, licet nimio merore turbati,tamen
sapradictarum turrium nominibus illas quas habi-
tanles i** insulas appellarunt. Unde factum est^ ut
c^jusdam excellentissime ejusdem civitatis turris
nomine Torcelli Arii omnes insule prefate voca-
renior. Ex supradictis ilaque insulam quandam Arii

cum quibusdam suis serviciis, ut ibi habitarent, ^ civitate, invenit ; qui ei ordinatim^omnia expoauit,

sibi vindicarunt ubi etiam proprium nomen com-

mutantes, omnes qui ex eorum tribu erant, Aurii

apellati sunt. Gum his quidem omnes illi qui in

Altinensium erant civitaie, in porta illa que versus

boreas (foL i) respiciebat, ibidem hospitati vi-

cnm Burianum Aurii a porta illa appellari constitue-

mnt. Aurius vero tribunus cum massi (125) qui

Maciuii Gelires appellati sunt, et cum quibusdam

aiiis quorum nomina ignorantur, locum qui huic

insuJe vicinior erat ad habitandum eligerunt. Gum

his quidem permanserunt omnes iili qui fuerant in

prefata civitate de eorum porta,juxta quam turris

ma^na ei nimis excelsa fuerat, ex qua erat eis in-

troitusetexitus.Huncnamquelocum inhabitautes ex

qnaliter sibi Deus revelaverai oueudam heremi
locum, in quo sancti mariireh Hermes et HerAWUs
in Dei honore et eorum nominis titulo fficcIesiiMEn ci
edifficare jusserani, cujus etiam mercedem illi im-
penderepromiserunt. In sequenti quoque liitqre al-
bissimam nubem sibi apparuisse dicebat,. ei^ qua
duos clariiatis velut solis radioa resplendere vide-
rat« Ad quam cum proppius accederet, clarissima
voce sibi dicentem audivit : « Ego sum Qominus Deus
Salvator et tocius orbis dominator. Terra autem i|i
qua stas, cave ut in ipso loco, quem tibi monsirt^-
vero, in nomine meo basilicam construas . « Tuoc
nubes illa cum prefatis radiis non longe ad alium
transferens se locum, in quo dulcisona alia vox

portaetturriillamagnaVicumMajoribus(i2tf)isdem ^facta est de nube dicens; « Ego sumMaria domni

Aiirius constiiuit appellari.In qua Maxum militem
iQdicii fecii. Idem Aurius iribunus cum Fraudunis,
qui et Faleiri appellaotur, et Rusticus, qui Luthoi-
tas dieitur, et Galciamiri, quos Gambas sericas
nominarant, cum viatoribus et quibusdam reliquis
qaoram nomina ignorantur, omnes insimul quas-

Jesu Ghristi Mater; in hocloco aeicclesiaminhonore
mei nominis volo ut ediffices; » quem eliam locum
sibi denotasse aiebat. In tercio autem cum per.c-
nisset littore, ejusdem littoris medietatem ex gcn-
ciumetpopuli diversa multiludioo occupalamse
vidisse narrabat. Gujus alia medietas boum ac bu-

VARLfi LECTIONES.

^ ita c i«o jam dtkta^ qworum h» recentiore manu iribuDorum procerum et scriptum esi 1. Lecihnem
mtiquam codex 3 servavit. ^«^ iamdeleta; quorum Uko mann rec$niiore tribuuis proceribas et scr^jftim
ett 1. Aniiquam lectUmem prxbet 3.

NOTiE.

(124) Id esi hilarescens.

(125) Id esi massa, armaiorum globo*

(126) Mazxorbo.

(127-8) V. supra, coL 897-890.

^^3

JOANNIS DIACONI VENfiTl

\)rt

baloruin densissimas aciesvegelabat. In medio au- A parvam o^cclesiam inbonoreDeieisancliJohaDQi.s,

tem littore nubes illa candidissima cum suis radiis
stetit. Ad quam cum accessisset, splendida cauicic
senem quendam iu speciosissima sede sedentem
infra ipsam nubem contemplatus est, cum quo vide-
licet juvenis quidam erat, insimul confabulantes.
Tunc senior ille ait eidem Mauro presbjtero : «Ego
sum Petrus apostolorum princeps, a Christiani gre-
gis pastore constitutus, ut ipsius pascam oves et
agnos. Nunc in peccatorum tuorum remissione tibi
injungo, quatiaus ad Dei honorem {foL 2') et in
mei nominis titulo honorifice in hoc loco secclesiam
fundare studeas, ut in natalicii mei die universus
Torcellanus populus in ea congregetur. » Junior
vero ille, qui cum eo erat, dizit : « Ego sum servus

sicut idem sanctus baptista ipsi Mauro ostenderat,
juxta atrium episcopiimirafpulchritadiaeediffica-
verunt. In ipsaquoque baptismatisfontespoDentes,
mirum in mtdum per occultos meatns in eisdern
fontibus sereas bestiarum imagines aquas eTomere
fecerunt. His itaque pAractis, prefatus sacerdos
Maurus secum duxit Aurium tribunum ad littus in
quo sancta sibi apparuerat Justina. Ibique juxla
quod in prefata visione sibi revelatum faerat, par-
vam sBCcIesiam construerefecit. Deinde venientein
littus in quo gencium ac boum sibi apparuerat mul-
titudo, secundum quod in prefata revelatione sibi
jussum fuerat, eecclesiam in honore sancti Petri et
aliam parvam ecclesiam in honore sancti Antonini

Dei nomine Antoninus, qui pro Christi nomine pas- ^ martyris edifficaverunt. Littus autem boum Aurius

sus fui.Ideoque precipio tibi,utparvam «ecclesiam
juxta magistri mei basilicam in honore Dei et sub
titulo nominis mei ediffices. Nichil tamen alieni
operis inter utrasque facere presumas. In qua si
quis juste ac devota mente aliquid pecierit, meis
precibus apud Deum obtinere non ambiget. Cave
ut sicut tibi designaverimus, ipsius eecclesias ex-
tmere facias. » In quartum autem cum pervenisset
littus, visum fuit ei, quod totum littus vineis esset
plenum, maturissimas uvas habentibus; et ecce
nubes illa, quam paulo ante diximus, apparuit ei.
Ad quam cum accessisset, decora facie puellam
quandam in sede preciosa sedentem aspexit. Que

tribuQus constituit hoc appellari. Deinde ad aliad
littus transfretari cupientes, albissimam nubem
supra id ad quodtendebantlittusviderunt.Adqu(kl
cum pervenissent, evanescente nube, secundumea
que illic reppererant signa secclesiam in honore
domni Salvatoris edifficaverunt. Exprefale quidem
albe nubis visione, littus Album idemAuriuslribu-
nusillud constituit nominari. Ad h^jus littorid ve^
sus dexteram gradientespartem, sicutinprefatasibi
ostensum fuerat visione et a sanctis martiribus de-
signatum,aecclesiam in honore sanctorum martirum
HermetisetHerasmi edifficaverunt i^s cujusmcrce-
dis promissa locum in quo altariafodientes destina-

di^it: « Ego sum Justina virgo, que pro Christi G vei^A^^ttpIni^inium auriinvenerunt, etobhocAurios

nomine in Patavi civitate passa fui; proejusamore
te deprecor, ut parvam secclesiam in Dei honore et
mei nominis commemoratione in hoc littore con-
struerefacias. » His omnibus taliter revelatis, visum
sibi fuerat in ci:gusdam brevissime tumbe, [t. e.tu-
muli] loco persistere, ubi et nubes illa lucida ap-
paruit ei, supra quam solem illustrautibus radiis
aspexit. In eadem autem nubevirquidammirabilis
aspectu erat, dicens ei : « Ego sum Johannes ba-
ptista precursor Domini ;deprecor te per nomen ej us,
ut secundum hanc quam tibi in hoc loco ostendero
formam fficclesiam micbi edifficare facias. » In qua
die noctuque orationibus ac vigiliis sibi vacare in-
junxit, nec non per anulum ac scripture paginam
investicione tradidit. His omnibus expletis supra

tribunus [foL 3') littus Mercedis constituit hoc ap-
pellari.

Expletis his omnibus, hec omnia que supra me-
moravimus littoraprefatusAurius cumceteris ejus-
demepiscopiiprincipibusin jure proprie domina-
tionis sub eodem episcopatu susceperunt. In quibus
etiam multos agricolas seu colonos consUtoerunt :
hoc itaque modo ut nullus in eisdem littoribus Ti-
neas vel alicigus culture opus agere presumeret
sine episcopi concessione vel venundatione.

Constituerunt quoque quod singulis annis ex
unoquoque sulcu uniuscujusque vinese jam dicto
episcopatui duospalmites cumomnibusracemispro
censu persolverent, et pro unaquaque domo pro
fisci i«* precio octo nummos eidem episcopalui im-

ecclesiffi sanctse Marise tectum astitisse sibi visum TNpenderent. Omnes veropiscariasgurgitumacpalo

fuit, ubi nimio molendinorum strepitu qui juxta
prsefatam secclesiam adesse videbantur, ex hujus
quiete visionis sompno expergefactus, scripti (foL 3)
volumen et anulum insuis repperit manibus. Heec
autem seriatim postquam omnia exposuit, Aurius
tribunus et alii nobiies qui cumeo erant,visoanulo
et scripti volamine, quodipse reppererat in mani-

dumprefato subjugaverunt epiacopio. Pretereaque-
dam alie ejusdem i«« episcopatus partes in censi
debitum ova et gallinas offerebant. Omnium autem
supradictorum cunctos redditus prefato Mauro ^^
presbitero, usque quoepiscopalifungereturhonoref
comiserunt.

£o namque tempore Frauduni cum \nilarenis
mastalicis (129) rocclesiam in honore Dei et sancli

hus suis, de htgus revelationis visione certiflcati,

VARLE LECTIONES.
t«s edifficerunt 1. ««< prosisci L pro fischi 3. i«« eisdem c, li» mutatum in Magno ; v. wt. seq.

NOTiE.
(129) Id esl massalicis, incolis.

m

€HRONICON GRADENSE.

H6

Laarencii levite et martyris honorifice construxe* A cessione vero Obelierii et Beati Hetamaucensium

runL Gujus per girum fundamentis constructis,
castellum quoddam iiiic fieri ordinaverunt. A quo
?era castelio pontem edifficantes, usque ad Amia-
nas facerunt iter. Prefatis namque Fraudunis con-
cessit Aurius tribunus et Haurus presbiter in vico
Amianarum judicii tribunatum. Haximam vero cu-
josdam littoris partem ex concessione Aurii tribuni,
necnon et Hauri presbiteri, ut ad ejusdem fecclesie
utilitatem viueas edifficarent, ipsi Frauduni appre-
henderunt. Piscarias quoque ad paludes, ut eidem
scclesie molendinos constitueret idem Aurius tri-
bunus (foi 4) et Haurus i«« presbiter plures con-
cessit. lu eodem vero vico Amianarum supradicti
Frauduni fiecclesiam sancti Harci construxerunt,

ducum et collaudacione Aurii tribuni necnon ex
confirmatione Hauri presbiteri, qui in episcopatus
honore ejectus fuerat, ipsam eecdesiam sancti Jo«
hannis apostoli et evangelistie cenobium sanctimo-
nialium perpetuo esse ordinaverunt.

His autem ut supradictum est constitutis,eodem
tempore universa Venetiie populi multitudo com*
municatoconsilii in Gradense perveneruntcastram,
ibique juxta acclesiie sancti Johannis Baptiste de
Torceilis formam,in honore sanctse Haris Virginis
basilicam construxerunt. Aliam quoque «cclesiam
in honore sancte Agathe virginis edifficantes, mi-
rabili opere in eandem ordinamnt criptam. In qua
aitare in Imnore sancti Yitalis martyris erectum

eamquesancti Laurencii ecclesias subjugantes. Non B est,

post multum temporis ipsi Frauduni cum Calcia-
miris aliquas reliquias sanctorum martirum Sergi
et Bachi a quodam Stephano Scopacalle suscipien-
tes, secclesiam in Dei et eorum honore in capite
vici Gonstanciaci edifficaverunt, quam prefate plebi
sancti Laurencii subdiderunt. Iterumquasdam alias
reliquiassanctorum martirum Harceiliani et Haximi
a quibiisdam castellanis acquisiverunt, in quorum
honore ecclesiam edifficantes, Jam dicte subjugave-
mnt plebi. Has namque tres scciesias per scripti
cyrographum prefate subdidernnt plebi ; eo vero
ordine ut singulis annis in eamm festivitatibus jam
dictffi ecclesiee plebano prandium preparare ^^f ho-

Ea namque tempestate cuidam Geminiano presbi-
tero divina revelatione i^junctum est, ut in Ter-
gestina civitate destructa, inter muros ecclesife ei
muros destmctffi civitatis, corpora sanctorum qua-
draginta et duo martyrum diligenter perquireret
Quibus inventis, cum quibusdam suis comprovin-
cialibus ^«> ad Aquilegensium destmctam perveniret
civitatem, perquirentea reliquias sanctomm, inve-
nerunt ibi corpora sanctomm marlyrum Gancii et
Ganciani atque Gancianiliee, uecnon et corpora
sanctamm virginum, Euflmis,Dorotheie,TecleiBet
Erasmie, quas omnes reliquias, ut ei revelatum
fuerat, secum defferentes, cum maximo honore in

norificedeberent.Hojusverovicemisdemplebanusp castro Gradensi iufra fecclesias dignissime condi-
in ipsius piebis festivitate eamndem secclesiamm derunt.

clericis constituemnt reddere» Ex collaudacione
vero Aurii tribuni, principis Torcellani, et Hauri
presbiteri, qui in episcopii honore electus fuerat,
per testamenti paginam censuerunt, quatinus si
qnis ex illomm tribu utilisinveniretur clericus, ac-
cepta inyesticione a Torcellano pontifice, sine ali-
cijgus contraditione, in sancti Laurencii fficclesia
plebanus constitueretur. Sin autera ex predicta prole
nullis talis superesset clericus, ejusdem parrochifle
vicini in aliam quam vellent personam liberam fa-
ciendi eiectionem haberent potestatem. Reliquas
vero ecclesias, que per diversasTorcelli partesfue-
rant edifficate. Aurius tribunusetpredictusHaums

Hisdem autem temporibus Beatus i*o dux Heta-
maucensium, cum quibusdam tribunis {fol. 5) et
nobilibus suis ad universalem Romane sedis ponti-
ficem nomime Benedictum (430) adgressi suntiter.
Atquem cum pervenissenl,8uppliciter fusis precibns
quatinus Gradense castmm novam Aquileiam insti-
tueret^ et tocius Yenetifie et Hystrise metropolim
ordinaret deprecabantur. Nomina quoque patriar-
charum qui post destmctionem Aquilegensiom ur-
bis sine aiicujus apostolici concessione iu prefato
Gradensi castello sederant, reffiBrebant dicentes :
« Harcellinus patriarcha, ipseprimusin eadem no-
vam Aquileiam sedis i*^ annis 19, qui prinsfecerat

presbiter qui fuerat electus cum universi populi D monasterium Beligniense in destructa Aquileia^

laude constituemnt et confirmavemnt, atque sub
potestativo jure cecclesiie sanctie Hari« subdidemnt
ifol. 4'), et omnium supradictarum *«• flecclesiamm
censuenmt episcopium ipsam ecclesiam sanctseHa-
ris. Juxta hanc quippe fficciesiam non longe in ho-
nore Dei et sancti Johannis apostoli et evangeiistee
prefati Frauduni edifficaverunt basilicam. Ex con-

quod etiam monasterium sub proprii dominii jure
quamdiu vixit retinuit. Huic aulem successit Har-
cellinus, qui annis 15 novs Aquilegae rexit eccle-
siam. Post quem Stephanus in ejusdem castri aec-
clesiam sedit annis 12 et mensibus 3 et diebns 15.
Hujus quippe successor exlitit Haurus, qui in ea-
dem secclesia prefuit annis 4>, mensibusS. Post

YARLE LEGTIONES.

146 sieprhnum scripHm erat^ post VLingetnm r mvtata suntfUt nunc Hagnus in codice legatur. Indicia
tamenprimm lectionis faeik cognosei possunt, Giesebercht. ««^ prepare c. ««> ita 3. tribunomm et pro-
ceram et in ioco rasopostera manu !• ^** cum supplendwn esse videtur. G. ^m Ha 3. proreres et in loco
naso I. 1*^ lege : sedit.

NOTiE.

(130) Benedictus nullus initio sieculi noni sedit.

M-7

JOAmnS DtAGONt VSNKTI

M

qttem Ifofc^iliiisper annos -16 et menses 5 et dres A. innotuit, qoditer eiiFes Aqoileinsetitthnin&LMi^

8 ibidem extitit patriarcha, qai fficclesiam sancti
Jolmmis apostoli et evangelistse in eodem castello
fundftvit.

M Hosaatem in numero episcoporam, qui atem-
pore beati Marci usque ad Nicetam, qui tempore
destructionis Aquilegensi prefuit flBcclesiffi, connu-
merari credimus, necnon abapostolice sedis ponti-
fleibtts cum pallii benedictione in hanc quam peti-
mus novam fieri Aquileiam destinati sunft. »

Tune idem Sanctissimus Benedictus,summasRo-
maniB sedis pontifex,l>enignilatis clemencia motus,
liignis eorum condescendit precibus, communicato-
que (fol. 5*) 39 episcoporum concilio, Gradensem
«civifetftetn novlim Aquileiam constituens, ex collau-

bardorom rabiem in Gradense castrum fogientes,
beatissimi corpora sanclorum Qnirini, lUari etTa-
ciani et ceterorum secum asportaverunt; hacitaqne
revelatione, non parumillarescensyettranalaiionem
eorum scripsit, et natalicii diem constituitcelebrari*
In octavo die penteoosten natale quadragintaetduo
martbum instituit; nataiicia sanctorumllkrietTa-
ciani sexto decimo Ralendas Marcii, Quirini sacer-
dotis quarto Kalendas Junii, sanctornm Canciano-
Tum pridielCaiendas Hadii, natale sanctarom Tirgi-
num tercio Nonas Septembris.

Rexit autem Paulus, benignissimus patriarcha
primus per apostolicam concessionem, novs Aqui-
leiae fficclesiam annis i2.

datione supradictorum episcoporum et omnium „ , ..,>». , . .

»ii«ste Roman» Ecclesfe cardinaHnm.tocius Vene. B , Hmc«uccesatProbmas, qm m eadem noTa Aq«-

Hm Ot Histriffi mOlropoUm ordinavil. Accer«toque •«»* metropohtanam rexitoccles.amaim.s2, mea-

duee et qui cum eo erant: c Per prtvilegii, inquit»

preceptnm sanctse Romanee Ecclesiee et i» collau-

MiMeac conflrmatione omoium istorum fratrum,

tam episeeporum, quam cardinalium, tocius Veae-

tiSB, nectton et HysrtriefeGr^densem eecclesiam me-

trepolim vobis ordinamus. Ejusdem vero presulis

«lectionem clero et populo liberam f aciendi tribui-

mus fiustfKaiem. Prefate preterea regionis duci post

faetameleetionerainvesticionispotefltatemcommit-

linms, qua ab ipso dnce accepta, ejusdem suffra-

ganeis eonsecrandi licenciam concedimus. Quibus

sibuB 8.

Dehinc Helias is« egregius patriarcbaGrtdensem-
regendam suscepit lecciesiam. Ipse in eadem mle-
siam "sancte EaflmisB juxta nominis proprietalem
fabricarepreoepit. ^am qnod grece euflmia, latine
boaa forma ^*? sonat. In eadem quoque >m cocle-
sia eongregata mul titudine episcoporum a Veroaa
ttsqve Pannoniam) cuncieque Venetie populo con-
vocato, generaiemsinodora oelebravit Ipsonamqae
tempore corpora -sanotarum virginttm secundom
<l^od a reverando Pauio PatriarciiaKriplamlnerat

ei!pMi#, ^dhiqns sanct» Romane eecciesiffi sedem |»rquirens, omnibus revelavtt Qnibus candhqai
ad pallii benediclionem suscipiendam properare in- ^ «««t » P»^ ooncilio visis, celeberrime ipaa cor

JmigiMto. » flec omnia per privilegii paginam
daci ^^ et eunctis ejns **« successoribus concessit.
Ad^t^rei confirmationem, recto iit supradictum
'eaft otAMf qnemdam Panlum cardinalem sanctee
Hdmanft Bedesiee, faeta «lectione i^ ipsis tribnnis
nobillbus qui eum Beato is* duce aderant, a prefato
quoque duce aecepta invesUcione, patriarcham con-
eeeravit, ntqne cum pallli benedictione in novam
AqriiRlam enm eis remisit. Qui sanctissimns pa-
Iriarehacorporasanctoramin eisdem nove Aquileie
«beelesi)! lionorifice condivit. In fficclesia sancti
Vitalis quadraginta et duo martyrum corpora
dignislfime lumalavTt; in ffioclesia sanctae Marioe

pora veneroli snnt. Tmto Helias egregias patnar-
chacumomiii ilia maltitadiae (/o^.6') episcdponun
ac deri et popoli coilandatione ordinavit sededm
episoopatas interForogolienaiamnettaoa etByslrie
sivffi Dalmatiee partesi videlicetin Vegla, in Apaaro,
in Pathena. In Venetia aatem eex episcopalusfieri
consUtait. Quorum eleotiones uniuscigaBqoe parro*
chiiiEi clero et popalo comittensy sicnt a beaia Bm-
dictosanctse RomansBsedis antifltiiefaentsancci'
tamnecnon etprivilegiiscripto conflrmatuniydaci
investicionem ceneessit. floram episeopatum pri-
mnmoonstitiutTorceUanam, siout primusfoertt ve-
tustatteia Altinensium civitate;aeoandam MetamM*

corpMi sanctarum virginnm Eufimiffi, Dorothett, D censem ; tercium Olivolensem» oai ideo hocnomsn
~ ~ ~ impositamestjqaiaibiantejaoaamseeclesifleaaacti

Sera &•• imanis (131) erat olivarum arbor. C^js^
parrochiiB convocatis populis, magnam «cclesiam
in honore Dei et sanctiPetri idem venerabilis patriar
ohaediCflcare preoepit,ibiqae epiacopium constitoit,
ublseiipti confirmationeet aaathe natis vinculocoo
venire in unoqaoque sabbato se contrinxenmt, ibi-

t^cHm «Ht l^rasmiB diligenter collocarit; corpora
aoleM eaneloramCanoii, Candani et GancianiUae in
«celelrta eancti iohonnis evangeliste celeberrime
eomposnit.

{foi» •) Gumqne idem venerabilis patriarcha ad
destmetara AqnUeieasium ciritatem com populi
mtilHf gdifctB ire disponeret, dtviaa revelatione sibi

VARLE LBGTIONES.

*•• ita frimum $er^tmn trai, quod post altera manu mtUatum eH m ex. G. «»» aiia mami doci-
boB l. 1*» aUa m^nu eorum 1. "» ita 3. nrefato ta ioeo roto. "• kic inemt codex 3- *•' le^ faj»-
«M ^pidqaeqiie 1. t** ila 1 ; tW ei^ Sergi^ Sergii, Veneta iingua, qua e. g. San Giorgio ;>rononltaitcr SsQ
Sorso.

NOT*.

(i3i) Inunanis.

'AUl

CHROiNIGON GRADENSB.

^80

que ptarittias niefrcationes faciebant. Quartum epi- A acceperunt a beatissimopapa Pellagio, consention-

scopium in ^quilensem civitatem fieri constituit.
Quintum in civitate' Eracliana adesse precepit.
Eodem qnoque tempore idem venerabilis palriarcha
(ccclesiam in honore Dei et sancti Petri edlfficavit,
quam Opiterginam appellavit. Sextum autem epi-
scopiumin Gaprulis fierijussit, ubi castellum con-
stituit, in quo «ecclesiam in honore sancti Stephani
protomartjris fundavit, juxta quam episcopaiem
domum secundum lod posicionem sat honoriOce
edifilcare precepit.

Metamaucensium autem episcopatus ex Patavium
civitate extitit oriundus, etvelutiuniversus populus
exivit cum suo opiscopo, sic iu eadem insulam (foL
7) Metamaucensi habitare disposuit.

tibus universis episcopis jam dictarum provin-
ciarum. Paulus siquidera, precessor ^^^ ejus, hostile
periculum non ferens, Longobardis advenieutibtts
cum omni thesauro ecclesis Gradus se coutulerat,
aiferens secum corpora sanctorum martirum £1-
lari iM et Tacianiet reliquorum. Defuncto vero
Paulo et in aecclesia Gradense umato, cpjus sepul'-
chrum usqiie hodie^^sibimanet, ProbimusGraden-
sem, idestnoveAquileie^rexit lecclesiam. Gui siio-
cedens memoratusHeiias patriarcha, hecque supra-
scripta sunt (v. ^({praco/. 88 l)ordinavit,etjamdicta
corpora sanctorum ibi miro modo locavitdomumque
sibi a fundamentis fabricare prccepit, asserensin
synodo supra statuto : Karissimifratres, interl^enienr

Episcopatus vero civitatis novee, quse Eracliana B Uhus malis nostris cottidie hostile perpetimur flagel-

appellata est, de Overdecina civitate (132) adve-
nisse testatur. Unde dux et magna pars nobilium
ejusdem civitatis fugientes, in prefata Eraciiaua
civitate prelibatum episcopatum constituerunt.

Gaprulensium quidem episcopatus de Goncordia
a fugienti clero et populo, sicuti ibidem fuerat, hic
ita constitutus est.

Idem qnoque sanctissimus Helias patriarcha in
littoribus quee a Gradensi civitate usque Caprula-
num episcopium discurrunt,quasdam edifficarefecit
ecolesias. In primo littore, quod juxta Gradensem
adesse dinnoscitur civitatem,basilicam in honore Dei
et sanctissimi Petri apostolorum i«> principis edifQ-
care precepit, ubi et cenobium puellarum adesse
ordinavit.

In secundo quoque littore, cigus longitudo per sex

eztenditur miiiaria, in quodamejusdem littoris he-

remi loco, duo viri ibidem manentes inventi sunt,

quorum alter vocabatur Barbanus, alter vero Tar-

dessus dicebatur. Idem namque viri pagnorum fu-

gientes rabiem, de Tarvisio cum omni sua supelle-

ctiieillic latitabant. Quibus ecclesiam in honore san-

ct« Dei genitricis Mariffi, ut fuerat revelatum,

prenominatus patriarcha facere precepit. Ad quem

cum isdem patriarchapervenissetlocum, veluti ibi

repererunt signa , ejusdem eecclesiffi fundamenta in-

jecity ubi et monachorum cenobium adesse necnon

etBarbanum abbatemfieri ordinavit. Hujusnamque

socius ad propria remeavit.

(fol. 7*) in eadem vero sinodo (133) quam supra
memoravimus, quicquid de Calcedonensi dubitaba-
tur concilio, pulsa ambiguitate conflrmatum est.
Ibique statuit eecclesiam Gradensem caputet metro-
polim tociusproviucie Hystriensium et Venetiarum ;
cojusVenetiffi terminusaPannoniam usque ad Adam
fluvium protelatur. Epistolamque pro his statutis

/«m, et jam pridem ab Atlila Ungarorum *•* rege
Aquiieia^ civitas nostra, funditus destructa est, et
Gothorum incessu et ceterorum barbarorum cassatat
vix aspirat ; s^d nunc Longobardorum infande gentis
/lagella sustinere nonpotest, Quapropter dignumdiwi^
mansuetudo nostra, si vestrae placet sanctitati^ in hoc
castro Gradense nostram confirmare metropolim,
Quod dictum omnibus placuit episcopis; et facto
libello slatutoe sus, id est de memorata Galcedo-
nensi sjnodo (fol, 8) et de hac ipsa sede et omnium
supradictorum, super manibus suis conscripserunt.
Id estprimus Heliaspatriarcha; deindeMarcellusi*»
episcopus sanctffi secclesise Opitergine, Leonianus
episcopus Tyborniensis,Petrus episcopus Altinatis,

^ Viudemius episcopus Cessensis, Bergullus episcopus
Patavinee fficclesise, Johannes episcopus Gelejanffi,
Ciarissimus episcopus Goncordiensis, Patriciusepi-
scopus Emonensis, Adrianus episcopus Polensis,
Maxencius episcopus Juliensls, Severus episcopus
Tergestinee fficclesise, Solacius episcopus Veronen-
sis, Johannes episcopus Parentine fficclesiffi, Aaron
episcopus Avonciensis, Ingenuus episcopus secunde
Reciffi, Agnellus episcopus Tridentine fficclesiffi, Vi-
gilius episcopus Scaravaciensis, Fonteius episcopus
Feltrensis, Marcianus episcopus Petenatis ; Lauren-
cius presbiter, et Marinus presbiter, atque Emerius
presbiter, provinciales, et ceteri presbiteri, tam me-
tropolitani quamque et Plebani. Omnes isti supra-

j) scripti consencierunt, et omnia in eodem is« loco
conflrmaverunt.

Post annos quinque hec i*? omnia suprascripta
pcracta in ipsa sede metropolitana Gradense, de-
functus lAs supramemoratus Helias patriarcha, qui
annis pontiflcatum rexit 14 et mensibus 10, diebus
21, et sepultus est in fficclesia beatffi Euflmie.
Huic successit Severus patriarcha ad regendam

VARLE LECTIOiNES.

»0 apostolorum 1. "i processorc. *m hylari 5. *«> modo 6. "* unorum 3. et supra chron, Venet*
coL 881 -8S3. i«> marcianus 5.e< supra co/. 881-883. i^< edem 1. i^? his umnibus soprascriptis peractis
corrigit 5. <•> est addit 5.

NOTiE.

(132) Oderzo.

U33) Gf. de Rubeis Monumenta Ecclesiffi Aquleiensis, pag. 235 sqq.

Ml lOANNIS DIACONI VENETI %i

Gradensem eandem secclesiami qui omnes suas res, A ordinayit Johannem abbatem. In qaa tresepiacopi

que de parentum jure habuit, iu jam dicta aecclesia consenserunt Deo sibi contrario, eteum consecra-

sancte Euflmie reliquid, per testamentarium vocem verunt.

comendans sacerdotibusipsiusmetropolisGradensis Tamen i^i postea per epistolam domni Bonifadi

ut ipsi superstites seu posteri eorum pro his rebus papsB urbisRomsesub eandemmetropolimGradeih

specialiteromni diesabbati pro ipso missas celebra- sem se subjugaverunt. Defuncto vero Gandidiano

rent,atque obiationes oflferrerent ; mensamque pau- patriarcha apud Gradense castrum, qui annis rcxit

perttminstituit(/o/. 8'). Gujus et testamenti cartula aecclesiam numero quinque, successit Epiphanias

apud fecclesiam Gradensem manet, et res quas sibi qul sanctam eecclesiam Gradensem anno uqo,

reliquid ipsa possidet flecclesia. Oefuncto vero ipso mensibus tribus, diebus undecim gubemavit; qoi

beatissimo viro> apud Gradensem metropolim mortuus et sepultus est in flecclesia beaiffi Eu&-

eecclesiam sepuitus est in basilica bcatse EuGmifle. mifle.

Qui pontificatum rexit annis numero viginti et Huic successit Giprianus patriarcha ad regendam

octo *••, et diebus triginta et uno. secclesiam Gradensem, qui eam rexit annts nu-

Buic successit Marcianus patriarcha, qui eccle- mero quindecim, mensibus tribus, diebus vigin-
siam Gradensem rexit annis numero tribus, mense Bu. Et hoc mortuo, sepultus est in eadem basi-

uno,diebusquinque*MortuoveroipsoapudGradus, lica ubi suprascripti predecessores ejus humati

id "0 est novam Aquileiam, sepultus est in cecclesia sunt.

beatsB Eufimiffi. Isdem vero papa providens utiliiati sanctffi Dei

Huic successit Candidianus patriarcha in ipsa secclesifie, interventu supradictorum Primogcninm

suprascripta metropoli Gradensi. Sub cujus tem- subdiaconum, regionarium sedis apostolica, ad

pore per consensum Agilulfi, regis Longabardorum, eandem metropolim regendam direxit.
Gisulfus dux per forciam episcopum in Forojullt

CHRONIGI GRADENSIS SUPPLExMENTUM *".

Fortunatus quidam hereticus pontificatum arri- simum Justinianum (i34) augustum hujasreiinda-

puit; qui quintam sinodum minime credens, ob gandae causa, qualiter ipse baptismales ecclesiffi

sui erroris piaculum pavens, totam flecclesiam Gra- denudatse fuissent, quod et Longobardi suos epl-

densemmetropolitanam denudansin auro etvesti- scopos a diocesi ejus subtrahere voluissent, etip-

bus vel ornamento, similiter i^s et ecclesias bapti- sum thesaurum apud se ipsi retinuissent Tanc

smales provinciae Hystrise ^7« at sinochagia i?» quse demum ipse piissimus imperator aurum et argen-

ad eandem cecclesiam Gradensem pertinere vide- tum plus remisit quam ^''s perdiderant, et insuper

bantur, fugam in Longobardiam petiit, apud ca- sedem beatissimi Marci evangeliste dirigens, quam

strum Cormones super civitatem Aquileiam milia- ab Alexandria Heraclius augustus in regiamurbem

riol5. Contracujusnequitiam et heresim episcopi adduxerat. Mortuo vero beatissimo viro Primoge-

Venetiarum et Hystriensium et clerici Aquileienses, nio {an. 649), qui annis numern 20, mensibus 3,

qui etiam Gradensis eecclesiee, scripta sua ad Hono- diebus 7 rexit pontificatum, sepultus est juxtacorpos

rium papam direxerunt. Idem ^^e vero papa provi- antecessoris sui beatissimi Cypriani, in basilica

dens utilitati sanctee Dei fiecclesiee, Primogenium beatie Eufemia^. HuicsuccessitMaximuspr8esul((in.

diaconum et regionarium ^^t sedis apostolicse ad 670), qui annis numero 20 rexit pontificatum, e

eandemmetrepoiimregendamdirexit, dansetepi- sepultus est in eadem basilica. Deinde successitad

stolamauctoritatisapostolicffiinnodantemmeniora- regendam secclesiam Stephanus preesul, qui annis

ti Fortunati heresim. Idem autem Primogeniusper numero 5 pontifex fuit. Eo vero mortuo (on. 675]
visionem ammonitus, corporabeati Hermachorse et j. atque sepulto ineodem'castrojuxta basilicam beati

martiris atque pontificis et sancti Felicis et Fortu- Johannis euvangeliste (135), Christoforus 'pnesul

naii, sita miliario tercio, in Gradensem civitalem suscepit ecclesiam Gradensem regendam, qui in

adduxit, ibique diiigenti cura deposuit; et usque patriarcgatu vixit annis numero 32, etmortuusest

hodie pontifex civitatis Gradensis pallei benedic- atque sepultus in eadem basiiica {an. 685). Huic

tionem a summa sede apostolicapromeruit. At vero successil Donatus antistes [an. 717), « ugus tempore

supramemoratuspatriarcha Primogenius apocrisia- Longobardi per fortiam Sereno Forojulensls aecde

rium suum dirigens in regiam urbem ad virum piis- sice archiepiscopo a summa sede palleum detule-

VARIiE LECTJONES.

iS9 XXXI 6. *7o i. e. n. A. desuut 5. i^i /n margine eadem manUf qua textiis exaratus est acbiotatur^il^
hoc loco necessaria est epistola Bonifacii i)ape 1. i^s ex codd. 5. 6. i^a simul 6. ^f^ hystoriie 5 6.
"» I. e. xenonochia. "• jdem — direxit jam supra in fine codicum 1. 2. 3. 4. hobetur. i" ragionarium
«. "• quoniam 6.

NOTiE.
(134) Cum Dandulo lege Heraclium. (135) Agathonem hic inserit Ughellius.

m

GHRONIGON GRADENSE.

d54

rant ^f* apostoHca primitus ; cui beatissimus papa A ad munitatem respitiant, et iUa ^m satagere, unde

Gregorius epistolam direxit, interdicentem ^^ in-
ter ceteras, ne umquam aliena jura invaderet^aut
i'i temeritatis ausu i» usurparet jurisditionemcu-
jttsquam, set in bis esset contemptus ^^^ quse usque
tonc possedisset. £t ex auctoritate apostolica prse-
cepit ipse beatissimus papa, nec uUo modo ter-
minos excederet, a Donato prsesule Gradense pos-
sessos, set sibi sufficeret in bis quee possidebat,
nec amplius quam in finibus procul dubio gentis
Longobardorum gressum tendere prsesumeret.
Qttod si inobediens fuisset, apostoUci vigoris in-
dignus judicaretur. Mortuo vero Donato patriar-
cha, qui annis numero 7 rexit pontificatum, se«
pttltus est in basilica sanctse Eufemise.

non 180 ex potestate divinitusconcessasuppliciased
prsemia sperentur. Gonvenit enim, ut cum unius
votis paremus, alterius jura non fraudentur. Quia
ergo missa relatione, nos a Deo salvata commuui-
tas i»o vestra petiit, contra Foro julensem antisti-
tem agentes,quod cupiat invadcre ditionem *•> Gra-
densis patriarcbae et ut numquam excedere termi-
num vcl jura invadere aliena ; sed nec veile in ea
quaebactenuspossedisset esse contentum; cuietiam
in prtesenti ne ea temptet ex auctoritate apostolica
interdiximus, eique concessum palliumsubbacesse
coudilione, diieciissinii, sciatis. Gui denuo, ne
prsesumat excedere, praecipimus. Ne ergo incuria
quadam aut incidio locum gens eorum insidiando.

Incipit epistola beati Gregorii papiemissaSereno B ut assolei, invadat, pervigiles cavete^ potius soili-

episcopoForojulensi,inbis verbis interdicens:«Tan-
lo munere quisque ditatur, quantum in sublimitate
positus de se ex mandato domini Redemptoris bu-
militer sentit. Etenimpastoralisdignilassingulari-
terex humilitateornatur.Spernendumquippe apo-
.^tolica lectio arguit elatos; et si accepisti,quidgIo-
riarisquasi non acceperis? Nam dum ad cumulum
ioi honoris prfficibus eximii filii nostri regis flexi,
plurimum et pro rectitudine fidei, quam te tuam-
que secclesiam tenere et amplecti cognovimus,pro-
Tocati,paUeum tibi direximus, interdicentes etinter
ceterai^^, ne umquamalienajurainvaderes, aut te-
meritatis ausu i»s usurparesj uris ditionis cujusquam;

citi de vesira post divinum prsesidium percogiiate
i*> salute. Quia illud non occasione agiiur, sed
ubi possunt Deo ejus i" resisiente virtute perpetra-
re 10« niiuntur. Opiantes vos de reliquo in amore
doniini nosiri Jesu Ghrisii pollere, et ab omni in-
munes aversiiate manere. Bene valete. »

Interim auiem bic beatus Gregorius defuncius
est Romse, cui successilbcaiissimusGregoriuspapa
tercius; quipost obiium Donaii Gradensis patriar-
cbe epistolam suam dircxit universis Venetiensis
seu Histriffi et cuncto populo, ut electionem in
Gradensem pairiarcham facerent. Qui prsecepto
ejusdem papce Gregorii elegerunt Antoninum vi-

sed in bis esses conienius quse usque hacienuspos- rum probatissimum in nova sancta Aquileiensipa-

<.^j:.t: M...^^ ««.^ ..i ^. ......:~...^ n..^j : -~. ^ i • i i : i ^at*\ r\..: _ i x_ n

sedisii. Nunc vero, ut cognovimus, Gradensis prfle-
sulis niteris pervadere jura, atque ex his quibus
possedit nunc usque usurpare. Ne ergo in quo-
quam existas temeraior, ex aposiolica auctoriiaie
prsecipimus, ne ullo modo terminos excedas ab
eo possessos, sed solum suffitias in bisque te ha-
beto, qno modo usque possedisti, nec amplius
quam ia flnibus procul dubio gentis Longobardo-
nim existentibus gressum tendere presumas, ut
non injuste te susccpisse graiiam coUati pallei ex
prssumptione ostendas. Et inde aposiolici vigore
coDcilii, si inobediens fuisses conprobatus, indig-
nus judiceris. Data Kal. Decembris, indictionis7.))
Idem Gregorius pro hac re talem ad episcoposVe-

iriarcham ecclesiam [an. 725). Qui a beato Grego-
rio papa iercio juxta decessorum suorum exemplar
privilegium cum benedictione pallei consecutus
est. Hic Anioninus ^9% patriarcha ammonitus est a
praedicio Gregorio papa Romam ad synodum oc-
currere; ad quam synodum Johannesarchiepisco-
pus Ravenas vocatus ost propter imagines quse in
regia urbe deponerejubebant Leo atque Gonstan-
tinus augusti, et inlicite conjugia quse per diversa
loca fiebant. Posi hanc vocaiioaem Antoninus pa-
triarcha cum suis suffraganeis Romam ad syno-
dum perrexit ; in qua synodo definitive divisio fa-
cta est inier Antoninum Gradensem patriarcham
et Serenum Forojulensem antistitem, juxta edi-

netiffi et Hysiriffi direxit episiolam : « Grcgorius^ D cium beati Gregorii secundi, confirmanie tota sy-

servus servorum Dei, episcopus, universis episcopis
Venetiffi seu Hystriffi ve) plebi ejusdem. Quam-
quam ex ministerio quod miseratione superna re-
gimus,quicquid provide deliherando peragere abs-
que obstaculo couveniat, altamen ne frusirajudi-
cium egisse videamur ^^^, illa cupimus persequi,
quffinon ^^ adlesionem cujusquam, verum potius

nodo et senientiam anathematis in hujus confir
mationis violatores dictante.

Moriuo vero ipso Antonino patriarcha, qui annos
rexii poniificatum 22, menses 40, dies 20, sepuHus
cst in eodem castro in fficclesia sanctffi iEufemiffi.
Huic successit iEmilianus patriarcha {an, 749), qui
rexit pontificatum annos 8, dies 6. Mortuo vero

VARIiE LECTIONES.

»"»rfe«^5. "« rfc(?5/ 6, i«» au 0. 6 »" ausi 5. 6. "s i. e. contenius. *•* prohibentes addil
Danduhts in chronico pag. 132. «^* usu 5. 6. »»« a. nc f. i. e. v. desunt 5. 6. reeepi ea ex Danduh
p. 133. »" deest 5. 6. i»» et illa desunt 5. 6. »«» deesi S. 6. i»o c. et v. 5. 6. i»i inva-
derc i«gue invadere exciderunt o 6. *»» cogitare Dandulusp, 133. i»« cis non D, i»* obtemperare D.
!•» antonius 5. 6.

m HERIGERUS ABBAS LOBIENSIS. — NOTITIA HISTORICA. m

sepoltus e!(t iti eadem secclesia, Haic successit Yita- A secclesiam rexit annos 4, menses*6, diesB,6t8epTil-

lianus((in. 757) quirexitsecclesiammetropolitanam tus est ante ecclesiam sanctm Eufemis. Gai suc-

annos 12, menses 2, dies io, et sepultus est in ea- cessit Yictor junior {an 878), qui reiit ecclesiam

dem basiiica. Huic successit Johannes patriarcha annos 17, menses 1 1 , dics 13, ct sepaltas est aote

{an, 7^), qui rexit fficciesiam metropolitanam an- eecclesiam sanctse Eufemiee. Huic successit Grego-

nos36, etsepultusestin eadem sccclesiabeatffi Eu- rius patriarcha (an. 896), qui rexit pootificatam

femiffi.)^osthuncsucces5itFortunatusi'8patriarcba anuum 1, menses 6, dies ^. Huic successitYitalis

(an.803), qui a Leonepapa privilegium cum bene- juuior [an. 89 «) patriarcha, qui rexit flecciesiam

dictione pallel juxta^uorum decessorum exemplar annos 3, menses 3, dies 14 et sepultus est ia eec-

conseculus est. Hic tantce famositatis fuit, ut dive clesia sanctee Eufemiffi juxta corpora sanctonua

memoriffiKarolus imperator spiritalem patrem eum martyrum Hermachorffi et Fortunati. Hoic saccessit

habereoptaret. Cujusad augmentumsecclesiseidem Dominicus patriarcha {an. 900), qui reiit pontifi-

rev^rentissimus augustus quamplurima contulit catum annos 7, menses 11, dies 3. Posthancsuc-

prcecepta. Qui FoTtunatusrexiteecclesiamannos27. cessit Laurentius patriarcha (an. 921), qui rexit

Cuisuccessit Veneriiis restaurator ecclesiarum {an. eecclesiam annos 12, menses 9, dies 24.Cui socces*
825), qoA rexit pontiGcatum annos 24, menses 8, et ^ sit Marinus patriarcha {an, 955) qui tenuit pontifi-

sepultu^estinsanctfflEufemiffifficclesia.Huicsuccessit caium aunos 34, menses 3, dies 7. Hmcsuccmt

VictDr(an.848), quirexit9ecclesiamannos6,menses Bonus patriarcha (an. 967), qui rexit ttcclesiam

3, dies 4, et sepultus est in eadem secclesia sanctee annos 9, menses 6, dies 2. Posthuncsuccessit Vi-

EuJf^smiSB. Cui successit Vitalis patriarcha (an. 8o4), talis,qui rexit pontificatum annos ^^^ 50 et menses

qui rexit pontificatum annos i9, mensem i, dies 6. Huic successit Urso {an. 10i2), qui omuiTirlute

6, et sepulttis est in ecclesia bcatse Agathae. Post plenus rexit ecclesiam annos 37, dies4o.
hunc successit Petrus Patnarcha {an. 873), qui

VARLE LECTiONES.
iM^foniatus. 1*7 HeUqua a coHtinmiore Chronici addita esse patet.

^'"i' 'J " IH ■ III 11

AKNO DOMINI MVIU.

HERIGERUS

ABBAS LOBIENSIS.

NOTITIA HISTORICA IN HERIGERUM.

(Fabric. BibL med. et inf. Lat. lib. viii.)

IfBJtig^nssir^fferigerus, LobiensisseuLaubiensis G Operap.1007. GestaepiscoporumLtodien$ium^Tim'

abb«9,ord»Beii3d.,inaiUoneLeodicensi,abanno900 rumXXVlI, a B. Matemo ad B. Remaclum, ediUa

ad 1^7, de quo auctor continuationis Fulcuini de Chapeavillo in Gestis pontificum TuQgrensiaoit

gestisAbbatumLobiensium, editusaLucaDacherio Trajectensium et Leodiensium; tom. I, pag. l-^i

tom VI (editionis novae t. II, pag. 744)5cnjp«/ aesta Leodii 1612,4. Vitam S. Ursmari episcopi et abba-

pontificum Leodiensium \ scripsit metrico stplo Vitam tis in Bel^Oy an. 713 defuncti, scriptam versiba^

S. Ursmari; scr^i etiam ad Hugonem epistolam de hexameiris ieoninis, libris vimstam Gemblaci, o^

quihusdam qusesttonibus^ et alia multa composuit, sed gat se voluisse edere Henschenius tom. I.Act. Sao-

inlucem non emisit. Scripsity sub sua et Adelboldi ctor. April. 18, n, 558, quod niliil historici con-

persona, Leodiensis clerici , postea vero Ultrajectensis tineatquod non in Vita ejusdem Ursmari, quam

episeopi, Bialogum de dissonantia BcclesuB^ de Ad- Aneo abbas prosa scripsit,succinctiua]effaIur.Spe-

ventu Ihmini. Congessit etiam conlra Malbertum cimina tamen quaedam dare non intermisit. Ubros

multa cathoUcorum Patrum scripta de corpore ipsos Heri^eri vulgatosabifigidio Wauldeinteralia

et sanguine Domini. Hsec ille , quae eadem monasterii Lanbiensis monumenta,notaTitGaveu9.

le^ntur apud Sigebertum cap. 138, et apudTrithe- Titulus libri est : La vie et les miracles de S. Vrsmer

mium cap. 360, de S, E. et ii, 63, illustr. Benedi- et des sept autres saints, avec la ChroniquedeLobhei*

ctin., qui addit etiam Ubrum de Divinis officiis recueiUiepar Gilles Waulde, d Mons 1628, 4. E}ii'

quem Oudinus tom. II, p. 487 sq . , illum esse puta- stolam ad Hugonem edidit Edmundus Marteoe

batguemsttb ii/Mf9it nomine editum habemus a tom. I. Anecdotor., p. 112-118, Paris. 1717, io-

Helc^. tlitlorpio inter scriptores higus argumenti fol. In hac epistoJa subtiliter Herigerus ad ver;

p. 225, et 13 capitil^us locupletiorem inter Alcuini sus Dionysii Exigui calculum annomm Chnsti

*7

HERIGEM BT ANSEUIt GESTA EPISG* TUNGR. TRAI. ET LEOD. •- «ONrrUM.

Wl

dispntat, Httgoni ▼icissim septem quftstiones enu- A.
cleandas proponil. Non vioeo causam cur hanc
epistolam integram non esse cum Edmundo Mar-
teae existimem,<{ui pag.117 etiam initium epistolee
Hugonis ad Han^erum e ms. codice publicavit.
Bmoguscum Adetboldo^quBmms, Gemblaci servari
monuitMirffius ad Sigeberti c. 137, necdum quod
sciam a quoquam in lucem datus est. Liber De
corporB et sanguine Domini non Rabberto (Paschasio)
oppositus est quem laudat et sequitur,sed Ratherio
{wie Oudinum^ l\, 486) monacho Lobiensi ac dein-
de Veronensi episcopOy cujus librum de eodem ar-
gumento memorat ^igebertus c. 127, diversum, ut

Suto, ah ejus epistola ad Patricium, quam edidit
acherius t. XII Spicileg., p. 37 (edit.novee tom, I»
p. 375). Herigeri librum primus, sed sine auctoris
aomine vulgavit CellotiusadHistoriee Gotheschalci
calcem, Paris 1655, fol. Primus Herigeri esse

presbyteri Sabc. VII, quam sub Notgeri episcopi
Leodiensis nomine dedit Surius 19 Mart.,cui ipsius
etiam Nodgeri testimonio vindicat eam Vossius

Sag. 353Denist.Lat.EamdemHen8cheniustom. III.
iartii, p. 35-42, cum notis exhibet scriptam jussu
Nodgeri ab Herigero. Denique Herigero etiam asse-
rit MabiUonius SaBC. IH, Act. Sauctor. Benedicti,
pag. 14, Vitam S. Berlendis virginis circa annum
700 in Brabantia, quam sine auctoris nomine dede-

rat Bollandus tomo primo Febr., 3, p. 3f8. Qn» in
Catalogo librorum bibl. Leidensis an. 1674, 4,
edito per Fridericum Spanhemium inter msta Le^
gati Scaligerani, pag. 393, num. 31 , memoratur
liaiio abaci secundum Heringerum^ eam in Gatala^
ejusdem bibliothecee quem lon^e locupletio »ai
deinde an. 1716 fol. dedit Casimirus Ouainus, u
invenio sed pag. 339. Adolardi philosophorum as-
seclee ultimi, Doetrinam sive Regulas abad *. Huic
auctori reipsa ascribi librum de ratione Abaci
probat testimonium Albericiin Chronico,qvi hunc
librum tribuit Herigero ad an.9{i0.fferigerihaben-
tur RegultB numerorum super abacum Grerberti Re-
mensis archiepiscopi, dein Ravennatansis, tum
Romani poutiflcis Siivestri 11 nomine.

Historiarei litterarice GallicancB multascitu digna
de scriptore hoc tradit. Principio quidem liber De
corpore et sanguine Domini scriptus omnino est ad-
versus Paschasium Radbertum ; ita enim Sigeber-
tus rotundis verbis afflimat. Insuper iiber sub Imc
nomine a Cellotio editus diversus omnino est ab
hoc ipso opere ab Herigero conlecto ; nam iidem
auctores Historiee litterariaB Gallicanee, tom. VI,
p. 587, etc, non exigui momenti rationibus evice-
runt Cellotianum opus sincerum esse Silvestri pa-
pee II fetum. Ex ^uo flt ut Herigeri liber De corpore
et sanguine Domini nondum lucem aspexerit. Vide
eamdem Historiam litterariam tom. Vn,pag. 201,
ubi et queedam ejus poeticain honorem sanctorum
etsanctflB Viiginis indicantur.

HERIGERI ET ANSELMI

GESTA

EFISCOPORDM TUNGRENSIUH, TRAJECTEMSIDU

BT

LEODINASIUM

EDENTB V, CL. RUDaLI*HO KCEPKE PH. D.
(Ap. PBitTZ MoHutn, Germ. hist., Script. tom. VII, pag, 134.)

DE VITA ET SGRIPTIS HERIGERI ET lANSELMI

DisQUisrao.

Idem fere artem scribendee historiflerquasi decur- G
rert spatium quod regum et populorum resgestas,
atqiieiisdem quie iJlis insit» etinnattt sunt legibus
obtemperare, et sciunt omnes et ipsa rerum natura
probat. Itaque cum ex omnium rerum conversione
Garolorum regnumemersis8et,unacumiispost cla-
rosiilosGermanicarum geniium scriptores nati sunt
AQnaleeregum et imperatdrmn,qaossccttioxi haud
<^ntemnenda auctorum arte floruisse constat. Sed
^odem tempore quo Germanorum imperium in-

gmente imperatonim et Itomanorum ponlificum
discidio dilabi videretur, paulatim aliud remm
scribendarum genus incremeata capere ooepii. ^m
enim crebriores erant aHcioreB in ecclesia^ticL^, at
ita dicam,componendis historiis, quibus et epiBeo«
porum et abbatumVitas de8criberent;quod libroram
genus eo magis invaluit apiid clericoa« qua melMis,
commani BcclesiflB vinculo &ot^aiicii ^f/p^sn^fmUi^ et
monasteria suo quasi genio f^ui peitpieiebtitit. tlu-
jus rei primum exemplar cum Gesta ipsorum pon-

m

HERIGERI ET ANSELIU GESTA EPISG. TDNGR. TRAJ. ET LEOD.

m

tificum Romanorum ob oculos hominum positaA
essent, eamdemque viam Paulus Diaconus in Gestis
episcopornm Metensiuni,scriptor Fontanellensis,et
Bertarius Yirdunensis prceiissent, novum scripto-
rum agmen una cun Folcuino Lobiensi, Gestorum
episcoporum Tungrensium, Trajectensium et Leo-
diensium, quae jam edituri sumus,narratores Heri-
gerus et Anselmus ducunt. Vix enim alia erat illo
lempore episcopalis cathedra, quae tot tantorumque
clarorum rectorum nominibus et gloria qua Leo-
dium fulgeret, ubi sauctum sanctus episcopus exci-
peret. Inter quos post S. Remaclum, Amandum,
Lambertum duobus illis episcopis Notgero et Wa-
zone, quorum admiratione ad scribendum Herige-
rus et Anselmus incitati sunt,prsestantiori omnium
virtutum laude qui excelleret nemo erat. Qui hanc
quoque prse cseteris magnam gloriam consecuti t%
sunt, ut ipsi non levi litterarum gustu imbuti, in
Leodiensium scholis placidissimum pararent Musis
refugium.Qua in academia cum a magistris claris
clariores discipuli eruditi essent atque edocti.Leo-
dium magni auspiciinomine quasi Athenae per to-
tam Germaniam atque Galliam ita celebrari coep-
tum est, ut in tali disciplina prsedicanda illius tem-
poris scriptores sibi vix satisfacere possent (1).

Ex hac eadem scholasspculidecimidimidio aliaro
primus prodiit rerum Leodiensium scriptor Herige-
rus Lobiensis. Nam Lobiense quoque moaasteriuni
Jam Richarii Leodiensis episcopi temporibus (2)
la^tissimum fructus quem litteris allaturum erat
auspicium fecerat, ut nominadoctorumviroruiD in
litterarum monumentis couRervata docent et mo-
numenta ipsa confirmant. Inter illos Fulcuinus Lo-
bieusium abbas Scaminum habet et Theoduinum
viros « in litteris ediscendis opinatissimos (3), »
Aletramnum suum decessorem, virum ((eloqueotem
et uudecunque doctissimum (3*), » et ante omnes
quem omnium perspicacissimum fuisse prffdicat
Ratherium, Veronensem postea episcopura, quem
multa ingenii oper^ condidisse scimus. Si eodem
fere tempore Fulcuinum abbatem libellum de abba-
tum Lobiensium gestis (4) aliosque Lobienses et
Leodienses (5) Annales scripsisse roemineris, illis-
que virisqui medio saeculo decimo inter discipnlos,
exeunte vero inter magistros clarebant Lobienses,
Herigerum nostrum ascripseris,Notgeritemporaqtti
annis 971-1008 Leodiensium res moderabatur (6),
litterarum laude sanenon immerito celebrari vides.
Inter quos viros haud ultimum locum tenet Heri-
gerus,primo scholasticus, dein abbas Lobiensis(7),

(1) Adelmannus, adversarius ille Berengarii, et
apud Leodienses post Wazonem scholasticus, in
rnythmis alphabeticis de viris illustribus sui tem-
poris hos habet versus :

Legia magnarum quondam ariium nutricula

Sub Wathone subque ipso^cujus sunthsec rhythmica,

Vid. Mabillon. Analecta vetera p. 382. Cum Heri-

£eri et Anselmi librorum innumeris pobne locis
eodii nomen occurrat,Leodiumqueestc[uasithea-
trum quod habebant episcopi illi, ab animo impe-
trare non possum, quin accuratam illius urbis de-
scriptionem laudesque silentio prseleream quas

Elena manu fudit Anselmi aecfualis Gozechinus,
eodiensis scholasticus. Scripsit vero paulo post
mortem LiupoUi,Moguntini archiepiscopi a. 1000,
cum munere se abdicasset ad Walcherum, Lco-
diensem itidem scholasticum, hsec : Mabillon. 1. L
p. 438 : Prseter omnes tamen angulus ilte mihi ridetj
quem mater Legia forti virtutum robore nodosa, indi-
genis suis tam delectabilem quam jocundum exhibet.
Jpsa enim, ut nosti, ex occiaua sua parte non subitis
coUium clivis clementer erecta geminoque publici
montis reflexu qui in dorso non multum aitaaci,quatuor
regularis vix gestat greges, ipsius inquam gemino re-
flexu molliter sinuata, sicut gallina pullos suoss ita haec
filios iuoSj sub atas coUigitj fovet et nutrit^ et ad omne
quod civile sit et moribus conducat, informat et in-
struit; nec ^uidquam patitur deesse^ quod vet copiam
regere vel inopiam possit temperare, A Uubescit quoque
et altutt ad loci munimentum et copise supplementum
non subitis allapsibus bicornis Mosa, flummibus no-
strse Belgiae non immerito prxferenda, quae non solum
civibus sed et indigenis terrse piscium copia fluit dap^
silis, variis mercium commeatibus habitfs, omnique
prorsus commoditatum genere conducibilis, exceplo,.,
quod si quando in convivium deorum cum nubig enis
omnibus fratribus suis cumque jEolo rege et ventis sui^
intra palatium Junonis aasciscitur, dum longis tabo-
ribus exhausta, solito uberius yEoio propinarUe nives
vel imbres adhibens, inebriata reveriitur. Mosee inun-
datione facete descripta, ita pergit : Hahent quoque
suburbana nostra undique versum suave olentes hortos
olerum et dulce rubentes lucos arborumy icilicet vineis

nostris brachiis aliii habilioribus sibi regionibui m-
tendens, sxiprema tiiium putamina et paucos inspef'
gens thyrsos, exiremam imposuit manum. Eis tt
hujusmodi multis commoditatibus Legia nostra uher'
tim diiata, adhuc habet mulio potiora, hisoue Jonge
longeque praseminentia. Denique ipsa fios Gallix tri-
pariitse et altera Athense nobiliter liberalium ducipli'
p namm floret studiU, et — quod his prsestarUius est
^ — egregie pollet observantia divinae retigionis aito —

?'Uod puce ecclesiarum dixerim — ut, quantumm
itterarum studia.nihit de Platonis expetas Academ,
qunntum vero ad cultwn religionis, nihU ie Uoios
desideres Roma. Et alio loco p. 444 idem Gozechi-
nus scripsit : A diebus domini Notgeri, nosirx um
episcopi, eorum pontiflcum qui ei contemporales tn
ecclesia florebant praecipuij usque ad haec qux jam w
miseriadefluxerunt duo lustra^ misericordia et iw^
obviaverunt sibi, justitia et pax oscutatae sunt. Mm
autemj etc. Vide quoque Nicolai Vita S. Lamberti
c. 16, ap. Ghapeaville 1,399.

(2) A. 945, 11, 20-22,

(3) C. 19.
(3*) C. 27

(4) Mon. SS. IV, 53.

(5) Annales 1

Lobienses Mon, SS. 11, 209 nutn Lo-

jv biis scripti sint, dubitari potest, Notgeri lempore

^ scriptos essc c. a. 982 certum est. Leodienses An-

nales Mon. SS. IV, 9 ex parte c. a. 1000 confedi

sunt, conf, a. 867, 872, postero tempore Lobienses

Annales qui ibidem leguntur.

f6) 11, 25-30.

(7( Multi sunt qui sive Ecclesiaesivereilitleran*
historiflB operam navantes de Herigeri ct Anselmi
Vita et scriptis egerunt, alii uberius, alii brevius,
prout libri consihum poscere videretur; qui^ero
dent in quo acquiescere possis sunt paucissimi;ei
bis Mabillon. in Annalibus ordin. Benedict. IV, 60
178 et auctores hist. litt. de France VH, i94-70S-
472-476 ethocloco et saepius noniinandi sunt.Reli-
quorum mentionem fecisse satis est:Magdeburgeo-
smm Centuriarum auctores cent. x, c. 10; Posse-
vimus in Apparatu sacro 1, 86, 735; V. Andreasin
Bibliotheca Belgica p. 149, 396; Swecrtius.Alhenff
Belgicse p. 129, 340; Miraeus, Bibllotheca ecclesiast.

m

ItfONrfUM.

962

quem msxixno cum posleritatis fructu litteris do- A
cendis navasse operam probant discipulorum quos
erudivit clarissima nomina. Nam ad medium usque
sseculum undecimum Herigeri etexemplumet prfB-
ceptasunt servata, cum felicissimum quod puero-
rum animis injecerat semen in Olberto (8) claris-
simo Gemblacensi abbate et in Wazone episcopo
Leodiensi (9) exuberaret et ad Isetissimas fruges
perveniret.

Sed jam videamus quee vite Herigeri apud alios
scriptores relictasint vestigia.Unum nobis traditum
est testimonium non ita multo post illius tempora
scriptum, quod, cum quasi flrmum qusestionis prae-
beat fundamentum, in textum recipere non ab re
fore opinor, verbaque ipsa, ne testis illius seuten-
tiam minus accurate repetam,proponenda videntur. B
Sunt autem anonymiscriptoris qui Folcuini librum
ad posteriora tempora deduxit.Quod sinon primum
de Herigero testimonium, gravissimum saltem esse
nemonon videt, nam quod paucis tantumverbis in
libro De scriptoribus ecclesiasticis dedit Sigebertus^
ni fallor, ex illo altero mutuatus est (iO).

Post hunc (\ 1 j Herigerus substiiutus est cujus vir-
iutum dotes perscribere superfluum puto, cum apud
exteros etiam et vita et scientia clarus exstttit. In
tantum enim praedicto venerabili episcopo, Nothjero

charus et familiaris fait, ut non solum iu domesticis
vel ecclesiasticis rebus, sed in palatinis quoque nego-
tiiSj quorum tunc temporis praecipuus erat exsecu-
tor (42), idem episcopus inter primos eum semper
habueritj nec in Lotharingia solum sed et in Italia^
ubi Othoni II (13) adhuc puero regnum praeparabat
ejus obsequiis et consiliis usus fuerit. Postquam vero
abbas ordinatus est , construxtt hoc oratorium ad
occidentalem ecclesiae plagam in honore Sancti Ben^^
dicti, quod ab eodem Nothyero episcopo didicari
fecit; el unde obsonium competens fratribus in die
translationis ejusdem beati Bcnedicti omni in poste-
rum tempore procuraretur, ejusdem episcopi auctori-
tate assignavit, Ornatum eccksiasticum^ cum adhuc
monachus episcopali curiw deserviret^ et cum factus
esset abbas, quantum adauxit, ipse quoque adnotare
litteris curavit. Scripsit Gesta pontificum Leodien-
sium, sct ipsit metrico stilo vitam S. Ursmarij scripsit
ad Hugonem de quibusdam quxstionibus, et alia qux»
dam quae composuit, sed non exposuit, Scripsitsub sua
^lboni et persona Leodiensis clericif postea UUraJec-
tensis episcopi, dialogumdedissonantia Eoelesiae de Ad"
ventu Domini. CongmitetiamcontraBatbertum multa
catholicorum Patrum scripta de corpore et sanguine
Domini. Obiit in senectute bona, anno Dominicae In-
camationis i007, pridie Kal. Nov., sepultusque est

S. i51, i56; Vossius, De Historicis Latinis II, 4i ;
udinus, Commentar.de scriptoribus eccles.antiquis
n, 483, 610: Dupin. NouveiJe biblioth. desauteurs
eccl^siast. VII, 51. IX, 109; Cave, scriptorum ec-
cles. hist. litt. II. 112, 135 ; Pagi critica ad Baron.
i007 ; Spanheim, historia ecclesiast. Opp. II, 1,
1495 ; Olearius, scriptoresecciesiast. p. 60, 318; Fa-
bricius etMansi in biblioth. script. lat. med. et inf.
setatis I, 114,111, 189; Foppens biblioth. Belgica
p. 65, 471 ; Berthollet, Histoire de Luxembourg I,
30 i ; Ceiliier, Histoire g^n^rale des auteurs sacr^s
XX, 54, 397 ; Hamberger zuverlassige Nachricten
m, 760, 821 ; Villenfagne, M^langes pour servir di
rhistoire de Li^ge 1783, quem librum non vidi ; de
Windt biblioteek der nederlandscheGeschiedschry-
vers I, i,d. 19, 20.

^8) Gesta abbat. Gembl. Dachery II, 763 : In cm-
nooio Laubiensi apuero in disciplina monastica regu-
lariter nutritus et in studiis scripturarum apprime
emditia, ex provectu suae indolis monstrabat qualis
futurus esset, Hic ubi ex ore Herigeri Laubiensis
abbatis viri sua tempore disertissimi aliquid de
septcm sapore artium bibit, sitim studii sui exstinr-
guere non potuit,

(9) II, 30, 70. Olbertus Wazonis ab ipsis pueritice
annis cosevus et collega appellatur. Gesta abb.

Gembl. 1. 1. p. 766. De aliis Notgeri tempore Leo-
dtensium disciplina eruditis cf. II, 29 inter quos
Adelboldus Lobiensis clericus, dein Trcgectensium
episcopus, vid. Mon. SS. IV, 680.

(10) Etsi alios aliam sententiam amplexos esse
Tideo, tamen jejunum Sigeberti locum m libro De
scriptor eccles. c. 137 esse fontem, ex quo Lobien-
sis anonjmus uberiorem suam narrationem duxerit,
titriusque auctoris verbis examinatis, haud facile
inihi persuadebo. Chapeaville, in praefatione ad Ges-
ta epp. Leodiens, illum scriptorem cuinostrum Lo-
l)iensis continuationis textum debemus c. a. 1160,
^ixisse jure affirmat, cf. Dachery II, 7 ; primam vero
Fulcuini continuationem ap. Dacher^ II, 743-746 ;
^am ezscripsit ille, ipsis Sigeberti temporibuS|

Otbcrto Leodiensi episcopo et Fulcardo abbate, lit-
tcris mandatam esse, minime affirmare vel coujice-
re ausim. Heec sunt verba Sigeberti Gembl.. c. 137
p inMiraei bibl. eccl. : Herigerus abbasLobiensis Utterali
^ scientia clarus scripsit Gesta pontificum Leodien-
sium ; scripsit metrico stilo laudabiliter Vitam S. Ur-
smari ; scripsit ad Hugonem epistolam de quibusdam
quaestionibus ; scripsit sub sua et Adelbom eniscopi
persona dialogum de dissonantia ecclesiae, de adventu
Domini. Congessit etiam contra Batbertum multa ca-
tholicorum Patrum scripta de corpore et sanguine
Domini. Cui alterum ilhid Trithemii testimonium
adjicere liceat ex libro De script. eccles. c. 306 in
Fabricii bibliolh. eccles. : Herigerus abbas Lobien"
sis cosnobii, ordinis S. Benedicti in divinis Scripturis
eruditissimus ut in secularibus litteris nobiliter aoctus,
carmine excellens et pjosa. Cujus Bemo abbas Au-
giensis meminit in libro quodam ad Aribonem Mo-
guntinum archiepiscopum Scripsit dialogum insignem
sub persona sui et Adelboldi clerici et monachi tunc
Bomos existentis, postea episcopi Trajectensis, de dis-
D sonantia ecclesiae tibrumi] VitamS. Ursmari metrice
lib. I ; ad Hugonem quaestionibus lib. I ; de divims
officiis lib, l ; Gesta episcoporum Lobiensium (leg.
Leodiensium) lib, I ; de corpore et sanguine Domini
lib. /, et alia plura. Claruit sub Ottone imperatore
tertio a. D. 990 Eadem iisdem fere verbis repetivit
Trithemius id Chronico Hirsaugiensi ad. a. 979,
his additis : Alia quoque nonnuua scripsisse dicitur
quae ad manus nostras non venerunt. Eum ne legisse
quidem qu8e in manus ejus venerint, satis docent
qUte ibidem de Gestis temere scripsit: Degestis quo-
rumdam abbatum Lobiensium qui rexerunt episcopa-
tum Leodiensem.

(1) Fulcuinum, qui obiit a. 990 ineunte, ut vide-
tur. Non Dachcrii textum exscripsi, sed ex codicis
Bruxellensis coUatione quam instituit v. cl. Waitz
eum proposui.

(12) Ante oculos videtur habuisse Ottonis III litte-
ras ap. Chaoeav I, 211.

(13) Imo Ottone tertio; est error librarii.

m

BEBIGEW ET ANSELSil GESTA BP|SC. TtJNGfi. TRAJ. ET LEOD.

m

taUe alt^e saneti Thonm apostoli in ecclesia S> Urs^ A Berigerum, Veram Iho teste noA ^cundm mm^

inari^ quod quidem aUare^ quod in die ejusdem apo-

stoli ordinatus esset abbas, eidem apostolo construxe-

rat. In honore etiam ejus duas antiphonas : 0 Tlioma

Didime et Q Thoma apostole composuisse dicitur et

hymnum de sancta Maria Virgine : Ave, per quam,

et quxdam aUa. Fuerequidixerint frigoreticos ad ejus

tumulum sanatos : nos sicut de vitse illius sanctitate

non discredimuSf ita et de sanctitatis remuneratione

coram Sancto sanctorum Ulum gaudere non ambi-
gimus.

Adumbratam quidem Herigeri imaginem satis

bene tamen eipressam auctorem ob oculos posuisse

nerao neget. Virum vides et virtute at litterarum

doetrina ornatum, inter Notgeri episcopi amicos

sed secundum nostram ^stimationem ^ anie ium^
multos et nobiscum sociaUter ut fratrem ocwocrxa*
tum^ muUisque emolumentis nobis proficuum^pbtfnb$t
vero nostrorum magistri et educatoris stram edif^'
plentem officium, — In cujus electionem noveritit w
deesse nostram unanimitatemf etc.

Cum tale munusregendi in se susciperet Heri^-
rus, jam superasse eum mediam statem ex hoc
apparet quod a. iWH eum « in bona seoeetoie »
obiisse audimus, annoque 900 Lobienses monaclii
eum « ante annos multos » cum ipsis misse scri-
buut. Unde Herigerum ante anaum 950 natom
esse(iO) sine ulla controversia statuere posse mihi

. v 1 • 1- • 1- j j-i X videor. In his testimonus de tempore guo moQtste-

receptum, non soiis ecclesiasticis rebus deditum aut T> . i. -x vi. !_•* j * i-

^ ... . j 1.« , j • 1 JD no prffifuerit abbas subsistendum est, nequeezalus

monastent umbra delitescentem, sed m luce ^ .. * ^ .^ j -V ,. . r. j

qua ratione munerA functus sit descnbere licet. Sed

aliud est quod addam.

Quse hucusque atiuUmus summam faciunt fidem
haud vulgaris societatis vincuJo Notgernm episco-
pum cum Lobiensi abbate cunjunctum fuisse, sed
majorem quamdam necessitudinem inter utrumque
intercessisse vel ex eo apparet quod posteri ({aid
unus quid alter in litteris elaborarit non discemeDies
alteri alterius libros tnbuerunt, et num unus an
uterque communi consiiio iisdemlibris conscribeQ-
dis operam suam navarit dubitarunt.

Cui qusestioni lucem afferri credo satis daram

Notgeri episcopi lilteris, quae alii cuidam Herigeri

rici II imperatonim temporibus naviculse suee cla- C opusculo, S. Landoaldi Vitse, prsefiz® sunt. Gam

m

publca, in curia versantem ; etiam antequam abba-
tiamunus aieptus in ampliorem el honorum et
rertim gerendarum locum ascenderet. Paulo ante
eum Romffi commoratum esse jam alias viri docti
co^jecerunt (14). Num vero hoc illo ipso tempore
qno abbas eHgeretur factum sit, vix dicero ausim ;
sed non minus Lobiensium Annalium auctoritate
probari videtur Herigerum anno ante Fulcuini
obitum 9%Q Notgero in Itaiiam iter facturo comitem
fdisse (15). In 8d)batis munere administrando eru-
ditus eruditum virum excipiens, die 21 mensis
Decemb. 990 (16) coosecratus usque ad diem 31
B^nsis Octobris a. 1007 (17). Ottonis III et Hein-

Tum strenua manu tenuit. Sed ipsorum Lobiensium
monachorumservata estad Notgerum etRothardum
Gameracensem episcopum epistola, qua « jam du-
dum pastore viduati (18) » Herigerum, cum illo
apUorem invenira non possent, abbatem sibipetie-
runt. Legitur epistola illa in Ghronico Cameracen-
sium et Atrebentensium episcoporum ; hic verba
tantum que prsecipuum de Herigero judicium fa-
ciunt, proponam :

Ad quse (10) uteunque affectanda nullum Iioc
iempore aptiorem, invemre potuimus quam domum

(14) Histoire litt^raire de France VH, 196.

(15) Ann. Lobiens. Mon. SS. IV, 18 ad 989 :
Notkerus episcopus vadit Bomam et II, eum eo. Lit- p
tera. H, Herigeri, ut videtur^ nomiuis ioco posita
noninuiterer, nisi continuatoris Lobiensis narratio,
num Herigerus Italiffi iines attigerit, omnem dubi-
tationem eximeret.

M6) Ann. Lobiens. 990 I. I. Obiit Fuleuinus,
substituitur Herigerus nataii Dominis.

(17) Ann. Lobiens. 1. 1.

(18) Quod interregnum annis 990 terminos non
transgressum esse, fidem faciunt diserta verba
scriptorum Lobiensiuoi ; aliorum sentenliffi Codlia
Gbnstian. III, 84 refutataa sunt in hist. litt. Franc.
LL

(19) I, m.

(20) £um Kerbeei aaltiua esse, haud procul a
Ninovia, satis ambiguo illo loco quem e miraculis
S. Berlendis sibi petierunt auctoreshist. litt. Franc.
Yll, 194 probari uequil. Neque conslat num ipsa

enim a. 954 apud Gandenses antiquior Vita S. Lao*
doaldi et sociorum ejus, Hungaris irrumpentibus,
cum aliis rebus flammis deperiisset, hoc damaum
quoad possent reparaturi monachi, quffi de priori-
bus sanctorum illorum translationibus Saraberli,
senis presbyteri,et aliorum memoria suppeditaret,
eoLlegeruntpostero tempore, et aNotgeroutcollecU
in ordinem quasi redigeret et sua auctoritate coo-
firmaretpetieiunt. Quiquomodo rogantihussatisfe-
rit, docent liUerffi ill» zui Kal. Jul 980 dat«^ qaas
in adnotationeapposuimus(21). Eztrema suatprs

Vita S. Berlendis ab Hdrigero conscripta sit; de
qua vide paulo infra.

(21) Litteras quffi prologi loco Vitffi S. Laadoaldi
prffifixffi suntez codiceGandensi,edidit HeuscbeDias
Act. SS. Mart. III, 35 ; cfr. etiam quffi deeadem Vita
BolJandus Act. SS. Febr. I, 369 dizit, et Surii Act.
SS. n, 281. Notgeri vero litterffi sunt h» : Notge-
rus quem, etsi tndignum sanctx Marix saw:tique
Lambcrti mancipium prsedicant iamen episcopwni
Womaro venerabili in Uhristo patri et fratribus Gen-
densibus omnibusque fideUbus quocunque heorm
positisy hasc oculo non obtiquo lecturis, perpetuitaUm
vitx calestis, Postulare imo exhortari facuttatuiafn
nostrse modicitatis^ patres reverendissimi^ non duW-
tastiSf ut ex mirabitibus sseculis omnibus et gentibus
prxdicandis nostrisque diebus, licet simus indi§nii
nobis quidem manifestatis, vobis insuper prasrogeiisy
in translatione scilicet S. Landoaldi archipresbiten
et sociorum ejus revelatisy quia ex nostra eiaU <ii«-
cesif vestro, pneordinante &o, cessmmt jvarii di*

m

HDNrnni.

m

csteris teaenda yerba, quibus Nalgeiriis se prseter
GandeDsium liarrationes nihil aliud dedisse con-
firmat, eieepUs dunlaxat iis qusBiDepiscopatu(22)
nostro dqcerpta; hic scheduise pro temporis ra-
tione Yidebantur congruenterprffipoaenda.» Sed in
hoc uno loco subsbtere non possumus, alter adden-
dus est.Gandensis enim quidam monachus anony-
rous, quem translationi et elevationi S. Landoaldi
a. 982 interfuisse oculatum testem narratio ipsa
docet* eodem fere tempore quoe viderat litteris
commendavit (23). Qui inter alia hsBc de Herigero
scripsit : Ai vero dominus abbas, — Womarus (24)
— (mtis beHeficiis visis^ gratias omnipotenti Deo
rependii; nec mullopost inspirante Domino^ pro cau-
tda fiUurorum, et^ quod verius esi^pro majori gloria
sanetorum^ priores nostros supra designatos ad vene-
rabilem episcopum Leodiensis Ecclesise miitere cura-
vit^ suppUeiprecatu efflagitanSy quatenus de translor
imm sanciorum reliquiis qweque digna per clericos
HM» inquirerei^ et illis veritatem de iis omnibus re-
mmiiaret in seriptis^ quod Domino donante exiemplo
eompleium est. Nam requisiti in synodo piena sacer-
doies ei clerici undique confluenies^ quanta audierani
et faeta viderant de sanctis nosiris miracuia ore con-
sono coram eptscopo suo proferebant. Jubente itaque
eodem eximio poniifice^ ibidem miracuia quas divui-
gaverant euni coiiecia etper dominum Heyngerum (2o)
didascaium acmusicae ariis periium^ breviter quidem,
sed saiis diserie ae iucuiento sermone descripta^ nec

heamus^ quanium ad nos usque, fama vuiganie, po^
tuii perferri, omniuin imo vestrx petitioni satisfacere.
Justa quidem petitio et digna exhortaiio, quxjuxta
quemdam sapieniem, et deprsesentis honesiaie propo^
siti et de fuiurae aeiaiis uiilitaie conjuncta esi, Nisi
enim gesta eorum incuria prsedecessorum nostrorum
deperissent^ npbis hodieque sufficereni ; sed quanta
audivimus et cognovimus, ea et ^atres nostri narror-
terunt nobiSy ea videlicet quae adhuc nostra tenet
memoria, rogatis seripta mandandaj ne itidem et nos
damnemur a posteritate subsecutura, Posiiis ad haec
m aneipiti, quia praesuiatum apud vos omnium artium
artem constat ei esse credi^ suspensam mentem siien-
tium iibrabai. iiiudque poeticum animum offendens^
in siivam ne iigna feras, parum quid diffidentia im-
poriabai. jSed quia in cuipa esi animus qui se non
effugii umquam, diffidentiae torpor cessit^ exposluiatio
^stra invaiuii, nisi quod ceieritas, quae juxta Socra^
iem benefieium gratius facitf pius festinare quam res
expostularei nos compuiit. Erat namque anie nos
dictum « vires quas imperitia denegat^ charitas sub-
minisirai^ » et quia incepio tantum opus est, cetera
res expediet. Igiiur adorsi sumus, ne vesiram aucto-
riiatem defugere videremur. Prossumenti enim aucio-
riias daiur^ cum credit quem posiulai praesiare posse
quod petitur^ et scienti econtra parere atquaiis esi
gioria cum imperanie, Si quis auiem forte futurus
obtreetaior obitquo haee oculo non timuerit limare et
odio obscuro morsu praesumpserii venenare^ in ejus
saiisfaciionem Jesum et sanctos angeios ejus judi-
eiwnque futurum tesiamur^ nos parum hic ahud po-
suisse quam quae aui a presbyiero Sareberto id sanete
jurante a vobisque -^ ut ipse reiuUi -^ fortiter per
Deum ei horum merita sanctorum obtestaio audivi-'
mui, aul m scripto vestro nobis delato fideUter man-
daia r^perimms^ excepiis duniaxai Os qum m episco-
paiu nostro deeerpia^ huic scMMat pro temporis ra-

A,non et ^ius episcopi suni auctoriiajte roborata^ insu"'
per sigiiUsui impressione munita aique domino ab»
bati ac omnibus frairibus Oandensibus fideiiter
missa,

Ex quibus hoc luce clarius apparet, Herigerum
a« 989 scholasticum Lobienscm^musices artisperi-
tum,S.LandoaldiVitam exGandensium schediscom-
posuisse (26), Notgerum vero ei rerum argumenta
et scribendi materiem dedisse, Vitseque ab illo vere
et integre scriptse sponsorem quasi factum esse.
Dein, quod summi est momenti, illo tempore luci
jam datafuisse gestaepiscoporumLeodiensium,quie
ante a. 980 scripta esse statuendum est ; ergo ab
Herigero monacbo minimeabbatecompositasurit,
quod si quis Anselmi verbisin epistolaadAnnonem

B archiepiscopum (27) innitatur conjicere possit.Non
enim profecto video quid sibi velint illa Notgeri
verba,ex episcopatu suo decerptaqusedam intextum
Vitse S. Landoaldi se recepisse,nisi ea ad Herigeri
episcoporumHistoriam referenda esse cumBollando
statuas (28). Quod reipsa probatum vides, nam
nonnulla ex Gestis episcoporum Tungrensium de-
sumpta, in Vita S. Landoaldi iisdem fere verbis
recurrunt. Ut hoc uno utar exemplo, epistolam ad
Werinfridum abbatemStabuIensem,qu8eGestis prse-
missa est, in alteram illam ad Womarum Ganden-
sem ex parte recepit Herigerus, sed ita recepit, ut
hinc inde verba omitteret et orationem quasi in
angustum deduceret (29),

C

iione videbantur congruenier frcsponenda, Vaieie,

Daium i2 Kal. Juiii anno Dommicae ine. 980, ind.i^
imperante domno Otione post moriem patris anno 8,
episcopatus nosiri anno 9. Eamdem epistolam legit
et in suum usum vertit Joannes de Thielrode in
Cbronico S. Bavonis Gandensi c. 14, edit. Gandav.
1835.

(22) Ex episcopaU nosiro legitur in fragmento
ejusdem epistolee quod ez eodem codice Gaadensi
dederat Bollandus Act SS. Febr. I, 369.

(23) Ex ccdicibus Gandensi etCorsendoncano hi*>
storiam translatiouis S. Landoaldi una cum Vita in
lucem edidit Henschen.in Act. SS. Mart. L L; vide
c. 15.

(24) Prsefuit monasterio Gandensi a. 965-989«
Ann. Gand. Mon. H, 188; idem ad quem dediiNotr
gerus litteras supralaudatas.

(25) Legendum esse Herigerum ,vel sponte appa-
ret et Ghronicon Gandense docet, in quo eadem

D verba recurrent, ut dicit Geoschen. L L, desunt au-
tem in altero Chron. Handensi Mon. 11, 188.

(26) Nihilominus Joannes de Thielrode in Ghro-
nico S. Bavonis c. 14 Vitam S. Landoaldi Notgero
ascripsit, ut haud pauci post eum rei litterariie
scriptores recentiores.

(27) In fronte libri Herigeri.

(28) In priefatione ad Vitam S. Hadelini Act. SS.
Febr. 1, 1. 1.

(29) Gestorum quoque c. 41 in primum caput
S. Landoaldi recepit auctor, sed ez libelli consilio
omisit nounulla. Ne speret aliquis fore ut tempori
quo Gesta scripta sint nova quiBdam luz Weriniridi
Stabulensis abbatis nomine afferatur ; nam novs
exoriantur tenebrae. Primam WeFtafridi abbditis
mentionem deprehendimus in charta quadamBn»-
nonis arehiepiscopi Coloniensis a. 953 8cri]^apad
MartenecolLampl. U, hA\ deiu in likieiis itTmcii

m

HERIGERl ET ANSELMI GESTA EPlSC. TUNGR. TRAJ, ET LEOD.

m

Sedne sic quidem enodata est difflcultasillaquce
viros doctos satis vexavit (30), utrum ab Herigero
ipso Gesta scripta sint,an potiusNotgerum auctorcm
habeant.Nam in uno codiceeoque satisantiquo S.
MartiniLeodiensis, de quo suo loco agemus,Notgeri
non Herigeri Gestorum auctorisnomen legitur.Sed
unde exorta estilla dubitatio de auctore,cum Ansel-
mus,continuator Lobiensis et Sigebertus Herigero,
minime Notgero, disertis verbis libellum nostrum
ascriberent? Verum est, libri auctor modestius la-
tere voluit; nequenomen neque locum quoscribe-
ret posteris prodidit aut leviter tantum innuit, et
nisi testibus supra laudatis constaret, librumamo-
nacho Lobiensi conscriptum esse, vix erueres. Pri-
mam dubitationem attulit Vita S. Remacli, quam
ut apud Anselmum Vilam Wazonis, dimidiam fere
totius libelli partem complexam esse videmus(31).
Surius enim eamdem Vitam ex codice nescio quo
peculiarem edidit (32) sub Notgeri nomine. Qua in
re suo ingenio, ut solet, non indulsit; nam S. Re-
macli Vitam sine ulla ratione reliquarum Vitarum
scriptam esse, et ipsa libri indolens docet et auctor
in epistola ad Werinfridum prsefationis loco prce-
missa fatetur. Stabulensis enim abbas,S. Remacli,
sui et Leodiensium patroni, Vitam quam habcmus
antiquiorum (33),aridam et jejunam esse querens,
ut Vitam sancto viro digniorem componeret aucto-
rem exhortatus erat. Qui talem occasionem nactus
Vitas reliquorum quoque episcoporum litteris man-
davit,etex iisuberioremillam S. Remacli seorsum
edidit atque,ut ipsius verbo utar, excepit. Epistola
vero illa, quse in nostris codicibus et Notgeri et
Werinfridi nominibus caret, in Surii codice talem
in fronte pree se fert inscriptionem : Notgerui quem
etsi indignum Sanctx Marias Sanctique Lamberti
mancipium prxdicani tamen episcopum, Werinfrido,

Leodiensis episcopi et in tabulis Ottonum a. 96 i,
966, 974 ; ibid. H, 47-50. Sed jam hoc ipso anno
980 quo ad Werinfridum litteras dedit Notgerus,
minime Werinfridum sed Ravengerum monasterio
prccfuisse docet Ottonis II priviie^ium die 4 Jun.
conscriptum ; Marten. II, 50. Nihilominus vero in
bulla Gregorii V papaeiterum Werinfridi abbatis et
dein iterum Ravengeri nomen recurrit; ib. II, 52.
Cujus expediendee ditTicultatis alii aliam viam inie-
runt : Mabillon. duos Werinfridos duosqueRavenge-
ros monasterio prffifuisse statuit Annal.ord.Ben.iil,
6i6 ; eum(|ue secuti sunt Martene et Durand coll.
ampi. II, p. V ; Roderique vero in libro, discepta-
tiones de abbatibus abbatiarum Malmundarii et Sta-
bulai Wirzib. 4728, f. Gregorii bullam suppositam
esse probare atque catalogi msc Stabulensium ab-
batum auctoritate efflcere conatus est 24 aunos mo-
nasterium rexisse Werinfrtdum ; cfr. p. 38, i20,
^uod cum litteris supralaudatis vix stare posse vi-
aetur. Hes Stabulensium temporibus Worinfridi
fuisse turbatas satis apparet ex loco quodam tabuloe
Everacri episcopi a. 961, quem apponere juvat :
Quaiiter abba Werinfridus caterique fratres Stabu-
lensis ecciesiae nostram adeuntes mansuetudinem om-
nimodis ezpetierunt, qualenus propter diversos regni
hujus mtUtipUeesque persecutionis eventus aliquod
civitatis nostrae saticum, in quo e diversis partibus
venientes confugium facerent^ contuUssemus, etc.
Aano vero 966 Ottonis I, privilegio Werinfrido
redditam ett moaasterium. Yide quoque Fulcuini

A venerahili in Christo Patri et comacerdoli^ ickiu
aeternae subsidium.Q\x\^ igiturclarius? dical aliquis;
et litteras scripsit Notgerus et librum cui prafiip
sunt litterae illffi.Sed non ita clarum iliad;nam,ni
fallor, Notgerus nequc Gesta episcoporam neqoe
Vitam S. Remacli, neque denique Utteras scripsit.
Ex ipsa libri auctoris persona scribere, quicumque
litteras illas dedit, satis patet ex ipsis quibususus
est verbis(34). Sedsibi non constans est; unoloco
ex illius persona qui auctorem ad scribeadum im-
pulerit loquitur his verbis : Simulque vim «, nt
dicam precari, sed potius exhortari ut ean (Vilam
S. Remacli) nuUo modo exemplari verum aliqmnto
lepidius mandarem polliri, ium quod gestorum ilhns
aliunde sumptorum suppetat copia^ tum quod tm-

^porum quorum diversitas nunc maxime scito opmeit^
ex chartulario vestro non desit notitia, Quis, qu»so,
mandavit? Num idem qui librum conscripsit? Mi*
nime. Alius mandavit, alius conscripsit. Notgeram
episcopum ut liber scriberetur mandasse,Herigenim
scholasticum vero scripsisse, et Vitffi S. Landoaldi
quod ob oculos habemus exemplum fidem facit el
laudatorum testium auctoritas probat. Nisi forte
quis difficultatem illam ita expedire malit, ut ipsa
precfationis verba tenens,Notgerum ahi S. Remacli
Vitam scribendam reliquisse (35), reliquorum epi-
scoporum Vitas ipsum composuisse conjiciat.

Sed aliud est quod obstet. Si scribendi geous,
quod in gestis deprehenditur, paulo accuratius exa-

p miuaveris, ab alio epistolam ad Werinfridum, ab
alio Vitam S. Remacli, ab alio reliqua conscripU
esse haud facile tibi persuadcbis. Cui ultima ca-
pita Vitax S. Remacli legenti (36) non epistola
illa in memoriam recurrat,aut que ex reliquorom
episcoporum serie desumpta est Vita S. Joantiis
episcopi (37)? Nonsane limatius scripsit auctor aul

gesta abbat. Lobiens. c. 28.

(iO) Chapeavillium in preefatione ad Gest. epp-
Leod ,VaIerium Andream,Mira!um,BoUandamAct.

SS. Febr. l,369,auctoreshist. Iitt. Franc. VIl, 198,
et reliquos quos supra nominavimus.
(31)1,40-56.

(32) AcUSS. tora.V, 17.

(33) Act. SS. Septemb. tom. I ; exeunte s«colo
nono scripta est.

(34) His loquenti formulis utitur : Adorsus sum
*^ manus, ei muneri acquievi, hic iabor qui susceptni

est, gesta — cotiegi — porrexi, munus susceptum flwi-
citiae praesumptione, morsus timeo invidias, etc.

(35) Tali deutentiee repu^nare videntur Vil« S.
Remacli codices duo, Trevirensis el Sangallensis,
in quorum fronte Notgeri auctoris nomen le^tur ;
et m altero Sangallensi Notgerus presb^ter ad S.
Lambertum appellatur. Cui inscriptioni si fides ba*
beri posset, Notgerus Vitam S. Remacli antea.
972 scripsisset ; sed cum evehcretur ad Leodien-
sium episcopatum apud ipsosSangailenses erat pre-
positus, natione ipse Alemannus. Gfr. ann. Hildes-
hem. i008et infra II, 23. Obstont praelereaqu«
jam dicturi sumus de scribendi geuero guod in
Gestis deprehenditur, denique prffifatioms verba
supraiaudata mandarem poiiiri.

(36) I, 55, 56. ,

(37) I, 29-31. Eadem fere jam Tidil Voasiasde
historicU Latiqis II» 41. .

Mft

HONmTM

»70

culUori stylo librum suum composuit. Est potiusA quseso, Anselmus episcoporum Vitas ad Notgeri

loquendi genus horridum et durum; est trausla-
tionibus audax, et, quanquam liber veterum locis
refertus est, haud raro ita obscurum ut interdum
nescio quffi oracula te audire putes (38). Idem est
dicendi genus in epistola, idem in Vita S.Remacli,
idem in reliquis Vitis. Et si unus idemque est
trium illorum auctor, quis scripsit alius nisi ille
quem Anselmus, contiuuator Lobiensis, Sigebertus
uno ore proferunt Herigerus? De Netgero apud
illos ne verbum quidem. At unde tandem irrepsit
in hunc librum Notgeri nomen'? Una tantum via,
ni fallor, inveniri potest, qua enodetur difGcullas;
est illa, quam persecutus est Cbapeaviile (39).Epi-
scopi nomine et jussu Herigerus quasi scriba epi-

usque tempora sibi scribendas sumpserit, si eas ab
Herigero scriptas esse compertum habuisset ? quid
in prsefatione ab illo res episcoporum ad S. Rema-
clum usque litleris mandatas esse probe testatus
fuerit ? Nisi mavis, septuaginta annis post Herige-
rum librum illum penitus periisse et ex hominum
memoria excidisse, hiec uua tantum est via qua
expediri posse videtur difficultas. Librum ad sua
tempora deducendi consilium tam firme in Heri-
geri animo insedit, ut res tanquam peracta ab eo
proponeretur , sed qu ominus rev era ad finem perdu-
ceret auctor nescio qua temporum iniquitate im-
peditus est.
Sed jam videamus quomodo ipso scribendi mu-

stolamillamadWerinfridum composuit, et ad epi- B nere functus sit Herigerus, quibusque auxilis in-

scoporum Gesta componenda Notgerum materiam
rerum ex tabulario aliisque fontibus Herigero sup-
peditasse epistola ipsa docet. Neque ingenio plus
justo indu)aissemihivideor,siHerigerum eamdem
epistolam toti operi priefixisse conjiciam, ut ami-
cum qui sibi scribendi auctor atque adjutor fuerat
ornaret, gratique animi causa suum nomen latere
maluisse credam. Itaque eamdem fere originem ac
Vita S.Landoaldihic quoque liber duxit.Sed unum
adhuc restat quod moneam. Gesta episcoporum
usque ad Notgeri temporaesse deducta, litterie ad
Werinfridum disertis verbis probant (40); quam
libri partem gravissimi momenti auttemporumin-
vidia nobis preereptam aut oblivione jam esse obru- ^
tam vehementer dolerem, nisi eam ne scriptam
quidem unquam esse mihi persuaderem. Opinati
sunt alii (41) S. Remacli successorum Vitas fuisse
inter ea quse, ut dicit continuator Lobiensis, com-
posnerit Herigerus, sed non exposuerit. Sed quid,

(38) Eleganter scribendi artem in docta quadam
obscuritate positam esse probat Herigerus, in epi-
stola ad Hugonem (de qua paulo infra) satis dilu-
cide scripta, ap. Martene Tbesaur. anecd. I. 117 :
Minns de leporis urhanitate euravi, sciens eos qui
anie nos de artibus scripsere ut tantum intelligerentur
elaborasse, eloquentiam vero omnino neglexisse.KBLm-
dem urbanitatem reliquos quoque scriptores secta-
tos esse, qui ex Leodiensium disciplina prodierint^
ex ipsb hnris Fulcuini, Ratherii, Everacli in epi-
stola ad Notgerum, Notgeri, Adelboldi, Anselmi, D
Gozechini satis patet.

(39) In prsefatione laudata. Eamdem fere viam
inierunt Andreas, Mirseus et post eos Foppens ;
paulo aliter Bollandus, Oudinus, Lelong, Biblio-
Ih^que hist. de France, I, 584; Laguille, Histoire
d^Alsace, p. 47; auctores Hist. litt. Franc, Ceil-
lier, I. I. rem explicari posse opinati sunt, verum
Gestorum auctorem fuisse Notgerum, .qui quse
scripserit Herigero limanda, emendanda et edenda
tradiderit. Idcm fere quod de Herigero proposui ,
statuit Hirsch v, cl. de Sigeberlo p. 85.

(40) Et ne hic labor^ qui te adhortante susceptus
esi, inferacis operis fiat, non ejus modo cujus memi-
nimus sancti scilicet Remacli, verum cseterorum
nostrx sedis ponti/icum tempora et gesla, qux unde-
cuttque potuere conradiy ad nostra usque tempora col-
l«*gt.

r41| Bollandus, Act. SS. Febr. l. I. Hist. litt. de
France, tom. VII, 1. 1.

fatrol. cmix.

structus operi suo manum admoverit. Unum est
quod in eo haud libenter desiderabis : quse in re-
bus gerendisminister aut egerit aut viderit, omuino
non scripsit, qu« ab aliis audierit paucissima.Qua-
lem igitur ad historiam scribendam indolem attu-
lerit, libro suo satis probare non potuit, alia itaque
ex aliorum libris et litteris prsesidia sibi paravit ;
inter quce sanctorum Vitas, ut libelli argumentum
postuIabat,primum locum obtinere vides.Suntvero
auxilia ejus haec : Eusebius in Chronico (42) ex
versione Hieronymi, historise ecclesiasticse, quo
nomine Eusebii librum a Rufino Latine versum et
ni fallor Sulpicii Severi historiam innuit (43), Jor-
danis (44), Geographi Ravennatis liber, ut vide-
tur (45), Gesta Francorum (46;, Einhardi Vila Ca-
roli Magni (47), Bedfle liber de temporibus (48)
et Martyrologium (49). passio SS. Petri et Pauli
apostolorum (50). Vita sanctorum Eucharii,

(42) Quem cum ipse in epistola ad Hugonem ap.
Martene 1. I. testem faciat, quin eum in Gestorum
capp. 3 et 4, etsi liberius-secutus sit, dubitari ne-
quit.

(43) I, 3, 4, 16.

(44) 1,17-19.

(45) I, 26.

(46) 1, 26, 41 , 57.

(47) 1, 26.

(48) I, 17;

laudatur ab eo in epistola ad Hugo-
nem.

(49) Ex hoc enim, non ex i|3so de S. Lupo hjmno
duos versus illos I, 21 sibi petiisse videtur..

(50| 1, 3, 4. Quffi sit haec Petri et Pauli apostolo-
rum passio ambi^i potest. Ex rebus ipsis quas illi
libello debet Herigerus nou esse eam passionem
patet quse sancti Lini nomine circumfertur, cujus
duse non bene inler se congruentes recensiones
exstant in bibliotbeca maxiraa Patrum 1, 67 et in
Act SS. Jun. V, 424. Desideranlur enim nonnulla
quce apud Hcrigerum leguntur. Itaque alteram
apostolorum passionem auctorem secutum esse
conjiciam, cujus Marcello S. Petri discipulo falso
suppositse mensionem facit Sigebertus in libro De
scriptor., eccies c. 1, quamque ex codicibus Glad-
bacensi et Trevirensi in schedis suis habebant Bol-
landistffi. Hunc libellum bis in luccm editum a
Nausea et Florentinio non vidi. Vid, Act. SS. 1. I.
p, 399.

31

671

HERIGEm ET ANSELMI GESTA EPISC. TUNGR. TRAJ. EF LEOD.

W

Valerii et Materni (5i), S. Servatii Gcsta antiquis- A Baudemundi Vita S. Amandi (54), ViUe SS. Bavo-
sima (52), S. Lupi Trecensis Vita posterior (53), nis (55), Ghlodulfi (55), S. Trudonis auciore Do*

(51) I, 5-14. Hoc modo de societatis vinculo sla-
tuendumesse,quo Herigerum etauctoremVitaesan-
ctorumtriumvirorumillorumconjunctosesseomnes
vident,cerlomihipersuasi.Atreipsaomnes,nifallor,
duhitationfisremovenlur.Herigerumsuam de tribus
illis sanctisvirisnarrationem non conflasse ex fon-
tibus nescio quibus aut ex suo ingenio peiiisse,re-
pugnat e.nim ipsum quo(jue scribendi genus, sed
Vitam quamdam Eucharii, Valerii et Materni ante
oculos habuisse disertis verbis ipse testis est,in epi-
stolse ad Hugonem loco naulo intra afferendOyUbi
heec leguntur : Locus quiaam in Elisatiapagonomen
habens Elegia concordat cum eorum (Eucharii,Valerii
et Materni) historia.TsAemque librum in iucem jam
fuisse editum antequam Herigerus Gestis episcopo-

quoque Vitam 1. 1, p. 146-159 ex codice S. Ghis-
leni^ aliumque San Mathianum In nianibus habuit
p. 56 qui Bollandum epilogi illius, in auo ianiieba-
tur Honthemius, prius tantum dimidiiim dediise
docent. Hanc perorationem in pluribus codicibos
desiderari Bollandus ipse testatur, magna itaque
exoritur suspicio eam posteaadditam esse.uihilque
de lemporo qao scripta sit Vita inde elici potest.
Sed una manet dubitatio : unde Herigerus sumpse-
rit illa qua) 1, 5, 6 de triumviris leguntur et in Vita
eorum desiderantur ; amplior narratio illiVit«\e-
lut fundamento superstructa, in codice Herigeri
fortasse legebalur. Inde a saeculo xvn usque ad no-
stra tempora, ne hoc silentio transeam, quffistio de
Vita SS. Eucharii, Valerii et Materni viros doclos

• 11 1 •II* C% T> « * J* * I*

rum Tungrensium manum admovisset, fautorque p vexavit, vel ea causa quod illi S. Petri discipuli
mr . -^ _,L_j __• 1. _ ^jg_ •■^Gallis Christi fidem primi praedicasse tradcrenlur.

ejus Notgerus in cathedram episcopalem ascen
set a. 972, luce clarius apparet ex paparum bullis
quas de eadem re collegit Hontheim. Anno enim
ineunte 969 talis libelli fama Romam pervenisse
videtur. In litteris enim Joannis XIII pontificis ma-
ximi d. 22. Jan. 969 ad Theodericum Trevirensem
archiep. datis, Honth.I,p.305, hsec exstant verba :
Sicut etiam pridem audiendo imo et legendo eomper-
tumhabuimus eandemipsam(Trev\Tensem Ecclesiam)
prx caeteris Galliarum ecclesiis christianss religionis
exordium catUolicxque fidei prima nidimenta perce-
pisse per sanctissimorum virorum Eucharii, Valerii et
Matemi et cseterorum evangelicam doctrinam, quos
tempore suo praedictus beatissimus Petrus apostolus
ordinavit et instruxit nec non illuc ad prsedicandum
direxit. Aliud denique gravissimi momenti accedit
argumentum. Egberti Trevirensis archiepiscopi
temporibus, quem a. 975-993 sedis^e seimus, Re-

Herigerum in libro suo Vitam illam exscnpsissejam
recte statuerunt Bollandus, 1.1., Laguille, Histoire
d'AIsace p. 47, Bertholet, Histoire de Luxembourg

I, 113. 301, Hontheim, Historia Trevu*. UL 995, de
Marne in iibello quem dilucide conscripsit hoc no-
mine : Sur T^poque de la pr^dication de S. Matc^
ne,in Appendice libri Histoiredu comt^de Namor

II, 482, Perier in disc^uisitione de praedicati primum
in Belgica Evangelii epocha n. 23, In Act. SS.Sep-
temb. IV, 354, sqq. Contrariam sententiam amplexi
sunt Oudinus in Commentario de scriptoribus ec-
cles. antiq. H, 1136, Schopflin Alsatia illustrata I,
332 et nosiris diebus vircl. de Sybel in lepidissimo
libro De lunica Domini fasc.11,67. Contraque illos
c[ui fabellas de primis iilis Trevirorum etTungren-
smm episcopis tueri conati sunt, Bucherium in di-
sputatione historica de primis Tungrorum episco-

migius abbas Mediolacensis, illo jubente, de iribus G pis ap. Chapeavillium I, in Append p. 16, Browe

illis sanctis cantum composuit dulci et regulari
modulatione, ut testatur Trithemius in Chronico
Ilirsaugiensi 122; hoc vero ipsis probatur codici-
bus, eumdem de iisdem conscripsisse homilias, de
quibus apud Hillarium hflec Jeguntur in libro
quem contra Honthemium hac inscriptioneedidit:
VindicidB historix Trevirensis de tribus primis Trevi-
rorum episcopis, Euchario, Valerio et Materno, con-
tra impactam recentius ciisin. Metis 1763.4, p. 132 :
Asservamus et nos in bibliotheca nostra grande ho-
miliarum variorumque sermonum volumen in mem-
brana, FoL i^ et seqq. reperio homiliam hujus Remi-
gii^ abbatis Mediolacensis in natali sancti Eucharii
primi Trev. episcopi. Remigium vero eamdem san-
ctorum Vitam exscripsisse quse in Actis SS. Januar.
II> 922 falso sub Golscheri nomine legitur, homi-
liarumfragmenta quse dedit Hillariussaiisprobant;

rum Aunal. Trevir I, 143, Geienium de magnitudi-
ne ColonifiB 1, 29, Fisenium Histor. Ecclesiae Leo-
diene, 1, 16, Laguilliiim 1. L,FoulIoniumin Hisloria
Leodiensi I, 25; Bertholetum I. L, Hillarium II.
Hartzhemium in dissertatione critica in Ghesquieri
Act. SS. Belgii I, 53, docte et acute scripserunt
Launoy in dissertaiione de lempore quo primumm
Galliis suscepta est Christi fides in Opp.ll, l, P- "^
sqq., qui Martialis, Memmii et aliorum saDctorum
Vitas examinavit aui mortuos iu vitam revocassc
dicuntur, Calmet Histoire deLorraineI,p.llI,Lon-
gueval Histoire de TEglise Gallicane I, 50 dissert.
prelim., Tillemont M6moirespourservir iirhisloire
eccles. IV, 499,Hontheim, Perier, Sollier Acl. SS.,
Marne, Schopflin I. L, Grandidier Histoire d'Alsacc
I, 14. Librorum messem longe majorem de bac
queestione scriptorum, quos non vidi, praebenl

ex quibusunum apponere juvat, cod. fol. 18 : Qui D Hillarius p. 139-155 et Hartzheim 1. I.

(S. Eucharius) se tapidibus obruere terUantes aggredi
non formidabat ; sic enim Deo gratissimae ipsius Vitse
continet textus, quod die quadam dum hanc urbem
simul cum sociis intraret, ut salutis monita populo
prcsberet, universae multitudinis caetus super eum ca-
perit irruerej parans illum lapidum ictibus perimere,
Verum autem Deo plenus cum sanctissimis sociis ora-
tionis arma praetendity et omnes ita mirabili vigore
constrinxity ut unusquisque, secundum motus sui ieno-
rem quo se paravit ad jaciendum lapidem, inflcxibilis
tandiu staret, donec iterum precibus ad Domimun
fiisU prassul pius vigorem pristinum restitueret, Verba
typis insigniter expressa ad I, 8 recurrenti proba-
buut eamdemVitam et Remigii et Herigeri ducem
fuisse; hunc vero illius homilias miiiuatum esse
ncmosanc mihi persuadebit.Edidit Hillarius ipsam

(53) 1,26; quam seeculo ix exeunte scriptam cdi-
dit Boschius Act. SS. Jul. VII, 77, Et hic haud
pauca dc S. Servatio leguutur.

(52) AntiquissimaeVitffi S. Servatii raagnam par-
tem ad verbum, ut videtur, servavit Herigerus.quffi
aut periisse aut adhuc in bibliothecarum umbra de-
litescere vjdetur. Jam Henschen eam amissam esse
dolebatin praefatione ad Vitam S.Servatii Act.SS.
Mai. tom. III, sed eodem fere terapore Ruinarl in
editiones aGregoriiTuronensis jacturaB remedium
his verbisuindicavit in adnotatione ad U. 5; p. 52«
Occurrit mihi inter alios codices Corbienses, qui m
nostram 5. Germani bibliothecam advecti sojity mus
Merovingico charactere partim et partim Romano oo
annis saltem 900 cotiscriptus, in quo tota hxc Gre-
gorii narratio et quidem paulo prolixior coniinetury
sub S. Servaiii Vitae titiilo. Et merilo Gesla illa
S. Seratii af)pollari aniicjuissima ex eo probalur,
quod Gregorius Turonensis U, 5,et in libro Oeglo-

l*ia coii*

(54) 1, 32-39, 42.

(05) I, G.

(06) I, 4i.

»73

MONrruH.

074

naio(5l), S. Remadi antiqulor (58), S. RemigiiA caraiiua examinaveris,HerigerumIongeprffiC8Bie«

auctore Hincmaro (o9), S. Lamberii auctore Sle-

phano (60). Textum prout res posiulare videbaiur

modo servavii ad verbum, ui Viise SS. Eucharii,

Valerii, Maieri, Jordanis, Baudemundi, modo li-

berius argumenium ex illis desumpiam suo stjlo

prosecuius est. Sed aliorumquoqaelibrorum men-

lio apud Herigerum occurrit, quos non in usum

suum vertii, sed laudavit ianium. Mulios historio-

graphos, qui de Hunnis referebaut, practor Jorda-

uem habebat (61), Hilduini passioneo] S. Dionysii

laudat in episiola ad Herinfriduin, ei ibidem se

quamplurimas sanctorum Vitas ab aliis conscriptas

legisse et scribendi rationem secum considerasse

prebai. Hisce librislitieras iabulasque publicas ad-

ris excelluisse non negabis ; raram illis iemporibus
ex veierum eiPairum ecclesiasticorumscriptissibi
comparavit erudiiionem ; mulii legii ei secum co-
gitavit. Nam non primis lanium Inbris veteres atti-
git,sedita, uthoc verbo ular, in succum vertit, ut
scribenti veterum senientias vel sua sponte memo-
ria suppedilarei ; non sane medii o?vi Chronicon
sed cenionem quemdam inierdum legere tibi vide-
ris ,68). Eorumque excellit scriptorum notitia,
quorummenlio rariusillo tempore deprehendiiur.
E veieribus occurruni Cicero (69), Sallustius (70),
PIinius(71), Tereniius (72), Horatius (73), Virgi-
lius (74), TibuUus (75), Persius (76), Martialis (77) ;
quibus adde Hieronymum (78), Augustinum (79}
jecit Sigeberti ei Childerici regum, episcoporum B et cx Christianis poetis Araiorem (80) et Pruden-

litleras(62), conciliorum canones ((53); et ea quae
dixerit muliis scripiis in Leodiensi ei Stabulensi
tabulario asservaiis firmari posse alio loco iestatus
est((>4). Sed neque illumfoniemcontempsit, qui ex
populi vividu ingenio redundat, vulgarem qui in
hominum ore versatur rumorem, quem in Viia
S. Joannis iia descripsit : Audita tantum etrelatio-
ne a majoribus et aetate provectioribusaccep^mus (65),
quemque alio loco ab incolis referentibus se exce-
pisse confirmat ei relaiionis famam vel antiquita-
iem vocai (66). Ipsas denique res quomodo se suis
temporibus habuerint tesics fecii (67).
Hbdenique aliudaccediipraesidium, quo, siac-

ria confessorum c. 72, iis usus esi, ei iia quidem ui
uno alterove loco cum Herigeri ad verbum consonet
Gregorii texius. Quod jam vidit Henschen 1. 1., et
noslris diebus conflrmavit Uaupt. v. cl. in libro
Zeitschrifi fur deutsches Alterthum V. Tdsqq Num
aniiquissima illa Vita inter eas sit quarum haud
pauci codices annoianiur in libro Archiv. T. VII
et VIII (vide invicem) vix dicere ausim ; in uno illo
codice Parisiensi ssec. xni, 5320 (Archiv. VII, 59)
eam non servari, descripiione codicis quam Beih-
manno v. cl. debemus, probatur; reliqusB Vits aut
cx Herigeri libro manaruni (vid. Archiv. Vlll,
484) aut com miraculis S. Servaiii quae scripsii a
1088 Jocundus presbyier conjunciaesuni. De mira-
culis illis, in quibus fabulatoris somnia proferri
dicere aon dubitavit Henschen, vid ejus prfBfai.
ad vit. S. Servat. c. 3, 4. Act. SS. I. I. Similem
librum auctor Germanici carminis ssec. xu ex. D (19)1,2.

iium (81). Aialiaquoque non deesse quae supersti-
tiosam illam quse in monasteriis florebai dociri-
namredoleani, vixesiquodmireris (82). Sed nihi-
lominus a critices exercendae perioulo in rebus ip
sis scribendis minime auclor abhorruit. Miraculis
fidem ipse non denegavit, tamen eos ex ajquali-
bus suis sana sua menie refutat, qui suis ipsis lempo-
ribus miracula non fieri querebaniur (83). Minime
dubitat S. Servaiii ex Salvatoris familia originem,
quae pietate fortasse Vitfle ejus higesta sit, rejice-
re; et ingenui sane est animi illa quam profert-
confessio, melius esse ignorantiam verecunde,
faterif quam irreverenter pro pietate m entiri {Si)

possessa^ I, 48 : Extat usque in prsesens locus oratio-
nis ejus opere in rupe excissus.

(68) 1,1,55.

(69) Librum de Oratore et orationes in Catili-
nam legit, Tusculanas vero ante omnia in suum
usum vertit, I, 1, 20. 55.

no) I, 22, 55,

Hisioria naiural. I, 7.
(■i2) I, 1, 55.

(73) Odas, Sermones, Epistolas, Artem poeticam
legit. I, 1,55.

(74) I, 30, 55.

(75) T, 55.
( i6) I, 29.

(78; Episiolas contra Vigilaniium et ad Ageru-
chiam; I, 7, 21.

ijuem ex codice Viennensi edidit v. cl. Haupt in
hbro laudato, videiur secutus esse.

(57) I, 44, 45.

(.iH; I, 1, 41—54,36.

(59) 1,1,27,41.

(♦0) 1,53

l61) I, 17.

(62) I, 3, 46, 4S, 54.

(63) I, ^-^.

(64) I, 1 : -Sx carlulario vestro (Stabulensi) mm
desit noticia. I, 41 : MuUa elenim scripta ex eisdem
rebus per multa annorum curricula a nobis possessis
in utrarumque ecclesiarum adhuc retinentur archi-
9is

(65) I, 29.

(66) I, 17, 46, ei I, 48 : Sicut quilibet ab incolis
^fifuiire valebit referentibus,

(67) I, 30. Testantur prxdia ab eodem nostrse ec-
^siee coilata a majoribus nostris et a nobis adhuc

(80) Historiam apostolorum ; 1, 3.

(81) Librum Peristephanon 1, 3. Sed ne his qui-
dem quce proposui velerum scriptorumnominibus
in reconditioris Herigeri eriiditionis recessus mo
penelrasse bene scio, nam etin cpistolaad Ileriii-
fridum ei in oratione S. Remacli I, 55, nonnulli
relicti sunt loci, quos ex veterum scriptis ductos
esse nemonon videt, unde vero desumpti siul non
ffique in aperto est. Quaa indaganda me peritiori-
bus libenter relinquo. Sed unum est quod moncaiu.
Taeili Germaniae vestigium in Ilerigeri c 7 de-
prehendisse sibi videbatur Bucher. ap. Chapeavil-
lium I, app. p. 9 et nosiris diebus Haupiv. cl. 1.
1. ; sed ex iEgidii errore nata est illa lectio, qu»
Taciium redolere videbalur : in genuino Heriger
iextu nihil tale occurrit.

82 Cfr. quse I, 7, de origine nominum Meiisi
et TuIIi urbium profert.
83 1, 26.

t'0

hERlGERI ET ANSELMI GESTA EPISC TUNGR. TRAJ. ET LEOD.

»16

Itaque de antiquissimis TuDgrensium rebus in A
lanta rerum obscuritale nihil cerli proferri posse
Don uno loco libero ore fatetur (85). Qua; critices
exercenda; ralio quo magis in aperto sit, alium ex
epistola ejus ad Hugonem afFeram locum,quoHe-
rigerum, num primi illi Trevirorum episcopi Eu-
cliarius^ Valerius et MaternuB revera Evangelium
praedicaturi a S. Petro missi sint, dubitantem vi-
demus. £n verba ejus(86) :

De noHrU Treverensibus Buehario^ Valerio, Ma-
temo, qui dicuniur missi fuisse ab apostolo Petro,
et locus quidam in Blisatio pago nomen habens Ble-
gia concordat cum eorum historia, sed a passione
beatriPetri^ qui qui est annus 13 Neronis, qui
{scUicet Petrus) si forte Buchartum^ Valerium et
Matemum Treveribus misit^ ante atiquot annos^
passioni sua hoc fecit, computantur anni 263 usque
ad annum 25 Constantini^quando obiit sanctus Syl-
vester, cufus jussu Arelato facta est sgnodus, ubi
legitur interfuissesanctus Matemus, Agrippinxepi'
sgopus^ cum Maurino archtdiacono suo^ ubi et ad-
fuit sanctus Agricius Treverorum episcopus.

At non in rebus tantum gestis htesit, sed indo-
lem earum et naturam perspicere conatus, altio-
rem se gerere spiritum gustuque quodam philoso-
phico se imbutum esse in libro suo probat. Nam
de mundo non leterno, ab seterno Deo creato, de
libero hominis arbitrio cum providentia divina
conciliando qusestiones enodare conatus est (87).
Alioque loco quid intersit inler antiquitatem et re- Q
centiora temporaexplicandum sibi suscepit, ita ut
ex hac ipsa re historise scribendce necessitatem
derivet (88).

Jam adAnselmilibrum transirem, nisi pauca de
reliquis Herigeri opusculis addenda esse arbitrarer,
ne quidtameruditoviro detraxisse videar. Yidimus
jam supraGesta episcoporum eum dod post a. 979,

(84) 1, 20.

(85) I, 15 : Qui quorum velimperatorum vel con-
sutum ctaruerint temporibus — nec a nobis lectoris
alicujus requirat ewactio. I, 26 : Incertum est, si-
cut et de multis aliarum legitur civttatum episcopis
— quanta intercapedine ecctesia Tungrensis fuerit
sine pontifice. I, 43 : Incompertumest dtiude quan-
ta temporis intercupedine ptebs TrajecCensium fue^
rit sine pastore, etc.

(86) Martene et Durand Thes. anecdot. I, 117.

(87) I, 2, 40.

(88) I, 1.

(89) I, 21. Vitam S. Ursmari totam publici juris
ffcit cum aliis monumentis Lobiensibus a. 1628
yKg^idius Waulde; librum ipsum non vidi. Carmi-
nisfragmentum, in quo eosdem versus deprelien-
dimus ^ui leguntur 1,21, ex codice S. Viloni Vir-
dunensis ediditMabillon Act. SS.scoc. ni, 2 ; cui ha^c
inscripta esse vcrba testatur p. 557 : In ChrisUnO'
mine tncipit Vita S, Ursmariconfessoris atgucpon'
tificis , venerabilis Hcrieri abbatis industria melto
hnametro honorifice composita, Quffi verba postero
tempore addita esse ex supradictis satis apparct.
AliumejusdemVitfiecodicemGemblacenseniinma-
nibus habuit Henschenius, ex quo prseter quosdam
vcrsus hoccarminisargumentum dcdit, iuquo Ile-
rigcri ingeniumnon desiderabis (Act. SS. April.II,
\i\}^) : Proponit Eerigerus tapsum angelorum, cna^

anno sequentivero VitamS. Landoaldicomposoisso
Quid versibus pangendis posses, in alio libro teo-
tavit de Vita S. Ursmari hexamelris conscriplo,
quem, antequam abbatis munus susciperet^ edidit.
£x omnibus quse habemus Herigeri opasculis, ni
fallor, primumestcompositum ; nam in Gestis epi-
scoporum versus quosdam ex illo transcripsiL Ipse
enim auctor est metricantu ille quem de S. Ser-
vatio versus haud incongruos fecisse dicit (89).

Sed Herigerum nonmodorebusgestis Darrandis
operam navasse, ^ed magnam suam eruditiooem io
illustrandas alias queestiones contulisse, catalogi
librorum ej us ostendunt et testes comprobant. Inter
quos sane primum obtinet locum libellus ille qai
inscribitur Bpistola Herigeri abbatis ad quemdam
Hugonem monachum (90). Quam post a. 990 et
ante a. 999 conscriptam esse; abbatis nomen Heri-
gero datum et domni Gerberti mentio facta (91),
summi pontiflcis nomine suppresso, mihi persua-
dent.Et jamprovectioriffitate Herigerum iilumtem-
pore fuisse haec quae ibidem occurrunt verba do-
cent : Haec^ frater dilectissime, summatim brmtir-
que, quia per memetipsum^ infirmitate interpellante
et oculorum aciejam catigante, scribere non potui.
Proposuerat enim Hugo ille quasdam de calculo
chronologico qu6estiones,quaque ratione cumEvan-
gelii veritate Dionysii conciliandasitauctorilas(92).
Quibus enodandis benignaraeruditionisproferends
occasionem nactus Herigerus, illud quod de se in
Gestis episcoporum fecit judicium satb probavil.
Nam Eusebium, Hieronymum (93), Augustinum,
Fulgentium, Bedam, quos ipsis hominibus laudat,
eruditionis suae testes fecit. In calce demum cpi-
stolee qusestionum ab Hugone propositarum quasi
remunerationem septcm chronologicas quaestiones
ilii solvendas reddit, quae num ab illoexpediUesint
valde dubito. Tertiam qusestionem supra attulimus

tionern mundi et Adami^ hujus iapsum reparationem-
que per Christi adventum et triumphum in cruct.
Ueinde progreditur ad Evangetium per apostolos etvi-
ros apostoltcos annuntiatum orbi universo ac jxftis-
simum vicinis regionibus.

(90) Martene Thes. anecd. I, H2. Quem flu?*^
nem eumdem esse voluit Mabillon Ann. ord. B. IV,
317, qucm a. 1033 apud Lobienses Herigeri suc-

•^ cessorem crcatum esse scimus. Ann. Lob. Mon.
SS. IV, 19. Hunc libellum illum esseciyus codicem
in monasterio S. LambertiLa?tiensiservatumfuis-
se dicit Sanderus in Bibliotheca Bclg. manoscripl*
II, 24; recle sine dubio viderunt auclores Hisl.
litt. Franc. VII, 207. Codex inscriptus erat : Bfi'
stolaris responsio de cycto paschati et ejnsfnodi
contra Dionysium abbatem,

(91) Martene Thes. 1,117.

(92) Martene et Durand Tbesaur. anerdot. I,
117 ; Hu^onis quoque litteras se legisse teslanlur
quarum mitium hoc est : Domno abbatx H» fretff
Hugo, Qwjd Beda et Divnysius in opusculis snis
vidtnlur diversa sentire^ quod atiquando qnoqui
plerosque confundit yVe$tropelimus cortigi esamim.

i93j Inter alia Iiapc ibidem leguntur (Mart. I,
112.) : Secundum chronicam Eusebii vet etiam Hxf-
ronymif qui^ nisi probassety non ita trm^tf^ff
set.

977

litONITLM.

978

et septimam ceque ad res Leodienses spectantem j^ satis antiquo eumdem deprehendit Mabillon, bis

suo loco dabimus.

Alius liber, quem dialogum Herigeri et Adelboldi
Trajectensium postero tempore episcopi fuisse scri-
bunt, de Adventu Domini celebrando, temporum
invidia nobis videtur esse prsereptus. Quod vix mi-
randum, cum baud ita multo post Herigerum non-
dum in eam quae optanda erat lucem prodiisset.
Berno enim Augiensis abbas, qui eidem qurcstioni
operam dedit in pluribus libellis, hoc de illo libro
testimonium fecit in epistola ad Aribonem archic-
piscopum Moguntinum (9i) : Sed et abbas Heriger^
vir non parvse auctoritatis , nostris temporibus pro^
prium super hac re libellum composuit^ in quo, ut
assenini qui illum legerunt, prohabilibus argumentis

verbis quae omnem pellere videntur dubitationem
inscriptum (99-i(J0): Dicta domni ahbatis Herigeri
de corpore et sanguine Domini; cumque paulo post
Lobiensera bibliothecam perscrutaretur, in vetusto
librorum catalogo anno 4049 ascripta legit ba^c
verba : Erigeri abhaiis exaggerationem de corpore et
sanguine Domini. Alium denique codicem ejusdem
libri Herigeri nomineinscriplumviditOudinus(iOi3.
Probis hisce insisto testimoniis,nequeeorumaucto-
ritas convelli videtur a S. Geraldo abbate, qui Hc-
rigcrum de illo argumcnto epistolam scripsissc di-
cit(i02), neque moveor Gottwicensi codicc a Pezio
reperto (103j, in quo idcm liber sub Gerberti no-
mine legitur. Nam etsi ex ipso libro certum dc au-

eos eonvincit contra Patrum instituta agere, qui plus B ctore indicium peti non potest, tamen Herigeri et

quam quatuor Dominicos dies Adventus Domini ce-
iebrare c§ntendunt. Nec mathematicas disciplinas
Herigerus a se alienas esse voluit ; regulas enim de
abaco conscripsit, de quibus Albericus Trium Fon-
liiim monachus hoec acerbe scripsit ad a. 990 (95) :
Herigerus fii ahhas Lobiensium sepiimus, scientia
Utterarum clarus, cujus haheniur regulss numerorum
super dbacum Gerberii. In multis nempe studehant
aniiq%i qux hodie habentur derisui. Ejusdem libri
eudicem ssec. xn (96) Ratisbonae in manibus habuit
Pezius, alium Lugduni Batavorum servari scribit
Oudinus (97).

Qaos enumeravimus libros revera ab Herigero
conscriptos esse vel codices vel testes in dubium

eruditionis et scribendi rationis vestigia deprehen-
disse mihi videor. Revera enim congessit auctor
Patrum ecclesiasticorum locos de illo argumento,
Eusebii, Ambrosii, Hieronymi, Augustini, Leonis,
Hilarii^Cyrilli, BasiIii,FiiIgentii. Dialectica quseipse
profert argumenta (i04) eodem sacree Scripturse
locode mensura, pondereet numero innituntur,cui
quasi fundamenlo primum caput Gestorum super-
struxit. Hunc vero f uisse Herigera in libris conscri-
bendis usum, ut quse idonea viderentur ex uno in
alterumlibrumtranscriberetjamsupravidimus(i05)
Omniadenique quce in hocopusculo congessitinhoc
uno vertuntur, idque efficere volunt^ ut Paschasii
Radberti decreta (106) refellantur. Msgorem dubi-

noD Tocandi probant; addamque unum, de cujus ^tationem aliud opusculum afferre possit,quod Tri-

anctore aliam alii viri docti amplexi sunt senten-
iiam. Est ille libellus, in quo,'ut Lobiensis continua-
tor habet, congessit conira Raihertum multa catholi*
eorum Patrum scripia de corpore et sanguine Domi-
fdy quem ab Herigero conscriptum esse cum Mabil-
lonio persuasum habeo. Post Cellotum, qui hunc
libnim primus edidit (98), in Gemblacensi codice

(94) Liber Qualiter adventus Domini celehretur.
Pez. Thesaur. anecd. nov. IV, 2, p. 46; vide ibid.
dissertationem isagogicam p. VII.

(95) Ed. Leibnitii p. 32.

(96) Est membr. 4, et hanc in fronte habet ins-
criptionem : IncipiurU regulse Herigeri in abacum.

themius in Herigeri librorumcatalogum hac inscri-
ptionc recepit : De divinis officiis libriduo^ a conti-
nuatore Lobiensi vero silentio preetermissum esse
viri docti mirati sunt. At aut fallor aut minime hunc
librum reticuit Lobiensis scriptor ; eumdem enim
vel vidit Trilhemins vel in mente habuit, de quo
apud illum haec leguntur : Omatum ecclesiasticutn

Lovaniensem codicem exstare testatur.

(i02) In prologoVitse S. Adelhardi Gorbei.Mabil-
lon. Act ord. Ben. ssec. iv, 345 ha;c habet de Pa-
schasio : Hic autem qualis fuerit et quaniis in quadam
epistola testatur ahbas Laubiensis Herigerus, qui eo
tempore inier sapientes habehatur celeherrimus. Erra-

Primos versus exscripsit Peziusin Tbes. anecd no- fv vitsine dubio Geraldus; Herigeri libellum commen-

: jS/ (fzviWt^ur-^ tationem,minimeepistolam,fuisseetcodexetcata-

viss. I. dissert. isagog. p. xxxviii

utique major per minoremy dividendus accipii deno-

mmaiiones aut ex ioto dividendo, aui ex pariihus^

aul ex neutro ; sed denominaniur per differeniias di-

visoris,

(97) Codex Lugdunensis fol. inscribitur : Raiio
abaci secundum divum Marigerum^ est msc. Scali-
geri n. 31, vid. Oudin. II, 486.

(98) In Historia Gotteschalci Paris, 1655 fol. p.
541 sqq. ex codice mus. Sirmondi, in qno liber
De Eucharistia nominatur; et post eum sub Ger-
berti nomine luci dedit Pez. Thes. anecd. nov. I,
2, p. 133 sqq.

(99-100) Act. SS. ord. Bened.ssec. vi, 2,p. 591 et
p. XXI De nomine ei aetate anonymi Cellotiani. Vid.
qaoque Mabillon. vetera Analecta p. 496 ; Annales
ordinis Bened. IV, 178.

( 1 0 1) In bibiiolbeca Siguiacenst ordin^s Cistercien-
sis in archiepiscopatu Rcmensi ; vide Oudini Com-
ment. de scr. eccL II, 486, qui etiam S. Martini

logus Gemblacensis probant.

(163) Codex est seeculi xi; vide Pezii Thes. anecd.
1,2. p. LXIX. Geraldi quoque verba in auxilium
vocavit Pezius, cujus senlentiam tuiti sunt aucto-
res Hist. litt. Franc. VI, 587. Vn,201, Ceillierl. 1.
etMansi in cditione Fabricii III, 191 ; reliqui ferc
omnes Mabillonium secuti sunt.

(104) C. 7.

(105) Ex Gestis nonnullos locos epistola; ad Wc-
rinfridum et c. 41 in Vitam S. Landoaldi recepit,
alia repetiit in epistola ad Hugonem, vid. supra et
1, 1,16; ex Vita S. Ursmari versus quosdam in Gesta
transcripsit, vid. I, 21.

(106) Quod post Possevinum et Mirseum repetie-
runtalii, non contraRadbertumsed contraRathe-
rium vel Berengarium hunc librum composuissc
Herigerum, nuUo munitum est argumento, et re-
futatum ab Andrea bibl. Beig. 1. 1. et auctoribu&
Hist. litt.Franc. V1I,201.

979

HERIGERI ET ANSELttl GESTA EPISC. TUNGR. TRAJ. ET LEOD.

980

cum adhuc monachus episcopali curias deservirei et . in perscrulandis Tungrensium rebus aDtiquissimis

cum factus esset ahhas^ quantum adauxit, ipse quoque
titteris adnotare curavit (107).

Alii deniquc libri tani dubise sunt originis, ut de
lis scnlentiam nonferam, aiii planefalso Herigcro
ascripli sunt. In illis Vitam S. Berlendis babco,
quam Mabillon, et post eum alii ab Herigero compo-
silam esse conjecerunt(108;. Sed una cxcepta pra;-
tatione,c Lobiensi quodam monacho cujus nomen
H. littcra insignitur conscripta, ne verbum quidem
occurrit quod nostrum indicare vidcatur; neque
tempus quo libellus ille in lucem prodierit accura.
tius deflniri potest. Itaque eumHerigero procerto
minime tribuam. Haud aliter se habet S. Landelini
Vitamctrica typis nondum mandata,quam ejusdem

primusviam critices pr8eivitfH2),virosdoctosLeo-
dicnses sasc. xvn et xviii valde exercuit. Bellaenim
litteraria gesla sunt de serie episcoporum,de lem-
pore quo caIhedraTungrisTrajectum,Trajecto Leo-
dium translatasit; ob summamvero Tungrensium
et Trajectensium o^mulatiouem maximaexarsit cod-
tentio de nomine episcopatus, num Tungrensis an
Trajectensis appellatus sit. Episcoporum seriem ab
Herigcro ex vetustioribus catalogis populique me-
moria ductam (143) et litteris mandatam primus
merito perrupit Bucberius, qui Tungrensemepisco-
patumantc S. Servatium exstitissc negavit, postque
illum usque adCblodoveitempora oblivione fuisse
obrutum, nibilque certi ante S. Amandum in rebus

auctoris esse hoc prsescrtim Mabillonio persuasit, T>TungrensibusdeprehendimirasaneilUstemporibus
' . • . ^ »T . audacia statuere conatus est (114). Vera omnia et

recta, at Leodiensibus acerbissima; quse lamen viris
doctis non adeo bilem moverunt, quam altera illa
Bucherii sententia, post S. Servatium episcoposillos
nusquam Trajectenses, ubique Tungrenses appella-
ri (il5}. Quod primumGodofredumHenschenium,
hagiographorum antesignanum, ad arma vocayit,
quia.1653 commentationem[l 16)uberrimadoclrina
conscripsit, qua Trajectensibus nomen episcopale
vindicaret. Eadem iterum edita est 1688 Antwer-
pise (117),eamque ab auclorerecognitam postHen-
schenii mortem eodem anno in Acta sanctorum Pa-
pebrochius recepit (118). Cum in Bucherii partes
prseter alios Fisen (119) et Foullon (120), reram
G

scopali, Leodiensem vero fuisse episcopum, vills
nomen in Leodiensi dioecesi sitse c. lOindicat.Alto
loco laudatur abauctore S Remacli Vtta:m Vitx
ejus libro quisquis velit poterit repeerire, Omnis vero
dubitatio vel eo pellitur, quod ex Herigeri Gestis
c. 40 de S. Remaclo in prsefationem Vitse suffi S.
Hadelini, dein capp. 43, 49auctor mutuatus est.

(111) Cfr. Bollandi prffifationem adVitam S.Ha-
detini 1. L, c^jus sententiam probaruot MabilLAct.
SS. ord. Bened. smc. ii, 1013, Hist. lilt. Fraoc.
VII, 214

(112) Disputatio historica de primis Tun^rum
seu Leodiensium episcopis, apud Chapeaville 1. 1
in appendice.

(113j Ut I, 29, in Vita Joannis episcapi, qnam

Eopuh memoriie sedebere fatetar Herifferus,etvel
oc probavit, (juod 1, 3tl Amandi fuisse decessorem
Joannem dixerit, cu\iQS nomen Baudemundos, aac-
tor duo ssecula illo antiquior, proferre non potaiL

(114) L. 1. p. 38, 47, 49. Vide Albericum de epi-
scopis Tungrensibus, cupus verba, quae ex fonte ne-
scio quo duxit, apposuimus ad I, 27.

(115) p. 48.

(116) Diatriba de episcopis TungroDsibus, Ant-
werpim 1653.

{{{!) Exegesia historica deepiscopatuTangrensi
ac Trajectensi, apud Michaelem Cnobaram.

(118) AcU SS. Mai. tom. VH, p. xyni.

(119) Sancta Legia Romanae Ecclesias flhai si^e
Historiarum Ecclesise Leodiensis partes dua, Leo-
dii 1696, fol.

(120) In Vindiciis Ecclesiee Tungrensis, Leod.
1653 ei in Historia Leodiensis per episcoporum et
principum seriem digesta, fol. 2 VoU,

quod eam, auctoris nomine suppresso, S. Ursmari
VitflB in codem codicc S.Vitoni anncxam legeri t(109).
Quee vixabsolvenda est qua;stio, nisilibrum ipsum
inspexeris. S. Hadelini denique Vita quam, cum in
fronte ejus itcrum recurrat Hcrigeri prcefatio ad
Vitam S.tlcmacli, ab eodem scriptam esse non-
nuUi opinati sunt, non Hcrigeri est sed Notgeri
cpiscopi (110),Quod et satis probavit Bollandus, et
conscnserunt rcliqui (111^1.
Sed unum est quod, cum ad Herigerum potissimum
spcctet, in calcecommentationis deabbate Lobiensi
monere liceat.Prmterillam cigussupra mentionem
fecimus quffistionem de S. Materno ejusque succes-
soribus, exorta erat alia quce post Bucherium, qui

(107) Oudinus 11, 480. Hunc librum Herigeri sibi
deprehendissevidebaturin anonymicujusdam saec.x
commcntatione quae sub Alcuini nomine falso fere-
batur; cujus senlentiam satis refutarunt auctores
hist. litt. Franc. VII, 207.

(108) Primus eam ex Lobiensi, Merbeccnsi aliis-

2ue codicibusiprmtermisso prologo, edidit Bollan-
us Act. SS. Febr. I, 377, qiii ob mentionem ducis
Lotharingiorum factam librum circa a. 1000 con-
scriptum esse statuit. Ex suo codice Mabillon in Act.
SS. ord. Bened. saec. ni, 16 prologum repetiit,gui
inscribitur : Domino et amico suo Gerarao H. Lo'
biensium monachus ultimus^ ideoqueexorta est quam
apposuit Mabillon. coi\jectura, auctore, ut tiaetur.
Herigero. Eadem sententia placuit quoque auctori-
hus hist. litt. Franc. VII, 194. Si reveraHerigcriest
liber, antc a. 990 ab eo conscriptus sit necesse
est.

(109) Act. SS. ord Bened.saec. iii, 2. p. 557. Ma-
billon. conjecturam suam vel hoc argumento con-
firmavit, quod in VitaS. Landelini cadem quse in
VitaS. Ursmari le^itur origo nominisCrispianensis
monasterii ab ajuis crispantibus deducta recurrat,
quod revera Heri^eri indolem prodere videtur. At in
cod. Gemblacensi Vit® S.Ursmari, quemviditHen-
schen desideratur Vita S. Landclini; vido supra,
Mubillonium sccuti sunt auctores Hist. litt Frauc :
VII, 202 et omnes fere quos noniinavimusrei litte-
rarise scriptores.

(110) Notgcri nomen reticent Malmundariensis et
Leodiensis codices, sed episcopum sc esse auctor
ipse his confirmat verbis c. 10. Act. SS. Febr. I,
368 : Hoc comperto qui tunc tehtporis prxsui, cui
nanc Deo annuente nominej non — prot* nefas ! —
merito fatnulamury sedis auctorilatc intcrminavit epi-^

981

MOiNrruM.

982

Leodieaslum scriptores4visseat,aliique Henschenii
sententiam tuiti essent (I2i), singulare deniquolit-
terarium certamen inierunt liber baro de Crassier,
Leodiensis tunc principis episcopi consiliarius, qui
Henschenium aggressus erat a. 1738 (122), etPetrus
Dolmans^ e societate Jesu (123), quibus accedit
a. 1743 Bertholet (124) et a. 1754 de Marne (i25);
sententias denuo adexamen vocavit Josephus Ghes-
quier a. 1783(126). Non uno Igitur sseculo tantum
bellum ad finem perduci potuit. Qusb omia sex-
centies sane ab illis repetita neque hoc loco neque
in adnotationibus aut probare aut refellere in ani-
mo est.

Quibus enim in tenebris jaccrent Tungrensium
res antiquissima; jam Sfficulo exeunte decimo bene
perspexitHerigerus,neque aperte iudicare dubitavit,
triaesse satis obscura episcoporum intervalla, post
S. Maternum,post S. Servatium et ante S. Aman-
dum (127); quse libera inscitiae confessio a nobis
octo sa^culis post viventibus nunquam sane refutari
potest, neque, aliis prsesidiis deficientibus, Herigeri
testimonium excedere Iicet(128). Ipsas vero docto-
rum virorumadeatcommentationesqui argumenta
eorum ad normam vocare velit. Hoc unum quod
Henschen et Dolmans jam recte observarunt hoc
loco repetere juvat, Leodienses episcopos vel eo
tempore in tabulis publicis appellari Tungrenses

Acum per triajam sa^cula Leodii cathedra fixa es-
set(129).

Jam transeamus ad alteram Gestorum partem
septuaginta annis post libro Herigeri ab Anselmo
subjunctam, cui testi oculato ob res gestas ad sua
usquc tempora deductashaud parva videtur gratia
habenda.Sed est quod in utroque auctore desideres.
De Herigero, quem erudissimum fuisse multi testes
probant, meritodolcbamus tantumtalemque virum
nonmajusingeniisui monumentum in rebus scri-
bendiscondidisse ; Yitam AnseImi,quihistoriae ma-
gnumfructum afTerens opusreliquit, longepaucio-
ribus quam optes testibus munitam esse non im-
merito dolemus. Paucatantumsuntquse apudalios
de eo loguntur ; nonnulla de Vita sua etsi haud
plena manu in libro ipseposteris tradidit. Primum

^ quod habemus testimonium est sequalis Anselmo
cujusdam auctoris in Vita S. Theodorici Andagi-
nensis. Quem si audis, erat vir nobilis genere, sed
nohilior moribus et ecclesiastica religione (1 30) ; et
alio loco legimus Theodericum in Terram Sanctam
profecturum Theoduinum episcopum Leodiensem
forte fortunaRomse obviam habuisse, etcum eoplu-
res amicorum suorum, inter quos Anselmum S.
Lamherti canonicumpro ingenii claritudine etmorum
nobilitate jam a puero in amicitiam sibi familiarissi-
mum (131). Leodiensium Musarum se fuisse inuti-

(121) Laurentius Ludovici, Michael Seneschal,
Jacobus Platel^ in Duacensi academia professores
theologiaede eadem sententiam tulerunt, eamq^ue
suis nominibus subscriptam miserunt Henschenio.
vid. Excges. historic. c. 26.

(122) Brevis elucidatio qusestionis Jesuiticee (ita
sine dubio appellata (^uiaoranespene dercertantes
ordinis erant Jesuitici) de prsetenso episcopatu
Trigectensi ad Mosam.

(Ii3) Observationes apologeticce pro episcopatu
Trajectensi ad Mosam, Antwerpice 1741. Cui libro
aiium opposuit Grassier : Additamentum adbrevem
elacidationem ; responditDolmans in libello : Ob-
servationes allerse pro episcopatu Trajectensi ad
Mosam. 1743.

(1S4) Dissertation sur le pr^tendu ^v6ch6 de
Maestricht, in Histoire de Luxembourg VI, 313.

(125) Dissertation sur lesi^^e ^piscopal deMaes-
tricht, in Histoire du comt^ de Namur H, 534.

(126) Acta sanctorum Belgii selecta,, Bruxellis
1783, 4; qui illos libros ex parte recudentos cura-
vit t. I, t%{ , sqq. Gfr, quoque Essais historiques
sur le d^partement de la Meuse inf^rieure p. 184,
1803.

(117} I, 15, 16, 43; vide supra.

(ll8)Paucissima erant quse tria seecula post Heri-
^erum iE^idius de episcopis quorum sola nomina
itle tradidit, adderet; pene nmil habet nisi jejuna
elogia. Primus vero, m fallor, posterioris «evi scri-
ptoribus superstitionis viam praeivit Joannes de
Warnans, de quo paulo infra agemus, Herigeri et
Anselmi contmuator saeculi xiv, cujus codicem
legit Bucher. 1. I., p. 19, qui hoec do eoexscripsit :
Is iri Valentino nono Tungrorum pontifice ita scribit :
Seire se Herigerum octo priorum episcoporum S.
Mat€rni successorum non signasse annos, quod eorum
gesta omnia Bunnorum persecutionibus interierint.
Se tamen Joannem aliter sentire^ credereque Tvngris
tranquHlam semper pacem regnasse, dum alise Gal-
hrm ecclesiaepmeciUionum procellis qmterentur :

quinpatius religionem adeo floruisse, ut inibi insur-
rexerint 72 congregationes, prout credimus, inquity
religionum et ordinum seu ecclesiarum. tlnde nec
y^ verum esse qxxod omnia priorum episcoporum gesta
perierint.

(129) Walcandus Tungrensis episcopus wopellBinv
io tabula LudoviciPii a. 831 ap. Gbapeavillel, 154;
Franco Lamberti ecclesiae Tungrensis vel Leodensis
episcopus in fabula Garoli Grassi a. 884, ib. 1,161 ;
idcmque in alia Zuenteboldi ib 1, 16i : S.Lamberti
Ecclesiae in Leodio eonstitutx episcopus a. 896; Tun-
^remt^ iE^cc/fista* bona a. 908 a Ludo vico confirmantur^
ib. 1, 167 ; Stephanus venerabilis Tungrorum est
episcopus ia litteris Garoli Simplicis a. 915, ib. I,
169. Leodicensis sedes occurrit in privilegio Ottonis
1 a. 949, ib.I, 175 ; episcopus Leoaiensium Notkerus
apud Ottonem II, 981, ib. 1, 209; Notkerus Tun-
grensium vel Leodiensium episcopus a. 985 apud
Ottonem III., ib. 1,215; itemque m alio privilegio,
I, 211; Notkerus Leodiensium episcopus a. 997, ib.
I, 210 ; Notkerus Tungrensis seu Leodiensis episco-
pus a. 1006, I, 212,apud Hcinricum II; Baldericus
^ Leodiensis episcopus in duabus tabulis a. 1008, I,
22^, 225 ; Durandus Leodiensis episcopus a. 1024r
apudGonradum II, ib. I, 263; Niiharaus Leodiensis
a. 1040 apud Heinricum III, ib. I, 279. In concilio
. TuIIensi subscripsit Franco episcopus Tungrensis,
in IngelhemensiFarabertus Tungrensis, Stephanus
Tungrorum episcopm VitamsuamS.Lamberti misit
ad Herimannum archiepiscopum GoIoniensem.Gha-
peaville I, 351. Everaclus a. 961 S. Lamberti Ec-
clesiae LeodierMs se appellat episcopum ; Martene
et Durand ampL coll. 11, 57. At hoc quoque alteri
sententiae dandum estTrajectensium episcoporum
nomen sexcenties occurrere apud illius temporis
scriotores

(130)G.'l6. Mabillon, Act. SS. ord. Bened. ssec.
VI, 557.

(131) c. 15. L L

983

HERIGERI ET ANSELMI GESTA EPtSC. TUNGR. TRAJ. ET LEOb.

ftfU

lem alumQum ipse teslatur(i32), quod modestius A Testimoniis de auctoris Vita propositis aperte

quam veriiTs dictum esse opus quod posterisreliquit
luce clarius ostendit.Quo terapere natus sit nos satis
constat ; extremis vero Notgeri annis aut paulo post-
ejus obitum propriam lucem eum accepisse, vel inde
conjiciam, quod nonnullos viros illius episcopi
temporibus excultos se vidisse Anselmus confir-
mat (133). Ex sacro fonte baptismatis, ut patet ex
alio Gestorum (134) loco,ab Ida abbatissa monaste-
riiS. Ca^ciliaeapudColonienses susceptus est. Dein
in Lamberticanonicorum numerum reccptus (13o),
primum in Wazonis familiaritatem et amicitiamin-
teriorem pervenit (136), neque minus Theoduini
successoris ejus conruetudine usus est. Quem cum
a. iOo3 (137) Romam profectum comitatus esset,

indicasse mihi videor, Gestorum parlem alleram
Anselmo tribueremenondubitare. Alib vero dubi-
tatione non ita libera illa queestio visa esi. Nam
nescio quo fato factum est ut hujus quoque libri
origo eadem f ere ac prioris Gestorum partis auctor
obscuritate prematur. Num illa ab Herigero ac
Notgero conscripta esset, erat dubitatio ; utmm
posterior Anselmum an Alexandrum caDODicnm
auctorem habeat exorta est quseslio post Blarte-
nium et Durandum. Hi euim primigenuiQumlibri
textum ex codice suo Andaginensi restitaeutes,
neminera adhuc verum Herigerum verumqae Ansel-
mum vidisse docuerunt et Alexandrum illum ez
umbrasuaprotraxerunt (141). Sed jam videodom

Romae Theodericum, Lobiensem tunc monachum B quomodo difficultas expediri possit Versatur enim

sibique amicissimum, a consilio avertit quod non
sine summo vitee periculo exsequendum ceperat vir
religiosus, itineris Hierosolymam faciendi, secum-
que eum in patriam abduxit. Quem virum paucis
anQispostl055,cum addecani honorem ipse eve-
ctus summa in rebus administrandis vigeret aucto-
ritale, post Adelardiabbatis mortemS. Huberti An-
dagineQsismonasterio prseficiendum curavit (138).
Sequentis anni mense Martio Anno Goloniensis ar-
chiepiscopu»consecratusest(139), ad quem eodem
anno litteras illas, quibus librum de Gestis episco-
porum Leodiensium ei dicaret, Anselmus conscri-
psit.Antea. 1052auctoremlibrum illum non absol-

in uno loco proctsmii libri secundi, quem ita ex suo
codice dederunt editores : Deinceps qux tequmtw
jussu priorum loci istius anno Dom. Inc, 1056 ex
alterius opusculi libello, quem quidam ex cawmku
S. Lamberti Alexander nomine composuit, monitu
2dx venerabilis abbatissse, quse regebat monasterim
sanctse CecUise virginis in Colonia, huic operi sunt
annexa (142). Itaque minime Anselmus, qui hiec
verba conscripsisse putatur ; Alexander veros esi
libri auctor, si hoc uno codice stare velis. Quam
vero sententiam non ita flrmam esse ut convelli
nequeat, qui nostreeeditionisubstnictisuntcodices
probant. Verum est in ano qaoque ex tribns no-

visse, haereticorum mentio fidem facit qui a. 1051 q stris codicibus, et quidem recentissimo Hagensi

in Nativitate Domini Goslarise capitis damnati
sant (140). Annorum igitur 1052 et 1056 terminis
tempus quo Gesta litteris mandata sint certo cir-
cumscribi posse, nemo uegabit ; quod num ante iter
Romanuma. 1053anposteafactumsit, argumentis
ex libro ipso petitis adliquidum perduci nequit. Sed
ante a. 1053 eum scriptum esse hac ipsa re pro-
bari posseconjiciataliquis, cum in libro ipso null&
Romani itineris mentio fiat. Quo anno mortuus
sit Anselmus a nemine quod sciam posteris tradi-
tum est ; sed sunt queedam argumen ta qu» ipso anno
1056 eum obibse persuadere mihi videantur qui-
bus num alii quoque fidem habere velint ex infra
dicendis patebit.

s8ec.xni,Alexandri nomen legi^sedhaud magnaei
tribuenda auctoritas, et,ni fallor, idem est ilieco-
dex quem Martene etDurand ipsi secatisunt,qaod
suo loco probare conabor. Longe vero aliter se
habent reliqui duo codices,quoramGuelferbjtanas
ipso s€BC. XI non ita multo post Anselmam exaratus
est. In neutro enim aut Anselmi autAlexandrino-
men litteris expressum legitur, sed hic quoqae
auctor modestius nomen suum latere Toluit, lauda-
toque loco canonicus ille sancti Lamberti sola lit-
tera A indicatur. Neque aliter in epistola ad An-
nbnem sui mentionem fecit auctor ac solis his
vcrbis : Domno Annoni — presbiterorum infimus
A., etc. Jam igitur summa exoritur saspicio, cam
uno illo loco nitatur Alexander, ne sciolus quidam

(132)11^ 74 : 0 ducis nutricula, in cujus gremis
ego inter tot verse philosophise tyrones solus inutiUs
vemula coalui I

(133) IL 30.

(134) Prooem.lib. ii, Quibusannis Ido muneresuo
fuucta sit, frustra auaesivi.

(135) Quodsibi nnxeruntreilitterarise scriptores
supralaudati Anselraum fuisse decanum Namurcen-
sem, commentum est quod alter ab altero bona
fide excepit.

(136) 11, 51, 52, 67,68.

(137) Romam nuntiatur, ut in Vita S. Theodorici
I. I, legimus, Hogonem Lobiensem abbatcm mor-
tuum esse, eique successisse Adelardum, quod a.

1053 factum esse testantur annal. Lobiens. Mon.
SS. IV, 20.

(138)Vita S. Theodorici c. 16, Historia S. Hu-
berti AQdaj^inensis ap. Morteae et Durand. ampliss.

coU. rV; 923.
M39) Lamberti Annales 1050.

(140) II, 64. Herimanni Augiensis chron. 1051.

(141) Martene et Durand ampl. coll. IV, 836 :
Cum tamen Leodii bibliotheeam clitrissimi viridamini
baronis de Crassier perlustraremuSy incidit in manus
nostras antiquus codex Andaginensis monasterii S.
Hubertiante sexcentos annos exaratus^ iucubrationes
continens Harigeri et Anselmiy quem diiigentereum
edttione illa coUatum, non modo diversum in mulHs
deprehendimus sed muUo ampliorem. — Animadwf'
timus prsBterea Alexandrum Leodiensem S. £iamberti
canonicum, delibatis ex Harigeri opere primorum
episcoporum gestis, subsequentium post S. Eemactum
antistitum acta scriptis commendasse, etc.

(142) L. I., p. 843. Chapeaville loco Alexandri
nominis legit Anselmus,

985

MONrruM.

m

librarios qui Toram anctoris nomen ignoraret,fal- A ctere studuimus qux de posterioribus sparsim aut

sum ingenio proprio indulgensin textumreceperit.
Hoc ano argumento remota esset difficultas, nisi
alio quodam loco augeri et quasi rccrudescere vi-
deretur.

Certissima enim in libro ipso vestigia deprehen-
dunlur duos post Herigerum de gestis episcoporum
Leodiensium libros scriptos esse, quorum unum
ADselmo, alterum Alexandro tribuere viris doctis
placuit (143). II le nim A. presbjter, quem supra
audivimus confitentem alteram partem libri ex
Alexandri opusculo se hausisse, in epistola ad An-
nonem disertis verbis hfiec testatur : Horum quidem
pars prior ab Herigero Lobiensis ctenobii abbate
nbsque capitulis est eonscripta^ cm nos capitula

legimus aut certa antiquorum relatione didieimus et
breviario quodam nomina singuhrum cum paucis
quorumdam ipsorum Gestis usque ad domnum Wazo^
nem perstrinximus, Itaque una particula illa episto-
Iffi ad Idam abbatissam ea ipsius Alexandri libro
temporum iniquitati erepta videri possit, reliquum
opus compilator, quicumque est ille, A., in usum
suum vertit. Alteram enim libri partem, qua prio-
rum 27 episcoporum Gesta secundum Herigcrum
litteris Alexander quoque mandaverat, se recidisse
compilator his verbis testatus est : Qu« cum ita
sintj nos quoque non inconvenienter ejusdem opu-
sculi capite sublato^ ut inoffenso pede servare possh-
mus ordinem Gestorum pontificalium, a successore

prxwUantes, nostram cum capitulis suis elucubratiun- B $ancti Remacli, beato videlicet Theodardo, novum

culam coaptare studuinius, Et cum illa superior Ge-
sla eorumdem pontificum a primousque advicesimum
septimum scilicet a sancto Matemo usque ad san"
ctm Eemaclum, digesserit, nos quoque nostrum
opus^ quod precatu domnse Idx abbatissse conscri"
pseramus^ decapitantes, ne eadem replicando fasti-
dium legenti faceremus, a beato Theodardo incepimus
et ordinem episcoporum usque ad domnum Wazonem,
qwm quinquagesimum secundum esse constat, pro-
secuti sumus, nihil ponentes nisi quod aut legimus
aut certa fidelium personarum reUUione didicimus,
aut certe ^siprxsentes vidimus et audivimus. Itaque
ipse quoque A. presbyter antiquissimas Leodien-

ingrediamur exordium, Ex quibus hoc elucere vide-
tur, compilatorem intactum nobis servasseAiexan-
dri librum, uno exordio ad S. Theodardum usque
sublato, quod ni fallor confirmant quoque verba
supra laudata : gu« sequuntur ex alterius opuseult
Ubello — huic operi sunt annexa, Sed in memoriam
revocemus quid de suis temporibus deque sua au-
ctoritate in epistola ad Annonem A.ille testatns sit^
Que prsesens audierit,qu8e prsesens viderit posteris
de Wazone tradidit. Num credendum virum qui
rebus ipsis gerendis vel testis oculatus vel mi-
nister et adjutor interfuerit easdem res scri-
bentem de suo plane nihil dedisse, sed alius

sium res censcripsit, sed in Herigeri favorem (j cigusdam librum ad verbum exscripsisse ? Num

primam sui libri partem suppressit. Hisce duobus

scriptoribus in preefatione Gestorum libro secundo

pnefixa, tertius quidam accedit, si codicem Hagen*

sem et Martenium sequeris, Alexander. Ex qua

prsfatione loco supra laudato hsec verba addere

jorat : Btpriorem quidem ejusdem opusculi suipar-

tem ex praesentibus 27 episcoporum Gestis (i. e. He-

rigeri, quffi ibidem superius volumen Gestorum

appeUantur) se compiiasse non est confusus confiteri

(scil. aactor alterius opusculi, i. e. Alexander) ita

Heendo. Jam sequitur prscfationis ad eamdem

Idam abbatissam particula his verbis (144) : Ex

pontifieum Tungrensium Gestis^ quss a sancto Ma-

credendum eum aliud poUicitum, aliud reverapro-
ferentem, turpiter mentitum esse? Et quid de
altero UIo auctore statuamus (145) ? Non minus
aperte Alexander in preefatione ad Idam docet se
Wazonis episcopi faciem vidisse ejusque consuetu-
dine usum esse, posteris se velle imaginem ejus
tradere ex iUo manasse fonte qu» de Waxoue
scripserit, satis aperte indicat. lUque duo suut
auctores qui eodem tempore viventes Leodiensium
episcoporum res ad Wazonem usque deduxerunt*
Uterque in priore parte quse legeritaut certaanti-
quorum relationed idicerit,in posteriore qu« vide»
rit ipse scripsit, uterque Heriger libro suum sub-

temo usgue ad sanetum Remaclum sunt porrecta, ^ junit, uterque nihUominus tempora quoque ab
plaeuit quaii ex florigera ptaH mnenitate decerptum HerigeroscriptaiterumUttterismandavit^sedpostea
</« diversis floribus texere sertum.Cui deineeps anne^ hcec libri parssuppressaest;uterquedeniqueUbrum

(143) Martene et Dnrand IV, 838. Histoire litt.
^•ranc. VII, 472 sqq.

(144) Idie nomen in hoc preefationis fragmento
cion occnrrit, quin vero iila sit Christi sponsa ad
<^am scripta est epbtola, nemini dubium erit, di-
^^«rtisque verbis in procemii parte priore confir-
^^alur.

U45) Quomodo enodarent has tricas haud felici
^onatu teotarunt Martene et Durand editores, ne-
que saae explicanda Ula difficultas, si uno Ha^ensi
^diceianitantur.Rrimum haocprotulerunt opmio-
^^H), Alexandrum defuncto Wazone a 1048, ca-
^^0 statim manum admovisse, ut Leodiensium ponti-
Acum gesta conscriberet, eoque paulopost vivis ere*
P^^*i Anseimum Alexandri opus contractum Annoni

Coloniensi archiprsesuli obtuUsse a. 1056. Paulo post
hanc viam inire posse sibi videbantur, in codice
Hagensietin recensioneChapeavilli propositos esse
etAnselmi etAlexandri libroscum Anselmi prafa-
tione, utcr textus vero Anselmi sit, uter Alexandri
non satis sciri posse. Hffic non stare posse videntes
auctores Hist. litt. Fr. VII, 475 coi^ecerunt, cum
Alexandri iibeUis prioribus istius loci displicuisset,
eorum jussuAnselmumidem opus ajpgressum esse.
Martenii sententiam amplexus est Cellier I. I. Vix
est quod moneam Chapeavilii recensionem, quam
nihil esse nisi epitomen Marteniani textus recte
perspexerunt auctores Hist. litl. Fr., ab hac quai-
stione pcnitus esse removendam.

9^7

HERIGERl ET ANSELMI GESTA EPISC. TUNGR. TRAJ. ET LEOD.

m

suum ej usdemldffi abbatissfflexhorlatione composuit A
eidemque dicavit. Alexander opus genuinum revera
ab ipso conditum ad Idam misit, impudenter sane
alter suum quoquelibrum in quoalterumcompila-
verat ei sacrum esse voluit. Neque in hoc acquievit,
sed eodem mendacio Annonem archiepiscopum
fallere conatus est, tanteeque erat impudentice vel,
si mavis, dementise, ut in prsefationc secundi libri
se ab alio mutuatum esse libere conflteretur, quse
in epistola ad Annonem sua esse religiose confir-
marat. Nam quae tandem suut illa quse post tam
superbam tamque magnificam de suo opere prsefa-
tionem metroplitano suo A.ille mittere conatus est?
Primus enim Gestorum liber ab Herigero, secundus
abAlexandro corapositusest,ejusdemque estAIexan-
dri alterum dimidium prsefationis libri secundi. Quo- B
rumuterquesisuasibi vindicarit, nibilnisi mendax
illa ad Annonem epistola , prsefationis ad librum
secundumdimidia parsprioretcapitum inscriptiones
presbytero A. ex Octisillis divitiis propriarelinquun-
tur^miserse quasi lacinise, quibus eum tam superbe
se gessisse vix credat aliquis. Quce omnia si mecum
considero tam contraria et vix interse concilianda,
ab animo impetrare nonpossum quinstaluamalium
esse Alexandrum, alium presbjterum illum A., qui
litteras ad Annonem dederit:imo unus est idemque
auctor.Quod si statuerimus, post ea quse supra de
codicibus nostris diximus,nemo facile nobis persua-
debit Alexandri nomen auctori fuisse. Unum An-
selmum Gesta episcoporum Leodiensium scripsisse ^i
Sigebertus (146),iEgidiusAureffi vallia a. 1 25i (i 47),
Joanues Stabulensis (i48) c. 1450etalii (149) disertis
¥erbb probant; de altero ne verbum quidem.Itaque
abeat tandem infeiicis ominis Alexander ille, qui
tantam in rem iitterariam confusionem invexit.

Duplici auctore jam e medio sublato, quomodo
duplex liber de iisdem rebus Gestis Leodiensium
episcoporum ab eodem conscribi potuerit, nova
exoritur qutestio. Nam duo illi post Herigerum de
rebusLeodiensiumepiscoporumlibri vel sic manent
neque removeri possunt. Quorum unum ex integro

Herigeri et ipsiusAnselmi libello compositam,qaem
ante oculos habemus, Annoni arcliiepiscopo misit
Anselmus, Idee, Vjsro abbatissae alteramlibellumiD
c^jus parte priore ex Herigero gravissima tantam
excerpta suo stylo prosecutus est, ut ei ipsis epi-
stolis apparet.In priore igitur parte inter se differunt
libri ; alteram partem ad Wazoois mortem asque
deductam in utroque fuisse eamdem nemo neget.
DupUcem igitur libri sui textum Anselmus inlucem
edidit;unam editionem integrametillibatam,rerum
Leodiensium quasi corpus, Annoni metropolitano
dicavit; succinctam alteram,ut satbfaceretadhorta'
tionibus,Id8eabbatiss6e misit(150).Quse duohaecabeo
petierat,ut de S.Ebergiso Tungrensi episcopo^cuJQs
cineres inde a S. Brunonis temporibus io ipso iilo
monasterioservabantur,nonnu11aIitterismaDdaret,
neque minus de Wazone,clarissimo 8equali,cujusma*
gna famaadipsam perlata esset[151).IlIarumedilio-
num utram nos habeamus inmanibus,satisapertam
esse videri possit ; sed neutram noshabere apparet;
est potius ex duabus satis inconcinne libellus nostei
compositus. Quidenimsibi velit particola illaprx-
fationis ad Idam conscripts in libro quem AnnoDi
auctor misit, profecto non perspicio. Neque video
curAnselmus eamdem pra;fationem,quam in totins
operisfronte ederedebebat, ut verbaipsa probant,
libro secundopraefixerit.Vixsane mihipersuadeam,
duplici parata editione, auctorem ipsum doas illas
editiones in unam tam inconsulto confadisse. No-
vamque movet dubitationem, quod in prsefatione
libri secundi auctor canonicum quemdam S. Lam-
berti A.Iibellum illum composuisse scripserit, cuo
Anselmus neque in epistola ad Annonem neqne in
ipsis Gestis de se deque suis rebus suo nomine lo-
qui dubitaverit( 1 52) .Neque hocdenique,quodibidem
legitur^ alteram Gestorum pariem priori esse an-
nexam jussu priorum istius loci (idest Leadii)^ com
propriisAnselmi verbis conciliari potest Nam Anno-
ni sua sponte misit iibrum^ ut bene vivendi inde
exempla peteret,ut amplius ad virtutem accendere-
tur,altcrum Idse exhortatione monitus cooscrip?

(146)De scriptor ecclesiasticis c. 163 : Anselmm
clericus Legiensis, scripsit gesta pontificum Legien-
sium, et in eo libro vitam Guazonu episcopi veraciter
sibi notam plene descripsit.

(147) In epistola ad Mauricium canonicum Hagen-
sem Chapeaville II, 1 : Imitati studium venerdbitium
patrum uerigeri Lobiensis abbatis et Anselmi viri
religiosi, qui successive, unus post alium, usque ad
sua tempora partes superiores fideliter sed breviter
descripserunt,

(148) God. Hamburg. Hist. Germ. f., cuius noti-
tiam V. cl. Waitz mecum communicavit. Hsee sunt
verba Joannis Stabulensis : Primus conscriptor Heri-
gerus abbas Lobiensis scriberu suam partem a b.
Matemo primo Tungrorum episcopo suscepit, et inde
ordinem episcoporum usque ad 27 prosecutus est, ex

Suibus b. Remaculus fuit ultimusj et ita idem sanctus
icitur esse meta libri Herigeri abbatis. Postea An-
selmus presbiter scripsit, qui suum librum a b, Theo-
dardo post Remaclum facto episcopo incipiens^ recto
ordine episcopos prosequens^ invicesimo quinto episco^

po qui Waso nomine nuncupatus est terminatuT.
(149) loannes Ultraraosanus, Placentius, Bro-

|x sthemius, rerum Leodiensium continuatores. Vide

^ Ckapeavillii preefationem.

(150j Similem sententiam jam proposuitChapca-
ville centum annos ante Alexandrum malo omiQ^
inventum, his verbis in prsefatione tomi 1, P- ^*
Quamobrem verba in praefatione ad Anselmi fihrum
superius allegata nit atiud volunt, quam quod Anit^'
mus — hxc gesta pontificum desumpserit ex Uhro
quem ipse de omnium pontificum gestis usque arf ^«<^
tempora scripserat, truncatis viginti septem pnmor^^
episcoporum gestis et praefatione ad Idam, Barigtri'
que libro, qui gesta viginti septem episcoporu^ pritr^^
rum jam ante scripta continebat, annexuerit.

(151) Vide prae.fationes ad libros I, II.

(152) Videlocos quos infra alTercmus. Modesua!
gratia in prooemio Iibri secundi sub alterius nomine
locutum esse AQselmum coi\jecit Chapeayilte m
prffif. tom. I.

M

liONlTUM.

990

Unam tantum quffi ia explicanda hac difficultate A describendi servitutem se dedit, sed, paucissimis

ioiri possit viam video. Prsefationem libri secundi,

exceptaparticulaepistolffi ad Idam, alius nescio quis

compilator conscripsit ; Anselmus vero quominus

ipse Gesta omnibus numeris absolveret, parlemque

posteriorem cum priori idoneo aliquo transitu con-

jangeret, nescioquo fatoiniquo impeditus est. Quod

ipso illius preefationis textu, ni fallor, satis proba-

tur, nam si paulo accuratius eam examinaveris, ex

Aoselmi epistola ad Annonem iisdem haud raro ver-

bis eam scriptam esse invenies [15i). Neque hoc in-

telligendum,cur huic auctor breviter repetierit qufie

in fronte totius operis et planius et fusius dixerat.

Primam itaque ad Idam editionem paraverat, ut lit-

tersadAnnonemprobant;inparandaaItera,morte

exceptis locis, consilium liberius secutu?, res sui libri
argumento accommodare conatus est.Integratamen
aliaservavit testimoniamagni facienda, quse ex Leo*
diensi tabulario illibatain textumrecepit. Wazonis
sunt litterse, quae nativa sua indolevelhodielect^ris
animum movent^ ad Joannemprsepositum (162), ad
Robertum regem Francise (163), etad Rogerium epi-
scopum Gatalaunensem (164). Quibusacceduntqjus-
dem Rogerii litterae et Richarii episcopi Leodiensis
tabula (165). Summi tamensunt momentiquseipse
vel vidit testis oculatus, vel in curia Wazonis au-
diit ; nam alterum pene libri dimidium quod de
Wazone conscripsit hoc fundamento quasi super-
structum est. A. 1041 solemni Wazonis inaugnra-

fortasse preeventus, suum librum alii reliquit, qui, B tioni testisinterfuit(t66), vidit episcopam 25 prse-

omissa parte priore, cum Herigeri libeilo in unum
Tolumen eum conscriberet. Ideoque auctor Annoni
opas suum revera misisse credi nequit. Anonymum
aotem, qui sua interpolatione omnia coufuderit et
turbarit, munere felici conatu functum esse nemo
dicet.

hiAnselmiKbro non uberior illa, quae in Herigero
erat, doctrina cernitur, tamen haud contemuendis
etrerum scribendarum et eruditionis prsesidiis mu-
oitus, opus agressus est. Ad antiquiora tempora
scribenda sanctorum VitasinauxiliumvocavitTheo-
dardi (654), Huberti (155), Lamberti a Godescalco
et Stephano compositas (156), Rnotgeri vitam

bendas uno die conferentem (167), cumque domum
extruendam agressus esset, subminislrata pecnnia
ab illo adjutus est (168). haud pauca ex Wazonis
colloquio sibi sumpsisse testes sunt alii loci (169)*
Num morienti quoque episcopo astiterit,dicere du-
bito. Alios in aliis rebussecutusest ; interquosde-
preheudimus Popponem Stabulensem abbatemj
Wazonis amicum (170), clericos qui diurna cum
eodem co^juncti erant consuetudine (171); imo
adversariorum non respuit testimonium (172), ne-
que minus ea quse, ob omnium oculos posita. omni-
bus nota sunt laudat (173;. Quibus exrebns tantam
narrandi materiem sibi comparavit^ ut multa men-

S. Brunonis (157), monachi anonymi S. Jacobi Leo- q tionedignissimaseprseteriissenonunolocotesietury

diensis Vitam Balderici episcopi (158), quibus ex
amplioris argumenti libris ReginonisGhronicon(l 59)
et Fulcuini Gesta abbatum Lobiensium addidit (160),
etlocum ex scriptore nescio quo de S.Lamberto de'
samptom (161). Sed in comparanda rerum materia
non consueto illorumtemporum auctorum more in

(453) Conferas hos locos ex priefatione libri II

desumptos, Superiori — successores ; Deinceps qux
— sunt annexa ; quos cum ita — ordinem cum loco
episiolae ad Annonem : Et cu7n illa superior — au-
atvimus ; locum requiescit — affirniant cum qtiw
etiam praster — sepulchrum,

(154) U, 2.

(155) II, 16.

(156) II, 3, 5, 6, 7, 8, 20. Vide quse de diversis
Vilfle S. Lamberti a Godescalco conscript« recen-
sionibus acute disseruit v. cl. Hirsch in comment.
de Sigeberto p. 288. Anselmus textum ad modum
MabiHoaianas editionis ante oculos habuisse vi-
detur.

;157) II, 24.
(158) II, 31.
;I59) II, 8, 19.

(160) II, 19 — 22.

(161) II, 8. Neque Mabillon. neque Suyskens.
-Act. SS. Sept. V, 541, aut alii unae id haustum
^it invesUgarunt; neque me feliciorem fuisse con*
fiteor.

(162) n, 38.
U63) 11,58.

(164) IL 60. n, 62 quoque ex epistola Wazonis
^ Reiaricum imperatorem videturdesumptum.

(165) 11,59,21.

ne breviarii quod polhcitus sit flnesexcedat(174).Nec
in scribenda priorum temporum historia ex vivo*
rum memoriaet rumore vulgari, qua a consilio suo
non aliena putaret,haurire sprevit. De S. Lamberii
miraculis Thietwinum episcopumet clericosquiilla
se vidisse affirmabant, testes facit (175) ; alia ipse

(166) II, 51 : Nisi prassens vidissemf nuUo modo
crederem, etc.

(167) II, 67 : Vidimus ^ oh eo — datas, etc

(168) II^ 68 : Qod ego — sum expertus, etc.

(169) II, 24: Utaudivi Wazonemreferentem, eic.
n, 52 : ut ipse fatebatur II, 68 : Miserum me — di^
gnaretur aUoquiOj etc.

Tv (170) II, 48 : Ut attestari solebat abbas PoppOy etc*

(171) II. 48, 57 : Per diaconum ejus gui hoc idem
ab ore ipsius didicerat, etc. II. 71 : Testati sunt
presbiteri et capellani qui ei — assistebant, etc.

(172) II, 56 : Ipsi adhuc testari solent^ etc.

(173) II, 25 ; Sicut impresentiarum est. II, 38 :
Apud nos fas est cemere. II, 46 : Testes sunt pene
quotquot Leodium novere. II, 53 : Fas est adhuc cer-
nere vestigia.

(174) II, 53 : Pauca referens plura prwtereo, quo-
rum aliqua brevitatis studio me consiat negligere.
II, 61 : Brevitati studens materiae succumbere timui,
multa dicenda praeteni. II, 68 : Quae si enumerare
velimus per singula^ non jam breviarium, utdoUiciti
sumus, sed. Cfr. prffifat. lib. ir, II, 69 : Prasttr-
missis pluribus tam dictis quam factis, etc.

(175) H, 6-10, 13, 14.

m

HERIGERI ET ANSELMI GESTA EPISC TUNGR. TRAJ. ET LEOD.

992

Tidit S. Lamberti et Wolbodonis miracula (176), in A
cujus Vita famulo cuidam aut amico episcopi nar-
randi copiam ex parle debet (i77). Neque desunt
eruditionis testes, lumina illa ex veterum scriptis
petita, quibus librum suum etsi non tam larga manu
quam Herigerus frequentavit : Sallustii (178), Vir-
gilii (179), Horatii (180) sententias inseruit, Cice-
ronem,Donatum,Priscianum(181) nominelaudavit:
ex Patribus ecclesiasticis Sulpicii Severi (182) et
Gregorii M. (183) libros legit eorum verba in
suum usum vertit.

Si denique quoeris quomodo Anselmus munere
rerum scribendarum functus sit, eum sana mente
omnia expediisse, eaque quaein vorisfalsisque judi-
candis cernitur perspicacitate rem absolvisse vix
negabis. Nam in miraculis superstiliose celebrandis n
temporum suorum ingenio minusindulsit; simpli-
cioris sunt generis quss narrat neque a rerum na-
tura abhorrent(184). Neque critices exercendse pe-
riculum desiderabis ; ia epistola ad Annonem Ever-
gisilum et Ebergisum unumeumdemque nonfuisse
evincere conatur ; et cur S. Lamberti scriptoresve-
ram passionis ejus causam silentio praeterierint
deprehendisse sibi videtur (185). Ne pro certis
incerta narret bene cavet (186), cautissimum vero
se ineo prsebet, quod miracula vulgo nondum pro-
bata narrare devttat (187), easque res quas minus
exploratashabet ingenue indicare non dubitat (1 88).
IUorum vero temporum indoles in ea potissimum
cemitur ratione qua Wazonis imaginem depinxit,
qaemunum sibi nequeimmerito in iibello suo cele- ^
hrandum sumpsit, eamque ob posterorum oculos
posuii. Estenim Wazo illorum episcoporum exem-
plar et quasi regula, quales Gregorii VII papse tem-
poribushaudpaucicathedram tenebant, qui, sanctse

(176) II, 14 : Contractum prim et post erectum
viaimus. II, 85 : Tum ex me, tum ex aUis sum ex-
pertus.

;i77) II, 33.

178) II, 61.

179) n, 24, 37, 39,59, 61, 73.

180) II, 20, 52.

181) II, 52.

,182) II, Vitam S. Martini H, 55, 64.
(183) n, 50.

(184 II, 11-14.

(185) II, 8. I>

(186) II, 20. 64 : Cum diUgenter sciscitaremur,
non aliam — eausam coffnoseere potuimus .

(187) U, 35 : Quse nos hutc opusculo inserere
devitavimus — quia relatu miraculorum nondum
pervulgaio dijudicare devitamus, sedpoiteris fideliter
scribenda relinquimus.

(188) II, 53 : Aliaua quae a me nesciuntur necesse
est reticeri. II, 60 : titterx unde aut a quo transmissx^
parum est nobis cognitum.

1189) II, 28, 34.

190) II, 57.60.

[191) Vide supra.

192) C. 16. (^enuinus textus est exscriptus, non
mutilatus generis codicum C. quem apudi£gidium
deprehendimus, Nullus dubito quin uominaquoque
octo illorum episcoporum qui 1, 15, S. Materno suc-
cessisse et in catdlogis et Gestis Trevirorum Tuq-
gr«Qsi ei TrcviroQsi Ecclesise preef uisse dicuQtur, ob

vitse religioQe splendentes,utEcclesiaeximperaio-
rum potestate erepta uni summo pontifici regenda
traderetur, omni animi fervore nitereatur. T&lem
se gerentem Wazonem celebrat AuselmaSjOmnium-
que illorum antesignano Annoni libram suum di-
cavit. Acerbius igitur iltos quoque episcopos et
clericosperstrinxit, qui, monasticae discipliaoe jugo
abjecto, in regum curis versantes, quse essent ss<
culi curarent, propriisque ecclesiis spoliatis mimos
aliosque canes palatinos alerent (1 89). Neque mioas
qui fuerit Anselmi animus ex iis eiucet qus de
contentione inter Wazonem et imperatorem scri-
psit (190). Dicendi denique geuusquo usasestneque
purum estneque emendatum ; nam gravioraqooque
vitia occurrere non negabis. Sed nemo sane iu
illorum temporum auctore castitatem oraliomsre-
quiretvel ad normam severiorem eam vocabit. Est
vero scribendi genus si cum Herigeri comparaTeris
dilucidius magisque perspicuum, nequetamgrare
tantaque oflfusumest docta obscuritate, quamillum
sectatum esse vidimus. At vel sic haud raro tomi*
dum est et qusesitum, audaciusque quam Terius;
quibus ipsis vitiis Leodiensium disciplina se erudi-
tum esse satis probat Anselmus.

Qui ex recentioris aevi scriptoribus nostros au-
ctores in coBscribendis libris in auxilium Tocave-
rint, non sunt ita multi. Quos magnampartemfuisse
Leodienses ex ipso, quod non tam late pateat, libri
argumento apparet. Herigerum exscripserunt Not-
gerus in ViU S. Hadelini (191), Gesta Trcnro-
rum (192), auctor anonymus vitfle S. Servatii (iW),
Nicolaus inVitaS. Lamberti (194); AnselmumSi-
gebertus in Chronico (193) et in Gestis abbatnm
Gemblacensium (190), Rupertus in Historia S. Lao-
rentii Leodiensis (197), Reinerus in Vilis epiacopo-

fugam vacui, ut ita dicam, posterioritemporeioh-
bros Trevireuses transcripta sint. Nam Heri£cro
ne in mentem quidem venisse illos episcopos doa-
rum Ecclesiarum fuisse antistites ex ipsa ejus nar-
ralione luce clarius apparet; quod medio seculo
decimo tertio iKgidius silentio transiri non posse
putavit. Eamdem fere sententiam amplexos esse
video Henschenium in Exegesi n. 6, Calmctum HBt.
de Lorr. 1, VU, Honthemium, Marneum iu disserl.
p. 503, Perierum in disquisit, n. 53. , ..

(193) De quo vide paulo infra quae de auxiliis edi-
tionis diximus.

(194) C. 16, Chapeaville I, 399.

(195) Rarius quam exspecles ad a.903, 960, 9 il
vide Mon. SS. Vl, 275.

(196) QucB de morte Wazonis et Olberli Icguntar
Dachery H, 767, Accurata collationc instituU boc
docuit Hirschde Sigeberto p. 263, nec nonjamN-
gebertum ei inte^rum Gcstorum tcxtumetrccisum
ante oculos habuisse. „ ,

(197| In Vitis Euracli 1, 2, 5, Notgeri c.7, W'-
derici c. 1, Wolbodonis c. 1, 2, 3, 4, 8, Waxonisj'.
14, ap. Martene et Durand ampl. coli. IV, 1033.
Quin utrumque textu^ Gestorum, vcl quod vai^
mihi arridet, codicem minus mutilatum gcnens tJ.
legerit Rupertus dubitarinonpotest.Quod probani
Notgeri c. 7, et Wolbodonis c. 3, quas cum U, ».
33, genuini textus ad verhum interoum consonant,
in Euracli vero c. 2 rccisi textus vcstigiasunt, c p.
Rupertus : Mediante dte meridie ecfypsis $oii9 1«*' '^

m

HONITDH.

904

rumEveracli(i9S), Regtnardi (< 99-200), Wolbo- Aterse Diinalissimae sedeleganterparequeexpress»^

donis(201), auctor anonymusvitffi Wolbodonis(202) ;
tttrumque scriptorem in usuum suum verterunt
Aibericus Trium Fontium monachus in Ghro-
nico (203), et iEgidius Aureaevallis (204), qui reci-
sum Gestorum textumin suam rerum Leodiensium
historiam recepit, suaque additamenta intrusit.

Sed jam quo codicum fundamento nostra Herigeri
et Anselmi editio contituta sitvidendum, quorum
duos in auxilium vocavimus a nemine huc us^iue
adhibitos, tertium vero eumdem, quem ni fallor
Hartene et Durand secuti sunt. Reliqui in talem
nostramnotitiam venerunt, utqualissint momenti,
neque sane magni, in textu restituendo perspicere
liceat. Qui exipsa codicum naturainhuncordinem
redigendi sunt. Signavimus siglo A. eoscodices qui
integrum et genuinum Herigeri textum, qui nunc
primum in lucem prodit *, et Anselmi servarunt,
neque recisam neque posteriorum interpolationibus
fucatam narrationem exhibentes. Omnes vero co-
dices et Herigerum continent et Anselmum ipso
seeculo xi arcteinterse conjunctos; qui verocodex
uno praetermisso alterius tantum iibrum proferat
(20o), in nostram notitiani non venit; itaque codi-
cem Anselmo antiquiorem non habemus.

A 1, God. Gueiferbjtanus membr. seec. xi, fol.
minoris, ex quo jam Ruotgeri Vita Brunonis et
Alperti Opera edita sunt (206), qui fol. 49-63 Hcri-
geri et Anselmi libros continet. Scripti sunt duobus

primum fusco atramento, dein subfusco et pene
decolori scriptse sunt. Orthographiam qualem anti-
quissimus hic ex nostris codicibus exhibet, tenen-
dam esse ratus sum. Textus neque purus est neque
emendatus^ imo multis vitiis patet, quee ex librarii
negligentia aut potius inscitia fluxerunt, qui quee
scriberet haud paucis locis minime inteilexit. Inter-
dum autem veram lectionem servavit (207), ita ut
corruptionibus reliquorumcodicum ex hoc medela
afferri possit.

A 2/ God. Parisinus suppl. Lat. 812, memb. 4«
saec. XII, inc. (208) novem quaternionibus et 4
foliis f. 46-122 descriptus, ciyus varias lectiones
dedit Waitz v. cl. ; Mtteris seque elegantibus atquo
perspicuis exaratus est. Ssepissime iibrarius « (b
usus est loco ^, exempligratia, sequitare, sebrietas,
cffileriter, secclesice, rabiee progenice urb«e, eie.
scribit, aput, aliuty quit, etc, frequentesque sunt
accentus. Neque hic textus emendatior, imo novfie
accedunt et graviores corrupUones, in quibus ex
parte librarii calamus lapsus est. Nonnuila meuda
ipse librarius, alia corrector coeevus haud felici
ubique manu tollere conatus est. Quin ex eodem
fonte cum A 1 , manarit codex dubitari nequit ; et
haud pauca probant menda in quibus consonant,
et saniores lectiones quse in A 2 servatae sunt.

A 3, 4. Quorum 3 est codex Hagensis A 23,
membr. sflec. xn ex bibliotheca (?, /. Gerard (209),

quaternionibus,uItimo folio etantecedentisdimidio G alter 4 ille quem Hartene etDurandin sua editione
vacuo relicto. Exaratus est textus binis columnis, secuti sunt. A 3 foliis constans 143, sola continet
linese minimo intervallo stylo descriptse sunt, iit- Gesta episcoporum Leodiensium ; in multis cor-

facta est. Text. rec. : Subito eclypsis solis defectus
— horavix meridiana transacta Text. integ. : jRe-
pentinum — solis perculit ddiquium — cum mujtum
diei superesset.

(198) G. 1, 2, 3, 4, 6, Pez. Thes. anecd nov. IV,
3, p. 155 sqq. Integrum textum habuisse Reinerus
viaetur.

(199-200) G. 1,8, Pez. L l,p. 267 sqq.

(201) Act. SS. April.ll. 8o7 sqq.

( 202) Vide infra.

(203) Vide a. 546, 577, 595, 617, 626, 647, 651,
994, 1014, 1016. Gesta integra exscripsit.

(204) Gfr. Hirsch p. 424. Reliauos rerum Leo-
diensium continuatores Joannem Hoscemium, Joan-
nera Warnantium, Joannem UItramosanum,Joan-
nem Brusthemium, Joanuem Placentium in scri-
bendis rebus Tungrensium antiguissimis non Heri-
gerum sed ifi^idium ducem sibi sumpsisse et lex
quaedara describendi raihi persuadet,et Ghapeaville
qui eorum codices vidit in prsefatione testatur De
Hocsemio, cujus librum ex parte tantum edidit If ,
272, idemhoc habet testimonium. Et ea quidem
qua sua tempora prxcesserant ex libris monumentis
et chartis eccksiae Leodiensis recolligens breviter
^cripsit. In codice Joannis Stabulensis de Joanne
Warnanlio hcec leguntur : Johannes vero inveslitutus
S. Johannis de Warnans scripsit ab Henrico Getrensi
episcopo facto posi Robertum prxfacium, et termiinavit
suum scriptum in Engelbertum de Marcka.Post istum
ttripsit quidam monachus 5. Laurentii dictus Johan-
nesnde Stabulaus et ex ordine prosequens cathalogum
tpucoporum Leodiensium sicut hoc suo scripto claret,
ioannes de Warnans res Tungrenses minime prse-
lcriit, nara Bucher^ap. Ghapcav. app. I, I9, codi-

cem ejusa. 1378exaratum se vidisse testatur, quo
auctor Herigeri^ Anseimi et iEdigii narrationes se
interpoldsse fateatur.Easdem itaque plane res eodem
tempore scripserunt Hoscemius et Joannes deWar-
nans. Gfr. Villenfagne M61auges, etc, 1818, p. 290
sqq.,qui continuatoresduos Joannes eumdem esse
conjecit; sed nisi codices inspexeris, nihii certi
statui potest. Nec non Joannes Stabulensis, qni a.
1449 oniit, si epitomatori ejus credi licet, res a S.
Materno repetivit, vid. Anarefle et Foppens. Bibl.
Belg. p.734, 753; idemque fecerunt Brusthemius,
qui res Leodienses ada. 1505 deduxit,vid. Sanderi
bibl. Belg. msc 1, 24, et Placentius in libello
j^ Boxhurnii de republica Leodiensi Amstelod. 1633,
p. 209 : cfr. quoque Villenfague I. I.

(205) Quid statuendum sit de Gestorum codice
quem Atrebati apud Vedastinosservari scribit Fop-
pens. Bibl. Belg. p. 471, nescio.

(206) Vide quse de eodem codice dicta sunt Ar-
chiv. VI, 6; Vn, 439.

* Loca apud editorem Germanum in textu Heri-
geri restituta vel suppleta characteribus minutissi-
mis sunt recusa ; nos eadem inter uncos conclu-
dimus. Edit. Patrol.

(207) E. g. 1, 21 loco corruptffi vocis quod recte
legit cod.A. 1 . Quadus\ II, 11 loco inepti tatam recte
latera ; II, 30 pro licet recte lacis ; II, 41 pro cetebra-
tione bene celebri statione, "pvodedere^ tedere ; 11, 51
pro maturamy inaratam. Sednon desunt vitia : II, 2
occidi domesticorum pro acciti ; 11, 7 persuasores pro
pervasores ; II, 15 bellare rideat pro betla deridcat ^
II, 33 inpectoris oro inspectoris.

(208) Archiv. Vm, 30U.

(209) Archiv. VIII, 569. Apogr^aphi fragmenlum

m

HERIGERI ET ANSELMI GESTA EPISC. TUNGR. TRAJ. ET LEOD.

m

rnpiionibus nec non emendationibas,quas manus A Anselmi textum Chapeaville omniQO non atligisse.

coffiva in A 2 ascripsit, ita cum iilo consentit, ut
A 3 ex A 2 descriptum credasnecesse sit. Quod vel
iis vitiis quse de suis addidit librarius flrmatur, qui
litterasin A 2 hinc inde minus pure scriptas falso
legerit (210) ; pauca codicis A 2 vitia librarius sustu-
lit et verborum collocationemhaud rarolevitcr mu-
tavit. Omuibus pene corruptionibus codicis A 3
blandam aflfertmedelam codex Andagioensis,exquo
unum Anselmum ediderunt Martcne et Durand,
Herigerum praetereuntes (2i<). Arcte tamen inter
se cohserent hi codices. In utroque eadem recurrit
verborum collocatio, eademque verba in utroque
excideruut [212). Quffi sibi contraria vix alio modo
expedias, quam utAndaginensem et Hagensem co-

Namin hisquoque codicibusmutilatumesseGeslo-
rum textum ex iis quas attulit variis lectionibus
luce clarius apparet. Non sunt sane magni mo-
menti ; in capitibus vero n, 15-18 sehos solos co-
dices secutum esse his probat verbis Ghapeaville
(215): in separando textu Anselmi ab additiomhus
^gidii Aureaevallis /iactenus usisumus codice crud-
ferorum^ qui hic est mutilatus, desunt enim ilU qua^
tuorcapita 14-17. (15-18). Restituimus ex codiciku$
Almensi etS. Mariini. In utroque vero codice ei-
trema capitis 15 aliaque nonnulla desiderantar
(216). Quffi qui sciat minime eo movebitur, quod
S. Martini unus est codex ille qui Herigeri librum
sub Notgeri nomine proferat.

dicem eumdem esse statuas, cujus vitia de conje- B C. Tertium genusunum tantum codicein habeta

ctura deleverunt Martene et Durand. Sed tam feli-
citer delerunt ut eorum lectionem haud paucislocis
in textum recipiendam esse nemo facile negabit. Hi
generis A codices brevitatis causa solis numeris
signati sunt, ita ut 4 Martenii lectionem indicet.
Cum hicodicesysinon emendatum,genuinumsaUem
textum exhibeant,non sane est quod reliquos codi-
ces nos non vidisse doleamus, in quibus et recisus
et interpolatus est, ut ex descriptione et adnotatio-
nilms quas dedit Chapeaville (213) satis elucet. B.
duos signavi codices, qui textum habent recisum,
noudum vero interpolatum.

B l.Cod.AInensis, quem membranaceumabab-
bate monasterii Alnensis nactus est Chapeaville ;

continuatoribus prffi cffiteris lectum versumque in
suum usum ; est codex conventus Cruciferoniin
Leodiensis, qui Chapeavillio ieste, uEgidiano coq-
formem habet textumabsque iEgidiiadditamentis.
Codex est chartaceus sffiC. xvi. inscriptus Liber
fratrum S, Crucis in Leodio, quem Leodii vidil
Bethmannus v. cl. (217), ejusdemque generis vi-
dentur esse exemplaria quffi ab ill. viro Th. Phil*
lips servantur (218). £st longe alius mulloque ma-
gis recisus textus quam in B., qui in hoc codice
legitur. Desiderantur penitus capita supramefflo-
rata ii, 15-18, verum textnm recisum et fucatum
esse et iEgidii textus ipsffique probant quae hiuc
inde apud Chapeavillium exstant lectiones codicis

hodie servatur in bibliothecaviri doctissimiThomffi ^ C. Eademquemenda etiacunse recurruntmagaaex

Philipps Equitis Mediomontani, Pertzio tamen a.
1844prffisenti,in plurimacodicum pretiosissimorum
copia latens, monstrari non potuit.

B 2. Cod. S. Martini Leodinensis Ecclesiffi colle-
giatffi, membr. pervetustus,quem per omnia alteri
illi similem Hajmundo Lcodiensi canonico debuit
Chapeaville (214). Ambo, ut testatur, fusiorem et
omatiorem qusbusdam in locis dictionem habent ;
reliqua omnia exemplaria quse videre licuit^ iisdem in
locis breviorem et magis historix accommodatam
sequuntur, servata interim per omnia in onaiibus
exemplaribus earumdem rerum gestarum conformi"
tate. Quibus ex verbis elucet genuinum Herigeri et

parte in codicibus generis quarti, quod qum ex
illo manarit nemo dubitavit(219).

D. generis codices sunt recisi et interpoIati,ela
posteris scriptoribus continuati.

D 1. Herigeri et Anselmi textum recisum et ab
iEgidio interpolatum exhibet codex Aureflevallis,
quem iEgidii autographum esse coi:gecit Chapea-
ville. Hoc igitur codice, ex monasterio S. Huberli
in Arduenna petito, quasi fundamentohaudfelici
consilio in sua editione usus est.

Di *. Cod. conventus Capucinorum Leodiensium
cum illo conjungendus est, quem verbo tenus ill»
D 1 correspondere afOrmat Chapeaville .

sffic, xvn Gestorum Anselmi ex Wilthemii schedisjo inspectoris; 11,34 crediderat, Neque ultimum est
servatur Bruxellis. Archiv. VU, 2ft; VIII. 503. augumentum Alexnndri nomen m utroque codice

(210) A2Iegit 1, 17 exCam generatis, A3 ex ea " ' ' '^*

mgeneratis ; A 2 I, 19 faiso Alantis pro Alanif A 3

Al esse M putans Mantis*

(211) Ampl. coll. IV, 843 : Quod vero spectat ad
opus Harigerij etsi hic illic emendatius possemus
exhibere, res tamen tanti nobis rwn est visa^ cum
primorum antistitum Tungrensium gesta fere omnia
fabulii sint conspersa, etc.

(212) E. g. desiderantur in A 3 et 4, II, 2 verba :
dicina — tantum ; II, 5 in utroque codice deest
cfdo ; II, 9 Dei miracula dee?t Dei; il, 10 desunt
verba sed ejus; II 14 desideratur joreme ; II 23 qua"
tnor quadragesimus ; II, 26 futuram ; II, H utcrque
codex legit inrabiem verso.A. 1, 2 converso\ II, 12
ignotumque, A 1 , 2 ignotum est ; II, \ 5 congregavit ;
\\j 2{ struentes; il, 2i t)ercutit\ 11,26 jubet cceperit;
11, 27, 12 congregati ; il, 30 m se ; II, 33 insptrante.

falso scriptum ; de quo vide supra. .

(213) In prffifatione ad Gesta epp. Tungr. Traj.

Leod. I. . , n I

(214) De hoc codice vid. Sanderi Bibl. Belg.

msc. I,v?4, 26.
(215)1, 128annol.
(216) Vide notas criticas textui subjunclis; duJp

in capite II, 15 lacunffi deprehcnduntur.

(217) Archiv, Vli, 439, Vill,478.

(218) N. 455, li:iO; Archiv. VII, 96, 97. Codicei
illius generis lon^e antiquiores exstitisse Sigeoe^
tus et Bupertus comprobant .

(219) I, 38 desideratur in C. vita, ilemque dce^i
voxin codicibusgenerisD; II, 53C.legitco/ur«/f;'"-
dum pro inculcandum, eamdem lectionem txjioei
genus D ; II, 55 in utroque gencre pro portenm^^
nominibus occurrit nominibus datmoniosis.

997

MONITUM.

m

D 2. Codet membranaceus, qaemviro nobilide-
buit Theodoro de Groesbeek^ textum Herigeri et
Anselmi mutilatum.et abiEgidio interpolatum ex-
hibet una cum Joannis Hocsemii canonici et scho-
laslici Leodiensis conlinuatione, qui anno 4334
ineunte scribendi initium fecit, et in Leodiensi epi-
scopo Engelberto de Marcka a. 1348 calamum de-
posuit (220).

D 3. Ultimo denique loco ponendus est codex
Tungrensis, quem a Guillelmo Herkenroede canoni'
corum Tungrensium priore accepit, in quo iEgidii
et Hocsemii continuationibus suam ad annum 1389
usque adjecit Radulfus de Rivo Tungressis Ecclesiee
decanus (22i). Cui addi posse videtur.

D. 4. Cod Hamburgensidhist.Germ.fol. 31 *> scec.
nx» zv, XVI (222) Johannis de Stabulao^ quieumdem
iEgidianum Herigeri et Anseimi textum recepisse
conjiciendus est.

His codicibus alia qusdam accedunt auxilia qufle
aoDnulloram episcopomm Vitis haud paucas af-
ferunt emeudationes. Inter qum primum locum
tenet.

1 cod, Leodiensis 260, quem contulit Bethman-
nus vir cl. In hoc codice S. Servatii legitur Vita,
quse, extremis lineis exceptis, nihil est nisi Heri-
geri textus c. 22-28. Valde dolendum est hunc
Herigeri codicem periisse, ex quo hffic S. Servatii
Vita manavit. Codex neque mntilatus neque inter-
polatus generi A. annumerandus est, sed alius
ejusdem generis eum esse familiae sanse lectiones
probant iis locis quibus inAl. 2. 3. perversa menda
deprehenduntur (223).

2. Simili codicum generi ascribendus est ille in

qtio sola legebatur S. Remacli Vita cum epistola

ad Werinfridum, quemque ducem habuit Surius

in sua editiooe vitce S. Remacli. Textum neque

recisum habet neque intcrpolatum, eique haud

paucas debemus emendationes. Sed neque &cio

quem codicem Surius secutus sit, neque ipsos qui

in meam notitiam veneruntvidi codices. Sunt vero

quatuor quod sciam. Videtur antiquissimus Ber-

oensis membr. ssec. x (224); Stabulensem membr.

saec. XI, fol. inscribitur Notkeri Vita S. /?c-
macii (225) ; Sangallensis ssec. xi, membr., 4^

itemque hanc prce se fert inscriptionem : Notkeri

(220) ChapeaviUe II, 272, 274.

(221) Chapeav. lU. ab init. Radulhide Rivo duos
^odices, Alnensem unum, Lovaniensem alterum

iDolavit Sanderus Bibl. Belg. msc. 1 , 27.

(222) Archiv. VI, 240.

(225) Pauca exempli gratia apponere juvat: I,
22, perverse legitur in A 1, 2, 3 salutem^ \itaServ.
recle habat saltem; i, 23, A 1, 2, 3 genu inculcantes,
^'il. Serv. incurvantes; 1, 2't, A 1, 2, 3, falso per
«lanu.?, Vit. Servat. recte perimmanis; 1, 25, A 1,
3J, 3 falso irrguity Vit. Serv. bene irrugiit ; ib. A 1,
% 3, invenire falso, Vit. Serv. invenircs; A 1,
^yZ, ingeminantiusiahOt Vit. Serv. recte in^emt-
^ontium.

(224) Archiv. V, 483.

A Leodiensis ad S. Landpertum pre$byieri Vtto S. Ae-
macli (226) .

3. Ejusdem fere naturse est, ni fallor, Vita Wol-
boJonis quee in Actis SS. edita est. Sunt Anselmi
capita 30-36. de Wolbodone episcopo ex geuuino
textu desumpta, qui, etsi codicibus A 1. 2. pro-
pinquus, melioribus tamen lectionibus non ca-
ret (227;.

4. Alius notffi est codex cujus fragmenja dedit
Henschen in Actis SS. ad Vitam S. Servatii, Heri-
geri capp. 20 25, secundum collationem quam
instituerat Rosweyde, collega illius (228). Qu»
fragmenta si accuratius examinaveris, quin gene-
ris C. sit codex vix dubitabis ; nam uno alterove
loco excepto cum textu Chapeavillii consonat. Ita-

B que auxilium plane nuUum hinc petendura est.
Tertii denique generissuntprsesidia quee adHe-
rigeri textum sanandum ex fontibus ejus vel des-
cripturibus petivimus, quibus sque corruptionis
remedia debentur. Ex quibus prsecipue :

(1) Vitam sanctorum Eucharii, Valerii et Materni
in Herigeri capitibus 8-14. consuluimus, et hinc
inde (2) S. Landoaldi Vitam ipso Herigeroauctore
et Notgeri Vitam S. Hadelini in auxilium vocavi-
mus (229).

De editionibus Herigeriet Anselmipaucatantum
dicenda sunt ; primum in lucem prodierunt Ghro-
nica in Joannis Chapeaville Leodiensis canonici et
vicarii libro Gesta pontificum Tungrensium, Traje~

C ctensium et Leodiensiumj Leodii 1612, 4, p. 1-98,
99-31 8 ; idem liber minime emendatusvel mutatus,
uno qui in fronte est folio denuo typis expresso,
nova tanquam editio, Leodii 1618 iterum editus
est (230). Ex iis quse supra de codicibusdiximus satis
patet, et legenti vel sponte occurrit, quam infelici
successu critice exercendae conatum fecerit Cha-
peaville, qui interpolatum codicem ducem sibi sum-
pserit. Omnia susque deque sunt , et in quo acquies-
cas nihil habes. Haec una est Herigeri editio. An-
selmi genuinum textum dein in amplissimfie CoIIe-
ctionis monuraentorumtomoIV,p.643-91 lexcodice
AndaginensiedideruntMarteneetDurand.SinguIam
S. RemaciiVitam edidit Suriusin Actis SS. V, 17,

ry et fragmenta ejusdem VitsehabentDuchesneL642,
et Bouquet III, 544-547. Singulse ex Herigero de-
sumptce leguntur Vitee S. Servatii, Amandi, Mo-

(225) Archiv. VIU, 608.

(226) Archiv. IV, 334.
(227^ n, 32, A 1, 2, 3,4falsot;iYa?,elog. Wolbod.

reciedvix ; II, 33, A 1, 2, 3 falso /jrtom, elog. Wol-
bod. recte pejoris ; II, 35, A 2, 3, 4 falso licet^ elog.
Wolbod. lucis.

(228) Praefat. c. 3. Quse (acla Servatii), prater-
missis ^gidii Auresevallensis interpolamentu, lubet
hic verbatim proponere, juxta correctionem et emen-
dationem Roswiedi nostri manu factam ad fidem ve-
teris exe*rplaris,

(229) De quibus vide supra.

(230) Hist. litt. Franc. Vu, 198.

m HERIGERI £T ANSELMI GESTA EPISC. TUNGR. TRAJ. ET LEOD. iOOO

nulfi, Remacli in Actis SS. ad \3 Mai., 6 Febr. et Ascuritate sequi certissimum esse ratus snm; iii
16 Jul. In fragmentisdeniqueAnselmiquseinBou- Anselmo, post imperatorum priyilegia ei iabolas
queti Collectione continuata, t. XI, 9-12, exstant, publicas^ Annales Lobienses et Leodienses probi
Martenium editores secuti sunt (231). duces fuerunt.

In constituenda denique chronologia autiquissi- Scribebam Berolini mense Julio 18A5.
morum temporum BoUandistas in tantarerum ob- Rudolphus K(epu.

PRiEFATIO

Domno i Annoni, venerahili Coloniensium archi- temo usque ad saaetum Remaclum digeiserU^ m

prasulijpresbyteroruminfimus A,, prsedicareannum quoque nostrum opuSy quod preeatu domna lics ah-
Domini acceptumy et suam Christi familise fideliter 3 batissx (232) conscripseramus^ decapitantes, neesdm

dispensare anrwnam. Gloria omnipotenti Deo, qui replicando fastidium legentifaceremuSyabeatoThe(h

nostris ita nomen suum dignatus est glorificare tem- dardo incepimus *, et ordinem episcopormm vsque d

porihus, ut te^ qualem cognovimus servum suum^san- domnum Wazonem, quem quinquagesimumseeundm

ctse Colonix sponsum^ Leodicensi secclesise prxfecerit esse constat, prosecuti sumiu; nihil ponentes, m

archiepiscopum. Quarum attera^ Leodicensis videlicet quod aut legimus, autcertafideliumpersonarm rek-

secclesiay matris suse venerabilis Colonise oppido gau- tione didieimus^ aut certe ipsi prasentes vidimt ei

det tam fideliter te invigiiare provectibus, et toto desi- audivimus. Enimvero matrem suam, sasutam vHelket

derii affectu in amplexus tuas karitatis gestiens^ sese t CoUmiam, latere non decet quot et quaks humHu *

tuse patemitatis exoptat adjuvari pariter et confoveri Lethgia habuerit rectores ; quorum ^* si quos Beo

amminiculis. Atqueut hoc sibipropensiustuadebeat* piacere i^ cogrwverit, unde abundantius gaudtat se-

benignitaSf hsec suorumper me tibi dingit gesta pon- dula materhabebit i>. Matrum enimestf filiarvmfT^

tificum, ut quiper te ipsum studiose satis ad melioris ventus suos existimare, Quse etiamy prseter candida-

vitae arcem niteris^ his profecto amptius ad « virtutem torum martirum milia, unius expatronis nostris^ati

acceruiaris, Horum quidempars » prior abHeriqero^, videlicet Ebergisi *», novent se cmeres servare, (pM
Lobiensis cenobii abbate, absque capitulis est conscri- G in Trutmonia ^* ru)stri " episcopatus ^* viUa $33)

pta ; cui nos capitula praeru)tantes, nostram cum capi- consepultos^ ut haec eadem testantur gesta^ a Brunone

tulis suis aetucubraciunculam coaptare studuimus. Et archiepiseopo eodemque^ ut aiunt^ duee, ude in vma-

cunx itla superior gesta eorumdem pontificum a primo sterium sanctse CeciUse tam memorabilis ahbatim.

usque ad vicesimum ? septimum, scilicet a sarKto Ma- quam n indigense i* prsedicUe Trutmonix perhiUfii

VARLE LECTIONES.

1 deest inscriptio 1 . codex 2. hos versus prsemiitit :

Hic liber est scriptus clarus studioque legentis
Gestis pontificum jam quinquarinta duorum
Sedis Tungrensis, irqjecti, Leodicensis.

3. inseribitur : In hoc libro sunt indita gesta L. duorum pontiflcum, Fungrensis, Trajectensis, Leodien-
sis, et manu saeculi XV : Cronica episcoporum hiijus dioecesis. Incipit prologus ad sanctum Annonem
Coioniensem archiepiscopum in gestis pontiflcum Tungrensium, Trajectensium et Leodiensium. Sic
quoqueD ii*. • sanctae CA. > d. beatab.CA. *perl. >pras3. «harigeroCA. '' vicesimusl. •««•
pimus Ch,. • deest §h. *o ut si quos eorum Ch. ii placere c, corr, 2. placeret 1 . 3. placuisse Ck. }J iQ'
Teniat. CA« ^' ebregisi Ch. i« trumonia Ch. " ita 1 . 2. 3. B. 1.2. ^* episcopatu 1 . 3. episcopii Ck
i'' tam m. ab. quam deest Ch. i* omnes ejusdem trimoniee indigenffi. Ch.

NOTiE,

(231) Vixest quodea repetam quse vere jam per- D riusfabuIam,quamipsisPapebrochiiverbisreddam:

spexit Papebrocnius a. 1688 in Paralipomenis ad Quomodo hoecjuerint a ChapeavHlio inserta histoT\x

Conaium chronico-hisloricum de catalogis ponlifl- episcoporum Tungrensium^ Trajectensium etLeodienr

cum*Romanorum in ActisSS. Mai. VII, 65, merum sium, addeinde remlsanon solum ab imprcssis extii^-

essc falsarii feium locum ilium quem, quasi frag- plaribus, sed etiam ab originali membranaceo ojdm

nieniumexliiterarumnaufragioserYaium,Heiigero Leodiensis ecclesioe, qua deinde via acceperim Hd»^

in Vita S. Guudulfl, ei Papebrochio sciolus nescio membrance sic revutsoe et adhuc Divione strea/i»»

quis obtrudere conatus est. Cum enim iilo lempore ecgraphum, nihil attinet fusius explicare . Ipsum Heri-

inier Hadrianum Jordanum aliosque exarscisset geri textum supposito illi fetui repugnare b«ne

coniectio de genealogia S. Arnulfl Metensis, fra^- vidii Papebrocliuis, nostrique ad unum omnes codi*

mentum illud Herigero suppositum e tenebris suis ces luce clarius fraudem ilTam ob oculos poouot.

emersit, quod toium in co versatur ui Bodegisiii (232) S. Caecilice Colonicnsis.

ducis fllium S. Arnulfuni fuisse probel. Cui ut (233) Cfr. 1,28; II, prooemium.
fldem faceret, impudeniem sibi excogiiavii faisa-

1001

HERI6ERI GESTA EPISGOP. LEOD.

1002

e$se transiaios (234), ubi hodieque vaeuum ejus in A computantur ^t, circa cufus tempwa hie noster Eher"

maximo honore habetur sepulchrum. At quod vestra-
tes eum i« Evergislum vocant ex aliquo hujus nominis
episeopo, cujus mawoleum forsitan ignoratur, oh no-
minis consonantiam huie nostro Ebergiso hoc attri^
butum esse arbitramur, licet normulli hunc eundem *o
et Coloniensem et nostrum uno tempore fuisse conten'
dant >i, eundemque cum beato Severino^ antecessore
ut adjiciunt m suo, vocum angelicarum in transitu u
beati Martini psaUentium auditorem asserant (235).
Quod si ita esset, idem qui Coloniensibus quartus^
nobis vicesimus quartus exstitisset. Sed hoc omnino *«
impossibile esse, liquido ex temporum ratione coUi'
gitur. In transitu enim beati Martini secundus Archa^
dii et Bonorxi annus erat, qut est a dominica incar^
natiane quadringentesimus >* primus, A quo ducenti

gisus Trajectensi kathedra pratsidebat. Restat tgitur
ut di^anty suum Eoergislum autpost transitumsancti
Martiniper eosdem 252 annos usque ad Dagobertum
vixisse^ ut sic videatur credibile^ eundem vestrum et
nostrum episcopum esse potuisse uno tempore, quod
fidem excedit ; aut nobiscum credant eos omnimodo
diversos esse, tum quia a tempore diluvii nemo **
200 annis vixisse, tum quia inter beatum Servatium
episcopum nosirum, quicontemporalis fuit beato Seve^
rinot et inter istum Ebergisum tredecim (256) episco^
pos nobis legamus prsefuisse, In tuo igitur^ domne
archiprcesulf pendeat juditio >• utrumhaec qussnostra
suntj jubeas ignibus dari necne; quamquam hanc
materiam utcumque dictatamy ubi bene vivendi exem-^
plum essepossitf salvam esse expediat.

quinquaginta duo *« usque ad Dagobertum regem

INCIPIUNT CAPrrULA LIBRI PRIMI.

1. Proemium opusculi sequentis. B IS. Quod ab iumundis spiritibus et ez magis mu

2. Quod Deus omnia in numero et pondere et iieribus procreati *? dicantur.

mensura constituit, et de mysterio crucis. 10. QuaJiiter ductu'* cervce insula egressi, primo

3. Quod Dominus occidentalespartes apostolorum
principibus Petro et Paulo >o dignatus est illu-
strare.

4. *A Quando Petrus Romam venerit.

5. Qnod Eucharium, Valerium atque Maternum
Treverim »* miserit.

6. Qualiter beatus Maternus defunctus, per bacu-
lum ejus sit resuscitatus.

7. Quod hi tres viri Treberi, Coloniffi, Tungriprce-
dicaverint, et de insigni fonte Tungrensi.

8. QualitersanctusEuchariuspopulum resistentem
oratione ligaverit et absolverit.

9. Quod filium viduse resuscitaverit. ^

10. Quod revelatum Msit cuidam senatori, omnes
oportere baptizari >«.

11. De obitu beati Eucharii.

12. De vita et obitu beati Valerii successoris ejus.

13. Quod beatttsMaternustot annis episcopus fue'
rit », quot diebus in sepulchro jacuit.

14. Qualiter eum Eucharius et Valerius de hoc mun*
do per visum vocaverint.

15. De octo episcopis qui beato Materno in sede
Tungrensi successerunt so.

16. Qualiter in diversis locis orthodoxi viriarrianse
heresi restiterint.

17. De Hunis per totum imperium Romanum dif-
fusis. D

Gothos, deinde alias gentes, novissime Galliam
invaserint.

20. De sancto Servatio.

21. Quod multi sancti viri contemporales illi fue-
rint^ et de multarum urbium eversione.

22. Quod sanctus Servatius Romam adierit, si quo
modo orationibus suis valeat Galliam ab Hunis
liberare.

23. Qualiterante tumulum beati Petriper visum de
eversione totius Galiie et de obitu suo sit edo
ctus.

24. Rediens quid viderit, commisso gregi exponit.

25. Oratio ejus et lamentatio clericorum ot populi,
et de obitu ejus.

26. Quod Huni multas Galliffi urbes cum Tungri
subverterunt, quos item >* Franci a Galliis
expulerunt.

27. De sanctoRemigioetnovemTungrensibusepi-»
copis.

28. De sancto Domitiano, item Perpetuo et Ebre-
giso.

29. De sancto Johanne.

30. Quod ei a transmarino quodam praedictum sit
eum Trajectensem episcopum futurum.

31. Quidadhec illeresponderit, quodque baculus
ejus terrse fixus floruit,et de episcopatu^ vita et
obitu ejus ejus.

VARIiE LECTIONES

i>cum 1. so deest 3. s^ contendunt 1.2. 3. " aiunt Ch » transitum 1. >« deest Ch, >» qua-
drigentesimus i. >< ducentesimus quinquagesimus secundus 1.2. 3. s? Ua 1. 3. Ch. computantur, corr,
computatur2. >* legatur Ch. deest. 1. 2. 3. sed videtur supplendum. >> arbitrio Ch, so IIII numerus
inseritur errore quodam in 1 . »* V. 1 . 2. qui deinceds numeros uno majores habent. »« Treberi 2 '• rela-
tum 1. •* babtizari 2. " fuit 3. »• successerint 2. *7 deest 3. »• dictu 1.2.3. »» itce 3.

NOTiE.

(234) At non Ebregisi sed Evergisili archiep.
Golon. corpus transferri jussit Bruno^ ut testatur
Ruotger in vita Brunonis cap. 31 .

Patiol. GXXm.

(235) Gregor. Tur. de miraculis S Martiui I, 4
et de Severino vid. de confess martjr. 45.

(236) Undecim tantum si Herigerum audis.

32

1003 HERIGERI ET ANSELHI GESTA EPISC. TUNGR. TRAJ. ET LEOD. m

32. De sancio Amando. A successerit, ei qualiter ibi ▼ixerii.

33. DeserpenteoratioDibusejusfugato, et qnod cle- 43. Qui sancti viri sub eo coalueriot

ricus factus Turonos, hinc Bituricos, tunc Ro- 44. SanctoTrudoniadhucpueroquideumoporteat
mam, itemque inde Gallias repetierit. facere prfledicit.

34. Quod episcopus ordinatus multa bona opera 45. Quam alienus fuerit a cupiditate.

fecerit. 43. Quod Sigebertus ex consilio ejos ccBnobiam

35. Quod Gandensem «o populum converterit, Ba- pnmum super Sesmaria «* fluTium deinde io
vonem recluserit, mortuum suscitaverit. Arduenna construxit.

36. Dagobertiregisfliiumcatezizat^STrajectensem 47. De Malmundarii constructione,
episcopatum post triennium dereliquit. 48. «> De Strabulaus constructione.

37. Quod contemnentes verbum Dei ex oreejasul- 49. «« Quod designato sibi successore beremiticam
tio divina percussit, cecus ex aqua manibus vitam expetierit.

ejus infusa visum recepit. 50. ** Responsio fiJiorum, ne hoc fleret refragtD-

38. Insidiatores suos cecitate percussos, itemque tium.

cflBcam mulierem illuminat, monachum inobe- 51 . «« Item excusatio ejusdem sancti viri.
dientem paralisi^percussum liberavit. 5 52. «? Quod multi ejus exemplis seculum reliqoe-

Enumeratio virtutum ejus et dormitio. runt.

39. Proemium in vitam beati Remacli. * 53. Quod crescente religione creverunt resaeede-

40. De regno Francorum et Aquitania, unde sanctus sie.

Remaclus originem duxit. 54. Exortatio sancti sacerdotis ad fratres insianU

41. Quod idem a beato Sulpitio, dehinc sub Elegio die vocationis.
educatus, palatii primoribus innotuerii. 55. Qbitus ipsius.

42. Quod beato Amando in kathedra Trajectensi

EXPUCIUNT CAPrrULA.

GESTA PONTIFICM TBNGRENSIIIM SIYE LEODCIBNSIIl.

PROEMIUM OPUSGULI SEQUENTIS *«.

OmrUs antiquitaSf ut ait oratorum maximus, quo G iudinum, antiquorum memorare inventa virorum
proprius «• aberat a6 ortu et divina progenM^ hoc me- Vixere fortes ante Agamemnona

littt ea fortasse g%« erant vera cemebat m (237) ; verum Multi, sed *^ inlacrimabiles

angelo Daniheli narrante novimus, quia pertrans' Ignotique urgentur >• longa

ibunt plurimiy etmuUipkx erit sententia >i {Dan. xii, Nocte^ carent quia vate sacro (240).

4), in antiquis utique vigente ratione, veritatis in- Hasc ut credo perpendens, abbatum revereulissime

dagatrice, et perspicatia futurorum^ in modernis (241), et quia necesse est, quanto juniores, tanto

vero fide credulitatis *>, quam primum pollente esseperspicatiores: obtulisti libellum de vitatam

cum plurima scientia prceteritorum. Illis diutur- nostri quam vestri spetialispatroni, domni seiicei

niias vitee, vetustatis obducens callum (238), cogni- Remacli (242),conquestus propter incuriam tamea ^

tionem prflesiitii omnium rerum ; nobis econtra, prffidecessorum vestrorum ^ (243) brevius quam ul

quod calUdus** sanguiSy quod*^ rerum inscientia " res expostularet pro magnitudine gestorum ejiis

[versat >• (239), esse editam «i. Simulque visus es, ne » dicam pre-

utinamnonavoletobbrevemvitametcuramsollici- cari, sed potius exhortari, ui eam nnllo » modo

VARLG LECTIONES.

«0 Gaudensem 1 . «1 cateciza 3. ** sesmara 2. 3. «> deest numerus 3 . ** XLYm. 3. «> XLVIIII. 3.
«• deest numerus 3. *'' L. 3. et ita deincepi, *• P. libri. 2. *• proprius 1. 2. 3. »« cernebat Sur. CA.cer-
nebant. 1.2. 3. >^ scientia Surita e. corr. 2. •> qui^ ut 1. 3. legunt, crudelitatis habuisse videtur,
»• callidus corr. calidus 2. quos at. lidus Sur Ch. »* quos Sur, Ch. » inscientia corr. inscitia 2.
»• Recepta lectio est vexat ; versat occurrit Veneta ed principe Horatii, »7 omLit orones. »• Urg. ig., H&r,
»• tam B. 1. 2. C. •<> ita B 1. 2. C. Sur. Ch. nostrorum 1 . 2. 3. «t eruditam Sur. •• ut ne Sur. •• nullo
corr. non 2. iS^ur.

NOTiE.

(237) Cicero Tuscul. disj)ul. I, 12. Eadem verba D (241) Werinfridus Stabulensis; vide pnefalio-
recurrunt in Herigeri epistola ad Hugonem, cfr. nem.

prefat. (242) Cfr. qusB diximus in prflefatione.

(238) Tusculan. III, 22. (243) Stabulensis est monachus qui primus S.

(239) Horai. Ep. I, 3, 33. Remacli Vitam scripsit.

(240) Horai. Od. 4. 9, 25.

4005 HERIGERI 6ESTA EPISd LEOD. 1006

examplari *«, venim aliquanioM lepidios Mmauda- A rezi ; longe qoidem mea senieBiia ab oraioris ob*

rem polliii ^\ ium qaod gestorum illins aliunde
snmptornm subpetai copia, ium quodiemporum,
qaoram diversiias nunc maziroe scito ^ opus esi,
ex cartalario yesiro non desit noticia. Sed ad heec
dum te cum iuis omnium arcium prffisulem esse
constarei, illudqae Pierium animo occurerei :

In silvam ne Ugna feras (244) 1
et:

In mare quidpisces, qutd aquas in flumina <* mittis?
Saspensam interea librare silentia ^o mentem (245).
cceperant, cumccce memoriam offendebat, quia vi-
res quas imperitia denegat, karitas ministrai, ei
quiaincepto ianium opus est, cetera resexpediet ^^.

iimi M (250) excelleniia me raius differre, qui plu*
rima pancis absolvere, pauca plurimis proielare»
Tel magni eztenuare, mazima e minimisefQcere,
lata angusie, angusia late, vulgaia diceaier (251),
diceniia «i intelleciualiier, nova usiiate, nsiiata
nove, ei id ^ genus valeai piorimadelibare, coiet
a poeia prsecipitar :

Aut famam sequere^ aut sibi eonvenientia ^n^e(252)*
Nec ut scolares posito ibemaie, quibus verbis ttli
poiuii, qui injuriam passus est, vel ille qui iniulii,
aliquid flnzimus frivolum, Immo nec crepemm
(253). Quod etsi eloqueniissimum queodam dicen»
iem quod et si hxc^ inquii, nterque non dixit^ /«•
men in voto habuit et m actu ostendii^ seciari com-

Inturadorsussum, etutverbis cujusdam sapientis Bi ^ ir a* • ^'4* >.•

*; . .„ . n,. ♦ 11 -^tenderem, nuUius uiiquejuditium eztimescerem.

utar et ez iJIo quantum res poscit ?* tollam, « ez-
hortalione tua,queB etprsesentishonestate proposiii
et futurse setaiis utilitate co^juncta est, nihil anti-
quins ?> ezistimavi. » Et ne auctoritatem diffugere
viderer^ ei muneri^^ libentius adquievi. Prfiesumenti
eoim auctoritas datur, dum''* creditpraestariposse
quod peUtur;etparerescire, cequalisestgloriacum
imperante. Fecerantidc^ jamdudumffitate venora-
biies Hilduinns abbas in passione sancti Djonisii
(240), Hincmarus archiepiscopus in Viia sancti
Remigii(247),et alii quamplurimi in noo paucorum
compilandis gestis sanctorum. Quibus auctoribusTc

Verum hflec alias. Misi, inquam, karitaii iuse mu*
nus, quod minus m quidem efiQiieniise aecuritaie,
mazime auiem suscepiumamiciiiseprsesumpiione.
Magna •« etenim in difficillimi operis cursa •* ami«
ciiise m coniemplaiio supplet, ei placere multa
ssepe rerum copia suppeditat. Unde lioei verear
nedum imperator •? muneri m par nequeam esse,de-
ficientis culpa in adhortantis m cedat iiguriam : ia-
men cum iuam specto benivolentiam, fii omne
pronum ei facile, ei ut ita dicam volupiuarium x^,
quod in iu8ejocunditat'simpenditurprfescriptum.
Hoc autem munere impenso soUiciium ie reddere

optmere ^^ possumus optimis ^K quod m omnibus n s • • • ^ « a

• * 1 * » j I. ^ 1 , . i^T ^ cupio : quia si quid operum tuorum quandoque

causis et solei et debei valere plurimum. Nam r » n i r -x -»

Numquam ita quisquam bette subducta ratione ad

[vitam fait,

Quin reSf setasy usus semper aUquid apportet no-

[vi ^248).

Et ne hic labor, qui te adhortante susceptus est,
inferacis operis 7*fiai : non ejusmodo cujus memi-
nimus, sancii scilicet Remacli, verum cseterorum
nostrae sedis pontificumtempora etgesta, quse un-
decumque potuere Conradi, ad nostra usque tem-
pora collegi, ei cujus potissimum anhelabas desi-
derio, vitam inde ezceapim (249), votis tuis por-

postulavero *i, i^jurius mihi fueris, si negabis.

Quisquis magna dedit, voluit sibi magna remitti (254).

Sei non arrogantur •* magna, quippe tuis meritis

et nostris votis imparia, quapropier oblatraniis

morsus timeo invidice, quia in difficili re facile so-

let livor preejuditium importare.

Lenique non omnes eadem mirantur amantque (255).

Ergo.
Non istic obliquo oculo mea famina quisquis •*
Umet, non odio obscuro morsuque venenet (256).

Sed iu, pater beatissime,mei laboristuffiqtte adhOf.

iationis asserior •«,caveas secnrum •• meperactmm

VARIiE LECTIONES.

•« ezamplari corr, ezemplari 2. •* aliquando corr, aliquanio 2. •• lipidius i. <7 polliri corr. poliri 2*
CHJus eorrectiones ejusmodi non omnes attuti. •• scitu Sur, <• flumine 1. 2. 3. ?• silenba eorr, sdeniia I.
^* ezpediat 3. ^t p. acervo i. Sur, Ch. ?• antiqus 1. ''« ita e. corr. 2. qui numeri ut 2 habuisse vi^
detur. numerari 1. ■" cum Sur. '• auctoritatibus B i. '• ita corr. 2. optineri ^. 3. B i. G. D i. i*.
" oportunis C. "'• ita corr. 2. inferaci seinper 1.3. inferaciter fiat Sur, Ch. •« primi Sur. •* ita i, 2.
3. dec. — .dec. Ch. •• ut precipit post add. 2. •• ita Surius ; deest in omnibus eoad. non corr. 2. •« ma-
goas Sur, •• vires additSur. •• amicitifie 1. ^ impato 1. •• numeri 3. •• adhortandis 3. •• volun-
tarium 3. Sur, •! ezpostulavero Sur, •• arrogant 2, 3. Sur. •• quisq 2. 3. quisqaam Sur„ •« afferior
2. 3. corr. assertor 2. asserior 1. •• ita Sur, insecurum 1, 2. 3.

NOTifi.

(244) Horat. Serm. 1, 10, 34.

(245) Cf. Claudian. de beli. Get. 457.

(246) Hilduini epistolam ad Ludovicum Pium S.
Dionjsii passioni priemissam ante oculos habet.
Sur. V, 636.

(217) ViU S. Remiffii nrflefat. 7. Act SS. Oct. I,
132.

('i«) Terent. Adelphi V, 4. 1.

<249) i. e. e Yitarum serie selectam, seorsim
editam»

D (250) Giceronis locum de Oratore III, 26 ez suo
inffenio interpretatur.

(251) i. ^. aecenter, decentia.

(252) Horat. Ars poetic, il9.

(2o3) 1. e. dubium ; voz apud Feslum, Varronem
Lucretiuni obvia.

(254) Marlial. cpigramm. V, 60 ad Stellam.

(2^5) Horat Epp. 11,2,58.

(256) Commoda quisquam limat, etc. suut verba
Horati, Epp. 1, 14, 37.

1007

HERIGERI ET ANSELMl GESTA EPISG. TUNGR. TRAJ. ET LEOD.

\m

reddat offlcium, cam iibi pudor amici dignius pos-
sit conveaire, si displicet *o.
2. »' Quod Deus omnia in numero et pondere et men^
sura conslituit^ et de mysterio crucis,
Deus summe bonus, cujus divina ex (eterno na-
tura regnat et in seternum sine aliqua mutabilitate
perdurat, omnia providens •» prudenterque dispo-
nens, universa in numero et mensura et pondere
constituens (257) {Sapient, xi, 21), ipsum quoque
universitatis mundum sponte sibique tantum conscia
voluntate, cum non subsisteret, pulcbrum pulcher-
rimus creavit, ut esset ; non eum ex sua proferens
substantia, ne coceternuscrederetur, quippe ex pro-
pria essentia *» solum et sibi nota ratione coeeter-
num, per quod omnia formarentur, ex corde eru-

ipsumque quod idem pro nostra assumptorus erat
salute humanum corpus, quadrifariaessetsoliditate
perfecturus,insigneque inde vivificae crucis, ut esset
obstaculum adversusomnium insidiasinimicorum,
quadrilatera porreclione sancturus. Quodinkarita-
tis omnium virtutum perfectissimse plenitudine vi-
detur apostolus commendare. In karitate inquit ra»
dicaCi et fundati, ut possitiscomprehendere cum mm'
bus sanctis quse sit iatitudo, longitudo, sublimitas i«7 et
profundum (259) (Ephes. iii, 17). [In latitudine »••
scilicet bona opera karitatis, in longitudine perse-
verantiam perfectionis^ inaltitudinepraemiareflfai
ceelestis, in profundo inscrutabilia signam juditia
omnipotentis^ huicque intellectui coaptans mjste-
rium salutiferse crucis (260).] Quod in eo ^^ auctor

ciuaverat verbum. Neque ut idem crearetur mun- B redemptionis nostrse voluit sponte8ubire,utpassis

dus molitus est aliunde, ne jam vel in materia, vel
in i^ cooperatione altrinsecus esset quod ejus om-
nipotentissimam voluntatem extra petitis ammini-
culis, nec satis ad id peragendum sufficientibus,
adjuvaret, ac subinde talo quiddam esset quod ne*
que factum ab ipso esset et iamen esset ; non in-
quam, sed verbo cselos convivificante ^o^ spiritu
volubiles perduxit, et ut pellem omnibus superex-
tendit {PsaL ciii,2), terram vero circumlibrantibus
undique elementis in medio omnium coIlocavit,ita
ut ceelesti habitatione csela dignas naturas effice-
rei, de ierra vero terrena componeret(258).Quippe
omnium potentissimus, solus summe io> bonus, so-

palmis in cruce, reliquoque disteniuscorpore,ipsa
membrorum positione omnia ad se credatur tra-
xisse. [In latitudine, quo per iransversum eiten«
duntur manus, propterbonorum operum secundam
karitatemexhibitionem. Inlongitudine quoqnepro-
pter tocius corporis crucifixionem,] voluntatem in
exibitione karitatis longanimem,borealem suae a^
nitioni plagam missis cultonbus addixit pariter et
australem. [In altitudine, quo caput voluit eminere,
propter supernorum i^o promissorum expectatio-
nem,] orienialem multis accensis prsedicantiam
luminaribus irradiari voluitpartem. [Inprofiindum
iii autem, quo sub pedibus parscrucis in abscon-

Insnaiuraliter unus, et quod higusmodi sit solus ut q dito terra?. defixa latuit, propter occultam homioam

nihil aliud sii nisi bonus, qui ^o>^o« omnia de nichilo
<ei ex non subsistentibus nempe solus subsbtens
creavit valde bona. Quse quoniam non sunt io* sim-
plicia — non enim per se prodierunt, nec esse
prorsus poterant^ nisi ea is, qui solus naiuraliter
bonus esi ^<M, esse voluisset — ideo quia bonum eo-
rum a summo bono prodiit, eorum quoque esse
necesse est bonum sit. Omniainquamin numero et
mensura ei pondere suis queeque temporibus pro-
ditura constituii, ipsumque universiiatis mundum
priBdiffinita dispositione quadripertitis elementis
constantem^quatuor quoque plagarumclimate qua-
.dravit, dispositissima dispensaiione, ut credidatur,
jam praesignans, quod hominem, quem creaturus
erai et propter quem cuncta visibilia fabricabai.

ex Dei veluntate vocationem,] plagam suee volun-
tati mancipare dignatus est occidenialem. Nec fru-
stra illuc misericordissimnm spetialius deflexit in-
iuitum, non enimquisanisunt egentmedico. Venilque
vocare peccatores ad paenitentiam, nonjustos (Luc. v,
31). Orientalibus etenim quibusdam lis nomenDo-
mini timentibus sol justiciee quodammodo vide-
batur exorius, cum occidentales ienebris semper
objecti ignoranUee, delegissent eaienus creaturs
potius quam creatori deservire i^*
3. ii4 Quod Dominus occidentales partes apostolu
Petro et Paub dignatus est illustrare.
Non inquam frustra occiduis pariibuspendensin
cruce spetialiusbenignissimumdignatus est obtu-
tum intendere, quas voluii ianiis docioribus,P6tro

VARLE LEGTIONES.

•• Vale addit Sur, ; sequuntur apud eundem hi versus :

Quod nec vota pati nec fingere somnia possunt,
Gaudens semi>er habe : gaudent prae nomiue moUes
Auriculce : iibi me virius tua fecit amicum. Iterum vale.
»7 deest 1.2. 3. •• provide CA. •» substantia Ch. ioo deest 5. «oi cum vivificanie 1. *<« us 2. 3. e.
corr. 2. e. Ch. io« »0* erasum 2. »«» deest 1. i" deest'6. io' deestCh. ios Laiiiudo 1. 2. »o» ideo CL
"0 superiorum Ch. iii corr^ profundo 2. »i« deest Ch. ii» deservisse Ch. ii* Numeri desunt m 3.

NOT.E.
|237) Haud aliter Auguslinus in libro de Gcnesi Opp. IV, 1140, Serm. 53, 166. Opp. V, 317, 798,

ed. Venet. Ul, 1 p. 168.

(258) Augustin. 1. 1. p. 138.

(259) Augustin. ad Honeratum ed. Venet. 11,
446.

f 260) Allegoricam crucis interpretationem quam
Augustinus adamat e. g. Enarrat. in Psalm. 103,

hoc loco ex epistola ad Pauliuum de videndo Deo
Opp. II, 486sibi delibavii auctor In libello delau-
dibus crucis^quem Hrabanus Maurns argutiusquam
verius conscnpsit, talia, quod*putare possis, noo
occurrunt.

\m

HEMGEbl GESTA £t>ISG. LEOD.

lOiO

videlicet cttm Paulo apostolorum principibus, ut Apassione dominica undecimus, cnm Petrus, caput

geminis lampadibus illustrare. Qui post plura vir-

tutum et documentorum insignia diirersis linguis

et nationibus mirabiliter prsebita» Paulus quidem

qui plus omnibus laboravit (7 Corinth^ xv, 10), ab

Jerusalem usque IUiricum Christi prfiedicans evan-

gelium,tandem biennio ante victoriosissimee mortis

triamphum Romanffi arci coutra Neronem et Sy-

monem magum Petro intulit se ^^> socium. Petrus

autem et ipse quibusdam secclesiis, deinde Antio-

cena i^* bene fundata flecclesia, pluribus jam ante

anniseandem urbem, totius orbis primatum sibi

defendentem, suo salutifero illustruverat adventu.

Qaorum qui fuerit exitus agonis ti?, satis est textus

Antiochiam pro sc ordinato Evodio, venit Romamy
ubi per 25 annos Christum annuntians,id est usque
ad aunum Neronis i 3 (264) et a Domini passione 36
(Cfr. EusBB. Chron,; Hieron., De viris ilL), animad-
vertit t*> suam per se praedicationem ad prceoccu-
pandam omnom occidentalem plagam, suo aposto-
latui spetialiter destinatam, non posse sufficere.In
magna enim urbe et totius orbis principe^ quia
maximus undique circumfluentium gentium crat
incursus, maximus totius idolatrise vigebat cultus,
et quia tam i" Symonis magi, quam mnltorum
philosophorum et maxime Judeorum legem Moysi
semper defendenUum obviaudum sibi sciebat erro*

eorum triumphalissimae *" passionis (261). HoCpribus, delectis bonis vineee Christi cultoribus *«%

tautum suffecerit nescientibus memorasse, per
biennium ante consummationem eos in commune
cum Symone mago conflictavisse postque detectio-
nem et delectionem magi, ab Agrippa et Nerone
alterum crucis confixione, alterum gladio ^tf, neci
simul addictos fuisse; et Petrum ^m quidem in prse-
senti mortem i'* occubuisse ; Pauli vero tropheum,
occupato in aliis Nerone, a militibus quibus tradi-
tus fuerat, quosque continuo i" converterat, in an-
■am quidem , sed in eandem diem dilatum esse,
quod ipse videtur in epistola a Romaad Timotheum
scripta significare. Et audiant, inquit, omnes gentes,
quia liheratus sum de ore leonis {11 Tim, iv, 17), Ne-
ronem significans. Quod et satis testantur diversfle

misit qui officium tantse legationis explerent in
omnibus et Italioe et Gallise finibus. Ex quibus Har-
cum secundo ingressionis suse anno,cum evangeUo
ase quidem dictato, ob eodem vero conscripto, ad
Aquileiam et alias quamplures Italifle urbes, novis-
sime autem ad Alexandriam et Egyptum direxit.
Aliis Galliarum partibus prcedicatores idoneos et
testes Christi veridicos misit, quos hic, quia aliad
fcstinare contendit, singillatim nominare nostra
intentio nequaquam admittit (Cfr. Rufin. n, 16).
Ad iM Galliam itaque, quee comata dicitur, Medio-
matricum urbi beatum Clementem direxerat epi-
scopum, non eum autem qui quartus ab ipso Ro*
manse sedis administraTitpontificatum, quique po-

multorum Um Grcecorum quam orienlalium epi- c ^^^ ^^^ *^"^ "^**^^** veriUtis assertoribus »• ad

scoporum epistol® ad diversos scripts, sicut in

historiifl cecclesiasticis quilibet potest invenire.Sed

et Arator Romanee subdiaconus cecclesis in libro

apostolorum actuum ita confirmat :

Non eadem tamen una dies annique voluto

Tempore saeravit repetitam passio lucem (262).

Et nobilissimus Hyspaniarum scolasticus prodit i**
Pnidentius :

Unus utrumque dies pleno tamen innovatus anno

Vidit superha morle laureatum (263).

Sed ut ad quod animum ut >** duximus articulum

inflectamusy pauluium praetermissa ad memoriam

revocemus.

4. Quando Petrus Romam venerit.

Galliam brachatam Parisiorum Lutecifle urbi san-
ctum misit Dionisium.

5. Quod Euchariun^f Valerium atque Matemum

Treverim miserit»

Sub ipso enim tempore beatus Petrus ad metro-
polim Trebirorum ^>o scilicet civitatem ternos de-
stinaverat Trinitatis unicffi astipulatores, in unitate
fidei, corde et animo pariter et virtute concordes,
Eucharium videIicet,Valerium atqueMaternum(265)
{VitaEuch.f VaLyMat.f 2). [Et Eucharium quidem
pontificatus, Valerium vero diaconatus, Maternum
autem subdiaconatus donavit honore,] et data eis
apostolica benedictione ; Videtis ^s^ inquit, fratres
et commilitones, quanta est messis dominicse sationis^

Annos erat Claudii cesaris secundus , qui erat a ^ quamque multis indigeat operariis. Quia iqitur omni-

VARLE LECTIONES.

"» se int. 3. "• Antiochena 2. "' deest Ch. "» gloriossirase Ch, "• capitis detruncatione C/i.
*•• Quos sequuntur verba usque. Sed ut ad quod etc. omnia deaiderantur apud Ch, *•* morte 2. 3. ^** con-
tinuo corr. continuo 2. pd 1. deest2. 3. "* erasum 2. "» adnimadvertit e corr. ut videtur 3. *•• deest 1.
*•' corr, dejectos bonos — cultores 2. dejectis b. c. 3. "• At corr^ Ad 1. 2. iw assertionibus 3. *»«
Trevirorum 3. »»* videns 3. corr, videtis 2.

NOTiE.

(261) Gfr. pnefatio.

(262) Sunt ultimi versus historise apostolicse
Biblioth. max. Patrum X, 141.

(263| Liber Peristephanon hymn. XII, 5, 6.

(264) 14. apud Eusebium.

(265) Eadem fere auctor in Vita sua metrica
S. Ursmari his versibus inclusit. Cfr. Mabillon.Act.
SS. s«c. III, 2, p. 608 :

Et Clemens Mediomatrieum missus ad urbem
Edocet in solum vicinos credere Christum,
Treveribus temi mitttmtur corde fideli,
Trinum personis Dominum deitate, sed unum
Credere aui doceant populum lavacro renovandum^
Scilicet Eucharius^ Matemus, Vakriusque,
Cfr. prsefat.

1011

HERIGERI ET ANSEUU GEStA EPtSC. ttJNGR. TRAJ. ET UOD.

1012

hus eathoUeia me dogmatis i» sanctionibus sufficien' A ^^nen et alleviatio i^ vestri laboris. Sieut ftit Boim^

iir edocti ac christiana admodum religione esHs ro^
boratif ite^ in nomine Domini partes occiduas aggre-
dimini^ et ut boni milites Christi prosUamini bella
Domini Deinostri. Murum validissimum infideUtatis^
quo totius CralUa vallatur populus ac Germanix^
divini spicuh verbi perfodite^ ariete fidei dominicse
propugnale, Potestas qiu>que a Domino Jesu Christo
nobis coUata in ligandi et iolvendi auctoritate vobis
semper assit^ comitante i>* et nostra oratione cum
fiostri apostolatus sorte. Tali itaque dotatam bene-
dictione hane societatem fraternitatis absolvit abi-
re. Qui urbe Romaegressiperegrinatione suscepta
felici, circumcirca incunctanter nomen preedica-
bant Domini Jesu Christi; cum vix paucorum eva-

nus semper mecum in omnibus, Ua votis vestris u6t-
que assit propitius. Hac apostolica consolatione ite-
rum animati, tandem quadragesimo postqiiam
inde i«> dimoverant die, sine cunctatione i^ ad
corpus regressi sunt defuncti, et egesto terra tanto
thesauro, utveritatis dominicffi promissafirmarea-
tur, qui eredit m me, qpera quse ego fado 9>se faciet
et majora horum faciet {Joan. xv, 12), et ut eonm
mentes ad signa patranda corroborarentur, quo-
rum i4s pedes ad evangelizandum pacem dirige-
bantur, cigus umbra sanaverat omne genus morbo»
rum, ejus baculus a morte beatum revocavit Mater-
num (267). Qua visa virtute roborati, quid patas
super recepto sodalianimiseorumaccumulatumi^

' — ^ ^

serant iter dierum et tanti sodalitii «>« perpes»i ^ est gaudii ? Quanta super profunditate inscrutabit

sunt dispendium.

6. QuaUter beatus Matemus defunctus per bacuhim

, ejus resuscitatus fuerit,

[Nam cum in quoddam castellum nomine Ele-
gia (266) pervenissent, ibique aliquantum ^m tem-
poris commorantes, omnes ad credulitalem instan-
ter incitarent, sanctus Maternus a febre valida in-
terceptus, humanis subito exemptus est rebus.]
[Vita E., V , M., 3.) Hine w diabolus auxit lieti-
eiam, quod Ghristus providit ad gloriam. Reliqui
dolore insperato perculsi sed de Dei pietate non
dubii, cadaver decernunt non insepultnm relinqui,
viaque qua venerant remensa, ad beatum Petrum
quantotius reverti.Cumque i*? adessent improvisi,
suspiriisab imo cordis tractis anheli: J^eceinquiunt,
Domine^ quem coilegam et cooperatorem dignatus es
darcj extremo vites per omnia functus humanse, co^
mitatu vitsB susceptee incepto nos quoque frustratus
est opere. At apostolus benigne eos consolatus i^,
Bevertiminif inquit, quantotiuSy et vobiscum nostri
toiUtepetalumpontificatus, nec «*• de Dei pietate et
nostra auetoritate diffisi^super defuncti ponite corpus
simul imperantes ut protinus surgaty iterque emptum
tfomitanSf opus evangeUstte <«<> faciatj mynisterium i«i
mjunctum expkat. En, inquam, bacuius pontificalis
patrator efficacissimus stgnorum, tocius virtutis sola-

lium judiciorum Dei superque potentia divinitatis
ejus inenarrabili? Quaeque apud superosi^^ viderat
et si omnia lingua humana promere non licebat,
conferendo etitineris conviantium laboremleviabat,
etad Christi magnalia prsedicanda mentes cottega*
rum amplius animabat(Vt7ai&., V., Af., 5).[IncoIs
autem ejus loci laudes immensas in coelum extule-
runt, et multi paganorum baptismi i^ graUam in-
depti unitatifidei se co^junxerunt. Et i«* mort^ik
lius occasio multorum fuit ad vitam resurrectio.b
quo locoposteachristianisecclesiam construxemnti
eique ex eo quod ibi acciderat nomen Resurrectio-
nis imposuerunt (c. 6). Uli vero postquam muUos
ad fldem Christi imbuerunt^ et jam ^m ad alia loca
tempus transmigrandi videntes, valedicentes fra-
tribus per Galliam et quocuraque transibant verbi
divini spargentessementem, tandem perveneraal
ad antiquissimam Trebirorum,] trium civitatam
metropoleos, arbem. Quarum medianam matrem-
que, Mediomatricum scilicet civitatem, — quani
Romani, qui i*i bene quicquit uspiam gentiumerat
suo subsiderant imperio, ob raemoriamMettii Fo-
fecei Albanorum regis, Mettim i» vocavorant,sicat
et ob memoriam Tulli, Romanorum tercii regis <■*?
eidem contemporalis (268), et primo quidem sibi
foederati, sed post ob rutum foedus male roultati

VARIiE LECTIONES.
iM dochmatis 2. ^** commitante corr, comitante 2. ^** ita e corr. 2. qui ut 3. habuit solidati. soliditatii
i i*s Verba alquantum — incitarent desunt apud Ch. ^** Hinc — gloriam desunt Ch. t»7 Verborum ioeo
cumque — opere ieguntur apud Ch. haec infortunium quod acciderat nunciantes. «*• cousolatos \. 2.
consolans e eorr. 3. i»» nec — diitisi desunt Ch. ^*^ evan^elistse 2. 3. et sic deinceps. i^i mjsteriam
eadem manu corr. mynisterium 2. ita quoque 1 . ^*^ alleuiatio 1 . alleuato corr. allevatio 2. *«* deest 3.
ii« contatione 3. <«* quorum — dirigebantur desunt ap. Ch. ^** accu : mulatum 2. i«7 supernoscofr.
superos 1. **• babtismi 2. **• Et — resurrectio desuut 3. *" et jam — videntes desunt Ch. «* qoi —
imperio, dein eidem — multati desunt ap. Oh. is* metum 3. corr, ut videtur mettim 2. «>« r. t. 3.

NOTiE.

(206) jLocta quidamin EUsatio pago nomen habensJ)qutR attulit Grandidier I, i4 : /n quo quidem loco

EUey multi christiani de diversis regumibus ad beatis-

Elegia. Epist. Herigeri ad Hugonem, cfr. prsefat.
Hodie viila Ell, ad rivum III. inter Kogenueim et
Ernstein e regione oppidi Benfcld. Vide Calmet.
Hist. de Lorr. I> p. 3; Lagnille Hist. d'Al9., p. 47.
Idem occurrit locus apud geographum Ravcnuatem
his verbis : Civitas quse dicitur Alaiajuxta civitatem
Stratisburgo» Alege appeilatur in buila Leonis IX
papae Grandidier 1, p. 261 , et in litteris Friderici
episcopi Argentoratensisa,1387heecieguntur verba

simumpatrem nostrum S, Matemumper totum anm
curriculum confluunt,

(267) Eamdemfabellam postearepelivernnt Otto
Fnsingensis in ChronicoUI, 15, Petrus Quniaceo-
sis in hbellocontraPetrobrusianosin max^Bibroth.
Patrum XXH, 1074.

(268) Cfr. gesta epp. Mettensium ap.Dacheryll,
224

i0i3

HERIGERI GESTA EPISC. LEOD.

i0t4

Leuciiam Aulercorum populosam civitaiemTullum
Dominaverant. — Metenseminquam urbem quidam
diriai jubaris jam irradiaverat spiculus, beatus vi-
delicet Clemens a beato Petro eidem urbi jaman-
te pnemissus. Qui dum primo iiluc adventasset et
sab theatralesarenas, quiaaliudnon habuerat hos-
pidum accepisset, secclesiam sub beati Petri no-
mine i>^, parvulam ibi dedicavit, in qua multos
scenicis maxime ludis et lupanaribus deditos ad
Christum corivcrtit (269).

7. ^** Quod ilU tres viri tribus civitatibus prxdi^ve'

rirUy et de insigni fmte.

Qaoniam igitur ut dictum est quidam veri solis

eam qus Treberibus vicina est jam penetraverat

radii]s,ea ueglecta jam dicti (*« tres viri Trevirorum

civitatem iogressi, ut ubique Trinitas quee ab eis

pr8edicabalur,sub unius veri Dei cuituinnotesceret

rere,sub unius ipsorum trium pontificatu aliassibi

daas coiiiiguas civitates addidcre, Agrippinam &*''

cognomento Coloniam et Tungros. Ci^us Plinius

Secundus, quitemporibusTrigani augusti quadrin-

gentis et eo amplius ante ejus subversionem annis

claruit, in natuiali historia, libro scilicet de naturis

aquarum, mentionem facit in hffic verba : Tun-

gris (270) civitas GalUse fontem habet insignem^

phuribus builis stillantem, ferruginei saporisy quod

ipsum non nisi in fine potus intelligitur, Purgat hu

corporaj teriiunas febres discutit^ calcuhrum vt-

tio (27i) adest; aqua igni admota turbida est, ac

postremo rubeseit» £t octaviam eam ob honorem

Octaviani ^m Augusti vel mairis ejus, sororis Julii

GiEsaris, qui primus Galliam Romano subegit im-

perioei Germaniam,ferunt (272) fuisse ^m nomina-

tam.Inquibus civitaiisut i*oboniverffivineeeChristi

agricolee ^^ jam dicti ires viri semina verbi serentes

divini, comitanie &•<> sibi omnium graiia virtutum,

per eum quem semper secum beati Petri ferebant

badllum ^^, mulios ad Dei vivi cultum revocabant,

abjecta idolorum cuitura. Fiectebatur ieni Christi

jago ferociias Gallorum, curvabaiur imperio fidei

cervicositasGermanorum. Et Gallicanus, tesie beaio

IheronimOt coturnus^ qui monstra non habuit^ sed

viris semper i^^ fortibus et eloquentissimis habundavit

(273), piscatorum discipulis et magisierio favora-

biiiier corda snbmitiii. Leetabatur a paire «•> here-

ditas Christiy quia portio cotidie minorata ^m luge-

bai diaboli.

A B. Qaaliter sanctus Eucharius popnlum resistentem
orationibus Ugaverit et absolverit.
[Cumque >«* sanctus Eucharius per singulos dies
populum admoneret ut idola vana colere cessarent
et ad Deum verum creatorem coeli ac terrae se con-
verterent, iUique nuUo modo verbisejus adquievis-
sent, quodam die cum sociis urbem ingressus est»
eundem sermonem adpopulum habitunis( Vt/ai^.,
V.fM, 6). Quapropter i«« pontiflces capitolii zelo
contra eos accensi, maximam pariem populi adver-
sus eos concitaveruni, et expellentes eos eztra ci-
yitatem lapidibus obruere voluerunt. Quod videns
beatus Eucharius (Vita E,^ V.jM. c. 7), ad arma
oraiionis se cum suis convertit, obsecrans videlicet
cum lacrimis omnipotentis Dei clementiam, ut et

B illis &•• contraincredulos pium preeberet auxilium et
insanis infidelium iurbisadcognoscendam fidei veri-
tatem capabilem aperiretsensum. Interheec omnis
illa sevieniium turba mirum in modum ita cceliius
obligaia est, ut &•• alii ex eis &•'' incassum jaeiui
inniientes, brachiis exteniis&M inflexibiles siarent,
alii nichilominus pro colligendis lapidibus deorsum
inclinati, terrffi pronis cervicibus inherereni,ettit
omnes secundum uniuscujusque i^omoium corporis
immobiles et obstinati perdurareni. Dumque hoc
fere per unius horee spalium ageretnr, etcnncii per
varios modos nexibus supemi numinisasiricii tene-
reniur, coeperunt omnes jam nimio dolore fatigati
absoluiionem suorum membrorum humiliier petere

Q seque credituros |si absolverentur clamare. Tunc
sanctus Eucharius iterum oraiionem ad Dominum
fundens,omnem illamrebellantium muliiiudinema
vinculo doloris absolvit, et ad priorem staium red-
dita sanitate restauravit (c. 8). Hoc viso miraculo,
omnes pariterse ad pedes sanctorum provolvenies,
rogabant ut eis viam salutis ostendere non differ-
rent, sed quid illis pro eorum recuperaiione agen-
dum, quidve vitandum esset citius insinuareni.
9. Quod filiim Albanse viduse resuscitaverit.
Praedicanie sancto Euchario, conpnncti suni cor-
de, ac ^71 se nunquam ialia audisse vel comperisse
tesiaii sunt(c. i3). Affuit etiam huicsaluiiferee am-
monitioni divins virtutis confirmatio, ei eam mox
subsecuta est siupendi miraculi attestatio. Nam fuii
in.eodem spectaculo quiedam viduanomineAlbanay
genere priBclara, rebus opuleniissima, quse a famu-

Df:

iis illuc cum festinaiione currentibus irisie aceepit

VARLE LECTIONES.

'*> sepLem i. *«> cott. apie s. >«• ua curr, s. uuuiinurttut i. o. «'>• ijuuiij[ue. — uu«iprupi*6r c

apud Ch. ; sequintiapaiUo aUter leguntur. &•> immo sibi lU hahet vita E. V. M. i«* et 3. siq>erscr, ui
>*^ nexeis i . 3. corr. ex eis 2. Ch\ ita vita E, V, M, i«B exiensis 3. i*» et — perdurarent desun
^^^ rei adduni i . 2. 3. erasum 2. deest in vita B. V. M, "^ ac — sunt desunt Ch.

NOTiE.

(269) Vid. Pauli Diac. gest. ep. Meiiens.

(270) Piinii nat. Hist. IXXI, 8.

(271) Cai^uhrumque vitia : eadem aqua ignc od^
moia^ etc», sunt verba Plini,

(272) Octavia qu« Tungris est vocata legiiur in
ViU S. Lupi poster.,c. 33, Act. SS. Jul. Vil, 77.

J273) Hieronym. contra Vigilaniium Opp.p ed.
liarsi II, 387.

iOis

H£RIGERI ET AN^ELMI GESTA EPISC. tUNGtt. TRAJ. ET LEOD.

1016

nunciuin,vide1icetunicuin filiumsuuni, quemdomi
reliquerat inflrmum, redeunte ad vitalia dolore
esse mortuum >?*. Quodilla audiens, misitsestatim
cum lacrimis ad pedes sancti Eucharii dicens:
Obsecro i^a tCy remvator nostrce urbis et illuminator
totiut gentis, ut mei miseras jam bis orbatce miserea-
m, et viscera pietatis super rne infelicissimam habere
digneris, Nuper enim marito sum viduata, et heu!
hodie miserabiliter uniti filii morte sum deUituta,
Quod si eum resuscitaveris, scias me certissime post
hcsc prseceptis tuis libentissime obedire et cum ipso
meo filio ac tota familia in Christumtuum credere i'*,
His gemitibusmotus beatus Eucharius ibatcum illa,
et pro tanti miraculi novitate, cum eo turba co-
piosa. Cum vero ilhic pervenisset, assumptis secum
beatis Valerio et Materno,domumintroivit,populo
extra fores exspectante eventum rei. Et prius qui-
dem flectcns genua, in orationem se dedit et i7< ab
oratione surgens, ad corpus examine accessit, te-
nensque manum ejus cum flducia dixit : Dico tibi
juveniSy ut in nomine Jesu Christi qui unicum filium
viduse sua virtute ressuscitavit, tu quoque ad prsssen-
tem lucem redeas^ et deinceps relicto demonum errore^
creatorem tuum recta fide reco^R05C<u. Qui,redeunte
anima, statim surrexit, et nondum fide imbutus,
Deo gratias agere coepit. Quem assumens sanctus
Eucharius, secum extra domum duxit, et coram
omni populo virnm et totius inflrmitatis expertem
matri reconsignavit. Tunc omnes qui aderant ma-
gnis vocibus coeperunt clamare dicentes: Vere
magnus et potentissimus Deus Christianorum esse
probatur^ quia talia signa et mirabilia per famulos
suos operatur, Eadem die baptizata est i?» Albana
cum filio ac tota familia, et do populo turba non
modica. Domus vero ejus non post multos dies a
sancto Euchario est eecclesia consecrata.

iO. Quod revelatum sit cuidam senaton omnes

oportere baptizari,

Post haec quidam nobilis ejusdem urbis senator

vidit somnium ad salutem cunctorum >''* civium

profuturum (c. i4). Quadam autem i?? nocte aspexit

per somnium virum quemdam coram sestantem,

vultu elegantem i^s, spiendidissimis vestibus corru-

scantem, crucemque mirse ^?» estimationis in manu

ferentem ac sibi dicentem : Isti rirt, qui hue vene-

runtj servi Dei sunt exceisij et propter vestram sahi'

tem huc destinati, Et ideo si mortem eoadere et ad

vitam setemamvultisperveniref omnia quse vobisdixe-

rint facite, et prseceptis illorum cum omni devotione

obedite, Et hsec dicens, ab occulis ejussublatus est.

Facto autem mane convocatis civibus narravit per

ordinemquei*«per somnium viderat, queeque au-

A dierat. Qua revelationefreti, coepeniDt certalimtd
sanctos Dci currere et sacri baptismatis im undam
sicienter expeterei^i.Tantaquefuit pertresdiesad
illos concursio, ut in flumine quod per mediam
civitatera currit eos baptizarent, nec eorum aliter
obpressionem ferre sufficerent, unde etaccidisse
creditur, ut ex eo tempore ipse rivulus obinfasio-
nem sancti olei derivative Olevia i» nancupetor.
Interim civitas a pollutione idolorum mondator,
error superstitiosus abjicitur,destruuntur demonum
arse, fabricantur per loca Christi eecclesiie, perso-
nat per urbem late tuba salutaris, omnesque inTi-
tat ac pulsat adgratiamcredulitatis, armisquefidei
contra spiritualium hostium insidias i*^ undique
munitur^ ymnusque novus in ca publice canitur,et

B quff anteacreatorem suum noncognoscendoi^erat
adultera, ipsa se per fidcm convertendo facta est
Christi sacratissima sponsa. Interim (c. i6) per
universas circumquaque regionesverbum viteprs-
dicabant, et tam sermone quam virtutibas longe
lateque poUebant, nam cecos illuminabant, debiles
restaurabant, mortuos suscitabant, demones foga-
bant et omnes langnores curabant.

i i • De obitu beati Eucharii

Gumque beatus Eucharius per 23 annos pontifi-
catum Trebericse urbisteneret et eecclesiasticas res
bene flrmatas atque fundatas haberet i»; ipseqoe
jam provectee esset eetatis (c. i6); quadam nocte
astitit ei angelus i^* dicens: Euchari^ fideliter tn

G mandatis DomirU laborasti^ viriliter m agone prx-
sentis vitse certasti; veni jam in requiem tibi pronuS'
sam^et accipe certaminis tui incorruptibiiemeonmm,
His per visionem compertis, sanctus Eucharios
valde gaudebat, et tempusejus dissolutionis iiitre-
pidus expectabat. Cum vero diem exitus sui sibi
instare preenosceret ^^ convocatis ad se discipulis
ail : SciOy fratres karissimif me de hoc sseeuh eitrn
migraturum atqusdebitum humanse conditiamsexfis'
turum, et ideo vos rogo ut fidem firmam, spvm inewr
cussam i*7, karitatem veraminter vos iH habeatis,tt
nequaqnam deinceps diaboUcis erroribus consentisr
iis, Quod de me terrenum est, terrse commendate, d
quod spirituale, [spiritualibus quoque exsequiis pro'

Y^curate (c. i7(. Ad beatum vero Valerium dizit:
Commendo tibi^ frater karissime, spmsam Christif
aecclesiam videlicet i**, ut illam caste cusUdiu
et nullis eam errorum deceptionibus m diebus tuis
pidlui sinas, Mensuram evangeliese famiUM ^^ IoT'
giter eroga, commissa tibi tcUenta in eis fideliter
multiplicata^ ut cum i^i judex rationem ponere OM
servis suis advenerit^ non ut servus nequam etde-

VARLE LECTIONES.

i^* subita morte defunctum Ch, «'» Obsecro — credcre desiderantur apud Ch, i^* deest 1. ^"^^deestK,
ab eadem manu superser, 2. i7« muUorum 3, ita vit E, V, M, i" corr, enim 2. i^» eligantem i. 2. corr,
clegantem 2 ^"^* deest i. post cm/ 2. iw quee — expetere partim desunt, partim mutata apud Ch.
^«i baptysmatis 2. i» deest, 3. i»* nequitias Ch* i*« fugiendo Ch, i» strennue administrasset CA.
Mpaucis exceptis dcsUnt ap Ch, >»' incussam i. i»» deest. it superscr. 2. »•» videlicet — adquisin
desunt Ch, i»« pabuli spiritualis (7A, i>i dum vit E. V. M^

i017

REblGERl CESTA EPISG. LEOD.

1018

sidiamproinfossuiaMtispuniariSf sed potius pro du- A
phcitatis thesauris ad gaudium Domini tuifelictter in-
trodMcaris, Hsc dicente sancto Euchario, subito
canctis qui aderant cernentibus, lux clara velud
folgor emicuit, ac pene per unius horse spacium
totam cellulam ejus circumfulsit. At ille valedicens
fratribus, repressisque reverenter oculis, reliquit
hoc triste seculum, et cum ipsa luce 5 ^x Idus De-
ccmbns ietus migravit ad Ghristum [c. 17). Tunc
discipali pro ejus exitu sacras ezequias ceiebrave-
niDt, et corpus ejus in secclesia, quse est extra
moenia civitatis ad meridianam plagam sila, cum
jmDis et piis lacrimis sepulturee tradiderunt.
\t. De vita et ohitu beati Valerii successoriris ejus,
Post cujus yenerabilem obitum beatus Yalerius
ia ministerium sacerdotale i** successit (c. 18), B
illadque i*< per quindecim annos sancte vivendo et
Terbum vitie prsedicando probatissime rexit,in quo
▼ideiicet temporis spacio i'> multos ad Dominum
popalos, signa magna et stupenda prodigia exer-
ceado convertit, et >»« ad agnitionem catholicae fi-
dei saluberrimainstigatione perduxit ^**. Qui etiam
sludiosissime -verbo prsedicationis instabat, ut jam
tuDC pene per Galliam ac Germaniam christiani
m paganos et numero superarent et religione.
Erat namque doctrina ejns singulis congrua, cun-
clisqae audientibus dulcis et gratissima, unde et
ob mellifluam i*> sermonum ejus facundiam un-
dique ad eum populi confluebant, et saltem ali-
guodi**verbum ex ore ejus audire cupiebant(c. 19),
Qaantumvero ad propriosmores pertinuit, ut bre- Q
Titer narrem, fuit cogitatione mundissimus, verbo
Qtilis et discretus, operatione nichilominus iure-
prehensibilis ac prsecipuus ><^, ac sic per activam
vitam singolis compassione extitit proximus, ut
tamen prse cseteris contemplatione esset suspen-
sosMi. Etinhaccontemplatione positus, non dese-
rebat fratemam condescensionem vit® actuaiis,
nec etiam in actioBe submissus, recedebat a sublimi-
tate M< contempiationis, quique salutaria monita
sai magistri recto tramite sequens, evangelicum
triticam domimc«e familiee fideliter dispensavit,
et credita sibi talenta spiritualibus augmen-
tis maltiplicavit. Cum vero perfectuum «o» gradi-
bos asque ad venerabiles canos pervenisset et jam
consommatio sui cursus appropinquaret (c. 20), D
qaadam nocte apparuit ei beatus Eucharius per

visionem dicens ••* : Tempusjam instat^ frater Va-
/en, resolutionis tuae^ et parata sunt tibigaudia re-
tributionis xtemas. Patet enim tibi janua cmlesti^ reg^
nif quam post hanc horam quinto die gratulabundus
ingredieriSf et de concessis Domini tut beneficiis sine
fine laetaberis ; quapropter Matemum agonis nostri
cooperatorem «o» tui officii successorem constitue, il^
lumque de visitatione nostra anic ditim $ui exitus ceT"
tisstmum redde, Et hsec dicens recessit. Evigilans
autem sanctus Yalerius,mox visum somniumbea-
to Materno cseterisque fratribus qui preesto erant
narravit, et eis diem obitus sui Isetissimo vultu in-
stare prsedixit w*. Sequenti vero »m die venerabi-
lem Maternum ad sacerdotalem gradum provexit,
et eum de studio commissi ministerii diligenter
inslruxit (c. 21). Gumque per prsedictum spacium
ob famam depositionis ejus advenientes fldeles
verbo salutiferse ammonitionis de exercitio*o7san«
ctse conversationis instanter instrueret, et eos ad
salutem animarum suarum dulcifliia exbortatione
paternisque visceribus incitaret, illucescente jam
quinto die oratorium ingressus, viaticum quodip-
se consecraverat accepit, et post hsc extensis ^^
inter discipulorum manus sacris membris 4 Kal.
Februarii spiritum coelo reddidit. Gujus corpus
colligentes discipuli, sacratissimo corpori sancti
Eucharii coaptaverunt, et in eodem sarcofago di-»
vinis laudibus condiderunt, quod m* superna di-
spositione actum esse credimus, ut quorum una
semper mens *io in Domino erat, eorum quoque
corpora nec sepulchrum ab invicem separaret.

13. Quod beatus Matemus tot annis episcopus fueritf
quot diebus in sepulchro jacuit,

|An. 314.) Deinde beatus Maternus pontificalem

suscipiens apicem (274) (c. 22), coepit per civitates,

et regiones veram fidem qufle est in Christo con-

stanter prsedicare, cunctos ad viam salutis assidua

ammonitione provocare,magnis virtutibus creseere

signis et miracuiis longe lateque clarescere, quanto

cotidianis incrementis fideiium multitudinem plns

augeri conspexerat, tanto diligentius iujunctum

ministerium regulariter ordinare studebat. Hic *^*

etenim quamvis esset vir magnae auctoritatis et

prudentiae, nichil tamen ex proprio imperio

quamsi <ii libera utenspotestateexercuit, sed om-

nia humiliter atque simpiciter egit, communem-

que se subditis studio sancise diiectionis exhibuit ;

VARIiE LECTIONES.

**• 6 vit B, V.M» iM sacerdotalem 3. corr, sacerdotale 2. *•« illutque corr, illudque2. *»» corr, i,e.
sp.temp. 1»« desunt Ch, i" xpi 1. 3. corr, xpiani 2. "» mollifiuam corr, mellifiuam 2. »»• aliquot 1.
^ corr, 1, c prsecipius. «•* intentus Ch, «o« c. s. 3. longe aliter Ch, »o» corr, profectuum 2. w* desunt
flp Ch, loi cooperaUonem 2. «oe die vero 2. *07 exerticio 1. «o« Ha vita E, V, M, deest 1. 2. 3.
*^ r^liqua desunt Ch, «lo semper mens corr, 1 pro m. s. ; mens superscr, 2. deest, 3. »" desunt Ch.

NOTiE.

,1^4) Maternum quemdam revera a 214 Golo-
AiensiEcciesiieprsefuissedocent Optatus Milevita-
005 in iibro oe schismate Donatistarum I, 23, et
ConsUmtinas ia epist. apud Euseb. Xj 5. Interfuit

concilio Arelatensi. Mansin,476.Gfr.Perieridisqui-
sitio de prffidicato primum EvangeiioinBelgica Act.
SS.S. pt. IV, 554 sqq.

10i9

HERIGERI ET ANSELMI GESTA EPISC. TANGR. TRAJ. ET LEOD.

1020

in omnibus eiiam quce probabiliter gcsserat non A auiem a ienuissimosomnoevigilanflyValdeqiudeffl

5uam sed Ghristi gloriam quaBsivit. Quiquesi>inte^
Cffitera sanctarum virtutum exercitia <i< mitissimus
insistens <i> cons olabatur afflictos, pavit ex his quse
habebantur egenos, vestivit nudos, redemitcaptivos
suscepit peregrinos, errautibus viam salutis mise-
Hcorditer ostendit, desperatis spem veniae conse-
quends clementer promisit^ currentes viam man-
datorum Dei semper ad anteriora «^^ inpulit, in
•" eadem romorantes verbo exhortationis instiga-
vit «i», et modo docendo, modo exhortando, mo-
do sustinendo, modo insi«periculis se objiciendo,

Ifleius de ostensa sibi visioneextitit, sedstatimtameo
adesse *>« corporis molesiiam sensit, accercitoqoe
ministro cum ej us adjuvamine ^ ad ceMam rediit
et seorsum familiaribus discipnlis hoc quod sibi
osiensum fuerai reiulit (c. 24). Die autem crastipi
convocata ad se fratrum caierva, coepit eos stadiofie
de fidei iniegriiate admonere etanimoseorQmad
coelesie desiderium deleciabilibusverbisacoendeTC,
ac per ioium diem saluiaria moniia eis dare non
cessans, usque »• ad octavam horam subsequentis
noctis sermonem exhoriaioriumproiraxit,etqaod

omnibus indesinenter pio solamine occurrii (c. 23). B creJiquum nociis supererai, in psalmia et ymnis*»

His ergo atque aliis hujusmodi bonorum operum
siudiis fulius, ad sanctam ei laudabilem seneciu-
tem pervenii ei sicut quadraginta dies jacuit in
sepulchro, ita etiam ioiidem annos mansii in sa-
cerdoiali minisierio.

i4. Qualiter eum Eucharius et Valerius de hoc mundo

per visum vocaverint,

Is itaque solitus erai per nocturnam quieiem lo-

eum ubi corpora sanciorum requiescuni silenter

frequeniare ei ibidem diuiius in oratione solus per-

sisiere *i7. Unde dum quadam noctejuxtamorem

eandem aecclesiam intraret^ ibique prolixius divi-

nas laudes celebrarei, circa mediam noctem coepii

somno gravari, ei ab insianiia precum offendente

sepiuslinguaretardari. Ai>i8 iHeinsubsellio quod

ibi erai considens, inGxis ad genuas>> cubiiis, in-

ter uirasque mauus sanctum caput reclinavii ei

paujulum somno cedens celeriier obdormivii,

staiimque apparueruni ei per visionem sancius

Euchariuseibeaius Valerius clarissimis "o vultibus

splendenies, sacerdoialibus infulis coruscanies, co-

ronas singulas rosis et ^^ liliis ac «> cceteris odori-

feris floribus »* mirabili arie iniexas in capiiibus

gesiantes, consimile sertum demonsiranies et di.

centes : EccCy Mateme, sicut olim tihi promisimus^

ita ante diem dormicionis luae visitandi gratia ad te

venimus. Nunc ergo gaude et UBtare^ quia die tercia

ex hoc seculo migrahis et ad menarrabilia Domimtui

gaudia mtroibis. En ceme *•« prgemiii tui incorrup^

tihilem coronam, qus a paradiso perpetuse amenita-

u m fratribus iransegit. Post puUorum vero can-
tum, instante jam die, venit desuper clara toi,
cuncti^ qui in illa cellula erani audienlibus, di-
cens : Mateme^ dikcte Dei^ veni, Qui ^ mox qoasi
assueiam vocem audiens,conversusadcircumsiu*
^es fraires aii : ValetCy filioU «» mei et viscera tm.
Ego enim jam migraho^ et in prxsenii seeulo amplm
vobiscum *** non ero. Et hsec dicens *m, commttnio-
nem dominici sacramenii accepii, statimqne san*
ctam animam exaIavit:Proeu;u5a6jo/u/i(webiqoi
praesenies aderani fideles condignas exequiascon*
pleveruni »« ei ejus corpus non longe a reliqniis
sanctorum Eucharii ac Valerii honorabiliier po-
sueruni].

15. De octo wo qoMcojBw qui heato Matemo m sdt

Tungrensi successerunt,

I Illoque humanis exempio, secundus eicailiedrc
prsBsedii Navitus, ierciusMarcellus^quartusMelro-
polus, quintus Severinus, sextusFIoreniinas, sepu-
mus Mariinus **», ociavus Maximus, nonus Valenti-
nus. Qui quorum vel imperaiorum vel consulttm
claruerint temporibus, quosque vita singulorum
habuerii exitus, quoique singuli annis ammiw-
slraverint officium pontificaius, vel ubi quorum-
que sitiumulus, seu quanium quisqueampliafcrit
secclesise suse rediius, quia iotius Galliae ab Hums
facta non solum nostra; sed aliarum «cclesiarum
abolevit eversio, nec a nobis lectoris alicujusre-

quirai »»« exactio. Hoc certum ienemus omnittm

..„-_. 4 4 4'L' ni ' * t 1 A cecclesiarum copias exuberasse, circa ea sciliccl

its *v^estsumpta, et tibi a Chrtstopernosfamulosde~ ^ ,. .»«.««« nrhi

.. . ^. • /. # • j D tempora quo "' divae memonae Romano orw

stmata ; cujus flos numquam marcescet, cuiusodor^ ^ r^ l ^- i j • j^fii;:m«n4

'4 4 7^ '4 4' e praerat Constanimus augusius, demde fim ips»»

ntmquam a suavitate deficitj eujus perseverantia fi
nem non novit, quam post corruptibilem prsesentis
vitse incorruptibiliter possidehis, et in conspectu recis
regum cum ea «temaliter laureatus persevera"
iis. His diciis mox disparuerunt (c. 24). Ule

Gonsians et Gonsiantius.

16. Qualiter in diversis locis orthodoxi viri Arriai^

heresi restiterint.

Quo m etiam iemporeinclinatisreligioDi chrislia'

VARLE LECTIONES.

«1« desunt Ch, «i» insisiens corr. exisiens 2. «»* inieriora 3. poiiora Ch. *»» desunt Ch. f^.\
«" Initium deest Ch., seauentia longe aliter. «i» desunt Ck, «» mflxis ad jenua corr. 4. e adje". ""•
t«o clarussimis corr, clarissimis 2. "* ac. 3. »" et 3. «" gemmis Ch. "* ita Vita Euch. *^«^*^'
certc 1 . 2. 3. "» ammenitaiis corr. amen. 2: «« ad ejus 1. «" a(]yuvaminc corf. juvamine 2. "^^'T*
i . c ausque 4 . "» hymnis 2. 3. "• desunt Ch. «»i fllii 2. 3. "« non e. v. 3. •»» ««Pl«^«™*, ' '
"4 sepiem I sed idem in capitum indice ocio. »» deest Oh,. «»• requirit !• 3. corr. requiral2. •"^ T*"
corr, quibus 2. »8 deiunt Ch,, sequentia aliter exprem»

1021

HERIGERl GEI^TA EPISG. LEOD.

1022

ne principibas orbis (275), ac per hoc cessante Asuis effera gens Httnorum, qufle per totum diffusa

tarbine persecationis <*•, ezuberantibus facultati-
bus aecelesiasticis, quanto affluentia augebatur divi-
tiarum,tantoluzuss«o fomenta subministrabat libi-
dinum *«S hscpotissimum mala superante Arrianee
perfidia hereseos, qus *<> puUis sui erroris totum
resperserat orbem Romanorum. Gui pesti ubique
serpenti resistebant potissimum a coUo scclesiae
et turre veri David qu» edificata est cum propugna-
culis, dependentes mille clipei, omnis armatura
fortium {Cant, it, 4), Silvester Romanorum, Atha-
nasiusAlexandrinorum,AmbrosiusMediolanensium
Haximus Trevirorum, Hilarius Pictavorum, Marti-
nus Taronorum,Anianus Aurelianenium, Severinus
Coloniensium, Eusebius Vercellensium et eque alii

est orbem Romanum*«>. Gugus ante ea *^* tem*
pora invisae gentis exortus> ut sese fert antiquitas
relationis, nos quoque absolvamus perpancis.Fer-
tur aamque a quibusdam, quod tempore famis s*o
qu» facta est >si anno decimo Glaudii {Act xi, 28)
Gsesaris, ci^jus et Lucas in actibus apostolorumme-
minit (370), cum >•< et Petrus Romam ingressus
nonum annum ageret, et Paulus omnes eecclesias
ad elemosinam pauperibus sanctorum Iherosolimis
mittendam moneret — modius enim annonse sez
dragmis aureis aput Greciam vendebatur — cum,
inquam, co tempore, ut Lucas dicit >", Glaudius pro
inopia totum orbem profligatura non solum Judeos
expelii jussisset ab Urbe, sed et omnes imbeciilio-

catholki ac preeclari ejus temporis episcopi (276). B ress^* cum ipsis Judeis, ut saltem validiores susten-

Ex quibus Athanasias toto orbe fugatur, sed a
Maximino Trevirorum archiepiscope intrepide susci.
pitor (277). Paulinus post eum episcopus cum Ro-
diano (278) et Hilario eque Galliarum episcopis in
Frigia exilio damnantur, ubi et Paulinus Treviren-
sb exulaos mortem obiit {An, 364). Hac *«* itaque
fece sub malUs deinde imperatoribus per christia-
Dom imperium usqu^ ad tempora Yalentis augusti
puUuIante, videns AUissimus quod muUa maUtia esset
kminum et euncta cogitcUio cordis humani prona
esstt ad malum omni tempore {Gen. vi, 5), qui pri-
mamper aquarom diluvium*** omnem purgaverat
terram, ne •«« commixtione Qliorum Dei^ de Seth
videlicet procreatorum, cum flliabus hominum ex

tarentur reliquo pane, claudi fecisset in quodam
abdito terrse, coaluisse usque ad supradicta tem*
pora in gentem roagnam ; Ungros denique notum
est huic famffi assentari velle, qui et jactant se a
Judeis originemducere. De Hanis autem cum multi
historiographi assint, testis verissimus pras cseteris
adest Jordanis episcopus, quis eorum fuerit ortus,
in historia de gestis Gothorum vel Getarum lucu-
lentissime edita in hcec verba :

18. Quod ab immundis spiritibus et ex magis
muUeribus procreaii dieantur.

[Postea»« autemnonlongi temporis intervallumi

ut refert Horosius, Hunorum gens cum omni fero-

eitate atrocior exarsit in Gothos <>«. Nam hos, ut

Cain generatiss^scoinquinareturprogenies, dequaC refert antiquitas, ita constitisse comperimus {Jor'-

pro uostra salute carnem decreverat sumere : ipse
his temporibas orbi Romano prseparaverat exci-
diam, ne cecclesia non habens maculam autrugam
sao sanguine redempta et aqua baptismi super
nivem dealbataArriana diutius fuscaretur perfidia.
17« Dtf Hunisper totum imperium Romanorum

diffusis.

ValenUs igitur imperatoris temporequi persecu-

tionemnovissimus*^* eecclesiis catholicisnon timuit

ifiteatare, et ab Eudoxio beresiarche >«? rebaptiza-

tas est Arriano dogmate, excitata est de latibulis

dan.y 24) : Fimiier «» rex Gothorum «»• Gadarici
magni filins, qui post egressumScantiaeinsulfiejam
quinto loco tenens «^ principatum Getharum, qui
et terras Scithicas cum sua gente introisset, si
cut Ms a nobisdictum est, repperit in populo suo
quasdam magas mulieres, quas patrio sermone
Haliorunnas is ipse cognominat, easque habens
suspectas, de medio sui proturbat, longeque ab
exercitusuo fugatas, in solitudine coegit errare.
Quasspiritus immundi per heremum vagantes dum
vidissent et se earum complexibas in coitu miscuis-

VARLE LECTIOiNES.

*»» persecutionibus 1, «4o luxis 3. "* superscr. 2. •« reUqua desunt Ch. «*» corr. I. e. diluium.
•** non 2. 3. «« ex ea ingeneratis 1. 3. «*• novissimis 1. **7 heresiarche corr. cha 2. •*» Roma-
nam eorr. i. e Romanorum ; totum mundum diffusa est 3. >*• antea i. >•• fames i. "^ tcste
Beda Ch. »m desunt Ch. «m imbecilliores corr. i. imbec. «»* desunt Ch. *" filime i. 3. B i. corr. fili-
mer 2. filimeth B 2. <>« erasum 2. »? tenens corr. tenebat 2. »• sici.2.

NOTiE.

(275) Eadem fere vide apud Sulp. Severum in D exiUum apvd Treverim iussu Constantiniy non Con*

at ^^— .i_— 11 «v«» j «•• . ^. fA j_ B^ • .• m_>.

Hist. ecdes. II, 35.

(276) Gonf. Sulp. Sever. H, 36, 37—45

(277) Cum his conf. septima quam auctor in
^PistoIa sua Hugoni proposuit quiBstio de probroso
4*^1 interitu quasi tempore Constantii^ fiUi Uonstan-
^, secundum kistoriam ecclesiasticam extitit^ sub
jkzandro miscopo suo esse nonpotuit. Obitus enim
^kxandn obitum prsecessit Constantini annis 8. Atha-
'^ius namque qui Alexandro successit^ primum

stantii pertuUtf quando cum Maximo episcopo Trc
verorum et Servalio Tungrorum et aUis multis Colo--
niensi synodo interfuit, ubi Ephrata ejusdetn civitatis
episcopus damnatus fuit. Gfr. quoque Rufini Hist.
eccles. X, 13, 18 sqq.

f278) Tolosano.

(279) Heec ex parte Bedse iu libro De sex fletati-
bus mundi debet, qui Claudii aonum fuisse nonum
scribit.

i02i3

HERIGERI ET ANSELMI GESTA EPlSC. TAxNGR. TRAJ. ET LEOD.

m\

sent, genus hoc ferocissimum ediderunt. Quodfuit A rum animi fiduciam turbidus<M prodit aspeclas,

primum inter paludes,minuluro , tetrum atque exile
quasi hominum genus, nec alia voce notum, nisi
quia humani sermonis imaginem assignabant.Tali
igitur Hunistirpe creali, Gothorumfmibusadvene-
runt. Quorum natio seva, ut Priscus historicus re-
fert, Meotida palude ulteriore ripa insidens, vena-
tioni ss* tantum nec alio >«<> labore experta, nisi
quse Mt postquam crevisset *«» inpopulisfraudibus
et rapinis vicinarum gentium Hnes >6s conturbans.

i9. Qualiter ductu cervas insula egressi, primo Go-
thos, deinde alias gentes, novissime Galliam »«*
invaserint,

Cigus ergo gentis ut assolet venatores, dum in
ulterioreMeotide ripa ««» venationes inquirunt,ani-

qui etiam in pignora suaprimo die natadeseTiuot.
Nam maribusferrosecant genas,ut antequamlactis
nutrimenta percipiant, vulneris cogaDtur subire
tollerantiam <si. Hi inberbes senescunt etsineTe-
nustate «^s eifoebi sunt, quia facies ferro sulcata
pilorum gratiam s^a per cicatrices absumit. Exigoi
forma, sed acuti, motibus expediti, etad equitao-
dum promptissimi, scapulis latis, et ad ^ arcos
sagittasque parati," firmis cervicibas etsuperbia
semper erecti. Hi vero sub hominum figura Ti^nnt
beluina sevitia.] Novissime autem Gallicanam in-
pugnare aggressi sunt orbem.

20. De sancto Servatio,
Ea tempestate sanctusServaUusTungrensi deci-
madvertunt, quo modo ex improviso cerva se illis B mus praesidebat cathedr8e,virvultuangelicus,allo-

obtulit, ingressaque paludem, nunc progrediens,
nunc subsistens, index se viae tribuit, quam secuti
venatores paludem Meotidcm, quam *^ imperviam
ut pecus t07 existimabant pedibus transierunt. Mox
quoque ut Scithica terra ignotis apparuit, cerva
disparuit, quod credo spiritus s<8 illi, unde proge-
niemtrahunt, ad Scitharum invidiam id<0'egerunt.
Illi S70 vero quia prseter Meotidem >7i alium mun-
dum esse penitus ignorabant, admiratione ducti
terrse Scithicse, et ut sunt sollertes, item illud ante
ha6 eetate nulli notissimum per >?< divinitus sibi
ostensum rati, ad suos redeunt,rei gestum edicunt,
Scithiam landant, persuasaque gente sua, via •?*

quio facundissimus etomnimorumhonestateprc-
clarus. Ci^jus quidem ortnm et prosapiam, licel
quidam w» ferant (280) »• ex domini Salyatoris
cognatorum descendisseM^familia, qaiatameDlo-
cum nativitatis ejus nequaquam accepimus, nec
causas ejus aliunde adventus uspiam aadivimos,
idcirco auditu >m f^ciles esse possumus ad credeD-
dum, nec tantce opinioni, quee fortassisex pietate
ingeritur, arbitramur omni modo derogaDdum.
Sed>B» cui non dispIicet<>o post lapidationem pro-
tomartiris Stephani ultra trecentos ferme anaos
inventorem sanctee crucis Judam cognomenlo Qui-
riacum (284), ejusdem protomartiris ex Symooe

quam cerva indice didicerunt, ad Scithiam prope- p fratre fuisse nepotem, ipsi nichilominus placeat,

rant, et quantoscumque in ingressu Scitharum ha-
buerunt, litavere victorisp, reliquos perdomitos sub-
egerunt. Nam mox ingentem illam paludem trans-
ierunt, ilico Alpidzuros ac Udzuros, Itimaros,
Tuncorsos et Boiscos, qui ripse istius Scithie insi-
debant, quasi quidam «7« turbo geutium rapuerunt.
AIanos<T* quoque pngna sibi pares, sed humani-
tate«''«, victu"7 formaque dissimiles, frequenticer-
tamine fatigantes subjugaverunt. Nam et quos ^*
bello forsitan minime superabant, vultus sui terrore
nimium pavorem ingerentes terribilitate t79 fugu-
bant, eo quod erat eis species pavenda nigredinis,
et velud quffidam, si dici fas est, deformis offa, non
facies, habensque magis puncta quam lumina ; quo-

ultra quadringentos fere post nativitatem vel pu-
sionem dominicam annos,beatumServatiam sanctc
Dei genitricis ex matris matertera fuisse»^ aboe-
potem. Verum utcumque res sese habeat<M, uee
illi nimium laboraverunt ad suadendum, nec nos
etiam nimii simus ad derogandum, cumjaxtaTol-
lium non debeat pudere nos fateri ntsdre qvod new-
mus (282), et illis conveniat ignorantiam polios
verecunde"» fateri quam inreverenterpropiclatc**
mentiri.

21 . »» Quod multi sancti viri cmtewfml^ »&
fuerint^ et de multarum urbium everstone *•••
Hic sane vir, sicut in gestis ejus legitur (283) an-
tiquioribus, ex generosamagnorumvirorum stirpe

VARLE LECTIONES.

»»» venationi corr. ventionem 2. »»<^ alio labore corr, alium laborem 2. »«* erusum 2. »•» creTissctm
populis corr. crevit in populos 2. »«» «c B 2 D I* fide 1. 3. fidem C. D. I. »•* gallias 3. »•» uU. M.npani

4. ulteriores mentidem ripam 2. 3. corr. ulteriore meotide ripa 2. »•« quee 1. 3. quse corr. quam ^.^•'Jf^
1. 2. 3. pelagus Jord. ««» neouam addunt B 1 . 2. C. spiritus deest C. «•» erasum 2. «'o illo 1. «^* meoU-
dam 1. meotidem corr. meoum 2. »7» erasum deest Jord. »'» sua deest^ viam C. »'* quedam i. ^*^'^^'
quidam 2. »7» Alantis I. Aian : : s corr. Alanos 2, Manlis 3. «7« humanitates corr. I. huraanitat«.
»77 victis 2. victi 3. »7» quod 1. 3. corr. quos 2. »7» terribiliter 3. >»o turbitus 3. »«« assuessere du-
ritiam C. D I. »•» vetustate 1.2. 3. ««» gratia cicatrices assumit 1. 2. 3 corr. gratiam per c. awa-
iBit 2. »»* deest 1, 3. superscr. 2 «»» q. f. ex d. e corr. coosva 2. »»• fuerant 4. »»7 decendisse 4. »««an*"'
mus i. satis addit vit. Serv. »«» desunt Ch. »»o cui dispicet 3. »»i deest 3. »»« habet 2. 3. «»» verecundie J.
»•♦ sic Ch. proprietate I. 2 3. «»» XI 2. «»• subversione 3.

NOTiE.

(280) Filius Emmui fiUi Eliud qui fuit consobri- (281 )De hoc deque actis ejus apocm^hisadeiindi
nus b. Mariss virginisy appellatur Servatius in Vita Papebrochii commcntatio Act. dS. Mai. U ^'^*

5. Lupi Trec. posteriori, s. ix, ex. scripta, Act. SS. (282) Tusculan. I, 25.

JuL Yll, 77. (283) Cfr. praefatio p. 143.

im

HERIGERI GESTA EPISG. LEOD.

im

est editas, nobililer natus, nobilius conyersatus» A mis Tolosas *<» facere mentionem, quss ut hucu^que

pontificale pelaium gessit (284) oves dominicas ab
insidiatore lupo et rugiente leone proiexit, pro eis-
dem, etsi gladius non incubii persequeniium, pa-
ratus perferre martirium. In diebus plane sui sa-
cerdotii placens Deo, probalus inventus est, justus
in tempore imminentis iracundice (£cc/i,iliv, il),
quserens pro barbarica irrupiione fieri reconcilia-
tio. Ejusmodi enim multas ea tempestate Dominus
accenderat lucernas, qui ei errorismundani pellere
possent tenebras, et sevientis in tanto turbiue tri-
bulationis sedarent procellas. Unde quidam me-
tricanus non incongrue de eis deque boc <''' tem*
pore sic ait :
TaHlms seeclesix fautoribus undique firme
Obstant imbriferis vento quatiente proceUis
Desuper, et petram nequeunt trepidare ruinam.
Et de hoc specialiter beato viro inter alia :
Servatius seroando fidem servat pereuntem
Orandapopuksmconservans forte Trajectum (285).
Et beatus Lupus Tricassinie urbis episcopus
Dum bella cuncta perderent
Orando Trecasmumit{^).
Et Iberonimus ad Geruniiam (S87) scribens epi-
stolam super mundi contemptum (288),super hujus-
modi quoque clademlacrimabile sumpsitlamentum
Cujus haec sunt verba : [Quod rari hticusque resi'
demus^ non nostri merili, sed Domini misericordia
est. Innumerabiles et ferocissimae nationes univer-

non ruereif sancti Exuperii episcopi merita prsestite^
runt. Ipsae Hispaniae jam jamque periturse contre
miscunt recordantcs irruptionis Ambricse *•• et quiC'
quit alii semelpassi sunt, illae semper timore patiunr
tur. Catera taceo, ne videar de Dei desperare cle*
mentia. Olim a mari Pontico usque ad Alpes JuUas
non erant nostra quse nostra sunt, et per annos 30
fracto Dariubii limite, in mediis imperii Romani re^
^ionibus pugnabatur. Aruerunt vetustate lacrimse,
prseter paucos senes omnes in captivitate et obsidione
ffeneratiy non dcsiderabant, quam non noverant, /t-
beriatem,] Et quia non peritpiuspro impio, multos
sanctorum tam clericorum quam monachorum et
sanciimonialium sub hoc contigiioccubuisse excidio
-^ Urbes muniiissimfiB liceilongaobsidioneeverteban-
tur, fficclesifie sanctorum exurebantur, aliariajugu-
laiorum ante ea sacerdotum sanguineprofanaban-
tur, pueri innupiffique puellce suffocabantur, vir
gines Deo dicatfle stuprabantur «>4,monachi et clerici
ludibrio ei spectaculis^exponebantur, et omnibus
in commune diversa mortium facies adhibebaiur.
Et quia sic portio populi meriia erat nequissimi,
usque ad iDierneiionemgladius seviebat Allissimi.
Unde coniigii sanctum Nicasium Remensis urbis
episcopum, sicut et alios multos, cum Euiropia
sancta virgine ei sorore, hac Hunorum incursioue
marmora flecclesis imbre preciosi sanguinis crueu-
tasse (289). Nec solum nostri hac sunt pena multa-

sas Gallias occuparunt, quicquit tnter Alpes e^Q ii,sedeiiam Arrianse defensores heereseos Gothi,

Pyreneum est, quod oceano et Reno includitur,
Quadus «••, Wandalus et »»• Sarmata, quod »••
Alanif Gipedes, Heruli •oo Saxones, Burgundiones,
Alemanni et, o lugenda res publica ! hostes Pannoni
vastaverunt, etenim Assur venit cum illis. Magon-
tiaeus nobilis quondam civitas capta atque subversa
esi et in secclesia multa hominum mitlia trucicata,
Wangiones longa obsidione deleti, Remorum urbs
praepotensy Ambiani, Atrabate, extremique hominum
Morini, Tomacus, Nemete, Argentoratus, translatse
in Germaniam, Aquitanise, novemque populorum,
Lugdunensis et Narbonensis provintise praeter paucas
urbes cuncta populata 'oi sunt ; quas et ipsas foris
^jladius intus vastat fames. Non possum absque lacri-

qui seli Valenii auguslo et Romanis in Gallia vide-
baniur resisiere etreuiii, ab Hunis crudeliter sunt
devastati, et Athauaricus eorum rex pro eo quod
multum sanguinem innoxium catholicorum non
timuit eifundere,pulsus a regno meruii exulare.Ve-
rum Hunifame compulsi per avariiiamMaximiaVa-
lenie Galliis prcefecti, coacti suni Romanorumpar-
tibus refragari ,moxque iterum Gallias occupare, et
urbes et castra cum incolis crudeli oede vastare (290)

22, Quod sanctus Servatius Romam adierit si quo-
modo oratione valeat Galliam ab •" Hunis libc'
rare.

Quorum advenium sanctus Servatius Tungrensis

oecclesise episcopus eMdiens^GestaS.Servatii, cf. Grk-

VARIiE LECTJONES.
»7<fcc5/3. «••quod2. 3. ^** deest i. post add ^. et ita2, »oo Alanigi pedes herculi i 2.3. »oi po-
pulata corr. populata 2. »o« Dolosce corr. Tolos® i . «o» Cimbricae Hieron. «o* strupabaniur 1 . »oi a 3

NOTiE.

(384) Sardicensi concilio a. 247, Hansi HI, 67,
dem Ariminensi a. 359 interfuii Arianorum fortis
oppugnaior Servaiius, Tungrorum episcopus, ui
testaiur Sulp. Sever. II, 44. Cfr. Henscheniii
Comment. de S. Servatio Act. SS. Mai. iom. III.

l. vn.

, (285) Snnt versus ez ipsius auctoris S. Ursmari
^ita metrica desumpti Mab I I , p 609.

(286) Sicut in ejus hymno canttur : Dum bella
^ncta, etc. sunt vei1)a Bedse in Mariyrologio ad
^v Kal. Aug.

(28^) Episiola i23ad Ageruchiam, quam in qui
busdam codicibus Geruntiam vocari adnotant edi-
tores. Hieronymi opp. ed. Vallarsi I. 89,

(288) De monogamia inscribitur.

(289) Passio SS. Nichasii ei Euiropifle Sur. VUI
lOH ajvi Herigero recentioris esi.

(290) Cfr. infra c. 26. ubi eadem non minus
falso deFrancis refert auctor.

10^7

HERIGEBI ET ANSELHI GESTA EPISC. TUN6R. TRAJ. ET LEOD.

m

60R.TcRON.ii,5),simulquedeirrupiioneetperditio- A quo ab oratione Tacaret. Et die qoidem aHonnn

ne suse civitatis timens^vigiliis multis etjejuniiscor-
pus affligebat, seque crebris lacrimis profundens
soe,inisericordiamDei postulabat,ne *^^ unquambanc
gentem incredulam,seque semper indignamGallias
intrarepermitteret (291) nationemquesuo cultui di-
catam contaminariquodammodo *08siDeret *<>•. Sed
sentiens per Spiritum sanctum peccatispopuli inter-
pellantibusso* idsibi nuUomodo concedi,induxitani-
mum adire liminaapostolorumPetriet Pauli, ut saM
tem*iosupersalvatione su£e urbisper intercessionem
eorum mereretur exaudiri. Et s^^ quia priusquam
quid inchoetur consulto, at ubi consultum fuerit,
mature opus est facto *^> (292), paratis viatico com-
modis, et assumptis secum comitibus necessariis.

sanctorum patrocinia frequentabat, nocta vero ad
beatiPetri tumulum remeabat ; tandem qma sioe
intermissione non cessabat aures palsare dementis-
simi Dei, tali meruit visione solari »•. Videbat, et
ecce quasi ante altare beati Petri thronus positos, et
super thronum sedens Altissimus, et circamcirca
sanctorum *«o animarum et angelorum choms, daos
autem conspicui vultus viros ante ipsamthrooum
genu incurvantes **^et vicibus Domini magestatem,
vicibnssanctffiDei genitricisinterventioQem iroplo-
rantes, quosconstatpraecipuosapostolomm Petram
et Paulum fuisse, et ob conservationem Gallorom
obnixius subplicasse. Et quia idem sanctos ^ Tir,
cui hcec demonstrabantur, cam sua supplicatioae

data etiam benedictionecivibus suis, indicta pariter B beatiquoque AuctorisHetensiomepiscopi obtuleral

vigiliarum et orationum,jejuniorumet elemosina-
rum super tanto discrimine instantia, deliberavit
beati etiam nomine et merito Auctoris Mettensis
episcopi super hoc inire colloquia, qui sis tunc in
Dei rebushabebatur prffistantissimus, sedde perdi-
tione sibi commissorum et irruptione suee etiam ur-
bisnimiumsollicitus***. Quique habita cum beato
Servatio deliberatione, adjudicavit ejus ratam esse
intentionem,simu] exposcenspro sequoquesuaque
urbefundiprofusiusejus ante apostolorum limina
precem,utquoniam perse Romam nequibat adire,
ejussanctissimi viriintercessione votisuicompos et
ipse mereretur existere. Suscepta «&* itaque tanta
profectione, posthabita totius itineris difficultate.

precem, vidit in parte septentrionali altrinsecos
stantem fldelem quendam virum^albis vestlbus bene
stolatum, quem procul dubio constat protomartj-
rem *» fuisse Stephanum, et ad eum sanctos apo-
stolos responsa queedam perferentes, et ab eo"* ad
majestatem Omnipotentis subplicationes qnasdam
referentes.Sanctum itaque Servatium hac cootem*
platione attonitum acgreditur sanctus Petras,qnasi
in gradibus eecclesise ponitum \Etquit >H,inqnien5,
meinquietassanctissimevir? Ecce apud Ommpotm-
tem «quissima deliheratum est sanctione, Hiaos Gn/-
liam universam impetere, cunctaqueoppida et casteHa
Europae humi cosequare, civitatemque tum pemtii
populi exigentibus penitus eversum tri •««. Quem vides

tum<i«in vastissima Alpium progressione, tum »»» Cin septentrionalt parte ru)bis tw/er/bgu«Uem "^, no-
in fluminum transmeatione, tunc*i«etiam ex latro-
cinantium infestatione^dummodoquod habebat in
voto assequi possit, tandem Romam peraccessit.
S3. Qualiter ante tumulum beati Petri per visum de

eversione totius Gallix et de obitu suo sit edo-

ctus,

Accedensergoad beali Petritumulum (cfr. Ghk-
GOR. TcR., n,5),depr®cabatur ejus intercessionis,
auxilium,ut, quia»" suo apostolatu insignierat Om-
nipotensorbemocciduum »i% arceretsallemaTun-
grensi et Metensi urbe infandam geutem Hunorum
In bac desiduus persistens oratione, macerabat se
multa afflictione,maximainedia corpus consumens

veris »« Stephanum protomartirem pro vbe
Metensi subplicius »•» togantem. Qui »»• Ueetprim
praeciosi cruoris rore ante omnes rependerit Deo,
quod communiter cum omni genere humumo accfpii
ah eo, vixpro illo valuimus habere »»», ut saltem m-
torium in Mediomatricum urbe, quo sanguis ejus H-
noscitur pullulare, flammas et excidium reliqus civi-
tatispossit evadere; quod et Auctori coepiscopo »*' m
responsis habes perferre »»o. Tu »»» autem, sanctiuim
anima in sorte saru:torum jam prteelecta, quin mdk-
bus tui sacerdotii placens Deo facta es dilecta, titc*i
inter peccatores jam jamque es transferenda quiai^
te est inventa justitia. Jam^ inquam, ad patre

ita ul in Iridui biduique intcrdum ". curriculo abs- tuos es *n coUigenda, n, ocuU 'tuividea^ nmK ?«
queeduhopotuqueinanerel,necessetiiitersticiumD»«/ac<«n sunt Huni in tota Gallia, et potissi-

. , VARLE LECTIONES.

9^, ''1S."i^VprnJi;*'{\^'7- "' ''**"'" ^*- •" quomodo 1. 2. eorr. quodammodo 2 quoquomodort.

tuTta m! <f^ tn.Z-'."^!''»" V 2- ^ . •" «onsolari vil. Serv. •» ita vit Serv. sanctanim 7. 1 3.
7Jn .« &A '-^"'S' * • 2 '• . *" ''*"' 2. .« martirem corr. martyrem 2. •« iterum addU tit.
m^; jHritP??,^ <L^- ?«'^- A'f '«"' ^*^ **' loquentem mta Sirv. *n esae addU vUa Srt.
^L f?.; 9 ^4 JV A . ''*',"'^ ^*- *" «P"»»"* «'• -Ser» . ... episcopo 1 . m Tu 1 . 2. vil. S^
f^^i. t^" A.wr ■ • transferenda — tuo» es qua in codicibus nostri desiderantur, ex nta S. Smatin^
mdT^h^JltZ'' 'P*" "^"^'^ ^'^i" *'•**»"* •'^^" Peccatore» jam jamgue es coUigenda, mW»« oA-

NOTiE
(292) SaUMt.TaWina"!""' *"""' ''°*' Servalium foctum csse inter omnes constat.

m

BERT6ERI GESTA EPISG. LEOD.

i030

tnum in ewiiate im. Tungris mim secuti nomine, ita A ad cffilum surrectis «o cum manibus : Bt nt has in-

et ODere tunsa at aeta iafirmnnj»hit tiitiiufi in fim.0m. S8« miif /i««j>« /«.<^. n^^.*-.^ • . '

et opere tunsa et eesa permanebit usque in finem »««.

Quamobrem reversionem festinato accelera , domum-

que tuam ordina^ nitida linteamina quere wt sepultu-

ramque compone «»» ; nec habebis in urbe scelerata et

ideo peritura sepulchrum, quiaplacuit Altissimo op-

pidum reservare »»• Trajectum^ propter corpusculum

tuum in eo recondendum. Uoc oraculo »»» Tenerabiiis

pontifex Servatius suscepto, reversion^em accele-

rat, Galliasqne quam citissime s«o repedat, transi-

tnmque per urbem Mettensium babens, beato Au-

ctori indicat quffi in responsis acceperat.

24. Rediens quid viderit commisso gregi exponit,

Tandemque »«i nimium fatigatus, tum itineris

difficultate, tum remeandi acceleratione, ad urbem

quit, oves, quaSy Domine, prsecioso sanguine redemi-
sti, hunc inquam gregem.quia tuus est, tibi hodie rfe-
rfo, meque totum tibi commetido »»i. Deprecor te, jw
dex sequissime, humili et flebili prece.ne ovile \uum
lupi rapaces gregi non parcentes subruant, neve »»»
cames ovium tuarum deglutientes consumant. Tu
Bomine Jesu, qui animam tuam pro eis posuisti in
morte, animas eorum a luporum voracitate »»» eripe
et a rugiente leone, ut possim »»« ad te aliquos mani-
pulos reportare. His ergo »»» a beato Servdtio »»• pe-
roralis, mox universus astanspopuIus,clamore ma-
gno irrugiit »»7, luctus et ejulatio »»« ab utroque
sexu increvit.At »»»vir Domini necessariis sepultu-
reesecum levalis, progressusadorientalemplagam

pervenit Tungrensem, pastoris sui adventum sus- Bpedesler porta Tungrensi exiit, pergensviam qu®

pense prsestolantem.Et qufieque congrua sepulturee
videbantur, assumptis super via Domini sacerdoti-
bos et levitis, necnon in commune consulebat uni-
versiSy ut parati essent in animarum suarum salu-
tem; quibns tantum imminebat discrimen. Ac per
triduum dissimulata recessione, tandem omnes al-
loquitur, aggregatos in aecclesia catbolica mcgore
beatae semper virginis Marise »«i : Jam coUegio ve-
strx M fratemitatis nequeo celare^ quod per triduum
dissimulansy tandem compellor dicere. Ab »*» ho-
diema die faciem meam non videbitis, nec ultra me
in hae urbe vobiscum morantem »«« conspidetis, quia
viom totius terrae sum iturus, et huc ultra non rever-
ntnu »*». Super vestra salute pridem beati Petri se-

ad oppidum »«o Trajeclensium mitUt »»•. Tunc uni-
versi cum vociferatione et lacrimis vestigia iJlius
persequuti »«i,prodeunt a civitate dolenles,subplici
bac voce subjungentes : Ne derelinquas nos, pater
sancte, ne obliviscaris mstri^ pastor vigilantissimej
nos populus tuus et oves gregis tui, ne nos dimittas in
sevientis faucibus inimici. Monacbi vero et sacrat®
Deo puellfie,quorumilliccoenobiaerantperplura »•«,
et omnisincommune clerusde monasterio exeuntes

persequebanturejusiter,pectorapercutiente5seque
post»«»omniahumi prostrantes, haec quoque ingo-
minantes ; Cur pastor bone^ tam cito deseris,vel quo
nunc iturus ^^^proripis? Educ nos tecumy ut commo^
rientes conspeliamur tibi, quibus solum est infortu--

pulchrum adii^ hujus urbis reservationem suppUca^ Qniumpostte relinqui. Adventu »«» tuoeramus gauden-

tes, quod ex longinqua^^ reversus peregrinatione
dignareris jam nunc nobiscum esse »«t, cum nec »««
tridui saltem curriculo apud nos velis manere. Dic
nobis quid faciendum, quidve »•» te di^cedente consilii
sit nobis captandum »«». Quid »7o erit de nobis quibus
tanti auferetur praesentia patris ? Quid miseri facturi
sumus,qui sine tevivere »71 nequimus, sed morti pes-
simae tragenti sumus? Ve nobis qui ideo tua prsesentia
destituimur, quia vindictse caelestiobjicimur^ necdigni
sum^jLS commoriendo »''» hac pana liberari, teque nimis
indignum est perditioni nost^^sBjnobiscum implicari.
0, 0 »■'» nomen quod semper prse te ferebas pastoris,
malle te occumbere pro tibi commissiSy quam oves tui
gregis ^f^ exponeres delaniantibus lupis! En non ad
dilaniandum potius^sed exponimur adpenitusdevoran"
dum.Saltem *^*hac »7« fortassis occasione quodsemper
sitiveras invenires »^7 martirium^essetque tua prae nos'

tione prsemissa petiviy et quia hoc peccato non
merebar »<» vestro in responsum accept : « Huic enim
urbi aetemus instat interituSj vestra quoque perimma-
nis »»• perditio^ nisi ex toto corde morum prsecedat
conversio. ^Quapropier et hic prohibitus sum effodere
mihi sepulchrumy et ad vicum hinc jussus »«7 sum
transire Trajfi€tum,ut illinc me dies assumat extrema,
priusquam me vobiscum vestra contingat vel cemere
velperpeti mala. Boc autem quantum in me est vobi^
promitto quiuy quodsi pro »*« corporum vestrorum
sahatione suppUcans exaudiri peceatis vestris prse-
ponderantibus nequeo, pro animarum saltem »«• sa-
hUe vestraruTA a Deo mihi commissarum defunctus,
et eum Christo regnans, felicius interveniens impe'
trabo.

23. Oratio ejus et lamtntatio ciericorum et populi, et

de obitu ipsius.
Deinde multa exhortatione eos consolatus, oculis

tris ocutes habita nostrse mortis utcumque solatium »t»

VARIifi LECTIONES.

«»« seternum vit. Serv. »»' nitida — quere desunt vit. Serv. »»» servare 3. »»• miracuio 3. »*• citius
2. 3. »41 aut desunt aut aliter expressa ap. Ch. »" ita vit Serv. nostrflc 2. 3. »*» desunt Ch. »** com-
morantem 3. »*» peccatum — merebalur vit Serv. »«« ita vit Serv. per manus i »*? ita i . vit. Serv.
missus 2. 3. »*• aeest 3. vit Serv. »«» addit vit. Serv. »»• levalis vit Serv. »»i desunt Ch »»« nec ve
2. 3. ve erasum J. »»» voratitate i . 2. »»* de eis addit vit. Serv. »»» igitur 3. vit. Serv. »»« flebililer
Mitvit. Serv. »»7 «c «i^ 5ertJ. CA. irriguit i . 2. 3. »»• julatio 3. ^^^desuntCh. »•• t/a < 2. »«»pror
sccuti vit. Serv. »•• plura 3. »•» ita vit. Serv. per 4. 2. 3. »•* addit vit. Serv. »•» dcsunt Ch. »•• lon-
^inqua corr, longinqua 1. »»7 esses 1. »•• tta vit. Ser. »•» quidque vit Scrv. »7o ergo vit, Serv,
^i. »7t vivivuere 2. »7» tibi addit vit. Serv. »7» desunt Ch. »7* gr. t. 2. 3. vit. Serv. »7» saitim 2. 3.
'^ ita vit. Serv. his 1. hic. 2. 3. »77 ita vit. Serv, invenire 4.2, 3.

1031

HERIGERI ET ANSELMI GESTA EPISC. TUNGR. TRAJ. ET LEOD.

m

Propositam qwBSumus ^^^ mitte intentionem a/t- A e8tabeiscedeGalliarum,Waadalorumpro8e()ueate

quam facietis progressionis dilationem^ ut tridui vet
bidui vel unius saltemnoctis procrastinatione dignetur
nostrx fructum po^nitentix acceptare, qui Ninivitis
dignatus est parcere, Quorum »7» beatus Servatius
permotus insecutione,pariter et flebili taliaingemi-
nantium «Mexcruciatus vociferatione,paulatim pro-
gressus iterumque resistens, in lacrimis resolutus
utputandumestpertulisse"imartirium,dumexquo-
quebatur»Msuper aurum affectucompassionabili»*»
torquebatur pro commissis jam jamquedeserendis
affectione carnali, nrgebatur ad discedendum pro
perditioue suorum, ut dixerat^inrecuperabiH^^.At
inbecilliores et »«* claudi, pauperes et peregrini,
yiduse et pupilli,a turribus etpropugnaculisstantes

»•» crudelitate (295), incertum est,8icutet de mul-
tis aliarum legitur civitatum episcopis, paucis qoi
supererant christianisin abditismontiametcavernis
petrarum babentibus latibula^quantaiatercapedine
eecclesiaTungrensis »»* fuerit»Msiaepoatifice.Nam
et Franci »•«, qui ab Antenore ducebant origioem
(Gesta Fr. 1), et Vinetia »" (296) vel ut »•» alii fc-
runt »99 in Mauritania (297) excreveraatia magnam
gentem, et Sicambri ^^ vel a quodam suie gentis
duce Merovingi dicebantur, quoniam propriajam
eis «01 non poterat pr® multitudine sufQcere pa-
tria, palantes hac et iliac, preedis et rapiais inteQti
erant «o», nec siationem adhuc certam iaveoerant;
solum ejus Toringia profugium erat. QaibusVa-

pulveremque in cflelum spargentes »»»,cum fletu et ^lens imperator, ad quem summa imperii pertine

singuitibus clamabant dicentes : Quis nobis daturus
est victum ? Quis trihuet alimentum »»«? Nudisumus
et famelici ,* quis consola bitur nostri ? Sed cum his fle-
iibus »»'' non posset revocari, data eis pontificali
benedictione, osculatus eos et confortaus coegitre-
dire.Et ad Trajectenscm accedens vicum, modica
pulsatus febre,fragiliabsolutuscorpore,publico ela-
ius »»» funere, et a viris fldelibus juxta aggerem
publicum 3 Idus Maias sepultus.

26. Quod Huni multas Galliat urbes cum Tungris »»»
subverterurUt quos item Franci »»o a Galliis expute-

runt,
Post hujus obitum (293) Huni subversis multis

bat, et proprium nomen, qui Francus AtticaliDgoa
vocabatur (298), dedit, et partem Galliaram et ad
utendum et inhabitandum sine vectigaliom exac-
tione permisit. Qui et Hunos ad Meolidas ire *<*
paludes yel in Pannoniam compulit «^, ubi post
multos annos a Karolo magno imperatore et filio
ejus Pipino penitus etiam nomine disperiere (299).
Franci vero propter avariciam sequentium impe
ratorum veciigalia ab eis exigeniium, et Romaois
coacti suni fldem non servare, et civitates quasad-
huc ieneni Gallise prseoccupare (300). Hi iaqnam
paganis adhuc ritibus inserviebani, ei ideo plores
episcopis civitates vacabani «os.

Gallise urbibus, civitatem quoque dirueruniTungro- ^ 27. <«• Le sancto Eemiqio ei «ot :^eptm Tunqrm&^
;^_i j 1 M^»i .«, i_ episcopis,

Tandem ad hoc sancto Remigio cmlitus prsnoo-
tiato,ei per promissionem nato, ui eam genlem ad
Dcivivi cultum converteret eiGallice populusinuni-
iate fidei catholicse convenirei— jam *•• euim ablalo
misericordia stillabat «««Aliissimi et beaiorum ange-
lorum et hominum spiritus jamjamque poscebanl
GalliflB misereri,quia,inquiunt : rempuiwiww^endiV;»^»
quia venit tempus «o» (304) — eo inquam iemporeun-
decimus prflesedii aecclesi» Tungrensi Agricolus cl

VARLE LECTIONES.

»78 qs. 1. 2. 3. «7» desunt Ch. »»o Ua vit. Serv. ingeminaniius i. 2. 3. »»i ita i. 2. 3.t>i/. Serv. «*»^«
vit> Serv. exquoquatur 1.2.3, »»» compassibili 3. •»* ut superscr. ei 2. unde in 3. uique seriptm «^
»8» aspergentes 1. ••• indumentum Ch. »87 addit vit. Serv. •«« elevatus vit. Serv. »«» luagri 1. i-
»»otn rassura 1. »»i Mettense i. ^^t deest i. •»» persequente vit. Serv. •»* trungrensis 2. ^^tUatU'
Serv. fuii 1 . 2. 3. •»• Frangi l. •" Venetia vit. Serv. •»« velud 1. 2. »»» ita vit. Serv., deest 1.13.
400 Sicabri 1. 2. 3. *oi ejus 1. 2. 3. *ot intenderant vit. Serv. *08 Ua vit. Serv. iierum 4. 2. 3. ♦•*«^
tit. Serp. compellere 4. 2. 3. compullere Ch. *oi carebant Ch. *oe XXVI. 4. 2. *07 deest, 4. ***ies^
Ch. *09 Sic 1. still : bai 2. quod siilleba^ fuisse videtur ; stillebat corr. siillabai 3,

NOTiE.

D in hisce verbis deprehendebai : Patria Alhis Uw

rum pervenientesque ad urbem Mettensem »»i in
vigilia pascse, eam obsidionibus circumdedere fati-
gatiquelongaobsidione,cumdereditujamcepissent
iractare, muri civitatis ultro corruere, aditumque
reverientibuspatefecere.Tunccivitatem sine cuncta-
iione'ingressi,omnessicut etapud Tungros interfe-
ccrein ore gladii,rcliquam urbem tradentes igui,
excepto oratorio beati Stephani,quod videbaturipsis
a quodamsplendidissimosuperilludstante viro de-
fendi (294). Post eamigitur »»» vindictam, qu«B f acta

(293) Vita S. Lupi Trec. c. 36.

(294) Paulo aliter Paulus Diac. in Gest. epp. Me-
iens. Mon II, 263. Cfr.quse de hac fabella aisseruit
Hirsch in commeniatioue de Sigeberto p 229.

(295) Imoprsecedente, utex ipso Hieronjmi epi-
stolie fragmento c 21 patet.

(296) In hanc sententiam auctorem Liviana: nar-
rationis memorem Antenoris nomen abduzisse vide
tur.

(297)Sic infelici conatu Maurungani nomen inter-
pretatus est, quod apud Geograph. Ravenn. I, IJ.

run^ani antiquitus certissimus dicebatur^in quap^r^
Albis per multos annos Francorum Unea remoriU
est.

(298) Festinanti calamo hoc excepii ei Gcsi fT.
2; non Valentinianus imperaior sed Francihocno-
mine lingua Attica appellaii suni.

^299) Hffic ex Einhardi ViU Caroli cap. 13. iitu-
sisse videtur.

(300)Cfr. c. 24.

(301) Cfr. Hiucmari Vii. S. Remigii c. 2.

1033

HERIQERl GB8TA BHSC.

1«»

deinceps ii, O^ious, i3 Designatiu, i4 Resigna- ATrutmonia ejnsdem episoopaius ^* yiUa fuii \xm9r.
tus «i«, 15 SuppliGius «ii, 16 Quirillus, 17 Eucherus latus (308).

«11, 18 Falca(302), 19 Eucharius.
28. J)e saneto Domitiano ilemque Perpeluo et «i>

Bbergiso*
Vicesimtts sedilDomitianus (303), qui jam ilorente
chrisiiana ubique religioBesub Hildeberti gloriosis^
simi regis tempore {an. 549% Aurelianensi legiiur
sinodoinierfuisse (3Q4).Qttiet civiiaiisjam diruiiB^i^
fastidt«ns Tungrensis, sancti Servaiii apui Traje-
ctom frequeniabaisepulchrum, circa illius quippe
tvmulum quamtibet nivium copia defluxissit, ita ui
iBterdttm^i* duorum aut etiam trium pedum cras-
situdine ciroamjacensterrarespergeretur; iumulus

29. J)e sancto Johanne.
Hispersuccessionem ad alia vocaUs, Johannes 25
succedii, vir ioiius saociitaiis, ciy us vitam et gesia,
ut auditu ianium et rektione a mflijoribus ei ®iate
proveciioribus accepimus, nos quoque parpaupis.
absolvamus. Nec debet existimari difflcve^u (3Q9)«
licet inuoiiatum quod placei, mirabilileir omnia^ va-
lentem operarlDeum,qui mirabilisia oionibuaaj^-
ribussnissanciosquoque inedicibiliier suos *^ wir
riflcai quibusiibei modis, potens «*? eiiam. elflcer^.
mirabiliora, iemporibus accommodansiemppra inr
poriunis ei incredulis ingerens oporiuna. Ungym

tamen ejus nuraquam ea operiebaiur (Crtsta S. Ser' _. enim, ui ait Apostolus, in signum sunt non fidelibus

vatH.Ct Grboor.Tob., De gloria conf.y c. 72). Erat-
que mirum monies in circuiiu nivium videre, nec
tamen sancti Servatii sepoichrum coniingere «^*.
Operabaiuretiammuiiain eodem loco Chrisiusmi-
racula, ut plane daretur inieiligi prsciosa in con-
specitt ejtts sancti viri jugiter esse merita. Ob hoc ei
devotio fidelium frairum ei frequeniantis poputi
studium conati suni sepe ilti pro posse facere ora-
toriolum «n.Sed quia tanio viro non erat condignum
de lignis scilioet levigaiis iabulisque isssalaiis com-
pactttm, citius aui <i* a vento rapiebantur, aut *^^^
sponiead terram subruebani ^&^, donecsancto Do-
micianohumanis exempioet apud Uoium «*<> (305)
in secclesia majore sanciie iheoiicos <>i Marise se-

sed infidelibus (/ Cor. xiv, 22), ui qula coiiidie un
mundi fabrica, in clemeniorum CQncordia, in gMber-
naiione ca&lestis machins, eianuua.seminumetfnir
gumet animaliumrediniegraiione operantem mixa
non aiienduniOmnjp0tentem«miraculis saliem ii^vi-
sis exciientur «>• ad fidem. Audivimus sepeqi(os4am
stulie submurmuranies, quia non olim (319) mira
sui dignareniur patrare martires, ignorantes pro-
fecto, quia necesse fuit iunc eos miracuUs inp^ie-
scere,cum pro bumana fragilitaie potuermithosiibus
in morie succumbere, et inproperantibus ubi est
Deus eorum visi suni ad horam vilescere. Ai nunc
cum debiia pro nosse revereniia eorum honori ^e-*
penditur, non usus sii viriuiibus eios coruscare» sed

puito, beatus Munulfus vicesimus primus procedenie n vota ^ ei preces fidelium inira sacrarium swe exau-

tempore in regimen ecclesiee Tungrensis successit,
et in sancii 'viri honore templum honorificaium
erezit, composuit, omavit, corpusque iilius in eo
cum digna revereniia transiuUt, sedemque in Tra-
jecto poniiflcalem amodo «*> esse consiituit, ubi et
corpus suum sepeliri mandavit in medio eecclesiae.
Ubietiam beaius Gttndulfus,qui 22successii in regi-
mine, habei locum sepulturffi (306). Sancius auiem
Perpelttttsqui 23 preefuii aput Deonanium «««(^O?)
qoiescit. Beatus quoque Ebergisus succedens 24 in

diiionis admiiiere, acceptanierque in ara summi
Dei oflerenda mandare. Ule igitur qui vocat ea qu»
non sunt tanquam ea quse sunt, quique stulta mundi
approbat, ui coufundat Ibrcia, et contemptibilia et
ignobilia et ea quae non suniy ut ea quae sunt de-
siruat, piscatores elegii, non philosophos, paupex^es
et ignobiles, et fecii aposiolos, ei qui stuUam juxta
Aposiolum fecit sapientiam hujus mundi [1 Cor. in»
1 9), ipsi nichilominus placuit per simplicem aposio-
lorum rusiiciiaiem salvos facere credenies. Ipse Ofi

VARLE LECmONES.

*" ita vit. Serv. Renatus 1.2.3. *i* Sulpicius corr. vit. Serv. *" eucherius 3. «• deest i . 2. *" di-
nipntffi 1. 2. 3. «<> ita vit. Serv. inierdiu 1. 2. 3. «i* a niribus couiigi Ck. ^" oratorium vit. Serv.
^^ ttt 1. 41» subruebaniur vit. Serv. «>o hominum 1. «<a Dei genetricis vit. Serv. *^ ita vit. Serv.to
modo 1. 2. 3. «» dionantum requiescit 3. «neniscapatu 1. 2. 3. «*> difflcile Ch. ^^^deest 3. ^tTde-
suht Ch, 41» corr. i.pro excitente. *" nota 1. 2.

NOTJE,

(302)Prfleerai Tungrensibus S. Remigii tempore,
si litterb apud Sirmond. I, 205. a Remigio ad Fal-
conem datis fidem habere licet.

(303J S. Domitiani quee in Aci. SS. Mai. t II,
exstani Vilffi post translationem ejus a. 1173 scrip-
ts sont, neque muorismomenii altera ilia S. Mo-
nnlfl Act. SS. Jul. I.

(304) Quinise a. 549 habitee cujus acla subscripsii
Domitianus.fliansilX, 135.Apud Albericumin Chro-
nicoad a. 511 hffic leguntur : Dicitur quod ab obttu
o^Sertatii usque ad synodum AureiiwMnsem vacavit
^^ Tunjrensis per annos 80 et an^Uus.

Patml. GXXXB.

D (305) Uuy ad Mosam.

(306) Monulfl etGundulflcorpora, prsssente Hein-^
rico III rege a Nithardo Leodiensi ei Gerardo Game-
racensi levata sunt mense Augusto an. 1039. Qfr.
Chron. Camerac. IH, 5K De sepuicro eorum anno
1623 aperto, deque litleris in eo repertis vide Acta
elevaiionis Act. SS. Jul. t I.

(307) Dinant.

(308) Cfr. Anselmi litteras ad Adnonem.

(309) i. q. deflcere.

(310) jam pridem i. e. nosiris temporibus.

33

im

HERIGERl ET RNSELMI GBSTA EPISC. TDNGR. TRAJ. ET LEOD.

m

mttti ^ aperait, ipse lingaas infantium disertas A ctum ex nomine designatom super magnalia Dei

fecit. Et cum diceret propheta : Ecce nescio loqui
guia piter ego 4»i sum : Noli^ inquit, dicere « quia
puer sunif » quia ad omnia quae mittam te ibis et quae
mandavero tibiioqueris {Jer, i, 6, 7). Et ut mirabilior
praedicaretor dispositio Omnipotentis etiamingen-
tibus discolis^ sulco «** terentem dentalia Quintium
Seronum (314).

Trepida ante boves dictatorem «" induit tixor,

Bt tua aratra «*^ domum lictor tulit,
Et non modo alienigense «s* oculos adhuc apertos
habentiresolvit iu laudes ora propheta3,verum quod
mirificum fuit cadenti et ad maledicendum prope*
ranti, ipsius cui insidebat linguam ad loquendum
reseravit asellee <s7. nie, inquam, qui tam miris et

instilueret «<o. is iiaque multas circurocirca tArras
luslraverat,bene factamcivitatem quesieral,tandem
Hoium peraccessit, civitatem ex nomiae demon-
strato invenit «^i Amplius progressus ad horieDtem,
beatum repperisse se laetatur Johannem,jiixtacoD-
dignum angelicum rationali opere in prsdio suo
Tietantia ««> (313) incumbentem. Et ne ulluseios
animo scrupulusremaneret,temptavitanex nomine
reliquum inditium conveniret. Salve^ inquitf rtr
optimeAqne. Cui cum annueret, et salutatus resalu-
taret, cercior jam factus vir transmarinus : JSono,
inquit, operi insistis, bonus et ipse a Deo cognosceris,
Bonus adte missussum nuntius,nisiforte^quodahsHl
verbis meis.extiteris incredutus. Opera tua et ekmmnx

ineffabilibussignisomnibusgentibusiunotescit,ipse ^placuerunt Altissimo^ ccslos quoque tua frequens

beatum Johaunem propter ejus forte temporis incre-
dulos preestantissime miriGcavit, ut, qui soli omnia
scienti propter conscium sibi opus bonum erat
notissimus^ mirabiliter ejus temporis ostenderetur
hominibus.

80. Quodei a transmarino quodam prsedictum sit
eum Trajecti *•• episcopum futurum.

Triqectensis «*• sedes episcopo vacabat, et ad
alium substituendnm clerus et populus confluxerat,
regia sublimitas quem vellen t annuerat, sacerdotum
etoptimatum dignitas auditorium publicum condi*
xerat. Forte

Scinditur incertum studia in contraria vulgus{di2)f
quia mirifice «•• a Domino providetur alius «>7. Beatus

penetravit oratio, cuique nota sunt omnia, cmplscUa
est quaein abditis tua manet intentio. Et quiamagni-
fice Domino famularis, magnifice ab eo honoraheris.
Mirum servitutis tuae spectaculum exhihuisti angelicis
spiritibus, mirabile de te eseemplum prsebehttw
hominibus. Oppidum Trajectense proprio viduatm
est pastorct statuit Dominus eo officii te suhlimn
honore, Ad ««• heec sanctus vir primo obslupuit,
arrectseque comffi vox faucibus inhesit (314), per-
territusque rei novitate, tandem sic voce resumpta :
Mira quoque ***, inquit, prsedicas^ nec sum ineredulin
his omnino quse narras. Oppidum quidem Trajeelenss
vacuum est pontiflcej sedme ad id admitti multum vi-
detur ab re, Me enim uxorio innexum vinculo neeesse

Johannos, cui tunc temporis nomen erat Agnus, ^ estjuxta Apostolum cogitare « quaesunt mundif quo'

tanto et prsesago vocabulo meritis simplicitatis et
castis respondebat operibus. Insistebat enim agri
culturee, quee sola fere ars exerceri valet absque
totius criminis labe. Hoc autem opus non egestatis
coactus penuria vel necessitatis alicujus constrictus
inedia^ sed pro ejus temporis consuetudine pocius
inrigilaudo sequebatur.Non autem ipse operabatur;
nobilis siquidem erat, et multis magnarum posses-
sionum «••reditibusabundabat. Quodnecuifortevi-
deatur ambiguum, testanlur etiam prsedia ab eodem
nostrffi acclesiae coUata, a msyoribus nostrls et nobis
adhuc possessa, et de quibus dominicam decimatio-
nem sanctse Cosmse retinet secclesia, pro ejusdem

modo placeam uxori [I Cor, vn, 33}. >» Sed nemo Mi/t-
tans Dto implicat se negotiis secularibuSy et necesse est
his eumvacarcy qui quam suavis esi Dominus(Sapient.
xii, 1) cupit videre. Non enim canones antistitem
statuuntf non talem staluta Patrum saltem ad cU-
rum admittunt. Liberos ««• fiabers mihi contigit, qus*
rum prosperitati ««• et usibiu intenders lex secuh
sancit, et eos quidem subditos i% omni castiiate (l
Tim. lu, 4) Apostolus prsecipit^ sed domum ante ordi-
nandam canon mandavit. Et hsec omnia esto suppedi-
terU; quod necessarium tamen est, ad id mihi offieim
peragendum omnino deest. Opera indolis ««t smms
ab apostolo in episcopum deflorata desunt^ sanetitatis

sanctivirisepultura.Dumigitur laIibusincumberctD/>nv2%ta stirpitus absunt *^*, inreprehensibilem {I

laboribus, supervenitquidam de partibus transmari-
nisperegrinus,qui visione angelica fuit monitus,ut
mare transiret^ et civitatem bene faclam,ab Antonio
augusto constructam prseaccederet, et virum san-

Tim. III, 2) me esse non autumo **», muttis me vieOs
irretitum conscius mihiipse corutempno. Non astiti isbo-
rantibus, non sum compassus merentibuSj cum Martks
pauperibus Christi *" non ministravif cumMaria verha

iU

i(i

VARLE LECTIONES.

*•• mutum 1. 2. corr. muti 2. *«i deest 1. *•« fulco 3. *»• ita e Persio restituendum ; dicturam 1, 2. 3.
dom aratur 1 . 2. 3. ♦•» ailenigene corr. aligenigene 2. *•• tr«y ectensi 1 . 2. *•' deest Ch. *•• mir : ficissime
2. mirificissime 3. *•• possionum 1. 2. **<> instrueret corr. institueret 1. inslrueret3. **i mine monstrato
invenit 2. corr. monstrato 3. **• Tutantia Ch. **• at. 1. *** deest 3. **• Liberos— absunt desunt Ch
prosterilate 1. 2. 3. prosteritate e C07t. 2. ««? indotisl. 2. 3. *«• inauctumo 1. *«• spu (spiritu) i. 2.

NOTiE.

(311) Persius 1,73 75. cabulo hodierno tempore nuncupata, GHAP£AV.

(312) VirgU. iEn. II, 39. (314j Virgil. J&a. Ill, 48. IV, 280.

(313) Villa est Huyo vicina, Tyhange Galiico yo->

1037

HERIGERI GESTA EPISG. LEDD.

I03S

dwma non aiiendi, Ideo ah aetiva muUum me desen-- A radicitus terrse inherere, slirpes producere, florere

tire fatewrvita «so, conttmplativm vero nunquam saltem
delibasse principia. Proferentem «•& inq%it apostolus
eum qui secundum fidem est rectum sermonem. Quem
proferet rectum, qui pene numquam didicit uUurn «si ?
Litteras nondidici^ nunquam studuiyscolis non interfuij
ferulse nequaquammanus subduxi: « Non neophitum {1
Tim. iif, 6)» aitapostolus. Etquomodo ad pontifica-'
tum tam insperato dehet ascendere^ cui non contigUy
singulos gradus singidariter ammimstrasse ? QuO"
modo tandem poterit prxesse, qut nunquam scivit
subesse ?

Tantos ille suo rumpebat «>* pectore questus (315.)
At senior demum subnectit talia dicens :
« Magnus Dominus et laudabilis nimis.et magnitudinis

pariter et fructificare, ita videtur inconsentaneum
verba quaedicis in me impleri posse. }iox miTum in
modum lignum cootinuo superficiem inmutavit,
stirpitus <M lerrse inhesit, corticem induit, protinus
▼iruit, floruit, et fructificayit «>«. 0 mira potentia
conditoris, o ineffabilis gratia creatoris, o tempus
acceptabile, dies prffidicandaubique I Felices hi qui
ha^c meruerunt videre felices et nos si non «s?
dsssimulemus credere, felix el rex c^jus hsec conti-
gerunt tempore, felices palatini quibus (contigtt
interessel Felix clerus tfii pontifice, felices populi
tanto pastorel RenoTatur «s^antiquum miraculum
reparanturvirgffiAaronpraeclarum prodiginm. Illa
legitimi index fuit sacerdotii, hffic insperati et dubii.

ejus non est finis (Psal. cxliv, 3). » Qui omnia sicut B sed divinitus mirabihter provisi monstratrix extitit

vult potest, ei quoque id perficere impossibile non est,
et quidem ex nihilo cuncta creavit, ejus potentiae quis
resistitt Quique valet de lapidibus suscitare filtos
Abrahae <>*, ipte potest sdentia sua os tuum replere.
Tantum ejus majestati nichil diffieile existimes, sed
eredulus linguam fidelem in creatoris aperias laudes.
Licet «>« enim propheta prseconem summae veritatis
dignus generare sit hahitus, tamen tacitumitate est
dampnatus, quia divini promissi apparuit dubius,
Consideravit quippe corpus suum emortuum, uxorisque
conditionem effetam\ nec retractavit majestatem
lH>miru omnipotentissimam, Si enim Deum universa ex
non gubsistentibus fecisse satis adverteret, etstantibus
aiiquit componere minus dubitasset, et si indignum se,
quia suamperspexit prseponderare nequitiam, sed non
adversun Dei debuit putare clementiam, « Ecce, »
inquit Dominus ad alium prophetam sua sibi crimina
tnculcantem, et ideo a visione Dei, et magnalibuS
ejus annuntiandis trepide suspendentem,<iiEcce,inquam ,
ealculus quo teligi labia tua, et auferetur iniquitas
tua ***• » Ne, queso, dulita, sed antiquorum diligen'
ter fdstorias pertracta, — fortassis enim aliquas ^al-
tem auditu percepisti, quid in eis aliud antiqua
sonant miracula, nisi quia ab omnipotenti Deo
mirabiliter jussa innatum sibi mutavit statum nO"
tura^

31. Quid ad hxc ille responderit, quodque baculus ejus

terrse fixus floruit.

pontiflcii, nisi quod illa unius dilationem noctis
accepit, hec in momonto fructiflcans procrastina-
tionem nuliam habuit. IUainfideles confutavit, hsec
cffilitus destinatum ad opus adduxit «*«. Yulgatum
est hoccelebre aput omnium aures, perlatumest ad
piurimos regni totius proceres. Non latuit regem
fama hsec^ apud Trflgectum congregatam occupavit
plebem.Gonfestimproperalur, legatio Hoium diri-
gitur,' beatus Johannes cum transmarino invenitur«
Trajectum usque sub admiratione omnium perda*
cuntur. Regnum AustrifrancisB Dagoberlus adhuc
adolescens administrabat {an. 622), Lutharius ma*
gnus, pater ejus, monarchiam quatuor regnorum
strenue soius regebat (316). Regia igitur prsecepta
edicuntur, res in anticipiti posita solvitur beatus
Johannes ad episcopatum assumitur (ctrcaan.625).
consentituracunctis,omnesfavent, universi laetan-
tur Sanctus vir licet adhuc veilet reniti,quia tamen a
cunctis videbat se favorabililer excipi, Iffitabalur se
vinci a dispositione Dei tammira et ineffabih.Igitur
«•• ab univorsisexceptuscum laudibus,electusintro*
nizatur, adductus extollitur, acclamatus sanctifica-
tur, sedi impositus cum reverentia obauditur, no-
menque ei Johannes immutatur «>•. Qui qualem
quantumque se meritb sanctitatis ornaverit,armi8
fidei induerit,virtutibus optimis decoraverit,et quod
pios opere impleverit, qusecumque digna subjectis
implendamandarit, omnibus est et eritperspicuum,

AthfficbeatusJohannesrespondit:irorumgtitVi?em D <iui tam mira prsemissa ab Omnipotente in eum

niAt/ mihi est dubium, sed comparatione eorum, per
quos vel a quikus ea gesta sunt insignia, ego sum
inferior multum, Pariterque baculum, quem forte
lenebat, infigens «*• humo : Sicut, inqiiit^ perdiffi^
cile est hoc amplius aridum quod cemis lignum

completa non ducent ambiguum. Nam et ipsum in
omni morum honestate perfectum, compluresha»
buisse perfectos constat discipulos, ex quibus
unum *^ accepimus beatum scilicet Mononem (3 1 7),
responsis sub eofiecelesiasticis instantem perfectum

VARLE LEGTIONES.

*Mrf€«M.G. D. 1. r. 2. 4W Proferentem— ullum dcjwji/ (7A. "J rumpepat 1. «« Habrahie 2. 3.
*»* Licet—tua desunt Ch. *»» infingins 1 . *»• stirpilus — fructificavit errore quodam excedenmt in 1 .
4i7 si 1. «M Renovatur— adduxit &sunt Ch, **• Igitur—immutatur desunt Ch. ««o in unum 1.

NOTiE.

(315) Vtrgil. ifin. IV, 553.

(316) Obiit a. 628.

(317) Visa S. Mononis Sur. VII, 783. Herigero re-
centior est.

ledO HERIGERI ET ANSELMI GESTA EPISG. TUNGR. TRAJ. ET LEOD. m

exhifonisse mariyrem. Ipse Tero domnus et sanctus A Deinceps desiderio inflammatur cflBlesti Ronam

Johannes cursum vits prfleseniis ezplens, in sene-
ctuie bonarepausationem indeptus,hominem exivit,
bravium coronas perhennis accepit, sepultus in
iBCclesia GosmffiHoio sita in monte (318).
32. De sancto Amando.
Posthffic sancius Amandus 22 subrogatur,cujus^
quia vita plenavirtutibushabeturdescripta,placuit
hic inde decerpta deflorare tantummodo pauca^ei
ipsaanieepiscopatum ««i gestorum ejus altius repe-
tereinitia.(BAUDEMUNDi VUaS, Amandi, c. 2.)Igitur
Aq,uitanianaiiviiaiisejus6xsiitiipairia, pater Sere*
nus, mater Amantiavociiataest, non solum secun-
damseculi dignitatem incliii,verum etiam christiani
Bum puer adhucesset,pairiam pareniesque reiiquii.

adire, limina aposiolorum invisere, orationam
eorundemsuffragia expetere. (c. 8.)Qnod ubicom-
plevit, egredientibus quadam nocte eusiodibiis io
flecclesia submittit, invenius injnriis afficitor, ab
sBCclesia eiiminatur. Hac de causainfoiibossedeD-
tem contrisiatum et subiioinmentiseztasiraptom
sancius eum Pelrusblande et comiier delinit «**, vX
Galliasad prffidicadum repetat admonuit lliehila-
rior reddittts Gallias est reversus.

34 «70. Quod episcopus factus multf^ bom opera

feceriL

(c 0 ) Subinde coacius a rege ei sacerdoUbas
episcopus ad praedicandum, ut tunc moris erat, est

Ogiam(3i9)insularaadoccideniemmarisoceaniex. B ordinatus. Quod officium strenue impleyit, circum

petivii. Illic a frairibus spiriiualibus cum magno re-
eipiiur gaudio, etquia sacras ««< litteras didicerat,
inDei cottidie «•* servitio majori fervebatdesiderio.
83 «•« Quod serpentem oratione fugaverit^ loca sancta

aditritj patriam revisit.
fPrtmumsignorumejusindiiium^s» fuitquia dum
per eandem insulam gratia obedientise cujusdam
jufisus deambularet, mine magnitudinis serpentem
obviam habuit «««. {c. 3 .) Primo ui puerilis patiebatur
eetas extimuii, deinde orationem prostratus fudit,
surrexit, crucissignum opposuit,viverborumutad
latebras redeat edicit.lileimperatis obaudit, quan-
tociusredit, et in eadem insula ulterius noncompa-

quaque posiiis verbum Domini annunUayit,mona-
steria plura exsiruxit, praediis et opibus a rege et
principibus accepiis juvit, qui ea iDColereat el
Ghrisio miliiarent locavit. Captivos vel transmari-
nos, si quns inveniebat, accepto a rege velfidelibus
preiio redimebat,litteris«''> sacrisinbuebatydiversii
ad susteuiandum cecclesiis dirigebat. Aliiex bis visi
postea suntabbates, multi presbiteri,aliquiiasuper
episcopi «^S {c, i 0.) lierum «''< subiit animum Romam
temptarc, contigitque inderevertentem Ceniumcel-
lis devenisse.Ubi cum in oratione periioctaret,*^' ut
eum demergeret. Illo iteranie : Christe adjuva met
diabolo hasc improperante : Qui Christus ?ait beatus

ruit. (c. 4.) Deinde pater ejus ad eandem insulam de- c ^*°^"^ ' ^^''^ ^" ^*^' ^^^^1^^'- ^.d hanc vocem

yenit, utde monasterio debeat egredi monet, utse-
colarem resumai habitum suadei , addit insuper quia
nisi obtemperarei «^ herediiate se privet Ule au-
tem: /d, inquit, ierritas ociose^ quo semper volun-
tas esi carere ; Dominus pars hereditatis me«, Post
haecTuronos «•> sancti Mariini petii sepulchrum ; ibi
ejus interventionis oravitauxilium,uiidsibi graiise
apponi expostulet Dominum, quatinus peregrina-
tioni tocius vit«e sibi concedai dependere cursum.
(c. 5.) Aborationesurrexit,capiiiscomamabscidit.
Clericatus est adepius honorem, onmem in clero
gratiam transcendebat per ordinem (c . 6 .)Inde pro-
gressus Bitaricos adiit, ubia sancto Auslrigisilo ejus
civitaiis episcopo et ejus archidiacono beato

D

disparentc diabolo, ereptus est homo. (c. 11.) Per
idem pelagu.s naviganiibus eis, capius est piscis;
ciyus capiura gaudium cumulaverat nautis Hanc
Iffititiam subito orta turbavit tempesias, qus omoes
in desperalionem adduxit, jaciari qufleque necessa-
ria in mari compulit, ad uliimum ad Dei famulom
confugere fecit. Iterato sancius Petrusper puppim
navim transiens apparuit, confidere jussit, salvan-
das omnium animas repromisit. Sedaia esi pro-
cella, iempesias fugaia. Facto mane, omnes ad
terram incolomes exiere .

35 *7*. Quod Gandensem ^f* populum converteriL

[c. 12 ) Aggressus est interea Ganda oppidum
Scaldi iluentis inposiium, diaboltsic laqueis iireti-

Sulpicio posi honeste et humane suscipitur, ^ tum,atarboresetlignaproDeoco]erenlcieterisque

quorumsuasucellam ibidem construxit, quam fere
per 15 annos inhabitavit. Cilicio iectus et cinere
vigiliis se macerabatassidue,jejuniisetinediaaitri-
tus^ ordeacio pane contentus, a vino absiinuit, aqna
ienai corpus susieniavit poiios quam aluit. (c. 7.)

circumquaque positis ad fldem Christi inGJinatiSt
ipsi vel propter efferatos mores, vel propter infeeuo-
dos i''* cespites, adhuc idoiis inservirent, faveate
Aichario «^t episcopo Noviomense, regia saperio-
cumbente auctoritate, tantnm diacrimen aggredi

VARLE LECTIONES.

«1 epara 1. 2. 3. *« 1. s. 2. 3. *•» toiidie 3. *•* XXXIl. 1. 2. 3. ««» initium Tii. A. ♦•• habet 1.
••7 obteperaret i. obtemperet 2. 3. «•• turonos corr. iuronis 2. «•• declinivit 2. 3. «?• XXXIU. i-df^^
2. 3. «» litteris-episcopi desunt Ck. "« item C. ♦?• prenotaret 1. 2. 3. *'* XXXIIII. 1. 2. 3. «" Gau-
densem i. ^^^eeorr, 2. infedos i. «^i Achario corr. Aichario i.

NOTiE.

(3i8) Si iEgidiam aadis hoc erat loannis epiia- (319) Nunc insuta Ojem e regione Rapellc» Cfr.
phiam: Act. SS. Febr. i, 8i6.

Per stimuU florem tutit agricultor honorem.

1041

BraifiERI «BSTA EPISC. UOD.

1012

AI2S1I9 est sine cunciatione. Qaodens ii^uriaios, A niultissacerdotibuB sanctnm Amandnin eToeavit,

quociens «^» flagris cesus, quociens ab inbonestis

iDuIieribus deturbatus,quam fiepe in flumen preeci-

pitaius, ad ultimum fugatis cfeteris sodalibus ipse

remansitprffidicatione desiduus (Viia S. Bavoms,)

Monasterium sancti Petri illic iedificavit, sanctum

Bavonem ez Haspanio prffidonem convertit, et trans

fluvium factacellula pienitentem reclusit [Viia S,

Amam^i,c.i3.)lneodem pago reusquidam comitiad

dirimendas causassedenti adictoribusprffiseniaius,

graviier cffisus, stipiti est addictus, sanctus vir

Araandus supervenit, pro reo intercedere voluit,

apud judicem nicbiIoptinuit,domum confeslim re-

diit. Heus patibulo est affixus, et statim apparuii

moriuus. Judex cum cffiteris disce'ssit,beaius autem

Trajectensibus prffifecit.Per trieniunm vicos et castra
circuivit,verbumvitffi annuntiavii;tuncnicbil sepn^
ficere cernens.sac erdotesinsuper «^oei levitasinsul-
tare sibi considerans,pulverem pedem ineis excus-
sit, et ad alia deinde ]ocademigravit(322) (an 649).
De cffitero brevitaiesiudemus,quiaaiiorup scriben-
dis gestis pontificum nos rcservamus.
37. Quod contemnentes f>erbum Dei ex ore ejus ultio

divina pereussit.
(e. 10) Ganalaus (323) postea insulam super Scal-
dum fluvium invenit, ibicumfratribusspiritualibus
Ghristo militavii. Gontemptoresverbi Dei ingens per
biennium plagaattrivit,itauteo loco nullusreman-
serit,qui virum Deiprffidicantem contemp8it.(c.20.)

Amandushominemmortuumiuvenit,adcubicuIum BVacceiam deinde gentem quffi Wasconia dicitur

ubi orare solebai deferri fecit, in oratione super
corpuspernoctavit,manefratribus convocatis aqua
lotum restituit vivum,ita ut vulnerum quidemejus
nulliun«7» remaneret inditium.(c. 14 ) At ubi longe
lateque divulgatum hoc miraculum,spontead eum
cunfluebant, idolasuapropriis manibusdestruebani
ex eis fficclesias Ghristi ei monasteria ediflcabani.
(c. 15.) Sic prsdicationem suam fructiflcare gavisus
transito Danubio,gentibus illisprffidicare est or^us.
Paucos in Ghrisioregeneravit,et quia fructum quem
putavit non esi lucratus, martirium quod spera-
bat non est indeptus, ad propria subinde est re-
gressus.

36. Dagoberti regis fiHum cateiiiat,
(c, 16-17.) Dagobertus inierea rex filium sus-
cepit, beatum Amandum qui eum ex sacro fonte
eieiperet inquiri mandavit, et quia idem pontifex
dudum pro capiialibus eum criminibus arguen.s,
Don absque injuria de regaofueratexpuIsus,humi-
liier ui aibi boc remitteretur volebai orare, et ex
generaiione fllii sibi couciliare Beatus Amandus
reperius advenii,noxam remisit, filium ejustamen
de sacro fontesusciperehumiliierrecusavii^fugien-
do declinavit. Missis deinde rex sanctis viris Eligio
(320 et Audoenio (321) posi episcopis.vix obtinuit,
filium non plus quadraginia dies a nativitate haben-
tem catezizayit. Gircumstaniibus in alia occupatis
non respondentibus,puer claravoce amen respondit

adiit. Ea in montibus msnebat^idola pro Deo cole-
bat Himilogus «<i (334) quidam servum Ghristi
derisit, evangelium annul]abat,protinusademonio
ar reptus^propriis se lacerans mauibus miserabiliter
expiravit.

38. Insidiatores suos cecitate percussos «m, itemque
cecam mulierum illuminatm
(c. 21.) Illic etiam parum proflciens civiiatem
quandam in revertendo intravii. Ibi ab episcopo
civitatis honorifice susceptus,dumaquain ejusfun-
dereiur «^s manibus,cauie jubenteepiscopoconser-
vata, cecoque cuidam porrecta,dum oculos ex ea
fovit, protinus vidit.

GJ 39. *•* Monachum inobedientem paralisi percussum
liberat, Enumeratio virtutum ejus «**.

(c. 22.) Franciam deinde rediit,locum ubi dein-

ceps habitaret elegii^Hildericumregem adiit,muni-

cipium ubi monasterium conslrueret rogavit.(^.23.)

Igitur inpetravit,sed MumolusOzidinsts(325) urbis

episcopus boc graviter iulit, apparitores continuo

misit,quiei aptiorem locum simulateostenderentet

adquendam montemdeductum occulte interficeren.

Hoc beatum virum Spiritu sancto revelante non la-

tuit,tamen ardore martirii ire perrexii.Ad montem

itaque pervenitur, apparitores cecitateferuntur,sed

pffiuitenies beato Amando orante iterum illuminan*

tur. (c. 24.) In redeundo apud quandam cecam in

pago Belvacensiospidum accepit;sciscitatuscausam

sicqne baptizatus et Sigebertus vocitatus gaudium D cecitatis, didicii, adorare eam arborem dicaiam
omnibus fecit. (c. 18.) Post hffic,ut supradictum est, demoniis,mox ut illam incidi ab eadem fecit, pro-
beainsJohannes episcopus Trajectensium feliciter tinusmulier recepto lumine vidit.
migraTit adGhrisium(ctrcaan.646).Rexconvocatis (c. 25) «•• Prffiposito monasterii c^fusdam ut

VARLE LEGTIONES.

*'»guocen9l. *7» ullum 1. 2, 3. *»• et super 1. «>i Minilogus corr, Mimilogus 1 «>* perculsos 3.
«•« funderentur i. 2. «•« XXXVIII. i. 2. «m et dormitio additur in indice 1. «•« in i. 2. hoc loco
XXiyilll. scriptum est, in 3. qusedam erasa videntur ; desideratur in indice»

NOTiE.

S320) Noviomensi.
321) Rothomag^ensi.
322) Cf . Mariini I. pap» liiteras ad S Amandum
datffi a. 649 Mansi X. 1183.

(323) Chavelans, Gbanalaii8,Ghalelau8,Gaioloin
itis S. Amandivocata, insula esiSoal^s fluvii Gal-

loo, duas leucas ab Antweroia distans. Act. SS
Febr. 1. 1. 820.

(324) Jocularis in quibusdam VitffiS.Amandi co-
dicibus vocatur. Act. SS. 1. 1.

(325) I. e. Uceticensis in Gallia Narbonensi

i04d

HERIGERI ET ANSELBU GESTA EP1SG. TDNGR. TRAJ. ET LEOD.

m

plaustra viQofratram subvehendo pararetmanda- Aceanam et fortunatarumiucolfleiDsalarum.Etideo

vit; ille ad excusaudas ezcusationes in pcccatis
quasi plaustra habere non posset neglexit, et ad
horam inobediens extitit. Uttamen ire coepit,mox
in paralisi resolulus, quibus valuit verbis quia in-
oboedientise causaheec palereturmanifestavit.(c 26,
22, 27 ) Navi inpositus ad virum Dei *" Elnonem
deducitur, vinum et panem ab* eo accipiens, in in-
tegrum sauitati restituitur,et de perversis moribus
in reliquumemendatur.Aliamultamiranda peregit
coenobiainnumera fiediflcavit, opibusque «^s ditavit
Oeo servientibus cumulavit, ad uUimum Elnonem
monasterium(326) inhabitavit,ubi et sanctam dor-
mitionem accepit (ctrca an. 684). ]

40. Proemium in vitam heati Remacii»

tanto delectet nos succumberebono,tantovolaptas
sit subesse Domino,qui non modo fautor et adjator
est incremendoprof!centium,verum remediabiliter
providet ruentium casibus obviandum,dumetaD-
gelica nobis prsestat suffragia non deesse, et patro-
ciuia confert sanctorum,quos pro reatibus iaterces-
sores non dubitemus efflagitare. Quos cum passim
etdiversis donatos provinciisin commune convenial
honorare;singulb tamen quibusque locis misericor-
diter provisos attribuit, quosspecialiterampIecteQ-
dos et propensius exorandos voluit. E qaibusnobb
beatum Remaclum destinavit, c^jusquia suffragiis
plurimum innitimur,ejusvita et gesta^ut captosest
ifacultatis, narrare ordimur.

Omnipotens Dominus,qui dives est in misericor ''^41. De regno Francorum el Aquitania undesanctus

dia, ctigus natura bonitas, voluntas effitientia «s',
opus misericordia, sustinuit vasairee, aptain inte-
ritum, in multa patiencia (Rom.ix^ 22],tandem sal-
vandis omnibus venit,quia a reatu primse praevari-
cationis liberum nullum invenit. Divitias bonitatis
etlonganimitatis suse omnibusprserogavit,voluntati
omnipotentiam et «^o ingratis etrespectugratise suse
indignis efficacissimeexercuit,quia opus misericor-
diee salvatricis ut esset recuperabile misericorditer
ante providit.Forti «•! armaabstulit,in quibuscon-
fidebat,vasa distribuit quse possidebat,utsicutprius
fuerantpeccatis interpellantibus «Mir8e,itadeinceps
per gratiam divinam fierent vasa misericordiae . Quia

Remaclus oriimdus fuit
Francorum regnum a sui principio semper infa-
tigabile,tunc prae caeterissibicollimitaneis *>> visam
est florere, [cum jugo dominiciB fidei colla passum
inclinare,et quod prius adorat incendere, quod in-
cenderat voluit deinceps adorare (Hincm. \ii. S.
Remigiif c. 64. Cf. Gesta Franc c. 40.) Maximam
autem accepitincrementum etfirmumsub eosancta
Dei aecclesia statum,cum Glotharius «*• rex josla
successione hanc «»7 quartus monarchiam singula-
riter trium regebat regnorum,et eum quadragesi-
mum agebat annum {an, 613), quem Eraclius aa-
gustus sanctae crucis relator quartum decimum.Hic

ut non est credendum aliquem ad salutem venire q sceptro *^^ suo nuliius circumpositi sceptrura «<*

nisi Deo invitante,sic nec invitum quidem salutem
suam operari nisi Deo auxiliante,nu]lum voluntate
Dei perire, sed permisso arbitrii pro «•« sua ele-
Gtione,ne iugcnuitas potestatis attributasemel homi-
ni ad servilem cogatur necessitatem referri «<i Ini-
tium ergo salutis nostrae Deo miserante habemus.
Ut «»« itaque adquiescamus salutiferse inspirationi,
nostrae est potestatis,ut adipiscamur quod moniti
adquiescendo cupimus,diviniestmuneris ; utlaba-
mur, nostrae est potestatis,et ignavise^ut non laba-
mur, indepto salutis munere nostree quidem est
quedammodo 80llicitudinis,omnimodo veroadjuto-
rii cfielestis.Eteispeifortissimseinnitentes^** beatos
esse, re ipsa comperimus, qui dum Ghristum in

passus est occursare; sed quicquit pene Gallia ct
Germania regum et gentium continuit,8uisstudoit
kabenis coercere. Hic fllium suum inclitum Dago-
bertum Austrasiispr8efecerat,ejusque dominioGer-
maniseregna conJunxerat(an 022). Quorum feli*
cissimo tempore in tantum exuberavit cbristiaoi-
tatis titulus ubique, ut pene rara aut nulla dtra
flnitimos inveniatur hodieque 8ecclesia,qute ooo
alicujus ejus temporis sancti nobis prcetendat ***
patrocinia. Sed ut sileamus interim de innumeris»
tunc sancti viri Eligius et Audoenus (327) palatiois
inceptabant insudare curis, beatus Arnulfus coro
Romarico regalibus jam tunc intererant consiliis
Sanctus autem Ainandus et beatus Remaclus et

carnetantampr8elibantemsalutemnonviderint,cre D sanctus Goar Aquitaniam nativitatis suee illustra*

bant auspiciis. Est autem Aquitania, quam quidam
partem fere terciam autumant Galliarttm,ab obb-
quis aquis Ligeris fiuminis nuncupata^qui ex plo-
rima parte eam limitat,penequc in orbem cirrum-
dat. Hsec a circio habet occeanum, qui Aquitauicu^

dere fideliter audita non dubitaverint Multos nam-
que ipsorum quae ipse fecit fecisse,et ms|jora (</ban.
xiv, i2) juxta promissiim ipsius operatos esse, non
solum fatentur proximi,sed etiam ultra Sauroma-
tas prsedicant positi,et glacialem frequentantes uc-

VARIiE LECTIONES.

*" deest \. *88 que deest 2 3. *" efflcientia 2. *»o deest 3. *»» Forti — referri desunt Ch. *" in-
terpelientibus 3. *»sp. i.2. 3. *»* Ut— innitentes desunt Ch. *•» collimitanus 1. coliimitans 2. 3.
*•• clo ecorr. 2 lothanus i. 3. *>7 tunc 2. 3. **b itavita Landoaldi c. 1. circumpositis ceptrum L cir-
cumpositis sceptrum 2. 3. *'* ita vit. S. Landoaldi e. 1. portcentat i .

NOTiE.

<327) Cf. S. Audoeni Vita co»va c. 6, Act.SS.
August. IV, 806.

(326) Situm inter Tornacum et Valencenas
CHAPEAV

f

{m

HERIGERI GESTA EPISC. LEOD.

im

siDus dicitur, ab occasu Hyspanias, a sepientrione Adivini, verum graUaita *<>• exuberaret supema, ut

etoriente Lugdunensem »o« proYintiam, ab euro et

mendie Narbouensem (328). Rivulis et fluminibus

piscosa, glebis terree pinguissima, vinetisnectarea,

nemoribus consita, fructibus opu]enta,pascuispeco-

rum sofGcientissima, auri et argenti et caeterorum

copiis metallorum refertissima, navium etvectiga-

liumcomeatibus questuosa^sed voluptatum omnium

pne ceteris provinciis luxuriaB fructuosa, et viris

prse reliquis efferatos mores habentibus bellicosa

pariter et inquieta. Heec, municipiis et cseterarum

municionum castris exceptis, habet civitates opina-

tissimas pergrandes pariterque populosas 14. Ex

quibus duee sunt metropoleos urbes, una scilicet

Burdegalensium titulissemper magnorum insignita

omnibussub eadem militantibus disciplinareligiosiB
conversationis fieret exempium etnorma.In vigiliis
namque continuis pernoctabat, orationes vero per
noctem *^^ continuabat, in abstinentia preecipuus,
i n universa morum probitate b^o prseclarus.j Hsec
sanctur Eligius, cui commissus fuerat, cernens,
simulque ad ejusprofectumanimiaiacritatecommi-
grans, [curam sibi gregis commissi illi committere
non abnuit, onus et vices repartiri non dubitavit,
seque servitio palatii sicut compellebatur reindul-
sit. (c, 2.) Post >ii heec labentibus annorum curri-
culis vulgante fama in circumpositis Galtise totius
provinciis, anditum est undique de vita et actibus
san.'.ti viri.Et aures procerum, qui tunc palatinis

virorum,a]tera estBituricum habens hac tempestate B invigilabant curis, penetravit >^* gestorum eonim

sanctum Austrigisilum archiepiscopum et beatum

Suipicium archidiaconum inbrevi post eum pontifi-

cali (329) honore donatum. In quorum parrochia

beatus isdem diebus Remaclus felicissime sumpsit

nativitatis exordia, [pater ejus Albucius, mater est

TOcataMatrinia. Ambo secundum seculi dignitatem

diviciispollentes >oi, utpotegeneris nobilitate cluen-

tes, velut traditio magnarum possessionum ejus

tamTungrensifficclesifie quamnostro monasterio *<»

{Vita S, Remaclij c. i) ] facta, vel ab ipso vel a pro-

heredibus ejus, veietiam a regia subiimitate,testa-

tur.Multa etenim scripta ex eisdem rebus per multa

annorum curricula a nobis possessis, in utrarum-

que aecciesiarum adhuc retinentur archivis.

opinio, quod scilicet talis ac tantus puilulans pal-
mes vitis summse responderet plantario. Nonpotuit
ordinante Altissimo lucerna diviuae accensa gratise
spiculo sub propriseconsiderationis contegi modio,
sed ut suppiementum fieret desiduis in fide pro-
posito lichnus superponitur candelabro bii. Igitor
promulgatum est in aula regali tantum virum non
debere abesse prsesentice regis,ut illius prudentia
disponerentur regni negocia,cigus tanta jam tonc
audirentur meritorum insignia. Evocatus itaqud
honorifice ut decebat ad palatii produciturlimina,
magnum eo *isroodo omnibus solamen futurus, uti
subinde perdocuit rerum eventus.] Per idem ferme
tempus beatns Johannes Tungrensium vel Tra-

k^Quod idem a beato Sulpido dehine suh Elegio njectensium feliciter regens pontificatum,hominem

* " • *• •' exivit •!*. Inclitus »" rex Dagobertus, qui patri

defuncto auspicabiliter successerat et monarchiam
imperii soluss ollerter administrabat,beatum Aman-
dum;qui ad prsedicandum^ut tnnc moris erat332),
factusfuerat episcopus,arcersierat.[Et quia dudum
arguens eum procapitalibus( Vt/a 5.Aman(2t,c.l6)
injuriatus fuerat et expulsus,deinde per regenera-
tionem »i« (333) filii sui Sigeberti aUquantisper re-
conciiiatus,temptavit,sicut et fecit, eum sibi arcius
devincere,et inTrigectensium catbedrasublimavit.
(c. 18) Qui por triennium vicos et castra circuivit,
verbum vit® disseminavit, nichii se proficcre cer
nens, sacerdotes insuper et levitas sibi insultare
dolens,pulverem pedum juxta Domini pneceptum

educaius palacii primoribus xnnotuerit,

Sed uty unde >oa paulo momento evagati sumus,

articulum reflectamus *o«, [educatus est sublimitcr

bonae indolis puer Remaclus ( Vita Rem, 1 ) prout

plurima facultatum copia ejus suppetebat parenti-

bus,]sub beato Sulpicio (330), in cujus veneratione

constat ab eodem sancto viro plurimas in nostra

djocesi postea dicatas eecclesias. Deinde eum adul-

tnm et tocius bonitatis, ut tali competebat setali,

jam [fructum ferentem tradunt beato Eligio, viro

omnibus ejus temporishominibus meritorum gratia

prsferendo. Qui eum Solempniaco >o* (331) mo-

nasterio, quod ipse pio opere in sua construebat

hereditate,] locavit, et sacris monasticee disciplinee

institutionibus ad unguem >06 instruxit. [In tantum j) in testimonium supra illos excussit, eosque tali
autem bonus adolescens adhesit monitissancti viri, elogio inposterum denotavit, et ad aliadeinde loca
ut uon raodo haut segnis fieret verbi executor >o7 prrodicando ut antea fecerat demigravit.]

VARIifi LECriONES.
»•0 lu^^dinienseni 1 . 2. »»* reliqua desufU Ch, »o« ad nos vit, JR, »o» inde 2. 3. »«* ttectamus 3. »«»
sollemniaco 1. cum sollempniaco 3. »<>« apprime C. ad primum D. 1. *«'' exesutor corr, executor 1.
*^deesi3. »o» peruox 2. 3. (7A vit.Rem. »to honestate 3. »** Post-candelabroc/e«Mn<CA. «"rfee^M.
»** eo i . Ki^ exmit corr, exuit 2. »i» reliqua pcene omnia desunt Ch, »i» ita restituendum ex vita S.
Amandi; peregrinationem 1. 2. 3. corr, per generationem 2.

NOTiE.

(328) Haec in iEthici comosgraphia, dein apud (330) Silentio hoc pratermittitur in S. Sulpicii

Orosium I, 2, leguntur. Unde sequentia hauserit Vita coeeva Act. SS. Jau.III. 167.

auctor me ignorare libere confiteor ; ipsi Herigero (331 Solignac in Aquitania et dicecesi Lemovi-

tribaendum essevix ac ne vix quidem mihipersua- censi. Cf. Vita Eligii 1, 16 ; Sur. VI, 636.

dere poaaum (332) Cfr. c«p. 34.

{m) Bittuicensi. (333) ScU. baptismatis.

mi

HERIGERI ET ANSELMI ^Sf A EMSG. TUNGR. TRAJ. ET LEOD.

m

43 Ouoi beato Aintxndo in tath^ra Trajeetensi suc* A boniis, omnibus certe beniFolos, m ierra poutiis

cessserit^ et qmliter ibi vixerit,

lacondpertum estdeinde, quanta temporis inter-
capedine plebs *a7 Trajectensium fueritsine pastore,
donec Sigebertum pater regem Auslrasiis pr«fecit,
et in Mediomatricum urbe sedem babere constituit
<*». 632). Cui plebs »*7 Trajectensium cum electione
commoni sacerdotum, cum firequentia etaudientia
magnutom «»*, cum vociferatione etiam acclama-
tioriebmniamordinum, obtulittaleprecum suarum
Yotam, neminem sibi debere nisi beatum prsBesse
Remaolum, hunc Deo etbominibus acceptum et
nulli ejus astatisi*» sanctitate secundum B«o,hunc Mi
angelicis spiritibusgratum, hunc terram incolenti-
bus reverendum, ejus se multimoda expertos com-

calestem se babitaosteadebatetmoribus,aiigelicas
in aspectu, mundus in incessu, nitidus, saDctos in
actu, integerrimus corpore, soUertissimus menie,
circumspectusinopere,i)ptimus ingenio,magQus in
consilio, catholicus fide,patieniissimus$pe, diffusus
extitit charilate, et cujusque meriti erat, operibos
declarabat, quippepiissimusetomni saavitaie facil-
limus.lnter divites et pauperes semper medius, ui
pauperes illumquasi pauperem^divitescompatareQt
ut divitem. Non euim **o personas poteaium, sed
pensiducebat eleganUammorum ;tantumquemque
honorans propgnsius, quantum agnovisset vivere
sanctius. Quodastruebatore, numquam destrueus
actione, prsBmonstrans opere quid esset dice&dum

modabeneflciorum, interventionumilliustemapud B voce.Etquod ei gratia divina concessit, in poslcros

regem- quam apud proceres sepe sensisse suffra-
gium, prudentieeilliosadvertisse soUertiam, cum
regalibus crebro consiliis inpenderet operam ;non
deesse ei scientiam scripiurarum unde proferat
nova et vetera, subesse ei omnem *** catalogum
cum dotis summa ab apostolo in episcopum de-
florata »»* (i Tifn. ni, 2). Talibus votis rex fa-
vorabiliter assentiens, tantis studiis offlciose con-
cordans, decrevit eorum quia SBquum expostula-
rent annuere peticioni, simulque super hoc inire
colloquiabeativiri. Sed quis memoratu possitsuffl-
cere,qnanta illumbenignissimus rex ad assentien-
dum demulsit verborum duicedine ? Quis denique
valeat enarrare, quantum vir beatus reluctciri et

derivavit ; non solum enim per se ipsum nobisho-
dieque proflciunt gesta, sed discipulorum illius ei
qui ab eo edocti >*<> fldeliter sunt exemplo et imiia-
tioni nobis opera"'. Coenobiorum extitit plarimo-
rum fundator et rector, ubi ejus exemplo a>que ia
preesentem diem Ghristo famulantium aocrescuut
agmina. Discipulorum multorum fuitpateretinsii-
tutor, quorum>*ietChristo lucratusest animas, et
quorum ab eis et ab eorum successoribos adhuc
lucrantur animee ; ipsius cottidie usuratufoeneretar
talenti >» recompensatione, ejusque ascribitarme-
ritis, quod eorum cumulantar augmentis **^. Ek
quorum numero beatus extitit Theodardus ab eo
procul dubio disclplinis eecclesiasticis infbrmaius,

reniti visus est pro posse? Et rex sacerdotum etC utpote abipsosibi successor designatus Ms,>«t ad

obtimatum fretus consilio, a proposita non desti-
tit **t intentione. Sanctus vero sacerdos metuens
sanctioni contraire divina^, iicet nolens sepUmus et
vicesimus Tungrensi vel Trajenctensi substitui-
tor **« fficdesiae (an 650 ) [ut verbi semina deinceps
in plares diifunderet, quee in se hactenus diu laten-
tia occoluisset {Vita S.Remaclij -c. 3) ] Porrocujus
merxti religionisquequam integre in eodemextite-
rit regimiue, nostrae facultaUs non est evolvere,
cum *>> mox in ipsoinitioejusordinationis tantam
ei gratiam Dominus contulit praedicationis,ut omnes
aorem quam citissime accomodarent •*• obffiditio*
nis 1», nullasessetqai non eum ex affectu diligeret,
unosquique ejus inherere doctrinee pro se sedulo

D

ultimum martiri coronam indeptus.

44. M« Quot sancti viri sub eo coaluerint.
Sanctus etiam Lambertus unua ex discipolis (^us
extitit, qui et ipse marUrem probatum suotempore
exhibuit. Sic quoque beatus Badehnas **>, qui et
ipse Aquitania ortuset convena dicitur ftiisse pere-
grinaUonis «m illius, dum aliquando digtia ubi se-
cesserat Deo opera generet, vidit in visione eandefn
patremsibi apparuiBse, vuItUYenastum,criDere*e-
rendum, statura reliquepreestantissiroum, qoiqiic
illi locum*(334) futuree conversationis »•' et perpe-
tuee requietionis ostendit,et fontem nsiboshabUeiB
hominum demonstravit.Quod cuncUs adhucliqoido
demonsiratur, dum et ms in eodem loco corpore

ageret. Nichil enim arrogantia •t? de ejus moribus tenus »» requiescit, et spiritu preesens inDumeri

usurplUbat, lotum hunc humilitas tota possederat. credentibus ibidemcottidie beneficia prsstare noo

Superbi huncreverebantur >** ut sibi superiorem, desistit. In >«<> sancti qnoque viri Trudonisopere et

humiles amplectebantur ut fratrem. In commune electioni.s sorte perpendendum est, qua intentione

VARIiE LECTIONES.
si7 pieps 1. »18 ita vit* S» Rem. magistrorum vit. Had. magnarum 1. 2. 3. ^i* eet. acceptam s. t. ^
expuneta est vox acoeptum. »o deest 1. »« hnnc — deflorata desnnt Ch. '** omne corr^ omnem 2. ***
desUtuit I. 3. «orr. aestitit 2. e^ vitaS. Remacii, "« substftuitur 1. substituitnr eotr. substituitor 1
its cum— obediUonis desunt Ch. «• ita vit. Remacli ; desideratur 1. 2. 3. ••7 ita vit, Rem. amgaotiam
1.2.3. »" revertebantur. I "• Non — Qiper^ desunt Ch. »o educaU vtY.JRem. m quorum— aognaeB-
tis desunt Ch. »* ita vit. Rem. Uli 1. 2. 3. »> deest'^. 3. »« LIII. 1. 2. >» Hadelinus 3. m« foiise
r^titur in i. ht cumt^rsfatio&fs \ . *i< dbgest 3. >3i c6rp0)*eiius ^3. •«o^ibu-hortabatar tfenM 6h.

(334) Nunc Gelle dictum non^tociU a BionBHto. GHAPAUV.

IM mKERtCBSn. DVSG. U9QB. iW^

f anctas sacerdos circa caiikts et cusiodiam domi- A itilrodiicantt w. IirtiiiiiM patar ailRi |uiib smeiit»

nid^gis invigilaverii, [ei quod spiriiu propheii-
co pleoos futurorum interdura prcescius fuerti
(VUaS. Remacli.c. 4,l«tdiviniiati8 araore fla^ana-
cupidiiatam omnium inceiitivo refrixeht.
U.uiSancto Trudoni adhuc puero quid ewn opoT"

Uat facere prsedicit,

Paslorfiili doUerha parochiam beaius Remaclus cir-
ca)ebftt*oex mor)B,quo3 poterai a luporum voracitate
eripiebai, ei summo pasiori lucrari saiagebat, bonis
ni inmelius proficereni admiDiculabaiur, desidiosis
6( torpentibu5 ui resipiscerent horiabaiur »««^.[Iaier-
eas&nctus Trudo pueriii adhuc «etaie fioridusprimo
effliftebaibonisaporiifruciuB. (Vita^ S.Beniacli,cA.
hoi(kTi;VitaS.Trudoni$,c. 4 ). ]Hiocum superbi adro o-

viprsB gaudio fleiifl«ju8 in ofloulaniitt iilufliaiiis^e
tesiigiiB advolvere conBniem susiinuii, ot atecre
proiiotts elevavii,has({ue de tniiaia pectorisDeogra*
tes libavii : SU tibi, Jtm bone ^» per SpiriiumHmr'
ctum eum mtemo Patre visitator animarumf ifloriaf
laus et jubiiaiio; qui voluiiti no$ in hac die eonmlari
ferejus ui quo habita$ advev^lum famuU tui (o. 7.) Bt
to, fiU mi, sibenedictus asDeoaltissimo, qui te^dignaius
est ad nos dirigere, et desiderium animi tm occMa
inspiratime nobis significare. Scito ^rgo prmnosems
»>*, fili mi, quia ab hac hora fiHue mihi vineula ck$r
ritajtis eris, et ego perkemiier jura tibipatris M^/e-
bo spirUuaUs. Mihi enim servo tuo dignatus e$i Jkh
minus revelare quiequit super disposiiione animi iui

dufflsanguini8generosiiaiepollerei,magi8iamenin ^ t^ oporteat agere, et a me perdoceberis qualU&r eomr

dinaiamoris et virtutum siudiis anhelabai, [ei ideo

saocii Spiriiua tacUis esi ardore , ui voto se aiiquando

obligarityUtsi quandoqoe rhrisio auspicesacros-api-

cesaddisceret^ iBCclesiam in suee proprielaiisfuodo

(335) Dedtficare deberei, seque ibidem perhenniier

famalaturum] cooperatoreset **« Oomino conservi-

iaros>«> quo possiiaggregaiurum.[( VtVa SJtemacU,

c. 5.) Tali estu ans desiderio^visione nociurna corri-

piiiir,ei angelica consolaiione in' hsBC verba perdoce-

ior : Vota ^* ^uibus te, frater^ obUgasti a puericia

CMneta tuenti 9Cias accepta, preces • quas Omnipotenii

kmiliterobtulmtiiquiprseveniendoaspiramt^ adjuvans

coadimpievit^ guique preelibavit affectum subpeditabit

poienter e'ffectum. Ipse sapientia sua inpkhit t^? ccfr

pos voti tui existere possis. In puerida tua Spiriiu
saneto insinuinte vovisse >m (e didici, guia si Ckfisto
adminicukmte sacras unquam litteras addiseereSf mc"
clesiam in tua hereditate edificares, ibique ipsi viUi
superstite mditares. Hmc omnia hoc ordine noveris te
adimpleturum, saneto Stephano prot&martiripoese»"
siones tuas quas >>'' apud urbem Metteneemkabes t>€h
dere, et ab inkabitantibus divinas plenUer scr^turas
addiscere. Postea voti compos ad me remeabitf ^t
meclesium quo tfotueris sicut pollidtus es edifieabis»]
Oan8(3M)itaqi]e litterarumsnanim indieulttmtlM-
nedictione suamuniium ad Metensis urbis miaiiapi-
8copum,ab eo secundum quodsibi sanctus indicayo-
raittsSpiritus >•• lnstruendnm.Mediomairicam uxfti

tuumeterudiettemandatissuis, etmoniia suaexarabiiC 8anciusiuncpr8Mrat'Gblodulfu8Mo(337)^beaii'>HAr-

m antro pectoris tui. Ad meelesiasticm quoque dignita-

Osgradus promofseberis »««, muUos Christoet mcclesim

fiUes tuo exetnplo generabis, etutex his cercior redn

daris, surgens beatum Remaclum debes adire,quinunc

fiautpmeuimbest kuic vieinim, ilU ^^ revelavit Domt'

mugum agere habes *m omnia,ipsediriget gressus tuos

inqum desiderai anima tua ««•• \c. 6.) Surgii vir Oei

propere, de Tieione augelica non dubitat, quo •»

joiSBs faerat iendere gressum accelerai. Sanclus

Remackis eiiree pasiiendarum inierimoviuminsuda-

bat. Beaius Trudo adveniens comminus appropin-

qaabat MSyCttin ecce, ut Spiritus sancius eju8 dudum

aoriGttlae revelaverat, ait domesticis suis : Surgite

^M veiocius^ viro Dei qui ad visitandum nos venit

nulfi sicui camaliter filius, iiaet-virtntum liMrit»
et poniificaius infulis heres et sucoeasor dignissi-
mus. Hic benijgnissime et humanitus beatum siib-
cepit Trudonem, non modoejus qui «iBoiptebaliir
gratulaias eleclione, verum mitientb eum, sancli
**•< scilicet Remacli, reverentisBiraa oommendaiio-
«ne. Gausas ejus adventus addidicit, inbnendam aa-
crisliiteriseidivina lege mandaviiMi, iraditionem
.possessionum ejus vice sancii Siephani sosoepii^t
per plura aunorum ourriculaillic momniem boni-
gne habuit, pro quibus venerat instruciiim -et ad
presbiieriiusqueculmen promotumeancto pairi et
coepiscopo Remaclo remisit. [(DQHA7.Vit.S.Trud^
c. 9, 43.) Qui.percunctaius qine ei^eiun Domintts

oboiam copuunim quantocius, cum reverentia t//am I)egerit,eianpro8pernm><*<yusiier etreveraioliierlt
txdpite^ cum honore ad me introducite; ecce est in ei approbans ui lege divina eruditaaaitiimDMnaaa
comminus^ occurrite ei celerius. Uli mandaia perfi- Deo,graiiaa reiulit. Zaus *•*, inqjaai, tibi sU, 'Do'
ciuni, ad episcopum ubi domi eum suis manebai >•«, minepater cmU ac m» terrmy quod adimplere dignatus

VARLE LEGTIONSS.

*«i fiumeni^ deest i. 2. ««^ circuiebat i, 2. corr. circuibat 2. circuibat3. *^^tidevar, tect. ^paginmprm-
cederUis. <«« deest 3. »«* conservaiuros 1. »«• Vota--aQima tua deswnt Ch. «4? iaplevii i. »«• promo-
veheria \ . 2. 3. ^^ Hlic cwr. illi 1 . »m debes 3. •»! quos 1. >•« propinquabat 2. 3. Mt Sargiie^intro-
daoin t ^iemn/ Ch, "«manebant 1. 2. eorr. manebat2. •>* bene^prflBnosoensrfenenf (7A.'*Mnovisse'1.2:3.
w addendumvidetuTydeest {.%. 3. »• indicaverii 2. 3. >» deest 3. ••• Choldulfua 1. ^& be4ti '^
maadavit desuni Ch. >•< deest {. >•• prosperatumi2.<^3. •*« Lans — - revocasti desuniCk. ms et 3.

NOTiE.

(335) Sarchioii in territorio HasbaBiensi.
(33«) Cfk-.^Douati Vii. S.lWdohis c. 6. 9.

(337) Cfr/Vita^. ChlddiUa.

105!

HERIGERI Er ANSELMI GESTA EPISG. TUNGR. TRAJ. ET LEOD.

m

e$ Virbvm, quod miki exigm superfamulo tuo reteUi' A v i prcpfereunies animo non repugnBnlecalcarenl,

sti} et quia eumprstceptis tuis deeenter ordinatum »<•
mkiineolomem revocasti***. Et concessit illi in
diocesi sua verbum annuntiare divinuni,inissasin
quas vellet fficclesias celebrare, ut in pueritia spo-
ponderat, in sua potestate oratorium construere.]
{ef,c. i 5.) Et aliquandiu illic commorans sanctissima
conversatione^tandem episcopali acpaterna accepta
benedictione, natalesolumrevisit. Quodmentediu
aceeperat effecit; oratorium inpreediosuo fundavit,
Deo servientibus cumulavit, ad ultimum a beato
Remaclo consecrationem expostulavit, quam et in-
petravit. Post bujus vitse multimodos laborum ex-
cursus ibidem est tumulatus,et per plura beneflcio-
rum et miraculorum commoda apta monachico

coelestia mente et opere coRcupiscereDt. [Inhoc
desidius (338) opere ma\jore coepit animi intcnlio-
ne flagrare, quo liberius vacare] et quamsuaTis
est Dominus, possit videre, causasqae quod «^s id
fleret facilius inventas sibi dari optabat attentios.

46 Quod Sigebertus ex consilio ejus cmobiwmpri'
mum super Sismara >74 dehinc in Arduerm e&n-
struxtt.

Sigebertus ejus temporisrexg]oriostts,locasan-
ctorum cultibusmancipanda, in quibus non ennl
partibus, maxima devolionefundabat,fundataau-
tem aut a se autaprsRcedentibusregibusbenijrm»-
sima largitate et opibus sustentabat, et ut debiUis

ordini in hodiernum usque praebet habitacula. B ^^^ cultus non deesset, tam hujus sancti palris

35. Quam alienus fuerit a cupiditate,
Libet ad haec non paucis intendere, omnium, ut
preediximus, in beato Remaclo cupiditalum ignes
deferbuisse,omnium nostrfleflBtatissacerdotum me-
ritaexcessisse, omnesnostritemporisepiscopos sua
comparatione dampnare.Quibussi forte eadem,ut
hniovirosancto, dareturoplio s*?, aliud procul du-
bio facerentneidfacerent, scilicetne, dum alteri
aecelesifle et non suae offerenda a devotis testanda
mandarentyipsi potius ultroneis id f acere dissiduade-
reot, immo sibi testari facerent, et ut pace eorum
dicatur, aliissupplantarent. Quod quanto in nobis
hoc amplius inculcandum**>, tanto meritum beati
Remacli talia proterentis magnificis laudibus effe-

quam caeterorum sacerdotuminvigilaotiaprovide-
batB7*.|Inloco qui vocatur Casecongidunust339]$(h
per Sesmarum »'• (340) fluvium silo, coenobium
idem rex obtimatum suorum consilio in honore
apostolorum Petri et Pauli et Johannis sediGcaTe-
rat, quia congrua servorum Dei habitationi domi-
cilia portendebat. Munere largitatis suse ditaverat,
probatas Deo servientium personas aggregaTerat.
Quibus beatum Remaclum provisorem instituit, et
ut inhabitantes juxta traditionem Patrum vivere
assuefaceret demandavit (341).] Extat usque in
prsesens locus orationis ejus opere in rupe excisos,
unde inflrmantibus usque nunc proveniunt bene-
flcia ; ubi et ipse se aliquandiu victimam in an

rendum. Totum »•» ideo beati Trudonistextum in- G 8«™»«» Dei jejuniis et vigiliis maceratam lilabal,

serendum putavimus, ut etiam prophetise donumet
futurorum noticiam sancto sacerdoti Remaclo non
deasae monstraremus. [Qui primo eidem Ghristi fa-
muloasediscedenti; cum super ejus habitu dome-
stici iUiu8*7o insultarent, eo quod talem personam
tam abjectis vestimentisindutum juxta secollegisset
haec Spiritu sancto revelante cognovit, et super ea
re durissime increpavit, pcenitentes recepit, et de
cfletero emendandos ammonuit. Verum hsec alias.
Quia denique sufficiat enarrare, quam sancte et re-
ligiose de reliquo beatus Remaclus conversatus sit,
quantaveiliisoUicitudo erga sibi commissum gre-
gem fuerit? Monebat omnes ut a lenociniis •71 blan-
dientis •'" mundi observarent,a secularibuscurisin-

h

et familiarius Deo conjunctus contemplationi se
sanctflB suspenderat, et fluenta suse doctrtns in
subjectorum cordibus diffundebat. Tandem ejos
loci fastidiens, licet incertum quibusde causis,ta-
men ut sese habet fama relationis, qnia sciOcet
undique premeretur idem locus a circumhabitan-
tium et potentioruminsectationibus, nec "^ babe-
ret rex in vicino •''•, unde uUa eidem loco fieri ^
posset dilatatio ••«, induxit sanctus vir animum re-
gem super hoc adeundum. Vestram, inquit, ce^-
tudinemj inelite princeps, stat sententia pertempUfft*
quia eum piura ubi sint vestra munifieentia Dei tt
sarmtorum cultibus dicata ccmobia, sola ArduetaiA^^
in arduis montibus eollocata^ extra Itmitem sechua

tentionum gressus retraherent,] fraternee pacis le- raro immo nulta habere dinoscitur monasteria. l^i^
nerent concordiam, [mandatorum] Deisine offensa jubeat vestra serenitas, iltic aliqua extruere, edfrii ("
currerent semitam, mundum et ejus concupiscen- aedificando •••, Deo favente, facultas, et nostrr sedis
tias non diligerent, sed velud florem foeni in bre- illud suppkbit vicinitas. Nee illa exampiare ei »'

VARIiB LECTIONES.

»•• ornatum 3.Donat. vit, Trud. w opinio 3. »•» conculcandum C. D. 1. T. 2. •••Tolum-provide-
bat desunt Ch. »7« ejus 3. »7» lenotiis 1. »" ita vit. Rem. blandimentis 1. 2. 3. »" quo 2. 3. »'* Ssi-
smaral. ^'^* videvar.lect. ^** paginaepraecedentis. »"'• Sesomiris tab. Sigeb. »" reiiqua desunt Ch.
»7» uUu expunctum in i. »79 fleret 1. fieri : 2. »»opossit dilatio 3. »»i arduentia 1. •** ita vit. B£i»'
sanctificando 1. 2. 3.

NOTiE.

|338) i. q. desiduo. berti regis desumpta sunt, quod omnibus chroDO-

(339) Gouffron inter BouUion et Ghiny oppida. logiie signis carens inter a. 644 et 648 scriptum

(340) Le Semo;. co^jiciunt. Vide I Veldii comment. de S. Rema*
(341>H8BC ex ipso privilegio fundatioQiB Sige- clo, Act. SS. Febr. I, 234.

iosa

HERIGERI GESTA EPISG. LEOD.

1054

casanis snfficere eriiimpossiHle, eum ciireum^ca AspirituummuadaTeratinfestationeYHalinandariiini

qux adjacent; vestrse ditioni constet subesse. Tuum
Ms, inquit rex, pater keatissime^ tuum est nobis in
hoc consuierCf nostrum aulem erit tuo quantocius con-
suUo aures nostrx M4 serenitatis ad assensum prsebere,
et tnatwre facto opus esse. TuOf inquamf intersitf iUud
dispouere et ei tperi insistere, nostra intererit loco
qux his accommoda elegeris delegare cujusque solatii
indigueris ^* sumptibus suppeditare. [Gonvocatis
itaque rex fideiibus viris, scilicet sancto Guniberto
archiepiscopo (342) ,Atel1ano(343) ,Teodefrido (344) ,
Gislochardo (345) seque episcopis, optimatibusquo-
qae suis, Grimoaldo majore domus, Fulchoddo,
Bonone, etdomesticissuis, Ghlodulfo sM^Ansigisilo
et Betselino (346) : Ex toluntate, inquit, Dei et «e-

(349) quasi a malo mundatum placuit vocitare,
Oratorium iilic aedificavit, habitacula ad usus >•>
servorum Oei construxit, et qufleque ad cultam Dei
perlinent aucmentavit.

48 JDe Stabulaus constructione.
Quia autem illud in Agrippinensi parroehia si-
tum erat, studuit >•• et iilud inceptare, quod tamen
suee dioceseos clauderetur limite. procedens **7 inde
quasi duobus miiibus >*< ad occidentem, GaUa ri-
vulum, qui >07 parrochiarum conterminus est, trans*
iit, et ad >»• Amblava (350) fluvium ^o in conflnio
montis cujusdam substitit. lUic etiam aliquantisper
commoratus, multastudio conversationisidoneaest
operatus, sicutquUibet ab incolis audire valebitre-

stro et cseierorum nostrorum »w fidelium consensu de- Bferentibus. Sed quia idem locus wi angustiisMtlo-

liberamus, duo fieri monasteria infra forestem sss
noslram >•'', in saltu Arduennae sitam,] in quibus
aggregentur viri religiosi ordini monastico inservituri,
quipronostra et successorum nostrorum incolomitate,
etpro tociusregni nostri stabilitate et quiete^ et pro
euris regni invigilantinm observatione »»• omnipoten-
tem Deumdeheant profusius obsecrare, Cujus rei mo^
nitorem et incitatorem habentes prse manibus beatum
Remaclum, evmdefn prsefecimus ei operi provisorem
atque magistrtm »w.

47. De Malmuruiarii constructione.
Accepta igitursanctursacerdos regio auctoritate
el comitum necessariorumsublevatione,Arduenn8e

corum erat constrictus,et ideo officinarum necessa-
riarum minus sufficiens usibus, denuo reversus ad
orientem processit, locum spatiosiorem et operi
futuro •<>• aptiorem prospezit •<>*. Proposito labori
instare ccepit attentius, et ut assolet in talibus di-
vina cooperabatur virtus, prosperoque successu vo-
luntatem est subsecutus effectus. Et quia ob con«
fiuentiam ferarum undique Uluc, vel ad potum •••,
vel ad pastum, velut ad stabulum concurrentium,
inditom eidem loco Stabulaus antiquitus erat yoca-
bulun , non dignum duzit Ulutimmutare, sed stabu-
lum fidelium animarum iUuc velut ad pascua vitae
perhennis deinceps properaturarum semper dici et

vastumpaludibusetconfragosisM>niontibussaltum q esse. Nam fratribus, quos ibidem sanctus vir ad

aggreditur, Fauias (347) transit, Warchinne (349)
nvulum peraccedit»9>.Repperit ibi inditia,loca iUa
idololatriffi quodam maDcipata,]apidesDian8e etpor-
tentuosis nominibus ••• effigiatos, fontes hominum
quidem usibus aptos, sedgeDtiliumerrore poUutos.
ac per hoc demonum adhuc infestatione obnoxios.
Facta itaque Christi nominis aciQuralione et signi
saactie crucis protensioDe,locumilIum a demonum
incursatione piaVit, et statim aqua ab ipso suo
meatuguttatim dilapsa disparuit.Videus ergo locum
Ulum tumaquispiscosis,tum pascuis uberrimis ha-
hitandicommodis habilem,copiosam super fontes
orationisauxit benedictinnem, lapidi signura crucis
iosculpsit, plumbumque »»* superinfudit. Protinus

preesens aggregaverat,non parvum sepe diversarum
caterva ferarum illic perstrepens ••• incussit terro-
rem, ita ut ad beatum Remaclum ei operi insisten-
tem cum horrore recurrerent, et quid muniminis,
quidve defensionis caperent contra has diaboli in-
sidias effiagitarent. Quos benigne consolatus, et in
commune confortans : Credite, inquit, m jDommo
filioli fidelUer, ejus mandata amplectimini inviola'
biliter, Mentem a cogitationibus^ quae sunt sine tntel"
lectu, servate innoxiam, animas vestras castificantes,
servitutem Domino impendite puram, Sine intermis-
sione orate, vespere et mane et meridit psatUte,
lectioni quam sepissime vacate. Frontes vestras munite
crucis signaculoy ejus vtrtutem recondite in imo

reUuxerunt aquse largissimfe,qu£e dictis fidemfaciunt ^ corcfmm antro, et confestim insidise hostis invisibilis
^ernentibushodie.Etquiaeundemlocumamaiorum et molimina redigentur in nichilum', istarumque fe-

VARIit: LEGTIONES.
w»Tunc 3. »•« uestra; I. 2. 3. «»» indigneris 1. 2. 3. »»• choldulfo 1. 2. clodulfo 3. Flodulfo tah.
%^fr. Chlodulfo tab. Childenci, »»7 vestr. 4. 2. 3. no9\.T.vit,Rein. »»» forensem 3. »»» ohsoruantmm
:i. »»0 ministrum 2. 3. »»» confrogasis 4 . 2. 3. «»« peraccessit3. »»» daemoniosis portenlis G. D. !•
I'. 2. »»* cum foraminibus addit, vit, Rem, »»» adversus 1. »»• staluit 4. alio atramento corr, studmt.
••^ Procedens — prospexit desunt Ch, »»» mUitibus 1 . »»» deest 3. •«> verba qui — fluvium inserta sunt
eadem manu in {, «oi licct afflueret fontibus addit vit. Rem. •«» corr. alio atramento i. ••* vide supra
not. var, *v7, 60S portum 1. 3. corr. potum 2. •••strepitus vit. Rem,

NOTiE.

(342) Gt>1oniensi.

1343) Laudunensi.

(3U) Tallensi.

i315) Virdunensi.

(346) Ordiuem quo in Sigeberti regis tabula oc-
currunt nomina paucis omissis servavit auctor.
Vide Act. SS. I. L

(347) Les hautes Fagnes, die hohe Veen.

(348) Warchienne rivulus, qui in Warcham exun-
dat. Vide descriptionem Ulius regionis, quam dedit
Roderique pag. 93 in libro in prsefatione laudato.

(349) Maimedy.

(350) Ambleve.

im

HERIGERI ET ANSfiLMI QE&TX BPIfifC. TUNGa. TRAJ. ET LEOD.

m

9(a0vm^per^»m «m iai^Mginandi iperat se inveni$ie A dardi vitam satis probabilem regi at obUmtUbvt

aMumt hotror erit inoasstm. Taliter «o? emm tm^m-
gnabat *•* vastam ^^gyptiorum, Thehaidx et Niiriw
heremum incokntes^ quorum nos donet Deus vel
tenuiter fieri imitatores.Sunt iUi mille nocendi artes,
sunt innumerx insidiarum fraudes, Sed non ignora-
mus versutiam ejus^ qui etiam per museas suos ali-
quando inii cangressus, At nos famuU Christi quo
pkss incursando premimur^ eo magis assurgimus cum
reluctamur. Eapertus satanas ^^^pertimescitprincipia
recte vivere iniciantiumf vigiliaSj orationesy jejuniOf
mansuetudinem, patientiamf voluntariam pauperta"
temj vanss gloris contemptum, humilitatem^ miseri"
eordiam et prsecipue purum erga Christum amorem ;
et ideo sicut leo in spebmca insidiatur ex oculio, ut

oslentavit, eumqtie vicem suam supplereetpoet
se cathedrffi suse subrogandum eznominedesigDt-
vit (351) (an 661). [0 quantus de ejus abcessu
oxortus est luctus ! o quam mestos reliquit quibu
semina contulerat vit(e,cumviderent se tali patre,
tanto doctore orbatos remaner^ jOmDis etas
utriusque sezus dolorem cordis lacrimis iestari,
atque eum prosequendo heec validis clamoribiis
profiteri *i«. [ffeu miseri quid acturi summ^ qyd
tantum pastorem amittimus ? Unde reeqnemm m-
solationemj cum ipse esset prtsdpwm noifranw
erumpnarum levamen ? Quis medebitur uZ/ra, cum
ipse fuerit solus nostrorum dolorum M<dtcn8?
Qui «t> nobis jam denique restat locus salutis^ qm

nos *io deterreat aproposito «>7. Heec et bis similialB tanti destituimur prsesetUia patris •(« ?J Qooram ejii*

eos-ezhortans >>i, eorum animos in Dei obsequio
protmtioreseffecitetcontra cunctatemptamina ani-
mequiores reddidit. Post heec prffipositis operum
•dispositisy^uffique essent ageuda delegavit»et Tun-
•gros vel Tr^jectum rediens^ officio pastorali invigi-
Jandum sereimplicavit.Nonmultum deinde tempus
erat elapsum, et rez in foreste sua monasteria sua
coDstnictaandivityimmensas omnipotenti Domino
:graiiasFetulit.Etqaia'iBCclesi» nova materia ornatse
episcopali iEtdigebant.benedictione, misit, beatum
.Remaclum -accersivit, et tam eam quce Goloniensi
aubjacebat parrochis, cum consensu venerabilis
Gunibertiejusdem urbis metropolitee, quam eam
qusenosirse-a^jacetdiocesi, a beato Remaclo man-

latu sanctus vir permotus, sic eos est consolatas :
Nolite «i*, quesoy filiolijpropositum intentioms mm
mei iantis persecutionibus insectari, Eabetis Dem
super omnia pastorem et patrem, in setemum vtstm
incommodis benignum consolatorem, Providimus nm-
que exterioribus vestris comnwdis •" filium no-
strum 0i8 in omnibusprobatum Theodardum, sagads^
simum invigiUlatorem^ etpro captuerogandi eonsem
in tempore tritici fidelissimum dispensatorem. Et qm
ejus provisionem vobis sufficere non diffidOf locm
dilectse soUtudinis adire deliberOf et sotus in supeni
spectatoris oculis mecum habitare contendo,
50 <t*. Responsio fiiiotum ne hoc fieret refragantim,
Tunc forte qui aderant prudentiores iateDdant

davit8oUempniterconsecrari,utci]jusezpositione«i*(;; talia prosequenles: Vide^pater beatissimefVide qwi

et masimo .studio fuerant «dificatfie, ejus etiam
diligentia pontificali donarentur benedicUone.Quod
vir sanctus illico adimplevit,utpote qui regi etpro-
ceribus adeo erat carus,ut nichil prsecipuum fieret
absque censulto ipsius.Unde contigit ut, quia tanti
.hOAoris et dignitatis apud.eos erat habitus> missa-
nun .peractis solempniis, traderet utraque coenobia
Crimoaldtts m^jor domus eidem beato viro sua
deinceps sollertia gubernanda, et quaeque mona-
stieo ordini «ecessaria eijus suggestione et sollici-
.todinear^gia sublimitate administranda.

49. Qmod designato ^uccessore /teremiticam vitam

expederit.

agas, adtende cui nos ignominiee prodas, Grtgm,
ut palrum statuta decemuntj quem semel regendun
susceperis, nisi infirmitate eogente, et ultroneus f^
ntmtiare non permitteris. Quamdiu enim otvtf (p-
scopus, quem ab officio suo necessitm infirmitatis,
rum crimen abducit^atium loco efus nisi ipso recuse^
ei seripto peticionem probante^ ordinatio muita sint*
Etiam mente capto, si intervatla egritudinis hehm
esi solttus, nihilominus nisi peticione data etmuet,
non debet succedere alius, Enimvero si nutlo tempsrt
ad sante mentis redit officium^ persona fideUs sc
vitw probabilis est eligenda, qui vices ejus eo ftvcn/^
tantum suppleat, et defuncto ordinari digne suteensr

Igitttr sancttts sacerdos, quod semper habuit in ry valeat. Hac via promulgata patrum, si seeus fno
ito, remotioris scilioet vitae solitudinem, sic Deo egerit^ et uxorem dimissam machari faeit, et et fvi

voto

annuentenactusestoccasionem.[(Vt/ai}m, c. 12.)

Tandem lieet difficillime impetravittamenarege,

. ut alios sibi succederet, et sibi diu desideratam

•heremttm adire liceret,ubiremotus«i> acuris secu-

laribus liberius inhiaret cselestibus.] Sancti Theo-

dimissam duxerit, nomen msechiprocul dubio impor'
tabil, Hac ratione, pater sanctissime, vide, quentm
gravetur judidum tuumy adtende quantum fana
nostra subeat dispendium, Crimen tibi non intenditur,
quo convictus •••• deponaris; infirmitatis conditio ^

VARIiE LEGTIONES.

^ desunt Ch. ms ante nos cddit vit. Rem. oo9 Ua vtt, R, sanitas 1. 2. 3. «io vos vU, R. «> exbor-
iniuTvit.R. «i* expositioni 1. dispositione vit. R, «1« remotis corr. \. eMo atramento remotns. «« detu^
Ch, «ts quid I. 2. 3. «i* Nolite— tollerare in cap. 41. desunt fere omnia Ch. *" commodis 1. 3> ^-
feonmiodis corr, commodis 2. •&> vestrum I. 2. 3. •!• numerus deest. 2. ••• convictis i.%. 3.

(351) De abdioationis tempore ride Veldii stipra landatam cammentaUonem.

m

■ER16BRI GBSTA fi»lSC. LBOD.

m»

ag^wattfuo rqiudium otientans ab offido gwpm-JLnonmtojudieio^perfeeiofum «i etah- ineepih noir

daris. Ideo pelieionem abrenuneiiUionis tu», etiamsi

scripto probetur, abdicamus ; qui vices tuas suppieat,

nedum qui successor te vivo existat, omni modo in^

probamus, Patrem te jusia successione admisimus,

pa et non aduHeri dici et esse percupinus. Adveriisti

jam ubi pergravetur Juditium /utim, audias, qxuBSU"

mus <>i, ubi ignominia subsequente nosira eapiat

fma dispendium* Quo obtentu nos deseras, causas

non kabeSf primo quia non sumus fomicarii^ ut jure

debeamus a te relinqui. In caiholicse matris gremio

a te sumus exeepti^ faciles aures nunquam prsebui-

mus perverso docmati^ ei si esset foriassis iaUter

erraium, debuerai certe a te esse subventum. Deinde

ul te conferas alio, non hinc nosira ie periurbai per*

deeUnare^ et m ulieriora perfeeiionis sese extenden^
aeiivse viise cum Mariha insistere, ad contemplativam
vero eum Maria anhelanter suspirare^ el si detur
eonditio, ab activa potius refrage^i, quem eontem*
plativse speculationi non inhianiissime' exesguari.
Gregem mihi m votris commissum rexi, Ihmino^
eo(^anie, utpotui, laborem meum frueti/kasse
vota voiis accumulavi, Nim me tenet saeietas •*•
studiorum vestrorum, nec me o/fendit propitas quse
nulia est aetionum vestrarum, Superest ut taief^um
quod votis meis in vobis gaudeo aceumuiatum, atias
conferam aecumulandum, ut vestra hahmdaniia
inopiam suppleat aliorum. Feeeruni itidem anie
tempora vestra sanetiy quorum nos suppares esse

secutioy quod eisi concedaiur a Domino, infirmonm B meriti uiinamxontingeret ! vel extremi, quorum non'^

non tatis perfeciorum esi consuUatio ista. Mulii sanr-

eiornm patienter usi suni praviiale malorum, et

eorum sufflereniia iiiis extitit disciplina. Denique

exinde fuyiendi, non equanimiter portandi simt mali,

ubi nutii supersunt qui aUquo modo lucreniur boni,

Sed ve nobis, qui cum iua, quem esse *** consiat

ferfeciissimum, praeseniia desiituimur, iofiise infamise

objicimur, ut non modo te super studta nosira iederet

verum nostris pravis aciionibus ie dicamur fugare, nbi

bonum nemvnetn superesse ianti viri recessus appro*

hetur clamare^ Nil jam, nil ampiius resiat, calum-

pnientur mdliloqui •»», augureniur maledici^ succes-

sores foriassis tuos non modo fugandos, sed morii

objitiendos, dum ei iu nostrum regimem subierfugis, p sustolio, non meritis iitorum vanus confeciator

nuUimajoris graOa utUUatis ad aUas pasei sunt
ciesias se conferri, nonnuUi potioris confideniia meriti
commigravere uUronei. Bxinde ubi se edvertebant,
auiparum prodesse, aut non multum necessarios^
sese subirahebani et majorUms laboribus offerebant,
ei ut fortiisi$ni praeliatores Dei teneri intra elausira
requieiionis notebant, sed m aperium certaminis
campum sponie prosiiiebant, non deseriores pugnse <*«
spirituaUs effecii, nec mercenariis ab aspeciu luporum
subierfugieniibut comparandi, sed ubi aui minus
prselianies ascipiebani, aut hosies in comminus
insisientes incumbebani, iUie se foriiier congressuros
ingerebani, Et ego, fiUoli, non horum me osteniatione

etbeaius Amandus qui te praecessii pulverem pedum
recedens in nobis excussit, Verum Deus omnipoiens
ed propiiiemdum •>« faeiiis et clemens, prophetam
super edera {Jonas, iv, 40) repenie marcida •«» m-
erepans contristaium, approbat se super opus creaiio^
*is sua; si pereat muUo magts consirisiandum^ ei
maUe poenitentiam quam moriem peccatorum.

ol •>*. Item excusaiio ejusdem sanctiviri.
Taodem insectatione reclamantium sanctus Re*
maclus concussus, mentem interim moderato si-
lentio Iibrabat,et sicinhiBc verba prorupit : Nolite,
nu fraires^ nolite sic incusare me, patres. UtiUtaieM
vesiram aput me deplorare, non est ut deierream,
injuriam tero hanc sic expostuiare, non esi ut suffe-

aequipero. Si successoris praeiensum nomen abhorrei,
cooperaioris ei comprovisoris eommendatio roboret.
Nec praesentia mea vos puteUs constitui, quem Ueei
ad alios instruendos, nosira •>* non coniingei excedere
diocesi. Aderii in proximo adiius, eonsulere, si quis
tos excipii evenius, ubi et pro vesiris •*• excessibus
iniereessorem omniumque •*« vestrarum necessitaitm
me tanio soliicitius habebitis memorem, quanto con^
siiierii curismepopuiaribusremoiiorem, ad diviniiaiis
contempiationem suspensius anhelantem. Bi Moyses
m monte siabat, nee armis sed precibus pugnabat,
ei Israel cum Amalech confligebai {Exod, xvii, 9),
tanio inier pratiiandum superior, quanto Moyses Deo
m oraiione propinquior, et a sirepiiu conflietantium

ram. Non •*? esse vos devoto (352) fomicarios, ut D hosiium erat remoiior. Et aput me, karissimi, fizum

siecordi insederit relinquendos, non in commune sic
eenseo inprobandos, ui omnes esse necesse sit infru-
etuosos, ui ei cum ••• considerem hic meum iaborem
tine fruetu essCj aUas velim eum fruciu migrare. Non^
inquam, perfeeium me esse constat, perfectissimum a
vero multum abhorrei, Sed ui vesira ^^^uiar senientia,

esi, ibi divinis obiuiibus praes^ntius herere, ubi iu'
multus secuiarium non debeam ioUerare ^. Ad hanc
spem beatus me Johamtes Babtista animavH [Maih,
in, 1), qui in ipsa tenerittidine annorum elegii etiajs^
in convescendo bestiarum potius accota esse, quam
inier civesieni^^^ saiiem sermone viiam contaminare.

VARIiE LECTiONES.

••* qsl. 2. 3. •» corr. 1. •« malivoli 3. ••♦ propitiendum 4. ••» corr. 1. aioi atramento. ••« reeen^
tiori manu appQsitus 1. deesi % ••'' nos 1. ••• eccum i. 2. •>• nostra i. ••• satias 2. ••* pnngnae 2.
*** vestra i. *<• nostris i. ••« que deest i. ••> kucusque omnia pesnedesuni op. Ck, ••• ita 2. letu saltu
saltem i. levi saltem 3. Gh,^ num, legendum Jerusalem?

NOTiE.

(352) i. q. devoveo» afflrmo.

im

HERIGERI ET ANSBLMI CESTA KPISC. TUN6R. TRAJ. ET LEOD.

m

Bt Moyses viiam hanc approbavit, qui in viu^a? AQon ad ejustemperavitaspectam^QttisDonmerore

ioUtudmis deserto Dei coUoquio maluit perfruiy
quam hgyptiorwfn divinis enervari **? {Exod. lu).
ffelias et HeUseus (IV Beg. ii) caeterique propheta
dedieaverunt, qui hitjus thoricm contemplatione in-
signes ipsos subjugaverunt^ Habraham omnium creden-
tiumpaterfide effectus ifien, xii ; Biom, it, 16), a(/ ^5
me incitavit effbUns, cujus et exemplum •«• imitatus^
natali solo egressus^ omnium renuntiavi cupiditatum
proventibus. Ipsius salvatoris Domni factum me ad
hoc adduxitf qui diabolum debeUaturus solitarius he-
remum adeundum decrevit [Matth. iv), cujm miseri-
cordia concedat^ pietas annuat^ ut et ego versutias
ilUe antiqui hostis proculcare et de ilUc tnstruendis
lucra cumidare et vestris hic commodis mea oratione

pauperlatis quo premebatur •«* oblito, et divitum
despexit opulentiam, et in 8ua lcetaius est pauper-
tate ? Quis laborum onere pre«su3, ejus noa esl
hortamentis relevatus ? Quis adoiescens inceniivii
vitiorum succensus •«• et.carnis titillalione, ejos
saluberrima ammonitione nonstatimcultorextitit
pudicitiee ? A diabolo yexatoscurabat, nichiiominus
cogitationibus illicilis distractosadpetramChristum
allisos ab operibus cohibebat. Sciebat quo qois labo-
raret incommodo, etexviloe meritis faciens discre-
tionem, pro morborum qualitate adhibebat*^^ cor-
reptionem. Crescebat •«• ibidem divioi fervorisar-
dor, et monasticee disciplin» inflexibilis rigor. El
qualiter quoque in reliquis officinis septorum inbi-

vaUaminservire, Sic a beato Remaclo peroratum, Bbitasitfacultaspeccandi, testis estcella dormiloria

sic insectanlium doloribus consultum, sic queri-
mouiis est satisfactum, deinde quo intenderat
acceleratum pariter et perventum.

52^**. Quod multi ejus exempUs seculum
reUquerunt •*<>.
Audientes hsec vel e vicina vel ex semotis parti-
bus viri devoti, [{Yit, RemacU c. 13.) quorum
Deus dignatus est corda taogere,] cceperunt undi«
qae ad eum velut apes ad alvearia confluere, non-
nuUi se •«& Omnipotentis servituti addere, et leni
jugo Ghristi colla subnectere, aliqui vero liberos
SQOs liberalibusinmonasticis instruendoscisciplinis
et illicperpetuo inservituros contradere,multi etiam
de facultatibus et reditibus suis sanctorum necessi-

ejusdem ioci, testis est sanctus martyr Lambertus,
qui pulsus ab episcopio hunc specialiter expetendum
decrevit, quia ibidem sanctee religionis tramitemri-
gidius observari agnovit (353), testis et crox apud
quam [ (Stbphani Vt/.Lam6.,c.6.} cum ad oratiooem
medio noctis tempore surrexit, quialapsu**>calcei
quietem ••• fratrum sonitu ••> incussit, a^udicatos
usque crepusculum stetit, psalmodiee et orationt
vacavit, frigus reppulit, nivem restrinxii, sanctus
esse omnibus innotuit.] Verum haec alias.
54. Quod cre^cente religiom creverunt •»« re$

xcclesies,
[{Vit. Bemacli, c. 14.) Grescente religione, cre-
scebat etcensus secclesise. Nam audieRsinditus rex

iatibtts communicare, inter quosdomnuset pater GSigebertushujusmodiergaChristicultumfervorem,

Papolenusvisendi eum gratia venit, sed ejusmagi-
sterio adherere quam redire contendit. Susceptus
itaquea beato Remaclooniciosissime,etconversalus
illic absque offensione, et qui inslruendus venerat,
plures ad imitationem sui eediflcabat. Sanctus vir
apud se retractans, ne forte pro hoc ipso eum Do-
minus direxit, non modo ne ab eo discederet roga-
Tit, verum propter disciplinam fratribus Malmun-
darii positis^«>saIva in omnibus auctoritate prflefecit.
Ipse Stabulaus reversus ad m^gora se deinde vir-
tutum opera accinxit, suique exemplo plures ad
consectatum suorum operum animavit.Quis •«> apud
iUum tristiciam non rautavit ingaudium? Quisiram

misit, beatum Remaclum accersivit,] et supra id
quod prius dederat, quodque vir iliustrissimusGri-
moaldus adquisierat (354), unde et eatenus victita*
verant, cum consensu fidelium suorum tam episco-
porum quam etprocerum supradictorum adhono-
rem et cuitum sanctorum apostolorum PetrietPaoli
et sancti Martini>quibus ipsa loca eranl dicata, cod-
cessit beato Remaclo et ad usus servorum Dei, qaa-
tinus quietius deinceps viverent, [et absque inpres-
sione vicinorum liberiussoli Deo vacarent, mensu-
rarentur in girum utriusque monasterii duodecim
leugee(355),]inter^»^ quarum limites quicquidcoD-
tinerelur, ab solis utriusque ccenobii colonis exco-

non convertit in pacem ? Quis orbitatis •«« luctum D leretur. Dicitur autem leuga Gallorum tantummodo

VARIiE LEGTIONES. _

^^'f corr, 1. •»• est i. 1. 3. erasum 2. •«» numerus LIII. recentiori manu appositus 1. deeU 2. •*• reliquer

2. •** deest 3. •" juxta institutionem S. Benedicti addit vit. Rem. •*• refiqua desunt Ck. •«* orbatus3.

•«• q. pr. desunt vit. Rem. •«• sucessus 1. •«t abhibebat 1. •«• interea aadit. vit. Notg. •«• laJso f.

••• quietum 1. 2. 3. •»* sonitum 1. 2. 3. •»« crever 2. •»» reliquapaucis exceplis desunt Ch.

NOTiE.

(353) Gfr. Stephani Vit. S. Lamberti c. 5, 6.

(354) Germiniacum villam in dioecesi Remensi ;
Tid.Grimoaldi tabulam ap. Mireeum \, 281.

(355) Et haec ex tabula bigeberti regis, vid. Act.
SS. Febr. I, 235. petita sunt, ex qua hcec verba
afferre iiceat : Concessimus — ad evitanda consortia

muUerumf ut gyrum gyranio et in utrorumque pat'
tibus monasteriorum mensurarentur spatia deztror-
sum saltibus, non plus duodecim mHUaribus, ut abs-
que impressione populi vel tumuttuationi setuleri,
Iko soU vacaretur.

mi

REmGERI GBSTA BPISC. LEOD.

im

IiQguahaberiduomilia*s«passoumv6]i6**Bstadia. Ased moribus quam annis maiurior, diem sibi •70

[Quod testamento confirroatum et anuli regiiinpres-
sione signaium sanciusvirsuscepitlibenter, tenuit
reverenter. Procedente quoque tempore, anno sci-
licet quarto decimo regni sui, addidil idem rez et
testamenio conflrmavit (356) beato Remaclo quas-
dam res in Aquitania |3o7)y ihelonium videlicet,
quod est ad portum Vetraria super fluvios Taunaco
<uetItta,portum quoque qui diciturSellis,immoque
et Vogatio super fluvium Ligeris cum omnibus illic
appendentibus^^^ydecimasetiam deditezfiscis circa
monasteriaadjacentibus.JPost hsec idem rez gloriose
gobernaos Austrasise regnum, diem clausii extre-

vocationis intelllgens imminere,quo recompenseret
honor in cselis quod irivera ilabor in ierrls,morem
gerere decrevit subjectis. Quos accercitos *7i et de
abcessu pairis suaque desolatione mestos, his ulii-
mis solatus esi verbis : Ecce, patres sanclisshni, eece
fralres karissimiy prxcordiorum meorum conviseerati
compage, pars animx dimidia me» (359), viam mi'
versss terrse sum ingressurus, et ad vos deinceps non
reversurus, Vestra wie, vestra quos desero solitudo
sollicitatj non mea abiciOy qui Deo solatore confortor^
contristat, Non me terret proventus conditionis omni
mortalis communis, cum tota etiam sapientium ^^t

mum (an. 655). (Cfr. Gest. Franc., 43) Grimoaldus g vita commendatio "s esse debeat wortis. Non turpis

major domus sub opientu munerandi a Clodoveo
fratre ejus Parisius evocatus regredi non est permis-
sus ; filium namque domini sui Sigeberti, quem in
fide susceperai, uteumsubstituerei <&8 in regnopa-
tris, dericum fecerat,filiumque suum regnare ins-
tituerat.Clodoveo <>• quo.iue «o defuncto, Lotharius
Mi flliusejus in occidente,frater ejus Hildricus «<>
[ (Gest, Franc 44,45) inperabat regno Ausirasi®
(on. 656). Quem sanctus vir adiit, quod pairuus
contulerat, confirmari rogavii. Rex llbens annuii
et juxta peiicionem viri Oei a successoreillius sanc-
to Theobardo ei Odone domesiico ejusdem men-
sorae procincium regirari mandavii Cujusmedieia-

mors potest accidere •7* viro forti, non inmatura
consulari, non misera prospicienti (360), vestrarum
ine magis vestrarum mentium^ quas *7t asperioribus
adhuc esset necesse studiis informari^ teneritudo
relentat; vobis, «e inquamy timeo, ut si tuporum adi-
gerit rabies^ ne nemo sit •'"' qui abigat. Hsec mona^
steria Dei et sanctorum dicavi, vestris quoque ancillari
•73 usibus delegavi, Vestra ad hoc usus sum opera
forti et fideU; vereor cum sepe pendere debeat animi.
Quo loco nostros sitse sunt reSy in commune •'• vidHis^
et quia hic mundus in maligno positus sit {1 Joan, v,
i9], juxtamecum omnes attenditis Si ergo quiequam
pensi est, videte ne ab integritate^ quam m vos locavi^

Um suo domi nio reservavii aliud medium usibus C ullo unquam •»• errore sedueamini, sed unanxmi

senrorum Dei t estamento reconfirmavii (358) . ]Quod
rinim Dei sagaciter provideque constai fecisse, ui
si successores suos minus contingeret aliquando
posse, cum minori difficuliate quod minus esset
sine invidia ei inquietaie ••• vicinorum ••« valereni
Jiberiusrelinere. (Cfr. 6^«^^. /Vaftc.45.)EiLoiharius
•« rex mortem obiii (an. 670), Hildricus ••• frater
ejus monarchiam singularis obtinuit. Post heec ei
ipse propier insolentiam morum interfectus mor-
tem occuhuit {an, 673),fraterque iilorum Theode-
ricus cum Ebruino ••? occidenialibus regnaturus
saccessit.Quorum iyrannidem abdicanies Ausirasii,
(c. 47) Pipino ••« satis agebant principi ••».
55. Exortacio sancti sacerdotis ad fratres instante

die vocatwnis.

glutino pacis in Christo, fuxta quod et patrum habet
traditio, et scripturarum sanctarum lectione^ sed et
mese invigilantise didicistis ammonitione. Et vestris
itaque manibus ••i sacra nunquam reeedat teetiOy et
in ea vobisjugis sit meditatio. Ut enim ager^ quamvis
fertilis sinecultura^ non potest esse fructuosus^ sie
sine doctrina animus (361), doctoque homini et
erudUo vivere est cogitare (362), orationi frequenier
ineumbendum^ pro excessibus humana fragilitate
eontractis exorandum^ et de csetero contrahendis non
modo supplicandum^verum cauta soUertia invigUan*
dum. Ubi mmque socordise se ••> quis igmviseque
tfadiderity nequicqumn ••• Deum imploret (363) •
Vobisque

D

Virtus sit vitium fugere, et sapientiaprima
Eo tempore ei •'• beatus Remaclus jam senior, ^' Stulticia caruisse (364) ;

VARIiE LECTIOiNES.

«* mille quingeuios vit. R. •" XVII 2. 3. corr. XVI. 2. duodecim sUdia vit. R. •»• ita vit. R. Tannaco 1.
2. 3. M7 Sequuntur in Notgeri vita Remacli ipsa diplomatisverba. •»• sustituerei 1. 2. corr. substiiuerei 2.
»*» Chodoveo 1. ••• 2. postea add. post VIII (et) X annos regni. «•! loiharius corr. clotharius 2. •••hil-
aricus corr. childericus 2. ••• inquieiudine 2. 3. vit. R. «•* ita vit. R. viciorum i. 2. 3. ••» loiharius
wrr. ctotharius 2 quipost add. Regnavit annis quaiuor. ••• hildricus corr. hildericus 2. et ita 3. ••^
hcbniino corr. hebroiuo 2e/ ita 3. •«» 2. superscr. filio Ansgisi. •«»2/)0*/. add. Regnavit Theodericus
annis XVIl. •''o deest 3. «^t reUqua dessunt Ch. •7i corr, {. •7« commentaiio 2. 3. vit. Rem. •'» acce-
dere i. «7» ita vit. H. quam 1.2. 3. «7« nobis i. •" ita vit. Rem. nemo qui 4. 2. 3. •^» ancillarum i.
•"• in c. deest vit. Rem. ••• ita vit. R. inquam 1.2. 3. ••! et auribus itaque el manibus vit. R. •»« vit.
^. si 1. 2. 3. ••» netqtqm — nequiquam 2. 3. nequaquam i.

NOTiE.

(356) Act. SS. 1. 1.

(357) Loca ^uorum nomina sequuntur, in Aqui«
tania siia esse in Sigeberti litteris non legimus.

(358) Vide ipsum diploma in Aci. SS. 1. 1.
a59j Horat. Od. I, 3, 8.

(360) Gic. 4. GaUl. 2.

(361) Cicero Tusc. U, 5.

(362) CiceroTusc. V, 38.

(363) Suni verba Gatonis apud SallusUum in
Gaiilina c. 52.

(364) Horat. Epp. 1.1,41 1

109»

B8IU6ERI ET ANSBUtl (USnM BPIM. TBfKH. TRAJ. ET LEOD.

1014

Pndor jwHeimqw soror
Jneorrupla fides nudaque veritat (365)
119 vesiris eordibus *^ obtineant bcum, nt vestra
cpera spectantes^ provoceutur ad exemplim, ConfeS'
ammem veram deUctorum Deo et preelatis offerte^
tnnptati&num «m pulsationes in ipso aditu detegite^
qwa

StuUorum ineurata pudor maius ukera ^f velat

(366),

et tegendo •»' vires ministrat (367). Obedientia bonum
majoribus exhibete^eorum doeumentis animosinbuite,
guia quisque

Tum recte vivit^ si curat id •»• esse quod audit

(368).

A ^iem res plus nimio deleetavere seewndtSy

Mutatse quadent ( 377).
Pacem pras omnibus et unanimitatis coneordtam
moneo tenendam^ ut^ sicut in duobus monasteriu estis
aggregati, itagemina ferveatis diiectiom LeittprQ'
ximiy etquiaab unopastore regimini, mimqwnn oii-
quoseandahvel seismate possitis disjungi, Non voi
qu» ossa consumit rumpat inoidia, quia

Invidus alterius maccrescit rebus opimis,

Invidia SieuU ^ non invenere tyranni

Majus tormentum (378).
Et de mmori forte substantia non queramini,

Pauper enim non est, eui rerum suppetit usus (379),
ipsaque vos cottidie natura ammonet^ qwm pQm$,

Mr .. . r • 4» 4 ^ i -^.^ quamvtlibusyquampramsegeatrebue (380).£ifo,

Ab omntbus quse ira fienamat temperate,quiaverum^^ _. ..... • \. ,ol.x

, V. . I ,' . . B Non optbusmentes homtnumctirsequelevantur[7%\)

est solum esse triumphum mnocenttse, non peecare, „ . .T ........ •

.... ^ 1 .. ' 4 j- j- #-. Msee tgttur meee sunt ecfkortattonis momta. eux jm-

ubt hceat posse, In opttmts quoque et adjudicantes ^ » i ^

••• temperantes estote^ quia

Est modus m rebus ; sunt certi denique fines
Quos ultra citraque nequit consistere ••« verum •»*

(369)

Metiri ••> ^e ••• quemque suo modulo ac pede ••«

verum est (370).

Nemo ifguriosus sitalteri^ quia acc^iere quam facere
prmsiat is^uriam (371). Pacientiam^ quae miserarium
portus estf amplectimini ; quoniam

Nemo adeoferus est, ut non mitescere possit,
Si modocuUuree paeientemcommodet aurem (372).
A nuilo kkbore a praelatis proposito deterreamini^ quia q
omnes clari et nobiUtati iabores^ contentu •** etiam
fiunt toHerabites (373), et consuetudo laborumperpes-
iionem facU faciUorem doiorum (374). Segnitiem
dovitatef quia tardis mentibus non facile comitatur
mritis, Stq^erbiam supra omnia calcate, ut vera done^
mmt Hbertate^ liber enim non est^ quem superbus
infiammat ontmui. Castitatem diligite^ quia omnis
seera seriptura*

Nit ait esse priuSf melius nil eeUbe ••• vita (375).
ProsperOj qttee sapientium animos fatigant (376), non
vos delectentf quia

jamque recessurum et uUimum valefacturum <•*, m

vobis communicatum oportuity ut vestris tanto areiia

imprimantur cordibus^ quanto constHerit meo vosdis'

cessu gravari molestius» Quse si atiquem attulerini

fructumf id mHu erit palmarium (362), id fieri "*

triumphabOf inde animus gaudebit mpendio. Vof

quoquOj kariseimiy morituros scitote, ideo jwnitenHx

tempus mduUum nonjHiciaminij qtsesOf transireiMey

sum. Veniet, veniet dies eertitsimey cum frustra deti*

deretis unius usuram horrn (383). Ihm tempus est

operamini bonum adomnes, quia tabuntur anmfufe'

ces dieque truditurdies (384).

Immortalia ?•• non speranda monet annus et alhm

[m

Quee rapit hora diem (385).

Morsuitimalinea est{3S6).

Perpetuus nulHdatus tmu, et heres

Heredem alterius velut unda supervenit wiem

I (387).

Putvis et umbra sumus (388).

Omnes una manet mors

Et cakanda semel via Iseti (389).
In bono autem opere finientesy beati erimus, cm Tt-
lictis corporibus etipiditatem omnium et emulatiimm
expertes fuerimus (390).

VARLE LECTIONES.

MT celebrando
••• corr. 1.

••« vestri cordibus vestns 2. vestris c. vestris 3. ••• temptatio 1 . ••• ulc. inc. p. m. 2. 3. •

J. ^^deest^, ••• ito vtdetur legendum : adjudicantis 1. 2. adyudicandis 3. a^judicatis vit, R.

••t edd, Hor. rectom. ••• e corr, 2. meriti 1. •»» sese 1. ••« pete 1. •»» ita i 2. 3. cootendendo eU,
Cicer. •••celibetl. ••^ecorr, 2. ••• malefaetorum 1. ••• serio wY. R, tm jam mortalia 1. 1 3.

7»i almum edd. Hor,

(365) Horat. Od. I, 24, 6. 7.

(366) Horat. Epp, I, i6, 24.

(367) Virg iEn. Xi,7i.
368) Horat. Epp. I, i6, i7.

[369) Horat. Serm. I, i, i05. iOO.

(370) Horat. Epp. I, 7, 98.
(37i) Ciceren. Tusc. V, i9.
(372) Horat. Epp. I, i,39. 40.
373) Ciceron. TuscuL II» 25.

(374) Ibid. IL iS.

(375) Horat. Epp. I,i,8a.

(376) Sallttst. GatU. ii.

(377) Honit E||p. I, iO, 30.

NOT«.
D

(378|

[379

380

38i

382

[383

(384

(385)

[386)

387)

388)

389)

300)

Hor. Epp., I. 2, 58-60
Hor. Epp. I, i2, 4.
Gicero. TumcoI. V, 35.
Tibuli. Eleg III, 3, 2i .
Terent. Eunoch. V, 4, 8.
Ciceron. Catil. I, i2«
Horat. Od. II, i4, 2. II,i9, 15.
Horat. Od. IV, 7, 7, 8
Epp. 1, 16, 79.
Epp. H, 2, 175.
Od. IV, 7, 16.
Od. 1, 28, 15, 16.
Ciceroii. TuBcuL 1, 16.

m^

ttERtGERl GESTA EPISCOPORUM LEODmNSIUlL

iOtt

56, «« Ohitus ^«ittf. A

Posthasdulces paiernse pietatisammoniiionesot

eztrema caritatisverba eoram super ^^ suo discess u

merorem sedavit, eta contionando quievit. Oeinde

modiea febre palsatns, et sacrosancti corporis et

saDguinis viatico conflrmatus, inter karissimorum

fiiiorum manus unde animam suo reddidit to4 crear

tori {eircaan. 667), ubi Dei plurimom insudaverat

servituti ; verus Israbelita egressus de iEgypto spo-

\imi{Exod, m, 22^ vicinum conditori suo foenera-

tum reportans talentum. [{VitaS, RenacUy c. 16.)

Gorpusejashonorilicecttratum,cum multa meiodia

psalmoram et hymnorum] in oratorio beati Martini,

quod ipse coadideratyest «opulUinBuUbi etaliquaiidin
jacuit, etse cum OomiQoviveremiraculia atteatan-
tibusindicavit. Successit illi dQmnas apostoUcvs vir
Papelonusy cugus''^» superius mentionam fedmiia,
DeindeSigilinus7o«beatipairis lequejadicio appro-
batur. Subinde Goduinus aunis etmorummaiuritate
grandevus (391 ), qui etiam sancti viri corpusiraB^in-
Ui, et in secclesia beati Petri locavit, lectum iliius
auro argentoque decoravii. Ubi per ejus merita
mulia Dominus nsquein prssensoporaUir miracu-
lonim beneQcia, quorum ibidem congesia ei de-
scripta conservaiur copia ad laudfim ei gloriam
nominissui,qttod estbenedictumin secula.Amen''*?.

CAPITULA LIBRI SEGUNDI GESTORUM PONTMCUM TUNGRENSIS, TRAJfiCTENSIS SIVE

LEODIENSIS i£CCLESL£. loa.

1. Procemiomopusculisequentis.

2. Oe sancto Tbeodardo.

3. De sancto Lamberto.

4. Quod pulsus ab episcopatu monasterium
adierit.

5. Qaa]iter ibi probatus fuerit.

6. Qualiter denuo ad episcopatum raptus in eo
7M viierit, et Texandri» prsedicaverit.

7. Qualiter a perfidis sit interemptus.

8. Item alia de eodem opinio.

9. Quod in Bawarri et ^io pago Wirzeburgensi
ad memoriam ejus frequenter fiunt miracula.

iO. Quid apud Lovinion ad memoriam ejus con-
tigerit.

11. De equo in rabiem verso et morluo. q

12. De quodam qui pedem foribus secclesise ejus
illisit et putrefactum amisit.

13. Oe eo qui vomitu furtum prodidit.
i4. De coatracto manifeste erecto.
i5. Oratio ad sanctum Lambertum.
IB, De sancto Huberto,
17. De sancio Floreberto.
li. De aliis sepiem episcopis.

19. De Francone episcopo, et quidejus tempore
acciderit. •

20. De Siephano ct Ricbario episcopis.

21. Exeniplar testamenti in^quo testatur Richa-
rius Stephaaum condidisse responsoria de sancta
trinitate.

22. fii Item de Richario.

23. De aliis quatuor episcopis.

24. De Everhardo episcopo, et quid sub eo in
Calabria coniigerit.

B 25. De Nokero episcopo, et quantam omnia
apud nos melioraverit.

26. Quam sapienter cijuusdam potentls capidiia
tem ffiluserit.

27. De fficclesiis sancti Dionisii eisanctiJohanuis
sevangelistfie.

38 . Quanta illi cura erga educandos pueros fuerit.

29. Qui etquales sud eo coaluerini.

30. Quod mitis humilibus, terribilis fuerit su*
perbia.

31 . De Oaldrico episcopo.

32. DeWalbodone epbcopo.

33. Qualiter episcopus factus fuerit.
84. Quid placaiurus imperatorem Henricum

fecerit.

35. De vocatione ejus.

36. De Durando episcopo.

37. De Reginardo episcopo.

38. De Nithardo episcopo.

39. De domno Wazone episcopo.

40. Qualiter in scoiarum magisterio se ha-
buerit.

41. Controversia ipsius in Johannem preeposiw
tum.

42. Quid a rusticis sit perpessus,

43. Quod capellanus imperatoris Cuonradi sii
elfectus.

44. Quod Judeum sententia veteris Tesiamenti
revicit.

D 45 Quod, defunctis prsepositis Johanne eiLam-
berto, preepositus efficitur.

46. Prcepositus factus ut se habuerit, et quod
prfiebendamfratrum melioraverit.

VARLE LECTIONES.

">» deest numerus 1. 2. wt deest 1. ?<>* redidit 2. to» cui 1. 2. 3. '<>• Sigolinus vit. R. w deest
1. Addit 2. hune venum: Libri fit primi finis mors sacra Remacli. 3. Explicit liber primns. ^os eccle*
sise deest i. lacipinni capitula sequentis libri 2. 3. ''oo ita 4. invixerit 1. deest 2. 3. ^io deest 1, ^n XXIII«
3. et ita dcinceps usque cap^ 45,

NOTiE.
(391) Gui liiieras dedit de monasterio Dagoberlus II rex a. 677,

Patrol. CXZXU. 34

1067 HEHIGERI ET ANSELMI GESTA EPISC. TAiNGR. TRAJ. ET LEOD. ioes

47. Qualiter exteriora amminisiraTerit. A 61. Quod regem Francorom, ne Aqaasgnni

48. Qualis interius fuerit. invaderet per lilteras absterruerit.

49. QuoddefunctoReginardo imperatorCuonra- 62. ^i? Episcopus Catalaunensis eum per litU-
das illum episcopatu ^^s donare voluerit. ras consulit, quid de hereticis censeat agendam.

50« 7ia Qnaliter in episcopatum electus fuerit. 63. 7^^ Responsio ejus, quee sibi super hoc se-

51. ?>« Quod episcopus factus vigilanter sanctam deat sententia.

religionem ezequebatur. 64. Do hereticis nequaquam interflciendb.

52. Quam largus cujusque generis hominibus 65. De apostolico eligendo quid sibi videator
fuerit tempore sterilitatis. per nuntium imperatori respondet.

53. ''iiDebelio et karitate Wirdunensibus in- 06. Insimilatusabimperatore quidfeceritcpiidTe
pensa. responderil.

54. Quod belli tempestatem maxima ex parte 67. ^t* Quos vel quales preebendarios coastilae-
sedavit 'i*. rit.

55. Quod castella preedonum everterit. 68 De inpediis ab eo ad edificia datis et vitft

56. De divisione gratiarum huic homini collata. ejus perfectione.

57. Ut imperatori injuste suspectus fuerit. B 69. De imminente corporis ejus dissolatiooe.

58. Quid in causa Ravennatis episcopi senserit. 70. De confessione ejus et unctione.

r9. Qualiter acomitissa Montis castrorum tem- 71. Quod abbas Olbertus, ne 7 dies super eam
ptatus fuerit. faceret, exoravit.

60. Quod solUcitatus sit per litteras ut impera- 62. Quod Lethgia tanto pastore orbatiir.
iori resisteret. 73. Apostropha ad Lethgiam, ut relegionem

teneat sanctamque Coloniam imitetur. *

EXPLICIUNT CAPrrULA.

INGIPIT LIBER SECUNDUS

GESTORUM

PONTIFICUM TUNGRENSIS, TRAJECTENSIS SIVE LEOOICENSIS iECCLESI^E.

!."• PROCEMIUM OPUSCULI SEQUENTIS.

Superiori volumine gesta Tungrensium pontifl- G Idse venerabilis abbatisseey quse regebat monaste-

cum sunt digesta, quae fideliter servant ordinem rium sanctse Cecili«e virginb in Colonia, huic operi

^eorum quse relatu digna erant gesturum sive ?>! sunt annexa; ci\jus t*?, ut ipse ?» testatar, sos-

dictu,a27 memoratffi sedis opiscopis, quorum pri- cepti laboris causa taUs fuit. Requiescit in eodem

.mus beatus Maternus ^" in cathedra Tungreusi sanctae virginis monasterio corpus beaU7**Eber-

fere 20 habuit successores. Sed beatus Munulfus, gisi, qui Tungrensi eecclesiae prsefuit 24; qaod a

qui 21 extitit, ex auctoritate canonum a Tungri Brunone archiepiscopo, qui dux fuisse fertar, a

sedemepiscopii^^i^amovit, eteandem Trajecti,ubi Trutmonia Leodicensis episcopii villa, ubi sepoi-

tunc temporis aptior locus erat, constituit; qui chrum ejus adhuc cernitur, iiluc translatum esse

locus tandem episcopii sedem usque ad sanctum afflrmant (392). De ciyus vita quia nichil ihidem

Hubertum scrvavit. Isque propter patrocinia sancti habebatur, eadem venerabiiis abbatissa Ida meoio-

martirisLambertiyaputLeodium vicum publicum, ratum Leodicensis secclesiie canonicum padicafli

ubi 7S4 usque hodie perseverat, voluit esse caput admodum familiaritate, quippe quse eum ex sacro

episcopii. Deinceps quee sequuntur jussu priorum fonte spiritualis mater susceperat, est agressa,
loci istius anno DominiciB incarnationis 1056 exD ut si quid in Leodicensi scclesia de eodemsancto

alterius opusculi libello, quem quidam ex canoni. haberetur, conscriberet etei mitiere ^m nonta^

cis sancti Lamberti ^m nominecomposuit^Mmonitu deret. Quee etiam sepe et multam de vita et mori*

VARLELECTIONES.

" •'ti 1. 4. episcopum 2. 3. 'i» LL 3. '»* LII. 3. 'ti LV. 3. et ita usque (LXUI) pro LXI. '«• sudatit I.

2. '" LXV. 3. 7t8 LXVIL Z.et Ua usque ad LKX{pro LXVI). 7t» (ta etiam 3. '«• deest 2. 4, '" sine
i. ■'M martinus 1. 2. corr. ma: t : nus 2. '" epu 1 et sic deinceps ■»»* ibi 1, 2. corr. ubi 9. '« J^
1. 2. Alexandri 3. 4. Anselmus Ch. 7»« deest 1. 2. 3. "7 ci^jus — studuimus desunt Ch, «• ipsa 1. *•

3. 7S0 alio atramento in margine opposUum 1. ^ao emittere 4.

NOTiE.
(392) Vid. Anselmi litteras ad Annonem et 1,28.

1069 ANSELMI GESTA EPISGOPORUM LEODIENSIUM. 1070

bas ddmni Wazonis, nosira 781 memoria episcopi, A circumquaque comitibus, ipse innocens ibidem

percunctabatur, et nonnunquam inter audiendum

aliqua vel extrema de eodem beato Yiro religiosos

gemitus et piee recordationis lacrimas edere sole-

hai. flac nimirum splendida ancillce Ghristi inpor-

tonitate solUcitatum se dicit, ut quod ultra vires

fuisset, hoc opus nimis audacter arripere tempta-

verit. Et priorem qiiidem ejusdem opusculi sui par-

tem ex pr8esentibus27 episcoporumgestisse compi-

lasse non est confusus confiteri, itadicendo : Expon-

iificum Tungrensium gestiSj quae a sancto Matemo

usque ad beatum Remaclum sunt porrecta, placuit

guasiex florigeraprati amenitate decerptum de diver-

sis floribus texere sertum. Cui deinceps annectere

studuimus ^» qu^ de posterioribus sparsim aul legi-

trucidatur {circa an, 668). Nec mora, quanti meriti
apud se vir iste fuerit, omnipotentis Dei cleoiAfi-
tia declaravit (Act. S, Theodardi. c. 12, 43). Nam
puella quffidam dum piatemeritatefilasubtegminis,
unde in frusta comminutum caput martiris colli-
garetur^domiuse subtraxisset, rediens cumpecore^s^
ipsam dominam suam,eo quod pensum non redde-
ret, vehementer offendit, adeo ut,furore exagitata,
pugnis et verberibus in ipsam insurgeret. Sed
repente dum percutit, ipsa graviori ''m ictu, cecitate
videlicet, divinitus percutitur. Perstrepit ilico
lugens familia, adsunt ^ts acciti 740 domesticorum
plangore vicini. Exquisita diligenter tam subitffi
cecitatis causa, ad cadaver sacerdolis ocius cucur-

mus aut certa antiquorum relatione didicimus, et B rit, rea iiluc cum fide et precibus confluentium

breviario quodam nomina singulorum cum paucis
quorumdam ipsorum gestis usque ad domnum WazO'
nem perstrinximus, Le cujus vita et moribus extrema
quxUbet dicendOy paulo diutius immorati sumus,
tam ut posteriSf si quis haec dignetur legere^ tanti
viri non negetur noticia^ tum potissime quia hoc
lacrimis vestrx pietatis negare non potuij quibus ^ia
cum ejusdem venerabilis viri, nunquam fatiap, sed
fama tanlum cogniti, dulcissimam- mentionem sole-
tis amplexari, Quibus vere quod temptare ultra vires
fuit, nisi cum auxilio divino voluntas optemperandi
foretf a nobis extorquere potuistis. Unde contigit ut
ad pingendum putcherrimum hominem a vobis ^si
coactus sim pictor ignarus, qui si in aliquo tanti viri

perducitur, in confessione criminis venia postuia-
tur et impetratur ; discitque ab eo 7«i misericor-
diamquerere, c(]gus funeri paulo ante noluerat
pietatem ab ancilla fuisse exhibitam. Unde indige-
narum sollicitudo certata 7«! devirtutibus sacerdo-
tis tam evidenti indicio, ejus ossa ibidem terrse ''«*
mandarestudent 7«« cum summa reverentia.Proce-
dente ^** vero tempore,successor ejus venerabilis
patronus nosterLambertus^eademmagistri ossa in-
de ad nos transferre sepissime temptavit. Gumque
multum reclamante rusticorum manu, et 7«> sui^ut
aiebant, martiris ossa cum armis vindicante, hoc
diu frustra esset, tandem divina misericordia
famulo suo in conspectu ibidem commanentium

laudes exilis ingenii seu tenuis stili vitio detriviy ex ^tanlam ^47 concessit gratiam, ut inde transferendi

cbcsdientia favorabiliter Christi sponsae inpensa obse-
cundantis igrwretur ignorantia. Quse cum ita sint,
nos quoque non inconvenienter ejusdem opusculi
capite sublaio ?**, ut inoffenso pede servare possi-
mus ordinem gestorum pontificalium,asuccessore
sancti Remacli, beatovidelicetTheodardo, novum
ingrediamur exordium.

7»» De sancto Theodardo.
(Circa an, 66i.) Beatus igitur Theodardus sub
beato Remaclo eecclesiasticis ad unguem disciplinis
informatusy magistro ultro pontificatus honorem
deiiderio artioris vitse declinanti, in cathedra Tun-
grensi sive Trajectensi successit 28 {Acta S. Theo-

tanti thesauri darent copiam saccrdoti. Quorum ''«*
singulos uberrimis pecuniee muneribus cumuiatos
relinquens ^^^, sacri funeris pignus ascclesise sute
sanctus advexit Lambertus. G^jus adhuc passionis
diem ejusdem provintiae compatriotse singulis an-
nis cum summa celebritate solent frequentare,et,
licet ossibus absentem, meritis et signis, quee ibi-
dem frequenter fiunt, se gaudent habere preesen-
tem.

3. l>e sancto Lamberto '*••
Huic successit semper memorandus venerabilis
noster patronus Lambertus in ordine 29 (Godbsca-
Lci Vit. Lamberti 1). Is, ut perpaucis multa de vita

dardt, c. 8^. Hic pro rebus aecclesiae sibi creditis D ejus perstringamus,beatus ^io Lambertus ex nobi-

dum regias aures pergitcompellare, et contra per-
vasores prsediorum secciesise auxilium postulare,
in saltu quodam qui dicitur Kiwalt haut longe ab
urhe Nemetensi, qu» usitato nomine &pira '^*^ nunc
dicitur, ab ipsis suse fficclesise prsedonibus ex
improviso undLique vallatur, et diffugientibus a se

lissimatunc temporis "^*^ Trsgectensium stirpe na-
tus, a primceva setate nobilius in sancta religione
conversatus, et ob meritum excellentis vit«e ad
supplendas jam dicti ''» antecessoris ejusdemque^**
piiprseceptoris vices raptus est potius quam electus
(Stephani Vit. Lamb. c. 3).In quo videlicet episco-

VARLE LEGTIONES.

'»1 Yestra 1 - 2. 3. "^»» vide not. 392. quibus — sublato desunt Ch. '»* a vobis desunt 4. '»» I. 4 et sic
deinceps. '^*^ deest 1.2.3 '«^ peccore corr. pecore 2. '«^ graviora corr gravior i . gravior 2. 3. graviore
CA. 7»» lugens familia adsunt i. 2. 3. 7*0 occidi i. ''*i deest 1. post add. 2. '*« certificata 4 Ch. ui ter.
ib/2. 3.4. 744 studet 4. ''«• procedeati 2. 3. '*• ut 1. ^*' tandeml.2. divina — tantam rfesunf 3. fa-

mulo' iantSLm desunti, 7*8 Quorum — relinquens desunt Ch, 749 Passio sancti Lamberti cpiscopi et

martyris. in margine 2. 'm b. L. superscr. 7ii tunc temporis erasa 2. desunt 3. 4. leguntar { Ch. ^" f(a
1. el Ch ati corr. beati Theodardi 2. b. Theod. 3. 4. "» quo deest i.

«074

HERIGERI M ANSELMI GESTA EPISG. TANGR. T&AI« ET LEOD.

im

patas culmioe, cum inrepreheDsibilis viUe graiia A pora (Stephan. Vit, S, LomHK c. 6); tteqoe «tUnn

in ipso bonis hominibus eluceret imitanda, adeo
pravis quorumdam moribus erat invidiosa, qui ad
tantam quandoque devoluti sunt insaniam, ut re-
gem suum Hildricum ?*« nomine innocentem ob-
truncarent (an, 673), et hunc sanctum virum a
sede pontificali dejicere non perhorrescerent
(GoDBSG. Yit, Lamb. c. 2).
4. Quod pulsus ab episcopatu monasterium adjecit,
Hac ille gratantissime contumelia accepta,quip«
pe qui jam dudum ultro transitorios honores eva-
sisse exobtabat, ubi potissimum sanctos viros mo-
nasticse conversationis studio fervere constabat,
Stabulaus monasterium a sancto Remaclo ^si ins-
titutum adiit '?*«. Quique strenue noverat prsBSse,

contemptusignisc»lo traiismisit, altenwviUmid
majores certaminum labares frigoris inmanitu ia-
terim parcendo servavit.Qui lieet propter salotem
multorum a gloria caelesti paululum sitdetatosQOD
tamen communi sanctis martipibusprsciosa moTt«
nec multiplici certaminis fraetu tandem est firaodt-
tus. Tegitur nive magis quam veste, ut dielam
est 7», sacratissimum venerabilis viri eorpos, eo
usque ante crucem manens fizum et immobile, dam
fratres expletis vigiliis ut frigentia caloribos con-
rent corpora, nunc '«* in condave '•» his aptaUiffl
usibus sese conferunt, coDsideratisque omnibos,
solum abbas deprehendit abesse beatumLambe^
tum (GoDESc, Vt^. Lamh, c. 3); cujos absentis ean-

ut abbatis (393) imperio subesse sibiliceretexpetiitB sas requirens, agnovit a referentibus eam esseqni

et optinuit, atque ibidem per septem annos sanctam

et angelicam^s? conversationemin ''bs laboribus, in

jejuniis, in vigiliis et orationibus, in caritate, in

pacientia, immo ?** in omni virtutum exegit obser-

vantia (Godesc. Vit. Lamb, c. 3).

o. QualiUr ibi probatus fuerit.
{Ibid.] Gumque nocte quadam, qua tempestas

hiemalis solito aspcrior frigoris et nivium horrore

incanduit, vir Dei ex carissimo suo illo usu fra-

trum vigilias in Dci laudibus pergeret anticipare,

a manu pie festinantis subito calceus est elapsus,

atque aliquantus perinde sonus a patre monaslerii

est auditus. Isquc statim eum qui taliter fratrum

ipsius jussu crucem intempesta i^ nocte edierit,
eum pene ^^? nudum et discalciatum niveetfrigfoxe
intollerabili ?*< etiam vestitis, jamdadum ezcra-
ciari. Gurritur ocius ; sacerdos Dei vixdum agnosd
valens extrahitur media illa nivium densilate, ar-
tusque '•» sacri acsi in mortem rigentes pr© fi^re
copiosis ignibus admoventur, non sine moita fra-
truni et abbatis mazime penitentia, se ream, se
sacriiegum ingeminantis f^o, qui taiia in sanctoffl
virum judicare preesumpsisset. Nec prios abstitit
sedulitas fraternee pietatis, donec cum Dei auxilio
multa adhibendo fomentaafilictum eorpusprisU&t
incolomitate redintegrat.

fregisset silentium, adjudicatus "9 est cruci sub ^ Qaaliter denuo ad episcopatum raptus ineo vixerit

divo positse — nam hsec orat ibidem hujusmodi
corrigendis excessibus '«^ disciplina — nesciens ta-
men cui hoc imperaret,'intlexibiliaddicit sententia.
Ille, velocius quam si prosperajuberentur,abbatis
edicta facessit, et ut erat solo indutus cilicio, pe-
dibus nudis coram cruce mundo cruciiixus car-
nisque desideriis, orans et psallens perseveravit.
Stat instar crucis ante posito"., stat plane vivens
Ghristi bostia, oiferens ceelo ^*^ suavissimos odores
oboedientifiB, dum et obrigescenti prae algore cor-
pusculo incumbentes fortiter comtempnit nives,et
psalmodiee 76t nichilominus persolvitmunu9,procul
dubio sic creatori suo multo acceptius. Vere eodem
spiritu hunc nostrumetexhocjamsupplicio mar-
tirem inflammatum esse crediderim, quo craticuia-

et Texandries prsMUcaverit,
Non multo post (Godbsc. Vit. Lamd, c. 4) devotio

filiorum Trajectensis eBclesifle ajnissi pastoris sed

vivi dampnum sero ti^ reminisciiur ''•. Taadem

detrectans jugum impiissimi sapplantatoris ''^S <iw

indignissJme oves Dominicas per sapiem aanofl ve-

xaverat, domnum Lambertum unaaimiter sibi tb-

poscunt 77« episcopum. Quemdiu multumqae reeia-

mantem,-majori violentiaquam antea expuisosfa^

rit^ de monasterio extractum ad aedem episeopii

reducunt, exceptumque egregio hinc Deo serviea-

tium, iiinc pauperum Ghristi triompho, iteraffl ^

in cathedra pontificali sublimant. Tum vMoqiuo-

tam utriusque vitae, conlemplativae sciiicet et acti-

ves, perfectionem asseculus fuerit, a majonbos

tus iiieLaurenciusfiestuansinteriusexteriores flam-Dnostris conscripta evidenter ipsius declarat Vita;
mascalcavitvictor. Quorumparfidesilloignequem quam his qui non legere, hffic compendio seribi-
dominus Jesus in ierras misit, vehementer ignita mus, simul ne gloriosissimum patronum oostnuD,
ad dispares poenas quasi insensibilia reddidit cor- cui multo ampliora debemius^ silentio praeeterisie

YARIM LECTIONES.

?*« in^postea corr. Kildericum nomine fllium Glodovci filiam Dagoberti obtr. 7ss vocabulum erasm^*
7>< adit 4. 717 evangelicam 4. 7»8 in laboribus — immo desunt Ch. 7b» adjudicatus est i. a^judicatus ru-
perscr. et post corr. adjudicauit 2. adjudicatus est 3. 4. deesl Ch. i^^sic. 4. et Ch. deest i. 2. 3, 7«i deesi
3. 4. 7«i psahnodiae i. f^^superscr. 2 764 erasum 2. deest 4. 7«i clave 1. 3. eorr, conclaue 2. condaw
4 Ch. 7«« impesta corr. intempesta 2. 7«7 pede i. 2. 3 7«9 intollerabili corr. intolerabili 2. 7«j artas
3. 4. CA.^orr. 2. arius 1. 770 corr. ingerainantis 2. iV/em 4. Ch, ingeminans 1. 3. "* vero i. ^. ^*

771 damnum vero erasum 2. ubipost corr, reminiscens; reminitur 3. 77j supplantoria 1, tt* post eor.
reposcit2. 771 uerum i. d.post eorr. iterum 2.

NOTiE.
(393) Goduini, si quid in rebus tam incertis statuere licet.

f07d

ilNSBLllI SESTA EFISCOPORini LBOOmNSmil.

1674

vMeaMur. Tfzandriam toteiitB idoIairi«B deditam

ooMiaatior qaaaa tuac cum sub nivibuB staret

(GcoBsc. Vit LamL c. 0), fortis bellator aggredi-

tar eonfodere eo verbo quod est peQetrabilius

omni gladio (^e^. iv. 12); nec mora, annoente

M gratia, sUvestris illa bumanorum cordium fe-

ritas manaueBcit» et vaata solitudo qu« ^?* nicbii

siJQd retro qnam mirieas noverat. et Dominibene-

diciione csdram '^t', abietem, pinukn f^ et buxum

(Im. Lz» i3) se suscipere lietatur ; mediisque inter-

jacans paludibus ager ff^ diu sterilis et infecun-

dos, alius centeno8,alius sezagenos, alius trigenos,

Domino fertiliter reddit fructus (MaUh, zin, 8).

7. Qualiter a perfidis sit interemptus.

Talibns virtutum ezerciciis ^79 ad gloriosum ve-

nitur martirium, quo vits ingressum, mortis ez-

itom victor invenit (Godesc. Vit. Lamb. c. 7). Vio-

latores et pervasores t>o rerum secclesiasticarum

duos fratres aliqui ez propinquis sancti Lamberti,

ipso nesciente, interfecere ; quod Dodo, prozimus

eorum,eodem tempore preepotens in domo regia,

non alias quam in ipsum episcopum censuit esse

vindicandum ^s^ Gollectisque non paucis ad hoc

facinus militum copiis, in pontificem cum rara do-

mesticorum manutuncforteLeodii commorantem,

ut lupus in oves insilit. Et prihio diluculo domum

praesulis, quam videre nonnuili tota illa nocte cae-

lesti lumine instar Dominicaecrucis insigniri, auda-

cissimus praesumptor armatorum cinzit obsidione.

At vir Dei intrinsecussomno, euipost vigilias defessa

membrarecIinaverat,improvisotumuItuantiumfra-

gore ezpergiscitur ; statimque nichil reniti vel con-

tramorili querens, cum et posset, — sciebat enim

quia 711 bellatores Ghristi ezemplo magistri mo-

riendo qnam pugnando norunt vincere — totum

corpus in oratione prosternens, prsBciosam con-

stantissime mortem operitnr. Nec mora, adversa*

riis ez omni parie parietes domus inrumpeniibus,

multi ante ?•* pastorem trncidantium ferro ad cad-

Inm praemittantor mariyres ?>«, tandemque ips^

pater TeMTaiiduB, ut eratsolo fizus,lffiiali vulnere

eit confectas ; sieqiie cum oraiionespiritum afflavit

vit» {eirea dn. 709). Nec esi dubiiandum (Goobsc.

Vit. Lamb. c. 44) qnin sanciam mcu*tiris animam

ezceperini t«* laudes angelicce, ciguscadaveri non

defaemnt f^ caalestes ezequiee^quaaeo ''^f lod ubi

primum flepulturam habuii, videlicet Tr^ecii, ab

idoneis testibus suni compcrtae (c. 13). Dodo ''^

A «ttiem, inmani8«mi perpetrator sceldris tHrpiier
egesiis ''t* intestinis, anie ezpleium annum viia
privatus, seiernamorteesidamnaius; caeteri nihi^
lominus omnes, qui neci antisiiiis inierfuere, alii
inter se dimicantes se ipsos interemere, alii a de-
raonibus vezati miserabile spectaculum divinae ul-
iionis in se hominibus praebuere (c. 44). Po^si ali-
quoiauiem annos sacerdoiibnsmuItisquealiisOeum
timeniibus revelatum esi a Domino corpus sacra-
iissimum in locum passionis, scilicet Leodium»
iransferri debere. Quodfidelissime a beato Huberto
sncceasore ejus est adimpletum. Nam f^o effossum
humo sacratissimum corpus, non corruptum ei mi-
ris odoribus respersum repertum est; levatumque

B inde in feretro, in locum quo nunc colitur, cum
omni honore estdeportatum ''•o.Ubi inter eundum
per illuminationem cecietclaudicuraiionem,marti-
ris sui virtutem Dominusconflueniibus undique tur-
bis dignatus esi amplius declarare. Ez quo innumera
adiumulum ejus, tum ante nos, tum nostra memo-
ria oslen^a sunt miracula, quflB pro sui numerosi-
iaie minime suni conscripta. Quo ^*^ modo vivii illic
ubi vivii, qui tot miraculis vivii, ubi corpus mor-
tuum requiescii? Non ergo pigeat sanctam Golo-
niam, multis martirum mUibus insigniUm» etiam
hunc filiae suae venerari patronum, ui censeai se
ei debitorem apud Deum in prece ?•>, qui tanti fue-
rit apud eam quee suae "fM urbi preeBidet cecclesiam.
8. Item alia de eodem opinio "»*.

G Huic beatissinio viro iesiimonium perhibet Re-
gino abbas Prumiensis, ita scribens intercaeierain
chronicis suis,quaeaprimo incarnaiionis Dominicae
anno usque in nongeniesimum octavumejusdemDo-
toini annum eztendii:« rrfmpore, inquif»», VigUiipa-
px hahita est symdus '^*^ Aquileise eontra hereticos^qui
beatam Mariam solum ^^^ Aomtnm, non deum homi"
nem genuisse affirmabant. In qua sinodo catholice in-
siUutum est ut Maria semper virgo Theodocos dicere^
tur, quia non solum hominem, sed f>erum Deum et
hominem genuU ^»». Ea tempestate f*^ claruU Lam-
bertus Tungrensis sscelesix episcopus (394). Qui dum
regiam domum zelo religionis aecensuS increpasset —
sic habei alterius adhuc scripturae relatio nobis a
prioribus relicU (395) — rex Pippiams •«> tunc tem"

Dporis monarchiam regni tenens^ sororem memorati
JMoniSf legitimse conjugi pelicem induxeftit, et sua-
dente diabolo licitos amores illicitis postposuefat, Pro
qua re hic solus auctoritate saeerdotali principem

VARIiE LECTIONES.

"• <jum — ager desunt Ch, '»77 credrum 4 . "• ita legendum ex vulgat. spinam i . 2. 3. 4. ''7» oxercitus
1. ciciis e earr. 2. 'w persuasores 1. 7«t judicandum i, 2. 3. ''" quod 4. '»" antea i. 2. 3. ante4. Ch.
•»* marUres eorr. martyres 2. '«» exceperunt I. «« defuerint 4. ''" eum i. 2. 3. 'm DoIo 4. '•• egistis
i. 7W Nam — deportaium desunt Ch. ''•i reliqua desunt Ch. ''»« praesens esse 4. ''»• sui. 4. ^j* desi-
deratur Ch. hoccapnt. ''•• quondam »05/(itf(f. 2. ''••sub Justiniano imperatore p09^ add 2. ''•'' non soluni I.
•'• Ei sequiiur posi add. 2. ''•• sub Justiniano minore Leone ei Tyberio post add. 2. «oo pipinus corr. pip-
pinus 2.

NOTiE.

(d94)Minu8accurate Re^nonis verba reddidisse auctorem, qui Aquileiensem s^nodum a 698, Vi-
gilii papffi temporibus habiiam esse scripserit, jam monuit Sujskens in commentario de S. Lamberto
Act SS. Sept. V. 541.

(395) Cm^ 4p3Lm de h «dobuit Hinch in cottinlen*aikiie d« Sifeberto G«mbl« p> 898.

1078

BEBIGERI Vt ANSEUtl GESTA tl^ISC. TAN6R. TRAJ. ET LEOD.

m

puhUee aduUerii argutre non reformidahat^ et mmc
minitando terrore divini judicii, nunc honestatem lega-
lis thalami commendandOf et contra turpitudinem
adulterii detestandOy hoc apud ferocem ejus animum
vir apostoUcus effeceratj utjam jamque minus infor--
nicaria insaniret. Quod uhi illaprimum persentiscere
potuity furore simul et lihidine estuans, qualis Hie^
zahel in ffeliamf vel Herodias in Johannem, fratrem
gemehunda adit, fratri contumeHam a sacerdote sihi
illatam memorat, ipsius instinctu aversum a se regis
animum, mori sacius esse quam tam honestis ignihus
privari cum dedecore ; faxit ut sacerdos intereat ;
nuUus posthac regalis thalami fore discidium, Bihit
ille transfusum a viperea sororis lingua alto pectore
venenum, armat statim ex domesticis regise domus ad
necem episcopi milites auxiUarios, et miser dum in
sacerdotis necetn crudeUter grassatur, nescit quia sihi
setemam mortem, iUi finem lahorum et perpetuam
pariat vitam. Hanc passionis ejus causam scripto-
rem yitfle ipsius ideo tacuisse arbitror, ne, ut fit,
eorum incurreret offensam ^^^, quorum majorestali
nutati essent infamia. Gujus viUe sanctitatem et glo-
riosffi passionis dignitatem cum et rerum experi-
mento> et auctoritate tot testamentorum approbe-
rous,tum ^< contidenter Christianffi religionipersua-
dere audemushunc vere esse angelorum concivem
et martjrum coheredem,quem gloriosa Dei genitrix
apud nos in majori eecclesia, inque omnibus queead
illam videntur apenditia, suo dignatur consortio.
9. wi Quod in Bawari et pago Wirxehurgensi ad
memoriam ejus frequenier fiunt miracula.
In M« diversis profecto terrarum partibus, ubi in
honore et memoria venerandi martiris oratoria ha-
bentur constructa,pro ejusmeritisfrequenterfiunt
Dei *<^* miracula, ut liquido constet fidelibus nichi*
lominus ejus preces vigere ubi cineres ejus cernun-
tur abesse, quam nobiscum ubi preesens est corpore.
EstinBavaria lacus, qui quandam infra se insulam
blando stagnantis aquse allambit circuitu In hac
in honore sancti Lamberti situm est monasteriumy
quod abantecesBoribus domni Piligrini Coioniensis
archiepiscopi ibidem cum claustro et officinis mo*
nasterio necessariis constructum^ et opulentissimis
prsedionim reditibus ab eisdem est ditatum ; ubi
quodsepissime admemoriam sancti martiris et epi-
scopi nostri miracula Christi fiant, frequenter audi-
vimus.Haud longe aburbe Wirzeburg vicus cogno-
mento Duckelinhusen (396) secclesiam habct in hd-

A nore ejusdem sancti martins, ad quam in anmre^
sario passionis ejus undique confluere consuetudi-
nemhabent provincialiumfrequentia,atque hucco-
piosa frumenti,Yini et peccorum convenere sancto
martiri xenia. DumquedevotestudentM« offerrecar-
nalia,pr£eter invisibiliaanimarum amminiculasepis-
sime laesorum quacumque parte corporum etiam se-
se gaudent inde ^oi referremedicamenta.Testis est
domnusThietwinussos episcopust397)et quotquotei
illis partibus ad nos venire solent clerici siye laici.

10. M» Quod 810 apud Lovinion sii ad •" memo-
riam ejus contigerit •".

Necinterhsec prsetereunda esse arbitrorqusdain
de miraculis ejusdem sancti martiris, queeme ante

3 biennium a presbitero quodam nomine *i« Wirino
•1* contigit audisse. Possessiuncula queedam est *^*
hujus secclesiffi nimis contigua oppido, quod LoTa-
nium nomine dimiuutivum ex suo nomineeidemTll-
lulae indicit vocabulum ; cognominatur enim Loyi-
niol. Contineturin eadem possessione seclesia, que
ut ea lignea antiqua patrum religione diu est ser-
vata, sed 8^7 ejus pariete» nunc minores meliorare
student cementi et lapidum structura. Referebat
memoratus presbiter se multa audisse et yidisse ia
eodem loco gesta Christi domini miracula. Qa»
cum m^jori ex parte memoria exciderint,paucaqQ8e
in mente veniunt, strictim •!• stalui ^to memorare.
41. «»0 J)e equo in rahiem m* converso "«.
Pullus equi indomitus aliquando ad parietem

^ ipsius eecclesiae latera bm confricabat, staiimqae
s*« in rabiem versus, non multo pust cecidit mor-
tuus.

12. De quodam qui pedem forihus secclesix ejus ^
ilUsit et putrefactum amisit,

Adolescens temerarius puellain quandam oppri*
mere volens, rapido cursnpost illam fugientemfe-
rebatur. lUa pernicibus plantisinsequentemB>*dia
fatigans juvenem »7, alium evadendiiocum miDime
inveniens, in •*» memoratam aecclesiam confugitf
fores diligenter exclusit. Quam ille celeriler inseco-
tus, ut erat amore simul et furore exestuans,cam
maximo impetu pedemejusdem sacris foribus inpe-
l> git. Ignotum est "• an fores preefregerit, sed pes pro
tanta temeritate tam graviter coUisus esl, ut dein-
ceps per annum integrum cottidie excrescenie ^
affectus dolore, tandem putrefactus et miserabiiiter
a junctura tibiee sejunctus ceciderit. Sicque miser

VARI^ LECTIONES.

Mi incurrerit offensa 1. 2. 3. •«» eum 4. ^^^deest 1. 2. 3. "* longe aliter Ch. «^^ deest 3. 4. «^ stuslent
i. M7 inde se 4. w« Thicuvinus 4. m» deest 4. «io quid i. "* Loviniol 4. Ch, "« in. 2 3. 4 ad Ck.
»i« caput longe hrevius ap. Ch. •** sine nomine 2 •*» Warino 3. Warilio 4. •*• ejus i. •" sod ejus desuiU
3. 4. »w structim I. 3. corr. striclim 2. •« stat. i. 2. 3. statui 4. Ch. «wlX 4. et deinceps duohus miMr
capitis numerus. •»* rabie 2. •" uerso 3. 4. •*• latam 2. 3. ••* que deest i. •" deest 3. 4. •»« insequenle
1.2. 3. 4. insequentem CA. ••7fatigatisjuvene4. •••(/m^4. •>• Ignotumque 3.4. ••<> excrescent 1.2.3.

NOT^.

(396) DtUikelhausen.

(397) Leodiensby successor Wazonis, natione Noricus de Bavaria, ut $cribit Albericus» Mabtbnb.

J07t

ANSELMI GESTA EPISCOPORUH LEOOIENSnilt.

107ft

ille endens omnibiis spectaculnm dedit, sacra loca A ternarain stipe elemosinarnfti aTebalQry nec

Don revereri quantum sitpericuli.

i^. De eo qui vomitu furtum prodidit.

Pleps ejusdem parrochise, sicut et vicinarum circa

regionam, solent quscumque possunt alter alteri

subripere, annonam, Testem seu quamlibet aliam

subpellectilem ; ubi apertenequeunt, latenter invo-

lare, pecades sibi abigere ; de catero nec bannum

sacerdotis, nec terrorem alicujus potestatis, qni

ejosmodi sceleribus probibendis, ne dicam «si rarus,

immonullus est, reformidare ^K Factiosus quidam

unos de talibus porcum vicino sublatum cum aliis

similia secum actitare solitis coxerat et comederat.

Postera die, quee Dominica habebatur, populo ad

aecclesiam concurrente, iste, licetfacticon8cios,pro-

aiiunde vivere noverat. Unde contingit, cum inter
fratres sermo incideret de gyrovagis quibufl-
dam, signain sese s*^ facta mentientibus, ut si iste
erecttts foret, sine dubio hoc credi debere asseverar
retur, quippe qui prfie nimia simplicitate, nedum
aliquid fingeret, longe prius falli quam fallere pos-
set. Taliter apud nos septem 'paulo plus minusve
conversatus annis, quadam vice, sicut erathilaris et
ad exhibenda talia agilis, sed caetera omnino clau-
dus et debilis, ad mensam fratribus occurreire fe&-
tinans, criptam in qua sancti martiris est mauso*
leum pergit claudere. Venitur ad sinistri lateris
hostium cui dum summis innixus arlicuhs, pessu-
lum obdere tenderet, sensit paulatim nervos ^io

piasaitaricancellosinpudenter,undeomniumocu-Blaxari, tybias a coxis disjungi, adeoutnonjam

lis contiguus esset, astitit. Proclamatio ad presbi-
terum de sublatiporci dampno perfertur ; statim-
que ab eo, si quis ejus rei in facto seu conscientia
reos sit, bannitur. Dissimulante illo videlicet prse-
done et aliis facti consciis, conclamat pleps omnis
cum sacerdote, orans ut omnipotentis Dei miseri-
cordia propter pnesentem sanctorum memoriam ta-
liampreedonum diu non siheret homines latere ne-
quiUam.Vix dum hfficverbacompleverant, cumecce
prsdo ille temerarius abjuratam cum obsceno vo-
mita cepit pnedam reicere. Namque fernnt qui Mt
videre, multa suillee carnis frusta cum parte pedis
qas, pridie consumpta, jam digesta esse poterant,

articulorum amminiculo subrigi, sed si B4i se ita
posse crederet, totus in directum ad hoc valeret
assurgere. Miratur ac stupet simplicitas adolescen-
tuli novam in se recte incedendi potentiam, nec
unde sibi hoccontigerit >«< intelligere valens, nescio
timore an pudore, rem nulli publicat ; it >«• itaque
incassum scabellis aliquandiu, multo nunc quam
ante vere debilis inpotentior. At *«« tandem ex ma-
triculariis quemdam ad se secreto advocans, eidem
quid donante Deo posset ostendit. Ille primum
pree pavore rei inusitatfie fugiens, sed subinde re-
sumptis viribus rediens, tempus et ordinem cura-
tionis inquisivit, illo simpliter narrante cognovit.

ore ejus effluere. Turpius factum turpi prodentem q nobis narravit, et ex illo scabellis ia virtutis testi-

naosea expellunt ab fficclesia, nec absistunt donec

evidentiusfateturubi,quando, quicumeundem por-

cam abegerit m«. Pro hijgusmodi miraculis Domini

nonparva eidem loco servatur reverentia, nichilque

indeeens, quodinultumsit, circaeandem secclesiam

sive atrium ejns credunt posse contingere ^». Idem

presbiter ovibus cffiterisque pecudibus suis idem

atriam propter timorem vicinorum proedis inhan-

tiaro, ad pascua pervium fecerat, sed eorum ani-

maliumaliquod diu vivere posse, propter quodcal-

lem illicitnm sepius per atrium trivissent, negabat.

i^, De eontracto manifeste erecto»

Liceat <*• adhuc ad laudem et gloriam Domini

martirisque ejus preciosi unum enarrare, cujus

monio ante martiris tumulum derelictis, novellos
baculo sustentante didicit regere gressus. Contra-
ctum prius et post erectum vidiiTius, aliquanlis
cum postea annis vixisse vidimus, scabellaiu testi-
monium virtutisretinemus. Haecideo nondicimus,
ut cottidiana Dei ineos obsanctimartiris meritum
beneiicia extenuare ve]imus,qu8e totac taotasunt
ut humanus ea vix comprehendere valeat animus,
sed ut his qui nova et inusitata mirari consuevere
satis faceremus, et ut nova memorando ad disqi^e-
renda cottidiana studiosorum sollicitudo excita-
retur.

15. Oratxo ad sanctum Larnbertum*
Jam ad te noster vertatur ^^* sermo, martir

nostra memoria gesti in praesenti secclesia, ubi D Ghristi inclite, servulorum preces ne adverseris >««

venerandnm ejus requiescit corpus, tot esse pos-
sunt testes, quot qui hoc idem 'videre sunt supers-
tites. Adolescentulus quidam a primis puericise
annis clandus svr aecclesiam et quocumque proce-
deremus cum scabellis perreptare *>>, et continuis
septem annis erga signa pulsanda, hostia seranda
et reseranda, sedulus esse solebat ; cottidie ex fra-

obsecro. Tu fonte evangelico majorum rigans pe-
ctora, terram simul precioso irrigasti sanguine ^*^
Spiritus cselum possidet, terra servat cineres, nos
eosdem yeneramur, qui ierra et cinis sumus, ut
peccata servulorum quse ^^^ exsuperant harenas
numero et pondcre >^S tuo precatu dcleas. Per
tuum t^0 quohancflecclesiamfundas|iypastor, san-

VARLE LECTIONES.

*** ne dicam desurU 4. sss hueusque desunt omnia ap, Ch, >» quod 4. <*« abierit 1. ^t sequentia
dtsiderantur ap. Ch. »m initium deest ap, Ch, reliqua omnino differunt. "7 deest 3. 4. ••» rie. 4 €h.
pertemptare i. 2. 3. •»• se 4. 8*o deest. 3. 4. 8*i sic. 4. •« conCigeret 1.2. »*» sie 4. ut 1. 2. 3.
•"ac4. •*»sic4. B 1. 2. veneratur 1. 2. 3. capita 15—18 deficiente cod. C «e B 1. 2. se restituisse
fiffirmat Ch. »*« adversaris I. •*? s. i. 4. •*» qu« — pondere desunt B. i. 2. »*» sic 4. te 1. 2. 3. eum
B. 1.2.

1099

HERIGEM CT ANSELMI 6ESTA EPISC. TANGR. TRAJ. ET LEOD.

m

guinem, quippe ipsnn •*• ex miDiina fenne exe* A. operis intentione evagAii suiftust peiiU ▼eaia ad
quasU niig oribus, oramus, quod enutristi , plus Uiere propositum redeam us.

ptecibas. Non ••« petimus augeri fundorum ex>M
reditibus; fuerithoc »* majorum moribos prcedi-
iorum, scientia polJentiuro, remauxisse publicam.
No9 minoressufficiat laliHm vel ]onge sequi vestigia
8ub te patre, te tutore teque dulci prcesule. Nullam
tuarum ovium peccati contagio ^m sinas esse mor*
bidam,sedetsiqua mortali labe est confecta, per*
lamenta pcBnitentiee tuo ovili rursus dignam esse
facito. Depelle M4 primum turgidam cum Hrida
flliasuperbiam. Absit ira, absint odia, nullumlo-
oum in fraternis cordibus habeat discordia. Foris
pugnce, intus rixae mi, tuo interventu omnia sint
pacata. Fugiat cum sodali gula turpis ebrietas.

i6. De saneto HmiptTto.
Igitur successitsancto Lambertovenerabilispater
Hupertus (an. 708) inordine episcopalitiicesifflos;
cujus vitam quiplenius nosse volunt,adyitam ejas,
qu8B virtutibus plena aput nos habetar descii-
pta (398), recurrant. Sed ne nos eam silentio
preterisse videamurj tantum de eo dicamus,quaD-
tum scientibus non sit onerosum, nec omniao
ignorantibus obscurum. Hic cum ossibus beali
Lamberti (399) Leodiumtranstulitsedemepiscopii,
qu8d eatenus habebatur Trigecti. Ipse primom in
humili Leodio, Deo opitulante, religionis posoil
fundamentum, unam tantum secelesiamordinaDdo,

eedant et invicem pugnantia, luxus et avaritia, ^ eandemqueprotemporisoportnnitatefabriciscete-

eedat et libido, animarum milleferens naufragia.
Obtine, qusesumus, prece tua tibi servientibus a
Deo veram cumpacientiae benignitate humilitatem.
Karitas non fictain nobiscum fraterna regnet con-
cordia, pax interior exteriora bella derideat>M,
enm sincera sobrietate adsit cibi temperantia caro
Dei adjutorio castitatis edometur legibus. Pro am-
bilu teirenorum appelitus veniat cselestium pro
amore pnesentis seculi numquam dormitethorror
jttdicii, priedonis ferrum retunde "st visibilis, mul-
toque magis hostes preme <w invisibiles. Isti enim
necant aaimas <*•, illi nisi exteriora tollant, nii
agunt amplius. Neminem de grege tuo Vehemoht

{Joh, XL,iO) illius crudelissimi, obnixe deprecamur ^

sinas gutture absorberi mo; sed si quem tuornm^ 817).
dentibus arripuerit, eum pro tnis meritis circum-
plectentis armillie graUa per maxiUa forameu li-
beret. Ora mi pro spiritibus eorum, quos tibi hac
id eadem ecdesia Dominusaggregavit Mtretroactis
teiiiporibus. Ora postremo pro omnibus et riam
ttniverssB earnis ingressis, et modemis qui eodem
tendimas, et sequentie asvi posteris, utomnessimul
abattditioaemoJaliberemurin adventujudicis. Ut
lioe poaeiSy apot pritoogenitnm suum a(|juvBt te
Theodoehiropih&ainamquedebettibi suisque tecum

risque insignibus adornando. Jus civile oppidanis
tribuit» vitam et mores ipsorum disciplinse! fFono
composuit Librampanisjibram vini, modiumqae,
quse nobiscum perseverant usque hodie, sapienler
constituit s*^ Tandem multis virtutibus plenus, in
aenectute bona migrans ad Dominum [m. 727), a
semet dictatam in ecclesia, qu« nunc est apostolo-
rum principis, apud nos accepit sepuUuram. In qna
eum post septuaginta annos corpore jam fatore
resurrectionisgloria demutatoinveniretur, obteniQ
Ludowici, fUii KaroliMagni,in pagum Arduenaam
est translatus (400) (an. 825), ibique ex •» satis
amplis reditibus fidelium devoUone oblatis pro-
prium illi conditum est monasterinm (401) (an*

M. Be staneto Floreberto.
Post hunc 31 episoopatum sttscepit Florebertiis,
dictusquidem, ut vulgatumest, sancti antecessoris
filius (402). Quem si carnalis idem pater ante
sancte religionis generavit habilum, nicbil de
diguitate derogari potest alterutri ; sinvero spiri-
tualisalter alteri patri erat filius, nickil obest,
immo multom prodest, spirituales filios si bonis pa-
tribus contigerit suecedere. Hujus oorpus com
Petro et Aodoleco m4, qai ooeiai sttsi cudi boato
servulis. Concedat nos idem vestris meritis nos ita j^ Lamberto, uno compositttBH est sfepulehro (403)
sibi vivere, at placatus nebis appareat ih novissimo (an. 746) .

districti die examinis; cui sitcum setemo Patreet 18. 2>e akis 7 e^nseopis,

Spirittt sancto laas et gloria per iufinita secula se- TrieesinHis secuudns sedit Fulgarioos **' (k^)
culorttm.Amein •». Xam dudum longins a suscepti {an. 760), 33u» Agilfridns, ad quemKarolusMagntis

VARIif; LECTIONES.

•M MC 4. ipsa 1. 2» 3. ««^ sic 4. nos i. 2. 3. non — pieasttle desunt B 1 . 2. •» « rasura 2. •** m'
rigine B 1 . 2. »« rapelle 4. B 1. 2. •» sopiantur addunt B 1 . 2. »« bellare rideat 1 . beila rideat B i.

i. sn reconde B 1. 2. ms deest 3. 4. **• animam 4. ^^ obsorberi i. Mi m seqiientibus ttinge diffenaU
• i. 2. fifiis dtsideratar. •<> congregavit 3. 4. •«• Passio Lamberti finitur priesulis alm: &i maf^^
■niaittittit B. 1. 2. «» AsiU. m« Andoleto i i. 2. ^ Fnlearius B. 1.

NOTJL

(di^l Vid. S. Habertfi Vitam ab auctoYe coaevo
acriptafn opud 6urium« VI, 45.

i3W) anno 13 prfesulattts; Vit. S. Hnbert.

(406t) Gfir. ahr. Vi^ M.

(401) Gfr. Blslorfttm moiiasltorii S. Httberti Ab*
dalginenais apt MarteneetDurand incoL ampLVI,

%{%.

(402) Hoc testatur auctorVitie S. Huberti, Flore-
berti eequaiis. Sur. 1. 1. p.B2.

(403) Vid. Act, SS. AprU. UI, 377.

(164) Ad Fulcarium episeopum TungreBseia oe-
ditepistolam Zacharias papa drca a« 7B1.

m

ANSELMI OeSTA EPISCOPORUM LEOMENSimi.

iMft

Desiderhim Italitt regem Leodium mi^it in exi- A jttdicaturthalamoymeohodisslmiilatileetMeliisjam

linm (405) 'an, 787). Gui euccessit 340« Gerhaldiu
(406), postqne illum 55"» suscepit episcopatum
Walcaudus ^ (dn. 8iO' ; cigus anno quarlo, qui est
ab Dominica incamatione 814, Karoiusdiem clau-
sit extremum. Walcaudo (407) successit Eirardus
«•insede36»(an.831), 37i»Harcariu8 f^^(an. 842).

19. •'« De Francone episcopo 871.

Trieesimus octavus possedit Franco Leodium
(<m. 854), a Trajecto transTectam episcopalem
cathedram, qaam ibidem circiter 48 annospruden.
ter regere stnduit, inter asperrimas fluctuantis
seeuli procellas. Hujus enim temporelegimus(408)

duplicatum occoltante, quod quasi tristaretur judl*
tio episcoporum dulci sese priyari conjuge. Nee
multo post a legalibusthalamisi^justofaetodivor^^
tio, non cselat mechus quid s7«inaligno corde Aa-
chinatus fuerit; cum Waldrada enim turpi vohitap
tur ^dulterio. Anditur hoc Romaa; nunciue (440)
huc statim a beato papa Nicolao mitUtnr, qui dili>
genter omnem rei Teritatem inTestiget. Venit ergo
responsalis domni apostolici. Ut auditum Roma
fuerat, ita yerum essereperit: archiepisooposGan*
tharium Coloniensem,Tietgaudumyero TroTeren*
sem, tanti mali fautores deprehendunt simul et aoe<-
tores,qui Metensem synodum (on. 862)tttrpiter r^^
(Regino an, 881) diram Nortmannorum gentem ^ lium nuptiarum ipjusto fedaverint discidio. (k>nTO«

cum duce suo crudelissimo Godefrido a transmari-

nis partibns oostros fines irrupisse, et ex Oceano

qoidem in Rheni partim in Mosae alveos subito tan-

tiun evolasse exercitum, ut,re1icto in fluviis navigio,

incredibili pedum velocitate utrobique terras per-

carrerent, et vastantes omnia cede et incendio iU

lesiquseque vellent, iterum ad nave.^verterent. Adeo

nescio quis terror divinee ultionis animos >7i eorum

quibus est cordi armis libertatem tueri, invaserat,

iit, nuJIam in armis spem ponentes, servire quam

rebellari M4 nialuerint (Regino an, 882). Sed el si

qui tale aliquit temptassent, numerosam nostratum

eopiam paucis eorum sepius turpiter terga dedisse

compertnm est. Huic tantce miserise invictissimam

eantur Romam (un. 863) cogente apostoliGaaactori*-
tate cum Lothario rege archiepiscopus uterque. Rex
de injusto legalis matrimonii divortio «77 canonicis
legibus insimulatur. Rex se esse laicam, canones
ignorare confltetor; sed super hoc in omnibus ae
episcopali paruisse juditio. Gonjuge amissa, non
negat se duxisse aliam, eo quod ita juvenilis calor
«tatis poposcis8et(4 1 1 ) . Quid ultra memorem? Tbietr
birgalegitimedebere esse regina, altera Waldrada
scilicet adjudicaturadultera.archiepiscopi qttihvgiie-
modi flagitio assensum dederantsacerdotalidignita-
te pri vantur (an. 865). Sed contempnunt infelice8,rex
et alter archiepiscopus, Guntariusvidelioet, apostA*
licam auctoritatem. Rexentmcontempnitjusjoran-

retro Lutharingiam principis Lotharii crimen in«- G dum quo fldem legitimae regina se servaturam

Tolvit, qui dum honestos legitimffi uxoris amores
illicitis concubinee posthabuit, ipsos, quod dictum
^ est nefas, sacerdotes in perniciosissimum erro-
rissui miserabiliter pra>cipitavit consensum (400)
(Regino an. 803). Namque adulterinam convocantes
svnodum,fal8is dant locum accosatoribus utreginam
Tietbirgamarcessantadulterii. llla dumcontraque-
rit excusare, acsi scortum repulsa, regali indigna

spoponderat,et volutabro potius deleetatur adulterii
ille preesurotuoso fastu divinum aodet celobrare
offlcium. Ob quam rem illi ambo eisque consentien-
tcs anathemate dampnati sunt ab apostolico. Hiyas
causa reatus adeo miseros fecit Gallie populos, ut»
sicut supra memoravimus, Dei omnipotentis ira
barbaram Nortmannorum gentem onmino sineret
prsvalere nostratibas. {An. 867-869. )Tandem divina

VARLE LEGTIONES.
»•§ Walcandus 4. in 2 m margine adscriptum est: (Isl)e Walcaudus re(st) auravit a fanda(m6n)tis mo«
nasterium in (A) rdoenna in loco qui (dici)tur Andainus, quod monasterium fundaverat... berojgiaiu...
sinehro(n)o8 sancti Uubefti, quod etiam (u)sque ad tempus ejusdem Walcaudi incoluerant canonici. Sed
Walcaudus monachos ibi locavit. corpusque sancti Huberti transtulit illuc a Leodio consensu Ludowici
imperatoris, filii Garoli Magni^ locumque ipsum possessionibns amplians ossa sancti Beregisi in vicmo
ipsius monasterii tumulata ad idem monasterium transtulit ac loculo imposuit (407) *•• Pirardus B 1 . 2.
•^ Hircarius Bl. 2. •^i deesi. «7i 2. caput plane divmumdedil Ch, «^* animus 1, 3. corr. animos 2. •7*re-
beUare 4. «^» dictu 4. •?• quod 4. «^? dissidio 4.

NOTiE.

istatur idem Regino. Cfr. quoque Folcuin. gest.
abbat. Lob. c. 16.

(409) Inter quos Franconem fuisse aut txLfpi auc-»
torem, aut consulto abeo tectumestsUentio.Gon-
ciliis Aquensibtts et Metensi a. 860 et 862 interfoit
Franco, ut testantur acta conciliorum et epistola
45 Nicolai I. papfle; MansiXV, 311. 547. 611. Gfr.
i|uoqtte Hincmari ann. 869, ubi Franco episcopus
S. Landberti vocatur. In curia Caroli Catvi postea
versatus est; Hincm. et Regin. ann. 860. 876.

(410) Romaaldus Portuensis et Johaones Fieo-
densisepiscopus; dein Arsenias^ Orteusis episoo-
pas, apocriaiarius papee i. e. responsalis.

141 1) Haec non leguntur apud Reginonem. Ez
ensione quam Reimm mMI LottMHiQS ^iCr.
nuiGui.Qaiy fJuQDiiDr amnpM»

(405) Cfr. Annal. Laubicns. ct Leodions. 774;
sed major fides habenda videiur Aon. Sang. qui
regem Corbeiae obiisse tradunt.

(406] A quo conscriptas quasdam epistolas edide-
runt Martene et Durand, (!olIect. Vli, 16.

(407) Cfr. Historia monast. S. Hubwti Andaffin.
c. 5. Anno 831 die 19. mens. Aprilis Walcaudum
adhuc inter yivos fuisse confirmant Ludovici
Pii litterse eodem die scriplce ap. Chapeav. I,
154.

(408) Auctorem in sequentibus pauloliberiusRe-
ginonem ducem secutum esse, nou ex ipsis quidem
verbis, at ex rebus apparet. Anno 881. Leodium
civitatem,Tritf ectuUcaatriimetTttngrensett urbem
Godefrido daiH a ffdMMfanit osM odmbuftato te-

1083

HERIGEIRI ET ANSELMI GESTA EPISC. TANGR. TRAJ. «T LEOD.

m

ultio regem ferit cum archiepiscopis »" (412). Nam A urbani sermonis expolivit facetiis •«, etrespomo*

dum flcte veniam ad apostolico querunt, atqueinde
humanitatem summisacerdotisexperti redeunt,in-
tra Italiam peregrini interierunt. (Folccini Gest.M.
l/>biens, 17) Ea tempeslate aiunt nostrum episco-
pum Franconem, non ferentem diutius indigenas
▼astari ab externis prsedonibus, tandem pro defen-
sandis secclesise rebus, pro viduarum et orphano*
rum causis in libertatem vindicandis arma sump-
sisse, in barbaros hostes sepissime fortiter dimi-
casse, donec a tanta pervasorum peste cum Dei ady u-
torio patriam liberaverit s^b. Etquia pro hac neces-
sitate crebro humani sanguinis effusioni interfuerit
memorantquod ipse spontaneus se officio altarisab-
dicaverit . Ipse amenum s^o huic nostraB aecclesiee con-

ria quffiin soJlempnitate ejus cantamos, composuit;
scribensaddomoumHerimannum archiepiscopam
memorati Willeberti successorem.Idem ipserespoo-
soriororum quse de sancta Trinitate caataDlur an*
ctor fuit^ss, quod nos quidem ignorabamtts,credeD-
tes,quod fama habebat,nescio quem Hubaidumipso-
rumfuisse compositorem. Sed infra hoc fere de-
cennium, dum aliquse in armario revolvereatnr
cartulfle, insperato una ex his inventa est a sncoefi-
sore prsedicti venerabiiis Stephani nomine Richs-
rio sedita, cigus exemplar, ut fidem astraamui
omnibus quicumque hujus rei veritatem scire
volunt, non ab ^^"^ re credimus huic inserere opos-
cuJo; quod in hunc modum continetur:

tulitJustinumMi,abbaciamLobiensem(413)etprflB- B 21. sm j^xe»i»&r testamerUi in ouo testatur RiehA

posituram Fossensem adquisivit (414). Quem omni-
potensDominusutpiuspater flagello suo corripere
Yoluit, etquicquit sibi in eo displicebat adpurum >>*
excoquere. (Isai.j, 25). Nam aute finem vitee diutino
corporis fatigatur languore, animae, ut credimus,
integratur sanitate, quam multis tribulationibus at-
iritam celestibus apothecis credimus reconditam.
Domus sanctffi Marice et sss sancti Lamberti terree
creditos ejus m4 servat cineres(415| {an. 801,t/an.9).
Circa idem tempuscathedraColoniensisperseptem
annos pastorisexpers(41d), vastata a Nortmanno-
rum rabie urbe ei scclesiis sanctorum cede et in-
cendio, propiciante demum divinitate^ Willebertum
suscepitarchiepiscopom (417) (an. 870). Gujustem-

rius Stephanum condidisse responsoria de mcU
Trinitate.

Ortmihus ^^* sanctam Trinitatem confitentilm^

Patrem et filium et Spiriium sanctum, Patrempknm

Deum in se, Filium plenum Deum a Patre ^emtum,

Spiritum sanctum plenum Deum a Patre et Filk

procedmtem^ non tamen tres Deos sed umm Demy

Richarius Tunyrensis «cclesix cpzscopus^ gratia roto

et pax a Deo Patre et Filio ejus domino nostro Jm

Ckristo et Spiritu sancto. Si aliquidutUitatispelfru'

ctificatioms in ascclesiasticis rebus nobis eommissis

ordinare mlemus^ quantotius accelerare debemus*

Idcirco ruwerit industria fidelium^ tom pneseniim

quamque «^o futurorum, quia venerabilis vtr, prsKes-

pore domus sancti Petri,qu8e adhuc ibidem prsesto q sor videlicet noster Stephanus^ in honore sancUe Tn-

est, ab ipso et ab aliis compluribus episcopis est
dedicata^ ubi pridie quam dedicaretur, ingentes
demoDum strepitus sunt auditi conquerentium se
anoto propelli habitaculo.

20. De Stephano episcopo et Richario.
Tricesimum nonum habuimus Stephanum lan,
901 ), qui, eo quod Metensis secclesifie fuerit canonicus
et protomartiris alumnus, de inventione ipsiusquse
cantantur responsoria edidisse dicitur. (Fqlcuin.,
c. 18.) Verum, ut de incertis taceamus, idemVitam
sanctiLamberti simpliciter ant3quitusdictatam(418)

nitatis quaedam responsoria eum antiphonis Jiochinii-
hbus sive matutinalibus necnon pespertinalibus Uh
tumque ad plene officium dulcissime modulatioms
stabilire curavit, credens sibi nueque «eeksiat Uquid»
profuturumj si illi debitas laudes speciatim deferreit
cui nichil addi vel minui potest^ quia semper est quoi
estf cui proprium est quod ^^ sempitemum est, cui
idem est •« vivere et inteUigere (419). Hanc fts-
que semitam vestigii suprascripti firmter incedm*
tes, curavimus quoddam oratorium in secclesia loficft
Lamberti, ubi tpse qusescit^ struere^ atque tn eo eUsn

8-^8 archiepiscopo 1. «t» liberavit 4.
rum 1. sedtL expunctum, apurum 2, 3.
desunt Ch. 887 ab. 4. 878 deest 2. 3.
Mt deest 4.

VARIiE LECTIONES.

880 Aifoanium 4. 88ijastinum 1. Lustinium 4. ms ita. 4. apo-

888 deest 1. 2. 3. »* esse 1. 2. 3. 888 facetus 1. ^ rtUj»

888 pracisusn textum dedit Ch. 880 deest 1. 8fi cui 1. 2* 3.

NOTiE.

(412) Obiit Theatgaudus Trevirensis a. 867. Gun-
tharius Goloniensis a. 869 • menseJul.munereepi-
scopali se abdicavit testibus Bert. annal. Eodem
anno mortuus est Lotharius.

(41 3| a. 889. Annal. Lobiens., Folcuiu. gest.
aboat. Lobiens. Privilegium donationis Arnuln re-
gis 15. Nov. 889. Francofurti datum vid. ap. Mi-
rflenm I 650. Ad Notgeri tempora usque Leodien-
ses episcopi Lobiensem abbatiam administrarunt,
quod quam male tulerint monachi^ vide in gestis
abb. Gemblac. Dachery II, 762. Gfr. quoque conti-
naat. Gest. abb. Lobiens ib^ p. 743.

(414) Qua alii donttint regtfs, CarohiB Grassds,

Garolus Simplex, Zuenteboldus, vide in tabolis
eorum ann. 884, 894, 898 datis apud Gbapeav. I,
160 seqq.

(415) Exlibro Leodiensi commemorationamhcc
affert Ghapeaville : Quinto Idus Januarii commemih
ratio fratrum nostrorum presbyterorum domimFran''
conis episcopi, qui dedit nobis duos mansos in Mer»
hein,

(416) Anno 863. Guntharius Romam ierat

(417) Ann. Goloniens. Mon. 1, 97,

(418) A Godescalco ; vid Act. Sanct. Septembr.
t. V. Hist. litt. Franc. tom. VI, 168.

(419) Gfr. Gieeron. Tofecd. V, 38.

m ANSELHn GESTA EPISCOPOBUM LEODTENSIUM, iMft

ittttuenies mi, quamvis a eunciis fidelibus Deus et Do-k ^c^- 24). Posthanc(420)Ratlieriiu,gener6DOstr«S9

ffimitf, vera et sempilemaunitas^ insubstantia ubique

fideliter adoretur, quia <*« una substantia est Pater

tt Filius et Spiritus sanctus^ tamen in honore ipsius

smt« Trinitatis dedicare maturavimus. Sequitur

deiDceps cujusdam fundi ad idem altare traditio ;

unde, at*»> ibidemcoDtiDeotur, luminaria et reliqua

diWaie servitutis jugiter adimpleantur sollempnia,

qaae hic interponere supervacuum extimavi (420)«

Actum est hoc Leodii sub difii^. Kalendas Decembris

anno Domini 932 «**, indictione 5, regnante Heinrico

reffg glorio^issinu) anno lo"? (421) [an. 932,Nov.i6).

Sed ad propositum redeamus. Idem veDerabilisvir

(FoLCULN. ('.. 18) Stephaous oonnulla sanctae eeccle-

sic rontulit utilia (422), ex quibus est libellus ille

Id qoo unicuique tempnri congruas per totum anni

circulamcompegit lectiones cum responsoriis^versi-

culis, et orationibus quas collectas vocant, horis

rite canouicis recitandas, scribensmemoratumco-

dicem Roperto Mettensium episcopo.

22. Item de Richario episcopo.
Higrante autem illo feliciter ad Dominum (423)
{an, 920, ifat. i9)^pauIo ante dictus Richarius ex
abbate Prumiensi nobis episcopusest ordinatus[424)
Hic aecclesiam , in qua sanctus Hupertus primum
requievit, ampliavit,etinhonore apostolorum prin-
cipis consecravit (425) {an. 922), deputans iilic
taotum pr«ediorum, unde usquenunc30fratresca-
DODici victus et vestitus habent sufflceutiam.
23, »•» De aliis episcopis quatuor •»».
(FoLcuiN. c. 2i.) Hic (426) quadragesinius • qua*
dragesimum primum Hugonem ^ habuitsuccesso-
rem (an. 945, Jul. 23). Hugoni (427)subrogatusest
42. Farabertus ex abbate Prumiensi (428) (an.947,

a Veronensi episcopatu primum dejectus (430;, in
sedem Leodicensis ^i adciscitur pontifloii 43 [an.
953, Aug. 28). Nec tamen usque in flnem vitseaaai
ejus honoris est potitus; namduminmores homi-
num tam scriptis quam dictis inveheretur flequo
mordatius, hoc non ferente potentum insolentia^a
nostra sede nichilominus dejicitur(43i\indalti9qae
sibi aliquantis episcopii ad uaum vitie agellis (432)«
quadragesimo quarto locum dedit Baldrico (433)
\an, 954, Dec. 25.). Ci\jusRatheriinonnuUaaputMt

nosmulto sale condila habentur opnscula; hodie*
que auditorum conscientias acerbe solet confrica*
re (434).

, 24. De Everacro •«• episcopo.

' ^ (FoLcuiN. c. 27.) Baldrico post paucos ammini«
strati »0« episcopatus annos defuncto (435), Evera-
crus 'ot <436) Gisalpine Veronse ^> prspositus, quo
vulgo Bunna dicitur, 45. nobis constitutus est epi«-
scopus (an 959, iipr. 30.), annuente Brunoue ar-
chiepiscopo, eodemque ut aiunt duce, ciigus proyi-
dentifie tunc temporis intererat (437) universa ha-*
jus regni negotia dispeusare, Otone imperatore
primo circa alias regni partes occupato. Hic cum
eleganti morum probitate, liberali adprime ho-
nostatis scientia, cum jam pridem aput illius tem-
poris nostrates funditus liberale studium cam me«
moria absolvisset (438), ille scolas per claustra
Gstabiiire curavit; quas ipse vicissim nonindignum
duxit frequentare, lectiones majusculis tradere, si
quid minus in lectione intelligerent, benignissime
identidem inculcare, spondens, quffi nontamfacile
paterent iutellectu, se eis vel cencies enodare. Si
quando autem eum contingeret, aut ad palatium,aut

VARIiE LECTIONES.

*** struentes 3. 4. ^^^quodii ^9t deest i. 2. 3« m< nongentesimo superscriptum in i. alio atramento^
••^ XV \. undecimo 2. 3. 4. «w deest 2. differt. Ch. »»• deest 3. 4. »<x> deest 3. 4* wi Leodiensis 4. •<» apud
I. aput corr. apud 2. •<>» Everhardo 2. Everardua 3. Everaclo 4, Everaclo C. •«« administranti i. 2. 3. ••»
Everardus 3. Everaclus 4. ••• nerone 1. 2. 3.

NOTiE.

(420) I. e. existimavi.

f42r imo i4annus Heinnci rens currebat.

(422) Abbas erat monasterii 'S.Ilichaelis inpago
Vjrdunensi. Ghron. S. Blichael. Vird. Mon. IV, 81. D
Qu«e donatione regum Ludovici Inf. et Caroli
Siropl. ecclesific compararit a. 908, 915, vide ap.
Chapeav. 1, 167. Nostrse consanguinitatis affinis yo'
catur in dipl. Carol. Simpl.

(423 XIV Kal. Jun., ut tradit ^gidius et confir-
mant Necrologia Lambertiani collegii ; Foullon
Hist. Leod. I, 462.

(424) Oe contentione inter Richarium et Hildui-
nom episcopos a nostro omissa vid. FIodoardiAn-
uales 920 sqq., Folcuioi Gesta abb. Lobb. c. 19,
ioannis X pap« et Caroli regis ep. Bouq IX, 215,
297

(425) Mense Maio die S. Maximini, testalur iEgi-
dius.

(426) Obiit x Kal. Aug. Cfr. iEgid. etlibr. mort.
FouIIoD I, 167.

(427) S. Maximini abbati, testibus Plodoardo,
cont. Reffinon. et Folcuino, dies supremus iv Kal.
Febr. in Tibro Mort. Leod. Chapeav. I^ 174 Foullon

169; ni Id. April. ab iEgidio traditur.

(428) Interfuit concilio Ingelheimensi 948.

(429) Obiit v Kal. Sept. i¥%id.

(430) Liudprandi anUp. IIl, 42, 52.

(431) In NativiUte Domini Folc. c. 23; cfr. Ruot^
geri Vit. Brunonis c. 38.

(432^ De quibus vid. Folcuin. c, 28.

(433)Nepoti Ragineri comitis Hainonioe. Leodi'
censium episcopium subripit, legitur in Annalibns
Lobiens. Mon., 11, 210.

(434) Qui in Leodiensium notitiam penrenerint
Ratherii iibri vid. ap Folcuinum, c. 20» 24 et ap.
iEffidium Chapeav., 1, 177.1bidi, p. 179 de Ratherii
codice Lobiensi.

(435) xn Kal. Mai. habetNecroI. Leod.;Chapeav.,
I, 187; XV Kal. Novemb. iEgidius.

(436) ClaroSaxonum sanguine or]undus,ut tradit
Reinerus in ViU Everacli, c. 1 ; Pez. Thesaor.
anecd. nov,, IV, 3, p, 157.

(437) Ruotgerum in ViU Brnn. c. 38 seeutus
est.

(438) Prfficlaram illam Leodiensium eruditionem
jam in Everaclo eluxis^, probant ejus jsd Rathe-

I0S7

HERIGERI ET ANS£LMI GESTA BPISC. TAJ^R. TAAJ, ET LEOD.

HM

ia expeditioneinlbiigiii9abhaciurbedisoed«re,quos A cubnerit, quique ipsi duriei^kM lepe sapM«n4is

reliqniteet seolemin ma^stros, litteris animare,
ipsis erebro duici carmiQe alludere solebat, adeo
quibus prasens congaudere non poterat, utierat
imperialibusedictisobnoxius,9epeabItalia, sepe ^o-i
a Calabria, ut caros filios, ad M^studia incendebat.
Nec ante a tamprieclaro ]aborede8titit,donecmul-
t08 ex nidibuB tam spiritualibus quam sieculari-
bus discipiinis brevi prefectos reddidit. £t, quia
paulo ante mentio incidit Galabriee, quiddam •o^
qnod ibidem contigit illo pr«esente,nonpigeat me-
morare. imperator cum exercitu longe per agros
^dSoMo CalabriflB flnes tenebat (439), cum ecce
repentinum omnes ingeoti pavoresolis perculit^io

assuefacti fuerinU ex hoc naturali solii defsotn
anirois tam facile labefactari potuerint. ForUum^
inquit, bellatores^ qui per miUe periculonm fmu
iodens egregio vestro nomini imigna rnpmti» foki^
rias, surgite, queso^ nil timentes surgiie^ virik rohir,
quod turpiter dormitantes amisistiSj resumite. Pydtot
naturales eiementorum vices horrere. NU de vitM
periculo jagitur, nullus de inflieto eum hoitiH dsstn
cruor stitlat vuinere; innoxiw tas^tum hune mm
involvere ienehrse^ quos pmUulum post eermtit *^
iUuscescere redintegrato hmine; ceterum m tuta smt
omnia» Tandem his verbis experge£acta vano te^
rore sopita tot heroum pectora aiipioscttot, poii

deliquium (440) (<m. 068» Dee. 23.). Namque, ut paululnm, iucidum orbem Phebess lampadis (441)

«udivi referentem domnum Wazonemepiscopum,
cum multum diei superesset, vident, deflciente
panlatim sole, cum adhuc maturus foret, diem
quasi jam vesperascentem nigrescere, et ceu sub
•ooctem greges peccorum a pascuis stabulaavesque
aviaria petere Unde nostratesqui >ii ibidem forte
iunc aderant, incredibili pavore exterriti >^>, nichii
«liud quam diem juditii putant imminere, et va-
lida armatomm manus, quse miiltas urbes egre-
•gils viribus excidisset, muliosque rebellantium
populos ferro perdomuisset, hano alienam ruti-
lantibus steUie noctem in tantnm expavit, ut in-
ccBdibiii anxietate diversas quasitutandffi vila ex-
qaireret latebras.Sic alii vasis vinariis, alii eisiis,

sensim ia proprium reformari «i? statum ; videDt
diem terris redditum, quem paulo ante nimittre-
pidantibus animis spectaverant ablatum ; $uw^
illis horor postmodum jocundo flt ludibrio. HulU
idem episcopus a suis sepe perpessuSi cam retn-
buere posset, cum pacientia auperavit» nuUam pro
iiguria sua volens reddere viiadictam. Dode cod-
tigit ui, dum cives Leodicenses domum ^us Yii^
rupissent» et rubeos Wormacensis vini riTot «
monte quo nunc ascclesia sancti Martini (442) siti
est, usque in Mosam deduxissenti ille hoc sqoaai-
miterferenS) nuliam adversariie prohac temeritati
vicem rependere quesivit. Et quamvis inDttmens
premeretur molestiis, et multa familiaris rei aa-

alu sub carris turpiter seserecondunt; quisquepro n gustia, quippequi a^is virismilitaribnsepiscopio*'*

lucro vitse >» computat ^a^ si quod pro hac inusi-
tata nocte sibi reperire queat latibuluro. Stupet
superhis prudens antiste&non de edipsi soliscujus
naturaliter fact» optime noverat rationem, sed de
irrationabili tot virorum fortium forroidine, quos
minimo terrori fore suspicabatur hostibus, in quo-
rum medio consederant, si rem naturalem ita ti-
muisse ab illis fuissent auditi. Sicque ut in suis
quisquecastris parvoceu putabant, leeti discrimine
latitabant,singulos ipse circuiens, ignavise accusaroy
innatn virtutis ammonere studebat, arguens pro-
brose satis,Gur*t*,qtti hisortifuerint mijoribusquo.
rumnemo ullisaliqaando rerum asperitatibus suc*

appendiciis privatus esset villis, dnas tameo oo-
biseum b^ condidit flecclesias {an. 963)» quanin
unam in beati Pauli (443), alteram in beati MarliBi
honore eonsecravit (444), singulis triginta fratres
canonicos deputavit, terciam in honore beati Laa-
rentii coepit, sed non perfecit. Gcgus corpus post
12 episcopatus annos terrae est redditum in scde-
sia beati Martini (an. 971 , Oct. 27) (44S).

25. De Nokero^ episcopo.

Substitutus est Everacro ^tt 45 Nokems (446),
genere quidem Alamaunus (447), sed admodam
omni morum elegantia insigniius, paterna dile-

VARLE LECnONES.
wT decst 4, w8 ab 1. 2. •<>• quoddam 4, "« percutit 3. 4, •" deest 1, 2. 3 »»« perterrili 4. »*•
e.est 4. »" repuUt 4, •» hi addit 4. •!• cernitis 1 . 2. 3. »" reformare 1 , 2. 3, •!» deest i , «i» episcopo
i<2 2s 3t •<• cum deesi 4^ •^i nochero 3. semper; copiosior hoc loco textus Ch^ •»» euerardo 3«

NOTiE.
rium litterae; Chapeav.,1, 190, ex cod. Lobiensi ;
Opp. RiithBrii ed. BalleHni, p.459,Gfr. Vita Balde-
rici tl, ep. Leod.,c. 18, Mon. SS. IV, 731.

(439) TOebmcr, Regest. imperat., p. 19.

(440) 968, XI Kal. Januar.. luna 28, hora diei 3,
habent Annales Sangallens. meijor. Cfr. Liudprandi
legatio 64.

(441) Tirgil., Georg. i, 4B9; iEn., iv, 6.

(442) Publicus Monsy Publeraont, Bouille, histoire
de Li^ge 1, 65.

(143) Gfr. Vita Balderici IL ep. Leod., c.l8,Mon.
SS. IV, 731.

(444) Ob MtnitatemS. Martiniope Turonis recu-
]>Mrtiilll)itl VMr Afkiluvyqlff libetram mh ipso Bve-

racro de miraculo illo conseriptum Chronicoiasc'
ruit. Ghapeav., I, 194. Quem librumiauppositittaai
esse docuit Foullon^ 1, 188. Gfr, Leodiensium caao-
nicorum diploma a. 963(itaei.reliqui8 notisdmh
nologicis corriffenduro), Martene, coll. 1» 320

(445) VI Kal. Nov. notatur dies supremoi io Ne-
croJogio.

(446) A Gerone archiepiscopo GolonieDsi mw»
aprilioctavis pascbfie et ix Kal. Maii apudRonosn-
Annal. Lobiens., l, 1. Rot^eri nomen in numims
ejus ^ui extant legitur, vid. Renesse-Breidlwca-
Hisioire numismatique de Lidge, p. 2.

(447) Pneposiius 1 uerat apnd S.

Gallnai Aon.

RMesh» ltM)8»

m

ANSELMI GESTA EPISCOPORUH LBODIBNSIint.

1090

etioM erga «edesiie fllios Bostres fleri studuit. Ut

enim paucis plurima perstringam, omnia aput nos

tam ezieriii& quam interius melioravit et ampliavit ,

domttm sanetse Mariffl et sancti Lamberti, sicut in

prsseiitiarum est^cum ornamentis, daustro etsdi-

ficiis epiaoc^ii renovavit, urbem muris dilaiavit et

reporavii (448). Multa auferens incommoda, plura

huie nostrofficcleaifiB contulit commoda, inter qu»

miseros Leodicensesliberarestuduit a munitissimo

ei factioais hominibus semper fecundo Montis Ga-

pranun (449) castello. Quod quam damnose fuerit

ipsi Leodio, haut longe hinc distantes fidelibus

oculis subjectffi attestari possunt ejusdem oppidi •*•

roin«.£ratenim,praeter naturalem ez situ •<« loci

muDitionem, sedificiis editioribus exstructum^tribus

mlesiis (450) ornatum. In quarumuna i2presby-

ieri ad seryiendum Deo erantdeputati, ad quorum

usus respiciebant de adjacentibus villis nonnullee

decimarum partes, et preeterea quorundameKinte-

^o agromm usufructus. Quee omnia quum post

ipsiusoppidi excidium(454) in suas ms sueeque •*«

ftcclesife otilitates posset retorsisse •>'', quippe qui

et aotistes ejus dioceseos foret,et in palatio Ottonis

tercii adhuc pueri inter primos consiliarius esset

(452), simul ut a loco suo invidiam facti transferret,

mahiit sedem regiam (453)honorare his quee prius ad

memoratum oppidum erant appenditia. Undeet in

oratorio sanctee Mariee^quod est Aquisgrani, quan-

tosiiUc anteainerat numerus clericorum, tantum-

dem adauxit ibidem *>«Oeoservientium,sibisusque

credens sufficere eecctesifle, si fideles ejus tantum

Itberos esseliceret a molestissima improborum ho-

minttm,qua eatenus vexabantur, oppressione,cujus

totaerat eausa ejusdem oppidi refugiuro.

^»Quam sapienter cujusdam potentis cupiditatem

eiuserit »»».
Sluduil vir idem preeclarns, in providendo filio-
rum saluti lineeoshabens oculos (454), ab his cau-

A imn Mse, quee aliquo modo posteris nozia esse
poterant. Unde in uno quod refero (455),et iosidifle
humanee malitiee prudenterobviavit,etmagnifioen-
tiam Greatoris devote honoravit. Erat in h^jus
urbis editissimo loco (45^). spacium quod talis
videretur capax esse eedificii, uade reiiqua urbs
ab ejusdem arcis habitatoribus violenter poseet
inpugnari mo. Hiqus eediflcandi eopiam eum qui-
libet in armis praepotens expetisset, quasi lade
totam urbem et universas episcopii facultates conlra
hostiles msidias defensaturus, intellexit prudens
antistes versutam hominis nequitiam, et si qiiod
petebatur anBueret,rem omnemia contrariumesse
vertendam, ita pi^ne ut qui d^ensionem promisis-
set secclesiae, ipsi episcopo vim inferret, clerum et

Bpopulum opprimeret, postremo cuncta illuc appen-
ditia *" sibi pro libito diriperet, hac pemicioaa
fretus municione.Assumpta ergoevangeliciserpeo-
tis astucia, vultu quidem quasi benignissimas ejos
precibus auresaccommodaret,prolempore8ini«U-
vit, cordeautem quomodo domesticihostis obviarst
insidiis altiori consilio deliberabat, cum interim
difl^erendo rem usque in quennlibet oerUim diem,
hominem jam in spem potinndse voluntAtis adduc^
tumsuspendit.Nee multo post,accersito archidiaco-
no eidemque *>• majoris aecclesise preeposito^nomioe
Rotperto, secreto dolos occulti pervasoris aperit.
Suadet, monet^ immo jubet, ut faxit iludempocius
fundari fficclesiam in honore victoriosissime cru-
cis, cujus virtute magis quam onuiibtts ms inorta-
lium armis seque suaque omnia tata esse posse
eertum teneret; atque ut ejusdem ceoclesise ante
prsescriptum diem maturetfundamentaloeari,pro-
pensiusindicit ; prmbet **« insuper ad hoc matu-
randum larga satis impendia^spondens profecto que
ille adhffic autnollet aut non posset inpendere, se
innullo necessarioilli defuturum anxilio.Ule autem
boni prsesulis artibus instructus, ante condictom

VARLfi LEGTIONES.

•» opidi corr. oppidi 2. »"exiiu i. 2. 3. •« suis. i. 2. 3. «" deest i. ••' retrorsisse. ••« deest
3. 4. ••• totum pesne eaput recisum apud Ch. ••• impungnari. •»! appendentia. ••• que in i. alio
airamento additum; eodemque 4. ••• omnium 4. ••^ jubet 3. 4.

NOTiE.

(448) Laudes Notgeri vide ap. Fulcuinum, c. 29,
quas posteri his versibus qm apud ifigidium le-
gontur, incluserunt :

Legta, lege Ijaans eum prselatis sibi leges^
Notgerum Christo^ Notgero cetera debesm

Gfr. quoque Gozechini epist.; Mabili. Anal. vet.
4H; Histoirelitt. deFrance, VII, 208. Qiiaiis fuerit
Ecelesise Lieodicensisstatuspaulo anteNotgeri ob-
itum patetex Heinrici II pnviiegio anno 1006 con-
scripto; GhapeHy., I, 212. Vide ibidem alia privi-
legiaNolgero data et Fisen. Hist. Leod., 1, 168,
seqq.

(449) Ch^vremont.

(450) S. Marise, S. Joann. apost. et SS.Gosmse et
Damiano erant consecratee, ut habet iEgidius.

(451) Noo ante annum 987 factum, quo ab exer-
cituTheophaoa imperatricis obsidebatur casteiium.

Gfr. Wilmans,Otto 111,46. Quomodo castellum ex-
pugnatum sit, vid. in Uist. Sanct. Laurentii Leod.,
Vit NotReri, c. 6.

(452) Donationes quoedam Notgero ab Oltone a.
997 fact«e sunt m recompensatione videlket servitii
avo patrique meo et mihi exhihiti^ et devotionis quam
in eo prse omnibus promptam ad exequendam voluU'
talem meam et justitiam senjper reperi ; sunt verba
Ottonis in tabula, a. 997. Chapeav, i, 210. Fide-
litatis nostrae promptissimus exequutor in alio Ot-
tonis 111 diplomate vocatur ibid. Vide quoque Ger-
berti ad Notgerum epistolas 30, 39, 42, 49, 66, 67.

(453) scil. Aquisgrani.

(454) Horat.,^erm. 1,2, 90.

(455) Gfr. Hist. S. Laurentii Leod., Vit Not-
geri, c. 7.

(456) io Publico monte» mediits inter S8.
et Kariiai coliegia; Fiseo, Hiaior. Leod«| I, ISO.

1001

HERIGERI ET ANSELMl GESTA EPISG. TA^GR. TRAJ. £T LEOD.

im

diem cecclesiift in hoDore sanctffi crueis fundamenta
ibideoi locare siuduit, beneficium quod ex dono
episcopi tenebaty illuc destinayit, voto insuper ad-
densquicquit de suo vel haberet vel habiturus
esset. Verum ubi impio jam dicto pervasori com-
pertum est eo loci fundari secclesiam, ubi arcem
sibi vana spe futuram 9s> spoponderat, non sine
moltis querelis atque conviciis recurrit ad episco-
pum ; iUum perfidiseaccusatet fraudis Alemannicse
qui sententiam mutasset, atque ubi ipse domum
postulasset, ibi fallax promissor secclesiam fundari
mandasset. Episcopusautem contra magis ut morem
gereret armipotentis •*« personee, quam deservire
volens falatifle,diu manet in dissimulando ejus rei
conscientiam ; atque ad satisfaciendum ei, cujus
moribus habebat deservire, in tali temporis neces-
sitate, ipso praesente, memoratum accersiri jussit
prsepositam, quid struat, quaspe. qua fidutia, cu-
jusve jussu hoc coeperit v*?, non sine multa quasi
indignatione rogitat. lUeautem cum summa humi-
litate, nuUo temeritatis studio,pro nuUius odio >>•,
immo hoc ob Redemptoris ejusque reverendse
crucis impensius optinenda sufi^ragia, ad 9t9 boc
sese esse udductum respondet. Terram^ inquit, ibt-
de m inveni vacuam per muUos annos alieujus utilitatis
immunem; visum est mihi illam secclesix sanctx
cruciSf eujus et fundamenta struere capi, maxime
esse idoneam. Quod si *«<^ aliter vestrx, domne prse-
sulf sedet sententise^ sive placet domus Dei funda-
menta in prmdonum commutari refugiumj nil mea
intererit 0«t bonse voluntatis ; si qua est ea tne, merces
mifii a Deo non deerit, Si quis autem ne hsec secde-
sise in honore Dei consummetur >«* obstiterit^super hoc
peccatx immunis [essej non poterit, Audiens hoc epi-
scopus, jamsedato vultu, quasi iram reprimens : Si
quid aliud, inquit, t6t cospisses^ pro cerio id frustra
essetj fidesque amico promissis inconvulsa maneret.
At nunc quandoquidem sahator crucis suse vexillo
hunc locum per te destinare voluit, quod csepisti
inconeussum conservabimus, immo quse poterimus
stj^lementa suppeditabimus. Injuriam namque Crea-
tori inferimuSf si posthabito •*• eo »** spem vanse
salutis in armis hominum posuerimus, Ita profecto
dolus ejus qui jam rapina animi pervaserat seccle-
8iastica,laadabiUter satis splendida, admodum non
. fraude, sed industria pontificis compescitur. iEdi-
ficium flecclesise cum claustro et congruis pro loco
officinis consummatur •**eademque in honoresan-
etiB crucis dedicata, agris et decimis donatur ;

A onde 45 fratribus victus et vestitns solatia pende-
rentur.

27. De ecclesiis sancti Dyonisii et saneti JohMw.

Alia nichilominus ipsiusamminicalo condita est
ecclesia a Nithardo custode raajoris ecclesin in
honore beati martyris Dyonisii. In qua primum
quidem 20 aggregati •*• sunt canonici, procedente
vero tempore additisdecemintricenariumipsoram
numerus excrevit. Ipse vero prseterea suo nomiDe
ecclesiamin honore beati Johannisevangelist«coo-
struxit (457) et dedicavit, 30 fratres canooicos ad
serviendum Deo ordinavit, fundos a se adquisilos
unde sufficiens iliis victus el vestitus esset, depa-
tavit, corpusque suum, quod et factum ceroimus,
ibidem sepeliri mandavit.

28 •*?, Quanta illi cura erga edacandos pueros

fuerit,

Maxima illi circa cducandos pueros erat soUici-
tudo, eosdemque cum secclesiasticis discipliois in-
struendos, adeo ut quocumque vel ad proiima
vel ad loginqua loca (458) pergeret, scolares adu-
iescentes, qui uni ex capellanis sub artissima non
aliter quam in scolis parerent discipUna, secum
duceret, cumque his librorum copiam ceteraque
arma scolaria circumferri faceret. Sicque fiebal ut
quos plerumque rudes et illiteratos a claustro ab-
duxisset, et ipsos quos prius magistros habueranl,
inlitterarum perfectioneredeuntes superareoLSed
G vereor ne hujuscemodi se tueantur exemplo, qui
cscolaribus alis in curias regum et episcoporum
querunt erumpere^et,disciplina3 jugum detrectantes
levitati animum dare contendunt,qaos ego ***felices
judicaverim, si in nullo ab istius exempli disciplioa
exorbitaverint.Nam si nunc temporis inter slrepi-
tus curiarum studia bonarum arcium haut secus
quam in ciaustri •*• quiete constiterit valere,de re
missiori ad arciorem discendi viam non negamus
convolari debere. Sin autemlongeestresecontra-
rio, immo quia ••<> est, cesset ultra lasciva stas
falsas instabilitatisuse causaspraetendere^quiaquod
in tranquillitate claustri neglexit, verum est quod
nequaquam in tumultuantis seculi turbine possii as-
sequi, quamque ^n o si nostris temporibus tam ao«
rea possentrevocari secula, ut in capellis tam im-
peratoris quamepiscoporum nil magis appeieretur
quam cum litterarum studio morum discipIiualAl
nunc quia ••> longe res est contra,nos quoque ad
nostmm Notkerum revertamur.

VARLE LECTIONES.

Mi deest 3. 4. •>• armipotis i. 2. 3. •>? coeperit i. 2. •>» studio corr. odiol. «m ab i.l3.
Mo deest 1. 2. 3. ««i interit 1. 2. 3. •«* consummaretur 4. m m ejus 1. 2. 3. post vocem dolnsfslso
omissum, •«> confirmaatur 4. •«>duodecim congregati 3, 4. '«^ deest 2. Omnino differt Ck. *^* f<^ ^*'
1. ergo 2, 3. *** clusUis i, 2, 3. ^^ quod 4. >*^ quamquam 4. *>< quod 4«

NOTiE.

(457; Monasterium S. Joannis in Insula noviter (458) Anno 089 e. ^. Romam iter feciL Aao.
ante clvitatem construcluminprivilegioOttonisin, Laubiens, Mon., IV. Gtr. Vita S. Adaiberii, c. 22,
die 0 April.997, dato legitur; Ghapeav*» I> 2i0, ibid.

m

29. Quiet quaks sub eo coahiennt ^u.

ANSELMl GESFA EPISCOPORUM LEODlfiNSlUlL lOl^

A Boemi» civitatein iraQsmissus, cam nonnalU ibi*

Gum ad hoDorem lecclesiee susb tam diligenteret

iogenuoseteos qai essent exfideli familia (ecclesise,

quorum nonnallos sepe a prsegnantibus etiam ex-

postulasset matribus, lam diligenter alendos esse

censeret, tuncaliaram nichilominus fllios «ecclesia-

rom, qui sibi a stadiosis committerentur coepiscopis

sive parentibus, gratanter suscipiebat. Multique

tatni&m apud eum Deo donante assecuti suot perfe-

ctionem, ut idonei rectores fierent animarum. Ex

iliis eoim multse «ecclesiee se gavise sunt pastores

habere, quarum Salzburgensis «ecclesia archiepi-

scopum habebat Gunterum,Cameracensis duos al-

terum alteri succedentem, Ruoihardum (459) et

Eclewinum •*« (460) Wirdunensis Heimonem, Tul* B

lensis Hezelonem, Trajectensis Adeboldum, licet a

multis proeterea non episcopis, qui similiter sub eo

coa]aissent,quampluhm8e correctse sunt eeccleside.

Ez quibus Durandus postea noster episcopus Baven-

hergensem •*> secclesiam religionis et arcium libe-

ralium disciplinailiustravit, Otbertus cum aliquibus

aliis secum hinc abductisvitam Aquensium clerico-

rum, perneciosee contagio licentifle retro deprava-

iam, adsanciamireligionis, in quantum potuit, nor-

mam reducere studuit >*«. Quid dicam deHupaldo,

qui, dam adolesceniulus a scolari disciplina hinc

aofugissety Parisius venit, canonicis sancifle Geno-

vefae vir^nis adhesit, in brevi multo scolarium in-

dem Chrisiianae religionis documenta dedisset, ad
nos cum maximo honore remeavit. Multi prseterea
sub tanto patre enutriti, religione ei studiis libe-
ralibus diversa illustravere loca, cum insuo^s^qui-
demloco quicquitubivissiudii velreligionis esset,vi-
gere adlaboraverii. Idem prudenti consilio predia
fficclesise in tresMo sequasporcionesdivisit, quarum
unamsuisei successorum usibus, alteramDeoser-
vientibus per aecclesias et permonasieria, ierciam
his qui miliciam exercereni concessii. Multosqae
consilii ei bonarum arciumstudiisinformatosviUB
et moraliiaiis suce imiiatores reliquit, qui quas Mt
videre noiicia discipulorum de magisiri elegantia
nequaquam sinit dubitare.

^O QuodmitisfuerithumiUbus^ terribilis superbis.

Erai enim pauperibus mitis, superbis, diviiibu^
ierribilis,bonis quibusquemansuetus,iniquis etfar
ctiosishominibusmetuendus,poteniibasvenerabiIis,
mediocribus amabilis, admirabiiis sapieniibus, iii-
doctis eruditor clementissimus, senum atque de-
bilium baculus, juvenum et adolesceniium corre-
ctor siudiosus, providus in consilio, circumspectus
in facto, clarus in oloquio, discretus in sileniio ;
quemsummi proceres, antistes, dico, RomanA
urbis, pariterque imperator, ianto honore duze-
runi M> ui alter eorum, papa videlicet, in diccep-
iationibus prsesulum Cisalpinorum vice sua seque-
strum (462), sepe esse jusserit, imperaior vero in

siruxit? Ubi cum aliquamdiu moraretur, interim n disponendb regni negotiis primum habuerii. Hic
videliceicumadomnoNotkeroepiscoponesciretur, tanii habitus extrinsecus, talis erat interius, qoi

numquam nec in se •«> nec in aliis familiarius aibi
adherentibustorporilocumesse voluerit, dumipie
cum clericis evolvendisaiqueiierandisdivinieScri-
piurse paginis jocundissime intentus, laicos nichi-
lomiuus adolescentes, quibus alendis sua seorsum
erat disciplina, setati etordini suo congruis artibus
inplicaverit. His ei ialibus insisiens laboribuspater
venerandus, 36 inreprehensibiier in episcopatu
exegit annos (463)^ (afi. 1008, ajDr. 10) muliosque
nequaquam a nobilitaie suadegeneresreliquitfllios.
Quorum nonnullos nos vidisse meminimos, inter
quos pise memoriee domnus Wazo velut Lucifer in-

iandem canonica episcopalis senieniiae executione
compulsus est redire ; digressusque inde, prose-
qaeniibuseumcummultofletu amicisin brevi sibi
conciliaiis, siudii •>'' et moralitatis nonnulla ibidem
reliquii vesiigia. Coniigit autem nou multo posi
Notkerum episcopum, utconciliaretamiciciasinter
Ruoperium Francorum regem et imperatorem no-
strum Ueinricum Parisius devenire (461), cum 9i%
memoraie beaise Genovefoe virginis canonici ad eum
devoiissime concurrerunt, humillime peienies ui
in anno per unum mensem Hubaldo aput eos ma-
nendi copia daretur. Episcopusautem bonumiesti-

monium de conversaiionecanonicigrataniianimo ^. ierminoresstellasenituii. Quicumin ipsiuscapeUa
accipiensy illis qoidem, ui si cum eis tres menses primoquidem minimus etfere abjecius librorum
morari vellety oltro concessit, illum autem huc abbaciH4que geruIuscoaIuerit,succedentepaulaIa-
redieos gratia et donis muneraium, ad virtutem iimvalentisingeniiprogressu,iandemadregendas
amplios accendit.Quipostea sub Baldrico Pragam majoris •» flecclesise scolas, ipso don(ino Rothero

VARIiE LECTIONES.

fM
MS

•M haudpauca desimt Ch. »'« Herluinom 4. ••« banimbergensem 2 baumberg. 3 Bamveber/r 4
deest i. ••''siaduil. M*tum4. "» solo 2,3. »«« «c. 4. ut ves. 1, 2,3. mi quos aui 4*
1 daxerint I, 2, 3. ••» uise 1. 2. ••* abacis 4. h» majores 2. 3. i i .

(459) Chron. Camerac. I, 101.

(460) Leodiensem antea archidiaconum. Ibid.,
1,410.

(461) Sinc dnbio paulo ante colloquiumab im-
peraiore et Roiberto rege ad Mosam institutum
anno 1006; de qao videoiploma Mabillon. Annal*
ord. S. BenedicU, IV, 183; cfr. Thnagmari Yiia

NOTiE.

S. Bernwardl, c. 41 etHisi. S. Laurentii Leod.,
Vit. Norg., c. 10.

(462)Idem quod Papi® e^ue^/er vel sequeiter qui
certaminibus medius intervenit, per quem utraque
pars rectam fidem sectatur.

(463) in die mortisiv Id. April. consonantNec ro«
log. Leod, et ^idius« CCr. Annal. Qaedlimb*

1095

HERIGERI ET ANSELMI G£STA EPISG. TANGR. TRAi. ET LEOD.

4096

episcopo jabeiite,evolaTit. Cttjusexemplis imbatus A Oc^ 28).Videns autam quia, pro BiAdiooriialeloci

etdoctrinis instructus, adjeciis insuper propriis ex
divino munereyirtutibus, nostris quoque magi-
strum repraesentare studuit temporibus. De quo
suo in loco, quantum Deus donaverit, lacius dice-
re babemus.

31 . /)e Balderieo episcopo ,
Quadragesimus septimus episcopatum suscepit
Bakiericus, generis et morum nobilitate insignitus.
(464) Qui eum in pluribus sepe rebus boni antecesso-
risinniticontenderet •<< vestigiis, tum in (Bcclesiis
honorandis Dei earumque rebus agendis magnifi-
cus fuisse babetur, adeo ut nullam eecclesiam vel

abantecessorlbus constructfie sufficerent 8 scclesis
canonicse religionis,dignum duxit etiam moQiiste-
rium struere, ubi arctior vita sub beati BenedicU
regula duceretur,ut eorum mens qui ibidem ines-
sent, eo magis studio orationis esset intenta, qaanto
a secularium curarum turbine esset libera. (t. 19,
20, 29, 27). Ccepit ergo fideli devotione in honore
beati Jacobi apostoli locare fundamenta monasterii
{an. 1016), cujus criptam,in quo nuac ipse corpo-
re requiescit, cum perfecisset, et in honore bcati
apostoli Androae dedicasset, pauca ad opus Dco
inibi famulantium proedia constituit, reliquum

monasterium in episcopatu praeterierit [Yita Bal" jg opus semiplenum et non altius quam usqueadfe-

dmci^c. 3),quod non aliquo vei agrorum vel deci-
marum usufructu donaverit (465). Et, licet excre-
scente fratrum aliorumque propinquorum nume-
ro, in multas particulas dividendae berediiatis an-
giistia, carnaliter timeri posset consanguinea; pos-
ieritati, maiuit tamen ex proidiis suis magna ex
parte GBceiesiam et pauperes Christifacere heredes.
Unde contigit ut Pannardum oppidum, alodium
8iium,msgori8ecclesieeadususfratrum, et secclesiam
ad sttsientandos yiclu 24 •<'' egenos condonaverit,
cum preelerea comitem Arnolfum (466) cumuxore
Dobiiissima Liutgarde ad boc exortando adduxerit,
ut liberisorbati flecclesiam sibi pro animarum reme-

nestras,dieoccupanteextrema,dimisit; et ipso die
eademque boraqua prselium apud Flardenge8(472)
committebatur^inquomaxima nostratum cedes fa-
cta est,vitale »«» flalum exhalavit {an. 1018. J\d. 29] .
32. De Wolpodone »•» episcapo.
Huic 48. virDominiWalpodo successit. Quiapud
Ulterius Trajectum (473) sub religiosis admodum
patribus insecclesiasticis claustralis vitse adolevit
disciplinis,quibus postea^de bono discipulo optimus
magister effectus, subditorum vitam exercere sta-
duit. Et, licet prsepositus faclus exteriorum caram
suscepisset ^no^ adprime tamen regendis interiori-
bus constanter invigiiavit, et se ipsum quidemante

dio heredem facerent. EjustemporeGerhardus Ca-G omniasuavissimoChristi jugo subjiciens, alios se-

meraeen8is8ecclesiffiepisc(ipus(467) cum fratre suo
Godefrido monasterium Florinense (408), in honore
sancti JohannisBaptistffiConstructum, et commoda
satispro modulo suo prsediorum parte honestatum,
matri Domini sanctoque Lamberto martiri contra-
didit(469). Cui monasterio, nequit Deo ibidem ser-
vientibusminus suppeteret, idem domnus Baldricus
episcopus duas ex sese gratautissime addidit aeccle-
8ias(470).Ipsepr8esente sancto Heriberto Coloniensi
archiepiscopo,abeato antecessore Notkero constru-
ctam domum sanctee Marise sanctique Lamberti de-
dicavit, cum dehinc tertia die eecciesia (471), quam
vir gloriosus Godescalcus msijorisfficclesifiBprffipo-
situs ex alodiis suis^ unde 12 canonicis fratribus
▼ictus et vestitus sufflciens foret, dotavit {an. 101 5),

cum intra angustse iilius viae ^^i oras, quse ad vitam
ducit {Matth. vn, U.)» tam exemplis quam docu-
mentis cohibebat. Senioribus fllium, juvcnibus
fratrem, adolesccntibusse patrem exibebat, quo-
rumlascivam 9i* eetatem binc arcioridisciplinare-
primebat, hinc ipse per se sacrae Scripturae iectio-
nibus erudiebat ; nuUusque alicui locus evagandi,
aut quoquam a sanctse religionis tramilo exorbi-
tandi sub eo locus erat.

33. Qualiter episcopus factus vixerit.
Huncobeximiee vilae meritum imperator Heinri-
cus miro karitatis affectu amplectebatur ; qui et
eundeminvitum ab claustrali quiete abduxit, etse*
cum in capella aliquandiu commorari voluit. Hu-
jus ergo episcopatus >7s sedepastoreviduata,iQspi-

VARLE LECTIONES.

»•♦ contendere studuerit 4. »«7 sic 1. 4. Ch, xxxiv, 3. 4. ••« vitalem 4. ••» wolbone 2. 3. volbo-
done 4. «^o suscipisset 1. «^i ita elog, Wolbod. vit« 1. 2. 3. 4. »7« lasciviam 2. 3. »" episcopatu 1.2. 3

NOTiE.

(464) Radisponffi antea vicedominus. Annal. Hil-
desh. 1008, frater Gisleberti comitis de Los, utipsc
testaturiniitterisDeecclesiaS. Jacobi a. 1016 con-
scriptis. Mart. et Durand, coll. U, 377.

(465) Heinrici II mip. donationes quasdam a,
lOOSfactas vide Ghapeav., I, 224, 225.

^466) Lassensem.

{467J Hcgus nominis primus.
f (468) Florennes. Cfr. Chron. Camerac. et Atreb.
m, 13, et litteras Arnulfi Remensis archiepiscopi
a. 4012 datas, ap. Fisen, i, 171.

f466) Auct. Qembl. ad Sigeb. Mon.^ VL

(470) Mecknm de Um jmta Leodium et S.

Maria in Bovera, adnotavit iEgidius.

(471) S. Bartholomaei. Hist. S. Laurent. Leod.,
Vil. Balderici. c. 2.

(472) Vlaerdingen.; Cfr.Alpert.dedivers. tcmp.i
IL21; Thietmar., VIII, 13. iv, Kal. Auj noUtuf
dies supremus in Necroiog. Stabulensi msc. el
apud i£gidium.

(473)Ecclesiai S.Martinipraipositus.Hist. S. Uo-
rentii Leod., Vit. Wolbod., 1. Si Reinerum sequc-
ris in Vita Wolbodonis, Act. SS. ApriL. H, «57,
sqq., ciariB nobilitatis gente Flandrie ortus crat
episcopus.

mi

Ai9SKLIII GE8TA EMSGOPORUM LEODlBNSIHi.^

IMI

ra te vt ot crediniis Deo, huie beato viro nec opi- A ejus frigora et glactali ▼iarum asperitate adustoy

Danti, immo amarissime fleoti, ejusdem regeudi

securas caram committit \an. 1018.). In cujus

Qifflirum gradus culmine nil de prioris 07* vitie

fitaia remittere, immo rigore intentiori eorpus

iustitit edomaro, ne, ut ait apostolus, aliis preedi*-

caQ8 ipse reprobus efflcereiur (/ Cor, ix, 27.) Nam

prster certissimam qua sub oculis superni iuspe*

ctoris ^ afflioto corpori inperitabat disciplinam»

jsjaiiioram et vigiliarum impiger executor extitit.

Nil iUi dulcius erat, quam si cui ^?? itidem ^* cordi

essei explorare ; quorum aliquos si quando •''» aut

in angulis aut circum aliaria invenisset, hos magni

pendere et donis honorare consueverat, nulium a

quo Deam timerisciebat negligere 0»o, a quo autem

viderit, ut ex usu ejusmodi deambulationissangiii*
nem ab interioribus elicitum in uiroque pede con-
staretoccaluisse.

34. Quid plaeaiurus mperaiomn Heintieum fa*

eerit w».
Iratum contra se imperaioris Heinrioi animum
placaturus, consilio suorum aliquantum pecuniie
contrazerat, quam ut eidem 'm ppo graiiaejas»*^
offerret, GolonicB occurrere deliberaverat (474j
{an. 1020.) Set subinde ntractans animo cur noa
pocius daretur largitori omnium, in cujus manu
corda sunt regum : offenso coelorum dominatore»
frustra terrenum principem placari ; iteraqua GEea^
tore placato^ qaantumlibetsublimati hominis minas

Dei servitus negligeretur, nullius momenti ducere. B contemni debere ; coepiiipsa quain crastinum pro-

fecturus erat nocte qus collegerat fideliter disper*-
gere, et inter euodumadeo expendere omnia, utoe
unam quidem ex memorat«B pecuniie summa md
placandum principem sibi retineret siliquam. Jiaque
fama,quibusdam deferentibus,ad auresimperaioris
preecurrerat *>», episcopum Waipodonem ad cob-»
ciliandam sibi graiiam ipsius non parvam auri
argentique copiam coegisse m» ; cum ecce, ezpectaQs
quando heec ad cameram suam afferretur, iterum
audit deputatam sibi ut, crediderat mo, pecuniam
pauperibus esse distribuiam. Et licet in aliis sane
perfectum aliqui »> contendant hunc orihodoxum
virum contra avariciam minus consuloisse> in hoc
tamen facto venerabilis episcopi sBquitaUs ooBtra
in mensa sibi parcissimus, pauperibus esset hUma- ^ se ipsum censuram tenuit. Et qui,sicamales aeque*

Eidem,stalura procero, non ex carne sed ex ossium
mole venerabilisinerat corpulentia,cui dupla quam
cailibet exili corpore refectio essei necessaria-, ut
videmus in faominibus ejusmodi. Quod m^ tamen
corpus suum tali magnitudiae vastum cybario pane
atque aiiis cibis communioribus longe ciira saturi-
tatemM*reflciebat, et lauciora quidem ei exquisita
quaesibi apponereniur manibus, ac si eain momenio
essel voraturusj conirectans, nichil de his sibi in*
dulgere volebat, sed omaiapauperibusdistribuebat,
se golosum, se edacem esse accusans, qui necdum
multorum vel secularium parcitatem assequi posset,
Jicei, ut dictum est, longe minus quam inmenso
corpori sufflcereivictusacciperet.Enimyero cum

nissimus, tum alias ^ niehilominus cujuscumque

modi egenis largitor erattam profluus, ut qusecum-

que sibi ipsi posset fldeli furto subtrahere, nihil

pene'sibi retinens, per manus pauperum omnia

Ghristo reddere non cessaret. Unde plerumqne

pallia, tapetia, vel quselibet episcopii ornamenta

contra pauperes, qui ea nocturnis horis a domno

prsesule aceepissent, precio quo posseni a camera-

rib redimi opus erat. Quid de vigiliis et orationi-

bus, quibus exequendis adeo studiosus erat, ut

miiltas hibernas noctes insomnes continuaret, san-

ctorum limina circueundo ctpauperum manus, qui

seseper ootaviarum diverlicula divisisseni, largiter

returaffectus, succensere •» habebat,ex splendido
^ illo suo contemptu unde eum amplius amaret
invenit^ suamque vanam poientiam in hac parte a
bono sacerdote derisam esse oppido gavisus est.
Sicque magis celebre higus nomen epiacopi iiichil
largiendo in aula regia esi effectum, quamaiiorum
quorumque prsesulum, qui, creditas sibi spoliantes
fiecclesias, mimos cffiterosque palatinos canes diiare
contendunt, ipsique scurrilibus stultiloquio et tur-
pissimis circa reges adulaiionibus inservire non
erubescunt. Hujus veteris novique morbi antiAtes
hic noster omnino inmunis,maleblandientis seculi
lenocinia forliier calcabat, ad ccelestia toto corde

replendo? Attestari solei quidam de his qui fami-D suspirabat, et per duos semis annos quibus -in
Jiarius sibi adherebant, quod interlavandum pedes episcopatu vixit (475), prsetor spontaneam quacQr-

VARIiE LECTIONES.
»74 insperante 1. 2. carr. ins^rante 3. 4. •" ita 4. et elog. Wolbod. pejoris 1.2. 3. "« in peetoris 1. 2.
»^7 sicut 4. »7» aliis addit 4. •»» aliquando 4. ••« neglegere 2. 3. ••* qui 4. •»» saturnitatem 1. 2. 3.
*^ita 4. et elog, Wolbold inmensum i.^. 3. •»* aliis 4. •" f. iratum 3. 4. »«• eidempoi/ Goloiuie4.
»wei3. 4. •«* percurrerai 3. 4. »»• coUegisse 3. 4. •»<> credideret 1 . 2. »»1 aliquid 3. »»> succendere
3. »»» spendido i.

NOTiE.

(474) Wolbodonis tempore unam Heinrici II. imp.-
habemus tabulam, Colonioe die 18 Febr. 1020 scri-
ptam ; B6bmer Regest., p. 61 ; Heinerus, Vit.
Wolbod-,c. 8 hoc natalitiis Chnsti Coloniae factum
esse scripsit, sedrepugnantAnnales Hildesh., qui-
buslocie imperatorNativitaiemDomini illia tempo-

PmoL.

H i ♦ < y

ribus celebrarit docenies.

(47o| Sedit episcopio ter denis mensibus legitur in
Vita Wolbodonis brevissima, Latinis, Gallicis et
Teutonicis versibus conscripta; Latinos dedit ex
codice S. Laureniii Ghapeav., I, 256.

3S

tm

U£RIGERi ET ANSELMI GESTA EPISC. TANGR. TRAJ. ET LEdD.

m

pus servituti subicere oon cessabat afilictionem» A deinde circumstantes, sine kiterfnisaone psaUere

continua stomachi infirmitatc laboravit , eoque
9U magis animm vires roborans, erga subditos tam
monitis quam exemplis scclesiasticisrigorem auxit
discipiinis. Multique a levitate, quam retro fuerant
sectatiy ad gravitatem morum conversi, inniti vesti-
giis sanctitatis ejus sunt conati.

35. De vocatione ejus,
Celebratis, ut solebat, in spirituali jocunditate
paschce diebus (an. 4021, Apr. 2), sentit se vocante
Deo ad perhennis pasch» gaudia invitari, cum in-
gravescentequidem morbo prcemortuaulteriusnon
vaiens sustentare membra, spiritum coelo intentuni
psalmodia»9»etdivinffi Jegis meditatione roborabat,
vilibus stramento et superjecto nudus incumbens

pro sui exitusexpectatione, ipse incipieDdispsalmis
an tiphonas, itemque flniendis coHectas inpon6Qs;el
ut hoc efficatius vel pocius posset, os el Uoguam
vicina jam morte siccatam aqua infusa madefieri
jubebat.Tandem oblata Sal vatoris cmcifixi ima^e,
capud suum ejusdem petit admoveri vestigiis, et
inter salutandum et inexplebili dalcediae adoscu-
landum ^^^ cruciOxo Doroino, cujus imaginem fohs
ampiectebatur, reddidit spiritum (476) [m. iOit,
Apr. 21) Ad cujus corpus in beati Laarentii mar-
tiris monasterio tumulalum (477) quicunque ei fide
petunt, diversi generis languorum medicinam inre-
niunt, ejusque meritorum apud Deum efficatiam
tum ex me ipso, tum ex aliis sum expertus, qaonun

cilicio, fratresque, qui sibi assistebant, saluber- 3 nota fides et auctoritas de rei gestae veritate non

rima exhortatione contestans ut eam, quam sinit dubitare.QusBnoshuicopuscuio insereredevi-

sibi inslare cernerent, horam prccsenti exemplo tavimus 1000, partim quia ioo* ad alia festinamus,

reformidare discerent. Cumque idem sepius iteras- partim quia *oo» de rel^tu miraculorum nondum

set, conversus ad Johannem archidiaconum, po- pervulgato dgudicari devitamus,sedposterisfldeli-

stea prcepositum, ipsi identidem inculcabat»9e,Qe- ' ter scribenda relinquimus (478).

minemque a foribus domus in qua jacebat arceri 30, De Durando episcopo.

volens, omnibus admissis sui morientis praebebat Quadragesimus nonus subrogatus est Dttranda^

spectaculum, ut tanto cuiquo sua caro in puiverem (479) (an. 1021), natus quidem ex humili genere,

redigenda vilesceret, quanto abjectius banc in epi-
scopo emori viderent.Nec defuere interim antiqui
illiasdraconisinsidiae,qui,more suo explorare vo-
lens si quid suum in egrediente »»7 sancta anima
]aveniret,propter vestigia jacentis astitit. Quem ille
visum agnovit, mox orando cum aspersione aquce

servorum memo^ati Godescalci prffipositi,sedadmo-
dum pollens nobilitate ingenii.De qao ferturquod,
cum idem dominus suus manus sibi dare vellet, ut
mos estj et sacramentum facere, cum magna reve-
rentia de sede episcopali eidem ioo> assurrexeritet
boc fieri humiliter recusaverit, asserens se pocios

beaedictsB repulit iNequaquam. inquiens, 0 sce/era- Q servumdominosuodebitamservitutemexhibiturum
tisiime tenebrarum accoJa^ donante Deo tihipraeda 31 , De Reginkardo episcopo,

ero; nulldm pavtem habiturus cum sinistris, lucis 008 Huic defuncto(480)et apud Sanctum Laurentiom
mansione fruiturum me confido cum dextris, Orat tumulato(481)saccessitReginhardu8(482){aii.l025,

VARIiE LECriONES.
••* qaedeest 3. 4. ••* psalmorum 4. ••« inculcare cepit 3. 4. ••'' suum ingrediente i. 2. s. egre-
diente 3. 4. in egrediente Ch. »»« ita 1. CA. elog. Wolb. licet 2. 3. 4. ••» deosculandum 4 Ch. »«"de-
putavimus corr. devitavimus 1. deputavimus 3. 4. »001 quod 4. ^^^ sic. 4. ipsi Ch, ejusdem 1.13.

NOTiE
(476) XI Kal. Mai., Necrol. Stabuleuse, Necrol. (480)xixKal. Febr. obiit ez Necroloe. Stalm-
Leod. et iEgidius. i®°*ii * ?*^- ^^\\ ^abet iEgidius ex Necrolopo

(477) Auratis litteris hoc habetur exaratum epi-
iaphium :
Ingens carnis honor, sed morum gratia major

Prasulis officio te locat et solio.
Sensit dives, egens, ut eras ad singula prsssenSf

Istis unde salus, his fluit unde cibus;
Hic eadem cunctis adsunt nunc viscera nobis

Hicque salutiferum excolimus tumulum.
HsecapudReinerum in iibelloDescriptoribuseccIe-
siasticis,!, 3;Pez.Thes.anecd.,IV,3; et apud iEgi-
dium. Clarissimi episcopi depositionem in pTus
quam triginta Martyrologiis se reperisse adnotatam
observat Molanus in Natal. sanctor. Belgii.

(478) Miracula Wolbodonis, prcBter Reinerum et
iEgidium, anonymus quidam post a 1434 scripsit.
Act. SS. April.,il, 862. De sepulcro Wolbodonis a.
1656 aperto vid. eod. loco.Oratioiieni melricamad
Wolbodonem ex codice S. Ldurentii edidit Cha-

peav. 1, 257.

(479) De Durando vid.Histor. S.Laurent. Leod.,
et Reineri Vitam Wolbodonis, c. 17-i9. Act. SS.
Aprii.,II,861,ubi malamapudposterosfamam eum
noa effugisse legimus. Cfr. quoque Ajiselm.,c. 29.

Leodiensi, quem diem cum anno i025,ttt legitor in
AnnalibusLeodieas.,non cum a^ 1024ia Ann.Laob.
notato coniun^endum esse docelprivileginm Gon-
radi II de oonis Ecclesifie viNon Oct. 1024, inciri-
D tate Le^ia Durando episcopo datum. Chapeav.. 1,
264. Epistola in Berenj^ariumTuronensemguieibi'
dem subDurandi nomme legitur, aTheotwinoWt-
nonis successore esse conscriptamsatis constat.Cfr.
Mabillon., vet. analect., p.>446.

f48i) Hos versus.aStephano, abbateS.LaoTentii.
sepulcro inscriptosservavit iEgidius :
Durandus jacet hic, quipauloplus tribus annis

Tungrensem rexit nobtliter cathedram.
Pauperis in nido patrimonii natus et aUus

Ingenio summos evolat ad proceres.
Quos tulerat dominos hisdem famulantibui usus

In theatro mundi fabula quarUa fuit ?
Septima lux umam fundentis in orbe /luebat,

Cum faceret rebus triste vale senior.
AJium nescio quem diem mortis satis obscore in-
nuere videtur Slephanus.

(482) Simonia episcopatum adeptos, si Hist. S.
Laur. Leod. sequeris.

m

ANSBUUGBSTA BPISGOPORUM LBODIENSIUM4

1102

Jan, 14), qaieoiilitteralis(483) archiepiscopo Heri- A preeberei, trecentos (485) ex eis siipe sua alendos

berto, eximice sanctitatis viro,perfectionem in eccle-

siasticisassecutus fuerat disciplinis ; a quo et pree-

latus canoniciB apud Veronam, quae usitatius Bunna

Yocitatur, institut«, eandem strenue pluribus annis

rexerat. Hic bonis bonus, perversis studio erat mo-

lestos, mitem sese pauperibus, asperrimuin quoque

ioiquis exibebat divitibus. E^us tempore non parva

exolum copia ex occidentali ^^* regione in hanc

urbem contluxit, qui patriam et dulcia arva lin-

quenles (484), ut ipsi ferebant, prsedis et incendio

iasoJitodinem redacta, parvulos suos miserabiliter

circumferentes, ab ignotis gentibus stipem mendi-

care cogebantur. Horum cottidie concurrentium g

iarba cum aliquantum gravis esset indigenis cibos

manu et arte querentibus, propter coemendi panis

angustiam, qui tantse plebi minus posset sufficere,

hic domnus* episGOpus ad concives nostros paterna

ustts est ammonitione, ut itnusquisque h^jusmodi

egenis studeat 1004 pro posse misericordiam impen-

dere,qui ^oos autemaliquidliirgiri nequeat, vei nul-

lam eis molesiiam ioferat ; humaoam meoiem ho-

rum exemplo tangi debere ,quud similis casus quan-

doque ingruer et io<x vicissitudo, non aliter sibi ab eis-

demforsitan panem expetitum iri.Ut ioo? ejus miseri-

cordiae, quam populo suggesserat, prior exemplum

suscepit, et ad similia pietatis opera pro posse ex-
plendaalios aocendit. Hic inaecclesiabeaiiBariho-
lomei apostoli ad duodecim canonico8,qui ibidem
prius inerant, ex bonisa se adquisitis^ addidii; et
inter alia quee fecit insignia, pontem super Mosam
magno sumptu extruxit (486) (an, 1026), monaste-
rium sancti Laurentii renovavit (487|,pnediis auxit,
et triginta monachos sub abbaie, qui adhuc super-
est (488), vivere regulariter constituit, ipsumque
monasierium Piligrinum archiepiscopum conse*
crare fecit (489) ; ubi etiam post obitum suum [an,
i037, Dec. 5) (490) locum sepulturce accepit(491).
38. De Nithardo epUcofo,

Hi]gus in loco successii Nithardus (492), cusios
migoris secclesiee, a clero et popuio unanimiter ele-
ctus. Is juveais fletate, moribus senior, quatuor se-
mis in episcopatu degens annos, in iam brevi
iempore magnum ornatum, quem aput nos fas
est cernere, nostrae addidit basilicse (493), in qua
defunctus |an. 1041, Aug, 16) posiea adeptus est
sepulclirum (494).

39. Dc domno Waxone epscopo ^^K

Higus episcopi Yitam quse Ubrum Anselmi dau-
dii, dedimus ad annum 1048, Patroiogifle iom.
GXLU, coi. 725.

yARLE LECTIONBS.

iw» orientali CA. «o«* studeant 1. 2. io<>» ut 4. "m Ua 4. ingruere 1. 2. 3. 1007 Ua 4, CA. et 1. 2. 3.
«•w deest hoc ctaput ap, Ch,

NOTiE.

(483) Canoaicus Coloniensis. Reineri Yii. Regiu.,
c. I, ap. Pez iV, 3.

(484) VirgiL, Ecl. 1, 3.

(485) JUille ducenios fuisse Hisi. S. LauTeniii
Leod. auctor affirmat.

(486j Cfr. Dewez, Histoire de Li6ge. Brux., 1822,
I, 38. Libram quem nuper edidit Polain, Histoire
de Li^ge, noa vidi.

(487j Aan. Leodienses.

(488) Stephaaus. Obiit 1061 ; cfr., Hist. S. Lau-
rentii

(489) Aaao D. 1034, ind. 11, anno episcopatus
Reginardi x, Piligrino archiepiscopo Coloniensi et
ioaone Portueasi episcopo preesentibus, monaste-
rium consecratum esse iestatur Rupertns in Hist.
S. Laureatii Leod.

(490) Episcopum anno 1037 obiisse docet, praeter
Annales Laubieaies et Leodienses, lamina plum^
bea in tumulo Reginardi a. 1569 aperto inventa,
in qua teste Fisen ,. Hisi. Leod., 1, 180 hsec verba
legebaatur : I^go Regimrdas^ Leodiensis episcopus^
excesst de vitn anno ab incarnatione Domini miilesi'
mo trigesitna oclavo^ indict. quinia^ Nonis Decembr.
et sepuUus sum in basiUca S. Laurentii, quam adju-
vante Deo consiruxi. De indictione v tenenda, i. e.
1037, vid. iafra c. 49.

(491) Duplex exstatsepulcralis inscri]ptio: unam
his versibus inclusam servavii auctorHist, b.Lau-
rentii :

Muic domus hsec index, hxc ejus tota supellex^
Nec minor indicio cultiu episcopio.

Q Tollitur hic Nonis perfunclus forte Decembris,
Paret ei introitus par erat et reditus.

Anno Domini 1036 obiit dominvs Beginardus vene^
' rabilis Leodiensts episcopus. Alteram Everlini abba-
tis praeter eumdem auctorem habent Reinerus et
iEgidius :

Flos, decus EcclesiXyprxsul, speculumque sopAise
HiCf ReginardCf jaces^ corporejam cinis es.

Nos quia frumenti satias pinguedine duki^
Pascua sint ccsli centupticata tibit

Te rapit a tenebris mundi lux quinta Decembris,
Sptendeat in requie Sol tibi justitim. Amen.

(492) Nizo aliis vel Nitho, Reginardi nepos, in
cuyus diplomate fundationis haec ieguntur : Nizo
majoris ecclesiae thesaurarius ex prosapia mea. Ma-
biil., Ann., IV, 442.
D (493) Pro assiduo et fldeli servitio quo patri nostro
nohisque muitum fideUter servivit ab Henrico IIl co-
mitatum Haspinga Ecclesise Leodiensi acquisivit a.
1040. Gfr. quoque supra H, 28. Chapeav.,1, 279.

(494) Anno Incamationis dominica! 1042, indi-
ctione x, xvn Kal. Septemb. obiit Nithardus Leodi-
censis episcop. Accuralius hanc in inscriptionemla-
minae plumbe«e ex sepulcro erutfie a. 1568 reddidit
Fouilon., 1, 225. quam Chapeaville I. I. Gonsen-
iiunt Ann. Laubienses et Leodienses ; xixKal.Sept.
legitur in Necrolog. Stabulensi. Quatuor semis
anni 1041, minime 1042 indicant, qaodconflrma-
tum vide ab ipso Anselmo, c. 50.

fi03

ReHliGfifti ABftAm LOBlt:NSTS.

m

«■litAtiteaiiatfnMi&a^tttsMttBBttMtM

ttBaaaritt^sttttaiaBaaiatMBiMttttMattttHaaiHBittaHte

VITA SANCTJE BERLENDIS

VIRGINIS MERBEGCf IN BELGIO,

Auciore [ut videiur) Herigero abbaie Lfibiensi.
(Apud Mabill. Acta SS. ordinis S. Bened., Scbc. III, part. t, pag. i6,ex nu. cod. elFebruario BoUmiAm)

OBSERVATIO PBJSVIA.

Hanc sanctx Berlendis seu BeUendis Vitam edidii sine prologo, et commentariis illustravit Jomnes BoUsji-
dus, eamdemque tribuit auctori anonymo, qui sseculo xi vixerit. Prologum nacti sumus ex quodam eodiee
manu descripto, in quo auctoris nomen prima duntaxat littera H. decurtatum reperitur. fferigenm abhdtem
Lobiensem interpretor . cui conjecturas favet tum Eerigeri astas, tum titulus in prohgo eTpressus^quo AiitUir
se monachorum Lobiensium ullimum fatetur. Auctoris xtas petitur ex nomine dncis LothariBgoram,
guod usurpal num. 3 (Lothariensium nomen vertente sesculo ix ob Lotharium regem audiri cosptumy itrm
ljOihaT\ngOTumvocabulumauditum).fferigerusverOfteslanteconttnuatoreChronict Lob., Fulcuino ahlMiti
suecessit anno 990, mortuus anno 4007, clarus ingenii sui mommentis ibidem recensitis.

PROLOGUS AUGTORIS.

1. Domino et amico suo Geraroo,!!., Lobiensium A lantatem faciendi, sed ad Voluntatem mdam noD
monachorum ultim us, cum Bellende in coelesti curia habui etempIar.Vos igitur legere et r^Iegt^re cnrate,
laoreatum incedere. Scio me fecisse tardius et desi- ut ipsius Virginis bonse conversationis exomplo in-
diosiusquod vobis dudum promiseram, sedtamen structi, cnm ipsa in coelesti regno gaadere pos-
parcendum est amico. Ego enim semper habui vo- sitis.

INGIPIT VITA

2. Gum ubique fldeles GhristicolsB nationum om-
nium, confisi atque protecti patrociniis sanctorum
omnitim, eos venerantes intercessionibus eorum de
coelo postulent auxilium, et eorum sanctorum quo-
ruih in suislocis pignorahabenturreverentiam ma-
joris dilectionis venerentur aifectu,non incongruum
arbitror higus virginis» cijgus patrociniis possumus
apud Deum protegi, memoriam pro modulo slyli

3. Tempore itaque Dagoberti regis FrancormD,
pater ejusdem virginis, Odel^rdus nomine,subWi-
gero duce Lotharingorum (496j mihtans, totius di-
catus exercitui preeerat, atque prae cttteris ipsi dod
adheerens,familiarique amicitia perfruens, eoiicU
provido utilique consilio quae in domo et in exerciU
illius gerendaerantdisponebat.Fuitautem possessio
illius Huniberth [al. Crrimbergh] et Ascnm [«/. Asnt

humilis, verbisque licet impolitis retexere,adexem-B ii^ter Bruxellam et Alostum], castella duo; qQonun

plar vitffi utriusque audientium animis commenda-
re» Heec igitur virgo, Bellendis nomine, licet se-
cundum sseculi dignitatem non infimis, sed totius
regni nobilioribus orta parentibus memoria exsti-
terity oxcellentiori tamen reverentia a nobis co-
lenda est, quae apud Ghristum veneranda refulget
meritis, et gloriosa castimonia sanctitatis. Nam et
ccelesti sponso jucundum in sua virginitate sedifi-
cavit habitaculum, et domus oeternffi sibi, sacris
insudans actibus, in coelo locavit fundamentum.
Non enim immerito hsec virgo ab illis debet hono-
rari quibus et ipsa in hac vita consanguinitate vel
familiarilate conjuncta fuit, vel qui, ex ejusparen-

aUerum, scilicet A^nmi, ab Hnnnis destraciam;
alterum vero aatura manitum, militamqoe copia
defensum, inezpugnabiie perstitit. Qoia igitarTir
iste tam generosa propagine quam divitifs 8lq[v«
praediis honorumque dignitate ampliatus pollebat
(nam a portu Antwerpensium usque CondaciuD
Ifiondeck^ inter Antuerpiam et MechHniani) coouti-
tum regebat), puellam nobilissimam, sororem
beati pontificis Amandi, nomine Nonam, id v»-
trimonium sumpsit. Erat etenim virgo specie ni'
mis decora, moribus honestis eompoaita, castitit«
pudica, fide catholica omnique doctrina ad afi'
guem crudita. £x hac igitur genuit filium novaio»
£ligardum> qui in supradicti castri deetmctioDs

tela genealogiam ducunt, vel qui, ejus atque ma-

jorum illius famulatui obnoxii, obsequiis ejus de- G ab Hunnis interfectus fuit. Genuit etiam exeadem
aervierunt. Indigena namque istius (495) loci atque coi^uge virginem facie quidem formosissimam.for*
domina fuit, et ideo ejus orationibus divini actju- maconspieuam,persona elegantem, omniqQe ^'
torii rore irrigatus semper floruit et florebit. bitate et industria faiculentam , nomine Eellendem*

(495) Nempe Merbeccensis, quod in textum ir-
repsit apud Bollaudum. De hoc mfra.
(496)Inauditumerat tum Lotharingorumeorumve

ducis nomen. Auctor sui temporis usom secatas
est. Wigerus dux AmalbergflB mariUis et saflcte
Gudilm virginis pater fuisse dicitur.

^X#P9 Awvm ^'^ qpater revolutis post Amum recepit, et sicat faerat prius clausum ac si-

prims noctiscopulam, prsenotata Nonauior illius
iQDomino Jesu Christo obiit, qua juxta humaace
consBetadinis debitum primee matris gremio ad re-
serrandam beatse resurrectioni commendata, vir
idem sscnlo uUerius implicari noluit, implere cu-
pieos quod beatus ait Apostolus: Solutusesahuxore,
noHquxrtre uxorem (/ Cor, vii, 17). Sed cum per
prolixum tempus cum sua fiiia praedicta virgine piis
actibosinstaret, eleemosjnis el operibusbonis erga
omnes, sed maiime erga domestioos fldei viscera
pietatis haberet, remunerator omnium bonorum
Deos, qui lacis filios nondum rubigine peccatorum
examinaftos flagellis sanctSB castigationis verberat.

gillatum permansit. Tunc clamor ad coelum tolli-
tur, Greator omnium qui gemitui suorum aures suae
pietatis nunquam avertit adoratur, ejusquefamula
cujus meritis tam inopinatum miraculum tamque
jucundum peccatorum preesentise exhiberedignatus
est, summa devotione veneratur. Sed cum vir prse-
memoratus aliquanti temporisspatio tribulationum
igne ad exemplum B. Job purgareturplacuitei qui
i^ihil irremuneratum dimittit, illius patientiam re-
munerare, atque ejus animam post laborum dolo-
rumquedesudationem in eeterna requie collocare.

7. Beata igitur virgo Bellendis, omni paterniB

nteicasMpalea triticumpurum iu are« mundara-B f>»tern«que hKreditatis jure priyata. aoimadver-

cipiat, volene probare aurum muDdum in fomace
porgatam, eamdem virum, sicut fllium,maitipli-
eis languoris paterno verbere corripuit. Nam et
languor eum diatinus invasit, et iu ipso languore
lepra eum graviter percussit.

S. Giim igitar multo langueret annorum curri-
calo, defloentibuB famnlis teedio affecUs, contigit
qoadam die solnm cum filia in domo remanere.
Qui cum ab ea potum peteret, continuo ilia sur-
rexit, scTpham concite lavit, potum infudit, patri
portavit: qui bibit, eique scyphum reddidit Sed
«erpens antiqaus, liamaao generi semper invidus,
hamaniUii» nescius, radicis omnium malorum su-
perbii^ faco virgiaem aliquantulum infecit. Nam

tens sese spoliatam bonis patriis ob reatum erimi-
nis, parvipendenshonoreshigusseecali, timensque
iram superni Judicis quia patrem dedignari preesum-
psit (audiverat enim seepe quodscriptume8t(2}eu(.
xxvii, 46): Qui patri vel matri injuriam inhderit^
mortis xtemae sententUe iubjacebit)^ ianta mentis
intentione mundana postposuit, ut non solum cibo-
rum vestiumque delicias respueret, sed etiam vilia
et contemptibilia habere recusaret. Mox Bobtas ad
camem cilicio indaiiur, inedia et algoris aredine
martjrium desiderans afflcitur, corpusque jejaniis
et orationibus vigiliisque crebris perurgene, lacry-
marumque imbres crebro fundens,non solum pec-
catis purgari meruit, sed et superni sponsi gratiam

f... . f vu j j- 1 P mvenit. Manus enim lUius quidquid boni invenire

iiUens, post patrem bibere dedignans poculum^ . . ., i. * j x • * i

'^ ^ o r poterat, paupenbus erogabat, adeo utvtxaatnul-

latenus ab eleemosynis vacaa foret, et seepe cum

pauper non inveniretur, ia ejusdem maaa desu-

daret.

e&dit, 84^pfaum iterum lavit, potum imposuit, ac
sic bibit. Quod pater aspiciens, nullum ei verbum
iecitvsed taeitos mirabiliindigoatione tulit, iraque
Tebeaienti tarbaius vocavit servoa, currum sibi
parari atatim jussit, super quem ascendens Nivel-
lam petiit, ibiqoa sanctffi Gertrudi quidquid habe-
bat in prflediiscum omnifamilia servorum ancilla-
nmqutf, oiun eespiteetramoculteiloque(497) cum
uafiobrio aU>o tradidii, ac fiiiam paiernae omni
natemAque hereditatis jure privavit.

t, in eadem vera traditione rea stupeoda, et ultra
biUDanttmmodum admiranda, adlaudem ipsiusqui
omnia condidit, advenit. Nam cum idem vir ad

8. Gontigii autem eamdem virginem in loco qui
dicitur Morsella (498), coenobio beatee Deigenitricis
Marise sacri velaminis habitnm suscipere, et anno-
rum multorum spatio ceelibem vitam ducere. Gum
ergo esset eadem virgo in ceenobio, sanctis operi-
bus summo certamine invigilans, ccgusdam noctis
medio pulsante matutinali signo, audivit voces
sanctorum augelorum in coelum animam patris
psius cum canoro jubilo deferentium. Mirae ergo

feretrum accederet, omni obstinatione affirmavitD sanctitatis graiiaequesuperneeheecvirgoplenaexs*

ae naoqiiam ei preedium daturum, nisi beata virgo
propria j:Qaii,u reciperet. Qui cum ter quaterque
damaret: « Sancta Gerirudis, hoc munusculumde
laanu mea suscipe, et noii me peccatbrem ante te
flentem et ejulantem spernere, nisi potius me alias
dalarum vis abire,» confestim, nutusummi Tonan-
tis,3crinium in quo beata virgo jacebai sese aperuit,
corpusque exanime manum porrezit, cunctisque
cerneaUb^s populis qui aderant, ramum cum ces-
pite cultelloque de manu viri porrigentis intra scri-

(497) Noia iuai^em ritum traditionis. Idem re-
fertor in miracuhs aaaciee Gertrudis abbatissee Ni-
vialensis, de oaa Seeculo II, ad. ann. 658.

(498) Morsejlaj Morselle, vicus est prope Tene-
rattOBdam onndom ad Scaldim. Exh^ loco •patet

iitit, quee instar gloriosissimi Severini Agrippinre
urbis archiepiscopi, sicut ilie in obsequio auimee B.
Martini angelorum chorosaudire meruit. Quaetau-
teesuavitatisdulcedine modulationisque lenitate su-
pra se velut in excessum mentis erecta, intentis in coe-
lum auribus, laetitia iam beatee refectioiiis refecta,
interrogatassistentem sibi famulam si quee audie-
bat audiret, et quee intelligebat intelligeret, Quae
cum ilia minime se audire vel intelligere responderet
intimavit eibeata virgo animam patrissui, corporeis

MorseUense coenobium a GaroloMagno non primum
conditum, sed anipliflcaium aui restituium fuisse.
Nimirum sancta Gudila, isthuc secedeos, coenobio
occasiooem aut originem dedit.

ii07

HERIGERI ABBAtlS LOBIENSIS

m

nexibus solatam, pro tribulationis patientia coro- A dam die solemni sibi appositam in fini B&pcrem
nari, et a psallentibus angelis in altum deferri. conyertit.

Accepta itaque coenobita Domini licentia a matre
monasterii, ad sepeliendum patrem suum Merbec-
cam (499) adiit, et in ecclesiola quam in honore B.
Petri ipse sedificaverat, juxta uxorem suam, matrem
ejusdem virginis, juxta morem nobilium, sicut
decebat, eum sepelivit.

9. Post mortem vero patris sui, quia coenobiumin
quo ordinata fuerat, quodprius ab Hunnis (500) fiin-
ditus dirulumatquecombustumfuerat, pauperique
modo reeediflcatum fuerat, carebat appendiciis sub-
stantiaque qua famulce Ghristi sustentari possent
nam in pane et aqua vix puellas sex detinere pote-
rat), cogentibus famulis atque necessitate domi

i2. Ter quinis igitur annis cumduobuspostpatris
mortem expletis, cum divina revelatione extrema
hujus lucis tempora imminere sibi seQtiret,coQTO-
catis sacerdotibus oleum sanctum peliit: qno
accepto, corpore et sanguine sui Redemptoris exi-
tum suum consecravit, et sic ultimum fpiritam
coelo reddidit.

13. Congregati igiturcognatiet amici ejas,sem
et anciliffi, et etiam ma^ores regionis illius, ad se-
peliendum eam canvenerunt, iilamque modocoQ-
gruo juxta tumulum parentum recondideruot. Sed
cum in quo eam reconderent sarcophagum qoo

.^ . . .. 1 • 1 j- 1 j i> haberent lapideum, quorum in hac regioue peQQ

remansit, et m prsefata ecclesiola die noctuque de- B. •^ '^ •## if»

gens, se Domini servitio mancipavit. Nunquam
enim pes ejus a visitatione infirmorum quiescebat,
nunquam manus ejus a procuratione pauperum
cessabat. Semper laus Dei in corde ipsius assidua
erat, psalmorum hymnorumque cantus ex ore ejus
nunquam recedebat, psailens sibimet, juxtaApos-
tolum, in canticis et psalmis et hjmnis spiritualibus
in Domino. Nihil unquam, neque hiemis neque
testatis tempore, preeter cilicium, quosuper nudum
corpus utebatur, mattulamque atque lapidemcapiti
buppositum sibi substerni patiebatur. Vigiliis et ora-
Uonibtts assiduis jejuniisque continuiscorpus mace-
rabat. Bis tantum in hebdomada, prsBter diem

ria est, quercum magnam juxta templum stantem
succiderunt, illique ex eadem quercu vasio qoo
posita est, aptaverunt. Quantas autem per illam
virtutes Dominus in eodem loco operari digoatas
est, nec mens nostra vaiet edere, nec lingua saffi-
cit explicare. Multi enim caeci, luminibus redditi,
sine duce domum redierunt ; multi ciaudi soUdatis
basibus erecti sunt; surdis auditus redditus; Ilo-
guee mutorum solutae ; deemonesque ad ejus sepol-
turam ex obsessis corporibus expulsi sunt.

14. Cum ergo totac tantis miraculis ejus sancli-
tas pollens longe lateque claresceret, placuit post
septennium amicis et vicinis ejus sarcophagum n-

DominicumapostoIicasquesolemnitates,reficiebat. ^ dere,et, si possent, in melius ad eiushonorem

mo-

Garmen a die consecrationis suep non comedebat,
piscem aut cibumalium, prseterpanem et aquam,
nisi in prieclaris solemnitatibus non attingebat.

10, Tantum ei Dominus obbeatae vitoe meritum
gratiam concesserat, ut quibuscunque infirmis sive
febricitantibus manus imponebat, saluti pristinie
restitueret. Ea igitur de die in diemproHciente,et
de virtute in virtutem ascendente^tribus lustris in
asperitate vit» jam peractis, diei paschalis solemni-
tatibus contigit perticulam piscis ilii ad mensam
sedenti apponi. Quoe (quod admirabile dictu est et
quasi incredibile) inter manus ipsiusincarnemcon-
versa, valde eam perterruit, et cum vehementi stu-
pore ministro indignans ait: « Ignoscat tibi Deus:

tare. In quo loce mirares et inusitatum miraculam
humanisque auribus iiiauditum evenit. Nam cum
sarcophagum idem in quo sancta virgo jacebat
ejicerent de terra, cum prius ligneum fnisset, lapi-
deum est inventum. Hi\jusrei notitiactum perhane
regionem divulgaretur, omniumque audleDtiDffl
animosad laudem Dei etsanctaBBellendisextoIle-
ret, qusedam mulier ex vicino incredula permaaeos,
atque mendacium esse affirmans, ad videndum male
credula venit. Sed mox ut vidit sarcophagum, t
daemone arrepta ad terram cecidit; qus per tri-
duum exanimis, non audiens neque videns, ilH
jacuit, donec virgo sacratisriraa, astantium prso*
bus pulsata^ pristin» saluU eam restitait.

quare me sic iUudere voluisti ? sciebas me carnem j) 15. Quibus miraculis tam jucandis tamqae mm-

non comesturam, et eam mihi apposuisti. » Quo
negante et obnixe jurante, intellexit hoc Dei nutu
factum fuisse. Parumque gustavit, et a se submo-
vit, protinusque a mensa surgens, Ecclesise et ora-
tioni ad laudem sui Greatoris se reddidit.

11. Hoc etiam silentio supprimi indignum arbi-
tror, quod ille qui servos suos glorificare ac
magnificare nucquamdistulit,pocuIum aquse qua-

(499) Merbecca, Merbeke, vicus BrabantioB in
dicecesi Mechliniensi, haud procui a Nivonia Fian-
drise oppido, inquit Mireeus in Fastis Belgicis. In
divisione regni Liotharii anno 870 facta, interBel^ii
monasteria nominatur Merrebeccla^ nunc parochia-
lis et collegiata septem sacellanorum ecclesia.

(500) Fortean a Fresonibus, qui vicinas sibi re-

flcis omnis regio permota occurrit, et io hooore
beatffi Dei genitricis Marise sanctaeque Bellendrs
virginis ecclesiam in qua nunc reqniescit, fabrict-
vit. Tricesimo itaque depositionis suae anno, omois
multitudo finitimarum regionum, divina iospirt-
tione affiata, convenit cum duobus episcopis, Ct-
meraceusi videlicet, nomineAusberto |501\Torot
censique, nomine Norberlo, qui eam de sepnlcro

•

giones seepius infestarunt. Nam Hunnorum Domme
veniunt nonnunquam alia barbarae nationes.

(501) Mendum, ut recte adnoUvit Bollandos.
Autbertus enim, qui hoc loco designari videlur,
ante Bellendem vivere desierat; uec "^'2^''J"***
censium episcopus nomine NorberUisFiorbertasve

reperitur.

{m

vrrA S. LANDOALDl

4416

Jefav^rnnt, atqae in scrmium in quo nunc pausai A vit, in qua signis ac virtniibus atque miraculia co«

locaverunt.

16. Gumautem vellet Deus gloriam et honorem

atque nomen suse famulse ampliflcare, contigilTulIi

ciTitatemonachum quemdamcoenobii B. protomar-

tyrisStephani (502), per visum juvenem pulcherri-

mom videre assistentem sibi, atque dicentem:

«Surge, et vade ad provinciam Bracbantiffi, ad lo-

cam qui dicitur Merbecca, et de reliquiis sanctse

virginis nomine Bellendis tenta habere, ut in ejus

hooore^in locoquem tibi Deusostenderit,ecclesiam

possis sdificare. Qui ad prffifatum locum veniens

cum magno honore suscipitur, ibique manens in

magna veneratione habetur,etadultimum templi

custos efficitur. Nocte igitur quadam cunclis sopore

depressis, scrinium aperuit, et de virgine quantum

sibi placuit, abstulit, ac tempore sibi congruo re-

cessit. Veniens autem Dei ductu in solitudinem

adlocum nomine (503) Tin sibicoelitus ostensum,

ihidem mansit, beataequevirginibasilicam aediflca-

B

ru scans, usque ad hodiernum diem fulget admira-
bilis. Nam et (!ongregatio monachorum religioso-
rum ibidem constitutaDominofamulatur^etipsius
virginis patroniciis illa patria a Domino sustenta-
tur. Dominum igitur qui tam magna et pene in-
numerabilia gloriose et laudabiliter operatur mi-
racula in sanctis suis, condecet colentes eum,
amantes eum, credentes in enm, servientes ei,
Iaudare,etglorificare,etbenedicere; et, utipsi me-
reamur ab eo conservari atquebenedici,hujusvir-
ginis precibus cujus, Domino juvante, Vitam ver-
bis'1icet incomposilis descripsimus, tota pise de-
votionis intentione poscamus ut pervenire merea-
mur ad patriam supernee hsereditatis.

17. Migravit auiem sancta Bellendis ex hac vita
feliciter in Domino (504), terlio Nonas Februarii;
et exsultat cum sanctis perenniter regnans cum
Ghristo, qui regnat ubique sine termino.

VITA S. LANDOALDI

Jvssu Notgeri tpiscopi Leodiensis ab Herigero scripia.
(Apud Bolland., Martii t. III, die 49, pag. 35, ex variis mss, etSurio,)

PROLOGUS.

NoTGERns,quem ,etsi indignum S. Maris sanctique
Lamberti mancipium,prspdicanttamenepiscopum ^
(505), WoMARO venerabili in Ghristo Patri et Fra-
tribus Gandensibus, omnibusque fidelibus quocun-
que locoruro positis, hsec oculo non obliquo lectu-
ris, perpetuitatem * vitae coelestis. Postulare, imo
exhortari facultatulam nostrffi modicitatis, Patres
reverendissimij non dubitastis 506) ut ex mirabili-
bus, sffiCttlis omnibus et gentibus prsdicandis, no-
strisquediebus, iicet simus indigni, nobis quidem
manifestatis, vobis insuper prserogatis, in transla-
tionescilicet S. Landoaldi archipresbyteri el socio-
rum ejus reYeJatis,quia,exnostraelati dicBcesi, ve-
stro,prffiordinante D60,cesserunt juri ; debeamus^
quantum ad nos usque, famavulgante, potuit per-
ferri,omniamimovestrffisatisracerepetitioni. Justa t^
quidem petiiio et digna exhoriatio,quffi Juxta quem-

(502) Ergo tum erant monachi in cathedrali ec-
clesia Tullensi, S. Stephano sacra.

(503) Edthuiusce nominis locus in pago Regites-
teusi, le BetheloiSy dictus Tin le Monstierj haud ita
procul a Carolopoli,adTinumamnem cognominem
situs. Monastenum quondam a Slephano comiie
etFreduide conjuge ibi cedificaiumestinhonorem
B. Mariffi, posiea abbaiiffi Mozomensi unitum ab
Adalberone Remorum aaiisiiie,utle^iiur iu Ghro-
nico Mozomensi tomo VII Spicilegii Acheriani ;
modo prioratus eidem abbatiffi subjecius, in ciyus
ecclesia S. Beilendis pairona coliiur

(504) Nimirum circiier annum 702, ui coojici-

dam sapientem,etde prffisentis honestate propostii
et de f uturffi ffitaiis uiiliiate conjuncia est.Nisi enim
gesia eorum incuria prffidecessorum nostrorum
deperisseni,nobishodiequesufficereni. Sed quanta
audivimuseicognovimusea,et Paires nosiri uarra-
verunt nobis, ea videliceiquffi adhuc nostra ienent
memoria, rogatis scripio mandanda, ne itidem ei
nos damnemur a posteriiaie subsecutura. Posiiisad
hffic in ancipiti^ quia prffisulaium apud vos omnium
ariium arcem consiat esse ei credi, suspensam
meniem silentium librabai, illudque poeticum ani-
mum oifendens : In silvam ne ligna feras (Hoa.
Sat, I, 40, 34). parumquiddiffideniiffi imporiabat.
Sedquia In culpa esi animus,quisenonefifugiiun-
quam (Hoh. Epist. I, 44, 43), diffidentiffi iorpor
cessit,expostuiaiio vestra invaluit: nisi quod celeri-
tas, quffi juzia Socratem beneficium graiius facit,

mus.Superfuit pairiannissepiemdecim ; paier vero
S. Gerirudi Nivialensi, cui jam ad superos rcceptffi
res Muas iradidii. Porro Gerirudis anno 658, uista-
iuimus, auicerie, ut alii voluni, anno6(>4incoelum
dimigravii. S. Bellendis corpus Morseilffi in sacra
ipsius ffide asservaiur. Legesis alia S. Bellendis mi-
racula apud Bollandum.

(505) Womarus creaius Abbas Gandensis anno
965, moriuus 982. Gonsule Gandavum Sanderi.

(506) Hffirei diuiius suspensus sensus, hoc modo
cum fine periodiiandemjungendus:u^exmtra6t7t-
bus,,» debeamus vestrae petitioni facere satis^ quia ex
nostra diaceii, etc.

itll

HERiGfiBI imknS liOBIENSlS

iitt

plu8 C^tinar dt^nam pes Bspostularei,no8 compulit. A
Erat namqae ante noB dictum : Vires, quas impe-
ritia denegat,chBritas subministrat ; et quia Incoapto
tantum opus est, c8eteraresexpediet[SALLusT. Ca-'
UL 21). Igitur adorsi sumus,ne vestram auctorita*
tem defugere videremur.Preasumenti enimauctori-
tasdatur^cum credit^quampostulat, prsBstareposse
quod petitur : et scienti econtra parere ffiqualis est
gloria cum imperante. Si quis autem forte futurus
oblrectator, obliquo h»c oculo non timuerit limare
(HoB. Ep, I, il, 37) et odio obscuro morsuque prae-
sampserit venenare {Ibid.) : in ejus satisfactionem
Jesum et sanctos angelos ejus, judiciumque futu-

rumtestamur, nos parumhiqdbidpo8idiie,qotti
quee auta presbytero Saraberto (idsancie junnte,
a vobisque, ut ipse retuiit, fortiter et horum meri-
taSanctorum obtestato) audivimus, autia scripio
vestro nobis delato, fideliter mandata reperimus :
exceptis duntaxat iis quse^ ex episcopatu nostro
decerpta, huic schedulfle pro temporis ralione Ti-
debantur congruenter proeponeoda. Yalete. Ba-
tum tertio decimo Kalend. Julii, anno DomiaicaB
Incarnationis nongentesimo octogesimo,indictioQe
octdva, imperante Domino Ottone postmortem
(507) patris auno octavo, episcopatus uostri amio
nono.

LIBER PRIMUS.

S. Landoaldi et sodonm gesia^ iranslationes miracula IVintersAovii facla

CAPUT PRIMUM.

Vtrt apostoiici sub Francis m Belgio advenius S.
Landoaldi et sociorum.

1. Francorum (508) regnum a sui principio sem-
per infatigabile, tunc pree cffiteris sibi collimitaneis
visum est florere, cum imago (509) Domioicffi fldei
colia passum estinclinare ; et quod prius adorarat,
inceadere;quodincenderat,voluit deinceps adorare
Mazimum autem accepit incrementum et firmum
sub eo sancta Dei Ecclesia statum,cum Glotharius
rex, justa successione hinc (5iO) quartus, monar-
chiam singulartter tnum regebatregnomm.etcum
qudragesinmm agebat annum, quem (51 i) Hera-
dius AugustnB, sanctffi crucis relator, quartum de-
cimum. Hic sceptro suo nuUius circumpositi scep-
trum passus est occursare : sed quidqnid peneGal-
Ita et Germania regum et gentium continebat,sui8
babeoiB studuit eoercere. Hic filiumsuuminclytum
D8gobertum(5i2| Austrasiis prsefecerat, ejusque
demiaio GeltDa&ies regnum conjunxerat.Quorum
feiieiflsimo tempore in tantum exuberavitChristia-
nilatis tituhis ubique, ut pene rara aut nulia citra
iinitimos inveniatur hodieque eccle8ia,qua non ali-
cigus sancti qus temporis nobis pr»tendat patro-
cinia. Sed ut sileamus interim de innumeris, san-
cti viri (5i3) Eligius et Audoenuspalatinis incepta-
bant insttdare curis, B. (514) Arnulphus cum Ro-

(507) Otto I Imperator mortuus est 7 Maii feria4
aote festum Pentecostes, ex quo tempore hic an*
nus Ottonis II appeliatur octavus; qui tamen vivo
patre fuerat a Pontifice Romano coronatus suh fi-
nem 967,etsic numeratur ssppe dictus annusChri-
sti 080,imperii ejus 13.

. (508) Hegni Francorum prineipium et progres-
enm cum accurato calculo regum deduximus 1
F^uarti ad Vitam S. Sigeberti regis.

(509) Chlodoivo I baptixato anno494.

(5i0) lotermediis Ghlotfaario I et Ghiiderico,suc-
dsssit nv^us filius, Gmotbnrias II monarcha faetus
^M«61d.

(511) Heraclius, Phoca27MartiiftQBiilOocoiM,
factuB est imperator,adeoqaei4annasregnicBuset

Bmarico jam tunc intererant rsgBlibus eoMiliie :
sanctus autem Amandus Aquitaniam nafivitaUs
suee illustrabat auspiciis. Qui dum puer adhuc es-
set, patriam parentesque reliquit, Ogiamque iiisa-
lam, ad occidentem maris Oceani positam, expeti-
vit. Ulic a fratribus spiritualibus cum magno susci-
pitiir gaudio : et quia sacraslitteras didicerat,inDei
quotidie servitio maiori fervebat desiderio. Post
hsec eetate quidem adultior, sed animi inteDtioae
ferventior, apudTurones S. Martini expetiit sepol-
erum : ibique ejus interventionis orarit auzilium,
ut id sibi gratise apponi expostularet Dominum,
quatenns peregrinationi totius vitse suse sibi coo-
cedat apprehendere cursum. Ab oratione surrexit,
capitis comam sibi abscindi feeit, clerieatns adep-

^ tus honorem, omnem in clero gratiam, peregri-
nando taroen, transcendit per ordinem (515).Bito-
ricos deinceps adiit,cum 6. Austrigisilo ejusqietf-
chidiacono S. Sulpitio sancthsime codversatus, ifl
celta a se cedificata per quindeeim annos aretissi*
mie vit» se addixtt.

2. DeindeRomamquoque regre8stts,et a B. Petro
per visum monitus ut Galiias pnedieationis ceusa
repedaret, tandem coactns a rege ac sacerdetibas,
episcopus ad pr8edicandum,ut tuuc moris erat, est
ordinatos.Circumquaque etenim paganoromeiTere
adhuc impendente,;nece8se erattam religiosisprie-
cipibus quamDominisacerdotibus, aNosad verbnm

40 Ghlotharii cadunt in annum 623.
j. (512) Anno regni ejus 38, Christi «If , aut, ut
^ alii, sequente.

(513) Sunt hi duo simul episcopi ordinati 4Maii
anno 646.Coluntur.EligiusNoviomensis iDecemb.,
et Audoenus Rototoagensis 24 Augiieti.

{5i4) Est hic S. Arnulfus ex episcopoMetensiers-
mi Vosagi incola, et colitur 18 lolii. AtRemamcas
abb. Luxoviensib 6 Decemb.;*sed hic in aulaTbeo-
deberti regis diu ante vixerat.

(545) Ad vitam S. Amandi late omnia dedonfn«s
'"6 Pebr., et correximus errores NotgefietalionMi.
Coluntur, S. Anstregieihis tO Mau, ei S. Mfitm
47 Ifltnirar.

«ti3

YITA 8 . UNBQALDL «- LHL L

ilU

MOMUitiMadiiili ba^usandumqae populum
ti coDfirmaDdum ordioare. Quod ut nemini forte
videftittr ambiguum, testis est (516) Taxaudria^post
multoa hinc annosa B. (517) Lamberto idolorum
ettliaris stirpitus liberata. Brachbantum quoque,
malUs erroribus gentilium irretitum,abejussttcces-
aore {oiS) S. Uubertoexparte correctum. Germania
•tiam pene tota, noviter non soium conversa, sed
•liam novisepi^opiis et ecclesiis iUustrata pariter
ei ditaia. £x iis aiiosnovimus prcBdicationis usque
ad obitum institisse, alios vacantibus episcopiisaut
abbaiiis postea subrogatos esse, alios novis £ccle^
siis episcopia nova instituisse (519). Beatus voro
Anandus offlcium susceptum strenue implevit, et
eircttmeirca positis (Yaccejam, id est Yasconiam,
ei Danubium ultra pertentans) verbum Domini
aonuntiavit, donec vires suas ad opus tam ar-
dttum videns non sufficere, Romam deliberavit ite-
Fttio adire.

3. Romanum universalem pontificatum Martinuj)
papatam administrabat. GuibeatusAmandus votum
Miain« ci^us c4»teniu venerat, aperuit : et utsibi ad
id opos peragendumsuppetise mitterentur(520, po-
po«cit. Destinatisunt ei plures, quorum nominaex-
eiderunt, adjatores : inter quos S. Landoaldus ar-
cbipresbjter, A.maatius diaconiis : quos etiam comi-
tai« suni sanctffi feminse Yinciana et Adeltrudis,
evjoaaliis vtris et mulieribus septem. Per idemfere
iempus B. (521) ioannes, Tungrensium et Tr^je-
cieQsiam feliciter regens pontificaturo,mortem oo-
cabuii. (522) Dagobertus vero rex, qui paire defun-
eto raruoi potitus auspicabiliter successerat B.Aman-
duoi evocavit, eumque Tr^iectensium cathedrse
prassidere fecit. Qui per triennium vicos et castra,
verbum vit« annuntiando, circuivit : sed nilse pro-
ficare ceroens, sacerdotes insuper et levitas iiisui-
lore cibi doleos, ad alia deinceps loca demigraviL
Incompertum est deindequanta temporis iatercape-
6me plebt Trfyecteosium fuerit usque. (523) ad B.
RMnaolom siae pastorali benedictiooe, nisi <|uod
fama ad nos usqoe perferente accepimus B. Laa-

(546) De situ et amplltudine Taxandriee late egi-
mus libro i diatriboe nostrse De episcopis Trajec-
iensibus, cap. 2.

(5i7J Golitur S. Lamberius 17 septemb.

(518) S. Httbertus sedem Trigecto Leodium irans-
iaUi» ci resumptum est nomen episcopatus Tun-
grensis, ut alibi ostendimus. De S. Huoerto age-
mas 3 novemb.

(519) Hec ex Aciis S. Amaudi contracta. Con-
sule cap. 4 et 5, etad ea nostras notas, uti et com-
mehtarium prsevium.

{5S^} Sf^Xjia faic ingens chronologicum est, et
ad Vitam S. Amandi explicatum. £st tertium iter
Romanum post relicium episcopatam Trajeeten-
sem aano 650 assumptum, quando S. Martiaas
erai poniifex Romanus.

(521) S. Joannes Agnus jam anni» aliquot anie
mortuus, scilicet anno 64C, die 25 Julii.

(5<22)Dago^Etiis jaro aote anno 644, 10 Januarii»
e vivis decesserat, tribus scilicetannis antequamS.
Mariinus crearetur papa. Fuit S. Amandus episco-

A doaldum iUic remansiwe, otjpor JaoYttaaoMsvicea
pontificis administrasse.

4. Cui opinioni illud nos faciie fecit accedere^qoia
refertur idem B. Landoaldus, spedalem patronam
oostrum (524), sancium scilicet Lambertuj»» prima
pueritia nutrivisse. Propter qood et illustris vir
Aper, cgusdem pueri pAter,preediam vocabnlo Win«
iershovum (525), super Arcba fluvium positom» ei-
dem ad inbabitandam et eoclesiam comfjniende>m
perpetuo jure concessit, et eumdem puerum» divi-
nis dogmatibus imbuendam, eum eo manece COA*
stituit. Ubi dum arttfices operi insistuat» etacJUamf
utpote de paludibosturbidam, lestidiant, B. iLau-
doaldus cum puero Lamberto, invocato CbiJAti no-
mine, cum crucis proteusione fontem limpidissv*

^ mum baculi impressione omnium utiboslecii ebol*
Jire, qui ildem dictis prsBbet usqae bodie.

5. Alio itidem tempore cum osui necessario igxuii
deesse videretur, accitus a viro saxKto puer»i|WCO
inferre jubetur. Ciepit idem imperio reniti, et.Gur
aiatim jubenti non satisfecerit^ palam faten : u \a^,
inquit, Doraine, quo ignis opportane imporMwiy
deesse vides, et quo bunc modo inierri jubes?
Promptos quidemiibiobiemperarenutiiesiaaimas:
eed ut votis tuis contraire videar, ipse ?asis cogit
defeetos. » At pius Pater ,ubi bsBsitantis pueri aaimnm
persensit : « Placetne, inquit, iUi, paternis jossioni
moram fieri, cum ea qua tegeris veste igois satis
commode qaeat inferri ? » Qua puer motasiocrf pa^

C! tione, cum prsBterea obedientik exemplo eogere-
iur, imperio Patris saae optemperat, paolaqae pro-
gresstts, igaem requirere properat. Quo tandem in-
vento, nil adesse videns quo eum opportaaius fei:-
ret, gremium prunis ardeoiibas laxat, easque nibil
euactatus intra collocat,et ita,veste iU®s«iad Patreoi
usque depertat.Tunc vir saactus apvitatenumiSMMili
eeeam altius considerare, felicisqae poeri merjtom
periectoram eiiamnon dobitat virtutibof coo^ma-
jre:qitoqaidemajrdea0elemeat«mnatarem.«aemvel
oafaeadere teftoit vel omnino coactum oet occaltaiie-
At ubi ad pc^ulores aures receas adjtiuo mirMolam

pus Trc^ecteosis, regnante apud Austrasios S. Si-

.. geberto.

*' (523) Uno errore posito plures secntttnlnr. ^.
Amando immediatesuccessitS. Remaclus, at-elaie
demoastratur ad iUios Vitam.

(524) Non meminerunt bujus institutionis anti-
quiores Vitse S. Lamberti scriptores, Godescalcus
et Stephanus episcopus Leodiensis : at quee dican^
inr rtferrU pro cerio postraodum afflnnorwt Ni-
eolaus caDooicus et ueineras monachus in tuyos
Vita. Diximus ad Vitam S. Amandi, non videri S.
Lambertum natum esae ante anaiun 650, et epi-
scopum esse consecratam anno 677, ac potuimS.
Landoaldum numerari iot^ viro$ sapiexUes .a-qai;
bus tradunt Godescalcus et Stepbanus, 5. Lamifitsr
hm McrU liHmt ^doctkon.

(52*) Wintershotum, in lege S«U^ ibi Iftto l^ffr
Iqr etlem Windakaim aeu WidoMmf ^iaiOAam
f»gm iqter eiviiatesToaglKls et iJlMletmi^ «JifiMW-

topi iHb eime di^siUk»- OoicicibuAt neqHfmiiiL mf-

laus, Reineros, ifigidiv», 9]m^ mi^ifm Am-

4l)tt

HtBIGEm ABBATIS LOblffiffilS

m

accessit, tuAi omniQin ore puer extollitur, tum A &beodemFrangerecominemordMitmiiltuatlB8Un<

etiam res diyinitus gesta cum obedientis merito,
jubentis imperio ascribitur. Itaque ex utriusquesan-
ctitate virtus eadem acta creditur. Operabatur et
aliamultapereorumroeritum illicChristus miracula.

CAPUT II.
Varix translationes WirUershovii factiB.
Quorum rumore (526) Childericus rex, tunc(527)
sedem habens apud (528) Trajectum, tactus com-
punctione, sumptus necessarios mitteDat ei quoti-
die. Sed quadam vice Adrianus quidam, ejusdem
beati Tiri ad regem intemuntius, nimia auri et ar-
genti pondera deportare creditus, a latronibus
est interceptus, et in medio Tias loco Villari mar^
tyriom adeptus. Beatus vero Landoaldus, cursum

tibus se audisse, et libellum de vita eorum pariter
vidisse (quem quia antiquaria manu commemoret
scriptum et a stillicidio corfle pene infunim, lecto-
rem ejus non ignoramus fuisse perramm), atTero
quffi hactenus paucis perstrinximus verbis, illiac se
delibasse^nuperrime vero incursione (531) Hangro-
rum, propter incuriam custodum, cum aliis rebos
eumdem libellum deflagrasse : Sed hffic hacteDQS.
8. Post Nortmannicam autem repulsionem, pri-
musquidam nomine Tietboldus iocum prflBlibatum,
ubi corpora sanctorum erant reposita, a comite
Flandrensi,abbatiam(532) sancti confessoris CbrisU
Bavonis tenente, accepit jure beneficii ; post eam
Adelgandus. Qui potius cogitantes quee sunt mQadi

vitffi praesentis explens, in senectute bona repau- B quam quas sunt Domini,aliquemreverentiecultam

sationem indeptus, hominem exuit, bravium coro-
nffi perennis accepit, sepulfds in ecciesia quam ipse
aedificaverat et in honore B. Petri per Kalendas
Decembris dedicaverat. Decessit autem quartode-
cimo Kalendas Aprilis. Sed etcomites peregrina-
tionis ejus supra denominati, suis, prout Christo
libuit, temporibus ab hac iuce evocati, circa eum
sunt in eadem ecclesia tumulati. ^olus beatus no-
mine et merito Amantius diaconus in eadem cum
ipso theca, quia ejus, ut fama fert, in baptismate
fllius extiterat^ sepeliri est contentus.

7. Plurimis deinde elapsis annorum curriculis,
S. Florebertus, tertio loco post S. Lambertum re-

sanctorum parvipenderunt rcliquum esse honori :
quocirca paulatim haberi coepit contemptui. Utvero
Aper^nostrse «etati finitimus, cum filiislocamipsoin
precario sortitus est, jam, ipsius Dei timorepos^-
sito, ecclesia ipsa non tantum sancti honoreconde-
bito, verum suo omnino vacuata est ornamento.
Wandoldus deinceps in dominio ejusdem successit
villee, ubi et accepit locum sepulturae : pro cnjas
tumulatione filius deinde ejus (533) Lambertus
cordis tactus est devotione, ut locum httuc deberet
excolere, pariterque miraculorum,quiB iUic fiebant,
suspensus admonitione. Namque,Domino prsdinm
ipsum sibi tunc vindicante, a vicinis, preeeontibas

gens Triyectense vel Leodiense episcopium, au- ninimicitiisquibusdam,dissidentefamiliaipsia8,Tiile

dita iilic multitudine signorum, monitus pariter
responsis visionum, eos illinc cum digna reverentia
transtulit, et eorum tumbas pro possibilitate sua
decorari mandavit. Facta est autem heec translalio
Kalend. Decembris, quo et dcdicationem ejusdem
ecclesiae supra diximus memoratam. Mansit vero
honor,cultu8 et reverentia circa sanctorum corpora
quoadusqueeffera gens Normannomm,8edibu8sui8
non contenta^ totam pene Galliam perturbavit : et
timore (529) eruptionis eorum, ne sanctorum vio-
larentur busta, terrie sunt a fidelibus remandata.
Huic repositi oni interfuit quidam Frangerus, homo
nostra eetate senissimus, qui et ante infestationem
(530)^aganomm novem annuis viUae ejusdeni exsti-

telas et alias vestes,ad ecclesiam confugium faciens,
super sanctorum tumbas abjecit, presbyterecontit
Sarabertus exinde ea deturbavit. Sed iis iterum a
familia reportatis ibidem, et presbytero deterritone
ulterius resisteret eis,nox supervenit, et familia ipsa
dormitum se circum locavit. Mane expergefacti,
vident, insperato et sine sua laesione, telas et qoc
deposuerant, ambusta esse.

9. Est praeterea phylacterium» quod vere diciior
S. Landoaldi fuisse proprium,in quo qui peijurare
pr8esumit,non impunitus abscedit.Familiaplnsdoo-
decim virorum ac muHerem, Witgeri et Lamberti
fratrum sacramento,ne aufugerent,in eophylacterio
est obstricta : quod irritum ducens, insuper et the-

terat procurator et villicus. Hildebrandus quoque D saurumineademecclesiadominorumsuonunrecoo-

presbyter, quem propria manu ante paucos annos
tumulavit Sarabertns eequepresbyter, hujns notitiae
relator fidelissimus, qui et heec, quae prsmisimus,

(526) Ghildericus incepit puer regnare cum Im-
mechilde vidua Sigeberti patrui ab anno 644, fa-
ctus monarcha anno 676, occisus anno 6'? 9.

(527) Exstant diplomata Childerici signata Tra-
jecti, ubi videtur saepe fuisse. Sedes eius et aliorum
regnm Austrasiorum potissimum fuit uri>s Meten-
sis.

(528) Distat Tngecto Winteshovium 30 circiter
mmibus paasuum.

1529) Intelligi videtur irruptio facta anno 881,

gaando devastata et incensa leguntur in Annali-
UB Foldensibufl, Trajectum, Leodium, Tungri^
pag%$ MasbaHieut et vicina loca.

ditum^violando auferens,aufugit : sed mane circnm-
circa a persequentibus frustra requisita, et a rerer-
tentibus sub arbore prope ecclesiam dormienssalfo

(530) Ms. Rubeee Yallis, Hungarorum.

(531) Hungari anno 954 Hasbaniam flamma et
rapinis vastarant, evocati a Conrado doce Lx>lha-
ringifle, ut Frodoardus, Sigebertus cl alii testjmtur.

(532) Dispersis per Normannicam imiptioneiD
monachis, quando Elias abbas Landuni anno 895
obiit, ibidem in ecclesia S. Vincenti sepullus. Mo-
nachos postmodum congre^avit S. Gerardus abl)as
Broniensis, el monasterium reaedificarit circa
an. 940. ^. .

(533) Infra et in superiore n laUone Limiiomx'
tur.

IH7

VlTA 8. LANDOALm. - LIB. !.

iUt

ihesauro esi reinvekita. Alius quidam, quodam fla- A laiiscorripitur»atqueinb»CTeFbamoiielar:f<Gom

gitio vere impeditus, in eodem peijuravit ; eadem-
que nocte cum domo et unico filio miser deflagra-
vit. Alia quoque miracula illic fleri contigit, quae
nunc dicere supersedeo.

iO. Quapropteridem Lautso venerabilem virum
antecessoremnostrum, dominum scilicetEuraclum
(534), supplex adiit, rogans ut aut per se aut per
vicarios suos sanctorum corpora transferrentur, et
unde ante Nortmannicam depositi erautinfestatio-
nem relevarentur. Saepius postulando bcec iterans,
tandem impetravit : et Bono archidiaconus cum
duobus archipresbyteris, fldelibus utique viris,
ThietboldoetUhodone, sedet cum aliisex monaste-
riis, Sancti scilicet Trudonis, (535) Belisise, et Tun-

dominos dominasque nostras extuleris, cur einofl
fldeleseorum in luto delitesceresinis^Egoquippa
sum Landrada; Adrianus martyr et Julianus ipsi
quoque sunt de societate noslra. » Hanc visionem
Illa viro intimavit, et, ut aut episcopusaut auctoriias
episcopi ad sublevationemeoruminvitareturroga-
vit. Ille pro^teritoannoiia in elevationeciBterorum
qoestus est obsonatum, ut ei per manus h»c ince-
ptare nimis videatur arduum. Posi dies aliquoi,
apparenieiterum eadem visione,abeademquapriu8
sanctimoniali secundumeffigiem denegligentia cor«
ripitur, de contemptuconfunditur, « £i qu8e,inquii,
iot ei tanta in medicos expendisii, nec curari memi-
sti, si nos ex luto eiferres, jam sanari meruisses. n

gris, illuc adveneruni, etcum litania solemni ex tu- ^ Ei ubi, inquit illa, vos inveniemus ? Sella iua, qua

mulis, quibus negligenter nimissqualebant, extule-
runi. Inveneruni autem plures thecas : seduuaerai
in qua S. Landoaldus archipresbyter ei diaconus
suus pariter tegebaniur Amantius. Aderat et lapis
ad capita eorum,nominibus ipsoruminsculpius.AlisB
continebani SS. Adeltrudem ei Vincianam, quod
indicabai crucicula queedam argentea, pectori S.
Vincianse superinveota. His rejectis pariter eirelatis,
dum sanciorum corpora vino simul ei aqua dilueren-
iur, avicula qusedam per fenestram fereiro sancto-
rum illapsa, simul et importune aliquotie^ eis, qui
fauic offlcio intererani immersa, aliquoties in defos-
sum devolans quo corpora sanciorum erani elata,

ad ecclesiam gestaris, inquit, nosira irreverenier
deprimit busta ; arca autem reiro posiia, nimium
est nobis onerosa. Ei si causaris quod episcopum
aut ejus vicarios non meritis, e vicino Saraberiom
saliem presbyterum habes, ei alios ad id perficien-
dum viros fideles. Mane itaquequidsuperliisfacio
opus esset deliberanti adest qusedam ex g^mnceo
ejus pueUa, cum eadem visione referens se moniiam
per haec eadem signa : ea nuncin viUa Guodenghove
habiiabat. Sigel^urgis autem domina ejus, cui hsec
demonstrabantur, a ciigusque ore juraniis hmc et
obtesianiis nos isia decerpsimus, adhuc vivii; vivit
inquam, et prcesenii duce sana ei incolumisvesci-

omnibus asiantibus ei hsec videniibus, miraculumO tur : nobilis persona, domus ampla, rem fldeliier

incussii pariier et horrorem. Nam ei coiore pul-
ciiriiudinis erat diversae, sed antehac inviso ; et
siridore vocis quidem dulciflufie, sed inaudito.
Qus licei ab astaniibus possei comprebendi, a
nemine prssumpta esi temerari. Quee quasi qui-
busdam plausibus Isetiiifle ei vocis sibilatione hac
iUac circumvolans, ei iteruiu fereiro sanciorum
insidens, non desiitii ab incoepto, donec omnia
compeienti consummareniur officio.

If . Eadem die ceeca queedam de viUa Hasbina,
quae erat in vicinia, vuiganie fama quod sancto-
rum efferrentur corpora, accurrii celeriter cum
candela. Bidnum deinde susiinens, et sanctorum
patrocinia indesinenter exposcens, tertia die re-
ces^ii clare videns.

12. Sequeniiigiiur anno uxorjamdicti Lantsonis,
nomine Sigeburgis, morbo sic iniercutis laborabai,
cruraque ejuscumpedibus itainiumuerant, utpene
per iotum annum nec saliem ecclesiam, nisi seUa
gesiaioria eveheretur, iniraverit, nec ioro viri nec
convivio participaia sit, edulium orane fastidierii,
poium excepia aqua universum execrata sii. Haec
iniempesisecujusdam nociis visione subitasemivigi-

(534) Euraclus, in ms. Gandensi, apud Surium
Euraptis, in ms. Rub. Val. Evenirdus, Anselmus in
Gesiis pontificum Leodiensium apud GhapeavUlum
cap. 47 de eo agit BVEraciium vocat, sive ui aUa
mss. habent, Everacum ei Euraclum, Sedit ab anno
959 ad an. 970. Dicitur in Officio ecciesiastico Gan-

quaerentes scire non sinii laiere. Qu» cum omni
festinatione mittens presbyteros,qui hfficexplereni,
accersire ; interim ipsa pro obtentu recuperanda
saluiis non passa quiescere, fecii se ferri ad eocie-
8iam,eiinierim a loco denominaio paulaiimegerere
ierram. Ei vix semipedem ierrae erueruni, et ecoe
sanciorum cisternee in ipsa pene superflcie appare-
bani. Adveniuni ei presbyieri quicunque ftteraat
evocati, ei, reiectis san<;iorum sepulcris^repereruni
nomina eorum exprompta in breviculis. Ei dum
quseque digna translatione adimpleni pro posse,
ipsajam dicta matrona, queeoperi insisiebaiaiien-
tius, subiio conversa, rivos veneni ei puiredinis
saniem ad sextarii mensuram videiexcurrissesibi
^ ex cruribus. Quee admiraiaei de recepia sospiiaie
hiiarior reddita, domum pedes rediii, convivium
hospiiibus ei domesticis opulenter apparavii, ipea
intersedii; nec edulium aliquod fastidiens, nec vini
poiionem vel alierius sorbiiionis jam abhorrens.
Fert auiem fama muliorum ei anie nosetimpnesen-
iiarum,hanc beatam, dum sanciimonialibusBeliBisB
positis prsefeciasuavissimossupernee contemplaiio-
nis carperetfruciusjsacraiissimam virginem precia-

densium Landoaldi Vitam et transiationem justo /i-
bro descrwsisse^ quod alibi non le^mus.

(535) Belisia, aiiis Bilsena, oppidum a Winiers-
hovio 5 miUibus passuum^ dissituni, habei am-
plissimum virginum canonicarum monasterium.

MM

WBISEBlMWMnS U)B(EH^,

U»

teiim .«ipribMS aiudiicquA» FaeU o»t vero hm
^WfiiiAUo leriio Nooas Itajrtii (537).

€APUT m.

MiiWMla WtKUerekovii patrata.

13. (M8)'IUudquoque in menorabili ^anctorum
clanfiQaUMainiraculu9i mioim^remur siLendum,
qnod penodeatttpeada sui novitata coa^tat roa"
gniflcon. Prafato qu^^pe JUntspni cum basilica
Yfil fiuiiidua flacratissimiR qui^tis pr^dictnrum san-
etoram post noanuUos sorLe succeAsissat, bene sibi
oonscin}, deCfMiiainato rationis tanoro (namineum
CQDstitu4io.clurographi finem statuorat possidandi)
socoessunBm ^siJbi stirpis subb progeniom pr«Ubato
foro priyaadm pr«dio> consuUo aibi prospicere
deUboiftni;, eo aaimo ut, rurali priyatus fundo^ 3
aaneiorHia saltom pignorom non fraudaretur sola-
iio. fiapetens eaim ^uademdic^seos magnificen-
iiABirpooitifleis* iaaiw iUisuffi dovotionis iatimavit
anKaniafL. Cujos UUco benedictione iasi^nitus et
attcloritaie roboraius, pretiosarum gazarum adiit
«eposiieirittmi deUgens ex sacris oorporibus quas
aiaiimavit porUuaeulas. Ecce autem ia ipso prsci-
fiio paflebaUs lesio gaudii, submiseis bsjulorum
eetrieitaStiinpendiasum invaduntiaboremiiinerisy
«i ad Xores Hsq^e ledis sacrat» prqperantes perve^
jiiBni. Vernm» mirabiledictu 1 neuUquemvelipsa^
Irtttt^gredi prAvaleoies» repenUnis iaopiaate defi-
zipeesibMelMeseiie : omni iamea aoaisum^ltadiu
limiiiiamoliii, iandem divina potenUa se ioteUi^ ^i
gttniareeri, eioqueiaviU,pudorissui cessere diffi-
Cttltati. Poreo iUnsiris uioiso a proposito nequar
qiiam 4e«Ut«iiur. Verom diem ipsam noctemque
eonUfaam^eleeoiosynarum lugiUonibus crebrisque
preom eootiauaas obsecraUonibus, sequeuti rur-
aos die frueiraiur, ui prius : imo perendinatis to-
tsos )i^>4oiiwA« diebus quoti4ie eosdem conatus
eoMifliiUfleeqttitar Umi^aris obetacuU repulsus.Haic
argo« quiainintta «uc^esserat, octava itidem lucis
annem, atia mo cHOciatus aggvediiur via. Licet
^nifls-toiaalM fnsisaeqaaqttaBjiprofecisseioraUor
aibiis, imm omii viriMUs conanune pwcordialia
aeawnnlaas vota, pJurimiqtte spoadens obsequia,
daiegaTii ad ipsam ^etis eorum basUicam» no-
mmKkpntgnm saarttmparUonemf q)«iadeqiiaamal-f|
lamtts oeastaniiesse £cciesi«^. £i vero loco, cui
^fiQjti0aie.SMtt inferrB saiagebat fructuQif oonmo-
dicfl4a, cu«A aliis Moiorum impensis, bsareditatis
siiflailaDgiiuseii poseeesionem. Sicque iandem, san-
oftonan QbieniK, beiiigawamiAericor^iisDei meruit
MspeeUun, voUqaectempoe ac spepotitua opLabiU,
4diipeadiipBiatiM5di|KlcuUiai^isdiependia« magnifica
«domiQi jnifleratioQe adepius desideru sui lucra«

i4. Subenmenba nomen est fundi, unde quidam,

(536) roliinr S. Aiiielberga iO Julu«

<a37) loseeebaiiir hic Vita S. Landradfle, in ms.

(ltt§)'Xaiam hac eofiii deesiin ms. RubeflsVai-
lisy ni ei seqaens Ubri u.

MaoJmius nomiae, conbr^ciiif lomt^^^SPf^m virr
tute, oec manum graiia cibi sumeadi pQter^^ o»
ducere, aec nisi alio subvebente ad neccisssna»!-
tem naturflB procedere. te carpeatpquide.madssu-
torum patrocinia est provectns : ^ed eis ^alutem
plenissimam imparUenUbis,4omum rediitpe()flsel
sanus. In villa I«ewa (539), Hubavto cuidaza pri]D&-
rio ab Leodieosi episcopo bepeficiato, erat uialier,
6eyla «ocabulo, sed legionariopjieiiad^onio,qood
deiade patuit : nam ducta a cogoatis per diTeras
virorum Pei ci^nobia, sciUcei S$. Gervasii, Um-
berU, Trudonis, (jSertrudis, cum nusquam posset
curari, praasentatur jam desperaJta ep loci ; quis
saoctos noviter mirificaados apectabat de boiU
plenior laustriumpbi. QuaBio capafonte beoediefco
redundante deposita,mox nomep B. M^dioaldi ter-
ribiUter ccepit inclamare, et magnom eb ore nmscir
rum ezamen emitlere : quoe mediaat^ bebdomads
pascbaU, meruit emuodari.

45. MuUer alia, S. Bavoois anciUa, Andresburgi
eaienua pommorata, pro neglecto perai^QPs ceniu,
oculorum visu estmulctata. Quariojamaimpcsci-
UU succumbensydeceetero emeadationempolliceoii
candelaia sanctorumlumiaariis attuUt, cenaom oe-
glectum retulit, illuminaia UUco sana recessit. Zu-
bleva dicitur et alia vilia : iUic qua^dam naulisrsex
aanorum curriculo patiebatur bydropia morbum.
Videt in visu nocturno se iUuc adduti cum oblt-
Uone, et recepta regredi sospitate. Quod evigilaos
conUnuo explevit, in plaustro iUo ae 4^ci maodar
vlt : etpo3tquamsanitatem recuperavit, a<iomiDO
euo Hildrado tradita sanctorum jttri« d^ioda f^-
cessit.

16. Quidaro, Uildico oomine, ompi diaBipatos
actiooe, sUvam ecclesiasUcam scpipius cixstirpani,
increpatustaadem quadam die peraooien.saacto-
rum ut saltem desisteret, cum monitoires .\^vi^
sttos cum ^ctis» verbia vilibus lu^f^ar^; pr9-
gressus sequeuU die, uiitidem bfi^^tfwmcm
aecuri iUico superbus coasceadit, et coiiLtioao» iu'
verso cadeos coUo, guttur Uquidum, quod blaipbe.
miam spiraverat, elisit, sicque pessimam vitam di-
goamorte fiaivit. Presbyt^r Saraberiu3eqaam,fur-
Um oocte quadam latronibas aubripienUbus, per-
diderai : mane comperto ad notum pra^idium co-
currit, candelam iacere maturat : quam utsancUs
attuUt, et precum suarum vota deprompsit, cever*
sum equum foribus astaotem re|wrii.

i7. Sic ergo copiosa,qufle per eorum merita Uo-
minus dignaius e8toperari,miraAttlaaos segois ie-
nacitate sUentii perborresceates aucciogere, res
quidem memorabiles, tamen paulo dilTusa pruxiliU-
te sigoavimus. PrasseoU vero tempore aifailomious
apud nos gesta suppetunt adbuc perplora, qoffi oos

(539) Z^ett^aaeu Leuwa oppidum 3rabanli#i ip
confiniis agri . Leodiensis, 4 milUbus paasaom a
TrudonopoU idia^t* Apud Surium Ipgiiur.^s.

flM 'Mem muidttito» rrtorwidftlHietoritala, pM^ A. isiom isio elwidMidtn fbie jtidiciwinMi^ mIi
stishoicquambfeviter inseriscliedce. Nos autem buainterim per silentiamrecrea tiS| qine rettanl,
respiratioiii legentimn veiauditorom Gonsalentes quoniam propr io indigere ▼olumine periiosonQtm^
affeetiii, neve mag^ni Oomini magnifica in angasium alio rursuB iBiiio eommodiii» «t inngfiiBB priBtite-
fogaiiittr benefioiay dilatis sequeniibus» sermonem leniur.

LIBER SECUNDUS.

Translatio reHquiarum Qandamm

\. Relatiiri mira Domini cunctipoleniis opera,
quibos ditooiiim sni nominis oonfessorem B. Lan-
doaldiim sociosqueejaenosiris in iemporibus miri-
fiee drgnatus est propalare, dignum remur nec su*
perflavm memorabilem iranslationis eoramdem
sanctorum priemiitere jucandiiatem, per quam et
ipsoram ngnoram enituerunt nonnulla, ei locns
Tester Tel regio dignationis eorum memit feliciter
insigniripnesentia.Igiiaremenso dieram curricu-,
lo, eum inexpttcabilis ffivi mortalis iLa ezigereide-
ierminaiiOypreefaius iilusiris Lantso, deierminatns
Yidelicet prsememorati possessor fundi, cunctb vi-
Tentibus commune debiiam solvit, prolisqne su»
laecesBiooem ejusdem possessionis hsereditaie de-
stitoit. in^pertalisaatemserenitaiismoderaniecle-
ineatia (qu», laadabili dovoiionisvotoysam^ie na-
tm, benevolum induxii animam, servomm Dei
vilitaiibas impendio pros{^^e)> eadem posseasio,
ibaiiBerefragationisobstacaiOfVestrse poiesiatis re-
legaiaoeeuidiiioni, pnelatorumsciiicet fianoiorum
pneelecti Qliristi miiiiis egregii conf essoris Bavonis.

2. Igittir qaiasapiens aemper agit sapionier^v^
slro restituiam juri sagaci periustrantes indusiria,
altiori intellexiBtis consilio, bonorabile depositum
ejus ipsam prmponderare omnimodo,nectam pre-
fiosi tbesauri tbecam eo loci tantiilo oeooleAdam
modio.Super qua re iniiinata inier vos diu muiaie
eoiiaiionis deliberaiione, astipulante praierea ar-
cbiprsesalam etaniidiitampradeatiumqaeviroram
eonvenieniia, ad vestri, prfBpoUentioris videlicei,
eminenUata loci Baoetonim cinerum iranaferri de-
crevistis pignora. Sed inier iier agendum, dom vi-
delicetsanctce devoiionis tandem celebraretur ex-
secutio, sanctorumque pretiosissimee per non mo-
dicam Itraeris iutercapedinem transferrentur reli-
qaiae, coatigit, utpar erat, plurimos finiiimorom
iam feiiois opinionis ooeupari rumore.

3. Inier nonnulles itaque auditorum eomperit
heclangatda qusedam, quse eegritudinis depressa
pondere, leciuli detinebatur strato, ut non diebus
jam numerosb ab eo, nisi bfigulata,exsurgeret.Sed
cum hac optabili auditi rumoris jucunditate in spem
bonam paritererigiiur,de destitutse salutis recape-
ratione per sanctorum opitulationem fiducialiter
certioratur. Unde non cunctata,peruaanimemsibi
Gollateralem,apparatum candelse munusculum san-
ctonun meriiis eiprseseatueprecaiurceleriierexlu-

B bori. ABsensii iUe fldeliier, sancUimqoe fidoi aggse-
diensoffioinm implore mataravJi.Eoeeaate«a,difia
mirabile! repeotinum«aoetorom sttffiragioaa det^ *-
cia oonjox experiiur inflrma. E vestigio Mmqae
dirigii, qoi prsemiBsam a sanctorum aocaaui
moverent maritum, uipoie ipsa mox seoaiara,]
Gioramque prfleseniiam expetiiora, ei per Bomet
qusemiitebat oblaiura. Sed inhiiientelociveileiii-

^ poris angmiia, ne Banciorum moraretar profeetio,
lator monascttli sancionHn se Buseriemiin pre-
Beniialiter submissas intulii, ooramqtto tpsis ooa-
nium qui aderaninotiii® in uxore oxhibita- plola-
tis eoram opera, ad laadem et gloriam eanetipo-
lentis Domini, proiesiaius et profossOB esi.
4. PTBeterea quoniam profeetioniB oonduo^i

Q oompeientia,Ioeaia naviscam mereenaHiB Jaoottdae
Banctorom deveciioni lastitoiiur famokiri. Beeo aa-
iem anusremis applioiioram, eui qooddam aeei-
derat haud longo inforiooiam, Mi famiiia»is dis-
pendio Btimulaiu^ Busceptoqtte kytoroobsaiUNLtaB,
aniedestinaium ilinerieexpensttm)t«Ha sanctodAfe-
lix sese Bubripere preesumpeitoffleio.MlqttiaiMn
contemnenda, nec utilitati privatffi subsiiiuoilila
eanctorum fsreira fuerint, absque moroeo porsensit
iQterstitio. UlironeuenamqueetinexorabiliBeleoio-
Tum Dei avulBUB mmisterio, noa modo delibeiraiie
noa profoii utilitoiiyimo dignam oeiii^ntopaaBas
esi redargotionem. Disoedens iiaque non apaiiaBa
pemgrat Itinera, neqae deaideraia espetii spaiia :
verummetttisalieattitts iniegriiate,priBliiioq«oqtte
memiHroroiii fhHtotruB vigore^ vix proxiiiiiBBiM9«e

X> citiuB oblaie vlcini» sepem eumgraBs&ofi offeadaiis
eommigrat, ibiqoe stxipidns d6|)ictturkQiiin etomau-
perantemnihilominus instantis diei particulam, io-
iumque sequentis noctis excursam debite impen-
dens ultioni, hcerebai attonitus. Attritus eigo ali-
quandiu tanto correptionis verbere, tandemqiie|9o
sanctorum quos vilipenderai obtentu, benigno^mi-
serentis Dei visitatus respectu, ipse reatns sui me-
dullitus intelligit ofTensam. Mox igitur utienestFa-
tum mentis penetrale sera licei iranSBgii pGmiien-
iia, consopito pariter corpori desides reviguere vi-
Tos : posthabitisquepristineeinieniionismordacibus
curis, solo vero sanciorum, pridem neglecto, nunc
inhianter flagrans obsequio, emensa reirorsumfes-*
iinis passibus remetitur iiinera, ut iandem Inta»
bundua eorom aefte inforretprieaeati^, Ciqi» mmi«

im

BERIOBIU ABBATIS LOBIEMStS

im

rmn recentis castigatio verberis, verteque con versio A tudinem in oculis per annos multos perpeasa : qoa,

pCBnitudinis, velocia [vestigia] reddiderant : nec re-
quievit donec, voti compos optabilis, gloriosa san-
ctorum prflBsentialiter consequeretur merita, coram-
que ijpsis et multorum frequentia expertam in se
protestatus est castigationem et clementiam.

5. Ipso autem die, id est octavo Kalendas Apri-
lis, quo in monasterium prsefatum cum reliquiis
eisdem est intratum, mulier qusedam, (540) Lenekin
nomine, prffivenit,lumen diuamissumrecepitldibus
Aprilis, (541) feriatertiascilicetbebdomadse pascha-
lis. Puella qusedam cfiecade villa(542] Ostboltaad-
venit, nomine Teudsmudis, vespertinam synaxim
fratribus celebrantibus sustinens, rediit clare vi-
denS| nec vise ducem ulterius queerens.

sanetorum meritis sospitatem indepta, sineduclora
gaudens et exsultans remeavit ad propria.

8. Deinceps quinto Kalend. Junii mulier de villa
Rothen, paupercula, Adalmudis vocitata,dumexin-
firmitate nimia facta fuisset caeca, audita sancto-
rum fama, adeorum desiderabat pervenire patroci-
nia : sed dum inflatis cruribusvix reperet, et asuis
prse paupertate illo deduci (544) neglecta esset, ei
hac desperatione nimis tabesceret, nocte supene-
nientese sopori indulsit, SS. Landoaldum et Yincia-
nam habitu splendidissimo incensis cereis astantes
sibi cognovit;evigilans, reintegrationem totiuscor-
poris adesse sibi persensit, dolorem totius infirmita*
tis recessisse didicit : in crastinum de illumioatione

6. In ipsa villa fuit et altera, intra annos infantise B jam certa, de reliqua sanitate non dubia, per secum

ita debilitata ut ante annum nec pedibus incedere aliis admiratoribus multis sanctorum limina tenta-

nec saltem a lecto quiverit surgere. Hanc mater, yit invisere, gratiarum actiones pro posse nonces^

supradictis virtutibus excita, primo mane inter bra- savit impendere.In crastinum,id est , quarto Kalend.

chia sub divo sustulit, pro ejus recuperatione vo- Junii, qusedam femina Frethunara, et ipsa cseca,

tum sanctis fecit,scilicet illo se cum sobole venturam, sanctorum limina orationis gratia, causa salutis ex-

oblationempariterdevotamsecumdelaturam.Quod petendee, adibat : sedin ipsavia necdum illuc per-

utexplevit, puellapaulatim subrigens sese inpedes,
stetit, convaluit, ambulare coepit, et abiit. Ibidem
exstitit et alia^ Lewich vocitata, itidem omni corpo-
risvirtuteinvalida, ea cumjam penedesperasset de
vita, audita signorum, quee iilic fiebant, fama,
cereum sanctorum luminariiis devovit. Mox ut iUuc
destinavityvalentiatotiuscorporis statim reintegrari

venerat, et ecce pristina sanitate recepta, incedens
gaudebat.

9. Sequenti demum diedancto Pentecostes, quod
est (545) secundo Kalend. Junii, quidam Theodori-
cus, nervis totiuscorporisperannosmultoscontra-
ctus, multis yeridicis testibus coram astantibas,
omhino sospitatem est adeptus. Deinde terdo Nonas

meruit. (543) Wechtre nomen villee est ; Riberta p Julii, feria quinta ejusdem hebdomadee, mulier c»-

erat illic mulier nuncupata, variis passionibus de-
tenta et pene omni membrorum offlcio destituta :
adhorum memoriam devota accessit, aliqucmtis
diebus demorari instituit sanitatem consecuta re-
cessit.

7. Mulier preeterea queedam xiu Kalend. Maii pro
filiorogaturavenit. Huic filius domi relictus erat,
nomineAdelgerus, non solumlumine oculorum de-
stitutus, sed et capitis et corporis rheumatis motu
gibbosus totus. Mater pro ejus recuperatione oravit,
yotumfecit; timorefilii,quem desperatum reliquit,
citius rediit : ut domum remeayit, filium videntem
reperit,et certa incolumitate gaudentem isetarece-
pit. Posthaec, subdie septimo decimoKalend.Junii,
aiiyenit ancilla,£gerin vocata, albedinem vel lippi- jx

i540) Ms, Gandense Levekin.
541) Dicto anno 980, quo cyclo lunae 12, solis 4
^litteris Dominicalibus D C, Pascha fuit celebratum
il Aprilis.

(542) Surius SchuU.

(543) Idem WerUix.

(544) Hic finit ms. Gandense, sequentibus tribus
foliis chartae puree, substitutis, ut par est credere,
in locum foliorum elaceratorum.

ca ex pago ^546) Brachbantensi, sanctos comauxi-
liatum invocasset, et luminare deferendumeispro
posse parasset, non mora exstitit, et lumen oculo-
rum recepit. De eodem pago existitit et altera mu-
lier, quce nimio renum affecta dolore, per unius
ferme anni spatium ad nulHus, ut ipsa fatebatur,
officii commoditatem valuit exsurgere. Hsc ubi
sanctorum pignora deiata didicit, et per ea illic
mira operan cognovit,candelam pro readipiscenda
salote devovit ; ut suiin tanto doiore misererentur,
oravit : continuo sospitati pristinae reddita, cande-
iam sanctis devote offerens, cinctorium simul pro«
tulit, pro indepta incolumitale gratias Deo persan-
ctorum merita inunensas retulit.

(545) Mendum irrepserat, et iii Kalend. pro ii
erat positum,cum tunc littera Dominicalis esset C,
et patet ex se(|uentibus, ubi feria v cum iii Nonaa
Junii conjungitur, et novo mendo JuUi erat excu-
sum ; cum scriptura esset finita xni Kal. Julii.

^540) Indicatur vicinus ager Alostanus, ubi tunc
erat regio Brachbantensis.

m VTTA S. URSMARI ABBkm liM

MONITUM IN OPqSGULUM SUBSEQUENS.

(Apud Mabill. Acla SS. Ordinis S, Bened,, tom. IV, pag. 557.)

Fragmeata qusedam referam ex Herigero, abbale Lobiensi, qui libros duos De vita S. Ursmari abbati^
metro edidit sub iaitium sceculixi, idemqueres gestas S. Laadefini Lobiensis monasterii conditoris, etiam
versibas reddidit. Utramque hanc Herigeri lucubrationem ex bibliotheca percelebris monasierii S. Vitoni
apudVerodunum accepi beneflcio religiosi ac eruditi viri Bartholomsei Senoci, theologifle iectoris, amici
mei, qui, seriis iicet studiis occupatus, operi nostrosuppetias ferre non cessat. In ms. codice ad metrans-
fflissolegitur hsec inscriptio : In Christi nomlnb lvcipit VitaS.Uhsmari gonpbssoris atqub pontificis, yb-
xERABiLis Herieri ^iegeudum Hbrigeri)abbatis indcstria metro hbzametro HONORipiCE coMPosiTA, nimirum
doobus iibris, uno de virtutibus, alio de miracuiis S. Ursmari. Primi iibri hocexordium est :

Primo supremum mira vertigine calum

Afflans cuncta Dei fecit sapientia summi.
Posl secundum librum in eodem exemplari continenter subjicitur eodem metri genere Vita S. Landblini
cum hoc initio :

Ingenitus Genitorper Verbum cuncticreator^

Et Genitus regnans nutu fabricata gubemans,
Quffi Vita, tametsi auctoris nomen non prsefert, Herigeri tamen esse persuasum habeo tum ex simili
meiri specie, tum ex eadem guam utrobiq[ue affert aucior etymologiam Crispiniensis monasterii SLcriS'
pantibus (ut putatj aquis fontis, a sancto in eo loco eliciti. Gerte Herigerum Vitam S. Ursmari metro
edidisse, aiiaque muita scripsisse constat ex continuatione Chronici Lobiensis, quod exstat in tomo VI
Spiciiegii. Cur vero utramque hanc Heri^eri iucubrationem non retuierim integram, iiiud in causa fuii
juod praeter excursus auosaam moraies ingratos nihii habet diversum ab Actis sive S. Landeiini, quiB
m secundo ; sive S. ursmari, quse in hoc tertio Sseculo exhibuimus, exceptis quibusdam versious
quos liic damus.

VITA SANCTI URSMARI ABBATIS

(Fragm. ex libro I.)

(Apud. Mabill. Acta SS. ord, S, Bened, Seec. III, part. i, pag. 608.}

Sed nunc ex reliquis Christi taceatur aiumnis, A Germanus Parisiacus, Germanus et alter,

Lamina qui vitffi mundo prseclara fuere, htam per normam quoniam meruere coronam,

Doctrinaque sua replerunt undique cuncta. Fert Gothus, Ausonius, Gaiius, Scytha, Noricus,

Celsa, tibi geminse mittuntur, Roma, coiumnoe, [Indus,

Petrus cum Pauio, quorum fnndata triumpho Hebrseus, Graecus, Romanus, Barbarus omnis.

Primatus arcem quadrum prsetendis in orbem. Taiibus Ecclesifle fautoribus undique flrme

A quibus insignes iiiorum nempe sequaces Obstant imbriferis vento quatiente proceilis,

Sumpsimus auctores, illinc nobis venientes. Desuper et petram nequeunt trepidare ruinam.

Clara Dion jsio tunc Galiia Parisiensi Tempore promerits sedarunt coelitus irffi

Credula divini suscepit femina verbi. Quidam terrores, piebis maia gesta piautes.

Et Clemens Mediomatricum missus ad urbem, Servatius servando fidem sorvat pereuntem

Edocet in solam vicinos credere Christum. Orando populum, Tr^ectum forte reservans.

Treveribus terni mittuntur corde fldeii Remica Remigium ceiebrat piebs sacra sacratum,

Triuum personis Dominum, deitate sed unum Francia baptismo per quem recreatur in almo.
Credere qai doceant populum lavacro renov andom: Digna conspicuum veneraris iaude Vedastum,

Scilicet Eacharius, Martinus, Valeriusque. B Attrabata, tuas dignum relevare ruinas.

Credit Agrippinus, fidei fit Tunger alumnus. Audomare salum Morinum frenare suetus,

Propugnaot fortes Christi virtute duelles Nec tibi Neptuni mandans concessa tridenti,

Nitentem toto laqueos prsetendere mundo, His cum Bertino quos turbat pontus adesto.

Decipitarque sua perfossus gultura prseda, Insignem meritis Autbertum Cameracensis

Occumbente fide pro sacra martyre teste, Infuia commendat, qui perlustrare solebat,

Confessore pio mortis gaudente triumpho, Si sua condignum ferret parrochia fructum.

Nec trepidante uecem si provenisset atrocem, Morosum cieptem converterat ille ferocem :

Siivester, Mariinus, Hiiarius, Ambrosiusque, Cclfbs ut hic vitam memorem quantisper et ortum

Bricius at^e Luposi Sulpicius ac Aniaausi Pr«clue Francoram cqlMqae propagia^ attan

M97

HBRKSM MMfflS LOBIBaiSlS

im

lense soIbhi fert himc et rumor adultmn ;
Exceptumque sacro baptismo preesule ab ipso,
Instructumque piis cura mandane parentum
Litterulis et lege sacra. Proinde furentum
^tate ut libuitjuvenili,fertttr in antro
Prsecipiti totus, cunctum cordis cogitatum
Adnisus sub perditionis ferre baratbrum,
CraBsari solitus spoliis prffidaqueyiantum.

Laubacoft grandem qjio derivatur in amnem
Sambrampermodicusnomen tibi, Lobia, rivus,
Figens perpetuum Morosi moribus aptum
Lifundis, vel forte suo de nomine dictis
Maurifalisia, Maurineias, Landoleasque.
Fertur enim quia post baptisma binomius esset
£t post haec Landelini cognomen haberet.
Dum spirante Dei tandem bonitate superni,
Respectuque pio cordis compunctus in imo,
Festinat Cameracensem devotus ad urbem,
PontiOci patrique pio commissa fatendo
Procidit, et genua amplectens genibusque volutans.
Qnem moxRomuieamoontenderejussit ad urbem,
Gandens excelsa mutatum sic fore dextra,
Indicens agapem simul et jerjunia crebra.

Arci Martinus Romanee papa beatus
Pneesse videbatur sancte, pariterque prodesse.
Huic sua Morosus deplorans crimina prorsus,
Ilicet a noxa meruit laxarier omni,
Accipit et veniam simplex confessio gratam.
Indeptus votum, natale reversus ad arvum,
A dicto jam prssuie eo donatur honore,
Quem valeat quis grsecizans a sorte vocare.
Romana posthsec repedabed ab urbe secundo
Snmit et inde gradum sub eodem presbyterstus.
Tunc et Laubaci repelit deserta locelli,
Serviat ut Christo, fuerat quo pessime praedo.
Lobia prcedonis tunc cellula fit famulantis.
Christo tuncque loci consnrgunt culmina nostri
Pulchro structore, fuerant quffi foeda latrone :
Prsedandique locus flendi transfertur in usus.
Crimine prolapsum sed reddit justiflcatum
Gratia summa Dei, donans peccata fatenti :
Convertuntur ibi famulantia Cuncticreanti
Agmina multorum, ditantia foite locellum.
Prsefuit his igitur Pater ipse et profuit, augens
Tnm fundos, numerum tum multiplicavit eorum.
Cui successores adjutoresqne fuere.
Qaorum nominibus fortuna fuit caruisse.
Ipse sub haec alias commigrans, Crispiniensem
. Forte, sui de fontis aqua crispante vocatam,
Condidit ecclesiam, divina oracula hoiiorans,
£t cedens Laubaca tuis o plantula ramis.
Sic etiam Paulns fuerat jam cedere jussus,
PostposuitquePhryges: spectaturquippe Johannes.
Tunc ft^tres gemini, Dagoberto rege creati,

A Francomm gentran Bimiti see sorle dmttem

Secernunt sceptris ; Chlodoveus Belgica segnia
Regni sceptra tenens, sed nil iaudabile linqaens,
Tres itidem segnes proprio de semine fratres
Liquit Hlotharium, Hildricum, et Teodericum.
Alter at in sceptris Austrum Sigibertos agebat,
Suifretius nomen dederat, cui Mettius urbe.
Qui quia privatum doluit se geianine prolnm,
Ad stirpem sobolum non nnquam deficientom
Hinc iliinc duodena viris coenobia sanctis
Struxit, apostolica valeant ubi viverenorma,
Munificaque manu ditavit divite censu.
Tunc et Pippinum nobis ea tempora primum
Mittunt illuitrem, rebus vel honore poteutem :
^ Cui generat binas conjunx Ital>erga sorores ;
Beggam,Gertrudem, Grimoaldum : quemaiilapho-

[rem
Regia dignata est, quique auctor erat Stabulensis,
Sancte Remacle, monasterii tecum «ediflcaodi.
Cujus adoptando majestas regia prolem
Fecerat esse snam : sed post hiec natns et ipsi
Qui succedat ei, donatur munere Christi.
Quem pater ut regnet, fldei mandat Grimoaldi.
Ille suum potius voluit succedere natum.
Accipit hoc gravius condemnans rex Ghlodoveos,
Hildricumque suum regem faeit Austrasiorom.

Yerum Gertrndis sacrata virginitate
Floruit et signis : sed Beggam sorte jngalem
G Ansigisushabet, Arnulfi filins almi,
Regius ex atavis quem compsit germiue sangnis.
Alter Pippinus horum est de sanguine naius,
Cui propriumdatnomenavus :sed etomniaprorsus
Quffi sibi sunt, sed et esse queunt, hnic prsdia ce-

[dant.

Qui patris mortem dirum mntatus in hostem,
Atque Theoderico minitandi bella subacto,
Ipse potestatem nanciscens sceptrigeralem
Nectit sceptra suis etiam confinia sceptris.
Cujus largifluis permaxima Lobia donis
Augnientata, statum sumpsit per scecula sum-

[mum;
Ursmarumque sacrummeritis super omniadigniup
«^ Mandat evangelicse spargentem semina vits,
Laubacumque gregem pascendum tradit eidem*
De cujus vita meritorum laude beata
Pauca locuturis adsit pia Cunctipotentis
Gratia, pontiflcem faciat quoe laude ceiebrem,
Pluriniaperspicuum quemredduntgesta bonoruio-

Ursmarus sanctus meritis et honore coriucos,
Nobilitate cluens, morum probitate nitescens,
Commendant alnue gestis prseconia vite
Quod natale proprium, o Teoracia, pago
Sumpserit, et vilia, quam fama Fleon vocitarit
Cujus vicinas perlambjt Samber arenas.

il29

EPISTOLA AD HUGONEM HONAGHUM.

1130

■■Bua

BHBBBHHB

HERIGERI

ABBATIS LOBIENSIS

EPISTOLA

AD QUEMDAV HUGONEM MONACHUM (547)

Respond€t qMafsHonibus sibi ab eo proposilis de dwersitate a%a Dionfsium inter et Bedam oceurritj

aliasque ipse iUi vicissim propontt enodandas difffcnltates,

(Apud D. Martenb, Thesaurus Antcdot,, I, 112, ex ms. cod. Lobiensi tempore auctoris scripto.)

Frater Hugo« si interrogeris cui potius credere A
debeas, quandoquidem dissentiunt, Evangelio an
Dionysio, responsurum te non diffldo quia potius
Evangelio. Sed £vangelio in veritate constante,
Dionysius invenitur multum dissentire. Habet enim
veritas Cvangelii quiaanno decimo quinto imperii
Tiberii Ccesaris baptizatus sit Ghristus, incipiens
quasi annorum triginta. Secundum vero chronica
Eusebii, vel etiam Hieronymi^ qui nisi probasset,
noQ ita transtulisset, anno xvm Tiberii venit ad
passionem, qui puluit esse annus xxxiii incarna-
tioiiis ejtts. Ilerumhabetveritas Evangelii xiv luna,
id est feria v, celebrasse eum pascha legale, nec
iliud vel anticipasse, vel distulisse ; feria autem vi,
id est lunaxv, crucem ascendisse ; Sabbato, id est
luna XVI, in sepulchro quievisse ; Dominica vero, B
id est luna xvn, resurrexisse. Ergo aperto circulo
Dionysii, si ila inveneris, anno xxxii incarnationis
ejus, vel xxxui, vel xxxiiii, qui sunt post circulum
magnsereversionisDLxiiii, vcIdlxv, vel dlxvi, age
Deo gratias, sicut Beda praecipit, quod tamen iro-
nice dixit. Ideo autem tres numeros annorum po-
sui, quia aliiputaverunteum anno xxxii, aliixxxiii,
fuisse passum, alii autem xxxiiii: quibus Beda ma-
gis assentire videtur. Secundum autem veritatem
Evangelii, vel revelationem Joannis, vel prophe-
tiam Danielis^ tribus semis annis praedicavit, et alii
proedicationis ejus aunorum primum putaverunt,
nalivitatis ejus esse xxx, ut statim post baptismum
et jejuniumcceperit praedicandi exordium. Scimus
aulem J>>annem evangelistam, post reditum de G
'exsilio,nonsolum propter haereses quee seabsente
emerserant confutandas, verumetiam quiacseteros
evangelistas legeret multa de miraculis Ghristi,
pauca vero de divinitatp dixisse, qusedam vero insi-
gniora preetermisisse, utpote de nuptiis in Gana Ga-
liiese, de Nicodemo, de cceco nato, de languido ad
piscinam, de muliere ad puteum, de Lazaro susci-
tato, de pedum lavatione, et alia multa. Ipsa vero
qus dlxerant confuse et iaordinate, id est priora

(547) Higus epistole meniinitSigebertus in libro
De scnptoribus ecclesiasticisi ubi flerigeri scripta

Pateol. CXXXIX.

posterius, posteriora prius posuisse. Jgitur ag-
gressus estnumerumannorum pnedicationis Ghris-
ti per dies festos paschse distinguere, et quampul-
chre ab ipsis diebus voluit exordium sumere, Mise-
runtJudaeiabJerosolymisiJoan. 1 19); alteradie, Vidit
Joannes Jesum venientem ad se (ibid. 29); altera die,
Stabat Johannes, et ex discipulis ejus duo (ibid, 35);
die tertio, Nuptix factx sunt in Cana Galiixx (Joan,
ii). Igitur primo anno praedicationis suffi, cum esset
Jerosolymis in Pascha, ejecit vendentes et ementes
de tei;ppio ; secundo anno in die festo Paschse sana
vit languidum ad piscinam ; tertio anno,post mira-
culum de quinquepambus factum, erat proximum
Pascha, dies festus Judseorum ; quarto anno venit
ante sex dies Paschse Bethaniam, ubi Lazarum
suscitavit, quando et passus est. Nam si anno xvm
Tiberii passus est, qui fortefuitdimidius supertres
praedicationissuae annos,ergo primuspraedicationis
ilie.fuit, qui decimus quintus Tiberii exstitit, quo
et baptizatus est. Sed forte, secundum supputatio-
nem Bedee, initium decimi noni Tiberii Gaesaria
anni potuit esse quartus proedicationis, qui fuit et
passionis, id est xxxiiii iucarnationis, prsecedenti-
bus iii annis, id est xxxi, xxxii, xxxiii. Sive ergo
xxxni, sive xxxiui secundum cyclum Dionysii, ab
incarnatione sua passus sit anno, nuUo modo con-
sentitevangelicee veritatis relatio ; nam anno xxxiiii
luna in Pascha, non xvii, ut dictum esl, sed pro-
venit XXI, nec xuii luna in feria v, sed provenitiu
die Dominica. Passio vero non vi feria, nec in x
Kalendarum Apriliuui, secundum Graecos ; nec iu
viu Kalendas, secundum Latinos; sed nec ressurre-
ctio in vui Kalendarum Aprilium, secundum Grce-
cos, nec in vi Kalendas, secundum Latinos, uilo
modo proventura est. Jam vero quam inconsenta-
neum sitin xxxui ab incarnatione sua passum esse,
vel resurrexisse, palam liquebit, cum hcec omnia
potius occurrant in Aprili quam in Martio. Evan-
gBiio autem prsescribente, scimus quia in seqmno-
ctio autumnali prsenuntiatus sit Joannes Baptista ;

recensens, ita habet: ScripsitadEugonem epistolam
de quibusdam qusestionibus.

ii31

MERIGERI ABBATIS LOBIENSIS.

H32

in mense autem sezto, id est Martio, post dimidium

annum, eisdem Kalendis, annuntiatus est Christus,

quo conceptus est et passus, secundum illud : Non

coquesagnum in lacte matris sux {Exod, zxm, 19);

id est, non eo die Christum interficias^ quo con-

ceptus est, quod, licet vetuerit, praesciebat tamen

Judeeos nonobaudituros; sicutetAde lignum scien-

tise boni et mali vetuit, quod tamen eum non obser-

vaturum prsescivit, propter quod, dicit Psalmista :

Beatusvircuinonimputavit Dominus peccatum {Psal,

zxzi, 2). 0 quam periculosum estvel a Deo,vel ab

aliquo sancto viro talia preemonendo audire, cui

quia Spiritus inest prophetise, raro contingit quse

probibel non evenire l Languido enim ad piscinam

sanato tristis preemonuit: Vadejam et nolipeccaref

ne deterius aliquid contingat {Joan, v, 14). Dete-

rius quippe ei contigit, quando in passione Chri-

sto alapam dedit.Igiturhisinveritate constantibus,

liquet Christum uno eodemque die et conceptum et

passum. De Kalendario antem, vel annis Dominicse

incamationis, propterinscitiam temporum magna

est consultatio chronographorum . Qui enim scire

potuitabbasDionysius a suo tempore retrocompu-

tans annos imperatorum usque ad quadragesimum

secundum Augusti Csesaris annum, qui fuit annus

primusnativitatis Christi, secundumchronica Euse-

bii? Quomodo, inquam,indubitate scire potuit qui

integris annis regnaverint, qui aliquot menses vel

dies superhabuerint, quanta interregna fuerint, id

est, uno defuncto et altero substituto, quantum

temporis iniercesserit? Sed Grfficis, auctoreNicseno

concilioetbeatoGyrillo Alezandrinoepiscopo, ma-

gis assentiendum, qui et finitimi Orientalibus et

vicini apostolicorum virorum fuere temporibus.

Omnis enim antiquitas, ut ait orator maximus, quo

propius aberat ab ortu etdivinaprogenie, eo melius

quffi erant vera cernebat. Hi itaque vm annos ab

focarnationeDomini minusquam circulus Dionysii

supputant;ergo, socundum illos, primus ab Incar-

natione Domini annus is est qui est in circulo Dio»

nysii nonus. Is autem est zxxuii^ qui est in circulo

Dionysii xlu, habens vu concurrenles, xiui epa-

ctam, terminum iu zi Kalend. Aprilis,feria scilicet

v, quando et Goena facta est, et vespere Pascha

celebrari ctepta est, sicut dicit Dominus, die xuu

ad vesperum Pascha Domini est, et in xv sub luna

solemnitatem celebrabilis, quando et passus est,id

estxKalendas Aprilis, etSabbatum quando requie-

vit in sepulcro, luna xvi, ix Kalendas Aprilis^ et

Dominicum diem Resurrectionis viu Kalendas Apri-

lis, luna xvii. Prfficlare: nam in questionibus

Ptolomffii regis cum lxx Interpretibus de Hbro

Exodiagitatis, deprehensum est squinoctia et sol-

stitia in xn Kalendarum, potius quam in octavis,

etiam ratione horologica esse adnotandum. Cons^

tantino quippe Augusto xviu imperii sui anno bapti-

zato, scandalum ortum estper Ecclesias Orientales

noviter ledifleatast aut renovatas, non soium de si-

multatibus intor Alezandrum Alezaadrinttm epiac o-

A pum, et Arium presbyterum suum, sed etiam de
Pascha celebrando, quod prius ab Orientalibus
agebatur quam ab ipsis Judaeis. Judsei enim, annos
lunares sequentes, in quibusdam embolismisuno
mense antequam nos, et hoc ante 8equinoctiumc6-
lebrant; sed hic error ez libroBedffiDetempohbus
facile decutitur. Orientales vero, qui saccesaores
apostolorum jactabant se consectari, sed concor-
diam solarium etiunarium annorum non usquequa.
que perscrutati, utroque claudicabant pede. Qua-
propter rogatu Sylvestri papffi missus est ab impe-
ratore Osius Cordubensis episcopus, qui utiomque
corrigeret, et pacem inter Alexandrinos compone-
ret, sed reversus est sine effectu. Igilur rogatuSTl-
vestri, et jussu Constantini congregata .synodus
apud Nicffiam, per duos menses celebrata est, ubi

^ error Arii facile deprehensus, cito fuit damnalus.
Sed de paschali observatione quffistiones difficiles
et pene inextricabiles diusuntagitatffi.Adaltimum
quffistionibusPtoIomffiiregis cumLZZ Interpretibus
recitatis, xnu quoque lunis paschalibus secundum
Pachomiumconfirmatis, sancitum estut quicunque
deinceps Pascha cum Judffiis, id est ante eequino-
ctium, celebrasseV^ anathema esset. Sed in xim
lunis Pachomii invenitur ante ffiquinoctium, quod
in vin Kalendas Aprilis putabatur xim luna pascha-
lis, V die, id est in xn Kalendas Aprilis; aut uii die,
id est in xi Kalendas Aprilis, ubi et terminus et ali-
quoties ipsa solemnitas reperitur ; aut m die, id est
in X Kalendas Aprilis, ubi solemnitas tantum; aut

Cpridie, id est ix Kalendas Aprilis, ubiutrumque;
aut in ipsa vni Kalendarum die, ubi identidemad-
notatur. Itaque^ aut anathemati subjacendum, aut
sicut in Nicffino concilio sancitum est, Pascha esl
celebrandum. Conclusum est Igitur et iEgyptiaca
disciplina, qui peritiores in arte calculandi sunt,
utpote apudquosnunquam pluviffi,nunquam nabila
fuere, ethorologica rationeffiquinoctium vernalein
xu Kalendarumpotius esse. Et quam congruenter,
quam apte, feriaquippeniidumcrearentursidera,
ipso momento, dividentibus spharam ccelestemso-
le et luna, et sole quidem Arietem, luna autem ob-
tinente Libram, patuit inxiiKalendarumflequinoc-
tium vernale fuisse. Ergo in xin Kalendarum, feria

|v III, apparuit arida; in xiin Kalendarum feria n,
factuin est flrmamentum:inxvKaIendarum, id esl
feria i, affigitur primus dies sfficuli, et ingressio
solis in Arietem. His ita in veritote constantibus,
feria v, id est xi Kalend. Aprilis creali sunt pisccsei
aves; feria autem vi, id est x Kalend. Aprilis,fac-
tus est homo, et producta est de latere ejas Eva.
Et ubi auctoratius, ubi sanctius per crucem
Christi redimeretur homo, et de sangoine pro-
fluenti e lalere Christi baptizaretur Ecclesla,
quam in ipso die et eodem Kalendario ? Et sicut
Deus ab operibus sais requievit in die Sabbato, «d
est vnii Kal. April., iU et Christus in sepalcro.
Successit Resurrectionis ejus dies Domioica» id cst
vm Kalend. April., quffi nonsolam prima, sedetiam

Ii33

EPISTOLA AD HnGONEM HONACHUM.

H34

ioscribitur pro octava. Ut autem Iranscenso eequi- A Sedveritas cum Greecis scienda. Consaetudo autem

noctio, utque in tertia hebdomada,utqucDomiaica
die, sicut angelus per pastorem mandavit Victori
papsc Romano,facile cst inveniri apud Bedam in
Jjbro De temporibus de ipsorum sacramento.Nam
Judcei quocumque die post Sabbatum,id est una vel
prima Sabbati, quse modo dicitur dies Dominica,
aut secunda Sabbati, aut tertia Sabbati,aut quarta
Sabbati, aut quinta Sabbati, iuna xuii occurrisset,
eodem die, facto vespere, et xv luna incipiente,
habebant Pasclia,et quot dies superessent usque ad
Sabbatum, protrahebant illud usque ad Sabbatum,
el ipsum Pascha aliquoties v diebus^ aliquoties nii
et deinceps, aliquoties uno tantum die vel duobus
ante Sabbatum, sicut contigit in passiene Domini,

Ecclesiarum, si non est contra fldem, nullo modo
permutanda,nec eis qui in viii Kalend, putaverunt,
omnino abrogandum, cum GraecisveroetiEgyptiis
de xii sentiendum. Quod dictum adversus hteresim
quse nuper exorta est valetplurimum,domno Ger-
berto illam ex Toletano concilio prserogante.Nam
cum sint v dies a xii Kalendis usque ad vin, si dies
Dominicuspaschee,autSabbatumsanctum, aut Pa«
rasceven, aut coenaDomini prsepedierintquominus
annuntiatio beatee Mariee matris celebrari possit
in quolibet ex ipsis v diebus, anticipari valebit, et
rescriptum nostrum adversus heec, si petieris, im-
petrare valebis.Hflec,frater dilectissime, summatim
breviterque qnia per memetipsum infirmitate inter-

quando feria v advesperascente, et luna xv inci- B pellante^ et oculomm acie jam caligante, scribere

piente, ipsam noctem et sequentem diem habebant
pro Pascha, sicut dicit evangelista : Erat pascha et
nzyma post hidmm [Marc, xmi, 4). Sabbatum au-
tem subsequens, non solum propter semeptisum,
sed et propter solemnitatem paschalem, quasi da«
plex festum dicebatur Sabbatum Sabbatorum. Quid
autem distet interPascha et azyma, vel si indiffe-
renter dicatur, sicut apud alium evangelistam :
Prima autem die azymorum, quando pasclw. immo^
lari solet [Math. xxwiy 17), vel quot diebus Judcei
antequam nos,velquot nobiscum celebrent Pascha,
apud Bedam inveutu facile est. Liquet igitur quia
prius Orientales quam ipsi Judeei celebrabant. Ju-

non potui. filinus de leporisurbanitate curavi,sciena
eos qui ante nos de artibus scripsere, ut tantum
intelligerentur elaborasse, eloquentiam vero om-
nino neglexisse. Volo autem pro talionia recom-
pensatione vicem reposcere, ut quia multa sunt in
Scripturis divinis quse nostrum videntur intellectum
offendere, vobis orantibus, et Scripturarum cam-
pos percurrentibus, possintlucidioraesse.

Primo qualiter tantam diversitatem quee est in
homilia Bedae de Palmarum die valeam discernere.
« Agnus, inquit, paschalis, cujus immolatione po-
pulus Israel est ab iEgyptia servitute liberatus,
ante v dies Paschae, id est xiin luna ad vesperum

daei enim, licet de (equinoctio aliquoties errarent, q jussusest immolari. Significans eum qui nos san-

tamen xiui lunam sequebantur. Orientales vero,

lunaris circuli penitus ignari, eequinoctium autem

in vin Kalendas Aprilis tenentes, sicut et multi no-

strorum, utpote Augustiuus, Fulgentius^ Joannes

Cbr}*$ostomus, et ipse Plinius, quo etiam die con-

ceptionem Christi et passionem ddnotabant,Pascha

in VI Kalendas Aprilis celebrandum prseflxerant,

quocumque die hebdomadisevenisset,sicut etNatale

Domini in viii Kalendas Januarii. Victor vero papa

Romanus, ab angelo perpastorem monitus quocun-

que die hebdomadis ipsa vi Kalendarum Aprilium

dies provenisset, in Dominicum dicm Paschadiffe-

rendum statuit. £t do Dominica bene^ ut ipse uti-

que quo Dominusresurrexit diesnunquam pcrmu-

guine suo redempturus ante v dies Paschee, idem
hodiernadie, magno preecedentiumsequentiumque
populorum gaudio ac laudatione deductus, venit
in templum Domini.

Secundo de epistolis decretalibus Jacobi et Gle-
mentis ad alterutrum missis,in quibus ita Clemens
ait de beato Petro, sicut jam passo. Igitur Petro
vivente manifestum est eum non scripsisse. £t Ja-
cobum viu annis manifcstum est ante passionem
Petri decessisse. Post passionem vero beati P«tri
Linus xii annis et Anacletus tutidem, cooperatores
Clementis, qui Petro vere successerat, exstitere.
Multo minus igitur istorum tempore potuit Jacob
rescribere. Post decessum vero ipsorum, cum Cle-

laretur,et utposteequinoctium semper Pascha ce- ^ menssolusviiii annisRomaneepreesideretEccIesiee,

lebraretur. Ut vero post xiin,id est iniu hebdomada

bujusseeculi omninoadhucautignorabatur, autne

legebatur, donecin Nica^nasjnodo eteequinoctium

xn Kabend. April. prscfixum, et dies paschales,

juxta xiiu lunas Pachomii, deinceps sunt observati.

Hoc vero certissime sciendum quod si eo tem-

pore cequinoctia et solstitia in xn Kalendarum,

sicut modo essent preeflxa^ nunquam conce-

ptiones et natales beati Joannis et ipsius Chri-

sli in vni Kalendarum, sed potius in xii es-

sent assignatxB. Nam qui ipsa eequinoctia in viu

Kal. putaverunt,ipsi easdem fcstivitatesibideui as-

signaverunt, propter illud quod dixit Joannes :

Illumoportet cr^cert^me autemminui {Joan. ui, 30].

multo adhuc minus credendum estpotuisserescri-
bere completo a passione Jacobi xxxii annorum
tempore.

Tertio de nostris Treverensibus Euchario, Va-
lerio, Materno,quidicuntur missifuisse ab apostolo
Petro, et locus quidem in Elisatio pago nomen
habens Eligia concordat cum eorum historia ; sed
a passione beati Petri qui est xni annus Neronis,
qui si forte Eucharium, Valerium et Maternum
Treveribus misit, ante aliquot annos passionis suee
hoc fecit, computantur anni ccLxin usque ad an-
num xxvConstantini,quando obiitsanctus Sjlvester,
cujus jussu Arelato facta est sjnodus, ubi legitur
interfuisse sanctus Maternus Agrippinensis cpisco-

1135

NOTGERUS LEODIENSIS EPISGOPUS.

1136

pus cum Maurino archidiacono suo, ubi et adfuit
sanctus Agricius Treverensis episcopus.

Quarto, quomodo Decius, qui uno tantum anno
vel paulo piusprsefuit, etGorhelium papammarty-
rizavit, Xistum papam cum Laurentio archidia-
cono suo interficere debuerit, cum Stephanus et
Lucius, antecessores Xisti, a successoribus Decii
Gallo et Yolusiano vel Yaleriano et Gallieno
martyrizati sint.

Quinto, de Gonstantino Augusto, quodabEusebio
Nicomediense baptizatus sit, Ariano dogmate. Di-
cunt autem hseretici baptismum cum, ut in Jor-
dane baptizaretur, differre voluisse, sed in Nico-
mediaprffiventum morte noviter ab Eusebio Ariano
baptizatum esse. Verior autem est historiae Graeco-
rum assertio, ubihabetur ab hsereticis, propter in-
vidiamGhristianorum,quodde concubinasit natus,
etrebaptizatus, conflctum esse, cum etbaptisterium
ejusquo a Sylvestro baptizatus est adhuc Romae

(548) Hac epistola, ^uam non existimo esse inte-
gram, respondet Herigerus qufestionibus sibi ab
Uugone factis in epistolacigus fragmentum sequens
tantum habeo : Domno abbati H, frater Hugo.Qaod
Beda tt Dionysius in opusculis suis videntur diverse

A appareat, et pragmatica ipsius omnem veritatem
contineat.

Sexto, de sancta cruce, quam qaidam pulant
nisi post convarsionem Gonstantini cl tcmpore
S. Sylvesiri non esse inventam; sed Sylvertro an-
tecessit McIchiade3,MeIchiadi Eusebius, qui inTen-
tionis ejus celebritatem proecipit in decretalibus
suis observandam, utpote suotempore inveDtamY
NonasMaii.

Septimo,de probroso Arii interitu,quasi tempore
Gonstantii filii Gonstantini secundum hisluriam
ecclesiasticam exstitit, sub Alexandro episcoposuo
essc non potuit. Obitus enim Alexandri obitum
pra^cessit Gon.stantini annis vm. Athanasius nam-
que, qui Alexandro successit, priroum exsiliura

B apud Trcverim, jussu Gonstantini, non Constaulii,
pertulit, quando cum Maximino episcopo Trcvero-
rum et Servatio Tungrorum et aliis multis Coloni-
cnsi synodo interfuit, ubi Ephrata ejusdem civitatis
episcopus damnatus fuit (548).

aentire^ quod' aliquando juoque plerosque confwndit,
vestro petimus corrigi examtne, Nam Beda, qui in
capitulo 47, quod inscribitur De annis Dominicx
lncarnationis authentice, imo et evangelice viu Kni
ApriliSj XV luna diem

ANNO DOMINI MVIU.

NOTGERUS

LEODIENSIS EPISCOPUS

NOTITIA HISTORICA

[GalUa Chrisiiana nova, tom. III^ pag. 845.)

Notgenis, seu Notkerus, ut in diplomatis passim G
legitur, Alemannus ortu, iu Suevia nobilibus pa-
rentibus natus, primum monasterii S.Galli prospo-
situs^ ut in Ghronico Saxonico legitur, ubi tantum
in litteris ac pietate progressum fecit, ut fratribus
prosponi meruerit, et inde ab Odilone Stabulensi
abbate ad suos erudiendos evocatus fuerit, teste
Bartholomseo Fiseuo; demum Eraclio e vivis sublato
suffeclus est, et a S. Gereone Goloniensi episcopo
consecratus 974.Virfuit eximiae pietatis, singularis
pro illis temporibus eruditionis, summsBinagendo
sapientise, miree in pertractandis negotiis sagaci-
tatis, et vix non immensse erga omnes benevo-
lentiffi simul et muniQcentise.

Primum ejus studium fuit utplebem adofRcJum
revocaret,ratusiIIam,nisi coerceretur,rempubIicam ^
uuiversam suo venenobrevi infecturam.Statim at-
quepossessionem iniit,iis qui omnem Eraclii domum
impudenter perruperant, diem dizit, et, cognita

causa,damnatospoenas luere j ussit. Gaprimontanam
arcem infra secundum ab urbe lapidem sitamfacces-
su arduam,murorum ac turrium flrmitate munttam,

hoctenus inexpugnatam, imo et inezpugDabilem
visam, Leodico imminentem, latrunclorum et pagi
tyrannorum speluncam, improbanda ac temeraria
fraude cepit, ac totam evertittantosuorumardore
ut pristinoe munitionis nullum omnino vesligiuw
permanserit. Grevere istaruinaLeodicum et Aquis-
granum, evcrsa quippe Dei Genitricis basilica, pres-
byterosduodecimqui in illa Domino serviebant,cum
omnibus suis redditibusAquensi co1Iegiocor\jaaxit,
ot additis de suo vectigalibus, alios ia super deno*
instituit, S.Gaprasii in eodem monle positum collf ■
gium canonieorum ad sancti Pauli Leodum tran>-
tulit. Tertiam S. Joannis evangelistae ecclesiam vi-
nuUa d*)sti'uere potuit, donec similem in urbc con-
struendani vovisset, cujus se voti religione liberaTit
anno 981. Uade hic versus compositi :

1137

NOTrriA HISTORICA.

il38

Legta ditatur per me , Capri mons spoliatur,
Hic ruity hsec surgit ; manet ksec, nunquam ille

[resurgit,

Urbcm deinde muro circumcinxit, et sBdiflciis
honestavit; majorem ecclesiam, vetustate el ope-
ris infirmitate ad lapsum deelinantem, a funda-
mentisrcnovavit, et ampiiavit, ditissimisque orna-
mentis decoravit; ciaustrum jdomosjOfficinas et epi-
scopale palatium de novo construxit; plurima alia
templa quaquaversum in urbe erexit; etquot templa
totarces munitissimas condidit, sicquc tutissimam
ab tiostibus reddidit civitateni ; hinc ilia carmina :

•

Legia^ lege liganscum prxlatis sihileges^
Notgerum Christo, Notgero ccetera debes.

Nec urbe se tenuit antistitis muniflccntia, sese

Ascientiam disseminarint : inter hos recenset Ansei-
mus Otbertum, Huboldum, Durandum, Wasonem,
Rothardum, Eriuinum,etc., qui varias Ecclesias vel
docendo illustrarunt, vel ut episcopi gubernarunt.

Monachis quoque ubique favit. Gemblacenses
adeo fovit, ut eum in patrem et dominum elege-
rint. (Anselmus, pag. 206), sicque superveniente
imperiali auctoritate, Gemblacensis abbatia Eccle-
sicc Leodiensi cessit. Laubio restiluit Fulcuinum
non parvo rei nionastices incremento, eique mor-
tuo suflfecit Herigerum, virum et pietate et scien-
tia percelebrem.

Ejus sapientia reipublicee et imperiali diguitati
perutilis exstitit. Othoni 11 fuit charissimus, et fere
semper a consiliis.Eomortuo suffectus est Otho III,

foras exeruit, ct iate dioecesim non exornavit tan- B anno vitee undecimo, et dum regno maturesceret,

tum, sed et communivit.Fossenscmecclesiam con-

diditfiaquit iEgidius, et in defensionem, muro tur-

ribusque validissimis circumcijxxit. Thudinium seu

Tuiuum urbein condidit,flrmisque munivitopcribus

in loco natura prsevalido, et ex omni fereparte ar-

duo. Mechiiniama Nortmannis vastatam restauravit,

collegium duodecim canoni corum condidit,. addita

pnepositi dignitate. Comitatum denique Hoiensem

acquisivit, iilum Ansfrido S. Lamberto largiente.

Ncc ecclesise suae temporalia duntaxat, sed spi-

ritualia quoque, et quidem prsecipue, curavit Not-

gerus. Exemplo prcedicabat et verbo. De eo JEgi-

dius cap. 57 : « Erat pauperibus mitis^ superbis di-

puentiffi prseceptor a Germanise principibus dele-
ctusest. Henricum successorem sua in conjugio
continentia celebratissimum juvit in pluribus ac
praecipue in bello adversus Balduinum Flanirise
comitem ; cum enim YalentianaA ab hoc occupatas
irrito conatu obsideret iniperator, in consilium et
auxilium advocaius Notgerus, ut longo rerum usu
valebat^inFIandri ditionembellum inferendum as«
seruit.Secutus consilium Henricus in Flandriam si-
gna movit, omniadepopuIatus.Gandavumobsidio-
ne cinxit, tam felici eventu, ut pacem petierit, Ya-
lenlianas restitusrit, etin fidem ac officium redie-
rit Balduinus. Hinc minime mirum si plurima ab

vitibus terribilis ; bonis quibusque lenis ac man- p his imperatoribus acceperit beneflcia. Otho secun-

^ g •• •*« l*a** fl J 1 **1_ ^^ 1 * fl _1t *_1*l A *_1*J T%* *

suetus, iniquisjat malitiosis metuendus ; potentibus
venerabilis, mediocribuB amabilis, admirabilis sa-
pientibus; indoctiseruditerclementissimus, senum
ac debiliura sustentationis baculus, juvenum et ado-
le^centium correptor studiosus.Providusin consilio
circonspectus in facto^clarus in eloquio, discretusin
silentio.i Incredibiliseratejuseloquentia, quaquid-
quid rectum ac honestum estpersuadebat,quidquid
vitii et turpitudinis insectabatur, haereses fortiter
pruiligabat, quamquam quie fnerintnemo prodide-
rit ; verbo divino rebelles anathemate percellebal,
idque nusquam incassum, ul notant auctores.

Sed quia spes Ecclesise prscipua in juventute
Ci)osislil,mirum qua cura, quo ardore pro illius edu-

dus imperator dato ei diplomate quidquid Pipinus
CarolusM.,Ludovicus, aliiquead ipsumusque prin.
cipes, Ecclesiee Leodiensi donarunt, ac nominatim
Hoium, Fossas, Lobium, Tungros,MechIiniam,ra'
tum esse jussit. Datum referiur viii Idus Januar.
anno Dom. Incarnat. 98i (juxta hodiemum compu-
tandi nu>dum), regni Olhonis II, xix ; imperii vero
XIII, indict. yi. Sed errarunt in notis chronologicis
librarii, legendumque anno 900, ind. viii. Simile
ab Othone IUobtinuit, quo preeter jam enumera-
ta, Brunengerusium comitatum, Triyectum et
Gemblacensem abbatiam in ditionem Leodiensem
transcripsit. Datum porro dicitur anno994. Denique
anno 1006 abHenrico Othonissuccessoreobtinuii,ut

catione Iaboravit,iI]i moderatoresundique conquisi- ^ qufficunque Leodicensis Ecclesia superiorum regum

vit,litterarum cognitione, diligentiaetmoruminte-
gritate conspicuos. Faclisetcohortationibus magi-
^trorum et discipulorum animos accendebat, diffi-
ciiiores theoiogide qusbstiones cum illis non raro
discussas deHniebat : hos propositis pro cujusque
captu materiis, vel enodatis paulo obscurioribus,
ijistruebat; ab illis vixpoteratevelli, adeout dumin
viapergeret^inquit Anselmus,secum scholasschola-
resque circumduceret,cum omnilLbrariasupellectiii
et praepusito doctissimo.Dignam episcopocuram^et
iniris cumulatam fructibus! Exejusniodiquippedis-
cipiina omaes tantse dioecesis clerici doctioreseva-
serunt,et non pauci religione sapientiaqne adeo il-
iustres prodierunt, ut longe lateque pietatem et

beneficentiapossidebat,auctoritate sua confirmaret
Gharitatem et beneficentiam ad mortuos exten-
dit. Gum enim S. Odiio in universa Gluniacensium
congregatione defunclorum commemorationem
instituisset, avide suscepit institulum et in sua
dioecesi,utfert ejus traditio,observandum praecepit.
Quid de Landoaldi et Amantii sanctitate et mira-
culis resciret rogatus ut litteris mandari curaret,
jussit Merigerum Laubiensem monachum rem ezse-
qui, ejusque operi prasmisit epistolam suo nomiue
Womaro venerabili in Christo patri et fratribus
Gandavensibusdatam. HincqueeiTectum estut Adal-
bero Remens, archiepiscopus sanctorum illorum
reliquiasexponipermiserit,et cultufn publicum san-

1139

NOTGERI LEODIENSIS EPISGOPI

il40

xerit. Anno 995 sedit in concilio Mosomensi iv No-
uas Junii, ubi agitata est causa Arnulphi e sede
Remensi dejecti^ etGerberti in ejus locum subro-
gati. Vide t. IX conc. Labbei. Eodem anno in locum
demortui Rotardi Gamerac. episcopi Erluinum
Leodic. Ecclesia archidiaconum promoveri cura-
vit, idque opera Mathildis filise Othonis Quindeli-
burgensis abbatissee. Adfuit et svnodo Francofort.
ad. lOOtf, ubi S. Henricus imperator pro erigenda
Bambergensi Ecclesia in episcopalem supplicavit.'
Anno 1007 ejus rogatu Henricus Germanise rex
benefacit Thornensi nobilium canonicarum coUe-
gio (Mir, not, c, 78).

Denique annis, meritis et gloria plenus, exactis
in regimine 36 annis, ad Ghristum evolavit, iv Idus
Aprilis anno 1007; 1008, inquit Mabillon, Annal.
tom.iy,pag.201 ,idque auctoritate scriptoris ViUe S.
Theodorici Andagin,, seu S. Huberti abbatis^ quiip-
sius ffiqualis fuit, quique ortum ejus sic notat : «Na-
tus est anno Incarnat. Dom. 1007 imperatore apud
Romauos et Germanos Henrico, anno postquam
JunioriOthonisuccesserat sexto,pr8esidente in Leo-
dicnsi sede Notgero,magnsesanctitatis et prudentiae
viro, postquam ordinatusfueratepiscopus anno se-
ptimo trigesimo, etc. » Et ut alter codex addit :
Priusquam vita deeederet anno uno. Quod et inde

A confirmatur, quod totum annum 4007 decorrisse
videatur. S. enim Henricus imperator ejus petitio-
ne benefacitThornensi collegio prsecepto dato u
Nonas Junii. Deinde erectioni Bambergensis epis-
copatus subscripsit hoc ipso anno Kalendb No-
vembris, ut videre est apud Labbeum tom. IXiCol.
785. Adeoque non ante in sequentem annummen-
se Aprili demortuus dici potest. Gonfirmatur de-
nique auctoritate Lamberti ScafnaburgeDsis, qui

' ad hunc annum Notgeri obitumrefert,utetChro-
nicon Leodiense, Labb. BibL ms tom. I,pag.337.
Porro quia sine dolore non amittitur quod cum
amorepossidetur,orbitatem suam deplorarunt om-
nes totius dioecesis ordines. In urbe dies aingulos
sibi sumpserunt singula canonicorum collegia ut

B patri patriee parentarent, ac deraum in Ecclesia
S. Joannis, ut suo testamento sanxerat, sepullus
est ad Aram S. Hilarii. De illo, praeterjamrelatos
Anselmum et ^Egidium, agit Albericusin Chroni-
co. Ejusdem meminit Ghronicon Gentulensel.m,
c. 30. Vitam S. Remacli rogatu Warinfredi abba-
tis Stabulensis composuit, ut non nulli volunl. lu
Marca Hispanica, p. 994, refertur Notgerum subs-
cripsisse litteris Benedicti papse VUI pro Urgellen-
si Ecclesia, quod stare nequit.

NOTITIA LITTERARIA

(Fabhic., Biblioth mid, 4t inf. Lat,^ tom. V, p. 143.)

Notgerus, NothegeruSy NotkeruSyH^im in Suevia, G
episcopus quadragesimus sextus ab ann. 972 ad
1008 Leodiensis, apud Othonem lU imperatorem,
quem cognatione attingebat, gratiosus, inepistola
ad Werinfridumabbatem Stabulensem, Vitae 5. Re-
mac/i,apudSurium 3 septembr.,et Gestis pontificum
Tungrensium, Trajectensium, Leodiensium a Gha-
' peavillo prcemissa, profitetur se non hujus Remacli
inodosedet ccsterorum sux sedii pontificum tempora et
gesta,qu3s undecunque potuere corradi^ ad sua usque
tempora coliegisse. Gesta autem ilia primorum epi-
scoporum xxvii, non sub Notgeri sed sub Harigeri
abbaiis Lobiensis nomine edita sunt a JoanneGha-
peaviilo, t. I Sylloges suse de episcopis Leodiensi-
bus, 1612, 4, et Haiigero auctori tribuuntur a Si-
geberto, cap. ^8. Verisimile tamen videtur non D
diversum opus fuisse quod a Notgero susceptum, et
ab Harigero Notgeri amico aliisqueconjuncta opera
perfectum est, ut nonabsurde suspicatur Oudinust.
IL p&g- 484. Atque in Vita S, Remacli apud Surium
et apud Ghapeavillum t. I, pag. 82 seq., multa ad
verbum eadem. Exhibet autem Surius ad 3 Se-

ptembris subNotgeri nomine et VitamS, HemacH^
yicesimi septimi ab ann. 050 ad 653 episcopi i^eo-
diensis, et libros duos de ejus miraculis, in quoruia
secundo monasterium Stabulense a Danis ann.883
exustum ita refertur, ut auctor illo se nuntio con-
sternatum testetur : Et ecce perfertur ad nos «rwtw-
simusj etc. Itaque anliquioris scriptoris verba h^K
sunt, neque tamen ideo de Notgero aliqno senioR
horum librorum auctore cogitandum. VitaS.lM-
doaldi archipresbyteri sflec. vir, Rotgani sociorum-
que Amantii diaconi, Adriani martyris, Juliaoi,
Vincianse et Adeltrudis iibris ii, scripta jussu Not-
geri ab eodem Harigero, atque Notgero auctori
inde tributa, cujus etiam epistoia an. 980 ad ^o-
marum abbatem Gaudensem data prflemittitur,
exstat apud Surium 19 Martii, et cura Henschenii
notis in Actis Sanctor. tom. III Martii, pag. 3-^<
4i . Vitam S, Hadelini presbyteri circa aon. 690 iii
Belgio, eadem Acta sub Notgeri nomine otferuot
tom. I Febr. 3, p. 372, 376. Et MabUlonius &K.
II Benedictin.^ p. 1013.

1141

VrrA S. HADAUNI GONFESSORIS

lltt

GESTA EPISCOPORUM LEODIENSIUM

[Vid^ supra in Herigkro.)

VITA SANCTI HADALINI

GONFESSORIS

GONDITORIS MONAST£RU CELLENSIS PROPE DIONANTUM AD BIOSAM.

Auctore Nqtgero Leodiensi episcopo, uti ex mm, 6 tnteUigitur

(Apud Mabill Acta SS. ord» S. Biitid.^ tom. II, pag. 1013. Ex ms» ^od, AndagirUmis monast,

HBollando.)

1. FnitB. Hadalinus Aquitanifi? territorio cretus, A
nobilipropagine ortus, in tenerafietatemorumprO"
bitate grandffivus, pueriti» annos excedens,consor-
tio senum Salomonis semper inesse cupiens, et
dom sese quotidie ad m^gora niteretur extendere^
etiam illius famosi patriarchee exempla conatus est
pertentara, cui ait Dominus : Exi de terra tua
{Gen. XII, 1), etc. Quod etiam jamdudum plures hoc
ipsum audierat actitare, et pro ?irihus suis illorum
impar nolebat apparere, sanctus scilicet Agricius,
Maziminus, Paulinus, ejnsdem patriaB exsules,ad no-
atram, id est Francorum devenerant terram. Qui
etiam posteaTrevericee sedis archiepbcopali infula
sublimati^ ibique mortem obientes, cum Domino
miracalis attestantibus se vivere manifestant. Sic
quoqueB. RemaclusTungrensiumprssul almifluus
et Deo dignn8,Goar Rhenum fluvium circa monaste- B
riuin suum transeuntium consolator, cffiterique ex
eadem regione felici finesnoscontur nostros adiisse
perplures (1).

2. Gernens B. Hadalinus quem nimio diligebat
amore a Deoet hominibusexaltatum et pontificali
cathedra sublimatum, non est nostrffi facultatis
evolvere quanta cor ejus et lingua repletum fuerit
exsnitatione (2). Porro cujus meriti religionisque
iategrsB in eodem exstiterit regimine, qualiterve
Stabulaus etMalmundarium monasteria construxe-
rit pio labore, in ejus Vitffi libro quicunque velitpo-
ieiit reperire. At vero postquam cultum servorum
Dei in eisdem coBnobiis aggregaverat, habitacula ^
quoque religionis usui apta magna ex parte dispo-
suerat : qaodsemperhabuit in voto, remotioris sci-
licetvitflB solitudinem, sic, Deo annuente,nactus est
occasionem. Tandem, licet diffioillime, impetravit
tamen a rege ut alius sibi succederet, et sibi diu
desideratum eremum adire liceret, ubi remotus a
curis sfficularibus, liberius inhiaret coelestibus.
S. Tbeodardi vitam satis probabilem regi et opti-

(1) Multahic omisimusinserta de Vita S. Rema-
cli ex ipsius Actis an. 664 repetenda .

(2) Hinccolligit BoUandus, Hadalinum prius Re-
maclo adhcesisse ^quam Stabuletum conderetur :

matibus ostentavit, eumque vicem suam supplere
post se cathedrffi su» subrogandum ex nomine de-
signavit. Plebe itaque suis sacris benedicttonibus
insignita, B. Haladino secum comitante, diu desti«-
natum accipiunt callem (3).

3. Sed cumDominusipsiusbenedictiHadalinisan-
ctitatisjubarsupercandelabrumponere(ifa/iA.v,i5)
popularis disponeret notionis, contigit, dum iter
agerent, ut accumberent quietis gratia amboydor^
mientique de quo agitur sancto, alter vigilans» be*
nignus scilicet Remaclus, solis radium qui oberat
vultui imminens soporantis, angelico velari ceme'
ret obumbramine. Evigilans autem ait ad enm
beatus pontifex : Frater dulcissime, si quam nunc
visionem in somnis agnoscis tibi ostensam fore»
mihi indicare ne differae, charissime. At ilie vulta
submisso primo renitens^ sed poat jubentis voci
obtemperans, ait : c Decreveram tibi, Paterbeatis*
slme, quffi videram in priesenti qcculere, verum
evolutis aliquot diebus humili pronus devotiooe
patefacere.Sedcum tuie jussioni qaidquam negare
fas non sit : Vidi, inquam, columbam, cum blando
sopore quiescerem» de ccelo super me indignam alis
expanais descendere {Joan. i, 32), oculosque meos
aliquantulum cirpumvolitare ; sicque caput meum
supersedere,meque hoc omen quid boni portenderil
fateor ignorare.»AtB*pontifex Remaclushiiari etiam
intuens vultu : « Exceliit, inquit, o Haladine, di«
gnitas tuamodicitatem meam,indignumqtteme tali
fateor socio, quem famulatu obumbrari confpexi
angelico.Te per diem sol non uret, neque lanaper
noctem^ ait Psalmista (Psal. cxv, 6), quia neo ia
Christo, nec in illustrata per eum excedes Eccleaia.
Columba quippeSpiritum sanctum qui superDomi-
nura in Jordanis fluminis baptismate requievit, et
eum oleo exsultationis prse particibus suis unxit
{Psal. xLiv, 8), ostendit; ipsegratia mitissimie pie-
tatis tuum cor illustravit, teque in suijservitio pe-

siguidem Romaclus jam episcopus istius monaste-
rii fundamenta jecit.

(3) HincS.Remacli cum Hadaluio secessum anno
fere 660 contigisse, in AcUs S. Remacli diximus.

^43 NOTGERI LEODIENSIS EPlSCOPt m

renniter delegavit. » Hffic et his similia sacrcB eru- A et de pomis paradisi Dei conversando iUic con-
ditionis verba Haladinus a Deo electus cordis aure vivari, sicuti in catalogo vivorum illastrium qui
andiebat^ ct ad majora se virtutum opera dein-

ceps accingere cogitabat.

4. Rursus beniguuspontifexRemaclusfuturorum
prsescius ait ad illum : Accelera ergo, flli mi, alio
quanto ius profectionem Ghristum conseclansprse-
ducem. Valiem contiguam saltui qui a(^acet fluvio
quem Letiam (4) dicunt vicini^ adiens locum qui
Inter quatuor-montes vocaturinquire, etillic, Deo
cohospite, tibi habitaculum atque oratorium cou-
strue,angelis ubi prffisulibus Domioo Christo digne
valeas militare.Ille hsec prcesagia hiiari mente susci-
pieos, vestigiis pontiQcis provoivere nisus est. At
ilie benigno hortatu illum elevans, ut locuro cum

ibidem super altare apparet assidue habetor inser-
tum. Heec sunt, mquit, nomina eorum qai curo
B. Remaclo monasterium Stabulaus prius inhdii-
tare coeperunt : S. Remaclus, S HadalinaSf S.
Theodardus, S. Lambertus, ejusspuilualis procal
dubio in baptismate lllius, S. Hubertus,Chrbtiaaus
quoque sapientissimus, et caeteri multi.

6. Sed ut ad ea undepaulomomentodiTertimu^
redeamus, ceepit beatus locum habitatiouis sa« Ha-
dalinus excolere, sanctae conversationisopereador-
nare,de die in diemChrislibonusodorDeo iaomni
loco esse (IlCor, n, 15). Sane quod ccelestb locerna
diu latere sub modii nequiverat umbra [Matth, v.

aliquantis comitibusadiret, eti^rocedente tempore B 15),neccivitasabscondisupramontempositali^(i/tt.

ad se sffipe visitationis gratia rediret, suadebat.
Exorata itaque et impetrata benedictione progressus
rndagandi cupidine, viri cujusdam qui vocabatur
Beodevenit domum, segreque, uxorisscilicetjuva-
mine, hospitio impetrato, inter versandum inqui-
rere. Sanclus jamdictum coepit locum,obtentoque
sub dulci ducamine locum invenit, Deo gratias egit,
A<]yutorium nostrum in nomine Domine [PsaL
cxxiii, 8) cecinit. Deinceps habitaculum construit,
oratoriolum, ut tunc temporis posse fuit, perfecit,
seseque Gbristi famulatui angelorumque prsesidio
totum illic devotus contradit. In fame igitur et siti,
in frigoreetnuditate,in laboribuset diversis ango-

V, 14), pervenil fama sauctitatis ejus ad aores Pip-
pinigloriossimi tunc temporis regis: qui ut regina
Saba ad veteris temporis Salomonem,ita ad istius
pacifici ac sapientissimi Deiministri accurrit hnmi-
lis mansionem, consiliisque saluberrimis abeo de
subjiciendo sese Regi regum Gbristo et gubernando
secundum ejus imperium regno abipsiusmellifltto
susceptis eloquiOjSuffragioque quarumdamqunad-
huc aprovisoribusloci tenentur viilarum concesco,
gaudens de beati viri colloquio sese reddidit palatio.
Et quia nil deesttimentibusDeum,multi defacnl-
tatibus et redditibus suis ejus voluntariam pauper-
tatem suppeditare volebant, ut conversionis ejus in

ribus,eerumnisatquepressuris,De1uthleta8obrie et p eodem loco augmentaretur affectus. Nam foerein

quiete etpieDomino,non sseculo,vivens, expectabat
iilicbeatamspem et adventum gloriee magni Dei et
Salvatorisnostri Jesu Ghristi (Tit, \\, 12), castigans-
que et servituti animi subjiciens proprium quotidie
corpus,ipsam animam coeiestibus deputabat indesi-
nenter excubiis, regem in accubitu suo sedentem
nardummiriflciodoris(Can^i, 41) priorum actuum
quotidie in ara cordis sacriflcium delectabile ma-
ctando muijiflcans.

5. Audiens autem famam sancUtatis sanctseque
conversationis monitoris sui, beati scilicet Remacli
in coenobio preedicto Stabulaus, quod studebant un*
dique ad eum velut apQs ad alvearia confluere, non-
Rulli se omnipotentis servituti addere et leni jugo

ejus vicinio tres germani, Beo scilicet jam dictof,
Triclinus alter, tertius Balduinus, quonim quisque
quod illic possederat concessit devotus.

7. Nomen itaque ejus pervicina loca cunctis io-
notuit, factumque est ut ex illo tempore a mullis
frequentari coepisset: ipse enim cselibem dignamque
Deo inibi vitam ducebat. Omnes supervenientesoou
modo dulcedineverborum animsequioresreddebat,
verum et charitatis offlcia eis pro modulosuo iibeo'
tissime impendebat. Et quia eumdem locum sua sa-
cra consecraverat conversione, voluit pius DomiDUs
verba qufleantedixerat*: Qui me, i nquit, AoRon^-
verit honorifieabo eum (1, Beg.w^ 30), in hocfamulo
suo ostendere. Gumque locelli jam dilatari ccepissel

Ghristicolla subnectere; alii vero libetossuoslibe- D anguslia, duo equites cum duobus assuelis veoali-

ralibus, imo raonasticis instruendos disciplinis, et
illic perpetuo inservituroscontradere ; muiti etiam
de facultatibus suis etreditibus suis sanotorum ne-
cessitatibus comrounicare ; studebat etipse adeum
visitationis et nimio charitatis ardore ssepe venire,

(4) Letia seu Lsetia, vulgo Lesch, res^ oritur io
Arduenna, haud procul a Bullonio, ibique terraper
duas leucas absorptus, erumpitinde e rupe in Ha*
num pagum, ac Mos9b misceiur mcdia leuca supra
Dionantum oppidum,aquo sesa uihorse itinerc distat
vicus CelUs appcllatus a S. Iladalini monosterio
illic constructo. Lap€U temporis monachi locum
cesseruntcanonicis, qmei ipsibaronumCellensium
vexationibus fatigati, Visetum translati sunt, uti
infra dicemus. Nunc apud Gellas stat Ecclesia, ac

bus Umbris forte fortuna ignaricujus dignitatis e5*
set vallicula venienles, experti sunt in semetipsis
quid advenientibus agere competerel ccRleris.Nam
mane surgentes, exanimes quibus advecti fuerant
invenerunt sonipcdes, superque mortua cadavcra

titulus prcepositurae : at in acclivis collis laleit
haud ionge a primaria Ecclesia, alia est spdicuJa,
ubi cellulam priinum exslruxit atque eremelioam
vitam egitHadalinus,in qua ejus tumuluscernitur.
Hiec fere ex BoIIando, qui rccle arguit erroreoi
Pliilippi Ferrarii. Lietias coenobium, Lutosas, et
Cellam S. Gisleni iii Hannonia,nec non Lesjiniain
Flandrias oppidum cum Gellis Radalini ad Lejiam
fluviumconfundentis in catalogo gener.ad 3Ferr.

1145

VITA S. HABALINI G0NF£SS0R1S.

1146

cunes. Hoc comperio qui tuuc temporis aderat pree-
suJfCujusmmc, Deo annuente, noniine, non proh
nefas! meritofaniulamur(o] sedi, auctorilateinter-
minavitepiscopali, ne quis posthsec eques oraiorii
illius attingeret fines : delegavit iUic quoqueexre-
ditihus, ut rem Ecclesiee nosirse, villam quee Mona
Francheri (6) vocatiir, ubi miraculum quod accidit
et memoriee nunc intervenit, nefas silere puiamus.

8. Cum casu messoressibi laborarent heriles, di-
rigunt sancto conquerenies ex suis legatum, humili-
ter exorantes remedium adbiberc opportunum.llle
vero se misisse illis jam retulitpotum,verum segni-
tie delatoris dilatum. Ne vero siti laborantes peri->
clitarentur diutina, sanctus ad locum adveniens,
messores bacillum quo iverat figit, et affectu intimo
cordis oravit. Cujus orationis verba cordis scruta-
tor audivit, et fons largiflue scaturiens continuo
erupit, sitibundos exsatiat, meritum viri declarat.

9. Emporium per idem tempus quod dicitur i)io-

nant dum prseteriret, ecce quiedam mulier accur-

rens, mugitumque vocis emittens, vestigia ejus

osculabatur ; sed quie anhelabatcorde,voceimplere

uequibat.Substiiit ergo,etpopuIunicirca se astan-

tem qusenam esset, quspliterve id ei accidissetinter-

rogavit. At illi ut niultum temporis jam fluxerat

quod muta eifecta sitintimavit, et ut ei inforcuniiet

infelicitatis miscreri dignetur supplices omnes offe-

ruut preces. Et ille : « Nonhzec, inquit, nostra suut,

sed sanctorum Palrum, quorum nos suppares esse

meritiutinamcontingeretvcl cxlremi.» Populusau-

leni magnis clanioribus suggerebat,utqui pietatcm

ct clemeniiam semper docuerat, ipse quoque in

miseria iliiusmulierculiediguaretur ostendere. Qui

btat pieiate molus, ct de verbis Domini quoi disci-

pulis suis promiserat : Quwcunque orantes petitis,

credentes accipietis (Marc. xi, 2i), confisus, toium

se ad Domiiium cuatulit dcvutus, proslratusque

humo iacrymis oicibat. Oratione expleta, signum

sanctffi crucis ori ejus impressit : mox illaDeo gra-

tias cunctis audientibus cgit, vocem laudationis at-

tollit, et posthsec Deo dcvota permansii.

10. Cigus rei admiratione permota quoedam, ut
fertur,potens matrona, nomine Aquila, cujus tunc
erat Anthegia (7) villa notissima, dedit Dco ad san-
cti sustenlacuium Russina, quod dicitur Mawium,
Hoc exemplo et allera qusedam Guiza vocata, cum
tradere Deo per manum ejusdem beatissimi videli-
cet Hadalini prsndium quod Veltz dicebatur vellel,
cognomen a vocabulo deducens sancti, Moniem S.
Hadalini in posterum vocari disposuit : didiccrai
namque quodredcinptio animsc viri divitise ejus.

(5) Hinc non iiinnerito colligit Bollandus islius
Vila* auctoreni t^^ati Notgerum l^eodicenscm episco-
pum, qui pluraid ;^i'nus scripta lucubravit, istique
tcclesnc ab anno U7I ad 1007 pm^fuii.

(6) Vicus est inier (^aroluinuntium et Mariiebur-
gum oppida, ad canunicusCeilenses hodiequepcr-
tinens.

(7) AotbeKia, vulgo Anthee,oiiinmed'\o itinere,
^uo ex oppido Dioiiauio Flcriuas ilur, iuquit BoJ-

A Quibus ita gestis/infirmitaieultimaprseTenta es(.
Cumque lectulum illiusplurimorum circumstiparet
fidelium turma, de absentia viri sancti flebili cum
eis est voce conquesta : et cum interrogaretur a
nosiriscuiillud delegare vellei, iterata saepius voce
respondit : Hadalino, Hadalino, Hadalino, inquam,
beato.Cumque wantum(8}in manu |ut moris esi)
legaliter tradenda teneret, et viri dilferetur adveo-
tus exspiravit. Currens autem nuniius ad beatum
qui iunc forieaberat Hadalinum, indicavit ei et do-
lorem moricntis et causam iradendse sibipossessio-
nis. Veniente itaque sancio, ei cordis ejus pulsum
manu rimante, si jam exstincta funditus esset, ri-
gentes occiduo casu articulos (mirum dictu) ac si
vivens aperuit, etcunctis videntibus qui aderant lo-

^ cum beato coniradi^yt. Hujus rei tot ac ianti exi-
stunt tesies,quot regionis illius constant inhabita-
ieres. Pateteiiamclariusluce, dum incolsecumdem
locum videnCur possidere, qui dictis fidem faciunt
usque hodie.

I \ . Procedenterursus tempore taurus casu petol-
cus ostium cujusdam effregerat. Cumque ejus inka-
bitatrix mulierculaejulatu flebilissimo cuncta com-
plerei, herosbenignus adfuit, eamque qnidsibiacci-
derit ut his eos clamoribus congregarei inquisivii :
cognitaque rei notione, eam solaius est dicens : « Ne
perturberis misera in tugurioli iuiruina, sed magis
bonis operibus elabora, ut in illa qua mansiones
multee sunt merearis fieri incola. » Et hcec dicens

G ostium signavit,integritati pristinae verbo reddidit,
admiratione cuncta repievit, seque jactantiam fu-
gitans conciius abdidit.

i2. Pauper igitur spiritu, quia casu nequibat,
afiectu regnumcGeIorumemerecontendebat,mitis-
simaque menteterram viventiumppssideresedulus
afi^eclabat, cumque esuriret et sitiret justiliam, sa-
tiari cum Chrisii manifestaretur gloria ambiens,fa-
mam seeculi pro nihilo ducebai. Et, ut Deum menie
conciperet,limpidissimumcordisocuium a malivo-
lentia et sfficularium curarum pulvere conservare
studebat. Et licet caro adversus spiritum, spiritus
autem adversus carnem [Gal. v, 17), dum terrena
inhabitatiosensum-depiimit,muItacogitantemsem-

j) per concupiscere soieat, pacem iste mirificam fa-
ciens, spiritii-m carni, Deum spiritui dominari vigori
compellebat hdrili, ut Deum coelorum in Sion vi-
dereejus {yeexcubiismerereturindeficucadhffirere,
ct filius Dei non quidem natura, verum gratia vo-
cari etesse. Sane iniernorumbonorum suorum for-
mas et species sicut nemo ad plenumpotuit inspi-
cere, ita nemo sufficit explicare : qua? sicut iUa

landus.

(8) Wantos seu chiroihecas,Galli^ant$yernacule
vocant. Varios ritus iradendas possessionis,/?er/e-
stucam siv€ juncum aut scirpumy per ce^pitem sive
gkham, per virgam seu baculum, per wantum seu
chirothecam^ per cuUellum cum cespite et festuca,
aliosque ab anliquis usurpatos refert Hieronymus
Bignonius in Notis ad lib. i, cap. 13 Formul.*Mar-
cuHi.

1147

NOTGERI LEODIENSIS EPISGOPI

m

studuH ezcolere ita et laboravit occulere, et, cum A patiamini, quffiso, transire incassum.Qaiflqabergo

heec vellet augeri, nolebat agnosci negiector quie-
tis, refuga voluptatis, appetitor laboris; patiens
abjectionisy impatiens honoris ; pauper in pecunia,
dives in conscientia, humilis ad merita, superbus
ad vitia : uulla illi ex omnibus propensior cura,
nisi dut deDeo in lectione atque sermone,autcum
Deo in oratione loqueretur.

13. Per plura ergo (9) annorum curricula illic
commorans, sanctissima conversatione post hujus
vitee multimodoslaborum excursus, per plura be-
neficiorum et miraculorum commoda, honiinibus
Deoquecharusostensus, diem sibi vocationis intel-
ligens imminere, quirecompensaret honor in coelis
quod labor triverat in terris; morem gereredecre-
vit subjectis. Quos accersitos fldeles quosque non
parvi numeri ante se positos et de abscessu suo
moBstos his ultimis solatus est verbis : « Ecce, cha-
rissimi Patres atque amantissimi fratres, tempus
resolutionismesB instat, quo hsectorpentiamembra
spiritus relinquat, judicique suo praeseutandus oc-
currat. Non me terret proventus conditionis omni
mortali communis, cum tota sapientium vitacom-
mentatio debeat esse mortis ; vobis magis timeo,
quos salvandos omnimodis volo. £n ego viam uni-
vers® carnis sum ingressurus, et ad vos deinceps
non reversurus; vos quoque morituros, charissimi,
scitote, ideoque poenitentisB tempus indultum non

B

vestrum cujuscunquecriminis se sentit perpetralio-
ne maculatum,atquefovea mcgoris peccati absorp-
tum^ cito salubre suo supponat vulneri medica-
mentum. Dum judez porrigit poenitenti misericor-
diee manum, en patet dum advivitis janaa miseri-
cordiffi, quae post mortem obstruitur, sola pa-
tente quse contemptores praeceptorum Dominico-
rum desertoresque puniendos suscipiat porta ge-
hennse. Obsecro itaque vos per Ghristum, ul in
quo vos nosti) hactenus deviasse a vero, reconci-
liari satagite Deo. Orate, ut vos evangelica admo-
net lectio, ne fiat fuga vestra hieme vel Sabbato
{Matth, zziv,20). Quo loco nostro res sitffisint, in
commune videtis ; et quia hic mundus in maligno
positus sit (/ Joan, v, 19), juzta mecum omnes at-
tenditis. » Post has dulces paternae pietatis admo-
nitiones et eztrema charitatis verba modica febre
pulsatus, et sacrosancti corporis et sanguiais Do-
mini viatico conflrmatus, illis dolentibus et fleo-
tibus, ipse autem ezsultans tertio Nonas Febniarii
pervenit ad eum quem semper desideraverat,Chri-
stum. Corpus ejus honoriflce curatum cum melodia
psalmorum et hjmnorum in loco quo ipse decre-
verat est sepultum : ubi per ejus merita Dominus
usque in presens operatur miraculorum beaeficia
ad laudem et gloriam nominis sui, quod est beoe-
dictum in ssecula.

NOTGEBI

PR^FATIO AD VITAM SANCTI LANDOALDI
{Vide svpra in Hbrioero, col. 222.)

VITA SANCTI REMACLI

TRAJECTENSIS EPISCOPI

AtActore Notgkbo

(SuRius, Acta sanctorumSipt,^*)

NOTGERI EPISCOPI LEODIENSIS

AD YERINFRIDUM ABBATEM EPISTOLA NUNCUPATORIA.

NoTGBRUs, quom, etsi indignum, Sanctse Mariee G episcopum, Wbrinfru)o venerabili in Chrisio paUi
Sanctique Lamberti mancipium preedicant tamen et consacerdoti salutis eeternfle subsidium.

(9) In apograpbo Andainensi legitur : Per.plura
tredeetm annorum curricula. Verum diutius in mo-
nasterio a se condito conversatus est Hadalinus, si-
quidem notus fuit Pippino Majoridomus, qui Pippi*
Q]ad hie ab auctorerexdiotus, non ante annum 687
palatii prsefectura quiete potitus est. Unde S. Hada-

lini obitum anno circa 690 cousignamns. Sacrum
ejuscorpusillic quievit ad annum usquei338, quo
in oppiaum Visetum Leodicensis dioecesis ad dex-
tram Mosse ripam invectum esl, Cellensibus cano-
nicisistbuc translatis ob baronum Cellensiam iofe-
stationes. Habc translatio v Idus Octob. ceiebraUir.

ii49

VrrA S. REIIAGLI.

ilBO

Omnis aDtiquitas,ut ait oratorum maximus, quo

propius aberat aburtu etdivinaprogenie, hoc me-

iius ea fortasse,qu8e erant vera, cernebat. Verum,

angelo Danieli narrante, novimus quia pertrans-

il»unt plurimi,et multiplex erit scientia:in antiquis

utiqoe yigente ratione,veritat]s indagatrice, et per-

spicacia futurorum : in modernis vero fide creduli-

tatis quamprimum pollente, cum plurima scientia

prfieteritorum. lllis diuturnitas vitffi vetustatis obdu"

ceQS cailum,cognitionemprsestitit omnium rerum;

Qobis contra,quos calidus sanguis,quos rerum iu-

scitia versat,utinam non avolet ob brevem vitamet

curam sollicitudinum,autiquorum memorareinven-

ta virorum I Vixere fortes ante Agamemnonamulti :

sed omnes iliacrymabilesignotiqueurgenturionga

Qocte, carent quia vate sacro. Heec,ut credo, per-

pendens, abbatum reverendissime. et quia necesse

est quaotojuniores tanto esseperspicaciores:obtu-

listi libellum de vita tam nostri quam vestri spe-

cialis patroniydomini scilicet Remacii, conquestus,

propter incuriam tamen pra^decessorum vestrorum

brevius quam ut rcs postularel,pro magnitudine

gestorum ejus,esse eruditam [fort editam]. Simul-

que visus es,ut ne dicam precari, sed potius exhor-

tari, ut eam non modoexemplari, verum aliquanto

lepidius mandarem poIiri:tumquodgestorumillius

aliunde sumptorum suppetat copi«i',tum quod tem-

porum. quorum diversitas nunc maxime scitu opus

est, ex chartulario vestro non desit notitia.Sed ad

haecdumte cumtuis omnium artium prsesulem esse

constaret,illudquePierium animo occcurreret: <c In

silvamnelignaferas!»et inmare,:«Quidaquasin flu-

mina mittis? » suspensam inter ea librare silentia

mentem coeperant,cum ecce memoriam offendebat

quia viresyqoas impcritia denegat, charitas mini-

strat, et quia incoepto tantum opus est, csetera res

expediet. Igitur adorsus sum,et ut verbiscigusdam

sapientis utaFyOt ex illo, quantumres poscit,acervo

tollam,exhortalione tua,qu8e etpraeseulishonestate

propositi,et futurse setatis utilitate conjuncta est,

Qihil antiquius existimavi, etne auctoritatem diffu-

gere viderer, ei muneri libenter acquievi. Prflesu-

nienti enim auctoritatis datur,cum credit prsestari

posse quod petitur; et parere scire, cst aequalis

gioria cum impcrante.

FecerKnt hoc idem jamdudum aetatevcnerabiles
viri, Hilduinus abbas !n PassioneS. Dionysii,Hinc-
marus archiepiscopus in Vila S. Remigii : et alii
quamplurimi in non paucorum compilaudis gestis
sanctorum, quibus auctoribus obtinere possumus
opUmiSy quod in oniiiibus causis, et solet, et de-
bet valere plurimuni. Nam nunquam itaquisquam
benc subducta ralione ad vilam fuit, quin res.

A ffitas, usus, semper aliquid apportet novi. Et ne
hic labor, qui te adhortante susceptus est, infera-
citer fiat,non ejus modo cujus meminimus, sancti
scilicet Remacli verum ceeterorum nostrse sedis
pontiflcum tempora et gesta, quee undecunque po-
tuere corradi, ad nostra nsque tempora collegi,
et cujus potissimum anhelabas desiderio, Vitam
inde excerptam votis tuis porrexi, Longe quidem
mea sententia ab oratoris primi excellentia me
ratus dififerre, quiplurima paucis absolvere, pauca
plurimis protelare, vel magna extenuare, maxima
e minimis efficere, lata anguste, angusta late, vui-
gata decenter, decentia intellectualiter, nova usi-
tate, usitata nove, et id genus plurima valeat de-
libare. Cui et a poeta prsecipitur : « Aut famam se-

B quere,aut sibi coBvenientiaflnge.»Nec utscholares
posito themate, quibus verbis uti potuit, qui inju-
riam passus est : vel ille, qui intulit, aliquid fin-
ximus frivolum, imo nec creperum. Quod etsi
eloquentissimum quemdam dicentem:Quod si hmo
inquit, uterque non dixit, tamen in voto habuit,
et in actu ostendit, sectari contenderem, nuUius
utique judicium extimescerem, verum haec alias.
Misi, inquam, charitati tuee munus,quod minus
quidem efficentis^ securitate, maxime autem sus-
ceptum estamicitifie prsesumptione. Magnasetenim
in difficillimi operi cursu vires, amicitise contem-
platio supplet, et placere cupientibus multa saepe
rerum copia suppeditat. Unde licet verear ne, dum
imperato muneri par esse nequeam, deficientis

Cculpain adhortantis cedat injuriam, tamen cum
tuam specto benevolentiam, fit omne pronum et
facile, et (ut ita dicam) voluntarium, quod in tuae
jucunditatis impenditur prsescriptum. Hoc autem
munereimpenso,sollicitum te reddere cupio : quia
si quid operum tuorum quandoque expostulavero,
injurius mihi fueris, si negabis.Quisquis magna de-
dit, voluit sibi magna remitti.Sed non arroganter
magna, quippe tuis meritis et nostris votis impa-
ria. Quapropter oblatrantis moisus timeo invidiae,
quia difficili re solet livor prsejudicium importare.
Denique non omnes eadem mirantur amantque.
Ergo non istic obliquo oculo mea faminaquisquam
limet,non odio obscuro morsuque veneret* Sed tu»

-rv patcr beatissime, mei laboris tuseque adhortationis

assertor^ caveas securum me peractum reddat offi-

cium, cum tibi pudor amici dignius possit conve-

nire, si displicet. Vale.

Quod nec vota pati, nec fingere somnia possunt,
Gaudens semperhabe:gaudent pro nomine molle
Auriculae : tibi me virtus tua fecit amicum*

Iterum vale.

im

NOTGEHI LEODlENSIS EPISCOPI

11 V2

PRiEFATIO AUCTORIS

Omuipolens Dominiis,qui di ves est in misericordia \
cujus natura bunilas,cujus volunlas potentia, cujus
opus misericordia est, sustinuit vasa ira^, apta in
interitum, in multa patientia ; tandem vero, sicut
a reatu primae pra»varicationis nuilum liberura re-
perit.italiberandis omnibus venit, divitias bonitatis
et longanimitatis omnibus pr^crogavit, voluntatis
omnipotentiam in ingratos, et ejusgratiaj respectu
indignos, efficacissime exercuit, quando opus sal-
vatricis misericordiaj, ut rcparari posset, clomen-
tissime ante procuravit.Forti illi armalo arma, in
quibus conOdebat, abstulitivasa quait possidcbat,
distribuit : ut sicut prius propter peccata ira* vasa,
ita per ejus gratiam fierent vasa misericordite.
Ut enim non est credendum^ ad salutem aliquem
pertingere, nisi Deo invitante ; sic nec invitatum B
quidem operarisalutemsuam,nisi Deo auziliante :
nullum voluntate Dei perire, sedperraissu,pro ar-
bitrii electione :ne facultatis libertas, et ingenuitas
semelhomini attributa,ad servilem quamdam neces
sitatem homini attributa,adservilem quamdani ne-
cessitatem redigatur.Itaergo iniiium salutis nostrse
Deo miserante,habemus.Ut autemsalutifera^ inspi-
rationi acquiescamus, nostri est arbitrii. Porro ut
adipiscamur idquodmonitioni divinse acquiescentes
appetimus,divini est rouueris; ut labamur, nostrse

est potestatis est ignavisB. Ut nonlabamuf, salutis
muuere adepto, nostra; quidem quodammodo est
sollicitudinis, sed omni modo adjutorii coelestis.
Atquc ei spei fortiter innitentes, beatos esse reipsa
comperiraus, qui cum Ghristum in carne taQla
efflcientem non viderint,audita constanter credere
non dubitarunt,equibus etiam multos fecisseopera
quaeille fecit, etjuxtaejus promissionem(«/oan.xiv)
raajoraquoquefecisse, nonsoIum*vicini confitentur,
scd illi etiam pricdicant,quisunt ultra Sauromalas
et Glaciale attingunt mare,et iusulashabitaut Forlu-
natas/Libenter igitur tanto bono subditi sumus,
delectatquft t-anto servire Domino, qui non modo
fautor et adjutor Cst eorum qui proficiunt, sed
eliam remedia providet lapsis : dum . et angelica
nobis preestat suffragia non deesse, et sauctorum
confert patrocinia,quos pronostrisculpis interces-
sores implorare uon dubitcmus. Quos, licetpassim
di^ersis largitussit provinciis, generatim et com-
muniter honorandos ; attamen singulis quibusque
locis quosdam attribuit, etiam speciaiiter ample-
ctendos et propensius exoiandos : e quibus nobis
beatum Remaclum adhibuit:cujus ut sufTragiisplu-
rimura innitimur, itaejus vitam et gesta pro oapta
virium narrare aggredimur.

INCIPIT VITA

I. Francoruraregnumab ipso suo exordio semper G
invictum, tum vel maxime prge cffiteris ei vicinis
regnis florere visum est,cum jugo Dominicee fidei
colla supposuit^ et quod prius adorabat exussit,
quod exusiorat adoravit. Ingens autem accepit
incrementum,etsub eo flrmum EccIesiaeDei statum,
cum Glotarius rex, legitima successione quartus,
trium regnorum factusest monarcha,et eumprinci-
patussuiannum agebatquadragesimum,quera Hera
clius sanctae Grucis recuperator imperii deciraum
quartura.IsCIotariusnuUura ex vicinis regibus passu?
est suae ditioni arraa inferre,sed oranes Hispanise,
Gallise et Germania) regcs et populos, suis habenis
studuitcoercere.PorroincIylum filium suura Dago-
bertum Austrasianis prflefecit,eique etiam Germa-
nifieditionesvoluitessesubjectas.Eorumteraporibus ])
felicissirais usque adeo Cristianisraus excrevit, ut
pene uulllahodie aut rara intraliraites regni ipso-
rura ecclesiainveniatur^quaenon alicujusejustera-
pestatissancti patrociniisillustretur. Atque ut innu-
meros prcetermittamus, Eligius et Audoenus viri
sancti palatii ministeriis fungebantur ; beatus Ar-
nulphus et Romaricus regiisconsiliisadhibebantur,
sanctus Amandus et beutissimus Remaclus, san-
ctusqueGoar Aquilauiam ortusuo illuslrabant.Eam
Aquitaniam quidara vohmt fere terliam esse Gal-
liarum partem, et ab obliquis Ligeris aquis. qui
maxima ex parte cum alluit,ac peue in orbem cir-

cumdat,ita nuncupatam. A Circio habet Oceanium

qui Aquitanicus sinusdicitur : ab occasu Hispanias :

a Sept cn trione et Oriente Lugdunensem Provinciam

ab Euro et meridie Narbonensera. Rivuiisetflumi-

nibus piscosis^solo foecundissimo, pascuis pecorum

uberrimis, vinetis nectareis, nemoribus copiosis,

magna fructuum abundantia celebris, auri,argenti

aliorumque ractallorum ferax, vectigalium proventu

opuIenta,sed prce aliis provinciis voluptatum om-

nium iuxuria; dcdita, denique viris fortibus, belli-

cosis,etferocibus iustructa.Habet ea, prseter caslra

et loca munita, urbes quatuordecim praegrandes,

easque populosas et celeberrimas : e quibus dus

sunt raetrcpoles,unaBurdegdIensis,raagnis semper

viris conspicua : allera Bituricensis, cujus tam

archiepiscopus fuit sanctus Austregisilus,etbeatus

Sulpitius archidiaconus, Austregisili in episcopatu

successor.In quorura parcecia perid tempusRema-

clusinhanclucem editus est,patre Albutio, Matri-

nea [Matrinia] matre: quiamboprosaeculidignitate

ct opibus et generis nobilitate polIebant.TestaDtur

id magnte possessiones ejus, tam nostrse Eccle-

siee, quam vestro monaslerio,sive ab ipso, fltvea

majoribus ejus, vel etiam a regia sublimitale

datffi : quemadmodum doceri potesl cx litteris,

qusc etiamnum in utriusque Ecclcsiae archivis as-

servantur.
II. Educatus vero est bonee iudolis puer Hemaclus

llo3

VITA S. REMACLl.

iiU

sub beato Sulpitio^ in cujus lionorcm constat ab

eodem sancto viro permultas m nostra dioecesi

, ecclesias dicatas. Ubi autem adolevit, et prout ea

fcrcbat aeitas^ totius integritatis ct probitatisfrucLus

protuiit, beato Eligio commendatu.<* est, viro inter

ejusffitatis homincs meritorum gratiafacile primo.

Is vero in Sollemniaccnsi [Solemniapcemi) monaste-

rio, quod ipse insuo fundo construebat, eum sacris

monaslicffi disciplinoiinstitutionibus exacteimbuit.

Iq tantum autempius adolescensejus monitis obtem-

peravit, ut, divina in eogratiaexuberante, omnibus

in eo monasterior Christo militantibus, 'religiosffi

conversationis de se exempla prfleberet. Erat in Vi-

giliis assiduus, in prccibus pernox, in abstineutia

praecipuus in universa morum integritate prffi-

clarus. Cernens beatus Eligius, cui traditus erat

a parentibus, ejus profectui animi quadam ala-

critate congratulans, curam gregis sibi com-

missi in eum transtulit, suas ei vices deman-

dans, eumque sibi substituens. Compeliebatur

eaim redire ad palatium regis, et suam ei ope-

ram navare. Postea vero longe lateque sparsa est

famasanctitatisvitffi ejus, et ad ipsos etiam aulffi

proceres pervenit. Itaque, divina id agente provi-

dentia, non potuit lucerna, divinffi gratiffi accensa

ignibus, sub propriffi considerationis modio latere :

sed u,t desides in fldei proposito ab ea lumen acci-

perent, candelabro imposita est. In aula regis pro-

mulgatur, tantum virum regisprffisentiffideesse non

debere, ut ejus prudentia regni negotia disponan-

lur, cujus tam illustria meritorum insignia cerne-

rentur. Evocatur ergo, ut par crat, honorifice, atque

in regis palatium introducitur, magno deinceps,

ut rei post eveutus docuit, omnibus solatio futu-

rus.

III. Per idem ferme tempus beatus Joannes, Tun-

grensium vei Trajectensium Ecclesiam fcliciter gu-

bernans, hominem exuit. Porro inclytus rex Dago-

bcrtus, qui patri Clotario in monarchia successit,

beatum Amandum qui ad prffidicandum, ut tum

moris crat, factus fuerat episcopus, adse accersie-

ral, el quia cum injuria eum expulerat, ab illo ob

qucedam facinora reprehensus, nitebatur arctius

illum devincere sibi per Sigeberti fllii sui bapti-

smum, alque in Trs\jectensi eum cathedra collo-

care. Et ille vir quidem sanctus per triennium vi-

cos et castella perlustrans, verbum vitffi dissemi-

navit : sed nihil se proflcere cernens, imo vcro

etiam ipsos sacerdotes et levitas sibi insultare anim-

advertens, pulverem pedum, quemadmodum Do-

minus jubet, in illos excussit, atque ad loca alia,

ut prius fecerat, sese prffidicandi causa contulit.

Incompertum vero est quanto tempore plebs Tra-

jecteusis tum sine pastore permanserit, donec Si-

gehertum pater regem Auslrasianis dedit et in

Mediomatricum urbe sedem habere voluit. Ei vero

Trajcctenses ex communi sacerdotum electione,

mag^natum multa frequentia, et omnium ordinum

postulatione, ejusmodi preces ofTerunty neminem

A ipsis nisi beatum Remaclum episcopum prffifeci de-
bere: qui sit et Deo et hominibus charus, nulli
ejus ffitatis sanctitate secundus, angelicis spiritibus
gratus, cunctis mortalibus suscipiendusetreveren-
dus. Ejus se multa cxpertos beneficia, crebro et
apud regemet proceres multum ipsis ejus profuisse
suffragia commemorant. Nec ejus obscuram esse
prudentiam, qui non raro regiis consiliis adhibitus
sit.SuppeterceiscientiamScripturarum.undepossit
et vetera et nova proferre. Denique nihil ei earum
rerum deesse quibus Apostolus episcopum instru-
ctum esse velit. lis sermonibus rexcomiter et pro-
penso animi favore assentiens, eorumque studiis
obsecundans, statuit prffistare quod rogabatur.
Accei^it igitur ad se beatum Remaclum, et ea de
B re cum eo confert sermonem, et certe dici vix
queat qnanta orationis suavitate ad ei persuaden-
dum usus s*t, quamque iili modisomnibusvirsan-
tus obluctatus sit. At rex, sacerdotum et procerum
fretus consilio, ab intentione sua non destitit.

Tandem vir Dei, veritus ne divinffi resisteret vo-
luntati, invitus quidem septimus et vicesimusTun-
grensi vel Trajectensi Ecclesiffi antistes datur: ut
verbi divini semina, quffi hactenus apud se celave-
rat, pluribus impertiret.

IV. Qua vero religione, qua integritate illud
munus exsecutus sit, nos explicare nequimus,cum
mox in ipso ordinationis ejusinitio tantam ei verhi
gratiam Christus largitus sit, ut omnes promptissi-
mos sese ad obtemperandum exhiberent, nemo
esset qui non exanimoeum diiigeret : unusquisque
ad ejus se doctrinam conformare pro viribus nitere-
tur. NuIIa in ejus moribus arrogantia sed totum
illum sibi sanctahumilitas vindicabat. Superbi eum
reverebantur ut superiorem: humiles amplecte-
bantur utfratrem.Erga omnes communierat animi
benevolentia el amore. In terris degens corpore,
habitu ct moribus coelestem se declarabat. Aspectu
angelicus, incessu compositus, actione sanctus,
integerrimuscorpore, solertissimus animo,in opere
circumspectus, ingenio excellens, magnus consilio»
fide catholicus, spo patientissimus, charitate diffu-
sus. Cujus apud Deum meriti esset facta ejus testa-
bantur. Mira in eo cernebatur morum suavitas et
j)facilitas, atque inter divitesetpauperesea noverat
moderatione se gerere, ut pauperes eum suffi sortis,
locupletes vero sui ordinis arbitrarentur. Non ille
personaspotentum, sed morum elegantiam pensita-
bat, tanto quemque propensius honorans quanto
eumdidicissetsanctiusvivere. Quod ore dicebat, et
astruebat, nunquamactione velopere destruxit; sed
factis ostendit quid voce doceri oporteret. Quod ei
divina gratia contulit, idinposterosderivavit.Unde
illud consecutum est, ut nonejusmodogestanobis
hodieque proficiant; sed etiam discipulorum ejus,
et qui ab eo fideliter educati sunt; quorum actus et
opera nobis exemplo sunt, et ad imitandum nos
invitant.

V.MultorumillecGenobiorumetfuaiatoretrector

1155

NOTGERI LEODIENSIS EPISGOPI

\m

imiy in quibus usque in hunc diem Ghristo senrien-
tiumagmina increscunt. Discipulorumpluriumpa-
terfuit et institutor, quorum utilleGhristolucratus
est animas, sic etipsi,eteorum successores,multo-
rum animas ad Ghristum adduxere; quorum sane
meritain illum redundant. In iis fuit beatus Theo-
dardus, ab eo procul dubio disciplinis ecclesiasticis
informatus, quippe quem sibi successorem designa-
vit : qui ad extremum martyr abcessit e vita. Item-
que sanctus Lambertus, qui itidem sua tempestate
martyrem egregium se exhibuit. Beatus quoque
Adelinus, in Aquitania natus, et peregrinationis
ejus, ut fertur, comes: qui ei quandoque in loco
secreto digna Deo studia et opera exercenti per vi-
8um apparuit, vultu venustus» capillis reverendus,
statura reliqua prsestantissimus, futurseque conver-
sationis et perpetua; quietis locum, fontemque hu-
manis usibus opportunum indicavitQuffireshodie-
que omnibus minime obscura est quando in eodem
loco corpore quiescit,etspiritupr8Bsens, innumera
illic quotidie credentibus beneficia prsestare non
cessat.

YI. Porro autem in sancti Trudonis electione
non difficulter potest animadverti qua inten-
tione sanctus vir causis et custodise Dominici
gregis invigilaverit, quam ei non defuerit pro-
phetiffi spiritus, quam denique in illo, magno
Ghristi amore flagrante cupiditates omnes exstinctse
fuerint. Pastorali ille soUicitudiue parochiam suam
pro more visitabat, et quos poterat,e luporum fau-
cibus extrahebat, summoque pastori lucri facere
conabatur. Bonis adminiculo erat, ut flerent me-
liores : desides atque torpcntes ut ad meliorem se
frugem reciperent, hortabatur. Interea sanctus
Trudo, etiamn um puer, primos jam virtulis fructus
proferebat. Gumquehissuperbisanguinis multage-
nerositate polleret, major tamen ei divini amoris et
virtutum ardoratque studium inerat adeo utquan-
doque voto seobIigaret,si Ghristo opitulante sacras
didicisset litteras, se in fundo suo ecclesiam aedifi-
caturum, illic perpetuo Domino serviturum, et
quos posset, ad Dei cultum et ministerium sibi
sociosaggregaturum. Atque eo flagrans desiderio,
nocturna visione afflcitur, et angelica consolatione
hunc in modum conflrmatur : « Noveris, fraler,
inquit angeius, eavota quseGhristo puernuncupa-
stis illi esse grata, precesque illum admisisse tuas :
nec dubites quia quod praeveniens tibi aspiravit,
etiam adjuvando sit prosecuturuj, et affectum per-
ducturus in effectum. Ille inquam, sapienlia sua
imbuet cor tuum ; et erudiet te praeceptis suis, et
legem hanc inscribet pectori tuo. Porro autem etiam
ad ecclesiasticffi dignitatis munia eveheris, multos-
que Ghristo et Ecclesiae ejus fllios tuis verbis et
exemplo generabis. Atque ut de his certior efflciaris,
beatum Remaclum adito, qui non procul hinc
abest. Illi Deus revelavit quid tibi faciendum sit.
Ille diriget gressus tuos, quo tu tantopere aspi-
ras.»

A VII. Surgit ociusbeatus Trudo, nil de angelica
visione hsesit ans eoque quo jussus faerat irecoD-
tendit. Sanctus Remaclus tum occupatus erat pa-
scendis et curandis ovibus suis ; et cum propms
beatus Trudo accederet, ille divina revelatioDe
edoctus : « Surgite,inquit, propere, et viro Dei,qai
nos invisere venit, obviam itote : reverenter ilium
excipite, et cum honore ad me introducite. En
prope est, occurrite illi celeriter.» Faciunt iUi ut
erant jussi, etsanctumTrudonemadbeatumRema-
clum, domi cum suis manentem, adducunt. Cer-
nensillum pius pater surgit, et pree gaudioflens,in
ejus oscula ruit ; volentem ad ipsius pedes se abji-
cere retinet, moxque erigit, et ab intimo peclore
gratias agens Deo : « Sit tibi, inquit, Jeso bone per

B Spiritum sanctum cum aeteruo Patre visitator aai-
marum, gloria, laus, et jubilatio, qui voluissetnos
hac die consolari adventuhiyus famuli tui, inquo
tu habi tas . » Addiditque : « Et tu , flli mi, sis benedictus
a Domino, qui tc dignatus est miltcre ad no.s et
desiderium animi tui occulta inspiratione nobis
signiflcare. Scito igitur deinceps te mihi cbaritatis
jure filium fore,meque sempertibipatrisspiritalis
officia prsestiturum. Mihi enim servo suo revela-
vit Dominus quid pro animoc tum salute faciendum
tibi sit : et ex me disces qucniadmodura possis
compos effici voti tui. Gognovi, Domino me do-
cente, in pueritia te vovisse, si tibi sacrarum lil-
terarumcognitioquandoque obtingcret, ecclesiara

-, in fundo tuo te constructurum, atquc illic Domino,
dum vixeris, famulaturum. Isthuc autem hoc or-
dine te noveris completurum. Sancto protomar-
tjri Stephano apud urbem Metensem tuas pos-
sessiones offeres,et ab ejus loci habitatoribus seri-
pta divina doceberis. Id ubi consecutus fueris, ad
me redibis, et ecclesiam quo volcs loco, ut es pol-
licitus, cedificabis. »

VIII. Deinde cum ei bene precatus esset,dcdiiei
litteras suas adMetensis urbis episcopum, quieum,
ut divinitus ipsi revelatum erat, institueret ac cru-
diret. Praeerat tunc Meteusi Ecclesiae Clodulphus,
beati Arnulphi, ut carne filius, ita virtutum meri-
tis in pontiflcatu successor dignissimus. Is huraa-

T\ nissime beatum Trudonem excipiens, non solum
ejus ipsius causa, sed etiam propter sancti Reraa-
cIiegregiamcommendationem,causisadventu5eju5

cognitis, sacris eum litteris et divina Icge erudien-
dum curavit, et quas obtulit sancto Stephano pos-
sessiones suscepit. Multis vero annis illic moras
trahentem bene habuit, diligenterque inslructum et
sacerdotio initiatum, sancto patri Remaclo remisit.
Is percontans ex eo quid Dominus isti praestitisset,
et num prospero itinere ultro citroque usus esset,
ubi comperit eum in sacris litteris beneeruditum,
immensas Deo gratias agit,ita dicens: « Laus tibi,
Pater, Domine coeliet terrffi,quod complcre digna-
tus es ea quae mihi de tuofamulo revelaveras,eum-
que ad me, tuis prseceptis tueeque legis eruditione
instructum et ornatum, incolumem revocasU. Pcr-

1157

VITA S. RBMACU.

im

misit autem beato Trudoni in siia dioacesi prodi- A cultus illuc negligeretur, tam beati RemacU quua

care Yerbum Dei, missas in quibus vellet ecclesiis
celebrare, deoique oratorium, ut promiserat, in
propriofuQdoezstruere.Permaasitigituraliquandiu
apud eum, vivens sanctissime, ac tandem,episcopali
percepta benedictione, natale revisit solum, et
quod jam pridem animo conceperat, re ipsa effecit,
oratorium ezstruensin prsedio suo, ubi multos Deo
servituros coUegit, atque ad eztremum a beatoRe-
maclo ejus oratorii consecrationem et petiit et im-
petravit; in quo etiam post multifarios hi^us vitse
labores tumulatus est, et permulta illic perpetrans
miracula, usque in hodiernum diem commoda illic
efficit habitacula monachorum.
IX. Libet bic paucis considerare quam in beato

cceterorum sacerdotom vigilantia oarabat.

XI. lu eo loco quem GoBsecongidunum vocant,
adSesmarum fluvium,idemrez,procerum consiiiOy
inhonoremapostolorumPetri etPauli atque Joannis
coenobium condidit, quod aptus videretur is locus
monachorum habitationi et instituto : idque sua
liberalitate ditavit, egregios Dei servos in iUud ad-
duzit quorum beatum Remaclum voiuitesse ]^ovi-
sorem, atqueetiam magistrum et institutorem, ui
ez eo discerent convenienler sanctorum Patrum tra^
ditioni vivere.Ezstat hodieque locus orationis,ejus
operain rupeezcisus,in quo etiamnum male haben-
tibusprsestantur beneficia curationum.Iilic enimvir
sanctissimus Deo sese hostiam, jejuniis et vigiliis

Remaclo, ut dizimus, cupiditatum omnium ignis B ii^aceratam, aliquandiu obtulerat, etChristo fami-

consopitus fuerit, quam ille omnium nostrsB setatis
sacerdotum merita ezcesserit,omnes nostri temporis
episcopos sui comparatione damnarit; quibus si
forte is casus offeretur, qui beatissimo viro oblatus
fuit, secus procul dubio facturi vidontur : non so-
lum non hortaturi homines pios, ut facultates suas
non suee, sed alteri ecclesiffi donent ; sed eiiam,
si qui ultro id facere velint eos dehortaturi potius^
atque ut sibi eas largiantur persuasuri, non sine
fraudealiorum,quodpace eorum dizerim.Quodsane
qoanto in nobis est culpandum magis,tanto meritum
beatiRemacli,id plane recusantis,majori est laude et
prsedicatione efferendum. Et hsec quidem de sancto
Tradone aliquanto fusius commemorare voluimus.

liariusconjunctus,divineecontemplationi se dedide*
rat,atquesalutaris docrinfle pluviis subditorum pec^
tora irrigarat. Ad ejns tandem loci perlffisum, in-
certum quam ob causam, nisi quod fama sparsit,
locum illum multas persensisse molestias a poten-
tioribus, qui circum circa morabantur : cumque
non haberetrezinpropinquo, unde posset is locus
dilatari, beatum virum accessisse regem eique dizis-
se : «Geisitudinemtuam,incl7teprinceps,admonen-
dam censui,quod cum multa passim tua munificentia
Dei et sanctorum ejuscultui dicatasintmonasteria,
sola Arduenna,in arduis sitamontibus, nulla adhuc
coenobia obtinet. Jubeat fgitur serenitas tua etiam
illic nonnulJa sedificari : aderit volenti ez Dei beni-

ut etiam prophetiae donum beato Remaclo non de- G gnitate facultas, etnostraesedisvicinitasnondeerit.

faisse osienderemus. Gum enim Trudo ab ipso pri-
mum reccderet, Metim petiturus, propter viliorem
habitum ejus domestici beati Remacli illum con-
temnentes, moleste ferebant, quod hominem tam
male vestitum apud se collegissel episcopus. Id ve-
ro ille, ez divina revelatione cognorfcens, severissi-
me eos objurgavit : sed cum eos poeniteret id fe-
cisse, in gratiam illos recepit, admonens ut dein-
ceps cautiores essent. Sed de his alias.

X. Quam vero post heec sancte etreligfose Rema-
clus vizerit, quis satis commemorare queat? Quis
ejiiserga commissum sibi gregem soliicitudinem
explicet? Monebat omnes, ut a blandientis mundi
lenociniis sibi carerent, a curis mundi hujus se

Necvero difficile erit ea augere, et instruere rebus
necessariis, cum loca omnia illic adjacentia tu»
ditionisubessedubium non sit. » Adhsecita rez re-
spondit: «Tuum est,Pater beatissime,nobis inhac re
consilium dare:nostrum erit,tuoconsilio accommo-
dare consensum, et mature illud ezsequi. Tuigitur
hiiyusrei curam &uscipe, et in opus incumbe : nos
loca opportuna, quae tu elegeris, et impensas tibi
non negabimus.»Deinde convocavit rez fidelesviros
sanctum Gunibertum episcopum, Atellanum,Theo-
defridum, et Gislechardum episcopos : optimates
quoque suos GrimoaldumMajoremdomus,Folcoul-
dum, Bobonem : itemque domesticos suos Glodul-
phum, Ansigisilum et Berselonem : iisque dizit:aEt

subducerent, fraternae paci etconcordise studerent, D voluntateDei,etvestroc8eterorumquenobisfldelium

Wam mandatorum Dei inoffenso pede tererent,
mandum et ejus cupiditates fastidirent, et ceu feni
florem brevi ezarescentem promptis animis calca-
rent, ccelestia mente et actione consectarentur et
appeterent. Gumque in his versaretur, majori ccepit
ajrdere desiderio liberius vacandi Deo, ut posset
quLSLm suavis sit Dominus gustare. Optabat vero ali-
qczam sibi rationem ostendi, quo facilius id obtine-
ret^. Pet id tempus Sigebertus rez loca divino cul-
toi mancipanda in quibus non erant locis, cum
^^nti animi devotione condebat; condita vel a se
superiomm temporum regibus,benignissima lar-
et opibus sui^ntabat, atque ne debitus Deo

consensu, duo statuimus conderemonasteriaintra
fioes Arduennse, in quibus degant viri religiosi, mo-
nasticeevitse culiores, qui pro nostraetsuccessorum
nostrorum incolumilate, et totius regni stabilitate
et tranquilitate, atque eorum, qui curis regni de-
stinentur, conservatione,Deum omnipotentem do-
prccentur.Ejusvero ei procuratorem ethortatorem
Reraaclum episcopum ipsi operipreeessevolumus.»
XU. Itaque regia auctoritate et necessariis comi-
tibus munitussanctus episcopus,Arduennam silvam
paludibuset montibusimpeditam, petit : Vuarchin-
nam rivulum accedit : invenii illic certa indicia
locaillaquondamidololatri8efuissemancipata,erant

im

NOTGERI LEODIENSIS EPISCOPI

1J60

illic lapides Dianac, et id genus portentosis nomini- j^ quas putat se ad vos oppugnandosinvemsse adiiam.

bus inscripti, vel efiigies eorum habentes : fontes
etiamyhominumquidem usibus apti^ sed gentilismi
erroribus polluti,atque ob id etiamnum daemonum
infestationi obnoxii. Igituradhibitaadjuratione per
Christi nomen, et S. Crucis signo expresso, locum
illum a dffimonum incursationevindicavit etexpia-
vit,moxque aqua ab ipso suo meatuguttatim dilapsa
evanuit.Videns autem vir sanctu» locum illum tum
piscosis aquis, tum pascuis uberrimis commodam
prffiberehabitationem,prolixesuper fontem preca-
tus^eumbenedixit, lapidi signum Crucis insculpsit.
plumbum in foramina infundens. Et ecce subito
erumpunt aqu® largissimie, quee usque in prsesens
dictis nostis lldemfaciunt eascernentibus.Etquialo-

horror omnis facesset. His enim modis etiam ante
nos infestabatiEgypti, Thebaidis et Nitriae eremos
incolentes, quorum utinam nos vel qualescunque
possimusinvenirisectatores.HabetillemiUenocendi
artes, nec desunt ei innumerse fallendi viffi. Sed
nos non ignoramus dolos et fraudes ejus, qui etiam
per muscas quandoque nos impugnat. Nos vero
Christi servi, quo illius incursatione crebrios pre-
mimur,eo magis assurgimus,fortiter illi resistentes.
Expertus Satanas pertimescit initia recte vivere
instituentium, vigilias, orationes, jejunia,mansueta-
dinem,patientiam,voIuntariampaupertatem,vanap
gloriffi contcmptum,humilitatem,raisericordiam ,et
praecipue, purum erga Christum amorem. Quam-

jcumillum a malorum spirituuminfestationemun- ^obrem ut leo in spelunca, insidiatur ab occalto

daverat, Malmundarium, quasi a malo mundatum
placuit eum appellare. Exstruxit autem illic orato-
rium, itemque habitacula in usus servoruui Dci,
auxitque ea, quffi ad Dei cultum spectareht.

XIII. Sed cum is locus in Agrippinensi paroclfia
situs esset,coenobium suscepit constituendum^quod
susedioecesislimitibus contineretur.Procedcns igi-
tur inde quasi ad duo millia versus Occidentem,
Callamrivulum,quiparochiisconterminusest,tran&-
iit et adAmblavam fluvium in cujusdam montis con-
finio substitit. Atque ibi aliquandiii commoratus,
multa de se sancUe couversationis oxempla dedit,
quemadmodum possunt-qui volunt nosse ab inco-

vos ut a proposito deterreat. » His et ejus generis
aliis verbis eorum animos ad Dei cultum prom-
pliores effecit et adversus tentationes omnes con-
firmavit.

XIV. Postea, institutis operum perfectis, quid age-
rent exposuit, atque ita Tungros vel Tr^ectum se
recipiens, adpastoralis officiicuras^nimum inlen-
dit. Non multo post rex ea didicit constructa mo-
nasteria et immensas omnipotenti Deo gratias
egit; et quia ecclesiee recens a*.dt(icatffi, episcopali
benedictione iudigebant, beatum Remaclum aecep-
siens, tam eam quse erat Coloniensis panechisp,
annuentevenerabiIiCunibertoepiscopo,quam]llam

lis id referentibus.Etsi autem locus iile multos habe- q quaenostrsB dicecesis est, ab eo voiuit solemniter

ret fontes,tamen quod angustus esset, uec officinis
necessai'iis sufliceret,adOrientemretIectitgressus ;
parumpcrque procedens, videtlocumspatiosiorem,
futuroque operi accommodatiorem. Ibi ergo labori
coepit instare attentius, aderatque iili, ut in talibus
solet, divina virtus, quafactum est utvoluntatem
effectus sequeretur.Porro quod feree eo uudique seu
ad stabulum,vel potus vel pastus causa,coniluerent,
antiquitus ille locus Stabulaus dictus fuit. Quod no-
men vir sanctus minime censuit immutandum, sed
et dici et esse voluitstabulum lidelium animarum,
eo tanquam ad seternse vita pascua dcinceps pro-
peralurarum. Porro fratribus quos illic vir Dei
ad preesens congregaverat, non parvum ssepe ter-

consecrari, ut cujus dispositionc et ingenti stadio
conditffi erant, ejus etiam opera pontificali benedi-
ctione afflcerentur. Nec vero ad has rds vir sanctos
ullas moras attulit; qui sane et regi et proceribus
adeo charus erat, tantffiqueapud eos existimationis,
ut nihil quod magni esset momcnti, absque ejus
consilio fieret. Atque ea causa, missarum peractis
solemniis, utrumquemonasterium Grimoaldus ma-
jordomus, illius tradidit solertias et industrise guber-
nandum ; simul indicans ei, si qua essent mona-
chis necessaria, ea regeni suppeditaturum, ul»
per ipsum de iis certior esset factus. Ita nimi-
rum sanctus sacerdos remotioris vitfie sectaudie el
captandae sollicitudinis, uti semper optarat, Deci

rorem atlulit strepitus ferarum eo catervatim ac- D annuente occasionem adcptus est ; et licet summa

curentium; ita ut cum horrore quodam adbeatum
Remaclumilliopcri insistentemcuufugerent, quid-
que sibi adversum eas diaboli machinas pra^sidii
capiendum essetinquirerent. Quosiilebenignecon-
siderans et confirmans : uCredite inquit, in Domino,
filioIi,fideIiter : ejus mandata sectamini inviolabili-
ter:mentem a cogitationibus, qute sunt sine iutel-
lectu,servate liberam : animas vestrascastificantes,
Domino puram impendite servitutem : sine inter-
missione orate ; vespere, manc, et meridiepsallite:
lectioni saepissime vacate, froules vestras crucis
communite signo, ejus virtutem vestris imprimite
animis ; et confestim iusidice et machinamenta
tetri hostis in nihilum redigentur, et ferarum per

cum difficultate, impetravit tamen tandem a regr,
ut aliusipsi succei>sor daretur, ipse verodiu,erpe{i-
tam posset eremum adire, ubi remotus a curis
ssecularibus, liberius rebus divinis et ccelestiba^
inhiaret. Proposuit regi et optimatibus S.Theodar-
dum, cujus erat vita probata, oravitque ut is suis
expleret vices, et sibi subrogaretur anttstes. Tum
vero dici vix queat quantus ob ejus recessum luctos
exstiterit, quammoestos et afflictosreliquent,quibiis
vitoe semina praebuerat : cum viderent illi se taJi
patre, tantoque doctore orbari. Omnis slas, uter-
que sexus dolorem auimffi teslabatur lacrjmis, et
eum abeuntem deducenles, magnis vocibus dice-
baut; Heul miseros nos, quiduam actuh somus,

\{k\ vrrA s. M^cu. m%

qai tanto pastore destituimnr ? Unde nobis suppe- A. conferas, nulla tenostra persecutio compellit.Quod

si vero Dominus permittit fugere, dum seevit per-

tet consolatiu illo amisso, qui miseriarum nostra-
rum fuit prsecipuum levamentum ? Quis porrono-
bis medebitur, quando ille nos deserit, qui nostris
doloribus prtecipue novit facere medicinam ? qu8e
Dobis salutis spes reliqua est, tanti patris prsesen-
tia carituris ?

XV, Eorum verolacrymisetquerimoniispermo-
tus vir Dei, his fere verbis eos consolabatur : No-
lite, queeso, filioli, animi mei propositum vestris
lamentis retardare. HabetisDeum pastorem etpa-
trem intra vos, qui benignissime consolabitur vos
inrebus duris et adversis. Ne quid autem etiam
extrinsecus desideretis,providimus vobis fUium nos-
trum Theodardum, in omnibus probatum, qui dili-

secutor certe inflrmorum, nec satis perfectorum
esteacoDsoIatio, multi sancti patienter tolerarunt
malorum improbitatem, et sua patientia illos cu*
rarunt. Postremo tum fugiendi, non ffiquo animo
ferendi sunt mali, cum nulli adsunt boni, quibus
prodesse queas. Sedheu ! miseros nos quidum tua
hominis perfectissimi prsesentia destituimur, in
eam infamiee suspicionem vocamur, te non modo
studiorum nostrorum pertsesum esse, sed etiam
pravis actionibus nostris expelli ; tuo tanti viri re-
cessu haud obscure significante nullum apud nos
bonum superesse. Nihil jam reliquum est, uisi ut
calumnientur obtrectatores, augurentur maledici,

gentissime saluti vestree invigilabit, et tritici men- Bsuccessores tuos non modo ejiciendos, sed etiam

suram vobis summa flde dispensabit.Gujuspruden-
tiamcum vobis non dubitem sufficere, cupio optatse
me dire solitudinis et in prsesentia illiusMsyestatis
omnia contemplantis habitare mecum. Ad hsec res-
ponderunt, qui inter eos erant prudentiores : Yide
etiam atque etiam, beatissime Pater, quid agas ;
attende qua nos ignominia afficias ? Gregem quem
semei pascendum susceperas, ut habenl sanctorum
Patrum statuta, nisi infirmitate cogente, et nisi
sponte tna id facias, relinquere tibi non licet. Nam
dam episcopus vivit, quem ab officio suo valetudi-
nis imbecillitas, non crimen, revocat, alium illi
subrogari, nisi ipse prius recuset, et petitionem

morte afficiendos, quando ettu te anobis subducis,
et beatus Amandus^ decessortuus,pulverempedum
in nos excutiens, a nobis recessit. Yerum Deus om-
aipotens, facilis ad ignoscendum, cum objurgavit
prophetam, ob hederam subito arescentem male
contentum («Tbna? iv],satisdeclaravit se longe segrius
laturum si pereat creatura ipsius, seque malle poe-
nitentiam malorum quam mortem [Ezech, xvni).
XVIL His verbis commotus vir Dei, tacitus apud
se cogitans aliquandiu, tandem in hsec verba pro-
rupit : Nolite, fratres mei, id genus verbismepers-
tringere. Equidem non moleste fero deplorare vos
apudmedispendia vestra;sed ferre non possum quod

scripto probet, nulla ratio permittit. Etiam mente n tanquaminjuria affecti, mecum expostulare vultis

■ • _ • «. J 1 1_ J « t 11 ^^ I^T »1«. It»! ■ *

capto, si ffigritudo suam habeat per intervallum
remissionem, non debet alius substitui, nisi ipse
annuat. Quod si nunquamfit mentis compos, per-
sona fidelis ac probatae vitffi eligenda est, quse du-
mille vixerit vices ejus impleat, et defuncto tan-
dem succedat. Hanc Patrum viam si quis tenere
nolit, is et uxorem dimissam moechari facit, et ei
qui sic dimissam duxerit, adulterii notam inuret.
Hacigiturratione vide, Pater sanctissime, quantum
graveturjudicium tuum^quidve nostra fama acci-
piat detrimenti. Grimen tibi nullum intenditur, ob
quod siconvictus sis deponaris. Morbus te non pre-
mit, cujus causatanquam repudium exhibensatuo
ministerio suspendaris. Itaque petitionem tuam,

Non ego vos adultorinos haberi volo,et quod ea causa
discesserim a vobis : ncc tam male sentio de vobis ut
existimem me nullum fructum posse apud vos pro-
ferre atque idcirco alio me transferam,*ubi fructus
msgor spes afifulgeat. Sed neque mihi idt ribuo; per-
fectum me esse tantum abest, ut perfectissimus vide-
rivelim. Nec meo judicio perfectorum est, a coeptis
non discedere,etse extendere in anteriora; actiiosce
vitse cum Martha insistere, ad contemplativam vero
cum Maria ferventer non aspirare ; et si se offerat
occasio, actuosae ^itse potius renuntiare, quam
contemplationi non cupidissime incumbere. Do-
mino me adjuvante vos mihi commissos, ut potai
gubernavi, ut labor meus vobis fructuosus esset.

qua cupis tibi fonctionem hanc abrogari, licet^ magnainstantiarogavi. Nec me t«edioafficiuntstu-

scripto confirmes, rejicimus : alium, qui tuasgerat
vicesy prorsus non admittimus ; tantum abest ut
aliam tibi viventi succedere patiamur : Pater, tu
nobis datus es legitima successione ; nos non adul-
terini sed legitimi filii et dici et esse percupimus.
XVI. Advertisti jam ubi prsegravetur judicium
iuum : accipe, qucesumus, unde existimatione nos-
Irae ignominiae nota inuratur. Ut nos recte atque
ordine deseras, nullee tibi causse suppetunt. Primum
quod minime sumus adulterini, ut jurc nos relin-
quas. In catholicse Matrisgremio a te sumus excepti :
nunquam credulas aures perverso dogmati adhi-
buimus. £t si fortassb etiam ea in parte peccasse-
muSy tu nobis mederi debueras. Deinde ut alio te

fktwxL. csxm.

dia vestra, nec offendit pravitas, quse nulla est,
actionum vestrarum. Hoc unum superest, ut ta-
lentum quod in vobis gaudeo cumulatum, alio con-
feram magis magisque cumulandum, ut vestra
abundantia illorum inopiam suppleat. Fecerunt
hoc ante nos etiam sancti homines^quorumutinam
nos vel extrema merita eequare possimus : e qui-
bus plerique majoris utilitatis causa ad alias Ec-
clesias se transferri passi sunt ; nonnulli spe ube-
rioris meriti ultro commigrarunt. Postea vero, si
se sentirent vel parum proficcre, vel suam operam
non admodum necessariam , sese subduxere et ad
majores labores suscipiendosobtu]ere;quippequi,
ut fortissimi pugiles Ghristi, intra quietis claustra

37

uea

NOTGERI LEODIENSIS EPISCOPI

1164

teneri nollent, sed inaperium certaminis campum A sed ejus inhserere magisterio, quam domamredire

ultro prosilirent ; non desertores pugnse spiritalis
effecti, nec instar mercenariorum ad luporum
conspectum fugientes, sed fortiter congressuri ; eo
sponte se ingerentes, ubi aut rarior esset adversus
hostes certantium numerus, aut ipsi hostes acrius
et propius imminerent. Nec tamen ego, filioli, ho-
rum mihi yirtutom arrogo, non me illorum meri-
tis parem temere assero. Quod si vero successoris
nomenferrenon potestis, sitsane cooperater meus.
Neque me putetis [a] vobis absentem fore, qui,
tametsi ad alios instituendos proficiscor, non ta-
men extra hanc dioecesim excessurus sum. Non
longe a vobis abero : si quis casus evenerit, lieebit
consilii causa ad me accedere ; ubi et pro peccatis

maluit.Susceptus est abealoRemaclo officiocissime,
et vixit apud eum sine offensione,qiiique iasiroeQ-
dus eo venerat, compluressuisexemplisadvirlulis
studium incilavit. Cernens id beaius Reroaclas,8e-
cumque cogitans ea causa missum eum fortassisa
Dommo, rogavit eum ne ab ipso discederet : lum
propterea ob fratres in disciplina contiaeQdos,Mal-
mundariensi coenobio, cujus monachiS. Benedicli
instituto vivebantysalva in omnibus auctoritate sua,
eum prsefecit. Atque inde Stabulaus reversus, ad
majora virtutum opera se accinxit, suisque exem-
plis permultos ad sui imitaiionem pertraiit.

XIX. Quis apud illum tristitiam non mutaTil io
gaudium ? Quis iram animi tranquillitate et pace

vestris intercessorem, et omnium quse vobis ne- Bnon depulit? Quis orbitatis luctum ad ejuscoosp^

cessaria sint, quseque vos angant, tauto sollicitius
memorem habebitis, quanto ero a curis populari-
bus remotior, et propterea ad divina contemplan-
da expeditior et studiosior. Olim Moyses in monte
stabat, et, Israel cum Amalechitis pugnante, non
armis sed precibus certabat, efilciebatque utianto
esset in conflictu Israeliticus populus superior,
quanto ipse Deo in oratioue propinquior, el a
strepitu prseliantium remotior. Et mihi, charissi-
mi, deliberatum est illicdivinse contemplaiioni at-
tentius inheerere, ubi me seeculares tumultus mi-
nime interturbent. Ad hane rem me incitat bea-
tus Joannes Baptista, qui etiam in tenera eetate
maluit inter feras degere, et earum cibo vesci,

ctum non cohibuit? Quis non, paupertate pressus,
ejus sermonibus ita sublevatus est, ut et divum
opes despiceret, et sua inopia leetaretur ? Quis,
laborum onere praegravatus, ejus non est adhor-
tatione erectus ? Quis adolescens, seevieniislibidinis
igae succensus^ nonconfestim, ad ejus admonitio-
nemsaluberrimam, pudicitisecultorexstitit? Gura-
bat vexatos a dsemonio : illicitis cogitationibusss-
tuantes ab opere malo retrahebat, docens eos ad
petram Christum allidere. Noveratquoquisquela-
boraret morbo, et, ex vitse meritis singulus existi-
mans, pro ratione morborum adhibebatreprehen-
siones. Interea crescebat illi divini amoris studium
et ardor, monastic^eque discipliuae rigor inflexibi-

quam apud suos manere cives, ne vel otioso ser- lis. Quam vero in ceeteris ejus monaslerii ofiicinis

mone se contaminaret. Habeo etiam ad hancvi-
tam egregium ducem Moysen, cui optatusfuit in
vastaeremodivinis frui colloquiis, quam iEgyptio-
rumopibusetdeliciisenervari. Elias quoque et Eli-
seusc8eteriqueprophet£e,3tudio contemplationis in-
signes, etiam reges domuerunt.Abraham, omnium
pater credentium fide effectus, huc me invi tat,cu-
Jus jamantea secutus exemplum, contempto nalali
soio, res facultatesque omnes abjeci.Denique ipsius
Domini Salvatoris exemplo prdvocor, qui, cum te-
terrimo hoste conflicturus, solitarius ad eremum
abscessit Cii^us misericordia etbenignitateutinam
fiat ut et ego illic improbi hostis fraudes protere-

omnis fuerit peccandi interdicta facultas, testis esl
vel solus dormitorii locus ; testis est et saactos
Lambertus, qui, e sua pulsus sede, eo potissimum
confugit, quod non es.«et nescius illic vel maxime
sanctae religionis vigere cultum ; testis quoque est
crux lapidea, adquamob strepitumlabentiscalcei,
quo fratrum quies fuit interrupta, ire jussus nocle
media, usque in crepusculum sub illa stetit, psal-
modiaeque et preecibus vacans, atque frigus con-
temnens, et nives calcans, sanctitatis susecertaio*
dicia dedit. Sed de his alias.

XX. Porro autem crescente religione crcTere
etiam Ecclesiseillius proventus. Ubi enim rex Sige-

re, de illic instituendis lucra cumulare, et vestrae ^ bertus eum audivit fratrum fervorem erga Chrisli

salutimeisprecibus aliquidutilitatis adferre queaml
Itabeatus Remaclusdoloressuorum Ienivit,etque-
rimonias sedavit, ac deinde suo perrexit itinere.
XVIU. Postquam autem earos innotuit tum prope
tum procul degentibus religiosis viris, quorum
Deus animos permovit^ coeperunt undique adeum
seu apes ad alvearia confluere, nonnulli se omni-
po tentis Dei ser vitu ti addicere,et le vi Sal vai oris j ugo
colla supponere, quidam liberos suos liberalibus,
imo vero monasticis imbuendos disciplinis atque illic
Christo perpetim servituros ofierre; multi de suis fa-
cultatibus et reditibussanctisnecessariaministrare.
Inter quos etiam Dominus et PaterPapoIenus[a/.,
BabolenuB] ad eum, invisendi quidemcauia, venit,

cultum, beatum Remaclum evocans, prster ea
quae prius dederat, et vir illustrissimus Grimoaldus
obtinuerat, unde etiam hactenus fratres vixeraat,
ex consensu fidelium suorum, tam episcoporum
quam procerum supradictorum,in honorem Dei et
cultum sanctorum Petri et Pauli apostoJorum el
beati Martini : quibusea loca dicataerant, permisit
beato Remaclo ut in usus servorum Dei, quo deiD-
ceps quietius viverentet absque vicinorura impres-
sione soli Deo liberius vacarent, per utriusque mo-
nasterii circuitum duodecim leuc^e designarentor,
intra quorum limites quidquid haberetur, ab solis
utriusque coenobii colonis excoleretur. Dicitur au-
temv leuca apud Gallos spatium mille quingento-

im

VTtk S. REMAGLI.

1166

ram paflsuum, id est, duodecim stadiorum. Ema Aubididicitinsnpradictismonasteriijculiumreli^o-'

donationem tesiamento conflrmatam, et annuli
regii impressione consignatam, sanctus vir liben-
ier accepit, et reverenter conservavit. Deinde anno
decimo quarto regni sui idem rex legavit testa-
mento beato Remaclo queedam in Aquiiania, puta
telonium in portu Yetraria ad fluvios Taunacum
et Ittam ; itemque portum Sellis et Vogatium ad
flumen Ligerim, cum omnibus ad eum attinen-
iibus. Quod quidem testatur scriptum, ejus manu
subsignatum : c Sancta, inquit, ac venerabilia
monasteria, Stabulaus sive Malmundarium cogno-
minata, ubi vir venerabilis Remaclus episcopus et
abba, Christo auspice, prffiesse videtur; quse vir
illustris Grimoaldus msgordomus in honore sancti

nis augeri, duasexHscissuisvillas in usus mensieser-
vorum Dei, unam in Harbanio, alteram in Arduen-
na, pro Dei etS. Remacli, [reverentia. £d. Patrol.]
attribuit. Sul horum tempore ferunt eum Romam
profectum,sancti Petri aliorumque sanctorum suf-
fragia imploraturum, atque illi tandiu in preces et
jtgunia incubuisse donec, divina et angelica con-
solatione fretus, quamdam reliquiarum ejusdem
beatissimi apostoli partem meruit obtinere ; quie
quidem apud nos auro gemmisque omatffi precipuo
cum honore asservantur. Quodlicetquibusdam for-
tasse incredibile videatur, nos, quiincomparabilem
illum veneramur thesaurum» multa in earum pre-
sentia divinitus vidimus beneficia prsestari : quse

Petri ac sancti Pauli, vel sancti Martini, seu cste- B poterit qui volet in libro virtutum sire miracuio-
rorum sanctorum, suo opere in vasta eremi Arden- rum ejus lectitare.

nensis construxit ; quemadmodum nos loca ipsa ad
ipsa monasteriasedificanda pro nostra prseceptione
ex foreste nostra concessimus ; quffi, licet gratia
Christi sint didata, mundanam substantiam cer-
nuntur parumper habere : ideo, divina inspira-
tione commoniti, decrevimus aliquantulum de fisco
nostro ad ipsa monasteria respicere et consolari;»
et cffitera quffi in eodem scripto (auctor vocat prffi-
ceptam) sequunlur. Denique in fiscis, quffi monas-
teriis illis adyacent, decimas illis dedit, quasetiam-
num ea monasteria obtinent.
XXI. Post hffic rex ille, cum Austrasiffi regnum

Jam vero senior beatu? Remaclus, sed moribus
tamen quam annis maturior, diem vocaUoniasuffi
sentiens imminere, tempusque adventare quo
compensaret honor in coelis quod labor trivisset
in terris, subditos suos ad se accersit, et tum
ipsius obitu tum sua desolatione moerentes ita
consolatus est : Ecce Patres sanctissimi, ecce fra-
tres charissimi, quos habeo afOxos intimis visceri-v
bus meis, pars dimidia animffi meffi : ego viam
universffi carnis ingredior, nec ad vos deinceps redi-
turus sum. Yestra itaque, quos desero, solitudo me
habet soUicitum, non mea abitio, qui Deo me con-

prfficlare rexisset, diem clausit extremum. Porro ^ solanteconfirmor.Nonmeterretconditiocommunis

Grimoaldus majordomus, siveprffifectus palatii,vel
ut alii volunt magister equitum^ sub prffitextu mu-
nerum accipiendorum, a Clodoveo fratre Sigeberti
Parisios evocatus illic retentus est quod filium
domini sni Sigeberti, quem in suam fiJem susce-
perai, ut eum patri regno substitueret, clericum
effecisset sive totondisset, suum filium regem
▼olens constituere. Clodoveo quoque defuncto^
Gloiarius filius ejus in Occidente, frater Clotarii
Ghildericus in Austrasia regnarunt. Hunc ergo
beatas Remaclus adiit, et, quod patruus ipsi donas-
det, atconfirmaretpetiit, Rexlibens annuit, et, ut
vir Dei petierat, ejus successorem Theodardum et
Odonem domesticum jussit ejusdem meusurffi so-

mortalium omnium, quando etiam tota sapientis
vita, quffidam[mortis] debetessecommentatio (10).
Non potest foeda mors accidere viro forti, non im-
matura sapienti,non miseraeam providenti.Vestra
me teneritudo, quos adhuc expediret solidioribus
informari disciplinis, uon parum movet : vobis
prorsus timeo, ne, si lupi rapaces incurrant, nemo
sit qui eos repellat. Equidem hsc monasteria
Deo et sanctis ejus dicavi, vestrisque usibus accom-
roodavi, vestra in hoc usus opera forli et fideli.
Quid autem in posterum eventurum sit, incomper-
tum est mihi. Videtis sane quo loco res nostrffi
sint, et quam sit hic mundus in maUgno positus.
Si quid igitur potest apud vos oratio mea, curate.

lam remetiri : cujus partem dimidiam sibirex ser- D obsecro, ne ab ea integritate^ quam in vobisefficere

vavit, reliquam usibus servorum Dei testamento
addixitet confirmavii. Quodquidem virum Dei pru-
denter admodum fecisse constat,ut,si fortassis suc<-
cessores ejus aiiquando mihus possent, minori ne-
goiiOf quodminus esset, sine invidia et infestatione
vicinorum liberius sibi vindicarent. Obiit vero
etiam Glotarius rex, et ad Childericum monarchia
devoluta erat. At ille postea, propter morum inso-
lentiam interfectus,fratrem Theodoricum habuit in
Occiduis regni partibus successorem, cui magister
equitamfuitEbroinus.Horum tyrannidem aversati,
AasirasianiPipinoprincipi studebantet parebant.Is

(40}Gic. Tuse.i^dO.

volui, uUo unquam errore abducamini : sed sitis
semper inChristo conjuncti etunanimes,quemad-
modum et Patrum traditione, etScripturarum san-
ctarum lectione, et mea sollicita adbortalione ac-
cepistis. £x vestris manibus nunquam deponatur
sacra lectio, sed in ea sit vobis jugis meditatio. Ut
enim ager, quamvis fertilis, sine cultura non po-
test esse fructuosus : ita nec sine doctrina ani-
mus (11). Nostis iUud, docto et erudito homini vive-
re,essecogiiare. Orationi frequenter incumbite :
pro culpishumanafragilitate admissis Deum depre-
camini; ne alias deinceps admittatis, sed etiam

(ll)Cic.rt4^c. u«5.

mi

NOTGERI LEODIENSIS EFISC0P1 VITA S. RjpiACLI

m

aocuraie, ne id fiat inwgilate. Si qais enim socor- A vidia Sicali non inYeQere tyramii maou ionDtn-

dias et ignaviie se dederit, fmetra ille Deam implo*
raverit. Vobis virtus sity vitiam fugere, et sapientia
prima, stultitia caruiase (12). Pudor, justitiaeque
sororincorrupta fides,nii^bque veritas (43), vestris
in cordtbus sibi domicilium vindicent, ut qui facta
vestra conspiciunt, ad imitaiionem provocentur.
Veram peccatorttm confessionem faciatis Deo et
prttlatis vestris : tentationum impressiones in ipso
primo aditu detegatis. Staltorum enim prseposte*
rus pudor dnm celat ulcera, iliis msjores submi-
nistrat vires. Obedientiam majoribus exbibete, co«
ram institutionibus animos accommodate. Tunc
enim quique rocte vivit, si curat id est quod audit.
( 14) Ab omnibus, quieirasaggerit, vobistemperate ;

tum (19). Si minoresfortasseaddnt&cnltatesnolite
conqueri. Pauper enim non est, cai rerum suppetit
U9us(20) : et ip8anosnaturaqnolidieadmoDet,qoam
paucis, quam vilibus, quam parvis egeat. Non opi-
bus mentes hominum curseque levantar (2i).

Hffic sunt charissimi , quorum vos admonitosTolm,
fanquam ultimum vale vobis dicens, jam jamqne
e vita abiturus. Vos curate, et tanto arctios Testris
inheereant pectoribus, quanto migorem ez meore-
cessu molestiam capitis. Quse si apud vos fmctaffl
aliquem eflfecerint, maximo me gaudio offldetis.
Simul autem cogitetis, vos quoque morituros, et
itatempus paenitentiae agendee collatum,ne queso,
inaniter labi patiamini. Veniet, veniet ille d)es,cam

solus enim est triumpbus innocentiae, nonpeccareB frustradesiderabitishQraeusnram.Dumergotempirs

cum possis. In optimis quoque temperantiam
quamdam adhibete* Est enim modus in rebus,
sunt certi denique ilnes, quos ultra citraque ne-
qnitconsistererectum (15); et metiri se quisque
suopede,suoque raodulo debet(l6). Nemo alteri in-
jurius sit : accipere enim, quam facere, preestat
irguriam. Patientiam, quae miseriarum portus est,
amplectimini, nemo enim adeo barbams est ut
non possit mitescere, modo cultune patientem
eommodet aurem (1*7). A nullolabore,quisitaprae-
fectis vestria vobis impositus, absterreamini : quia
omnes etiam duri labores, contentione fhint tole-
rabiles, et usus sive consuetudo laborum, etiam

est, operaminibonumad omnes (6ra/. vi).Mon ulti-
ma linea reinim e8t(22)* Perpetuus nalli dalur osasi
et haeres heeredem alterius Telut unda saperreoit
andam(23). Pulvis et umbra samus(24): omnesima
manet mors, et caloanda somel via lethi (25). In bo-
nis autem operibus et recte faclis si hinc decesse-
rimus, beati erimus, una cnm corporibus etiain
omni cupiditate et aemulatione absoluti.

His suavissimis iisque eztremis sermonibos moe-
rorem illorum lenivit. Deinde modica correptasfe-
bre, cum se sacrosancti corporis et sanguinis Do-
mini viaUco confirmasset, inter charissiraorom fi-
liorum manus animam reddidit Creatori,postdJU-

dolores facitmagispatibiles.Segnitiem prorsus fu- n turnamGhristoexhibitamservitutem. Vetusbraeii-

la,egressus ex i£g7pto,spollato vicino,auctataleota

reportavit. Gorpus ejus. honoriflce curatam, eom
multa psalmorum et hymnorum melodia in beati
Martini oratorioquodipse extruxerat humatttmest;
ubi etiam aliquandiu jacnit,miraculis interimtestar
tumefficieits se apud Dominum vivere.Successitilli
dominus Papolenus, vir apostolicus, ciigus supra
fecimasmentionem : Papoleno Sigolinus, beati pa-
tris j udieio eque approbatus : Sigolino Goduinosan-
nisetmorummaturitate grandaevus, quisahctiTiri
corpus transtulit, et in Ecclesia B. Petri reposuii,
lectumque iliius auro et argento ornandam cuift-
vit. Ubi, per ejus merita, multa asque in praaess
Dominus miraculorum signa efflcit, qum illic coo-

gite: non enim ignavas mentes facile comitaturvrr-
tns.Superbiam vel maxime respuite,ut vera possitis
libertate potiri. Non enim ille liber censendus est,
cijgus animum superbia oecupat. Gastitatem secta-
mini, omnis namque ponderatio, ut ait Scriptura
divina, non est digna continentis animm. Prosperi
successus, qui etiam sapientium animos fatlgant,
non vos delectent; nam quiplns nimio delectatur,
rebus secundis in diversa mutatis qaatietur(i 8). Ante
omnia pacem et conoordiam servandam admoneo,
ut sicut in duobnsestis monasteriis congregati, ita
gemma vobis ferveat dilectio,Deietproximi; cum-
que sit unus vobis pastor preefectus, nullo unquam
scandalo autschismate vos dividi patiamini {Bccii,

xxn). Nonvos ossaconsumens vastet invidia, nam- D scripta habentur in laudem et ^oriam prapoten-
qae invidos alterius rebus macrescit opimis, et in- ^i^ ^h T^i ^^ benedictus in seecola. Amen.

ii2)EoJk. EpUt. l,i, 41.
(13) HoR. Carm. i, 24, 7 et 8.
(44) HoR. Epist 1, 16, 11.
(15)HoR. «Sb^ I, 1, 107.
(1(S) HoR. Epist. I, 7, 98.
(17) HoR. Epist. 1, 1, 39 et 40
(iSjHoR. Epist. I, 10,30.

(19) HoR. Epist. I, 2, 57.

(20) HoR. Epist. 1, 12. 4.

(21) LUCRET.

(22) HoR. Bptst. I, 16, 79.

(23) HoR. Epist. u, 2, 175 et i76.

(24) HoR. Carm. iv, 7, 16.

(25) HoR. Carm. i, 28, 45 et 16.

im

THiETMARus wsBsammosms BPisGOPus. *- mrnik historiga.

1116

9

ANNO DGGGCLXXyi-BtXyin.

THIETMARUS

MERSEBURGENSIS EPISCOPUS

NOTITJA IN THIETMARUM

iETAS, PATRIA, NATALES, RBS GEST^, SCRIPTA.

Lappbnbbrg, Procem. ad Chronic. Thietmari, apud Pbitz, Monum. Gem* hist. Script. tom. III,

pag. 725.)

Thietmarus, patria Sazo, Sigifridi comitis atque

CunigundflB fuit filius ; claris natalibus oriundus,

oui a patre comites Walbeccenses, a matre Sta-

clenses generis babuit auctores. Ambo ^us proavi

(1),Liutneri (2) uterque nomiae^ Heinrici regis

castra secuti, prope Lunkini a Slavis uno die inter-

fecti sunt. Horum alter fliium habuit Lintharium,

Thietmari nostri avum paternum, Walbeccensis

monasterii fundatorem. Qui cum ob conjurationis

contra Ottonem regem a. 94i factffi societatem

Bertholdo comiti Bavarise in custodiam traditus

essetj ipsipostea filiani suam Ei)am,Thietmariami*

tam,in matrimoniuro dedit,undenalus estHeinricus

roarchio (3). E filiis Liulharii maximus natu patris

et nomen et comitatum accepit, cuipostea iDarca

etiam Brandenburgensis accessit. Secundus,Thiet-

marus, abbas fuit Gorbeiensis,aquo muJtaadopus

SQum utilia bausisse nostrom, putare possumus.

Tertius,Sigifridus, a. 972 curo Udone Brandenbur-

gensi marchione contra Miseconem in Poloniam

profectus |4), a. 979 cum fratreLiutharioGeronem

comitem captum accepit custodiendum (^). A.985

contra Obotritos pugnavit (6), cladic^ue admitTan-

germundensi ; sea equi lapsu ita debilitatus est, ut

amia ferre non jam valeret (7). Postea legationi

inierfuit quam circa a. 988 imperatrit, ad pacem

inter Miseconem etBolizIaum conciiiandam,inPolo-

niammisit (8), Mortuus estWalbecae, IdMaritiis a.

900 (9), fllios relinquens e Gunigunda Heinricum

comitem; Fridericum prffifectumMagdeburgensem;

ferociter agentibuss(epius socium se prffibentem(IO);

Sigifridum, a. 1009 abbatem Bergensem,1020 Mo-

nasteriensi sedi prielatum, cui Thietmarus opus

saum dedicavit ; Brunonem, qui Gorbeiffi educatus,

A a- i025 abbas Bergensis, 1034 episcopus verdensis
est consecratus; etThietmarum nostrum 976 JuL25
tii) natum, Halberstadii, ut videtur, ciqus episco-
pus Billiwardus eum baptizavit atque confirmavit
(12). Puerum primis litterarum elementisQuidelin-
geburffi anud Emnildam patris materteram instm-
ctum,auoaeeimo aetaiis anno pater Ricdago, abbati
Sancti Joannis in Maj^deburg, commendavit, ci^us
schola tunc temporis inter prfleclarissima florebat.
Ibi Thietmarus triennium studiis impendit,Greeca8
quidem litteras, ut videtur, non attingens, quippe

guarum per totum opus vestigium appareatnuilum;
atii autem fere poeuuH tantum legisse videtur,cam
reliquos neque oominet,neque locos inde attulerit
imitandove ezpresserit. Decimo q[uarto «etatis anno,
curo inter canonicosSancti Mauntii locum pater ei
parare non posset, inter vicarios ibi sacris officiis
lunctos (13) magno cum convivio receptusest, patre
pr8esente,989 Nov. 2. -* Sequenti anno et patre et
B avia fitathilda orbatus, a patruo Liuthario multaob
hsereditatem malaperpessus videtureum matre Gu-
nigunda, donec imperator a. 990 ipsis auxiiium

Rrffiberet (14). Anno 994, cum matris cognati a
ortmannisStadfficaptiessent, horum pro redem-
ptione Thietmarum obsidem dare voluerunt. Sed
eodem quo hic,ad piratas profecUirus, jam laicali
habitu scholam rehquit die, Sigifridus avuncnlus e
custodia auf u^it ,reliqui captivi obtruncatis membris
a Northmannis foras projiciuntur. Unde factum ut
Thietmarus, vi^iftatis avunculis in State et Herse-
feld,incolttiQis moxMagdeburgum reverteretur«15).
Anno 998 matre Gunijg^nda defuncta ^16), cum fra-
tres h«reditatem dividerent,Thietmarus dimidiam
partembonorum accepit;qu8e ejusmiyores ab eccle-

(1) Ipse dicit abavos I, 6. Stemma Thietmari
pagina sequenti descriptum invenies.

(2) Seu tAuthnrhtSf LhUhardtu, quod idem est. Q

(3) Ann. Saxo a. 977, qui tamen magno errore
Meinricum fllium Bertholdi marchionem et Hein-
ricum ducem minorem dictum eumdem putat ; id
qaod probarunt Mascov et Scholliner.

(4) II, 19.

(5) III, 7.
(6)in, 11.
f7) IV, 9.

(8) Hanc legationem ante 900 factam esse opor-
tet, cum Sigefridus jam initio ejus anni obierit.

(9) Ita annalista Saxo mortis annum designat,
conilrmatus eo quod Tbietmarus ipse, IV, 11, de
obitu patris, et VI. 30, de tempore narrat quo
Thiedricus abbas fuerit Walbeccensis. Annum 996
nidicare pos&e videtur,qaodThietmani9 ipse codicis

mar^ni inscripsit ad IV, 1 1 ; sed illam anni desi-
gnationem ad sequentem potius periodum perti-
nere, loci ratio aperte docet.

(10) IV, 2^ ; VI, 29.

(11)111,4.

(12) IV, 12.

(13) lU tBt^Uigo verba IV, 11 : llri tres annos
ego canversatui, m omnium festivUate sanctorum ad
sanctwn Mauridum^ quia ad altare hoc me dare non
potuitf fratemitatis consortio ab eo iunetus swn,
Plerique Thietmarum canonicumMagdebargensem
dicanl; sed Gestaquooueepp. Merseburg. dicunt:
Sancto MmniHo in Magdelmrg sertms et ^irituaHs
frater.

;i4)IV,ll.

15 IV, 16.

16 IV, 25.

1171

THIETMARUS HEHSEBUtlGENSIS EPISGOPUS.

\m

5 a^ jft

1

a

o
o

\fa

NOTrrU HISTORICA,

im

sia. Walheccensi jure feadali tenebant, ab ipsis AJuli 4 Pentecosten cum re^e celebravit Mersebur

maximam pariem illi monasterio collata, quo ex
nexu ipse sese « ecclesiffi Walbeccensis tunc palerna
traditione servum fuisse » dicit (17). Hanc nseredi-
tatis partem ({uod accepit, ea fuisse causa videtur
atita prsepositi dignitatemin Walbeck valeretadi-
pisci. aed nanc patruus Liutbarius, acceptis dccem
mansisjam diuThiedricocuidam nobiliatquediviti
clerico contulerat : quamobremThietmarus nonnisi
multis precibus preedioque patruo dalo efficere po-
tuit,ut antecessore cedente ipse in dignitatem diu 0|)-
tatam succederet 1002Mai 6 (18).Quodautem pretio
datoeam percepitjpsum postmodum satis poenituit,
Simoniie se inde accusantem.Cumque pauio post in
morbum incidisset, sanatus statim Coloniam petiit,
ut et culpam illam ablueret, et pro sepulcro violato
poeoitentiam ageret (19). Inde reversus, in civitate
Altstidi a Taginone archiepiscopo Magdeburgensi

gi, ubi Taginonis segrotantis loco missam ipse ce-
cinit. Quo mox defuncto, Tbietmarus statim Mag-
deburffum properavit, ut Ecclesiee suse jura in no-
vo arcniepiscopo eligendo exerceret ; inde cum
Walherdo electo Gronam adiit 14 Jun. aregevo-
catus, cuipro Ecclesia; suee incessitatibus multa lo-
cutus est. Magdeburgum redux d. 22 Jun. in Wal-
terdi unctione adfuit (30). Paulo post d. 25 Julii
ad exercitum se contulit propeSchrenz coUectum
(31); sedjamS Aug Merseburgum rediit, maturo
satis tempore ut et Waitherdo archiepiscopo mo-
rienti assistere, et cum reliauis prsesulibus nepo-
tem suum Theodoricum ilii successurum eligere
posset. Die 22 Augusti, cum duo Magdeburgi altaria
consecraret, nuntio magnee cladis a Polonis illats
territus,statim ad re^inam Merseburgum propera-
vit ; a qua cum provincialibus ad Muldam directus.

presbjter orcfinatus est, anno ut videtur 1003, Dec. n 21 Sept. Seehusse regem convenit, quemiterum de
Sl, rege Henrico praesente casulamc^ue ipsi lar- sedis suse per Magdeburgenses arcniepiscopos in-

^iente (SO). Anno 1004 una cum Tragmone regem
m Italiam proficiscentem Tingam prope Kempten

£rosecutus est (21 ), ubi dedicationi ecclesise Beatse
iarise d. 19. Mart. adfuisse videtur (22). Inde re-
versus, festum Palmarum Gernrodse et ipsum Pas-
cha Magdeburgi celebravit 23). A. 1008 regem cum
TaginoQe contra Bolezlaum proflciscentem comita-
tus est; sed cum usque Jiiterbock venissent,saluta-
rius ipsis visum est domum redire (24).

Ta^inonis familiaritas Thietmaro nostro quam
maxime fuit utilis. Wigberto enim Merseburgensi
episcopo in vivis adhuc versante^ ille jam Thietma-
rum regi commendavit futurum episcopum ; et
(luanquam rex,primo annuens, postea Etbelgerum
illi sedi destlnavit, Ta^ino tamen, Thietmaro Au-
gustam accersito, effecit ut ibi cum electione prae-
seDtium episcopalem dignitatem cum baculo a rege

terpellatee necessitatibusadmonerenon oblitusest.
Sequenti die cum rege Magdeburgum veuit, ubi
Theodorici loco, rege persuadente, Gero archiepi-
scopus est constitutus ; et inde Merseburgum aoiit
ad curiam ibi celebrandam (32). Qua peracta, ad
dilectam consobrinam Liudgerdam in Wolmirstedt
eegrotantem vccatus, ultima ejus suspiria exc^it
(Nov. 1 3) corpusque Walbeccam comitatus est (^).
Natale Domini in curte re^aPalithi celebravit.

Anno 1613 regetribus vicibus Merseburgi' com-
morante, Thietmarus 22 Sept. donationem quam-
dam suee ecclesise ab eo impetravit (34). A. 1014
Nov. 1 imperator-iterum Merseburgi fuit, et a. 1015
Pascha ibi celebravit (35). Hoc anno Thietmarus
novam ecclesiam episcopalem eedificare coepit, cu-
jus fundaroentum in modum crucis ipse jecit d.
18 Maii, praesente Gerone archiepiscopo(36).Men-

rommissam acciperet d. 21 April. 1009. Post diem Cse Septembri imperator iterum Merseburgi com-

tertium Neuburgi a Taginone chrismate perunctus
est, ipso reg-e preesente (25) ; quem Ratisponam
usque prosequitur. At mox ad sedem suam prope-
THns, clericos sibi subditos, e quibus multi aufuge-
rant, E^^ram convocavit,ut eosflrmaret, etabsentes
ad ofCciumreduceret.DeindeMerseburgi honoriflce
susceptus, et ab erico Havelbergensi episcopo in-
tbronizatus, Ascensionem Ma^deburgi celebravit;
unde adWalbeccense monasterium profectus, com-
muni monachorum consilio illud willigiso fratri
^uOj ez alia matre, fortasse concubina, nato regen-
dum tradidit Pentecosten Merseburgi cum re^e ce-
lebravit, eumque inde Magdeburgum comitatus
est(l6). A. 1010 nomen ejus occurrit in diplomate
regis,28 Jul. Merseburgi dato (27). A. 1011 exeunte
Januario cum rege Liunusuam profectus est ad ur-

moratus (37), nostrum cum Gerone die 8 Oct. Mis-
niam misit, qui arcero illam reflcerent atque cu-
stodirent. Inde cum post 14 dies redirent, in iti-
nere Thietmarus Geroni persuasit ut e novem op-
pidis quffi sedi Merseburg^ensi vindicabat, quatuor
ipsi conferret; quse et accepit.TumWalbeccam adiens
omnium sanctorum festum ibi celebravit i38).

A.1016Mart. 1 Misnensis episcopus recens eleclus
Merseburgi a Gerone est consecratus (39), Thiet-
maro favente, quem ante Pascha et circa festum
Johannis BaptisUe iterum Magdeburgi videmus
(40).lbidem 22 Febr. 1017 ab imperatore, qui Mer-
seburgo eo venerat,lis quffidam inter Merseburgen-
sem atqrue Misnensem Ecclesiam composita est, non
tamen ita ut Thietmarus speraverat (41). Exeunte
mense Martio ipse Misniara adiit, imperatore,

bem de novo eediflcandam, qua occasioue ibi ma- t\ ut videtur, jubente (42), qui die 1 Oct. Merse-

gnumopus Romanorum agnovit |28). A. 1012 Maii6
adfuit consecrationi ecclesise Bambergensis (29); et

(H) Vi, 30. Gurtes suas laudat : Retmerslevo i, 7,
VI. 27, 31 ; Egisvillam vi, 29; Heslinge viii, 8,

(18) VI, 30. Non recte Wedekind (Noi, III, 255)
annuin 1000 staluit, eo nisusquod tunc temporis in
ecclesia Walbeccensi jam exstiterit custos, et quod
Tbietmarus ipso episcoi)aIis unctionis die prsepo-
siti dignitatem deposuerit. Sed Thietmarus disertis
yerbis narrat hanc se tum demum deposuisse, cum
inter Ascensionem et Pentecosten (26 Mai 5 Jun.)
1009 Walbeccffi commoraretur, postquam septem
auniset 24 diebusibi praspositus fuerit. Quod accu-
rate in a. 1002 incidit.

(19) VI, 30

(20) VI, 3i*

(21) VI, 3.

(22) Uti conjicere licet e Kalendario Mersebur-
gensi ad b. d.

(23) VI, 3.
(U) VI, U.

burgi prffisens Thietmarum ejus<iue Ecciesiam
munerinusprsediisquelargiterditavit (43). A. 1018

(2^)) IV, 21. Kalend. Merseb. viii Kal. Maii.

(26) VI, 31.

(27) Hofer Zeitschrift I, 160.

(28) VI, 39.

(29) VI, 40 sqq.

(30) VI, 44.

(31) VI, 45.

(32 VI, 50.Hoeferl, 161.

(33) VI, 51.

(34) Hoefer I, 163.

135) VII, 6. BOhmer Reg. n. 1121^, 1140.

(36) VII, 9.

(31 yil,15 Bohmern. 1141.

(38) VII, 16.

m VII, 20.

(40) VII, 25.

(41) VII, 87.

(42) VU, 39.

(43) Vn, 48.

14%

THIETMARUS VEBSpiVItGENSIS EPISGOPUS.

H76

m. Maio Thietmarus dioecesis siue partem circa A
Rochlitz sitam visitavit ob controversias cum Ek-
kehardo comite ortas, a ^uo tantis molestiis est
petitus, ut imperatoris inde auxilium implorare
cogeretur (44).

Hffic sunt quffi de se ipse in Chronicis narrat.
Obiit die 1 Decembr. i018(45),quadragesimotertio
«etatis anno nundum peracto, Corpus in ecclesia
A^erseburgensi sepultum est (46). Statura parvum,
maxilla laeva et latere eodem deformem, naso in
pueritia fracto ridiculum se fuisse ipse dicit (47).

Libros Chronicorum (48) Thietmarus scribere
coepit, cum jam episcopalem sedem teneret (49) ;
neque tamen omnes continuo stylo absolvit *), et
etiam ultimo vitse anno in libro scribendo occu-
patus fuit.

*) Primum enim composuit exeunte a. 1012 (50) ;
sequentes us<fue ad sexti capui fere 52 eodem anno p
condidisse videtur (51) : finem sextiaddidit 4014 (52); ^
seDtimum exeunte demuma, 1017 aut inennte 1018
aosolvit (53) ; ultimo, mortem jam quasi prxsen-
tiens (54), eatremis vitss temporibus manum adki'
huitj cujus priora septem capita circa d. Aprilis
1018 (55), ultimum non ante Septembrem (66) scnp-
sil, Prion igitur Chronicorum parti reliqua diversis
postea temporibus adiecit^ quottes fama velox ali-
quid novi ad scribenaum deferret (57). Unde totum
opui nequeimperfectum nr.que absolutun diciposse ap-
parety quippe cujus certum finem auctor ipse sibi non
constiluerat {pH)nisi forte in obituHeinriciimperatoris
illud conclusurus fuisset&9),8ivttam eo usque habuis-
set cqmitem. Sed mortis fortasse quodam praesagio

(44) VII, 10.

(45) Ann. Quediinb. a. 1018 supra pag. 84 Ka-
lend.Merseburg.. quod Annal. Sazo et Chronogr.
Saxo ejus mortem a. 1019 ascribunt, hoc ad Bru- q
nonis successorisconsecrationem pertinere creden-
dum est. Duo diplomata annorum 1021 et 1022,iu
quibus ejusmentio flt tanquam viventis, spuria
essejam viderunt Hoefer Zeitschrift I, 167 et
Kobier Fragmente zur Gesch. Leipzigzs 1787, p. 51.

(46) Ad caput inscriptum habeoat :
Reverendus dns. S. jbiimarus eps.

ad sinistram deztramque :

Quid sapianiy faciant,doceani^ qui recta sequuntur^
Corde, manUf lingua, Ditmari gesta loquuntur.

ad pedes :
Uratia Dei sum quod sum.

Sed a. n60 aiio sarcophago imposito hsec sunt

deleta. Cf. Wagneri editionem, pag. 276.

(47) IV, 51 .

(48) Ita ipse eos vocat in prologo v. 39. Gesta
Saxonum dicit codez 2. Prseterea nihil unquam
scripsit. r\

(491 1,1.

(50) Apparet ez verbis 1, 7 : hoc anno in c. vide'
bam in ooitu dominx Uudgardii (quee defuncta est
1012. d. 13 Novbr.,) Bethmann.

(51) Verba enim VI, 39 : quod in hoc anno, proh
dolorl agnjoscunt non esse falsum, ad cladem VI, 48,
narratam spectantia, non bene possunt scripta
esse nisi a. 1012, quo illa clades accidit. Id.

(52) JNeque antea, neque post scripsisse, arguunt
versus VI, 61 :

Nunc sunt bisseni^ quod regno prxfaii anni,
ei Yerhai postea persensii VI, 57, coll. VII« 3 quffi
pertinent post Pascha 1014. lo.

(53) VII, 48 : Mense Decembri ; et paulo post :
Antequam hujus conchuionefn anni faciam, I d.

(54) Continet enim auctoris quasi quamdam con-
fessionem atque testamentum, c. 7, 8.

(55) VIII, 4 fiu. coll. 8 in Id.

(56) Vlil, \1 : In Suevia coUoquium dfi rep. ha^
buit.lD.

(57) Ut ipse dicit YUIi 4. Ci. etiam.IV| 3B.lbjQme

ducius,proximo anteobitum iemportUhnmmmah

aliis exaratum, ipse integrum emendttns, suj^kns,

adaugenSy quasi absolvere voluisse tidetur (60);

quo tempore etiamprologum ad fratrem addittm

credidertm (64). Bethmai«n.

SrripsitThietmarus sermone rudi satisaUjuein-
culto, vocibus multis cum barbaris immixtis, lum
alia signiflcatione indita adhibitis; qaem Teteres
scriptores nunquam tractasse crederes, nisi Ho-
ratii (62) maxime atque Lucani (63), sed et JuTe-
nalis (64), Persii (65), Virgilii (66), Ovidii (67),
Martialis (68), Terentii(69), Ausonii(70),Slatii(71),
Catonis (72), Macrobii (73), et e patribus Augnstim
(74) atque Gre^orii ("^S), tum singula verba, tum
locos majores m opere suo alios attulisset integros,
alios imitatione expressisset.Exrecentiori5«vipoe-
matibus Ecbasin captivi eum legisse, in dubium
vocari non potest (76). Prceter hos quorum foDlcs
novimusalios quoque orationisuee nicillicinseniit
centones poeticos, quos utrum ex aliis sumpserit,
an ipse consarcinavcrit, non liquido apparetJT!.

Sed quanquam neque sermoniselegantiafneqae
copia eruditionis, neque arte scribendi excelleret,
non tamen ad historiam sui temporis narrandum
iropar accessisse dicendus est. Nam tum ^enerisno-
bihtate,tpm dignitate episcopali sumroisvinscoD-
junctus, rebusque publicis tractandis sspenumen)
ipse particeps mterpositus, si quisquam, Dosteru
fuitquietmultifariamhominumrerum^enotitiam
posset acquirere, et judicium ab omni auctohtate
atque timore liberum servare valeret. Etcumne-
gare non possimus, hic illic eum partium quodam
studio abripise passum injudicanao(78), nunquam

hoc ostendit liber octavus, tum tota compositioDis
ratione, tum codicisautographi statu, ubi interiUum
ipsum locum in quo auctorem circa 16 April. cod-
stitisse supra diximus, (c. 7. fin.) et sequenscaput
pagina vacua relicta est. Id.

(58) I. i , igrwise ejusdem clemeniisB quaUUr 9tl
scripiurse hsec — concludaiur supplex committo. b.

(59) Saxonise regum Viiam prol. v. 7. b.

(60) Vid. infra descriptionem cod. Dresd. b.
(60 Prol. V. 25 sqq. coU. VUl, 14. Id.

(62) I, 1, 7; II, prol.2; lU, 7, 16; IV, iO,i^26;

V, 16; VI, 12,23,46.

(63) II, 21 ; V. 15. 24; VI, prol. 39; VIU, 4.

(64) IV, 51.

(65) U 2, 18;IV, 41, 51; VI, 1,27.
(6ri) IV. 5, 11 ; V, 20; VI, 9; VU, 5, 6; VUI, 4.

(67) VI, 61, VII, 12. ^ ^_

(68) VI, 10, 61 fln. Sed hsec fortasse habuit e
commentatore Persii.

(69) U, 4; V, 6; VII, 51.

(70) U, 2 nisi et hoc ePersii commentaloresum-
psit.

(71) I, 13.

(72) 1,5; VI, 26.

(73) V, 1,10; VIU, 3.

(74) VI, 14.

(75) I,1.;U, 28; VU. 41; VIII, 14.
(761 VII, 21 .

(77) V. C. I, 1, ut potis est velsolers fiduaaiinit'
6, decus et solamen pairise^ 7. ut dies {est) vicis, *'<^
nox concessa deftmctis. II, 15 dicinas pulsavit suppjr
citer aures 111, 16 commissis gregibus inexpugnam^
murus. IV, 15 invidus, subsannans alios^ ipse atn-
dendus. ib. Nulli pro debiio parcens^ glutio et sim-
lator. V, 1 . Deo nolenie voiuit Heinricus regn^re.

VI, 6 iruiabilis cursus in pronumsempervoMur.iD
Sic alternando (fuieiem cunciis amicam. 39 flnctm'
gos animos sapieniise freno edomans. VU, <3. wtw«-
chus habitUf sed dolosa vulpes in aciu. 27 ScytMe.
qui do^ios suas secum vehqUes^ feris et equiia lacu
pascuntur. • . ..

(78) V. 0. deSlavis, Bavaris^V, ll.),LoUiarmpw
(IV,10;VI, 32, 39.)

U77

mrmji msimck.

1178

Umen hoc ita factum est, uisciens veritatem dissi- A. zepsi 1515 et Ghron. Numbarjensi 1536; fortasQe

mularet Yel penresse narrando depravaret ; sed sem-
per tenendum erii, loqui ibi episcopum de gentilibus
patriae suae invasoribus, Sazonem de Bavaris inde
ab Heinrico I jam Saxoniee infestis atque de Lotha-
ringis turbulentis muUarum imperio molestiarum
auctoribus. Omnino per totum opus illud apparet
auctorem ubivis vera dicere voluisse, ita ut ne sibi
quidem cognatisque suis parceret accusando qufle
minus recte egisse viderentur (79); etcum aliquo-
ties taccre alia, alia magise£ferre videtur,hoc> ipso
nesciente, ez manca foniium unde illa hauserat
conditione oriri potuit. Quos raro tantum hic illic
deprehendimus errores (80), eorum major pars ez
eadem causa manavit; alii inde nati, quod Slavicss
linguflB nonsatis fuilperiius.Fontes autem chroni-
corum, prseter ea quae ipse vidit, tum aliorum ha-
buit narrationes (81), tum in priori parte libros
auoque scriptos adhibuit, Widukindi res gestais

etiam Bonorius Solitarius in miagln^ mundi (OS).
Godices Thietmari duo tantum ezslant : '
1. Cod. bibl. reg. Dresdensis membr. in-4to, a
Wemhero episcopo Merseburgensi f 1073-1 101) mo-
nasterio Sancti Petri Merseburgi donatus, inde
Siegmundo de Lindenau postea episcopoMersebur-
gensi (1535-1544) commodatus (96), a. 1574 Wit-
tembergam, a. 1579Dresdam translatus, nostrum
in usum a V. Cl. Maur. Haupt accurate collatus
est, ad quam collationem nos editionem nostram
instituimus. Codez est autographus(97),in 207 fo-
liis (98) (e quibus jam 15 desunt) 21 in quavis pa-
gina lineis, a pluribus scribis diverso tempore ez
auctoris aut dictatis (99) aut schedis autograpMs
ezaratus; quemThietmarusipsebrevi antemortem
continuamanu correzit, lacunas a scribis relict^
supplevit, librumque secundis curis auzit, addeos
tum nomina, tum temporum accuratioremdescri-

Sazonicas, cmusperseepe ipsa verba ezscripsit (82); B ptionem, tumres pluribus etiam verbis comprehen-

annalesQuedTinburgenses(83); RuotgeriVitam Bru-
nonis (84) ; Yitam sancti Otnalrici (85) ; Kalenda-
rium Merseburgense (86) ; decretum synodi Dort-
mundensis(87); diplomata ecclesise Merseburgensis,
Magdeburgensis, Walbeccensis ; Annales quoque
Ma^deburgenses alque Halberstadenses (88) adoi-
buisse videtur ; epistolas denique aliasque notitias
litteris mandatas, quas ibi potissimum agnoscere
posse nobis videmur, ubi narratio consueto ele^an-
tiur est, in iis mazime qufle narrat de rebus Itahcis.
Opus tam utile ad cognoscendam temporis ejus
historiam sequentibus etiam scriptoribus et notum
fait et acceptum. Usi eo sunt Adelboldus in Vita
Henrici U (89) ; annalista Sazo (90) ; chronogra-
phus Sazo (91); Chronicon Magdeburgense (92 ;
Chronicon Halberstadense ; Gobelinus Persona in
Cosmodromio (93) ; Vita Meiuwerci (94) ; Chroni-

sas, quas, cum primum opus componeret, tum
omisit,tumuondum novit(iOO).Prfleterhflec autem
plures etiam codicis partes, mazime in ^ne foUo-
rum, sed et inte^as paginas, ipse manu aua coa-
scripsit, cum pnmum liber litteris eonsi^are-
tur (101). Vocum distiuctio sflepissime negligitar;
orthographiam scribarum in eadem voce sflepe va-
riantem {avinculus et avtmculus ; mcolumis et uico-
Umis; ecclesia^ ecciesia, ecclesia; letus et lmtus>;
egregiuSf egreius et egrius ; imperator et inperator ;
succipere et suscipere ; comitissa et cometissa^ Libu^
sua et Liubusua ; Bozlavus et Bolitlapus ; Lusui ;
Luxici; Ldutici^ Liuticii Liuzici; Gisilierus et Gtzt-
lertis ; Herimarmus et Hirimannus) auctor immuta-
lam ita plerumque reliquit, ipse in ea non ubivis
sibi constans, immo hic illic corrigens quae ipse
scripserat. Post annum 1073 alia manus, eadem

con Merseburgense ; Pauius Lange in Chron. Gti- G quse pluribus foliis subscripsit : Sancto Petrq in

(79) Cf. quee ipse dicit V, 20 med.

(80) V. c. 1, 5, 9, 13 ; U, 1, 3, 13 ; VU, 28, 29 ;
VIII, 4.

(81) Uti Huswardi UI, 7 ; Waltherdi III, 9; Avico-
nis III, 1 1 ; Mensvithae IV, 12; maioris cujusdam
IV, 23; Merquardi 1V^45 ; TaginonisV,25; Sewaldi
VII, 28, 29 ; Gezonis VU, 51. Heinrici imperatoris
VII, 23, et procul dubioaliorumque q^uibuscum ver-
satus est virorum summorum. cT. etiam testimonia
veraeia Vlll, 12 ; I, 7, fama velox Vlll, 4. depriorum
relatusuorum mihi indicavit IV, 47. veraciter comperi
I, 7, aiK/tvt VII, 50. a credibitibw viris audiviWl, 53,
antiquorum sagax memoria I, 2. ab antiquissimis
percepi I. 7.

(82) Non est, quod cum Wedekindo {Not. 1, 302)
hflec non e Widukindo, ipso sedez eodem quo ille

hauserit fonte desumpta putemus. Cf . mazime lo- *. berto Gembiacensi sumpsit.
cum Sallustianum 11, 3. ^ (96) Brotuf Merseb. Chronik. U, 7, 38».

a. 955, 965 (ez U, 10); 968 (ez U, 14; VI, 30); 971
(ez II, 16, Ul, 2) ; 982 (c UI, iO, 11 ). Gomplures alios
utrum ezThietmaro an ez ann. Quedlinb. et Ghron.
quodam Magdeburg.sumpserit.nonliquido apparet.

(92) Ubi vocatur quidam venerabilis episcopus, no-
mine non addito.

(93) iEtas VI, c. 49 e nostri UI, 4-15; et cap. 52
ez lU, 3, 4, 7,10,12, 13 ; V, 16 ; VI, 5, 6, 13, 82,
40, 49 ; VU, 26, 28, 31 ; VIU, 4.

(94) G. V4 in codice post additum ex VUi, 12.

(95) Godez higus operis Stendalii in bibl. Alven-
slebiana servatus ad a. 919 ezhibet locum Thiet-
mari 1, 7, aVignolio collatum ; in editione Spi^si
a. 1583 locus iste non legitur. Quce Jordaiiuit in
Ghron. (Muratori An^ /f. IVl de Poopone narrat,
non e Tnietmaro neque ez widukinao^ sed ^ Sige-

(83) Gf. Archiv. d. Gesellsch. VI, 647, 689.
(84)11,15.

(85) I, 5.

(86) Cui ipse quoedam inscripsit VIII, 7. Cf. Ar-
chiv. d. Ges. IV, 280.

(87) VI, 13.

(88) Talibus usum fuisse Thietmarum nullus du-
bito ; sed quee inde snmpserit difficile dictu est, cum
ea de re judicare possimus nonnisi ez iis scripto-
ribus, qui prfletor illos fontes Thietmari quoque
Chronicon jam habebant.

(89) Qui nostri inde alV, 31, usque ad VI, 8, et
uarrandi .seriem ct ipsa sflepe verba ezpressit.

(90) Ezcerpsit hic omniamde ab anno 908-1018,
codice usus non genuino Thietmari ^ sed eo quifuit
fons Bruzellensis ; quod varia lectio aperte docet*

(91> Hunc ex ipso Thietmaro(et codice genuino)
nonezanualista Sazone hausisse, maxime probant
loci a 1014 in. 1016, 1021, magis e6am ad Thiet-
mari yerba accedentes quam annalista ; prster eos

(97) € Credo esse autographum Diethmari » jam
Albinus codici inscripsit, (Albini enim manum esse
et conjecturam docet Maderius in pref. ad Ghron.
Walbeccense) sed ad liquidum primus produzit
Hauptr

(98) Non 211, ut censet Haupt. Archiv. VU, 421
sqq. codicem nostrum describens.

(99) In sequenti dietatu I, 14.

(100) Ut U, S; III, 3, 5, 11 ; VI, 23, 31, 40, 46,
55; VII, 1, t, 4, 5, 6, 13, 16, 17, 30, 35,37,39,45,
48; VIII, 1,4, 8.

(101) Loci in quibus hoc certissimum est, hi
snnt : lU, 14 (cod. fol. 46), VI, init in carmine
(fol. 96' fin.); 40 fln. (f. 123' fln.), 45 46 mee. (fol.
128' 1S9, init.), 61 fln. (fol. 141), VII, 25 |fol. 157'
fin.i, 44 med. (168' fln.). Non ita oerte afftrmare
licet ddl, 17 fln. et decarmine seqaentl (foL 14
fiu ), UI, 1, 8 (fol. 38'fln.); IV) 43(»L7r^fiti.7, 47
(fol^ 70' fin.) Ad hcto nsiringwda ttHnl qfWb Ar«
ch. VII. 424 leflnmtur. ^fxauffif.

H79

THIETMARUS MERSEBURGENSIS EPISCOPUS.

m

Mmehirg. Wemerm ^nscopus, multa in codiceA
correxit atque erasit, ita tamen ut hse mutationes^
plane ex arbitrio factfie, semper fere distingui pos-
sint a genuinis Thietmari emendationibus. Inae a
libro vi autem hujus manus vestigia raro tantum
apparent. Eadem margini perssBDeaddidit signum
vocis NoTA ; in aliis lamen focis ia a primo scriba
profectum videtur. Praeter hcec saec. xvi et xvii
multa margini ascripta sunt, nuUius prorsus mo-
menti (102).— Hic codex si integer nobis esset
servatus ; alio prorsus non egeremus ; sed cum un-
decim ejus folia (103) prorsus exciderint, duo
alia (104) mutilata tantum exstent, hisce in iocis in
auxilium nobis vocandus fuit :

(402) Cum in exprimendo Thietmaro autogra-

ghum ipsum maximse utilitatis esse posset, a V. CI.
arolo Falkenstein, bibliothecse refi^ise Dresdensis
prsefecto doctissimo, ut codex mihi ad tempus traus-
roitteretur,flagitavi, et liberalitate viri humanissiroi B
statim voti compos factus, jam quse de eo sentio
proponere haud dubitavi. Constat liber initio sse-
culi XI exaratus quaternionibus 25, duodecimo ta-
roen amisso et inter quartum et quintum duernione
inserto. Singuli libri, excepto tantum secundo et
septimo, quaternionibus suis absolvuntur, ita ut
nonnisi tertius etoctavushaudintegris quaternioni-
bus incipiant, quos igitur uno calamo anterioribus
subjectos esse oportet. Quisque liber, preecipue vero

f^rimus, secuudus,tertiusetquartus, qui de siugu-
is regibusagunt, ferepro opere singulari habendus
est ; cuiquefere,postquam absoIutusesset,narralia
alia addita aut inserta est, ita ut Thietmarum di-
verso tempore curas operi impendisse pateat. Ita
liber primus una manu usque scripsit confinnavit
capite 1 i exaratus, tum reliqua capitis usque consu-
luit, alio tempore caput 12, alia manu capital3et
14, alia rursus caput 15, tum duabus paginis vacuis Q
inteijectis caput 16 et 17 usaue exaltata, deinde
reliqua scripta sunt. Quod aa librum secundum,
textus^ una manu ab iuitio usgue ad finem exactus
est, sed insertis absoluto operi ioliis 31^, 31^,31«,
3i<i, capitibus scilicet 22-26, quibus tela narratio-
nis ex Widukindo petitce interrumpitur ; versus
etiam libro finito prseiixi sunt. Libro tertio eadem
qua priores manu scripto, folio 38' et 46' Thietmari
manu verba u Pro eujus usque amplius invisit» Post
kxc cap. 8, atque cap. 13 vcrba Wu5, usque incensa
est et anno usque eligitur locis antea vacuis iuscri-
pta sunt. Quartus liber manu ab anterioribus di-
versa scriptus, alia iterum capita 35-39, tertia inde
a quaternione X incipiente capita 40-48 usque de-
ferre^ reliqua inde a Videsis quarta manu nabet.
liber quintus quaternionibusconstatXI etXlll, XII
amisso, et uni roanui debetur; versus praefationis
inde a decimo, et versus epilogi 27-34 et iterum j)
35-39 ab aliis manibus alio tempore additos con-
stat. Primus libri sexti quaternio a libri quinti scri-
ptore additus, folia 105-123 alia manu addita,quam

f>ro Thietmari habere licet, qui ultimas pagince 1 23'
ineas cap. 40. » Post h«c stuodus hic ut usque est
mihi, et fortasse reliqua libri usque ad fol. 128.
128'-129', 129'-I33, 133-138, 138^-141, 141-141'
diversis tamen teroporibus a4jecis&e videri polest.
In libro septimo foIiuml53' inde a a Fit eorundem
contPeftti6;»etreliqua quaternionis folia 154-15*7,^^^
foi. 167' inde a ad se in loco qui pallirebrunnun dici'
tur,ei que quaternionem absolvunt foll. i68et 169
roanu alia scribuntur ; fol. 173 Quia vero omne
rarum usque fol. ilbad nocerum fugit, tum 175 Rex
prmdietus usque vindicaiurum me spero fol. 176,
deinde Thietroari maou Anno d, i, DCCC. usque
, iofu^m perdiditf et In bawariorum usque sepehvit
^^0 rursus tempore ascripta sunt. Liber octavos
BrixDO naqup ad fol. 183' perUurm tmeo exaratus,

(a) €f. fol. 39, 40, 59, 60.

2. Cod. bibl. Bruxellensis olim n. 5815, jam n*
1513, roembr.^ in fol., qui collegio societatis Jesa
Paderbornensis donatus a 1 61 2,posteasocietatisJesa
Antwerpiensis^ prseter alia (cf. Archiv. \il, 426)
continet Thietmarum ssec. xv ineunte exaratum.
Codex unde hic fluxit, non fuit Dresdensis, sed ejus
apographum quoddam, ante a. 1 1 37(105)coDfectuin
amonacho Corbeiensi,ut plura probantadditamenta
ad illud monasterium spectantia (106). Sed prster
hsec quse a confratribus Corbeiensibus accepit, alia
quoque de suo addidit scriba (101), <;oae tamen
omnia ejusmodi sunt, ut ex suo tantum iDgenio,non
aliunde aut e secunda quadam Thietmari recen-
sione, hausisse ea putandus sit. Omnino textum

roanu Thietmari reliquas capitis 7, lineas, tom pa-
gina 184 vacua, fol. 184' usque {%^* pacificatisimt^
tum Bertoldus usque fol. 190' exopto, et iterum
Baldericus usque eodem die^ deiude fol. 191.7n dit-
bus iUis usque non attenditur^ manu Thietmari sub-
jecta sunt. — Opus igitur, fere per quaterniones
scriptum , Thietmarus univit, vocibus in fine initioTe
^uaternionum additis, mutitis, vel deletis (a), et
innumeris ipsius textus locis correctis atque de
novo insertis, ita ut jaro exempluro ejus manu ab-
solutum haud dubie appareat. Manum Thietmari,
eamdem planequam Cl.Hesse in ectvpo Kalendani
Merseburgensis primus proposuit, pfurimis in locb
recognoscere licet ; sedmulto majoremcodicispar-
tem ei deberi, manu tantum xiiverso terapore et
scribentis animo diverse efficta,persuasum habeo.
Est igitur prima operis species in Ecclesia Herse;
burgensi servata, sed postea teropore Wemheri
episcopi plurimis locis correcta, atque a chrono-
graphis Saxone et Halberstadensi exscripta,

Aiterum exemplum pro eodero quis facile habe-
ret, quod ultimis fortasse Thietmari mensibus ex
priore descriptum et Sigefrido abbati Magdebur-
gensi transmissum fuisset. Cum enim loci noDnulli
codicis authentici tempore vel manu Wernheri epi-
scopi erati et mutati in codice Bruxellcnsi et anna-
lista Saxone sinceri exstent, codicem, unde ii de-
^cripti sunt> ante W^ernheri certe tempora ex au-
thentico derivatum esse oportet;athocThietmaro
curante factum esse, ob textus rationem statui ne-
quit. Codicem tamen istum aut exempiarejus Co^
beiee interpoiatum et per episcopatum Paderbor-
nensem bene notum fuisse, vita Meinwerci, Gobeli-
nus Persona Bielefeldensis, et codex circa annum
1400 exaratus et ssbcuIo xvu Paderborna in Belgi-
cam translalu?, qui omnes una cum anDaiisla
Saxone a lectione codicis Merseburgensis eodem
roodo receduntj haud dubie probant.

Curo igitur,absoluta iaro Lappenbergii nostri edi-
tione, codex autographus in mauus meas devenis-
set, ut in auctore historiae patrise ffravissimo nibil
desideraretur, codicem multis in Tocis ipse iterum
consului, et cum sic nonnulla quse dubiafuerant ad
liquidum perduci conspicerero, integrum librum a
Cii. BeLhmanno etWaitziosecundis et tertiis curis
diligentissime conferri et loca codici BruxeUensi
propria a Bethmanno, eam ob rem in Belg[icam
legato,iterum exscribi visum est. Quibus curis u*
Hauptii operee additis quantum lectioni genuinc
reslituenaae factum sit, anteriores editiones cum
nostra collatffi monstrabunt. Pertz.

(103) Continentia prolog. I, 1, 2 in. IV, 18 med.
— 25 in. V. 9 med. — 19 fln. VI, 26 med. - 27
med.

(104) In quibus iegitur I, 15. VI, 13-15.

(105) Hoc anno enim desinit aiinalista Sazo, qm
hoc exemplari jam usus est.

( 106) I, 10, II, 26. IV, 48. VU, 10, 25, 53. .

(107) VI, 13, 15, 23, 41, 43, 53 versus immiscel
VI, 31 ; VU, B.

U81

NOTITIA HISTORIGA.

I18t

ThietmarianuinnimisarbiirariomodoimmuUTitetAlem invenimusy nequaquam constantem; sed cum

recensuit potius quam descripsit;qu8e auctoris nostri
forma adulterina indeet in Annalistam Saxonem et
alios transiit. Nos inde ea tantum desum p^imus quee
Dresdendi codici desunt;in reliquis suffecit collatio
ab iil. Leibnitio confecta, qu» m bibliotheca regia
Hannoverana servatur(i08).

Fra^menta quaedam Thielmari in bibl. Geesarea
Vindooonensi, aliain monadterio Baye^ern prope
BrQnn asservari dicuniur (109); sed lalso. Alius
codex,in monasterio Neuwerk prope Halam a.l5i6
adboc servatus; quo jam abierit, ignoratur (110).

Editiones hae prodierunt.ReinerusReineccius pri-
musThietmarum mendisadmodum depravatum edi-
dit Francofurti apud Andr. Wechel a \ 580 fol. re-
cusum a. 1600,e codice Dresdensi,multum conque-
stus de autographo frustra qusBsito, quod manuse
tenere nesciebat.

Thietmarus illam nou mutaverit, neque nos id fa-
ciendum putavimus. Ut autem appareatquomodo
auctor in scribendo versatus fuerit. auffi primum
dederit,qufie deinde censuerit adjicienaa veldemena
quse falsa agnoscens emendaverit : cunctas ejus
emendationed atque additiones, in teztum ubivis
receptas, in notis indicavimus, signo 1* primam
codicis scribam, Ib vero Thietmari ipsius manum
sigrnificautes ; et nonnisi levissima qusedam, et ubi
prima lectio jam certo perspici nequit, omitten-
tes (111); ita utjam operis integram historiam,
ortum, progressum aiquaabsolutionemcognoscere
cuivisliceat.Unam tantum difticultatemmoverepo-
tuit,quod in rasuris non certo ubivis apparet utrum
a Thietmaro ipso, an a manu terliaillaquse post a.
1063 accessit,profectse sint. Plerumque tamen quid
quovis in locolegendum sit, non dubium relinquit
J J. MaderHelmstadii a. 1667, 4, exhibet tantum n vel aliorum locorum comparatio, vel eorum qu®
Reineccii textum, negligentia etiam depravatum, " Thietmarus ipse scripsitauctoritas, vel codicis 2 et

cum notulis aliquot marginalibus tabulisque genea-
logicis.

G. W. deLeibniz in SS. RR. Brunsv. I. a. 1707
primus integrum dedit Thietmarum, lacunis auto-

fraphi e. cod. Bruxellensi suppletis Sed errore in-
uctus est, cum, huuc magis genuinum putans,
Dresdensem negligeret.Exhibetprfieterea netas ali-
quot Alphonsi de VignoIes,ad chronologiam maxi-
me spectantes

P. F. Laitenberger Merseburgi 1753 primumli-
brumedidit uotarum nuhe involutum.

Diihmari Gbronicon, ad fid. cod Dresdensis
denno receusuit, Ursini,KinderIingiiet Wedekindi
passim et suas adjecit noias J. A. Wagner Norimb.
a. 1807, 4. Godice Dresdensi negligenter tantum
usus est editor, imo nonnunquam lectiones ejus

Annalistse Saxonis lectiones, cum omnes illi loci

3uibus2 seu A. S. non mutatam,sedf)ristinam co-
icis lectiouem exhibeant, non a Thietmaro, sed
postea demum correcti esse possint. His tamen in
locis ubi aperto calami lapsu scriba erravit et ipse
Thietmarus mendum sustollere neglexit (e.g. btan-
ciis pro blandiciiSy propietatem ^voproprietatemy tri-
burarium pro /rt6u/(inKyn,etquflesunt ejusmodi) ab
eo recederemus fuii necesse^sive tertia illa manus
recium jam exhibuerii,sive editorescorrexerini,sive
nobis restituendum fuerit. Semper tamen primam
lectionem in nobis indicavimus ; manum illam ter-
iiam vero 1 c vocavimus, non singulas quasque ejus
correciiones exhibentes, sedomnes tamenquse ali-
cugus momenti esse possuni, ut prsesens codicis
formafaciliusperspici possit.Quae in codice 1 inter-

falso referi ; sed adnotationes quas exhibet, bonae cideruni, e 2 supplevimus,iia ut in hisce orthogra-
frugissunt plenee Cf.de hac editione Ebert in Ar- ^ phiam sequeremur non sfficuli xv, sedThietmaria-

chiv. II, 55 71.

Versiones Germanicffi hffic exstant : Georgii Hahn
Lips. a. 1606 fol. ex editione Reinecciana facta.
J. F. Ursinus Dresd. a. 1790, 8»,e codice Dresdensi
nostrum vertit, addiio commeniario de viiaatque
opere Thietmari, adnoiationibusqueplaneegregiis
Editionem quoque paraviiUrsinus,nec iamen per*
fecit, eam quam postea Wagnerus absolvit

Nostra in Thietmari opere edendoratio hfficfuit
ut ad litierara exprimeremus codicis autographi
textum eum auem Thietmarus ipse curis secundis
constituil.Orthographiam quoque exhibuimusyqua-

108) Quomodo in cod. Brux. Thietmari verba
sint mutaia,meliu5 quam lectiones paucffi iantum a
Leibnitio enotaiffi, loci docent in Actis SS ex ipso
publici juris facti (Feb. II, p. 798, Junii L p 9^>
etc.) Unum hic exemplum aitulisse sufflciat : jv

Cod, Dr.

V. 25. Gonsummato tunc hujus exilii cursum in
sanctitaie admirabili, venerabilis antisies, cum jam
usque ad mortem egrotare cepisset, accersito ad se
dilecto Tagionc : Pone, inquit, fili,ostuum super
os mcum. accipiens a Deo insufflaiionem spiritus
mei.

Cod. £r. (AcU SS. Juni I, p. (923.)

Igitur venorabiiis poniifex, consummato cursu
hujus exiiii in admirabili sanclitate, cum jam ad
mortem usque jogroiare coepisset, accersitum sibi
dilecium Taginunem ilaalloquitur : Pone, inquit,
fili carissime^os luum super os meum, ei accipe a
Deo inspirationem spiritus mei.

Conferatur quffi attulimuslV, 48 ; VI, 45etprffi-
s^ertim VI, 46, ubi Thietmari verba versibus fran-

nam (112).Ubi 1 servatus est, codicis 2 leciiones a
Leibniiio exscripias ahquotiesianiumexhibuimus
iis potissimum locis ubi Thietmari narraiionem
auget etampIificat.Editionum quoque nullam pro-
sus raiionem habuimus in adnotandis variisleclio-
nibus. Librorum distinctionem retinuimus eam
quam primus Beineccius insiituit ; quamvis enim in
codiceDresdensi nullaprorsus nequelibrorum neque
capitum distinciio reperiatur,tamen eam Thietmaro
ipsi deberi satis patei (113). Gapitum numeros
nos addidimus, cum neque hffic in codicibus repe-
riantur.

scriptasunt.

(109) Wagrer. praf. p. VIII.

(110) Archiv. V, 679.

(1 1 1) Ita etiam errores, juos primus scriba ipse
correxisse videri potest, afferre noluimus.

(112) \i&prock et mtcAt quod 2 exhibet haud re-
cipiendum fuii. Bethm.

(113) 1, \1 parvum librumhabeo inser^t%m, ibid.
primus iste codicellus clatisus sit primi morte Hein^
rici IWi 1. Olto secundus sit codicelli materies mei
III, 15. obseram modo tercii seriem voluminis IV, 34.
et hic (Heinricus II) nolet quinti titulum libri. ibid.et
in superioribus libris, Gum auiem sexti, septimi,oc<*
iavi libri nullam usquam meniionem factam«ultimo
auiem inscripium yidedjnvLsJneipitlibeUuslLffein'
rici imperatoris secundi (cf. cap. 8 hunc attitulavi
/{6r«m) Thietmari sententia ea poiius fuisse yidetur,
ui Liber quintuSf sive Heinrici primus complectere-
tur nostros V, VI, VII ; deinde seqaereiut sextus sive
Heinricisecundus. Bethm. Quintus est Heinrici rei^»
primus, sextus H. re^t; secuDduSyseptimus H. impe-
ratoris primus, octavus H. imperatoris secundus. P.

ll^ THIETMilRl MP^PfJ^Q^Sl^ EPISCOPI im

THIETMARI CHRONICON

EDENT^ y. CI. Joan. If, Lappenberg, J. U. D., ReipubUcse Hamburgensis tabulario.

(Pbrtz, Manum. Germ, hisi.)

INGIPIT PROLOGUS VENERABILiS DOMNI THIETMARI EPISGOPI MERSEBURGENSIS IN GESTA

SAXONUM >.

Gofijunctum dulcf fraterni juris amore A Et non extemis tuus mnquam substet {\ i 8] oviiis [1 19|.

Et mjhi dile.ctum supple^ rogo t^ Sigefridu^i (114) 0 vos christipiol«B, cordis nunc voce rog^te,

NuD0 ego Thietm92ru9*) vidieAsm^» scripU beoigqe Msjestas Domini quo dignetur misereri,

Qu«B placeant addens^ft quaque supei^ua tollens. Ne mala nos stringant, quse muita meremiir^an-

Ha^c Kf pn ornatu splendent ^ictaminis ullo, [gant,

Se4 tf.nlui;[i pl^nq perc^rrun^ ordine campo Gerta futurorum quss vox ventura bonoram

SaxoDi» regum vitam moresque piorum, Predixiv nostris io tBmporibus, manifesUs

Quorum temporibus regnum velut ardua cedrus Pro *• dolor ! in multis manifestandisqne profecto.

Enituit nostru^i (115) lopge lateque timendum. Et quicumque meam debes curare cathedrav),

Djcunt Qcclesiffi ^tructur^ni dampnaque nostrae, Hanc iQge scripturam, studiosus amato pusilluD»

Eju9 laBtificos, in quis reparatur, et annos, Quse strictim pandit quse plurima mens Uia poseii.

At provisores ejusdem tum simul omnes. Vincit mortales florens dictatus et omnes.

Non asscribatqr mihi, si quid in hoc variatur Quod nunc est passim dispersum,coUige senaiD.

Librp yeldesit, t^sti^ cupa parvulus (116) assit. Non servi famse, sed vitae dona supernffi

Neva^ inspitit^ patfts '» carrissime, muta, Ut capias, vigila, merearis ut hancque labora.
Credens, quod numquam cepissem scribere quic- B Sis memor, oro, mei, qui crimina multa pengi.

[quam, Predecessorum deterrimus ecce meorum.

Ni q^od pref^tus tilpi sum foret (1 1 7).Ergo benigoii s Me ^bi committo^ veoiam petito mihi, qaeso.

T^Iei^ f)w4e pr^ces wecum de corde gemeoti : Gronica Thietmari se poscoot, lector, «mari,

Christe, decus regum, moderator et imperiorum, Usibus assiduis excludunt tristia mentis.

Propiciare (tio cum, commissis sibi regno, Ludis et variis e^em prepooito vaois :

Ut tibi, non nobis, solvatur gloria iaudiSf Sis justos laudaos, pro peccatoribus orans.

EXPLICIT PaOLOGUS.

LIBEJR PRIMUS"

1. Meos est omoibus aiiqua proficuitate cli^eoti- G cia prQ^dcere etqtimusfaber iofelici sttmm^optfs

ous, io preseoti et io futuro sibiproflcere,commi9- deflcere (Horat.» Serm, u, 3, H3 et 32, 3^). Sed

sasque sibi res, ut pqtis est v^l soUi^rs fiducii^ sinit, siippeteqte cuiqua^ bona voluotifte (120), et ul

propagare viveoUque seniper meniprie^ coini^eo- beatus fatetur Gregorius, Christo adhoc aspiw^*

d^e.Qboeiroa egp Thietmarus, ooo solnm hoooris, iocipio, ac igootie ejusdem (1 21 ) clementic^qosli^

verum etiam nonihjiis iodigous episcopaUs, M^rse- vel scriptura hsc vel etiam omois pnefate urim
burgeosis seriemcivitatisolim looge.lat^quec)ueo- summa coocludatur, supplex committo.

IpiPyQaop pUcmpbUiYi^qi^ se^ioci^Ugaolem ferveos 2. Hi:yu8 a primo fuodameotum et cum terra su-

retegere admodiimveraor fumomexfuigoreiosci- peredifitatiooem Romulea ex geote, qus JuliuiD

VARUe LEIGTIONES.

i Prologus et initium, libri primi^^ in i deperdita, suppleta sunt e 2. > tbitmarus 2. semel hocloc».
K Ncftvos idsciUa oatos correxU Leibmtius.4^tThietmarus7U>stersimper utiiur verbo nmiei, numquainn»''^'
« proch. 2, seiinper. * locipit liber priibus de hiorico primo imperatore 2.

NOTiE.

(114) Abbae Bergeosis, electus a. 1109. (119) Sc. grex

(115) Regoum oostnim i. e. patria oostra. (129) I. e. cum booa euivis sofficiat volontas.

(116) L e.testi» rarus, testeepauci. Gf. H, 25. (121) Ghristus, ciemeotissimus, c^ios conalium
' (ll^) Se. ioopiateslium s. Aooaliom. superhoc Ubro et hac nrbe oobis ignotom.

HW ^* «* paAMj.rabjeeliim ess».

in omnibuspotentem etntrisqtteyiribnsprecluum,
incepisse, lector diligens, accipe ({23],Eiqui tunc
fuit hiec aptabellisetin omnibus semper triumpha-

]is,antiquo moreHartis signata est (fol. {, cod. {)
nomine.Posteri autem Mese, id est medidm regio-
nis ({24), nuncupabant eam, yel a quadamvirgine
sic dictiL. Qui vero ejusdem principes, vel quae
eorumd^m fuerint virtutes, ante Christi incarna-
tionem vel post, quia antiquorum sagaci^meirioria
certum indagare'' neque, nec per scripta invenio,
ne.ikiendax inveniar, prorsus omitto. Ab Heinrico
^iimatur exordium, qui predictffi civitatis adperti-
nencla multorumjustunc respicientia univit,m^jo-
raque hiis multum sua virtute et industria subegit.

nali,fixo super unum coHem ^tiimet t^iltorfd, euni
missam caneret, bostili cireuitivallatus agmin^,
premisBijque omnibus per itiaiHliimi sttithet coa*
sociis, semet ipsum optulif Deo piM, 8A2o doM-
nicse incamationis anno et n tiemp6Hbtis Arnulfl
imperiBitorisi^(132), cum oblttciohibus consecraCis
in sacrificium Iaudis,ttbi hodie sepe ^Ccen^ vidto^
tur luminaria ; et sanctos Dd maKtres hos eisiili
nec Sclavi dubitant. Pr^dictus antistes m di^bii^
ofQtii suimetinurbe Wireibnrgensi ««aiinmDomino
templum, et in episcopatu suo ad in^taff cjulideih
lecclesias 9 in 10 annis fecit. Et cum tiiaximahi
harum his benediceret, (fol. 2) et cum rdli^[tti«i
Christi martyris Kiliani, ~ qui, dd Scottis huc ve-

Hic nobilissimo* Ottonis et Hatthui (128) stemmate B nieus,Christum Gdtberto duci et Geilail Uiori ejtts^

edittts (ef. Hor. Od. i, {2, 4S), ttt arbor occttlta
excrevit a pnero ({26), et ttt bonfle indolis gradatim
enitttit tiro, sicut flos in vere novo. Isque a patre
suo in provintiara qnam nos teutonice Deleminci
vocamus, Sclavi autem Glomaci (127) appellant,
cum magno exercitumisstts (128), devastita eadem
maltum atque* incensa, victor rediit. Sed qualiter
pagofl iste nominehoc signaretur, edicam.

3. GIomuni({29) est fons non plus ab Albi quam
duo miliaria positus,qtti,ttnam desepalademgene-
rans,mira, ut incol^ pro vero asserunt oculisque
approbatum est a multis, spe pperatur. Cttm bona
pax est indigenis profntttra, suumqtte (fol. 1 ,) h^c
terra non • mentitnr fructttm,idemtriticoetavena
ac glandine refertns, lietos vicinornmad se crebro
contlttentittm efQcit animos. Quando autem seva
belli tempestasingruer:t,sanguine et cinerecertum
futuri exittts indicinm premonstrat. Hunc omnis
incola plus quam lecclesias, spe quamvis dubia,
veneratur et timet. £t haecprovincia ab Albi usqtte
in Caminizi tlavium (130) porrecta, vocabulum ab
eotrahitderivatum. Sed non longe a predicto amne
in pago Chutizi dicto (131), Arn, episcopus sanctffi
Wirciburgensis i« ecclesice (i,ab expeditione Boemio-

cieterisque comprovincialibtis primo predieiBlvit, ti
instincttt secttnde fierodiadis cnm sociis afaimet
Colomanno et Totmanno ibi martiri^ata^ eft. ^
circamferrentttr <* : Dominus per ettm 70 opiirattts
est miracttla. et niiagister coqttortttil i* ({33} hoc fi^
den8,suo8 sichortatar discipalbs : NoUte^ iniuien^',
tnrdaref sed qux vobis smt credHa, difHgehtier et sine
tnora operamim. Lominui enim noit& KiHiMt^ in^
clita ex se nunc agiisigna absgue omnimora. Quaiit^
autem virtutis supra methoratas praesid fuliseit^
stilo comprehendere nequaquam suffltio^ sed hmi(S
apnd Deum magni esse metiti ex corde credo.

4. Interim c^jusdam matronse famam,qttae itathe^
burg dicebatur, Heinricus ^i comperibns, qtialiUtf
eam sibi sociaret, juvenili exarsit amore. HAiS erAt
filia Etvini senioris qui in urbe predi6ta,quaitt atili^
qttam civitatem({d4) nominamtt8,maxitiiatti t^ttmt
partem ; etqnia is filiam non habait,gemini^fifiaba8
sttis e medio decedens «•reliquit.Ob hujtts paleltii^
tttdinem et her^sditatis divitiarttttique utilitatem»
intemuntios Heinricns qnam propere misit, ^
qttamvishauc esse t* vidaam et scirdt (135) velatatn,
sttffi tamen nt satisfaceret (fol. 2*) volaataU, eaHi
flde promissa petivit. Tunc illa moltcMrttm ptMbtis

VARIiE LECtlONES.

• sHgftti {• et ita sapius Upro e. ^ indare {* corr. {'. • nobilissima {a. • terrieaa {a. to vircibur-
ffiensis ia. li VilU. add. ie. ^» et erasum i. t* DCCGXCII* — imp. additib. i« wirciburgiensis ia ;
1 v^o tn /Us nominibus semper ab ib. erasum esse videtur. t* circUmfirerdrdUtur ia. t^ dekrum aut in
eorom mutntum ic ? totorttm 2. *'' add. ib. is hereditatem magnam addU S. t* h. e« addH ib.

NOTiE.

iifl) Constat I. Csesarem l^isse soceram Pom*
peii.

(123) I. e. accipe, lector, fimdamentam ei su-
peradiflcationem (ef. eandem locutionem infrac. 17)
liiuiis (urbis Merseburffeasis) incepisse a Romanis
qtuhunc secuti sunt Gflesarem i. o. p. et utrbqae
(t. e. corporis animique cf. I, {5 ; VI, 45 : VU> 33)
Tiribtts prsBduum.

1124) Mc^aburiorttm nomen invenit noster apad
mdakindam II, 3. Mese derivat ille a voce Italo-
nun mesto^ medias.

i7Z)MatMuwi, mater JSemrtet regis. Kalend. Mer-
eeb. t. KaL Janoar.

(120) Gf. Ann. Qaedlmb. a. QiS.

(127J Die Lommatscher Pflege.

ii

D ({28)WidokmdasI, {7.

(i29) LocasparvttlttS, derPoltzcher See, distansy
dimidia bora ab orbe Lommatseh. Ubb.

{30) DieChemnitz.

{3{)ChttUzi orientalis pagos, ubi nanc civitates
Chemtiitz^ Preibarg, Pirna, Annaberg.

(132) Ita et Antt. Hildesheihi, etRegindilis Ghro<>
nic , Ann. Wirzibarff. a. 89{. Diem emortaaleu'
habet Kalead. Mersebarg. 3. Kal. Jal.

({33) De magistro eoqaorum conf. I. Grfmm» et
A. Schmdlier Latein. Gedichte des X et XI ih.,
II. 386.

(134) Die AlUtadtMerseburg.

({3S) Eam prias nuptam fioifte OsMilio odmlti,
osserlt ndteTrtLdit. GoitMi^« p. fAi.

mi

THIETBIARI MERSEBtmGENSISIS EPlSGOt>i

im

et consiliodevicta,comitatar,ethonorifice suscepta, A senioris relatu, quo(fol.3)pactohecfierideberent,

ac karitativeasuis, utdecuit, esthahita. Nuptiis ex
moreperactisysponsus cumcontectali adMersehurch
venit ; omnesque convocans vicinos, quia vir fuit
inlustris <<>, tanta familiaritate sihi adjunxit, ut
quasi amicum diligerent et ut dominum honora-
rent>i. £atempestateGonradus,Francorum quon-
damdux egreiiis et tunc Luthuwici successor pueri,
arcem tenehat regni (136; ; quem oh meritum sui
Otto predictus, ah omnihus regni principihus in
regem electusy sihiquasi ad hoc indignopreposuit,
seque cum flliis fidei suse ac potestati suhdiderat.
Spiritualisautempater etpastor Orientalum tunc
f uit SigimunduSf sanctse Halverstidensis ecclesie pre-
8ul ogregiusyvir ingeniosus, omnigeaarumque, quss

perquireret, opere ad unguem perducto et presen-
tato,clampostea evadens ,ohviam ducem predlctum
habuit, et cuncta ei ordine paadit. Qui rediens
nuntium remisitadantistitem, qui occulta patesce-
ret (141), seque in sui detrimentum celehter invi-
gilare pronuutiaret.Quicquidenim ad episcopum Id
Saxona vel Thuringia pertinuit, totum sibi prece-
pit occupari,amicos regis partibusex his omnino •*'
depredatos expellens. Moxque morte repentina ar-
chipresulexspirathominera,et fortuna, qus hacte-
nus regem>s feliciter aspiravit,Heiaricoquampro*
pere cessit. Sed mihi ad alia properanti longom
est eaarrare quocies congressi mutuo >* cederenl

B:

vel vincerent, et quod postreno hoaorum instincta

spiritualia vel etiamcarnaliarespicit,arciumscien- in amiciciam convenirent.

tia omnessuimetcontemporalestunc" precellens.
Hicpietatemaxima,et,quod summum estperfectio-
nis culmen, Ghristi zelo fervens, utperpetrari faci-
nus conuhii prlmo audivit, ovium cnlpam suarum
ingemuit, et aliquam inter se fieri amplius com-
mixionemperinternuncium et perepislolam (fol.3)
hanno apostolicse auctoritatis intercicens, ad con-
dictum amhos » synodum vocavit. Heinricus, tali
rumore turhatus, ad imperatorem properavit, om-
nemque indicens ei fuit, et patriscommisso ac fideli
et,quiafamiliariseifuit, et patris commissoac fideli
servitio impetravit. Nam, legato ad antistitem con-
cite(137) directo, ut vinctos solveret et ad suimet

5. Interea Gonradus longa infimitate detentus,
et quia

Post inimicieias iram meminisse malorum est,

(Gaton., dist 2. 15.)
totius contrarietatis quee sibi ex parte Heinrici
proveneratohlitus, fratri suo Everhardo *o populo-
que primario inunum coUecto consiliumbocdedit.
si quando naturse communi seconcederet (142), ut
eum *i regni guhernaculo undiquessecus aplum
eligerent, auimamque suam (fol. 4) cum residua
consanguineorum acfamiliariumcatervafirmffi sui-
met fidei committerent,et ad hoc sine aliqua dila-
tione consentirent.Hanc peticionemextremamcum

presentiam differe voluisset postulavit. Post haec ^ magnoluctu ac gemitu suscipientes, etimpleturos

Ottone2 Kal.Decemhriss«(138)carnisuniversfie viam
intrante (an. 912;, sepe memoratus juvenis iuva-
cuum succedens, hereditatem jure, et maximam
benefitii partem gratuito regissuscepitexmunere ;
et quod ei defuit cum suis omnihus egre tulit, ac
postea, sicut cum tritico lolium, sic ex eo latentis
odii fllex excrevit (139). Quod rex caute conside-
rerans, ut ignotum dissimulat ; et quem vi aliqua
superare non presumpsit, nota Hathonis versutia
archipresulis, qua et antecessor suus iEthelher-
tum " comitem Teresi ** capitis ahcisione devicit,
et hunc decipere temptavit (140). Hoc consilium
Deus sapiens infatuavit. Nam faher ille, qui jussu
presulistorquemaureum, in quo Heinricus occidi
deheret, mira arte preparahat, cum ingemiscentl

se vita comite promittentes, festiuo ejusobitu in8*
ordinacionis sufle anno et 14 Kalendas Novembris,
pro dolor ! completo (143), ac exequiis ia Viliui-
hurch (144) peractis intererant, et concione io
. Fridisleri " celeriter posita, Heinricum coronave-
runt, et sihi credita, suh Ghristi et tocius fficclesie
testimonio fideli, non sine lacrimis regi tunc el
domino commendaverunt. Qni primo, ut decuit,
divinsB pietatis munus, postque universalem tanls
caritatis affectum, humili suscipiens devotione, Deo
gratias egit,seque ad haec et ad omnia qus com-
muni consilio expetissent, se assensurum promisit.
Episcopalis unctionem henediclionis, a Herigero
archiepiscopo exhihitam, antecessorum moreprio-
rum non desideravit, nec suscipere voluit, sed

VARLE LEGTIONES.

M industris la. illustris lc. >i ita ic. honerarent la. » add, ib, t> ita ic, amho ia. >« n. kl.
decemhr. add. 16. <• ath. lc. <• tereti lc ? <7 omnium corr. omnio 1. ex his omnihus partibnsl
^ regi lc. exspirat Omem et fortuna, q. h. regem f. aspiraverunt, H. q. p. cesserunt 2. ** mutua \a.
•0 ewrhardo la. *i delevitet add. Heinricum in marg, ic. ** frideslari lc.

NOTiE.

(136)1. e.regnum tenehat.SimiliterBedaHistor. 22. le^im. et Ann, Gorheien?. a. 906 Ann. Hil-
Anglor. ui, 3 : Monasterium ffiiin cunctis monaste- desheim. a. 907.
nw... arcem tenebat. (144 ) I. e. patefaceret.

(137) L e. citissime.

(138)KaIend. Merseh., 2. Kal. Dechr. Oddo tomes
pater Heinrici regis Saxon. Ohiitanno 912, V. Ann.
Corbeiens. h. a. ; secundum Ann. Hildesh. vero
obiit anno 914.

(139)Widukind. I, 21.

(140) De ^tkeberti capite c«so v. Wildukind. 1,

(142) 1. e. moreretur.

143) Gonfundit hic noster diem enortualeni
Gonradi, regis Burgundiee, cum illaGonradi, regis
Teutonici,qu8e fuit Deoemhr. 23. Y. Kalend. Merse-
hurg, in utraque die.

{iU) Eumdem locum hahet Widukindus I, 25,
Aliter Gontin. Reginon. a. 919.

\m

CaRONIGON. — LIB. I.

ii90

prorsus ad hoc indignum se affirmavit(i45). Atta- A cupientes invadit, et paucis effugientibus prostra-

men in hoc enm equidem pcccasse vereor, quia in
Vita sancti patris Othelrici, quem idem rex postad
sacerdotalem promovitordinem, legi (i46) sanctam
Christi martyrem (fol. 4') Afram " dilecto suimet
presuli multa in visu ostendisse, inter quse duos
enses> unum cum capala, aliumque sine ea *«, ac
per eum Heinricum regem consecrationis expertem
demonstrasse. Sed, occulto hoc Dci juditio relin-
quens, amplius progrediar.

6. Fama novi regis undiquessecus dispersa ami-
corum corda Iffitificat, rebelliumque ecoutramestifi-
cat, quia vir talis fuit ut suos sciret sapienter tra-
ctare, inimicos autem callide viriliterque superare.
IntereaTammo " natus est; et mensregis abamore

vit ; urbem quoque prefatam acquisivit. £z no^tris
autem duo abavi mei^unonomine, quodLiutheri«>
sonat, signati, milites optimi et genere clarissimi,
decus et solamen patriae, Nonas Septembris cum
multis aiiis oppeciere (150).

7. Utnullus Christo fidelium de futura mortuorum
resurreccione diffidat, sed ad beate immortalitatis
gaudia anhelanter persancta proficiscatur desideria
quffidam, qusB in urbe Wallialevo post ezcidium
(fol. 5) ejusdem *^ reedificata accidisse veraciter
comperi, intimabo.Inipso orientis diei crepusculo
solitus erat presbiter ejusdem ecclesise matutinam
canere. Sed cum ad atrium defunctorum veniret
videns in eo magnammultitudinemoblationes offe-

, ^ _- _ _„ _

uxoris decrescens, ob pulcritudinem et rem *> cu- " rentem sacerdoti coram templi foribus stanti, primo

jusdam virginis, nomine Mathildis, secreto flagravit.
Jam jamque latentis animi fervor erupit ; et,injusto
se hactenus multum pecasse conubio tandem pro-
fessus, pcr affines legatosqne suos filiam '^ Theodrici
et ReiniIdffi,exWidukinni»registribu exortam[i47),
interpellat *• ut sibi voluisset satisfacere. Et, quia
ilexibilis estmulieris animus, etquiasciebateum in
cunctiseligantem, consensit, conjunctaqueei (i48)
tam in divinis quam in humanis profuit. Que tres
iilioscongruoparieos in tempore, Ottonem«o, Hein-
ricum et Brunonem «^ prospereeducavit, dolorem-
quepartustantsestirpis dulcedine superavit. (fol. 5)
£t quoniam mihi sermo est de Ottone, non autumo

substitit,posteaque8ignosanctse crucis se muniens,
per omnes hos, nec uno saltem agnito, oratoriima
trepidus adiit. Quem una noviter de hoc sseculo
egressa et sibi bene nota, quid hic vellet, interrogat ;
edoctaque ab eo, quare venerit, haec omnia ab his
esse completa «?, parvumque temporis eundem vi*
cturum predixit. Quod vicinis post retulit, veraque
hsec *^ esse «> comprobavit. Meis temporibus in
Magadaburg — sicut a veracibus accepi testibus, in
ipsa tunc continue manens — in oecclesia mercato-
rum custodes, eademnocte vigilantes, his quaepre-
dixi convenientia visu et auditu percipientes, opli-
mos civitatis adducunt. Qui cum longe ab atrio ca«

opus esseomnia patris sui gesta singulatim discu- n daverum adstarent, lucernascandelabrissuperposi-

tere^cum et in filio appareat quanta ejus sit digni-
tas, et scriptis multorum vite ejusdem satis fulgeat
claritas. Sed qucedam intersero, qusedictu maxime
necessaria «* puto. Has regiones sibi fecit tributa-
rias, Boemiam, Deleminci «*, Apodritas, Wilti, He-
vellum et Redarios ; ((ui statim rebtilles, aliosque ad
hec concitantes, urbem Wallislevo oppugnant, de-
struunt et incendunt (i49) {an. 929). Ad hoc vindi-
candum noster convenit exercitus, et Lunzini «« ci-
vitatemobsidens, socios eorumdem, eos defendere

tas videre, duosqueinvitatorium (15 i | canere matuti-
nasque laudes ordinatim omnes persolvere pariter
audiere; accedentes autem nihil omnino intellexere.
Hoc ego cum subsequenti die nepti meae, quae Bri-
gida(fol. 6) dicebatur, cura regens pastorali mona-
sterium sancti Laurentii (152), referrem, in infir-
mitate sui corporis laboranti so^ protinus ab ea,
nequaquam hoc miranti, tale percepi responsum :
€Tempore Baldrici presulis,qui octoginta annos(i 53)
vel plus Trajectensem >i regebat sedem, in ioco,

YARIiE LEGT10N£S.

»t affram i. *« capulo — eo i ? *' Tammo, qui et Tanckmarus 2. *• p. in amorem 2. *? Ha m loco
raso {, M widuinni i. widikindi 1. *' pellare i. corr, ab ipso ui vid. interpellare cepit 2. «oimpera-
torem addit i. «^ archiepiscopum addit i . «< necessario ia. «* delemencici ia. «« alterum i erasum I.
** duo i erasa i . «• dem erasum i. «? narravit addit Honorii Imago mundi a. 9i9. «• add. ib. «* morte
sna odditHonoriusl. I. ^ laborante ia. «t ita i. e eorr.

NOTiE.

(145) Gonf. Widukindum I, 26. j) pugnam ii Non. Septemb. a. 929 factam esse tra-

(146) Conf. Gerardi Vitam S. Udalrici episcopi dunt.

Augustani, c. 3. ed. Weiseri., et Bernonis Vitam
cy ubdem c. 9. Ab hac visione Heinricus noster dictus
esl Engis sine capub in Necrologio Prumiensi a. 9i9.
Archiv. for aeit. D. Gesch. UI. 24.

(147) Regvna filia Thiadrici.., stirpis magnt ducis
WidukindtfWidukind I,3i. Reinhila, mater regins
Mabtiid, quse obiit d. Maii II, in Kaiendario Merse-
burgensi faudatur.

(i48j Nuptiae ist® secunda; celebratfle sunt anno
909. Conf. Waitz JahrbrQcherdesDeutscben Reietis.
i. I, p. il.

(i49| Ex Widakindo I, 36.

(150) Widukind. L I.Ann. Quedlinb. a. 930,Ka-
lend. Merseb. Nonas Septembr. Liuthardus comes
oan multis Lmnni obiU^ Ajmaies Gorbeienses autem

(151) Sc. psalmum 99.

M52) Videtur monasterium monialium in nova
uroe Magdeburg. beiio tricennali penitus destru-
ctum,inteiligere.G8eterum Galbe in suburbio ^oque
exstitit monasteriummonialium, S. Laurentiodica-
tum, et jam sceculo x a Bohemis destructum, ciigus
infr^ mentio occurrit. Kind. — Patrem ea habuit
comitem Lotharium Walbeccensem. vide Jo. Lud.
Levin. Gebhardi aquilon. marchion. p. 29. Wbd.
— Brigida abbatissa obiit Dec. 30. v. Necrol. Mer-
seb.

(153) Sic. cod. et Annal. Saxo a. 929. Rectius
dixisset noster quadra^nta octo. Baldericus enim
episcopatui Treyectensi prsefuit ab a. 928-977. Male
igitur conjecit W^gnem antt 80 mms. FortaaM

1191

THIEniAM ^RSEBtltiGfelt^B fePlSGOPI

m

<|ili ^ Def^nUti dicitar, dcel^siam senio dirutam A obitu donanaei Liadgardis ^» incliUe, ex ana parle

i^^hovans benedixit ac presbitero saimet commenda-

vit. Qui in uiia dierum valde diluculo ad eam per-

g^ns, vidit mortuos in ecclesia et atrio offerentes,

atque audivit «^ cantantes. Quod mox episcopo ut

primum is retulit, jussusab eo in ecclesiadormire,

cum lecto, quorequievit,sequentinocte a defunctis

ejectus est. Ob hoc idem trepidus apud antistitem

tkiia qubritur. Is autem precipit ei ut cum sancto-

rum reliquiis Signatus, aqua sancta aspersus, suam

custodire non desisteret ecclesiam. Qui jussa secu-

tus domini iterum dormire in ecclesia voluit; sed

stimulati timoris casu *» sicjacendo evigilavit ". Et

ebce solita venienteshora, elevaverunteum, coram

neptis mese ac ex alia nurus ^, et quod interami-
cos precipuum est, familiarissimse mihi, de quain
sequentibus edisseram ^* enucleacius. Sepe mihi
accidit ut in nocte ligna incidi audirem, et semel
defunctos pariter coDoquentes ego elsocius meusc«-
teris dormientibus manifeste percepi,etiDhisduo-
bus signis crastino <*subsecuturum funus intellen.
Etsi ego fungar vice cotis,ferrum et uon se exaco-
entis (HoRAT. EpU, ii, 3, 304), tamen ne muticanis
obprobrio noter, inlitteratis et maxime Sclayis, qui
cum niorte temporali omniapulant finiri, hsc lo-
quor,certitudinem Mressurreccionisetpro qualitale
meriti futuree rem unerationis firmiter indicens can-

allari eum ponentes, et in favillastenus corpus igne j^ ctis fidelibus. Tres namque sunt animse, nonequa-

resolventes.Hoc ubipresul aUdi vit,penitentia ductus
triduanum indixit jejunium, ut et sibi animaeque
defuncti >« succurreret. Multa, filii, de his omnibus,
(IfOl. 6) ni inflrmitas obstari^t, dicere potuissem. Ut
dies vivis, sic nox est concessa defunctis ». » Non
oportet pltts sapefe mortalem, quam, ut sanctus
amitionet Patilus, ad sobrietatem (jRom.xu, 3). Sed
quia duo vel tres ad unum sufflciunt testimonium,
hiec quee novellis nostris evenere temporibus scripsi,
nt discatincredulusveraesse prophetarum oracula,
e quibus testatur unus : VkerU, inquiens, moriui
tui^f Bomine! {Isa xxvi 19) et aliuS »•: Surgen*
mortui, qui in monumentis sunt, aiidient vocem
Filii Dei et Isetentur (Joan, v, 28). Quandocumque

liter incipientes nec simul finientes (156). Prima
aogelorum incorporeorum, quse cum eis est sioe ini-
cioettermino.Secundahominumqufficumeissumil
exordium, sed in flne non habens participium.Nam-
que inmortalis est, et, ut quidam gentiles opinantur,
in futuro non habens hoc offltium quod in hoc sa-
culo. Tercia species est animae pecudum<'acTola-
tilium, quse cum corporepareminiciifinisquesor-
titurequalitatem. Unde, sicutinlegellojsiaDomino
data «^ precipitur, ita verus christicola ab eorum
sanguine nequaquam (fol. 7)pollui canonicaaucto-
ritate •• proibetur. Multi enim sunt pauperes,qui
hunc in usu commestionis habent, et se in bocaJi-
quidpeccare ignorantes,sibi in hoc contradicenlibus

a viventibus heec audiunturvelvidentur, novum ali-C cunctis resistunt. Ergo tu Iiomo, gloria etmagno

quid >7 signat, ut idoneum in multis approbat tesU-
monium, ci:gus magnam partem scio, majorem au-
tem ignoro, sed veracibus testimoniis credo. Fui
ego in mea curte Retmerslevo «s (154) dicta, ubi 15.
Kal. Januariiytt. feria, in primogalli cantu magna
lux ab e^cclesia emicans, totum replevit atrium,
sbnitusque grunnientium more >• auditur immensus.
Quod meus frater Frithericus cum salellitibus m
meis ceeterisque huc convenientibus aspexit «^, et
ille,qui coram me dormivit, capellanus audivit. Hoc
crastino cum comperirem, si umquam prius ibi ali-
qnid tale contigerit, interrogans^ semel hiis similia
accidisse ab antiquissimis percepi, et in hoc anno

honoreaDeo coronate, etsuperomniacgusdemope-
ra constitute, da pre omnibus gralias altissimo,re-
tribuens ei pro possibilitate tua', quae tibi fecitmi-
seratione sua. Et ego repetam longius aberrata.

8. Rex autem Avares ?<> sepenumero insttrgeates
expulit (157). £t cum in uno dierum hos impari
congressu ledere temptaret, victus in urbem qus
Bichni vocatur (158), fugit; ibique mortis pericu-
lum evadens, urbanos majori gloria quam hacte-
nus haberent vel comprovinciales hodie teneant, et
ad hsec muneribus dignb honorat. Quociescumque
contra Deum et seniorem suimet dum vixit se um-
quam superbiendo erexit, totieshumiliata potestate

(155) miserabiliter (fol. 7) compleri videbam in D sua, sead emendationem condignam MincIioaTit.

VARIiE LECTIONES.

•« que la. " vigilavit ia, »* defunti 1«. »» ut dies — defunctis in 1. erasa sunt. »• Optim Thiet-
mttruim emendavit ffonorius L L et alius : (sc. DanieL xn, 2 ) Multi de his qui dormiunC in terrfe puWere,
evigilabunt ; et ipse Dominus : Mortui qui in monumeutis sunt, audient vocem fUii Dei et procedent.
»7 auiqd 1. ssepius. *• ratmaerslevo 1 •* g. m. add, ib, <o ita corr, ia. satellibus 16. «* cadd. U-
postea ercuum. •> ita legishe pidetur 1 ; sed erasis quatuor Utteris ie. eorr. lukardls. •> ac e. a. n. add<, 1&*
<« enissero ia. 2. •* add. H. e« pro certitudine corr. manusrecentior. Constructio htec est : certitudinem
resurrectionis et futuree remunerationis pro q. m. Betbm. «7 pcecudum ia. «s date 1. •* aueto
ritate 1 • ''^^ i. ungaros supra versum additit i b sive i c,

NOTiE.

Error de ffiternitate angelorum ad ocum Dithmari,

Brigida dixit: quijam 80 annos natus,

(154) Rotmersleben. — Haec temporis descrij^tio
quadrat tantum in a. 1002, quosexta feria incidit
in a. d. 15. Kal. Jan., nisithietmarusipse erravit.
Bbtbm

(155) SC. 1012, Novb. 13, Liukiard, filia Eccardi
marchionis Misniensis, et uxor Wernharii comitis
ctii Thibibiiaritt noster patruelis f uit.

(1M| Hfl&d locom mastravtt I. E. Wflsteman n

lib. I Chron. Ejusd. progr. de primis in Saxonia
philosophin originibus et de episcopo Merseb. Dit*
maro pnilosopho. Witeberg» 1760.

(157) De Ungaris victis v. Ann. Corbei. elQued-
sinb., a. 933.

(158) Pichen s. Pachen, juxla Muldam fluvittiD,
inter oppida Wurzen et Eiienburg.

\m GHRONIGON. — LIB. I 1194

Aadivi quod hic Romam causa orationis peiens, Anus : Innocentem et pium ^ nm interfieioi (Bxod .
pius pedibus quam eqqo laborarei, et a multis in« xxiii, 7).

ierrogatus cur sic ageret, culpam profiiereiur.

9. Anno dominicee incarnacionis 931" imperaior
effectusest ^i (159). HicmoniemunumjuxtaAlbim
positum et '* arborum densiiaie t^ tunc occupaium
excoluii, ibi ei "^*^ urbem faciens, de rivo quodam,
qui in septentrionali parieejusdem fluii, nomen ei-
demMisniimposuit ; quam, ut hodie in usuhabeiur,
presidiis ei (ful. 8) imposicionibus cseieris munit.
Ex ea Milzenos (160) suse subacios dicioni censum
persolvere coegit {an. 932). Tlrbem quoque Liubu-
suam 7« (IBl), de qua in posierum lacius dispuiaiu-
russum. diu possidens, urbanos in municiunculam
infra eandem positam fugere, ei se dedicios fieri
compulit. £x eo die, qua haBC tunc incendio jusie
periii, usque ad nosira iempora habiiaiore ''^ caruii.
Si quid in regno suimei, ui mulii dicunt, is preda-
tussil, huic Deus clemens ignoscat. Insuper Norih-
mannos ei Danos armissibi obiemperanies "^^ fecii
(162), ei ab errore prisiino revocaios,cum regeeo-
rum Gnuione t^ (163) hos Ghrisii jugum poriare
edocuit. Sed quia ego dehostiis eorundem antiquis
mira audivi, hsec indiscussa preterire nolo "^^. Esi
unus in his partibus locus, capui isiius regni,Lede-
run nomine, in pago qui Selon dicitur ?• (164). ubi
posi 9 ^ annos mense Januario, post hoc tempus
quo nos theophaniam Domini celebramus, omnes
conveneruni, etibidiis suimei999i homineseiio-

B

10. Aniiquum opus Roroanorum muro rexpredi»
ctus in MersburgM decoravitlapideo,eiinfra(foL8)
eandem fficclesiam, quaenuncmater est aliarum,de
lapidibus construi, eil4 Kalendas Junii precepitde-
dicari(166). Gffiierasquoque urbes ad salutemre-
gni, ei templaDomino ob remedium anim» devota
menie fabricavit •7(167). Post innumera virtuium
insignia(168) idem, decurso vit» suimet stadio,
sexlodecimo regni, (eiatis autem suee sexagesimo
anno, sexta Non. Julii, Miminlevo moritur, eiin Qui-
dilingaburch, quam ipse a fundamenio construxii
sepulius, a cunciis opiimatibus merito deflelur. Ac-
cidii M hoc anno dominicie incarnationis 936. In-
dolis(169) autem •' relicta posteritaiis iristiaprin-
cipum *o cordal8eiiflcat,et certosvoluntariseelectio-
nis hos fecit. Ve popnlis, quibus regnandi spes in
subsecuiura dominorum sobole non retinquitur,et
inier se facta dissensione et longa conteniione aii'^
quod consilium vei solamen citonon provideiur*M
Si in consanguiniiatis linea aliquis tali offitio di-
gnus noninveniatur,sa]iem in alia bene morigera-
tus, omni odio procul rerooio assumatur ; qaia
maxima perdicio esi, alienigenos •> regnare : hinc
depressio eilibertaiisvenit magnapericlitaiio. Ab
hoc,de quo dixi, Heinrico et successoribussuis usque
huc (fol 9) Saxones elevaiietinomnibus sunt hono-
rati(170). Quicquid ••in hiis laudaiur,abequivoco

tidem equos, cum canibuseigailisproaccipiiribusp ejus, de quo scripturus sum vila comite, diligen-

V * ■ • • _ I L M i /^^\ A. A. J** ^^ A. A A L L £1 *X T^

oblatis, immolant (165), pro certo, ut predixi, pu-
tantes hos eisdem erga inferos " serviiuros et com-
missa crimina apud eosdem •• placaiuros. Quam
bene rex noster fecit,quieos a iam execrando riiu
prohibuiilAcceptabilem enimDeo pairi hostiamferi
qui humano sanguini •« parcit. Precipii enim Domi-

ter servaiur, et post, ui vereor, flnitur. Ergo qus-
cumque de hiis ullaienus >« nunc preteream, vel
viia deflcienie indiscussa relinquam, successor ka-
rissime,compleas,et temporum qualiiatesscripturie
memoria concludas. Ego pcccator et in omnibus
neglegens vacavi hactenus a bonis et siudui in ma-

VARLE LEGTIONES.

't anno — esi add, 1 b, '» ex iacorr. ei 1 b ei ex 2. ''• densciiaie 1 a. 7« htlerae 1 et una erasae 1.
Lubuzuam 2. ^i i^a 1 c. habiiore 1 a. ^e opieranies 1. f^ Gniitone 2. ^s ita corr, 1 b. non
placei 1 a. ^» lederum — diciiur add, i b* in loco vacuo, ^ VUH. in rasura ab incerta manu,
»i LXXXX 1 a. et Vllll add. 1 b. " e. i. add. 1 6. " a. e. add. 1 6. »* sanguine 1 a. «» impium 1 a.
•«inmesburg.corr. mesburg.airf. 1 6. " Qod 2. e^ An;i. iSojroafl^Mn^ : Hicin novaGorbeiaaram sanciiViti
martjris auro et gemmis variis miriflce ornavii hortatu Mahiildis conjugis sue. •• Seauentia asque ad
imitationem bonam (cap. sequ. init.) in rasura^ quse complet folii 8* partem dimidiam et folium 9 reetum
scripta suntf sed eadem, q'jx antecedentia ynanu. •• add. 16. •<> principium 1 a. ssepius. >& providebiiar
i a sed erasam bi incertum a quo. •> aligeninos 1 a aligenienas 1 c. •* quicqd 1. •« ita i c. ultenus
I a.

NOTiE.

(159) Nemo est qui ignoret Heinricum corona D
impenali decoratum non fuisse. Noster ante ocu-
los habnit Widukind. I, 39.

(160] Milzeni inLusaiiasuperioriejusque conflni-
bus. Civitaies eorum fuerunt Bauizen eiGorlitz. V.
Ann. Hildesh. et Weissenb., a. 932, ubi Lonsicin
(Lousicin?)ei Losicinintelli^endavidentur de Lusatia

(161) Lebusa viila siia mier oppida Dahme ei
Schlieben, in districto Schweidnitz, provincia Saxo-
niee.

(162) Conf. Widokind. I, 40. De Danis subactis
▼. Ann. Angiens. a. 931 ; Corbeiens. a. 934; Adam.
Brem. i» 4« sq.

Patrol. CXXXIX.

(163) Harde Gnuih Wrm,tesie Adamo Bremensi.
I, 47.

(164) Leire apud Roeskild in Selandia.

(165) Gf. Adam Bremen. de siiu Danioe cap. 27
ei I Grimm Deuische mythologiffi, p. 28, sq.

(166) Kalend. Merseburg. Maii 22 : Jn Mersburg
dedicacio ecclesie infra monasterium constitute.

(167) Gf. Widuk. I, 35.

(168) Insignia viriatum chronogr. Sax. a. 974 ;
Ann. Quedlinb., a. 999.

(169) Pro indoles; talia seepe occurrunt.

(170) Cf. Widuk. I, 39.

33

im

THIETMARl MERSEBURGENSI EPiSGOPI

m

]is«5ero ad ista et ad meliora'» respiciens, animte- A anno regni suimet 7. i^ 19. Ralendas Febraarii

qiie memoriam salutarem nullo modo exercens.
Postquam pastor eifectus sum, docuisubjectosver-
bis tantum, et non exempUs. Extrinsecus apparui
bonus, interiora violans pessirais cogitationibus ;
de immundo semine conceptus, volutabar in luto,
ut immunda sus. Dical aliquis : Male laudasti te 1
cui respondeo verum hoc esse, quod deteriorem
me noscio •«. Idcirco me sic arguo, ut agnitis vul-
neribus meis, succurras mihi ^^ medicationibus ne-
cessariis, et ex magna parte consors mei sic adju-
ves in omnibus me, sicut velis exhiberi pro te.

il. Et inclita venerabilis gesta Mahtildis >?, quse
post excessnm seniorissuisumoperefecit, equidem
paucis comprehendam ad imitationem bonam (fol.

obiit io», cui Bernhardus, ejysdem capellauus, suc-
cessit, sicut ei prius vir sanctus predixit. Namqae
is diu iufirmus videt in somnis, quod bacolum pa-
storalem e manibus suiselapsum Bernharduspone
sequens elcvaret et in aperto portaret. Etexper-
giscens vocavit eum ad se, dicens : Vade ad cw-
tem regiam, sumens exmea parie quatibi smt ad hstc
necessaria^ et acquire gratiam el auxilium ibi optiiM
valentium, ut tihi liceat sine omni offensume mihi
succedere. Providebit enim hsec omnia tibi "• Ikm,
dilecte fili ! Edictum amati senioris obeditione hu-
mili Bernhardus mox complens, dam a rege Heio-
rico reverteretur, comperit dominum suimetet
patrem de hac luce tricesimo ordinatioois sas

9) lidelibus cunctis; quia sancta est, ut scriptura B anno ad Ghristum migrasse; et mox repedans,

docet (ifacA. xu, 46), et salubris cogitatio, pro de-
functis orareet elemosinis absolutionem hiis s» im-
petrare. Legimus quod »* unius captivi vincula,
quem *' uxor sua putans mortuum assiduis procu-
ravit exequiis, tocies solvereutur, quocies pro eo
acceptabiles Deo patri hostias wo ab "* ea offerren-
tur ios, ut ipse ei post retulit, cum domum suam
liber revisit. Hoc exemplo domna Mahtildisios, viro
suimet vinculo momenUnese mortis depresso,suc-
currit, non solum pauperibus, verum eciam avibus
victum subministrans (171). Gougregationem quo-
que sanctimonialium in die tricesima in supra
memorata urbe statuit, et huic quantum ad victus

predicti regis munere, quod postulat, consequitar.
Positum est autem corpus prefati presiilis io dex-
tera partc altaris Ghristi protomartiris io grada
prejacenli ^^^, ut ipse antea premonstravit, noo
jaceudo, sedsupra cathedram sedendo, speransse
patroni suimet intercessione sancta et beaediccio-
ne sacerdotali perpetualiter muniri.

13. ^fol. 10.)QuaIiter misericorsDeusprediclum
regem in diebus suis respexerit, quamvis dePierio
fonte (173) nil umquam biberim, cunctis tamea ***
fidelibus innotescam. Fuitin occiduis partibusqai-
damrex, ab incolisKarl Sot, id eststolidus, ironice
dictus ii^ <iui &h uno suimet ducum (174) captus,

et sui vestitus necessaria suppetebat, ex sua pro- q tenebris includitur carceralibus. Uic Heinrici regis

prietate, laudantibus hoc suimet filiis, concessit et
scriptis confirmavit (172). A.sserunt nonnulli ean-
dem hoc sumopere diu enisam ioi fuisse, quod ju-
nior fliius suimet Heinricus patris sedem posside-
ret. Sed hoc Deus, electos sibi ad unaquseque sem-
per prseordinans, noluit, nec summatum optima
pars consensit ^o^, sed racione prudenti et ideo fa-
cile suadenti, hsec merentis reginse animum paulo
minus a proposito declinavit, et huic ^^^ Bawarios
adtuendum apcius assignari, prehabito sibi nato
ms^ori, consuluit.

12 |fol. 10) Anno dominicee incarnationis 723.
indiccione II. regni autem primi regis Heinrici 5.
venerabilis Sigimundus 107,sanctaellalverstiden3is
fBclesias antistes sextus, ab Arnulfo rege ibi positus.

nostri, nepotis autem sui, inplorans auxilium "V
dexteram Ghristi martiris Dionisii, et cum ea om>
ne regnam Luthariorura, si ab eo liberaretar, sibi
traditurum sacramentis promisit (175). Necmora,
inclitus miles invictricibusse armis circumcingens,
proximum laborantem visitat, et in erepciooe
ejus ac restitucione dignus operator mercedem
suam promeruit, et honorem pristinum sibi suis*
que successoribus in tantum adauxit.

14. Sed quiahomo unusquisque procliviorestad
labendum, quam natura suimet muniaturadstao-
dum, quam miserabiliter iste semel deliquent, ad
terrorem et addevitandumpiisnontaceam.Iocena
Domini nimis inebriatus, in sequenti nocte uxori
suse multum repugnanti diabolico instinctuiolieite

VARLE LEGTIONES.

»» et ad m. add. 1 6. »« aliquem add. 1 c, «^ machtildis 1 a. mechtildis 1 c. •« ut 1 a. •• ita \ *•
c/cfc^/et. *oo ostias 1 a. hostias 1 h, hostie 1 c. lo» hab eo 1 a. loi otfererentur 1 a. oiferrentar 1 b. t
offerri procurarentur 1 c. «o» machtildis l.a, mechtildis 1. c. *»* e. erasum 1. ios summa optimalum
pars concessit 2. "• hunc 1 a. 2. «o7 us \ ^. in loco raso los ab. Arn.^yil-.inimamarg.add.i h.crasisqut
anicH linese superscripta fuerant. io» add. 1 b. no in g. p. add. 1 h. m ita 2 in codice I. iater rex et flui
totuspane versiculus erasus est, quem eadem quae coi. 2 verha continuisse, ex spatio verisimiU fit. Vocm-
lum ab et ultima scntentiae littera spatent. ii> ita 1 c. aulium 1 n.

NOTiE.

(171) V. Vitam Mathildis, cap. 4.

(172J Monasterium S. Servatii Quedlinburgi. V.
fundationem ejusdem a. 937, Sept. 13. Ipsacivitas
Quedlinbur^ fuit in dotalitio Mathildis reginse. V.
chartas regis Heinrici a, 929, Sept. 16, et Ottonis

iraperatoris a. 961, Jul. 15.

(173) Fontes Pierii, Statii silvar. I, Epithalam. t.
6, I, 30. G. Waitz Jahrbflcher ad a. 921 et 923.

(174) Heriberto Viromandiensi comite. Wcf.idak.
[176) Widok. 1, 33.

fi

1197

CHRONICON. --LIB. I.

ii98

conjunctus est. Hoe fartum aucior tanti sceleris et A dit. Culpaque arobomm hoc evenisse ingemiscens:

humanee salutis irrelitor, Satanas, cuidam vene-
randffi sic prodidit matronaB : Mahtild ^^* regina nu-
perhortatu meo maritali consentiens ii< Doluptati^con-
cepil filium, (fol. M) sine omnidubio meum ; ettu vi-
de^ ut tantum optime celes commissum. Hscmultum
ob hoc clam trisiis effecta ^i*, predictse hoc ceie»
riter adnunciavit reginse, ammonens^ ut semper
episcopos atque presbiteros secum haberet, et in
ipsa pueri nativitate sacri baptismatis unda ablueret
quicquid^i^in eo sibi dilecium i^? accidisse ^^^ de-
mon infaustus jaciaret. Et sic Deo ^^' gratias egit.
Videns autem daimon, id est omnia sciens,se pror-
sus esse deIu<ium,domnam increpavii supra memo-
ratam, talia subnectens : Et si mea nunc stt voluntas

Nonne, ini\iypredixi,ne siefaeeresf Eece^ iraDei se
nobis manifestat, et ne sie ulterius agamus, atroeiter
rogat, Peceatum tibi magnum est »>, injmta mihi
preeipere, et mihi, obedienciam tibi exibere iw. Post-
quam autem infans baptizatur, inter innoceniium
agmen de hoc exilio deduciiur. Beneestin perpe-
iuum illo i*s, qui tali uUtur coutectali, quse pro
absenie infaiigabiliter orat mariio, et presentem,
oblita sexus, ut se (fol. 12) custodiat, ortatur.

i5. Eo >s* tempore, quo supra memoratu8t*«rex
1*0 maxime vigebat, fuii in Bawaria quidam i*o dnx
i>o Arnulfus ^>o nomine, precluus in mente pariter
et corpore i*o qui **<^ omnes episcopatns in hiis
partibus constitutos sua distribuere ^*^ manu «*o

tuis frustrata &m blasfemiis, tamen in hoc profeciy B singularem habuit potestatem ; sed cum hic i*«

guod ex eo et ex o*r.mbus de lumbis ejusdem umquam
progredientibus numquam deerit mea comes di^cordia,
nec proveniet eis pax firma Mendax ille et veritatis
inimicus heec pro voluniate sua dixit, et, ut spero,
non pro adimpIecione.Multiautem afOrmant,ui in
sequenii diciatu apparet, quod sub cjus eiftliisui^
niet temporibus crebra fleret commotio,etquietis
parva cerliiudo. In diebus vero hiis,quibus regnare
cepit tercius in numero ducum Heinricus: et in or-
dine scepiriferorum secundus, iunc illa silex iniqui-
iaiis exaruii, ei pacis bonfeflos virens enituit; et si
quid i>i prioribus huic iss simile in aliquo nunc ac-
cidit, hoc non culpa sui, sed insligaiorisfuit impii.

post *>o varios i*o virtutum suimet ornatus vitam
hanc finissei ^*o, non ^si successoribus i*<> suis tan-
tum reliquit honorem. Quin i*<» potius >m reges
nosiri et imperatores, summi Rectoris i^ vice in
hac ^^^ peregrinacione prepositi, hoc soli ordinant
t>o, meriioque pre ceteris pastoribus suis presunt,
quia i>oincongruum ^*® nimis est, uthii, quosChri-
stus suimemores htyus i*o terrae i*® principes con-
stituii sub aliquo sint dominio *** absque ^^ (176)
eorum, qui exemplo Oomini benediccionis et i*<»
coronffi ^>o gloria mortales cunctos precellunt. Au-
divi i>o tamen i>o nonnuUos i>o sub ducum, etquod
plus doleo, sub comiium »opotestate i>omagnam

Legimus, quod omnia iempora (fol. ii) iempus q sustinere calumniam, quibus nil i>oIicitum i>o est.

hahent {Eccle. iii, 1), sed non omnia, id est a Deo
nuUum esse viciis locum ab inicio constiiutum ; et
quia fragiliias carnis sine aliqua coniagione non
valetesse, a capitalibus se criminibus abstineat, et
in soHempniiatibus >» universis mundiciam servei.
In legitimis conjuncionibus non esse delicium ali-
quod. scriptura testaiur (/ Cor. vv, 28) ; et hoc
cumobservatione festivitatum honoratur, ei nulla
periculi inminentis procella iurbatur. Ad hsec am-
plius approbanda unum profero exemplum. Qui-
dam vir, Uffo nomine, civis i<« Magadaburgensis,
nimia ebrieiaie compulsus,in sancia sollempnitaie
As» Innocenium, conjugem suam Gelsusam consen-
iire sibi coegit, quse eadem nocte a viro alligata
stto, cumincongruo tempore pareret infantem, in
pedibus digiios habeniem retorios, obstupuit &<<,
eiaccersitoprotinus adse mariio ,miraculum osien-

D

nisi quod seculi amatoribusprodest.Impianamque
potesias cum Deo idconsenciente recie dominan-
ies premit) dilataia crudelitaie mox furit.

16. (fol. 13) In palacio predicti reflis accidit res
una mirabilis. Inconspectu tocius populi preseniis
quidam cani5,dum eminus hostem suum conseden-
tem agnoscerei, propius accedens, dexteram ejus*
dem rapido morsu ex inproviso absiraxit ; etquasi
optime fecisset, cauda reverberante mox rediit.
Mirantibus hoccunctis eiadmodumstupentibus,ab
hiis miser is, quidfecerit, interrogatur.Quibusilico
respondit, divina ulcione id sibi meriio evenisse,
et prosequitur : Inveni, inquiens, vtrum, hujus canis
dominum, fesso corpore dormientem, et infelix occidi
eumy multas tune ab isto, qm me modo lesil^ perseeu"
tore impugnaeiones perpessus ; et quem tum vix evasi

nune ista sperans prorsus oblitay eulpabilis oeeurri,

VARLE LECTIONES.

ii* mechtild i c. ii« manitali sentiens i a. ii> effectum i a. sed m erasum ei litteras u. superscriptum a«
tfilai. 2. ne quid corr. 1 c. fako. ii'' delictum 2. ii> accidisset i c. 2. ii> populo i a. i«> frustata i. isi q.
i. saepius, i» add. i b. i» soiiepn. i. is« cives i a. i"ins. s. i b. in loco raso i<« obstipuit i. obstupuit
i c. i«' non e 1 a. i*» illi 1 c. ? i" Fn codice i. foUi i2, quod verba : custodiat usque ad mox mrit
novemdecim versibus continet, versus sedecim vriores truncata margine mutili sunt. Qufe abscissa sunt^
ex codice 2. supplevimus. Post hoccaput in eoa i folii 12 versa et sequentis reeta pagina vacua rvlicta est ;
sed neque deest quicquam, neque manus mutatur. i>o oraius rex, dam dux ar, corpore qui, siribuere ma,
ic post vari, dS non suc, uin poiius, ris vice in hac, dinant meri, quia incongru, higus terrse, ominio
absque, et coronse, ivi tamen non, itum po, il li ex 2. i>i ita supplcndum esse hcns 3 titteris tufficiens m*
dicat^ sttccessorum suorum nulii 2.

NOTiE,

(176) iy e. pneterqaam. Uas.

ii99

THIETMARI MERSEBURGENSIS EPISCOPI

m

Scio deineepSy quod aut hic aut in futuro examine A
unusquisque reus sine subsequenli poena "> rwn latet
ullatenus.

i7. Multa sunt, lector carissimc, regis nostri ac
imperatoris predicti facta memorlse semper viventi
admodum digna ; sed i>> quia hfec, sicuti fuere,
concludere(177)nequeo,tristisomitto, quiahic, sic-
ut predixi, dc nostris regibus nomen et in omni
virtute sua principatum juste optinuit. Parvum de
niagis ejusdem operacionibus librum habeo inscri-
ptum (i78), sed spero memoriale ejus in librovitaj
asscriptum ^fol. i4) fore, qui precursoris Chrisli,
inter natosmulierum, ut Christus dominusacDeus
noster afflrmavit, maximi, fidelis famulus erat, et
in nostra urbe fundamentum subsequentis cuUurse
primus posuit ; et quicquid umquamhuic ullatenus ^
snperediOcatur, laudi ejusdem merito signatur.
Eligans i'' namque ortusacfmisbonus, ubicumque

id fieri potesl , optime concordant ; ac si hoc in
omnibus compleri nequid, laudemus Dominum ia
hoc quod fecit, ct majestatemsuam ut assummum
(179) perducerc diguetur, beDignitatem suamsup-
pliciter orent quique fideles, et maxime tu, Merse-
burg inciila, cumspirituali proletaa,intempore di-
lecti senioris tui,more cipressus(180) pre csteris
comprovincialibus tuis exaltata"*. Agegratescon-
tinuas Deo, et ut in tc bona quseque diviao mode-
ramine perficiantur, studiosa in timore dominico
sempor adoptato (i8i). Mos est enim malorum,ia-
memores esse bonorum, et hoc vertere in pejus,
quod creare dignatus est Omnipotens in mehus.
Si aliquid predicto operi egoumquam adderequeo
nuUatenus cessabo. Sin autem, si quis tanti recto-
ris nostri sit aliquantulum in bono memor, sit ei
propicius omnium quisunt Exauditor! Primusiste
codicellus clausus sit primi morte Heinrici.

LIBER SEGUNDUS

(f. 14) Otto, decus regni, de stemmatc cretus herili
Heinrici patris, fulgebat ubique coruscis
Actibus,et solium concenderat inde paternum(l82).
Huic primo multi contradixere rnaligni
Invidia, cunctos quos viccrat iste superbos
Famine divino, quod semper poscit ab alto.
Non fuerat tantus Caroli de morte patronus,
Nec puto simiH regnum pastore potiri.
Episcopatus construxit denique senos.
Hic Beringerum superans virtute superbium,
Longobardorum sibi subdit coUa furentum.
Imperatorem fecit sibi Roma potentem
Hunc, et maritimi solvunt tributa remoti (183).
Pacis amicus crat, belluni laleque premcbat.
Occidentales sedat Danosque feroces.
Partibus Eois lunc non apparuit hostis (cf. Hor. i,

35,31).
Maximusin sceptro ter dcnos sedit et octo
Annos(i84) inregno. Tunc discesserat *»» Otto,
Flebilis lieu patrise, simul invincibilis, atque
Liuquens hic post se tunc conlectalis amica;
Pignus et gnati, quo loetabantur amici.

uno ore in regem sibi et dominum elegerunl, ele-
vatis dextris conclamantes(185) : Vioat et valtal nt
victorineternvm l pariterque cum eo ad Aquasgrani
proriciscuntur(an.936).Quocumappropiarenl,om-
omnissenatusobviamperrexit,fidemcumsubjeccion
promisit,et ad sedemeum ducensusqueinperialera
statuit eundem in Joco priorum,inregemsibicon-
laudaus,ac Deo tunc gratias agens. Hunc Hillibef-
G tus,Mogantinae cura »37 cathedra3,cum licentia Wig-
fridi,sanctaB i^s Coloniensis archipresulis, incujas
diocesihocfuitjet i^» auxilioTreverensisbencdisil-
anno dominicae incarnationis 936 i*o in aecclesia
sanctae Mariae semper Virginis, quam cum omni
diligentia magnus construxit Karolus. Conforlatus
in Dco tunc et in regno sceptriferorum maxiraus
(186)Otto, conjugem suam Editham, Ethmundi
regisAngIorunifiliam(i87), bene timoratam, quara
patre suo adhucvivenleduxerat, consecrari prece-
pit Hujus prospera multa turbabant adversa. Nam
Boemiorum ducem Ventizlavum **» Bolizlavus ue-
fandusfratrem (f. 15) Deo ac regi perimensOdelem,
D restitit multo tcmpore audacter, et postea deviclos

1. (f. 1 o) Omnes reipublicce principes magnum re- est a rege viriliter ; fratri suimet Heinrico, Bawa-
gina; Mathildis "• memorem lenire cupientes,Otto- riorum duci, ad serviendum traditus "« est. Arares
nem, filium ejus, patris sui decreto ac peticione quoque patri suimet quondam contrarii, sed dia

VARliE LECTIONES.

i»» 0 erasum 1 . *»' elegans 1 c *»* Sequentia usque ad finem carminis a Tietmari ipsius manu profeeta n-
dentur ; icd non extra dubium hoc est. ^»» discerat 1 b. {yidetur enim hoc carmen m codice Thietmari ipsius
manu scriptum) sed ipse corr. disceserat. *'• mechtildis I c swpius. i»' curator 2. *•« sedis add. i c. ***
add. i b. 1*0 a. d. i. DCCCCXXXVI» addidit i b. i^i uuenzlaum 1 c. i" ante traditos dus litters (et?)
erass 1.

NOTiE

(177) Sc. Scripturoe memoria, ut supra cap. 10.

(178)1. e. scnpsi.

(179J I. e. ad summum.

(180) Lapsus pennse ut videtur pro cedro.

(181)1. e. exoptato.

(182) Cf. Ann. Quedlinb. a. 937.

(183) PopuU in ripa maris habitantes, veluti fri-
gones; seuultra maria siti, veluti Grsci V. Ann.

Quedlinb. a. 944.

(184) Rectius 37 annos, sc. ab a. 936 AagJ.
usque ad a. 973 Maii 7.

(185) ExWidukind. 11,1.

(186) Regum maximus de Oitone Wid. IIJ;»'
militer de Heinrico I, 41.

(187| Rectius Kadwardi fllia, Ethmundi soror ;
quem errorem debet noster Widukindo 1, 37.

1201

GHRONICON. — UB. II.

1202

pacificati, iteram infturgunt, ceieriterque fugati A
redeunt {an, 938). Discordia etiam inter concives
consociosque orilur non minima, quae Tammonem
***, regisetLiudgerdaei** concitavitfilium,eo quod
legatio Sifridi comitis Mcrseburgensis, quain sibj
idero vendecaverat, Geronisittradita marchioni i«*,
hereditasque materna sit ei prorsus ablata. Hunc

Rex in Eresburch obsedit, filiumque i«< ab iniqua
presumptioue terroribus et blandiciis ^^^ amovere
curavit Sed exercitus capla urbe ingressus, juve-
nemprefatumusquein ecclesiam sancti Pelri(188),
ubi prius ab antiquis Irminsul colebatur, bello
defatigatum depulit. Ad ultimum autcm Maginzonis
i<8 hasta de fenestra tyro perfoszus a tergo (Jul.
28), secus aram oppeciit (189); quem rex postea
crudeii morte vindicaverat, secundo regni suimet B
anno i«'.

2. Qusecumque ei publice vel occulte provenere
nocentia.divinsemiserationisgratiaacintercessione
suimet sanctissimee contcctaiis iEdithae i*o assidua
securus evasit. Gujusinstinctuisi Magadaburgensem
(f. 16) sedificare^^i cepit civitatem, ad quam reli-
quias Ghristi martyris Innocenliicum magno addu-
xit honore (190). Xam urbem hanc ob elernae re-
munerationisgratiampatria^quecommuuissalutem

191) et acquisivit atque construxit. Juvit eum ad
hoc beat«e Cdith memoriffi, quibuscumque potuit;
quse ionumera virtute predita, ut siguis post obitum
claruit, iuducias vitie istius sibi concessas Deo
hominibusque accepte pcrduxit. Fuit hsec cum viro
suo 19i*sannos,ordinationissu8eque obiit 11 anno, q
7 KaJendas Februarii (9^6), unicum relinquens fi-
lium nomine Liudulfum, cunctis viribus fulgcntem ;
sepultaque est in civitate prefata in majori decciesia,
in oratorioaquilonari (i92i.Rex autem in venatione,
qua sperabat se paululum refuciiari, turbabatur

vulnere lcetali, inauditumque sustinuit merorem,
quo abadventu dilecti compescuit<>« filii.Qui ramo-
sam Samii Pitagorae litteram, humauffimotusvitae
signantem, laudabili puer simplicitate ^^^ percurrit
ad bivium (cf. Pers. Sat, m, 56, et Auson. Idyl,
xii, 9), et dextrum iter agressus (193), virgulam
breviorem,tamen potiorem,de die in diem ut virens
hedera exurgit, et in omnibus patrissans, nobilita*
tem moribus in tantum ornavit, ut cunctisprimati-
bus, (f . 1 6) quod laus est non ultima, placeret.
Unde patris gratia sibi in tantum arrbit, ut hunc
communi tocius senatus electione honorisconsortem
atque laboris decerneret successoremque firmaret
(194). Desponsavitetiam illi Idam, Hirimanni ducis
filiam, pulchritudinem et sexum omni probitate
vincentem. Quam cum sibi pater vinculo maritali
conjungeret, modicum post intervallum soceri du-
catum el hereditatem defuncti sibi dedit (195).
Tanti patris ac filii temporibus quantum vigeret
regnum, difficile est ulli adenucleandum (196). Ve-
nerabilis autcm reginaMathiIdis,constructo, ut pre*
dixi ^t^ in Quidilingeburg mouasterio, congrega-
tioneque sanctimonialium ibi coilecta, fideli erga
Deum serviio promeruit, quod virtus filii in omui-
bus fioruil.

3. Interea (an, 951) Beringerus, Luihuvici »7
invasor regni, ELhelheidam i^s ejusdem viduam (1 97)
12. Kal. Mai. captam Gumis is» depredavit (198), et
cum custodia ac inedia lacrimabiliter affiixit(199).
Hujus laudabilem formam et famam rex noster
animadvertens, Romam pergere simulavit, in ipso-
que itinere Longobardiam usquc perveniens, pree-
fatam per legatos i<o alloquitur dominam, fuga tunc
eelapsam a custodia ^^^, et donis precedentibus
placatam suse voluntaticonsentirc coegit, pariterque
cum ea (f. 17) Papiam vendicavit civitatem. Qua

VARIiE LEGTIONES.

**» tommonem 1 a. »*♦ Hateburgae 2. recte *« add. i 6. i*« fratremque 2. recte. **"' blandicis 1-
t*» a. m. in loco vacuo add. I b. **» s. r. s. a. add. 1 b. "o a erasum 1. "» instintu 1. *»« a erasum 1. «f
itasaepius. i»XetVIIll. 1. «>* compescitur 1 c. t» simplitate 1. ^<^« ut p. add. 1 b. ^*'' ludhuuici
\ c ? »M adhelheidam 1 c. "» Xli. — cumis add, 1 b. *•» legatas 1 a. i«i fuga -— custodia add'

\ b.

miM.

im) V. Widukind. II, 11. D

(189) Maincia... per fenestram.,. lancea a tergo
perfossum secus aram extinxtt Thancmarum. Widu-
kind. I. 1.

(1 90) Gonstat urbem Magadaburch jam in capitu-
lari Caroli Magni a ^05 laudari. Givitas ergo nostro
hic audit pro ccclesiaseumonasterio. Gonf.chartas
ipsius Ottonis regis super fundatione et dotatione
ecclesiae S. Petri, S MauritiietS. InnocentiiMag*
deburg. de a. 937 Septb. 21 el 27, Urbem hanc ab
Oltone conjugi suce Edithfie prodote oblatam esse,
te.statur chronogr. Saxo a. 929.

(191) Cf. supra I, 10 ob regni salutem; conf.
II, U.

(192) Ex Witukind. II, 41.

(193) Eadem imago occurrit in Ann. Quedlinb.
a. 999. Samia littera est Y. VideForcelliniLcxicon
sub yoce Pythagoras. iNoslro versus Persii (sat. ni,
54) noti fuisse videntur :

Et tibi qwg Samios diduxit littera ramos.

Surgentem dextro monstravit limite callem ;
et ejusdem (sat. v. 34 sq.)

Cumque iter ambiguum est et vitm nescius error

Diducit trepidas ramosa in compita mentes^
sive Ausonii Idyllion de litteris monasyll.

Pythagorx bivium ramispaleo ambiguis,

(194) Facto testamento creavit regem post se. Wi-
dukind Hl, 1.

(195) Widuk. I. I, c. 6.

(196) Imperium cum filio quam magnifice dilatatc-
rity nostrx tenuitatis non est edicere. Widuk. I. 1,
c. 63.

(197) Widukindum (1. I. c. 7.) et in hoc secutus
Thietmarus iEthcIheidis roaritum priorem Lotha-
rium erronee appellat Ludovicumr

(198) Kalendarium Mcrseburg. xu Kal. Mai.
Eodem die capta est ^delheid. imp. Cumi a Berengurio
rege, xni Kal. Sept Bodem die liberavit Dominus
jEthelheida (m) regina (m) de vinculis,

(199)£xWidukind. L L

1203

THIETMARI MERSEBURGENSIS EPISCOPI

m

de re Dudo i<* (200), filius ejus, admodum tristis A se subsequente (215), pecunia per legatos amoTeie

elTectus, ad nostrates properavit, iocisque quse ad
Saleveldum pertinentabditis doloqueidoneis occul-
tavit (201). Posthsec rex Papia prsesidio munita,
dispositisque ibi rebus necessariis, revertitur [an.
952); quem Beringerus cum duce Gonrado subse-
quitur(202), regisque gratiam urbeAugustanasua
filiique deditionepromeruit, simulque regineeiram
supplici venia placavit, bonaque cum pace patriam
revisit (203). Rex autem Franciam regendo perlu-
strans, latentes insidias, quse a filio generoque Hu-
gone (204) parabantur, comperit (205), moxque eis
per internuntios hsec i«s ira dictante mandavit, ut
vel tanti facinoris auctores sibi mitterent, vel se
potestatis regm inimicos pro certo scirent(206).

temptans, Thiedrico nequaquam asspirante. Wig.
raannum blandiciis delinitum celeriter cornipit(216)
Interim rex, parata in expeditionem roilitia Bawa-
riam petens, clausis sibi omnibus muronim portis,
eadem regione depopulata atque combosta^ re-
diit(217) Tunc Dudo "7 patri suimet acregire-
sistere desperans, Avares pharetratos couduxit io
socios {an 954); quod regem protinus oon latuit.
Namque'cum signis militaribus obviam pergit ini-
micis insurgentibus (218), sed aliter ei,quamquis-
quam ratus sit, dolorl evenit. Hiisiquidemducibns
iniquis per aliam directi viam, Franciam inrase-
runt^ * miserabiliterque vastaverunt (219% Sed si
quis secreto mentis seu viva voce requirit, uode

Quos hujuscemodi legationi conivere a<« uolentes, talis oriatur extraneis audacia, ut tam habitatas

collecto exercitu usque in Magonciam persequitur
{an. 953), universis urbibus, quas natus^^* possedit,
aut captb aut dediciis (207), hacque manu valida
circumsepta i<*, rebelles assiduo multum fatigavit
bello. Datis iunc electis ex utraque parte obsidi-
bus (208), pater cum fllio ioquitur, acsui gratiam,
si consocios talia machinantes aperiret et (f. i7'j
sibi traderet puniendos (209) daturum spopendit i<<.
Hoc cum juvenisfacere nec posset neque voluisset,
eo quod apud suos fldem cum juramento polluere
noluisset (210), a patruo convitiatus Heinrico (211),
urbem rebellaturus ingreditur(212), Ekbertumque
comitem cum multis patrui militibus sibi associa-

longeque semotas prsesumant infringereregiones:
quantum scriptis umquam didicimus vel per nos
scimus, audiat respondentes, quia consensu diTioo
hii facinoribus noslris accenduntur in vindiclam Dei.
nosque admodum territi fugirous iguavi iojusticia
nostri, fitque tunc, ut qui in prosperis sprevimos
timorem Dei^merito sustineamus llagellumDomioi,
ac invocantes Deum non exaudimur, qui offensam
placare supernam nullo modo conabamur. lodeac-
cidit ut Germania, cseteris comprovincialibus sois
impar,viribus bis succumberet ; quis murus dicitnr
esse, quodcumque 1«^ valet sagittis obstare(%29|.
Commotustandem Deus meritis justorum gemitu^

vit (213), et clam noctis silentio cum suisomnibus ^ que miserorum, fugavit turbam perfidoruro;etrei

exiens, Ratisbonam, quse Reinesburg dicitur, Ba-
wariicaput regni, cum urbibus munitissimis cepit,
ductricem Ivuthitam solum cum filiis ab his ex-
peltens finibus (214). Thiedricum insuper ducem
ac Wigmannum comitem, in presidium ad Magon-
tiam denuo possidendam armacommoventes,patre

eos iterum alio quam putaret divertentes insecutus,
Bawarian^ rursus invadit. Qui mox de pace tra-
ctantes, induciasque petentes, impetraverunt (ii\Y
£t semper dubii suisque infideles dominis, cum se
apud regem excusare non possent, cum Liudolfo
seniore suo nota Reinesburg presidia palaotas i**

VARIiE LECTIONES.

!•• hndolf us hic €t paulopost i e. "3 add. 1 h. *•* connivere 1 c. i»» circumseptam 1. *•• spospons-
diia 1. i*T Ludolfus 1 c. &•• ita 1. 2. Is m. d. e. quicumque radendo correxit procul dubio i c. cum.^
nottram lectionem exhibeat. i«» ita { h. fugientes i a.

NOTiE.

(200) Dudo nihil esse videtur quam contracta (209) Idem 1. !• c. 18: Fautores insidiarum apo-
nominis Liudolfi (primitus fortasse, Lappenber^io stulat. .

monente, Thiodulu, quod idem significat auod Liu- (210) L. 1. Jlli autemjuramentis vieariis obliqnti,.*
dolfus) forma ; ita enim Liutolfus aut Liutoldus koc omnino negahant

episcopus Augustanus (cf . Ann. Aug a. 989) inD (211)Ibid. I. 1. motus Heinricus adversus odolt'
Ann. Einsiedl. a. 988 TutoetTotoappellaturvSupra scentetn.

p. 143) ; Liudgardis vero Liudolfi soror, in tabula
gen. (p. 215) Dttdicha audit Waitz.

(201) Ex Widuck. c. 9.

(202) Indidem c. 10.

1203) Indidem c. 10 f. et c. 1 1 .

(204) Gener Thietmaro nostro est affinis, maritus
sororis. Hic vero Hugonem ducem Francorum
occidentalium, qui Hathuvin. regis Heinrici filiam
duxerat, conf^pdit cum Courado, duce Francorum
orientalium, cui Otto flliam suam Liudgardam in
manus dederat.

(205) Widuk. 1. 1. c. 13.

(206) Ind. c. 15.
(201) L. 1. c. 18.
(208) L. 1. e. 19

(212) Ibid., I. |., adolescens . . . urbem ingrem
est,

(213) lbid.,c. 19.

(214) Ibid., c. 20.

(215) Ibid., c. 21, rege fiUum in Bavariam subs^
quente.

(216) Ibid. c. 24.

(217) Ibid..c.26.

(218) Ibid., c. 30.

(219) Ibid.

(220) Similiter Widukind. III, 46, qui secutasesl
SallusUum in CaUl. c. 54. Audaciapro murohabe-
tur.

(221) Widukind 1. L c« 31.

1205

CHRONIGON. — LIB. U.

1206

petunt Quos rex ezercitu ?alido subsecutus, prie- A lancea cum sacra, milites in hostera precedendo,

dicta possedit in (f. 18) urbe (222); factaquemutuo
longa concertatione,taQdem grandi i^o famse (223)
filium suosque pacem petere coegit (2V?4) Post haec
Dudo ^71 cum Hugone ^^* penitentia ductus, patris
pedibus advolvitur. de preteritis veniam et de pre-
sentibus supplex poscit emendationem, de futuris
quoque cautelam spopondit i^s (225). Hunc rex
suorum devictus consiho priucipum suscepit, cum-
raissaque remittens, suimet gratiam flrmiter de-
dit (226). Restituit tum fratri suo regnum diu
amissum, pacificatisque, ut speravit, adversis om-
nibus, Saxoniam victor repetit [22*')*

4. Et ^''o ecce iterum Avares ^^^, quasi jam per-
petrati sceleris obliti,adversum nos arma commo-

resistentemque primus inrupit, ac ^^o mox terga
vertentem usque ad vesperam prostravit ac effu-
gavit (232). Peracta tandem i^o cede, virentibus
patris victrice cum turba rex considens, diiigenter
inquirit. si ab exercitu suo i^o aliquis remaneret
Comperittum, ducem Gonradum, geuerum sui n»
et egregium militem, oppeciisse ; cugus corpus
merito defletnm atquediligenter procuratum Wor-
matiam misit tumulandum (233). Insuper auntios
sanctffi premiserat matri, qui cuncta(f. 19) ordine
pandentes, eam curasolverent,mentesque fidelium
in laudem Ghristi pariter accenderent. Tantum
divinee pietatisdonum omni6christianitas,maxime-
que regi commissa,iueffabiIi suscepittripudio (231),

verant {an. 955) ; quos adventare dux Heinricus -^gloriametgratiamspallensunanimiterinaltissimis
regi nuncians, inceptis eum itineribus revoca- Deo.

vit (228). Rex autem ad Augustanam universos
suimet familiares ad se convocat civitatem, affir-
mans se mori maile quam tanta plus perpeti mala
i~* (229), ortaturque i^i suos, premia promittens
cum gratia cunctis se ^^* faventibus poenamque ^t^
fugientibus. Collegit undiquessecus octo tantum
legiones (230), quas adversum hostes dispositas
conso]atur,morientes ibi remuneracionibus demul-
cens ffiternis, vincentes autem presentibus delecta-
mentis. Quarum extremitates hostis acer juxta Lech
fluvium celerem i^o latenter circumeundo (f. 19)
incautas opprimit,cesis tunc pluribus ac despolia-

5. In hoc anno Heinricus dux et frater regis
obiitiso (235). InterimrexSaxoniamrevisenslsetus
patriam, a cunctis principibus a longe sibi i^i ob-
viantibussummisexcipitur studiis (cf. Virg. ^n, i,
415); diuque expectatus a venerabili suimet geni-
trice, profusis pre gaudio lacrimis amplectitur*
Quibus suum ilico aperiens promissum, qualiter
hoc ad unguem produceret, eorumdem ad hoc
consilium obnixe peciit et suffragium. His tunc id
coUaudantibus, piaeque peticioni aspirantibus, sta-
tuit(236) rez abbaciam in Magadaburgensi civitate,
incipienssecclesiammiruminmodum in loco, ubi

tis. Hoc rex ut comperit, Conradum ducem cum q sancta requiescitiGdithisi, etjuxta quam post obi-

suis pone misit, qui captivos cum omni preda ex
lupi raptoris faucibus eripuit, victoriaque i?* po-
titus castra revisit (231). Postera die, id est in
festivitate Ghristi martyris Laurentii {Aug, 10), rex
solum se pre cseteris culpabilem Deo professus
atque prostratus,hocfecitlacrimis votum profusis:
si Christus dignaretur sibi eo die tanti interces-
sione preconisdare victoriam et vitam, ut in civi-
tate Merseburgensi episcopatum in honore victoris
ignium construere domumque suimet ^f^ magnam
noviter inceptam sibi ad secclesiam vellet edificare
Necmora, erectus aterra,post missee celebrationem
sacramque communionem ab egregio porrectam
Othelrico confessore suo, sumpsit rex i^o clipeum

tum suimet i^i pausare desideraverat ipse. Ihi
etiamepiscopatum facere conatus^apudBernardum
sanctse Halverstidensis aecelesiee antistitem septi-
mum i«i in cigus diocesi urbs prefata jacet i»,
quamdiu vixit, impetrare non potuit» Quicquid in
prediis vel rebus in aliispermisso i^* contraxit (237)
in tempore [238 , totum hoc Deo militique ejus
Mauricio concessit heredi.

6. Dum hffic aguntur, ex parte Sclavorum *
bellum ingruit horridum, hortatu Wigmanni
comitis et Ekberhti, ducatu autem Nacconis et
Stoinnegui fratris ejus. Quos Herimannus dux su-
perare diffidens, regis petivit auxilium (239). Hic
ut erat inpiger, milicia forti aquilonares invadit

VARLE LEGTIONES.

i''* add. 1 b, 171 Ludolfus 1 c. i^t Lege Gunone i^s spospondit 1 a. i^* id est ungari add. ie. iT»hor-
taturque 1 c* i7« sibi 1 e. "^ o erasum. "^ que add. 1 6. i?» generum sui add. 1 b. i>o In — obiit add.
i b. i«i add. 1 b. iu a erasum 1. i» jacuit 1 c. ^^* concesso 2. sibi concessi A. S. promisso Chron,
Saxo. a. 955.

NOTiE.

(231)Ibid.,c.44.

(232) Ibid , coUata Vita S. Udalnci c. 12,

(233) Widukind. 1. ), c.47.

(234) Ibid., c. 49.

(235) Ann. Quedlinb. a. 955.
(236i I. e. sdiflcavit. Hsec abbatia f undata est

anno 937. V. supra cap. 2.

(237) I. e. acquisivit.

(238) Permisso scilicet sibi a providentia. Gonl'.
II, 16. VIII, 7.

(239) Widukind. 1» C..50, 52.

(222)lbid.,c.84et36.

(223) Ibid., c. 36 fin.

(224) Ibid., c. 37.
^225) Ibid., c. 40.

(226) Ibid., c. 41 .

(227) Ibid., c. 43.

(228) Ibid., c. 44 init.

(229) Terent Eunuch. I, 1, 3. Non perpeii . .
contumeHas. 7. ubi pati non poteriSf 21. mori me
malim.

(230) Ibid., c. 44 med.

1^7

THIETMARI MERSEBURGEN6IS EPiSGOPl

m

regioiies (210) malum S6pissime,utscriptura docet. A sic per Popponem renoyata est presbitenim. Ar-

pandentes (Jer, i, 14) ; ibique Stoingneum, ]uco
absconditum, fugientibusque sociis captum, decol-
lari prfficepit (24i), confratres autem tanti sceleris
auctores, Wigmannum, materterffi regis fllium ^^s
(242), et Ekbertum fugavit (243). Liudulfus vero,
regis illius, malorum depravatus consilio> rursum
'resistit, patriaque cedens, Italiam perrexit (an.
956), ibique cum unum ferme^^annum esset, 8 Idus
Septembris, pro dolorl obiit (244). Hujus corpus a
sociis ejusdem Magontiam delatum(an 957), lugu-
briler est in ecclesia Ghristi martyris Albani sepul-
tum (245). De tam miserabili fama rex in expedi-
cione, quia fuit adversus Redarios, supra modum
turbatus, planxit filium (246; ut Davit Absalon.

guebat enim idemet regemet populani,anteces50-
rum cultura suorum deviantem i>o, diis ac demo-
nibus vacantem, unum affirmans intribospersoais
Deum.Interrogatus autem arege,si ignito voluisset
dicta ferro comprobare, paratum se ad hoc esse
hilari respondit animo, crastinaque die ferrum in-
gentis i9i ponderis benedictum ad locum a rege
determinatum portavit, manumquesecuram ioper-
terrilus elevavit. Quo rex miraculo laetus admodum
effelus cum suis omnibus Ghristi jugo protinushu-
militersesubdidit, in ilnemque fideliummorepre-
ceptis obteroperavit divinis;255).Iroperatorautem
hoc ut audivit, vocatum ad se venerabilem Tirum
Popponem, si pugil Ghristi esset, interrogat, et

Thietherdo Hillineshiemmensi antistite mortuo, " sacerdotali honore sublimat.

Advinus Magadaburgensis fieccIesisB abbas successit
4M (247).

7. Post heec sedatis bellorum assperitatibus [an,
96i), Romam iterum pergere simulans, Langobar-
diam manu valida intravit, Berengariumque predi-
ctum in monte sancti Leonis i^^ duos possidens
annos, cum uxore Willanet liliis ac fihabus ad ulti-
mum cepit callide, exilioque eum in Bavanberge,
ubi post moritur, relegavit (248). Dehinc (249) Ro-
mam armato petens milite, ejusdem cives sibi (f.
20) resistens i» bisvicit (250), urbemque gloriosus
intravit 961 dominicffi4ncarnationisanno ^m. Insu-
per benediccionem a domno apostolico Johanne,

9. (f. 21) Gero, Orientalium marchio, Lusizi (256)
et SeIpuli(257),Miseconem quoquecum sibi sub-
jectis imperiali subdidit dicioni (a»963). Heri-
mannus dux Seliburem etMistui cum suis imperator
tributarios fecit (258). iEquivocus iroperatoris ju-
nior inquam, Otto, quem peperit inclita mater
Ethelheidis ^**, in nativitate Domini (an. 967)
Romce iroperator eifectus est,patre jubente actnoe
in Gampania ^» juxta Gapuam commorante |259j.
Qui filiosuimetuxoremab i*« imperatoreConstan-
tinopolitano desponsare desiderans,nuntiis ejusden
ob aliam adsemissiscausaro,suosfideIiter commi-
sit principes hanc legacioneui ferentes.Quos iu ipso

cujus rogatione liuc venit, cum sua conjuge annOp itinereGrecisolitacalliditateeximprovisoirrueates

regni ejus29 (251) promeruitimperialem, acpairo-
nus Romanee effectus fficlesiee, Beneventum, Gala-
briam aique Apuliam ducibus eorum devictis, sibi
vendicavit (252).

8^ Temporibus suis aureum illuxit seculum; apud
nos inventa est primum vena argenti (253) ; devi-
ctus est quoque Wigmannus (254). Apud Danos
regnante tunc Haroldo, contempta christianitas

alios occidunt.quosdamvero captos dominosuimet
augusto presentabant^Pauci autem exhis eifogien-
tes, imperatori suo rei eventum aperiunt (260). Hic
detrimentum suorum graviter fereus, milites opli-
mos Gunterium ac i" Sigifridum tale facious ad
ulciscendum in Gaiabriam propere misit. Qui Da-
naos victoria priori elatos et sibi ^** occurrentes
occiderunt, alios autem in fuga comprehensos ob-

VARIiE LEGTIONES.
»M m. r. f. add. 1 b. ««• Thietherdo — successit add. 1 b. «»7 jn m s. L.etpo5tea Willan, ac filiabus.
callide, cum in Bauanb. add, 1 b. »*« resistens 1. i»» DGGGGXLI* d. i. a. etpauio post ciyus r. h^ y.add»
i 6. t»o ita 1 c, deinuantem 1 a. ^^i ingenti 1. 1^ adhelheidis 1 c. *** capania 1. (•« ad 1 a. saBpha. i'*
«M. 1 b.

(240) Ibid., c. 53 init.

(241) Ibid., c. 35 init.

(242) Gr Ann. Quedl. a. 955,quiitade Ekberto.
De hac affinilate conf. Wedekind Noten t. 11,
p. 67.

(243) Ibid., c. 55, fin.

(244) Widukind. 1. I, c, 57. Ann. Quedlinb. a.
956 et 957, Kalend. Merseb. Septb. 6.

(245) Widuk I. 1.

(246) Ibid., c. 58.

(247) Annal. Hildesh. a. 954; Ann. Quedlinb. a
9o5.

(248) Widukind. 1. 1, c. 63; Annal. Hildeh. a.
964 Gonf. contin. Reginonis a 962 et 964, ibique
vide de morte Berengarii a. 966.

(249) Minime dehinc sed antea Otto Romam ad
eoronam imperialem recipiendam est profectus.

(250) Widuk. I. I, c. 68.

NOTiE.

D (251) Coronatus est, RomaB a 962,Febr. 2,anno
regni vero 26.

(252) Widukind. I. 1, c. 63

(253) Ibid.

(254) Ibid.,c. 64.

(255) Ex Widukind. in,65. Gonf. Vilara Bruno-
nis, fratris imp. Ottonis c.35. Gaveatauteralector
ne hunc Popponem clericum et postea episcopuro
(Arhusiensem ?) confundat cum Popponc juaior^
episcopoSIeswicensicircaanuum 1011 usque 10i6.

(256) Widukind. I. I, c 67.

(257) Seipuli pagus in Iractu Lubben et Storcow
urbes intenarentejuxta fluvium Sprce.

(258)Widukind.I. I, c 68.

(259) Ibid., c. 70. ex ciyus verbis hic errorma-
navit.

(260) Ibid., c. 71. Gonfer omnino Lcgationcni
Liudprandi.

\m

GHRONIGON. — LIB. II.

1210

truDcant naribus, trlbutum a Grecis in Calabria et A repetens sua, cum paoe bona, flentem tam felid
Apulia extorquentes, spoliisque ditali cum gaudio obituconsolatusseniorem.

remeabant|26i). Constantinopolitani autem funere
suorum et(f 21) captivitate trii^tes eifecli, adver-
sus domiuum suum conspiravere, dolosffique impe-
ratricisconsilio per quendam mililem perimerunti**
cundem, loco cjus hunc designantes ad imperii to-
cius provisorem (262). Qui mox magnificis muneri-
bus comitatuque egreio uon virginem desideratam,
sed neptem suam, Theophanu vocatam,imperatori
nostro trans maremittens,suo» absolvit (263), ami-
ciciamque optatam cesaris augusti promeruit.Fuere
uonnulii, qui haiic lieri conjuncionem apudimpe-
ratorem impedire sluderent, eandemquo remltti
consulerent. Quos idem non audivit, sed eandem

i 1 . Preciosum quoque marmor cum auro gem-
misque cesar precepit ad Magadaburg><)<> adduci. In
oronibusque <oi columnarum capitibus sanctorum
reliquias diligenter includijussit« Corpus egregiisoi
comitis Christini (268) aliorumque juxta supra me-
moratam p09uitecclesiam,inqua sibi sepulturam,
quamdiu vixit, preparari concupivit. Anno domi-
nicsp incarnationis 96i, regni autem ejus vicesimo
quinto, presentibus cunctis optimatibus, in vigiUa
nativitatis Domini (269) corpus sancti Mauricii et
quorundamsociorum ejuscumaliis sanctorum por-
cionibus Ratisbone sibi «» allatum est. Quod ma-
ximo, ut decuit, honore Parthenopolim transmis-

dedit tunc filio suimet in uxorem {an. 912), arri- B sum, unanimi indigenarum et comprovincialium

dentibus cunctis Italiae Germanioeque primati-
bus (264).

iO. Multa sanctorum corporaimperator ab Italia
Magadaburg ^^i per Dodonem capelJanum suimet
transmisit /265). Hoc autem >o9^ quod de ejus cle-
lico 1*9 audivi nomine Poppone, Willehelmi comi-
tis i266) germano i**, memoria dignum, non est
pretereundum. Is cum imperatori diufideliterser-
viret, nimis infirmalur, et in extasi eifectus, in
montem excelsum ducitur, ubi civitatem magnam
et pulchra ejus so* conspicatur aedificia. Inde per-
veniensad turrim arduam, laboriosos ejusdem scan-
dit aggressus. In cujus sumitate magna i'i Christum

conventu «>i ibidem susceptum est, et ad salutem
patrise tocius hactenus veneratum est.

i2. Ihterea Bernhardus, antistes veuerandusple-
nusque dierum, 48 >o« ordininationissuse anno(968),
et in ipso die, id est 2 Nonas Febiuarii (f. 22),
obdormivitinDomino. InsuperWillehelmus,sanctie
archipresul 2os Magoncise, cui cura ab imperatorcf
domiuo suimet et parente,commissa fuit Partheno-
polim didponendi cseteraqueregni necessariaregen-
di (270), cum egrotantisregiuffifinemMahtildisexpe-
ctaret(27i, in Reduiwerothe 6. Nonasmarci mori-
tur. Hujus obitumuimiacorporisinfirmitate oppres-
sa venerabilis regins, nullo adhuc certanuntio,pre-

cum sanctis omnibus sedentem videre promeruit. p sentibuscunctisintimavit-./^i/iMSjinquiens^rweu* Wi/-

Ibi Brun archiepiscopus *os Coloniensis (267), ob
inanem philosophise executionem, a summo judice
accusatur et a beato Paulo defeusus iterum *<» in-
throuizatur. (f. 22) Tunc iste vocatus simili de
causa redarguitur, et supplici sanctorum interces-
sione suffultus, talem audivit vocem : Post tresdies
ad me veniensy hanc^ quam ego nunc tibi demonstroy
cathedrain poisidcbis, Hsec omnia sacerdos cum
evigilaret, cesari ad se acccrsito explicuit, et non
esse somnium, sed veram afllrmansvisionem,gra-
tias ei retulit pro bonis omnibus, quse ei umquam
fecit ; et sicut ei indictum est, facta confessione et
indulta a presentibus remissione, dereliquit aliena,

leheltnus ««•, pro doior jam expirans *o7 memorise
indiget salutari sos. £t Liudulfus, abbas Corbensis
W9 egreius (272), corporaliter «^o sibi occurrentem
illum nocte eadem, qua transiit, videns. obstupuit
«11, et mortuum hunc ««» esse confratribus m«
nuntiavit. Post hsec sancta Mahtildis 2. Idus marcii
migravitab hocexilio.spiritum committensaccrea*
tori suimet reddens Deo, sepultaque est coram
altari Christi presulis Servacii juxta seniorem
suum, quia quem viventem dilexerat, huic «« se
mortuam conjungi, quamdiu deguit, semper impio-
ravit.

i3. Gero quoque^ defensor patrie, dum unici

VARLE LECTIONES.

iM peremerunt i c, i»' magaburg i. (utinfra c. 23). i»« i(a i b, de co i a. i»» nomine — germano
add. 1 b. «0« ita i b. (magdurc i c.) eo precepit adduci i a. ««i que add. i b. *ot egrei corr. egregii 1.
sos add i b, «04 corr, ex XLVIII. «os archipre presul in dunbus lineis i. »06 uuillehellmus i. «o? ita i b.
expiravit i a. «« m. i. s. add. i b. «o» corbeiensis i c. «4o carporaliter 1 a. *" ita 1 c. obstipuit i a.

NOTiE.

(261) Ibid., c. 72.

(262) Ibid., c. 73.
263) Ibid.

(264) Witukiiid, I. I, Pacta dotalia Ottonis H, im-
peratoris d. d. Romse auno 972« April. 14, adhuc
cxstant.

(265) De his rcliquiis cf. Wedukind. Noten. t. I,

p. 115.

(206) Wimariensis addit ann. Sax. 965.

(267) 953-965. Frater Ottonis 1.

(268) In Necrologio Luneburg. adnotatur Jun. 15.
Cristin comes et Eppo et Verlefocc» Alius vero cgus-

D dem nominiscomesNovembr.S.Videturidem esse,
qui in charlis quibusdam a. 937-945 Christianus
comes in pago Serimunti (in quo Grimsleben et
Rosenburg juxta Salam fluvium) audit et apud anna-
listam Saxon. a. 945, Christianus marchio.

(269) Imperatorem hoc tempore Ralisbonsefuis-
se, constat tum percontinuatoremReginonis,tum
per chartam ab illo ibi datam.

(270) Widukind. 1.1, c. 73.

(27i) Ibidem, c. 74 Conf. Ann. Hildesh., a.
968.
(272) Liudolfus abbaa 965-983.

1211

THIETMARI M£RSEBURGENS1S EPISGOPI

\M

morte turbaretur filii suimet »t illustris Sigifridi, A risque, qui in Quidilingeburg eandem tit tone in

Romam pergens, emeritus jam senex, coram altari
prineipis apostolorum Petri arma deposuityiclricia
»i, et apud domnumapostolicum sancti impetrans
brachium Giriaci, adDeum cumomni suimethere-
ditate confugit. Patriamque revisens, nati suimet
viduam. prius velatam. monasterio in (f . 23) saltu,
quod suo signatur uomine <*>, constructo, Hathui
vocatam, statuit abbatissam, a Bernhardo conse-
cratam episcopo. Firmatisque his omnibus, felici
hosobitu precessit 13. Kal. Junii,

14. (An. 985) Imperator autem compertalugubri
matris et fllii cffiterorumque nece principum (273),
gravi queritur merore invincibiletociusreipublicffi
damnum. Urguebat eum ad hoc timor mortis pro-

paschasolemnioccidcre conabantur, decollaripre'
cepit ^218) Avum autem meum nomiDe Liulharium
(279) ejusdem consilii participem.libenterperdere
voluit; sed sibi familiarium devictus consilio prin-
cipum, captum huncmiMttuncBawariamadcomi-
tem Bertoldum, comprehensissibi»iomDibussui<
met rebus ac laie >*< distributis, usque ia aDQum
integrum ; tuncque gratiam regis etsua omoia cum
magnapecunia et predio in Sonterslevo etinVode-
nesvege (230) jacenti acquisivit. Sed ceptum iter
peragam. Imperator vocavit ad se Richarium,Maga-
daburgensisecclesieabbatem tercium,— namAnno
et Otwinus, tunc episcopi ■281), prefueruntci-
volens hunc dignitatesacerdotali decorare Sedvisa

pinquffi, et quod Deo rebus promisit in ancxiisns, *^ quadam episto1a,qufficlanculumsibi*>ideferebatQr

oportuno tunccomplere studuit *i« in tempore. Ele-
ctum namqueacuncto sanctffiHalverstidensisfficcle-
siffi clero etpopulo. Hiliiwardum, tunc prepositum
et adomno suimet Bernhardo ad hocpresignatum,
Romam venire precepit. Cumque eodem. quod diu
latebat, sccretum mentis revolvit, scilicet facturam
se in urbeParthenopolitaarchiepiscopatumsemper
studuisse (274), ob spem remuneracionis ffiternffi
defensionemque communis patHffi (275), seque ad
omnia, qufficumque umquam ab eo expetisset ><>,
promisit paratum, si consentiret sibi hoc perflcere
votum. Hic autem, ut erat sapiens, pie conivebat
lu peticioni ; partemque parrochiffi, quffi sita est

omisit, (f. 24.) iEthelbertumque ««*, Trevcrenscm,
professione monachum, sed Rusciffi prius **^qt^\-
natum presulem (282]ethinca gentilibus expulsam
><>, ad archiepiscopatus apicem, inclitum palrem
et per omnia probatum anno dominic« ineama-
cionis 970, [968] 15 Kal Novembr. apostolica
auctoritate promovit Tunc misit eum ad sedem
suamcum magno honore^precipiensuniversisSuo-
niffi principibus,ut proximum natale Domini cum eo
essent (283) Archiepiscopus aiitem a clero et om-
ni populo magnifice susceptus^ in his feslivis diebus
consecravit Bosonem, Merseburgensis tMtecclesis
pastorem primum »?, Burchardum, Misnensis «*

inter aram *" et Albim et Badam m fluvios,et insu- n fficclesie provisoremprimum **7, Hugonem^episco-

per «1 viam. que Fritherici dicitur, Deo concessit
sanctoque Mauricio ac s>*imperatori. Insuper idem
caritative rogatus a cesare augusto, dedit Deo
sanctoque Laurentio parrochiam jacentem inter flu-
vios Willerbizi et salsummareetSalamac Unstred
et Uelmana et foveam, qus est juxt^i Valeshusun
sM (276). Tali munere imperator arridens, per roanus
suscepit eundem, curamque ei baculo committens
pastoralem: Accipe^ infit, precium (277) patris
tui! Mi Hunc enim, Ericum nomine, cum Baccone,
Herimanno, Reinwardo, Wirino, Eserico >» cffite-

pum "* Citicensem «» primum >". Havelbergens»
fficclesifficustodem primum «"^ hiisTudonem coap-
tavit, prius consecratum : omnes hos <**, subjec-
cionem sibi suisque promittentes successoribus,
disposita singulis quibusque parrochia speciali "^.
Additus esthis confratribus Brandeburgeusis ffcde-
siffi primus w pastor Thietmarus «»* (284^ antc hoc
unctus *><, et Jordan, episcopus Posnaniensis pn-
mus "7.

15. Opereprecium est,quamvisjureprepo5leni8
mihi imputetur ordo, hoc adnectere qualiterifflpc-

VARLE LECTIOiNES.

»< Gerinrod add, i c. *ts e eramm {. <i« studit {. •!> expitisset i. >i< conniuebat i o. «i? eerr oram
i c. >i« bodam i c. "• et i a. ••« uualenhusun i c ? «" a<W. i b. •«« Herim R. W. E. et itaim poft
in p. sollemni add. i 6. •» ita i e corr. ; regem fume videtur. ••« adh i c. •«> et h. a g. e. add. 1 b. ^
L i. ••? 1, ubique addit i b. ••• misnesis i. ••• ti erasa sunt ab i c. *f et ita in hoc vocaoulo semper.***P-
c. o. h. add. i b. ni Dudelinus A.S.a. 969. ••• a. h u. add. i b.

mtM.

(i73 Widukind., c. 75 init . D (28i ) Anno, episcopus Wormati» 950-978. Adwi-

(274) Conf. statuta sjnodi RavennflB celebrat» a. nus Hildesheimensis 954-984.

967. Chronogr Sax. et Chron Magdab.

^275) Eadem fere verba v. H, 2.

(276) Wildbach, qui non procul ab oppido Kel-
bra Helmam infiuit ; Salzsee prope Seburgincomi-
tatu Mausfeidensi, et exinde profiuens S. Salza;
Sala et Unstrut notissimi ; Helma modico intervai-
lo vicum Wallhausen prffiterfiuit. Uas De via Fri-
derici v. quoque chartam Ottonis imp. a. 965, Jul. 9.

!277) 1 e. compositionem, Wergeld.
278) Ann. Quedlinb , a. 94i.
2^91 De eo cf VI, 30.
280 Sandersleben et Gutenswegen in districtu
Magdebnrgico. Uas»

(282) Non Rusci», sed Rugis Adalbcrtum ordi-
natum fuisse prffisulem, testanturmandatnm impe
ratoris mox faudandum. Ann. Sax. a. 968, cbro-
nogr Sax. a. 969, Contin Rej^nonis a. 991.

(283) Mandatum imperatons de inthronizatione
archiepiscopi Magdeburgensis vide Legum t. U) p»
561.

(284) Doudelinus ille vocatur in mandato in^PJJJ"
toris supra laudato, sicut apud Ann. Sax. a-.^*'
et chronogr. Sax. a. 9*70. Dodilonem nostcr infra
vocat episcopum Brandenburgensem secundum.
Thietmarus primus fuit episcopus Brandeubnr-
gensis anno 949 ab imperatore confltitatiis.

m

GHRONIGON. — LIB. II.

i214

rator fratri saimet, domDO Brunoni, nominato a A. pollens proflcuitatibus, 13. ordinationis sun anno.

suimelpalruoduceBrunone— qui a Lutbuwigo <**
regeiaexpeditionemadDano^missus, cum episco-
pisduobus <>« Tbispdrico et Marequardo cseterisque
inilitibus4 Non.Febr 2»fluminisinundatione mter-
iit(285) — mortuo Agripinse sedisprovisore Wig-
frido, episcopatum ojusdem ducatumque regi insu-
per daret Liutbarii. Hic post iniquorum, quamvis
sapientissimus esset, consilio depravatus, pro bono
malumregi suimet germanoque restituere meditat ur
(m 953).Vocavit namque ad se Hugonem generum,
regi,ut supra memoravimus (286), nimis infidelem,

sommo pacis soporatus, 5. Idus Octobris *•» (288)
fratrem reliquit <«otristem. Tales insidancium m
laqueos compiuresque alios, in regni ac in cura
imperii 49 ferme annos conyersatus Otto prefatus,
Ghristo se in omnibus <«> {an 965) protegente,
securus evasit |f. 23'). Pauca locutus sum de innu-
merabilibus et isto >«' (289) melioribus tanti viri
ingenuis actibus, quia Uber unus de ejusdem nobili
conversalione pleniter inscriptus (290), me aliquid
proibet addere.
i6. Imperator autem fraterna clade turbatus.

adi:onvivium, et cum corona artificiose gemmata B Wolmero, ejusdem familiaricapellanos«4,ob amo-

regnum ipso *<< committere, consanguinilatis et
juramenti inmemor,studuit. Qui cum in sancto die
sollempnis pascbse paratis omnibus instrumentis
regalibus, generum promissa femineo expetentem
desiderio coronare voluisset, odio^ divinie misera-
tionis gratia sapiencieque cuncta volventis freno,
paululum relaxatOfpuduit inccepti et penituit. Accer-
sitoque clam suimet secretario, quem prediximus
(287), Wolcmero ^s?, quod in mente latebat vulnus
aperuit, qualiterque curaretur, diligenti consilio
quesivit. Sedconversis quibusque paratusad omnia
Deus, huic in mentem coelitus misit, quo curam
suiseoiorisrespondendo talibus mitigavit. Sanctus,
ioquit, Sptritus tibi^semor karissime^ (f. 25) sugges-
silj ut non ampliu» adversum non prevaleret tanti
auctor sceleris inimicus ; quem sic confundi teque au-
tvmo posse honorari. Coronam, quam genero tuo

rem ejusepiscopatum et anime curam fideliter com-
mendavit. Quo sedente tempus a Deo sibi permis-
sum s«s, et in ooinibus egreie conversanti, et de
medio lo.Kal. Augusti(967) discedenti |29f) Gero,
frater Thietmari >«• marchionis, aclero et ab omni
populo electus est; et hoc imperatori mox adnun-
tiatur. Hic quia prefato fratri suo ob multascausarum
species iratus fuit, dare huic episcopatum noluit.
Intereasis, quia capellanus tunc erat,iu uno dierum
missam celebrans in Papia civitate, vidit solus
sanctum Petrum et Ambrosium sancto se benedi-
centes oleo ; et nuilo '«^ tunc prodidit, sed tantum
divinffipietatismunus equa mente portavit. Impe-
ratori >«> autem in sancto dominice resurrectionis
die evaginato apparuit angelus gladio, cum jam
preparatus excepta corona ad ecclesiam pergere
voluisset : Nisi^ inquiens, in Cerone hodie comple^

cras te dafunm promisisti, vobis consedentibus pre- ^ veris electionem, (f. 26) securus non evadis hanc

$en<a6o, ut fides tua in posterum omnium clarescat ;
et inoitus corruens disrumpo eandem^ ut fratemus
amor modo frigidus in posterum recalescat, Placuit
hoc archiepiscopo, et sic expleri votis exultantibus
divinas polsavit suppliciter aures. Mane autem
facto, dicla boec ut factis sunt impleta, archiepi-
scopus magnumsimulabatmerorem ; Hugo autem
suiquetanta spe fruslrati »• inconsolabilem susti-
nuere dolorem ; consummatisque diebus festivis,
aiiis quam ratus sit donis honoratus, rediit. Post
h«c confratres,rex inquam et episcopusreconciliati,
invicemque pietatis studio perseverantes, omuem
inimiciciffi scrupulum deinceps amovere curabant.

sedem Expavescens ob boc cesar : Domnum, infit,
vocate Geronem, Eique >«* protinus venienti curam
baculo pastoralem commisit,et indulgentiam humi-
liter efflagitavit. Hica suffraganeis postea benedi-
ctus, ut signis bodie declaratur, nomen et offitium
Deo bominibusque accepte, dum vixit (292), tota
mentis devotione portavit. Hujus sancta mater,
Hidda <soQomine (293), Jerusalem orationisgratia
petens illicque infirmata, hanc suis legationem pe-
dissequis commendavit : Egredienti animse meimet
prolongato hujus exiiii incolatu, corpus meum matri
terre celeriter tradite. et mox euntes, hme fiUo ntm-
ciate Geroni, quo peregrinse genitrici susb talem in

Sedarcbipresul, divinitus in cunctis humanitusque ^ terris non deneget honoremy qualem pius in calis dare

VARLE LECTIONES.

«S8 laduuuico 1 c. »« tribus 1 a. >" llll. n. f. add. i b, >•< ipsi i c. ^^f primum u erasum i. ssepius, ***
fustrati i. »* V. id. octobr. add, i 6. *«<> reliqit i ssepius, >«^ msiandicium i. >«< omibus i. *«* bisto, i a.
H4 capellana i. *^' permissam i a. >«• thiaetmari i a, **t nulli i c. *«• Imperatore i. >«• Gumque i a.
"• Ida corr. manu incctn.

NOTiE.

(283) V. Ann. Fuldeus , Corbeiens., a. 880. Wi-
dukind I, 15.

(286) V. supracap. 3, not. 227. Cuno sive Con-
radus, gener Ottonis.

(287) Errat auctor. Volcmeri mentionem in his
Hbrisantea iion fecit.

(288) V. Kalend. Merseburg. h. d. Obiit a. 985,
v« cont* Regin.

(280) I. e. conjuratione modo narrata.

(290) Sc. Ruotgeri Vita Brunonis.

(291) V. Kalend. Merseburg. h. d. Obiita. 967.
Conf. Regin. cont. Lamberti Annales a. 965. In.
Ann. Colon. Popponis nomen ei tribuitur.

(292: Gero sedit usque 975.

(293, De hac Idas tlidda v, Chronic. Montis Se-
renia. ii7i. Inde discimus eam fuisse sororem
Geronis marchionis et Sifridi comitis, atque nnptem
Christiano comitL

42i5

THlETfiURI HERSEBURGENSiS EPISGOPI

m

digmtusestDeuSyet altare mihi in xeclesia «ancta? A ^uamdiuhicperegrinatusest.jaxtaDei voiuQlalem

constituat Cecilise, Talibus preceptis devotse obtem-
perantesfamule^dominam suam post haec feliciter
exspirantem sepelierunt, et statim recedentes, mi-
seriam >si insciee eifugierunt subsecuturam Nam
Saraceni Jerusolimam tunc invadentes (294) nil
reliquere victis, quod sancta <>> eis clam tunc pre-
dixit(f. 26) matrona, cum se mortuam jussit pro-
pere tumulari et suas abire.Yenientes autem hec
Goloniam, cuncta archiepiscopo pandunt ordine.
Quas idem benigne suscipiens, Deo gratias egit et
justffi ejusdem peticioni satisfecit. Et quia pauca
locutus sum de laude ignota tanti proBsulis, libet
in sequentibus cetera disserere, ut in his virtus
ejusdem valeat enucleacius apparere.

Qeri idem semper optavit. Has de duobus episcopis
sententias ideo protuli, ut scias, lector, quod ce-
lestis gratia imperator: sepe aperiret, quid sibi ia
humanis fieri placeret. Hic auditoobitatanti patris,
Michaelem huic«" succedere fecit. (f. 27*.)Quicum
commissa sibi optime diu *<> regeret, commoveQ-
tibus iterum orientales Ungris, cum cffiteris Bawa-
riorumprincipibushis ad succurrendum venit.Sed
exorto <«9 mox inter eos duello ><s,pro dolor ! aosth
vicli ab hostibus atque prostrati sunt. Episcopus
autem, abscisa suimet auricula et cttteris saucia-
tus membris, cum interfectisquasi mortuuslatuit.
Juxta quem iuimicus homo jacens et hunc viTere
solumab insidiantium laqueistuncsecuruscerneos,

17. lmperator,auditaRatisbonensiseccIcsisspre- B hastam sumpsit etnecareeundcm conatusdsLTuDC

sulis (295) morte, eo perrexit (an. 942), et ut epi-
scopatum non alio >&< daret, nisi eo >*«, qui primus
sibi occurrerit, in somnis ammonitus est. Crastina
autem die primitus inlucescente, cesar ad mona-
sterium Ghristi martiris Emmerammi, monachis
hoc nescientibus, cum paucis venit, et paulatim
ostium pulsans, a quodam Guntherio ^^*^ fficclesise
pervigili custode et per omuia venerabili patre,
intromissus est.Quemintuens.ad adorantum primo
supplex processit, deindeque talibus aggreditur :
Quid nUhijfraterj pro adtpiscendo episcopatus honore
vii dare ? Senior ad hcec subridens : Calceos, inflt,
meos.Huac autemcumcseterisconfratribus ad elec-
cionem antistitis ad sanctum Petrum venientem.

isle confortatus in Domino, post longum mutui
agonis luctamen victor hostem prostravit, etioler
multas itineris asperitates incolomis, notos perTe-
nit ad flnes. Inde gaudium gregi suo exoritur, el
onini Ghristum cognosccnti. Excipitur ab omuibus
miles bonus in clero, et servatur optimus pastor
in populo, et fuit ejusdem mutilatio non ad dede-
cus, sed ad honorem magis. Ec nunc revertar ad
explanandam narracionis seriem.

18. Romanorum prepotens imperator augustus
valentiorem sibi s^^ in Cbristo domnum apostolieum
nomine Benedictum, quem <«i nullus absque Deo
judicare potuit« injuste,utspero,accusatam, depoui
consensit {an 964), et, quod utinam non fecisset,

(f.27) cesar explicato cunctis »« somnio ceteroque C exilio ad Hammabureg religari >•« precepit.197],

rei eventu, cum »7 consilio cleri tociusque populi
ad sacerdotem constituit. Is vero accepta benedic-
cione sedebattantum 6 menses(296),egritudineque
compressus valida, ad modicum evaluit <bs, sum-
ptoque in manus *•» cinere, locum, quo de hoc
seculo migrare voluit, signo sanctse crucis ipse con-
surgendo signavit, sololenusque positus,iliud beati
Job carmen beatus et ipse cecinit : Auditu aims
audivi te, Domine, nunc autem oculus meus vulet
te ; idcirco ipse me reprehendo, et ago penitentiam in
favilla et cinere (Job. xlu,5). Et continuo confessione
cum lacrimis peracta emisit spiritum ; inpletumque
in eodem est, quod antecessor iilius simiUs habitus
haic predizit : Tu debes, frater, secundus post me

D

ut post lucidius|f.28)indicabo.lnterim HirimaaQUs
dux Saxoniam regebat; positaque ad Magathaburg
t«> concione, susceptus est ab archiepiscopo, maou-
que deductus ad ecclcsiam, accensis luminaribus
cunctisque sonantibus campanis. Ihiavum meiroet
Heinricum (298), tantce resistentem superbix, dolo
capere dux nisus non potuit, quia hunc^^i miiitum
magna caterva vallavit. Precepit tamemei, utRo-
mam postinperatorempergeret. Huodlibeolissime
complens,transcensis Alpibus ut primum adimpe-
ratorem venit, videns eum a longe, soloteoos se
prostravit ; interrogatusque, quid caus«e hoc essei.
quod accusatus apud eum, gratiam suam pieta-
tomque solitam perdidisse timeret, lacrimabiliter

kanc secclesiam regere ; sed parvo tempore viveSy respondit.Quem protinuselevatum imperatoroscu-
I>eo tantum *•© te misericorditer coronarUe. Quod latur, singulaque sagaciter perquirens, el de sui-

VARliE LEGTIONES.

"i non add. 1 c 2. «^ Hidda add. 2. «»« alii 1 c. "* ei 1 c. "» i erasum est, "• cuntis 1. «" cuni 1.
fcommuni? AtAnn. Saxo a. 952. habet cum. «> convaluit 1 c. Ann.Sax. «»» manisl. «•• iiac. «"flM;
1 a. <•* Cod. 1 primo habuit : Qui cumissa sibi optinere, quod scriba ut videtur ipsejam mulavit in Qui
cumissa sibi optime diu. Hoc i c. ita correxit : Qui cum commissa sibi optime diu ; quod etiam Ann.
Saxo. habet. <•• exorta — duella 1 a. <•« religiri 1 a. <•• magadaburg 1 c.

NOTiE.

(294) Quod iiebatsub Al Moaz ,chahfa ex gente nem in iUliam (961-965) cum tertia (906-972) hic
Fatimidarum s. Alidarumprimo,circa annum 970. confudisse videtur. In illa Benedictum imperator

(295) §c. Isangrini, qui obiit a. 942, V. Annales deposuit ; hac durante iElhelbertus archiepiscopa-
S. Emmerammi Ratispon. h. a.

(296) Guntharius 30nebdomadas post ordinatio-
osm ohiit. V. Ann. S. Emmerammi a. 942.

(297) Thietmarus secundam Otiaois 1 CixpcMlitio*

tum obtinuit Magdeburgensem.
• (?98) Sc. ex matre Gunigunde filius Hcinrici cu-
mitis Stadensis.

«217

CmiONICON. — LIB.II.

im

ceptione ducis quomodoqae is s^ in medio cpisco- A confirmans omnia legitima adTOcatonim iradicio-

poram ad mensam loco imperatoris sederet lectoque
dormiret,perdidicit.Obh8ec cesar augustusmascula
bile succensns, iEthilberto >>• per epistoiam man-
davit episcopo, ut tot sibi equos mitteret, quot duci
caropanas sonare ve] quot coronas accendi preci-
peret mt. Imperaloria archipresul peragens edicta,
quibuscumque valuit modis se per legatos suimet
excusare (f. 28') conteudit. Comes prefatus tam
iugeniosus erat, ut cesarem iratum pre cseteris
principibus placare potuisset facilius, et quia ejus
fuit consanguineus, gratiam inperialem usque in
ezitum suimet «• Titae fideliter obtinuit. Quem
turque aureo donatum cesar dimisit remeare, suo-
sque famiJiares contristalis hostibus Ifletificare.

neque scripturarum, presentia et lande inperatri-
cis et filii, atque sub omnium testimonio Christo
fidelium. Dehinc ivit ad Quidiiingeburg,proximum
pascha divinis laudibus humanisqae peragens gaa-
diis (300). Huc confiuebant inperatoris edictu Mi-
seco atque Bolizlavo, |f. 29') duces et legati Greco-
rum, Beneventorum, Ungariorum, Bulgariorum,
Danorum et Sclavorum *^> (301), cum omnibus
regni totius primariis; consummatisque paciQce
cunctis, ditati muneribus magnis *«>, reversi sunt
ad sualaetantes. Kalend. Aprilis si> Herimannus
autem dux ibi tunc moriens, inperatoris gaudia
turbavit (302). Hujus corpus dum adLiuniburgs?*
a filio suimel Bernfaardo deferretur si«, contigit

i9. Interea Hodo «^, venerabiiis marchio, Mise- B ibi Brunonem, Ferdensis ecclesiae antistitem, in

conem, imperatori fidelem tributumquc usque in
Vurta fluvium solventem, exercitu petivit collecto.
Ad cujus auxiiium pater meus com es Sigifridus,tunc
juvenis necdumque conjugali sociatus amori,venit
solum cum suis, et in die sancti Johannis Baptistce
adversus eum pugnantes, primoque vincentes, a
fratre ejusdem Cideburo, exceptis tantum comiti-
bus prefdtis, umnes optiroi milites interfecti oppe-
cierunt in loco, qui vocaturCidini (209). Hac de fa-
ma miserabiti inperator turbatus^ de Italia nuncios
misit, preclpientes Hodoni atque Miseconi, si gra-
tiam suimel habere voluissent, usque dum ipse
veniens causam discuteret, in pace permanerent.
20. Post hcec subditis sibi cunctis hostium cuneis.

proximo esse. Hic quia Herimannum, dum vixit,
banno constrictum habuit, suppliciter rogatur a
filio, ut et solutionem saltem defuncto inpenderet
etin eecclesia eumdem sepeliri liceret.Sed isquod
poslulat, nequaquam inpetrat.

21 .Sed quia presulis istiusmemoriafeci,volupe *?*
est mihi, de eumdem ampliuseifari.Fuit hicconsan-
guineus (303) predicti >?< ducis, novamonachusCor-
beia; et ob venerationem suam imperatoreundem
Amolongosuccessorum statuit episcopo.Qui seccle-
siam in Werdun,cui racionabiliterprefuit, deligno,
quia lapis defuit ei *77y fecit egregiam, etmagnitu-
dine et qualitate caeterasprecellentem benedixit. Et
in senectute bona proficiens obiit 3 Nonas Maii,

arduam Alpium transcendit viam, Bawariam invi- ^ fratcr <79 prefati ducis {an. 962). Hic autem dum

sensregionem,ibiquecunclis sapienter(f. 29)dispo-
sitis, recto itinere ad Magadaburgiensem pergens
civitatem, palm.isibidem festivo duxit honore (an.
973, MarL 46). Namque solebatin sollempnitatibus
universis ad vesperam et ad matutinam atque ad
missam cum processione episcoporum venerabili,
deindeque cseterorum ordineclericorum, cura cru-
cibus sanctorumque reliquiis ac turribulis >''o ad
ecclesiam usque deduci. Hicque cum magno Dei
timore, qui est principium sapientiae {Prov, i, 7),
starelatquesederetjUsque dum finitasuntuniversa,
nil loquens nisi divinum, sed ad caminatam sui-
met cum luminaribus multis, comitatuque magno

senio et infirmitate assidua gravatusadmodum tar*
daret, rogatur a cesare, ut Hirimanuum >?• suimet
capellanum, Volcmeri fratrem antistitis (304), pro
fiiio nutrire et ad juvamen etadheredem voluisset
sibi eligere >m. Hanc iegationem gementi animo
suscipiens,talia reddit : Curam, quam mihi dominus
meus indigno committere dignatus est^ studiose kacte*
nus rexi ; et quamdiu hic conversari debeo, sine tali
famine (ZO^) si licet degere concupisco, Humilitatis
ac superbise non est «qua societas {cf.LvcAS, i, 92),nec
umquam consortem patitur potestas, Quodcumque in
atio placet seniori meo, devotus implebo. Non sit spes
juveni in morte senis decrepiti, quia peccatum est ;

sacerdotum, ducum ac comitum remeabat. Pro j) reminiscatur, quod pellts vituli crebro suspenditur
remedioautemanimffisusetradiditposteraluceinef /^arie/t (306). Talia exorsus, se ad scclesiam Chri-
fabiliaDeo munera,invictissimoqueejusduciMauri* sli virginis Ceciliffi jubet portari, humoque pro-
cio, in prediis, in libris, cfleteroque apparaturegio, stratus, se indigne hactenus ei servisse, siclacri-

VARIiE LECmONES.

•«« adhelberto 1 c. •" praeceperat A. S. a 969. "• add. 1 6. •«• hodo corr. odo l c? et ita infra •'«
primum t erasum 1. «^i etlegati — Sclavorum add, 1 b, ex Ann, Quedl? «7« Kl. apr. add. 1 b, •'» pri-
mum i erasum 1, •'< defereretur l a. •^» voluntas 1 c, •7« ita 1 b, prefati l a. 2. A. S. 973. •tt q. i. d. ei
{idd. 1 6. •?• f. p. d. erasa sunt i f. ipsius Herimanni ducis 2 Conf. Ann, S. •ts hirrimannum 1 a. heri-
mannum 1 c, •«« ▼. nutrire i a.

(299) Fortasse Zehden juxta Oderam.

(300) Widokind. 1. 1, c. 75.

(301) Cf. Ann. Hildesh. a. 973.

(302) Widttldnd. 1. L

NOTiE.

(303) Sc. frater.

(304) Coloniensis.

(3051 Famine h. e. jussu sc. imperatoris.
f306) 11 6. juvenes sffipissime mori.

im

THIETMARI MfiRSEBURGENSIS EPISGOPt

mo

mis queritar effusis : A Deo et a te repudiatum me A runt firmissimis >*i, ndnnuDi aulem et illis, Umore

infelix cognosco^ cum alienus mihipreponitur^ et ser-
vituti tuse ut dignior assutnitur Unde «si hinc tristis
nunc <8i abcedere volo, et Christi gratiam et tuimet
intercessionem sanctam in hoc exspectare desidero,
Vellem; ut, sicut ego aliena injuste non appetii, ita
nullus umquam de meo gaudere presumeret detrimen-
to. Nunc a Deo, quid *82 sibi placeat et secclestx
(f. 30) prosit mesBj supplex exoro, Finita hac oratione
surrexitet discedens tamdiu insuamorabaturpar-
rochia, quoadusque de nece supramemorati juve-
nis certus efficitur *8*, et tunc convocatis in unum
sociis : Dominum, dixit, non hahetis novum ; me
autem ad monasterium deferte meutn, diem judicii
ibidem absque omni vagatione cum inagna solUcita^

sibi alas subministrante, patriam reviseruot (308).
Everhardus, Francorum »" dux, regi diu «» infi-
delis, degradatus est, et comes Wigmannus humili
supplicatione reconcilialus est (309). hisequenti
anno(an.938) fraterregis HeinricusabEverhardotn
comitecaptus (an. 939}, iu vinculis lentus est (310).
In 3 anno supramemorati regis Heioricos frater
ejus et Everhardus «w dux ac Gisilbertus wi.comes
Lutharingorum »««, cum caeleris nequiciae suimel
fautoribus cisRenum plurimadepopulati suot. lloc
Udo amicus regis illico comperiens, Evcrhardum
occidit, Gisilbertum autem cum (f. 31 a') coDsociis in
Renodimergit»'; Heiuricum ••« autem regisgra-
tiam petere coegit (31 i). Post hsc legati Grecoruni

tione exspectaturum >s^. Et discite vos mortales, om- B reginostrobisabimperatoresuomuneradetalerant

nia qusB vobis sunt salubriter profatura, non curren-
tis neque volantis s^«, sed pocius miscraniis **^ Dei
esseiRom, ix, 16). Simus exemplum vobis^quod nemo
confidens in Deum desolatur, nec in se sperans utili-
ter «81 exaltatur. Ponite, filii, in Deo palre spem ve-
etram, et cum auxilio Unigeniti ejus et paracUti con-
substantialis vincite timorem noxium. Propicium ora-
te Deum, ut, quod ego in vobis seu umquam vos in
me humana fragilitate deliquimus, emendetur dein-
ceps in melius, et ut post me Deo carum et vobis uti-
lem habere possitis seniorern et >»» tempora prospere
arridencia* Post hsec verba ad prscdestinatum per-
veniens locum, quamvis multa senectutem suam
circumvenirent incommoda,tamen affabilis et lau-
dandse fuit^i conversationis.

22. (f. 31 a) Expeditis breviter supradicti impera-
toris inclitis actibus, fert animus, priusquam obi-
tum ejus scriptis comprehendam, de his aliquid
dicere, qui ejusdem temporibus utiles cecclesiae et
sibi exspiravere, et quod interim accidit renovare.
Hillibertus,quie um unxit archiepiscopus,in secundo
regni suimet anno obdormivit in Ghristo S Kal.
Junii; ethuicFrithericussuccedens, Deo placuit et
seculo(307). Hic in fine suo gratias egit Deo, quod
eecciesiae suimetnil umquaminjuste acquisierit seu
perdiderit >M. la hoc anno Ungarii s*7 Thuringiam
atque Saxoniam vastantes (an. 937), in locis perie-

(an. 944) utrisque convenicntia (312). Friiherica5
s9* archipresul 17 ordinationis suae anoo, virabs-
temius «^* obiit [an. 954), et Willehelmus, de matre
quamvis captiva et Sclavonica «^^ tamen nobili et
ex rege predicto genitua, vice ejus ordinatur, an-
no domiuicffi incurnationis 954 (313). Dehinc ia
quarto ejusdem numeri anno (9^8) signum saluli-
feroe crucis in vestimentis <*» hominum mirabililer
et magis miserabiliter elucens, digne accipienlibos
profuit et<si irridentibus nocuit (314). Anno domi-
nicee incarnationis 963 ob depositionemsapra me-
moratam Benedicti papse et exilium, quo mortuo,
seva mortalitas inperatorisexercitum subsequitur,
quae Heinricum Treverensem archiepiscopum et
C ducemGodefrithum >*»cum caBteris inoumerabili-
bus consumpsit (315.) In terlio anno 2. Kal. Aprilis
secclesia Halver.stidensis cecidit ; et inperator de
Italia pergens, Francanavoi*d soo venit ; et in his
partibus diu manens, inter suos pacem atque con-
cordiam firmavit (316). Subsequente autem anno
inperator iterum Romanorum partes invisit (317).
(f. 31 b) In quartoanno equivocus inperaloris, cQ'
mitante WiIIhelmo,Magociacensi archiepiscopo^Ro.
mam veniens {an. 967), a domno Johanae venera-
bili papa in benedictione patrisimiiis efficitur(3l8;.
In 1. autem anno templum Domini iu Thoraburg
combustum est(319).

VARIiE LECTIOiNES.
wi add. i b. «M quod I. »»» effltitur 1. "* volentis— miserentis 1 c. «5s ut t. p. a. m loco raso 1. «willic
— perdiderit add i b. in ima margine. «»7 secundumi erasum. «m Ua 2. In cod. ipro hac voee rasura, *•'
ita i c. primum eunarhardo scriptum fuisse videtur. i»o euurhardus corr. euerhardus l. et ita infrn. *"
isilbertus eorr. gisilbertus 1 . et ita infra. «»« luthuringorum 1 a. «» dimergi 1 a eorr. 1 c. »" Hericani
i a. Henricum 1 c. >*> Fridericus 1 c. >•« abstinentissimus 2. »? et sclavonica add» 16. >»» festimenlis
1 a. >»» Godefridum 1 c. *^ francanuord e corr. manus incertse.

NOTiE.
(307) EzAnn. Quedl.,a. 93*7. Kalend.Merseburg., D Ann. Quedlinb., ut videtur.

u Kal. Jun.
(308) Ex Ann. Quedlinb., a. 937.
309) Indidem.
(310) Indid., a. 938.
(311)Indid., a. 939.
(312)Indid.,a. 944.

(313) Indid., a. 954, coll. Widukind. iii, 74.

(314) Indid., a. 958.

(315) Cf. Ann. Uiideshem. a. 963.

(316) Gf. ibid. 965 et chroaogr, Sax. h. a. ex

(317) Ibid , a. 966.

(318) Ibid , a. 967.

(319)lbid., a 971.- Tbornburg, castellumolim
ctpalatium Ottouisl etsequeutium imperatorumad
sinistramtl. Albis ripam situm, nunc mutato atveo
ad dextram fluvii proxime ad urbem Barbjr flocli-
bus Albis plane ferme absorptum est, ut m rude
ra cerni queant. V, Chron Goltvic. t. i, p. 5lt
Leuckfeld Antt. Halberstad., p. 247. Uas.

1221

GRRONICON. — LIB. U.

im

23. Placei eciam mihi hoc adnectere, quod Boso, A 24. Equidem soi, quia de CoDrado duce,qui gener

aatecessor meus a prefato imperatore constitutus,
curam sibi commissam annum 1 et menses 10 ac3
dies regens, in patria obiit Bawaria Kalendas No-
Yembris {an 970;, sepultusque est in Merseburg,
scclesia sancti Johannis Baptist® coram summo ^o^
altari. Qui in monasterio Christi martiris Emme-
rammi>os,quodextraurbem Ratisbonam inaustrali
parle situm est, monachus conversacione nutritus
est, et inde ad servicium cesaris assumptus,benen-
cium Citiceusis o^cclesia; pro magni laboris sui de-
bita remuneracione percepit, et juxla predictam
civitatem in quodam saltu, quod >o9 ipse construc-
xit >o« ac suo nomine vocavit, templum Domino de
lapidibus ediflcat consecrarique fecit. Beneficium

cesarisjuxta Lech fluvium occisusest, pauca dixi,
non incongruum esse reor, quedam tunc a me in-
discussaaperire.Post longum tempusimperatorad
Merseburg veniens, a quodam proditore comperit
(f. 31 c) exuvias ejusdem a Sclavis in Zuencua (324)
sub Cucbavico *&• seniore sibi multum dilecto ha-
beri ; et cum auxilio illius hos in singulari prelio
devictos suspendi precepit, predeeque maximam
partem restituit (325). Sed hoc ignoro,utrum hanc
ejusdem interemptores sumpserint^an sic casu acci-
dente, necis ejus inculpabiles, invenerint; etquia
hoc ullatenwi celare presumpserunt, digna morte
poenas '^? persolverunt. Fiiiam vero suimet, uxo-
rem ejus (326 )> a quodam Cunone 'i^, eo quod sibi

autem omne, quod ad secclesias in Merseburget in ^ satisfacere noluisset, late diifamatam et conjugem

Imeolevo so* positas, ac ad Thornburg et Kirberge
pertinensso«fuit,autequam so'' ordinaretur optinuit;
et quia is iu oriente innumeram Chrislo plebem
predicacioneassiduaet baptismate vendicavit,inpe-
ratori placuit, eleccionemque de tribus constituen-
dis episcopatibus ei dedit, Misnensis 'os^ Citicensis
atque Merseburgensis.(f. 31 b') Prehiis omnibus, eo
quod pacifica erat,Merseburgensem ab augusto ex-
poscens fficclesiam, quamdiu vixit, studiose eandem
rexit. Hic ut sibi commissos eo facilius instrueret,
Sclavonica scripserat verba, et eos kirieleison can-
tare rogavit, exponens eis hujus utilitatem. Qui
vecordes hoc in malum irrisorie mutabant Ukri-
volsa *o» (320), quod nostra lingua dicitur : JE\en

suam olam fore ab eodem dictam, cesar hoc gra-
viter ferens, sic eam expurgavit.Convocatis*i*om->
nibus regni suimet principibus, primo secretis al-
locutionibus eandem, si hujus rei culpabiiis esset^
diligenter inquirit ; posteaque cum iliam adhibito
Christ) testimonio et sacramentis se nimis excusa-
rc vidisset, presentibus cunctis indixit, sialiquis ex
numero sibi familiarium eam armis defendere vo-
luissetyut se firmum in die hac et in perpetuumac-
quirere potuisset amicum. Burchardus comes hsec
audiens, in medium prosiliit, et Cononem *>o per
omnia |f. 31 c') mentitum fore, coram omnibus di*
xit. Ilie autem cum id verum esse sacramentis af«
firmaret, cum eodem congressus, in primo aditu

stat *ioii] frutectum;dicentes : Sic locutus est Boso, G dexteram mendacem perdidit, et injusticiam sui-

cum ille aliter dixerit. Inperator huic paucas vitas
ad predictam urbempertitientes et in pagoChutici
positom quoddam castellum, quod Medeburu si^
(321 ) vocatur — interpretalur autem hoc : mel pro'
hibe - ; concessit quoque ei filius suimet et equi-
vocus *i> fficcIesiaminHelpithi (322)positam, quam
pater ejus in honore sanctse Radegundis construc-
tam, Bcrnhardum ipse presens dedicare precepit
antistitem. Sedcum primus ecclesise pater nostra?,
sicut predixi, expiraret, intercessione Annonis,
episcopi Wormacensis, inperatorGisilero, moribus
et natura (323) nobili, episcopatum dedit. Hic con-
secratur in Magadaburg *** ab Athelberto **« ar-
chiantistite ***, Junio mensc.

met devictus innotuit (327) ; et misericors Domi-
nus a falso crimine hanc eripuit, quam innocen-
cia **i vitffi sibi placere fecit. Hsec marito vivente
suo, quamvissepe despicereturetlaboribuscrebris
fatigaretur, tamen virili pacientia heec sufferens,
honorem innatum servare couatur. Cum autem vi-
tam hancflniret, insecclesia ChristimartirisAlbani
*** in Mogoncia flebiliter est sepulta ; cujus fusum
argenteumin ejus memoriaibidemest suspensum.
25. De prefato autem duce Heinrico *** quffidam
dico, quoB impie fecit in suimet regno, etinquibus
valet considerari **« quod supradictisomnibus non
valet contradici. Patriarcham de Aquileia (328)
castrari, et archiepiscopumSalzburgensem *>* (329)

VARI^ LECTIONES.

*•* add* 1 b, »0« quod construxit Arnulfus imperator add, 1 e. *o* qd. corr. qc. 1 »«* c erasum 1. »o»
ita \. *o« ita 2. A. o. pertinentes 1. *07 anquam 1. *o* ita 1 c, misnessis 1 a. *09 ita 1 b, kriolosso I a.
*to i. (id est) add, 1 c ainus quae slat in fruttectis A . S. L /. *^^ InfralV, 5. idem nomsn rectius scriptum
est : Medeburun. *i* Otto secundus add, \ c, *i* magaburgl. ut jam supra c, 10. *i« Adelberto 1 c. *^*
ita i c. archiantiste 1. *io sachdimco primum scripsit 1, sed ipse scriba correxit. Euchauico 2. A. 5. M^ o
erasum, *** conone 1 c *t* conculcatis 1 a, **o cenonem 1 c, **^ ita 1 c. innocia 1. *** aid, 1 b, *** hein-
ricbo 1 a, **« considerare 1 a, *** ita 1 c, salb, 1 a,

NOTiE.

(^320) Alnus Polonis Olsa, Bohemis Volsa. (}uid D (323) 1. e. prosapia. Kind.
priores syllabfie sibi velint, incertum est Slavi di- (324) Zwen&au prope Leipzig.
xisse videntur : Die Eller steht im Busche ; quod (325) I. e. recuperavit. Kind.
quoniodo in voitabulo Slavico lateat, non liquet. (326) Liutgarda, quse anno jam 953 obierat. V.

(221) Magdeborn prope Roetham, haud procul a font. Regin. n. a.
Lipsia. Urs. (327) n. e. notum fecit, professus est. Mrs.

(322) Monasterium Heifelde s. Helfteincomitatu
Mauasfeldensi.

(328) Leouem ?

(329)NomineHeroldam a. 954. V. Cont«RegiQ.h,a»

1223

THIETMARI MERSEBURr.EP^SIS EPISCOPI

im

precepit excccari. Caasas ponere •** nolo, qaia ad A antistite prefato impetrare non potuit. Poslea ? ero

heec promerenda non esse idoneas,inyeritatescio.
Is cum in fine suo a Michaele, Ratisbonensi episco-
po, de tali commisso amoneretur 'i^^ se in priori
peccasse "^ solum fatetur, et in archipresule ni-
chil; ignorans, quam parva (330) res est, in qua
flagitium "• deest. Unde David supplex loquitur :
A6 occuUis fneis munda me, Domine l (Psal, xvui,
i3.) Hujus (f. 31 d) conjunx, Juthitta nomine^ cum
presens adesset, hanc confessionem audivit,etmox
viro suimet moriente, corpus ejusdem'naecelesia,
quam ipse in honorem sancta; Marise semper Vir-
ginis construcxit, cum magno merore deposuit,et
in quocumque animam ejus umquam deliquisse
ipsa scivit vel ab aliis comperit, lacrimisac ineffa-

archipresul a cesare, patrino suimet, rogatas,eaQ'
dem, cum jam duodecim esset annorum, 2. Kal.
Maii, die dominica (333) velavit et in proxima die
ad abbatissam in patris presentia ordinavit; quod
posteaeum nimis penituit. Namque, ut dictunis
sum, interpositis diebus quinque,^Itali8e decus et
Saxoniffi salus, Otto primus obiit {an, 973). Paasat
autem avia <>? meimct, Juthitta **s nomine (334),
in cecciesia, quam post de lapidibus, qui in hac
terra pauci habentur, fliia ejus sumopere cons-
trucxit »w, excedens ex hoc seculo 1. Kalendas No-
vembris. iEccicsia Fuldensis, pro dolor ! incensa
(335), sub eodem inperatore renovata est.
27. (f. 32 ) Ascensionem autem Domini impera-

bihbus emendavit elemosinis. Hsec in viduitate sua B tor in Merseburg fuit, et quicquid de promissione

coutinenter vivens, eum Habraham*so, Frisingeu-
sem episcopum, pre cseteris diligeret, invido vul-
gari dente admodum inculpabilis diianiebatur.
Quse cum de hac luce migraret, in die depositio-
nis suae ab eodem antistite missam cantante sic ex-
purgatur. Ante communionem is versus ad popu-
lum, quse merita ejus fuerint, circumstantibus in-
dixit : Hoc, inquiens, delictum "*, quo diffamata
fuitf si hec umqu%m commisit, faciat omnipotens Paier
Filii suimet corporis et sanguinis salutare remedium
mihi provenire ad judiciumet addehitam dampnatio-
nem "<, animxque ejus ad perpetuam sahationem,
Et tunc cum mentis ac corporisinnocentiasumpsit
unicum cunctis fidelibus remedium Credidit po-

remansit, devota mentc ibidem complerestuduit.
Exin 3. feria ante pentecosten ad Miminlevo *«3
veniens, poslera die ad mensam laetus sedebat.
Qua finita, cumjam vespcra cantaretur, infirmari
cepitet inclinare.Quemqui astabant proximcsus-
cipientes deposuerunt ; refocilatusque divino cele-
riter viatico, orantibus pro ejus exitu cunetis, de-
bitum persolvit naturae ^336) 38 ordiuationis suae
anno »*i (337) Nonis Mai. {Mai 7), t. feria {338).
Sequenti vero nocte viscera ejus soiuta in ecclesia
sancte Marise sunt turaulata; corpus autem ejus-
dem aromatibus conditum ad Parthenopolim Iran-
slatum est (339), ibique honorabiliter atque lacri-
mabiliter succeptum, marmorooque inpositum

pulus, quamvis sero, et cum detraccioue injusta G sarcophago, sepultumest abarcbiepiscopis Gerooe

plus ei profuit, cum nocere studuerit. «

26. (f. 31 d'j Fuit in diebus predicti cesaris qui-
dam comes, Hed nomine, qui aecclcsiam in honore
Christi adletseViti •••,in HesHnge (331 ) constructam,
quia heredem non habuit, maxima totiusproprieta-
tis suae parte dotavit, et congregatione sanotimo-
nialiumibidem facta,eandem abbaciam mundibur-
dioEtheldagi,Brcmensisarchiepiscopi,subditss«.Sed
prepositse huic sedi geminae venerabiles matronae,
qaibus unum erat vocabulum Windiigerd •>> dic-
tam,cito,pro>'<dolor!obiere. Avus(332)autemmeus
cum filiam suimet, Hathui nomine, ibi educatam
prius ac traditam eis succedere rogasset, ab archi-

atque iEthelberto >«* ceterorumque auxilio epis-
coporum clerique tocius

28. iEquivocus autem ejus, junior scilicet Otto,
patre adhuc vivente electus et unctus, iterum con-
laudatur a cunctis >«• in dominum et regem (340).
Quantum vero pro liberatione animse seniorissui-
met iEtheiheidis *«< inperatrix invigiiaverit usque
in finem, dictis non vaiet conprehendi nec factis.
(f. 42) Quicquid enim honoris sibi vel provectas
secularis umquam provenit,nonullosuimetmento,
sed Daviticis Christo asscripsit iaiidibus : Non no-
bis, inquiens, Domine non nobis, sed nomini tuo da
gloriam {^Psal. cxv, 1) Si iu me facundia, scientia

VARliE LECTIONES.

••• preponere 4 a. •" amm. i c. »•• pecasse 1. «*» ita i c2 A. S. a. 935. flacium 4 a. •»• h erasum, »»1
debitum 4 a. •»• dapn. 4. •»» Viti, septennis pueri, qui in nova Corbeia requiescit 2. •»* subdidit I e.
»•» uuinniigerd ipse scriba uuindilgerd corrtfjrmtf videtur. Windilgard 2. A. 5. ••• proch 4 e. sxpius. **'
aua 4, •»• alterum t erasuvt. •»» c erasum. «^o mimnlevo 4 a. mimnieuve 4 c. »*i XXXVUI. o. 8. a. aid.
4 h, •«» athelberto 4 c ? »«» accunctis 4 a. »«« atheleidis 4 c.

NOTiE.
(330) I. e. rara, res paucee. Conf.prooem., v. 44. D (334) Juthita, mater Hathui jam dictae.

(334) Heslingen in preefectura Zeven, ducatu
Bremensi. V. Adam. Brem. u, 6. Albert. Studeui».
a. 4436.

(332) Avus sc. maternus^ Ileinricus comes Sta-
densis.

(333) Dies dominica hic videtur dici Ascensio
Domini, qass anno 973 , incidebat in Kalendas

(335) De monasterio S. Bonifacii incensov.cont.
Regin , a 937. Ann. Hildeshem., a, 936,

(336) Ex Widukindo III 75.

(337) Fuit vero annus 37»m.

(338) Widck. 1. 1, c. 76.
339) Ibid.

(340) Indidem.

m

CHRONICON. — LIB.m

1226

et memoria convenirent, in explicanda cesaris A <Breumf postque ferreum sequitur. Aiidiat unusquis-

laude deficerent. Sicut dominus, sic et >«> princi-

pes ejus fuerunt. Non eos ciborum seu aliarum

rerum superflua yarietas,sed in cunctis delectabat

aurea mediocritas. Omnes quse leguntur virtutes,

his degentibus ilorentes, hiis obeuntibus marces-

seruut. Hii etsi corporaiiter non vivunt, supersuni

animae immortaies, bonorum provectu operum

beata ffiternitate gaudentes. Sed ut concludam >«>

sermonero, post Carolum Magnum regalem cathe-

dram numquam tantus patrice atque defensor pos-

sedit. Precedentibusmortemejus, ut predixi, plu-

rimis optimatibus, omnes qui superfuerunt, tanttB

jucunditatis haud >«7 inmemores, novam hanc '«^

norraam, quse sequebatur, nec voluerunt, neque

sequebantur, sed ad exitum vit® suimet ab recta

antiquee veritatis et justicioe semita sua sponte

non deviabant. Inplerituncnamquevidebant,quod

a quodam sapiente presago futurorum scriptum

est : Primum (f. 83) est aureum seculum^ deinc (341)

que fideiium veredica >«• beati Gregorii monita :
Cum augentur dona, raciones crescunt donorum, et
in commissis s^o se nimis peccasse perhorrescat,
et pro anima inperatoris Deum suppUci mente
deposcatyut flagicia servi peccatoris innumera »&,
quse in tot sibi subditis rebus precaveri nequi-
verant, clementer ignoscat, regnorumque domi-
nator omnium populis presentibus atque futuris
pervigil piusque custos assistatl Et tu, quicum-
que mihi succedas, tanti memor benificii, animee
ejusrecordationem fideli mentis custodia serves,
maximeque in festivitate Christi adletee Laurentii,
cujus intercessionem obnixe postules, ut sicut eo
die meritis ipsius hostium huicconcessaest divini-
^ tus victoria visibilium, ita sibi a Deo donata,quain
semper optavit, remissione, laqueos inimicorum
mereatur invisibilium evadere a sinistrisque segre-
gatus, in die judicii collocetur a »• deztris Dei Pa-
Iris.

LIBER TERTIUS"'.

Tertius in numero regum, sed proximus Olto
Nomine, scribatur, et digna laude locetur
Sede patris magni, viveus per secla secundo »<
|f, 33') Successu, miseris qui profuit omnibus horis
flujus prima bonis isetantur, triste supremis •
Advenit, nostris criminibus undique magnis.
Tunc iuit liic mundus, quodsprevitrecta malignus,
Ultrici gladio perierunt plurima regno.
IVuJJa patet nobis certissima causa, peritis
Cunctis est visum, Mersburgi flebile damnum
Ex quo sustinuit, quod pax pia longe recessit
Finibus e nostris, late regnabat et hostis.
Quis valet effari seviret ut iste crudeli
Funere, cum Christi templis nec parceret almi ?
Congressi mutuo ceciderunt atque duello.
Ex nostris multi, Saracenis exuperati.
Vere felices, qui Christum semper amautes
Tranqaillee pacis relinent optata, timoris
Funditus ignari pulsantis corda maligni,
PIus quam triceuos quinunc turbaverat annos
Antecessores nostros, et, pro doior 1 hostcs
Armavit, nostras quoque nunc infringere terras*
Qui ccelos terris conjunxit >•», ponat ut istis
Finem suppliciis, optet modo quisque fidelis.

1. (f. 34) Tercius regni procurator nostri, Otto
secundus, sit codicelli materies mei ; qui juvenis

G viribus corporis cluens eximiis, pnmo qusB sunt
proterva sectatur, largitusque plurima pietatis
opere (342), absque temperamento, matura fugi
consilia ; deindeque castigatus a multis, imposite
sibi laudandae virtutis freno, nobiliter in diebus
suis conversatus est ; sicut in sequentibus expla-
nabo. Piffi genitricis suce insUnctu, cujus gubema-
cula vigebat, Miminlevo •>«, ubi pater suus obiit,
justo acquisivit concanbio, decimasque quce ad
Herevesfeld "^ pertinebant ; et congregatis ibi
monachis, liberam fecit abbaciam, datisque sibi
rebus necessariis, apostolico conflrmavit privile-
gio»> (343].Insuper licentiam archiepiscopum eli-
gendi confratribusDeo famulantibusMagdaburg >*•
precepto inperiali presente archiepiscopo dedit

D iEthelberto •««, et (344) cum uno libro, qui ••»
hodie ibidem est,in quo sua inperatricisque Theu-
phanu imago auro splendet formata,munus affirma-
vit. Quod gratia cesaris et in presentia ejus archi-
episcopus, preparatus ad missam, cum perlecto
evangelio more solito optime predicasaet, recitato
coram precepto imperiali, (f. 34') quo eleccio con-
tinebatur, ostendit, eumdemque,quicumqueteme-
rarius hoc umquam auderet infringere, terribili
excommunicatione damnavit, cunctis prosequen-
tibus Ameft/ fiat! fiat! cousolidavit. Pauperem

VARLE LECTlOiNES.

•*» et. et ia, »*• conclaudam ia. »*' Vox haud erasa in cod, 1. exstat apud A. S. »*« hac 1. »« ve-
ridica ic. »»<» commissis 1. »»i innuma 4. linea suder uerasa, "» ad 1. {voces Dei Patris erasx sunt).
»»» incipit proiogus iibri tertiide Ottone secundo 2. et in fine carminis : Ex^l. prolo^us. Inc. lib. terc.
»»* feiici i. sed ipse correxit. »»» c. erasum, »»» miminieue lc. »»'' Hereues fel. scripsit 1 ; sed corr, ic.
heresfeld. »*» praecepto la. »»» add. 16, »«» adhelberto lc. ««i quod la.

NOTiE.

(341) 1« e. dehinc. (343) De hac charta a. 979, V. Bohmeri Regesta

(342) cf. V, 26. Largitm sensu passivo. Sensns sub n. 544.

videiiir esse : plurimaei douata sunt a parenti* (344) Charta data Walbecki a. 979, Decb. 19
bos*

Pmoii. CXXXDL 39

1227

THIETMAHI MERSEBURGENSIS EPISGOPI

m

adhuc episcopatum Merseburgensom largiflua pie- A
tate respexit et ejus provisori Gisilero, quia hunc
multum diiexerat^primo abbaciam in Palithi (345),
dein >•* Suencuam (346) civitatem cum apperti-
nentibus cunctis ad servitutem sancti Johannis
baptistffi tradidit,et quicquid Merseburgensis murus
continet urbis, cum Judeis et mercatoribus, ac
SM moneta etforesto inter Salam acMildam fluvios
et Siusuli atque Plisni pagos jacenti (347), Chorin
(348) et Niriechua, Bucithi et Cothug ac Borintizi
et Gunthorp »•* permisit, ei hrec »•» omnia •«»
scriptis manu propria conroboratis affirmans.

2. Interim Gero, Agripinae sedis egregius '•• pro-
visor, obiit (349) [an, 975] ; de quo quia pauca
crelibavi, quse tunc reservavi, paucis edicam. Hic
crucifizum, quod nunc stat ••• in media, ubi ipse B
pausat, ••• fficciesia, ex ligno studiose fabricari pre-
cepit. Hujus caput dum fissum viderct, hoc summi
artificis et ideo salubriori remedio nil de se>»7pre-
sumenssiccuravit.Dominici corporisporcionem uni-
cum in cunctis ••• necessitatibus solacium^et partem
unam salutifere crucis conjungens posuit in rimam,
et prostratus nomen Domini flebiliter (f . 35) invoca-
vit, et surgens humili benediccione integritatem
promeruit.Is dum capellam clara jam luce intraret
suam, Victorem sanctum,ut suis post intimavit fi-
delibus, cumzabulo (350)dimicantematque vincen-
tem vidit. Hujus obitum cuidam abbatissse Ger-
bergfle, ••• quam propter castitatem mentis et
corporis idem multum dilexerat, secumque sepe
detinuity diabolus bonorum invidus omnium sicut q
prius •''• solebat in ceteris, prodidit : Vellem tibi
meum aperire secretum^ ni te scirem cuncta hactenus
numquam servavisse commissa, Sed si fideliter hoc
eontinere mihi promittis, eadico ratione •''^, quando-
eumque alicui vis aperire^ vitam tibi me non dubites
toUere. Gero, tuus familiaris, in hoc anno tantam
incidet infirmitatem tres dies, ut mortuus credatur ;
et siabaliquo hoc spacium custoditur, tale potest se-
curus evadere periculum. Sed~ancilla Christi, verbis

obstupefacta talibus, fideli se silentio hsc promisit
omnibus occultare Heec cum eundem videret eva-
nescere, directo moxitinere^archiepiscopouiiiversa
narravit.Quod diabolus intelligens, in tantumeam
cecidit,utpost(f. 35')innumeros^7tdies vitamhanc
fragiiem vita mutaretaeterna.Archiepiscopusaatem
in die dispositionisejusmissamcelebransmeritum
ejus cunctis astantibus indixit, indalgentiamqte
eiab his postulavit, et ipse fecit.Post hffic infirmi-
tate predicta gravatuSjSeEvurgero^^^^custodiendum
commisit Qui eundem acri dolore defatigatomqaasi
mortuum iavari,feretroque imposilumadscclesiam
portari, posteraque diesepeliri jussit. Hic,ataiaat
populi. tercia nocte quasi de gravi somno exper-
giscens, audivit sonantem campanam, et ut aperi-
rent eivelociter,ternaexclamacione rogarit.ObstQ-
pefactus is qui audivit,Evurgerum prefatum custo-
dem secclesise, ut episcopo laboranti succurreret,
interpellavit.Qui eundem per omnia fuisse meati-
tum affirmans, magno percussit baculo ; siqae
quievit divs presul memoriee 3 Kalendas Jalli.
Apparuit autem is ••• mox Liudulfo abbati (351 1
dicens : Requiem eternam nobis cantatel et evaDail
ab oculis ejus. Huyus vice Warinus eleccione et
ioperatorio munerc protinus ungitigr.

3. Anno medii Ottonis 2 (974), Heinriciis (352),
Bawaricorum dux, captus est, et ad Gilhiem (353)
deductus caute cusloditur. In hoc anno hiemis
asperitas longa fuit et sicca, et magna nix effundi-
tur coelitus •''*. (f. 36) 975» Mortuo quoque Roberlo,
Magontin® sedis archipresule, inperatorcancello-
rium suimet nomiue Willigisum (354), multis hoc
ob vilitatem sui generb reanuentibus,eidem prefe*
cit secclcsiffi. Sciebat enim, Petro attestante,quod
non est personarum acceptor Deus {Act, x, 34), sed
omnes se ex corde diligentes pre cieteris amat, io-
conprehensibili honore remunerans Qualiterautem
hunc pastorem futurum divina pietas presignaTerit
non estsilendum.Hujusmater, quamvis paupercola
tamen,ut in sequentibus apparet, bona, dum ean-

VARLE LECTIONES.

»•» primo — dein add. 16. ••• ita 16. A. S, eum la. ••* et Gunthrop erasum in 1, A. S. tvp^i^^
jam Vrsinus, ••» add. 16. •«• egrius 1. ••'' deeet 1 : suppletum ex^i. A. S. «•• cuntis corr. cunctisi.
••• gerbergffi 1. •''• ita ie, pius la. »ti ut addit 1 c. »7« paucos A. S, a 974 Chron. Saxo. a. 971
t7» euergero lc. et ita infra. »''* Anno — coelitus add. 16. m ima pagina^ cujus margini prim addidil
DCCCGLXXV ; quem numerum postquam scripsit ipse statim extinxit et in sequentis paginae summa margifii
posuit, ante vocem Mortuo. Sed 2. iUum numerumpost Anno posuit ita : Anno dominice incamalionis
DCCCLXXV et medii etc.

NOTiE.
(345)PcBlde, anno 981, Septemb. 24. Otto II^ D oppidum prope Grimam, Poetsche haud procfll

imperator hanc abbatiam dedit archiepiscopo
Magdeburgensi.

(846) Chartam imperatoris Ottonis d. d. Frosa
974, Aug. 30, super donatione civitatis Zuen-
kouua in regione Chutizi et in comitatu Gundherii
comitis ecclesice S. Laurentii facta, edidit L. F.
Hoefer in Zeitschrift fur Archivkunde I, p. 153.

(347) Chartam super donatione hmus foresti
datam Alstede a. 979, Aug. 30, V. apud Wideburg
Res Misnenses, p. 85. Pagiis Siusuli circa fluvium
Mulde et civitatem Eilenburg. Pagus Plisni inter
iluvios Pieisse et Elster.

(348) Hodie Kohren vicua prope Borram, Nercha

a Magdeborn, Gautsch Lipsiam et Zvencomm
inteijacens, et tandem oppidulum Brandeis. Ci^
Cothug vei Cotowe videtur esse villa Kalow.tulgo
KadaupropeLoebejuenum. KiND.

(349) anno 975; V. Ann. Colonienses, l. I»
p 98

(350) L e. diabolo.

(351) Abbati novce Corbeiae, tcste A. S.,a»'«-

(352) Filius Heinrici, fiiii Heinrici regis et fralns
Otlonis I imperaturis.

(353) Cf chronogr. Rax., a. 975; Ann Hildesn..
a. 974, ubi Gilhiem appellatar Engileoheiin.

(354) Ibid.| a. 975.

1229

CHRONIGON. — LIB. m.

isiao

dem in utero portaret, vidit per somnium, quodA Idiis Marcii obiit, et Erp. prepositus Bremensis in-

sol e sinu >?* suimet fulgenstotam radiis flamman-
tibus repleret terram. El in ea nocte, qua heec •''e
talem peperit infantem, simili procreacione totum
iioc jumenlum,quod ipsaindomo sua habuit,quasi
^atulabundum domince respondit. lile, qui.tunc
oatus est, sol erat, quia sanctse predicationis suse
radiis corda multorum a Ghristi caritate torpentium
illaxit. Et idcirco in ejusnativitate masculini sexus
mirabilis muititudo giguitur, quia vir Dei adsalutem
patriffi totius summa predestinatione regnaturus
exoritur. Felix mater, quam Dominus pre ceteris
contemporalibus suis in tantum (f. 36') visitavit, ut
prolem nobilioribus coequalem vel etiam nonnuUis
meliorem pareret, et ostensse sibi visionis spem ocu-

tercessione iEtheldagi *m archipresulis ordinatiir.
Temporibus hiis ego natus sum 8 Kaleudas Augasti,
mense Julio.

5. Anno *^ vero Dominicse Incamationis 070<»
Heinricus,dux Bawariorum,honore etcommunione
privatus, Boemiam fugit (360). Qnem imperator
ibidem valido petens exercitu cumduceBolizIayoMi
manentem, nil ilii prorsusin neutro hornmprofecity
sed magnam Bawariorum catervam, sibi ad anxi-
lium huc venientem, et juxta Pilisini (364) urbem
castra metatam, dolo cujusdam militisBoIizlavi sic
perdidit. Vespere facto, Bawarii se lavantes nulla
custodum securitate fruuntur ; et ecce hostislorica-
tus adveniens, nudos eosdem in tentoriis et in vi-

lisetre ipsa veram esse probaret. Sed haec aliasB rentibuspratisoccurrentesprostravit,etcumomni
dico. preda Istus et incolomis re vertitur.Inperator autem

audita tantorum strage virorum,etquodnuIIasibi
via redeunti patuit, recto itinere adcivitatem suam,
quffi Gamma (362) dicitur, venit, et in proximo
anno(977) prefatum ducem ad Pataviamconfugien-
tem subegit (363). In consequenti anno (978) Hein-
ricus •«» dux et Ekbertus comes et Heinricus presul
apud inperatorem accusati, Magadaburgcapti sunt
et exilio deputati longo »• (364).

(6. (f. 37')Post hfiec autem»7inperatoromnistadio
ordinavit expeditionem suam {an. 978) adversus
Lutharium «S7,regem Karelinguorum (365), qui in
Aquisgrani paiacium et sedem regiam, nostrum
semper respicientem dominium, valido exercitu

i. (4n. 974) Imperator ^t^ prima expedicione
Buschuth civitatem cepit(355). Secunda Danos sibi
rebeUes petens, ad Sieswic properavit "* (356). Ibi
etiam hostes suos foveam, quae ad defensionem
patris paratas''» est(357), et portam, quee Wiegies-
dor *M Yocatur (358), armis preoccupare videns,
consilio Bemhardi ducis et avi meimet Heinrici
comitis omnes has munitiones viriliter exupe-
rat »«i.

In hoc itinere prima malee irrisionis in clericos
exclamatio attollitur, et a malis hominibus hodie
servatur. Admodum miserabiie est,cum aliquidboni
a justis inventum, in usu ad modicum habetur,

statim ut nimis detestabile a maxima multitudine presumsit invaderc, sibique verso aquila designare.

repudiatur. Quod Deo autem displicet et hominem
ad promerendam reatus sui penam protrahit, hoc
discit et ut *T ruminando flrmat. Quamvis vero >''*
muJti irrisiones non serio faciant, tameu sine pec-
cati macula has nuUatenus (f. 37) peragunt.
Urbem unam in hiis finibus cessar edificanspre-

Hflec stat in orientali parte domus, morisque fuit
omnium hunc locum pos8identium,ad8uaeamyer-
tere regna. Quem celeriter abeuntem cesar insequi-
tur, depopulatis omnibus et incendio consumptis
usque ad Parisiam seden^ In illo itinere,mttltisin-
firmitate nimia compressis, Brun comes Hame-
burggensis, miles per cuncta laudabilis, obiit 2 Ka-

sidio iirmat.Brun presul supra memoratus(359)7.

VARLE LECTIONES.

*f* essinu ia, •?• add. ib. ^t^ imperator — cepit m loco raso, secunda m margine sv^pletum.
>78 uenit ia. '''• munita ia. »o Ueggedor 2. A.5. a. 975. •>! In cod, 1. hic apparet spatium vacutm
dimidii et duorum versuum, quorum ultimus erasus. mi atheldagi ic. *** Ita coaex distmguit. »« bo-
blauo la, post v super uposito, tandem utraque littera erasa; et itaposiea semper u deletum est, m> H.
i. *•« In cons. — longo add. ib. »" add. ib,

NOTiE.

(355) Bossttt super fluvium Haine in terra Hen-
negaa. V. Baidenci Gamerac. Ghron. 1. I. c. 94.
Sigebert. Gemblac, a. 973. Annal Wessenburg.,

a. 91^.

(356) V. Lamberti Ann. a. 975, et Theodorici
monachi Trondhemiensis Historiam apud Lan-

B. 171.
(364) PUsen.

(362) Ghamb.

(363) Gf. Ghron. S. Ann. Hildesh. et Lamberti,
a 977.

(364) Ann. Hild.Ghron. Sax., a. 978. Noster hic

gebek SS. rer Danic. t. V, p. 316, juem locumDvero conludissevideturHeinricum marchionem(de

optime illustravit 1. Asmussen in Archiv. fQr Staats-
and Kirchen-Geschichte der HerzogthQmer Schles-
wig, Holstein und Lavenburg, 1. 1, pag. 252 sq.

(357) Vulgo dicitur Danevirke.

(358) Apud scriptores Islandicos, veluti in Joms-
vikiaga Sag^a dicitur iEgisdor. De hac porta conf.
Einhardi Annal., a 808. 1. Grimm DeutscheMytho-
logiee p. 147 et 197,

(3.H9) Supran, 20 sq.

(360; Gf- Chron.S. Ann.Hildesh.,a.976, De ex-
commimicatione Heinrici ducis. y. Legiua t, U,

quo V. infra cap. 43) et Heinricum, episcopumAu-
gustanum Hic tres tantum menses in custodia Wer-
dinensi deguit. V Vitam S. Udalrici c. 28. Her-
mann Gontr.,a.978, etqucede ilenrico marchione
affert GI. a Uormayr in libro De duce Liutpoldo.
p. 27

(365) Hcec expeditio facta est a. 978. V. Ann.
Hildesh., Lamberti et Golonienses etquiede ea fu-
sius narrantur in Balderici Ghron. Gamerac. L I.
€• 96| sq«

i2ai

THIETMARI MERSEBDRGENSIS EPISGOPI

m

lendas Deeembris (366). Reversus inde iDperatorA semper solebat, celebraret» Tidit super altare comi-

triumphali 'B> gloria,tantum hostibus incussitter-
rorem, ut nunquam post talia incipere auderent ;
recompensatumque est hiis quicquid dedecoris *s*
prius intulere nostris. Interim Augustanse pastor
flecclesiae Othelricus, gemma sacerdotum, 50 ordi-
nationis sus anno excedens a secuio {an, Ol^^jfru-
ctum laboris devoti Christo remunerante percepit,
4 Nonas Julii ^^o (367).Heinricus autem huic suc-
cedens, parvo tempore sedebat, ut post enu-
cleabo (368).

7. (f. 30) Accusatus apud inperatorem Gero
comes a Waldone, et in loco qui Sumeringe (369)
dicitur, ortatu iEthelberti »" archipresuhs et Thie-
dricimarchioniscaptus, patri meo patruoque (370)

tis capud Geronis,finitaque hac aUam pro defunclis
can tavi t ; exutisque sacerdotalibus ve$tiuiealis,cam
silentio exivit, congregatisque fratribusobilamejas
indicavit,oralionemquepro eo fiericommuaemsap-
pliciter posLuIavit.DeeoUatio autem ejus ia ipso soiis
occasu fiebat. Pro cujus memoria soror ejos >n
Tetta et conjunx ejus iEthela •*• monasterium io
loco qui Eleslevo (372) dicitur, ubi ipse requiescit,
construentes,.. partem *99 tociussuimetherediUtis
tradidero Deo ejusquepi^ecursoridilecto, hoc priTi-
legio et imperialiprecepto ea racionefirmaDtes,ut
abbaciaibidem liberaliter facta^inperatorissttonim-
que potestatem ac tutelam respiceret successorum.
Comitis prefati corpus posl tres annos, cum juxta

flrmiter est commissus. Deindeque convocatis adB illnd contectalis sua poneretur,integrum uDacum

Magathaburg cunctis regni principibus {an, 979),
congressi sunt hii >•> judicio in insulaquadam sin-
gulari certamine, vulneratusque in cervicem bis
Waldo, ardenciusinsequitur hostem,percuciensque
ictu valido capud» prostravit eundem . Interrogatus
autem Gero comes ab eodem,si plus potuisset pu-
gnare, coactus est, quod jam defecisset, profiteri.
Waldo tum egressus, aqua refocilatur depositis
armis, et post tergum mortuus cecidit. Tunc Gero
jussus est decreto judicum et voce iuperatoris a
camifice quodam decollari 3. Idus Augusti (371).
H»c pugna nuUo >»> nisi tantum archiepiscopo
JEthelberto et Thiedrico placuit marchioni ; corre-
pttisque est inperator ab Ottone, Bavariorum *>«

vestimeiilis inventum est. Inperante tunc predicto
Ottone 6 annos (373), Lulharius rex cum fiUo sni-
met ^oo ac muneribus magnificis ad eum veoit (an.
080), et sibi satisfaciens, amiciciam ejus firmiler
acquisivit (373*). Et in hoc anno cesar noster Ita-
liampergens, numquam has regiones, pro dolorl
amplius invisit (374).

8. Post heec (f. 39) prefatus antistes«ot iElhelber-
tus «0* inperatore jam Roma commorante, tercio-
decimosuae ordiuationis «o*anno (981),suosdoceado
et confirmando, ac Gisileri «o« presuiis, quia tuac
cum cesare fuit, diocesim periustrans, 13 Kai.iuiii
405 in Merseburg missam celebravit, «<>• prozimam*
que noctem cum Hemuzone, venerabiU laico, in

duce, Liudulfi fiUo, eodem die venieuti *»>, et aG Chruvati «ot laetus duxit; crastinoque die exurge&s

comite Bertoldo, quod ob tam vilem causa^ tantus
▼ir unquam damnari debuisset. Libet paucis expo-
uere Liudulfi Gorbensis sm meritum (f . 38'), patris,
cui muitum vigiliis jejuniisque laboranti piurima
Deusdignatusestrevelare.Hicin die prefati certa-
miniscum dilicoio missamhumiliter et timorate, ut

tristis, capiUs nimium queritur dolorem, et tamea
abibat ; cumque Girmini viilam, ad FrekenIe?o ^
(376) pergere cupiens, preterisset, ni cito a suii
sustentaretur, exequopauiatim declinans,interraffi
cecidisset. Is vero tapeto superpositus, completis-
que «<>• omnibus, quse aclericis dicenda erant,lide-

VARLG LECTIONES.

*M ita ic, triumphaU la. »> ita lc. decoris la. *9o mi. q, l. in loco vacuo add. ib. s»i adhelberti U.
ssBfius. •»« hiduo 2. A. S. a. 979, »»» nuIU lc. "* bauvariorum ic. •»» e. d. v. add. ih. •••cor-
beiensis lc. m? Seauentia usque ad sequentis cap. verba prsfatns antistes Thietmari ipsius manu tcripia
tidentur,exeunte fouo. »»• athela lc? »»» In 1. antepartem spatium quatuor litterarum vacuum rtliclu^
est, decimam partem A. S. l. l. omnem suam heroditatem CAron. Sax.h. a. «oo^ui imei duabus lineii i.
*•! Gresatus autem la. *»• BBthlbertus 1. *<>• consecracionis la. *04 gisillerus la. semper fere sed ab
ib. correctum videtur, *m ita codd.necnon A. S. a. 981. Chron. Magdeburg, Legendum tamen cum Chro-
nographo Saxone : Junu, cum 12. Kat. Jun, JEthetbertus ittevitadefunctus sit. ^o* cslebravit la. ^ cbo-
runeti lc. Cruwati Chron. Sax. a. 931. Growate iinn. Sax. h. a. Erderwate 2. «08 f rankenleae k.
409 que add, 1 b.

NOTiE.

(366) In Kaiendario Merseburgensi comitis Brun
Domen inscriptum est iii Kal. Decemb.; in Ne-
crologio vero S. Micheeiis Luueburg. v Kal. De-
cemb.

(367) Diem emortualem hanc Odebrici habet Ka-
lendarium Merseburg. Annus fuit 973.

(368) Quod tamen omisit noster Gonf. supra
cap. 5« not et infra cap. 1 1 , not.

(369) Gros-Soemmeringen, oppidulumThuringiae
haud iunge ab urbe Weissensee, prope ripam
UnstruUe. Uas.

(570) Sifrido comiti et Lothario, fratri ejus, filiis
Lothanide Waldebike. Uas.

D (371) Gonf. Ann. Hildesh. et Lamberti, a 979.
i372)Gongregationem sanctimonialium inpropm
urbe Aislebeu ad Salem fluvium sita, in hooore
S. Joannis Baptistfle, a comite Gerone ipso jani
fundatam esse, recte tradit chronographus Stxo,
te.«tante quoque charta imperatoris Oltonis dati

a. 979, Maii 20, qua fundationem hanc coQlir-
mavit.

(373) Scilicet ez morte patris sui.

(373*) Ghron. Sax., Ann. HUdesh., a, 980. Con/.
Sigibert. Gemblac. h. a.

(374) Ibid.

375) FlrecUeTeQ.

It33

CHRONIGON. — IJB. UI.

im

liter migraYit ad Chrislum 42 Kalendas Junii "o. A carissme^vales considerarc? Ad bttc archiepiseopvs

Hijgus corpus ad Ivikanstem «^K376) delatumatquo
sacerdotali apparatu vestitum, navigio adMagada-
burg usque deductum est, flebililerque a confratri-
buselmaxime a monachis susceptum, commcnda-
tum est ab egregio sancte Ilalvestidensis eecclesiffi
episcopo Hiliiwardo, favente sibi Hardingo abbate
venerandoy in medio eecclesifiecoram altari aposto-
lorumPhilippi et Jacobi. Quanta soUicitudine idem
sibi subditis (f. 39') invigilaret gregibus, lector
attende l Sepenumero ad ovile sancti Johannis ba-
ptist«e sanctique Mauricii noctis silentio venit, duo-
bus tantum comitantibus, quaJiterque confratres ad
matutinam convenirent,vel qui in dormitorio rema-
nerent, ex improvisoperspexit; et si benefuit,Deo

tunc prosequitur : Pro certo, dicens,»ciii, Ohtrieum
sedem numquam possessurum meam. Universis autem
clerus et populus, ut supra memoravi, completa
electione,miseruntEkkihardum,(f. 40')qui diceba-
tur Rufus, cum consortio aliorum fratrum et mili-
tum, qui hanc imperatori nunciarent et de promis-
sis ammonerent. Qui cum Itaiis partes, ubi cesar
tunc commorabatur, itinereadtingerent«i»,Gisileri
suffragium, qui apud inperatorem tunc plurimum
valebat, implorantes, legationis susp secretum ei «i*
aperiunt. Promissa ab eo est hiis fidelis intercessio,
completurque sibi cunctis proxima in omnibusbe-
nevolentia«so Namque ut auditacesarisauribusin»-
tillavit,pedibus supplex advolvitur, promissa et diu

gratias egit,sinautem,culpabilesdignacastigatione B expectata longi laboris premia postulans, Deohoc

redarguit. Sedclerus etpopulustanti patrisfunere
turbatus, Othtricum «i* confratremettuncimpera-
tori fideliter servientem communiter eligerunt in do-
roioum et archipresulem ; quamvis hocnullo modo
posse fieri predictus archimandrlta, dum adhuc
viveret beneque valeret, multis ex eorum numero
publice prediceret Gum enim episcopus et Ohtricus
numquam convenirent moribus,magnacon£ratrum
el hospituro, quia magister fuit scolse, catervabene
elaborata, msduit idem exire, quam in mOnasterio
permanere.Huir. cesar cum apud archiepiscopumli-
centiam sibi famulandi vix «is impetraret,contigitin
die resurrecciouis sanctse,episcopum ad missam pa*

consenliente, protinus impetrat (an. 981). Egressus
autem interrogatur a nuntiis, et maxime ab Ohte-
rico, qui se fidei suimet firmiter commendavit, si
quid in sibi creditis proficeret, qnod vix suis ne-
cessitatibus in hoc subveniret, respondit. Corruptis
tum pecunia cunctis 4>i primatibus, maximeque
Bomanis^ quibus cunctasuntsempervenalia, judi-
cibus^ qualiter ad archiepiscopatumaliquaracione
veniret, primum secreto (f. 41) revolvit deindeque
palam domni papse Benedicti septimi, qui*»sicvo-
cabatur e^ numero precedentium equivocomm,
obnixe petit auxilium, quod, cum totius consilio
senatus si posset impendi, ex sua partesibi paratum

ratum, subdiacono, ut mos est, sanctam crucem ^ fore et hic promisit. Positum est Bomae concilium

coram tenente, ambabus eandem complectens ma-
nibus,utOhtricu8 et Ico«i«numquam sedem posside-
rentsuau., (f.40; lacrimis postulat profusis. Per-
acto autemdivinopleniterministerio, cumidemad
mensam sederet, prefatos numquam sibi successu-
ros palam. cunctis presentibas innotuit. Qualiter
autem hoc sibi fuerit revelatum non aperuit, nec
umqoam inihi aliquis intimare potuit. Post mortem
quoque ejus Walterdo sibi dilecto, qui et Dodico
vocabatur^ utipsemihi pro vero narravit^insommis
idem cancta, quse in hac re vivus prenuntiaverat
compleri, talibus affirmavit. Hic in lecto positus
excessu mentis vidit archiepiscopum in australi
ecclesiae janua, quse cimiterium respicit, stantem,

generale ; sapientissimi conveniunt, impleturque
illa Jeremiee prophetia : Quomodo ohscwratum est
aurum, mutatus est color optimus (•^er. iv, 4), etca!-
tera. Nam cum judices ab apostolico interroga-
rentur si liceret Gisilerum promoveri ad archie-
piscopatum, quia certam non haberettunc sedem,
sed ab episcopo injuste, ut semper sit questus,
ablatam Hildiwardo, caruisset hactenus quampos-
siderat : tunc hoc auctoritate canonica percipere
jure meritoque verbis affirmabantetexemplis,Da-
vitica transgredientes monita : Hecte judicate^ fi^
lii hominum (Psal. lvu, 2) ; et iilud :
Corruptusjudexnequiddiscemereverum, (HoR. n,2,8.)
Lector,'crede mjhi,quodpiget atque pudet me his

eundemque quasi Bomam cum baculo suimet per* I^longe inferiorem hoc verbis exponere, quod hii

gere cupientem hiis <i> exasperavitverbis : ift Do-
dicOfUtquid *^*meum alio *^t prebebis honoreml Cui
respondens is : Nonne^ inquit, in tristi meo habitu
non voiuntatem, sed obadientiam «^> solum, senior

ob presentem ac futurum pudorem noluerunt
omittere. Merseburg, quse usque (f. 41*) huc libe-
raliter «<• dominabatur, secclesi^ Halverstidensi,
sede episcopali destructa,subditur (377), et Gisilerus

YABLE LEGTIONES.

«io Julii Ann, tSax, Emortualem jEthelberti testatur etiam Necrolog. Luneburg. «ii gevikensten Ic. «"h
erasum i. semper. «i> add. ib. «i« Leo 2. Hico Chronogr. Sar. a 982. «^b Ha ic. ut videturi alibivero
\b. $ecu*idumx abjecit. «i« q l 1. «i? alii lc. «i« o erasum, «<> ita ic antingereat ia. *» beniu. ic? ,
«li add. ib. «n qaia la. «it libera 2. A. S. l. L

NOTiE.

(376) Giebichenstein. 14. vid. SchottgenDirect. diplomat. t. I, p. 109,

^3T7) Bulla papae Benedicti VII super cassatione n. 117.
episcopii Merseburgensis data est anno 988, Sept.

)23S

THIETMARI MERSEBURGENSIS EPISGOPI

m

ejusdem non pastor sed mercenarius, ad majora A respicientia divisa sunt miserabiliter, ScIaTonice

semper tendens, desiderata 4 Idus Septembrisper-
cepit, proverbii non memor illius : Quanto alcior
^raduSf tanto gravior fit casm (cf. Prov. xvi, 8).
Certe si voluisset is in cura sibi credita pcrsistere,
omnem scrupulumin aliquosibi umquam obsisten-
tem imperatoris auxilio potnisset expe]Iere, ma-
gpamque securitatem ac rerum affluentiam cun-
ctarum sibi suisque successoribus efficere. Sed quia
Oeijudicia suntbominibus occuIta,numquam autem
injusta, nonillo «««solum, sed communibus nostri-
met imputo peccatis, qoibus domesticis quicquid
adversi accidit juste asscribitur. Ohtricus vero Be-
neventum postea veniensinfirmatur. Gonfrater«si
meus, nomine Huswardus, ut mihi retulit^", vidit
is assistere sibii£the]leken «ss,prepositum quondam

ritu familiae, quce accusata (38i) venundando dis-
pergitur (382) Pars episcopatus nostri, quffijacebat
inter SalametElstram ac flfiidam fiuvios, et pHsni,
Vedu (383) et Tuchurini (384) pagos, cum ?illis
Passini (385) et Piscini (386),Fritherico |f.41)Cili-
censi datur episcopo. Wolcoldo«i>autera,Mi$neQsis
secclesise antistiti, pars illa conceditur cum adper-
tinentibus villisWissepuig et Lostatawa (387), qus
adGutizi«s> orientalem pertinet, ac fluviis Gaminici
Albiquc distinguitur; sibi autem retinuit«>o9urbes
quarum sunt hsec nomina : Scudici, Cotug, VurciD,
Bigni, Hilburg«si, Dibi,Paug«<>,LiubanicietGeze-
risca (388). Precepta, quae munera regaiia seu in-
peralia detinebant, autigni comburebat,aut8?cIe-
siaesuemutato nominedesignari fecit (389). Manci-

nostrum(378) sed tunc defunctum, annonam sancti B pia et totum, quod Merseburg respicere debuit,De

Mauricii eminussibiporrigentem. Expavescens taii
visione,idem : Cerms,inqmd,frateraliqui<n EiezpO'
nens ei ordine cuncta : Ve mihi, dizit, misero et
peccatori, quod umquam monasterium meimet et obe-
dientiam ad ambitionem (f . 42) dereliqui, et si divina
iargitas aUquam mihi concedere dignatur sanitatem
mpplex huc veniOf numquamque recedo. Talia prose-
quutus, infirmitate validiori opprimitur, et post
paucos dies in prefatacivitate Nonas Octobris (379)
moritur ac sepelitur, non ullum sapientia atque
facundia sibi relinquens similem.

0. Gisilerus autem,acceptaabimperatorelicencia
Magadaburg 2 Kalendas Decembris, Thiednco Me-

umquam colligeretur, sponte dispergit ; abbadam
ibi statuit (390), eidemque Ohlradum «<' (391 )r ^^
nerabilem de sanctoJohannemonachuro,prefecit.
Postque Heimonem de eodem monasterio codsU-
tuit. Sed quse res destruccionem hanc subseque-
rentur, lector attende !

10. Gentesquee suscepta Ghristianitate regibus et
inperatoribus tributarie serviebant, superbiaThie-
driciducis aggravatee, presumpcione unanimi arma
commoverant {an. 983 ?). Quod patri meo coniiti
Sigifrido, priusquam fieret, sicrevelatum eat. Vidit
in somnisaerem nube densa contractum,etpream-
miracione»(f.43)quid hoc esset percontatus, audi-

tensis6ecclesifleepiscopo(380) comitante venit Fuit ^ vit vocem talia proferentem : ^unc illud compkri

hic amicus cesaris et valde ei carus, unusque ex
numero corruptorum qui mille «s? talenta auri atque
argentipro veritatisobumbracione ab archiepiscopo
percepit. Gui quidam, cumab eodem jussu impera-
toris ad matutinam joculariter benediceretur : Sa-
ciet tCy inquid, Deus in futuro, quem hic omnes non
possumasaurojluxic omnia nostram prius secclesiam

dehet vaticinium : Pluit Deus super justos et injmtos
{Matth, V, 45) Quod eciamS Ralendasiuliiscelus,
percusso inHawe]berg«*« presidio destructaqueibi-
dem episcopali cathedra, primum exoritur.Traos-
actis autem triumspaciis dierum,SclavoruTn conspi-
rata manus Brandeburgensemepiscopatuni,30an-
nos (992) ante Magadaburgensem constitulum *>*,

VARLE LECTIONES.

"*illilc. 4" ut m. r, add. 16. *«• athelleken lc? *" milia la. *" volcoldo lc ? *»»guntiziifl
ipsecorr, *w jc add. Gisilherus. *«i h. erasumin 1. *«« a erasum 1. *»» h erasum 1. *»* hauuelberg
primo u eraso 1. ubietiam ante presidio tres titterse erasae sunt, *ss XXX. a. a. madagaburgiensem (ipo;(
eraso) c. add. ib. Loco XXX. legendum est XIX.

NOTiE.

D (387) Wiesenburg'et Lostau prope fluviuji Mul-
dam. Gonf. chartam imp. Ueinrici il, a. lOOi Mart.

(388) Skeudiz, Gautzsch, Wurzen, Puchen, Ei

(378) Magdaburgensis.

(379) Ita etiam Kalend. Merseburg.

(380) De eo vide Vitam ejus, quam scripsitlSigi-
bertus*

(381) Accusata hic idem est ac damnata. Kind.

(382) Lambertus Schafnab. destructioni episcopa-
tus Mersebur^p annum 982 assignat,et auctor Vilse
Godehardi,episcopiHildesiensisnancdestructionem
vocatinconsideratam. Pluradeillavide inSagittarii
Antt. Magdeb., p. 192, sqq.,^uibuIlasbinasponti-
ficis affert Romani, qusB satis ciare demonstrant
Giselarium hanc destructionem auctoritate ponti-
ficia subnixum perfecisse. Conf. Dreyhaupt Saal-
kreis 1. 1, p. 21 sq. Urs.

(383) Pagus ut videtur inter fluvios Saale et El-
ster, dictus a lluviolo Wictav propc Naumburgum
Salam iniluente.

(384) Teucheren.

(385) Possenhain, non procul a Naumburg.

(386) Pissenad Lntzen.

lenburg, Dueben, Pouch, Loebniz, GericiisbaTu.
Urs.

(389) Gujus exemplum vidimus in abbatia Poelde
V. Vupra cap. 1.

(390) De fundatione abbatice a Gisilario Merse-
bur^i institutae bullam Benedicti VII, P. R. mense
Aprili» V Kal. Maii, indict. n, anno ejus pontifica-
tus i 6, qui erat annus 983, scriptam profert Sa-
gittarius in Antt- Magdeb., p. 202. Urs

(391) Diem obitualem Ohtradi monachi, v. io
Necrol. Merseb. vu Kal. Junii.

(392) Cum episcopatusKrandenbergensisfunda-

tus sit anno 949» archiepiscopatus Magdebur^en-
sis vero anno 967, patetThietmarum in illo auno-
rum numero errasse.

1237

CHRONIGON. -- LIB. m.

12M

cam jam prima sonaretiir, mvasit, fugiente prius A Non latuit hoc nostros. Gonyeniant episcopiGisile-

tercio «'* antistite ejasdem^olcmero «''', et defen-

sore ejus «•* Thiedrico ac militibas ipsa die viz

eTadentibus. Clerus ibidem capitur, et Dodilo,ejus-

dem sedis antistes secundus «>«, qui a suis strangu-

JaUis tres annos jacuit tunc sepultus, e tumulo

eraitur, et integro adhui: ejus corpore ac sacerdo-

tali apparatu, ab avaris canibuspredaturetiterum

temere reponitur; omnis sBCclesie thesaurus dis-

trahitur, et sanguis multorum miserabiliter effun-

ditar. Vice Christi et piscatoris ejusdem venerabi-

Us Petri varia demoniacse heresis cultura deinceps

veneratur, et flebilis hscmutaciononsolumagen-

tilibus, verum etiam a Christianis extoilitur (393).

rus et Hilliwardus cum marchione (f . 44) Thiedrico
cflBterisque comitibus, Rirdago, Hodone ««• et Bini-
zone, Fritherico, Dudone ac pitre meo Sigifrido,
aliisque ««•compluribus; qui ut dies sabbati primo
illuxit, missam omnes audiunt, corpus animamque
C€elestisacramentomuniunt,hostesque obvios fidu-
cialiter inrumpentes, paucis in unum coUem effu-
gientibus, prosternunt (397). Laudatur a victoribus
in cunctis Deus mirabilis operibus, approbaturqne
veredicus «*o Pauli (398) doctoris sermo : Non est
prudentia neque fortitudo nec cansilium adversus Do'
minum. Derelicti sunt qui prius Deum spernere pre-
sumpserunt, idolaque manufacta et prorsus inania

i I . Temporibus hiis ecclesia CiticensisaBoemio- gcreatorisuo stulti preposuerunt. Appropiante tunc

rum «M exercitu, Dedi «*' (394) duce, capta est et

depredataHugone primo tuncepiscopo hinc effugato

(39o.) (f. 43') Posteaque monasterium sancti Lauren-

cii martiris in urbe quse Calvo <«o dicitUr, situm

desolantes,nostrossicutifugacescervos «^^ inseque-

bantur ; nostra etenim facinora nobis formidinem

et his suggerebantvalidam mentem.Mistui, Abdri-

torum dux, H6manburg ««* ubi sedes episcopalis

quondam fiiit,incendit atque vastavit.Quid««> vero

ibi mirabilium Christus operareturecaBlis,attendat

religio tocius Christianitatis. Venit de supernis se-

dihtts aurea dextera,inmedium coUapsaiocendium

expansis di^itis, et plena cunctis videntibusrediit.

Boc admiratur exercitus^huc stupet Mistuwoi ««« ti-

nocte,nostrisque alonge castrametautibus, hii, quos
supramemoravi, furtim,pro dolorl evasere. Omnes
autem nostri, exceptis tribus, crastino gaudentes
remeabant, applaudentibus «>i cunctis,quosobviam
habuere vei domi invenere.

1 2. Interim cesar Romanlim sic regebat inperittm,
ut quod patrem suum prius respiciebat, omne deti-
neret, et Saraceais sua inpugnantibus viriliter resi-
steret et a finibus suis longe hos effugaret. (f. 44*)
Caiabriam a crebra Grecorum incursione et Sara-
cenorum depredatione magnam vim«><perpeticesar
comperiens (an. 982), ad supplementum exercitus
sui Bawarios ac fortes in armis Alemannos vocavit
(399).IpseautemcumOttone duce, fratris fiiio Liu-

moratus;et id mihi indicavit Avico,capellanus tunc ^ dulfi**^ ad urbem Tareutum,quam Danai jam pre-

ejusyet spiritualisfratermeus postea effectus (396),

Sedego cum eodemsictractavi.reliquiassanctorum

itinere incoelumdivinitus collatas abiisse,hostesque

terruisse atque fugasse. Post haec Mjstuwoi in

amentiam versus iu vinculis tenetur, etaquabene-

dicta inmersus : Sancttu^ inquid, meLaurentius in-

andii 1 et antequam iiberaretur, miserabiliter

obiit A^*. Desolatis tunc omnibus preda et incendio

urbibas ac yillis usque ad aquam, quiB Tongera vo-

catur, convenerunt e Sclavis peditum ac equitum

plus quain 30 legiones, qusQ sine aliqua iesione re-

sidua quaeque suorum auxilio deorum tunc *** de-

vastare nou dubitarent, tubicinis precedentibus««7

sidio munitam optinuerant, feslinavit,eamqueviri-
liter in parvo tempore obpugnatam devicit /400).
Saracenos quoque valido exercitu sua populantes
superare contendei^s «»«, cautos illo speculatores
misit, qui certa de hostibus referrent. Quos primo
infra urbem quandam «M|40i)clausoseffugavitdevi*
ctos, postque eosdem in campo ordinatos fortiter
adiens«>*,innumeram ex his multitudinem stravit,
prorsusque hossperavit esse superatos. Sed hii ex
improviso collectiad nostrosunanimiter pergunt, et
paululum resistentes prosternunt, prodolorl 3 Idus
Julii Richarium ^*^ lanciferum et Udenem ducem,
matris mes avunculum ; comitesqueThietmarum.

VARIiE LECFIONES.
«M add. ib. «•'' uolcmero ic? ^ bemiorum ia tittera o superposita sed itirum deteta. «•> Dedone 2. A
S. a, 983. ««« calue lc. ««i ceruuos ia, <«> Hammanburh. A. S, t, L Hamttnburch Ckronogr. Sax. a.
982. ««* Qd corr. Qd i. «»« mistuiuoi ia mistuvuoi ib. ««* Post — obiit add. ib. in imapagina margine.
**• add, id. "7 t. p. add. ib. **• hodone ic. **• ceterisque corr. aliisque i . *w veridicus ic?
*<^ applaudaentibus ic. *» m i. «» ludulfie corr. icf *•* ita ic. contendas ia. *»• urbe quadam ia.
«M aa ejus i . ad ejus interitum 2. adiens conjecit Wagnerus. *^^ Inter Julii et Richarium sex vel septem
iiterarum spatium obsque rasura i.

NOTiE.

(393) Ann. Hildeshem ; clironogr. et ann. Saxo D (39^) /m loco, qui Belxem dicitur A. S., a. 983.
^cn. __* * |gggj j^^ ^^^ Paulus, sed Salomon Proverb. 2i,

hflec ad annum 983 referunt.

(394) De quo v. infira.

(395) Hugroni in fine anni 981 jam successerat
Frithericus, ut conjicere licet ex cap. 8. Haec om-
nfa igitur ante annum 983, quo annalista ea col-
locavit, referenda videntur. Conf. omnino l. iv,
c. 36.

(396) Dies ejus emortualis Octob. 7 in Necrolog,
Merseb. notetor.

V. 30.

(399) Gonf. Ann. Hildesh.. Lambert.,a 982. Bai-
derici Ghron Gamerac., i. i, c. 103. Alpert. de va-
riet. temp., c. 24

(400) Mensibus Martii et Aprilis. a. 982.

(401) Scillacium; v. Ann. Cav. ap. Prat. IV, p.
420. W.

me

THIETMARI MfiRSEBUftGENSIS EPISGOPI

lUO

Bece]inum,Geyehardum, Gunterium **^, Ecelinum, A quidam ex circumstantibasGrecisapprehensaTeste

ejusque fratrem Becelinum, cum Burchardo etDed^
ac Gorando ceterisque (f. 45) inefifabilibus, quorum
iiominaDeussciat (402) Inperator autcm cum Ot-
tone prefato ceeterisque eifugiens, ad mare venit,
vidensque alonge navim,salandriam nomine, Galo-
nimi equo Judeiad eam properavit. Sed ea pretcr-
iens, suscipere hunc recusavit. Ule autem litloris
presidia petens, invenit adhuc Judeum stantem, se-
niorisque dilecti eventum *"soIliciteexspeclantem.
Gumquehostes adventare conspiccret, quid <•<> um-
quam fieret de se «^S tristis hunc interrogans, et
habere se amicum apud eos, cujus auxiliumspera-
ret, animadvertens, iterum equo comite in mare
prosiliens, ad alteram, que sequebatur «•>, tendit

detinore presumeret, perfossus gladio Liupponis,
egregii militis, retrorsum cecidit. Fugierunt«^'hii
in alteram partem navis, nostri autero qoibus hur
veniebant puppibus incolumes cesarem sequeban-
tur, (f. 46) eoslittorissecuritateprestolaDteiDfpre-
miaquepromissamagnismuneribusDaDaisimplere
cupientem (404). Hii vero multum perterriti pro-
missi(inibusque diflldentes^abierunt, patriosrepe-
tentes fines : quique dolo omnes semper vicerant
naciones, simili se tunc delusos artu seDtiebaoL
Quanta autem lasticia a presentibus posteaqueve-
nientibus imperator susceptus sit, explicare dod
valeo.

13. Sed ut in omnibus, lector carissime, certus

salandriam, et ab Heinrico solum milite ejus, qui Befflciaris, salandria (405) quid sit «", vel car ad

szlavonice Zolunta vocatur,agnitus intromittitur,et
in lecto senioris ejusdem navis positus, tandem ab
ipso etiamcognitus, siinperator esset inlerrogatur.
Qui cum hoc diu dissimularc studuisset«<s, tandem
professus : Ego sum, inquit, qui peccatis meis id
promerentibus ad hanc veni miseriam, Sed quid nohis
sit modo communiter faciendum diUgentcr accipite.
Optimos ex meo nunc perdidi miser impertOy et pro-
pter hunc doloris stimulum neque terras has intrare,
nec horum amicos (f. 45') unquam possum vel cupio
videre.Eamus tantum ad urbem Rossan (403)« ubi
m/ea confunx mcumprestolatur adventum, omnemque

has pervenerit horas, breviter intimabo. Ha^c est,
ut prefatus sum, navis miro; longitudinis etalacri-
tatis <>^, et utroque latere duos tenens remorum
ordines, ac centum quinquaginta nautas. Duabus
hoc unum erat nomen navibus, quse jussu basilei
Nicaphoris Galabriam petierunt colligendi gralia
tributi ; quse licet Romano specialiter serviat in-
perio, tamen ne aliquam a Grecispaciatur «<>mo-
lestiam, auri debitum quotannis voluntarie pe^
solvit Gonstantinopolitanis. Inperator autemhas
venientes, inextinguibilemque ab omni re preter
acetum fcrentes ignem, sibi conjunxit, et io mare
ad comburendas Saracenorum (f. 46') naves con-

peeuniam, quam teneo ineffabilem, cum eadem sw ^ju^tas direxit. Quarum una, sicut predixi, susci

mmtes^ visitemus imperatorem vestruniy fratrem sci"
licet metim, certum, ut spero^ meis necessitatibus
amicum, Hiff dulcibus colloquiis provisor navis dele-
ctatusconsentit,etperdius acpernox ad condictum
pertingere locum properavit. Quo cum propiarent,
binomius ille jussu inperatoris premissusjnperatri-
cem et qui cum ea erat Thiedricum «84 presulem su-
pramemoratum cum somariis^^lurimisquasi pecuni
sarcinatis vocavit. Greci autem primo ut inperatri-
cem cnm tantis de urbe prefata muneris exire
viderunt, anchoram ponentes«*s, Tbiedricum anti-
stitem cum paucis intromittunt. Sed imperator, ro-
gatu presulis, viliadeponens vestimenta et induens

pere devictum eundem recusavit, seu ob igDoran-
tiam sui, seu ob metum subsequentis inimici; al-
tera autem, quse huncinstinctu Heinrici suscepit
«70, velut prefatus sum, invita reddidit.

44. Paululum mihi nuiic devianti mens est io-
cepta perficere. Omnes nostri principes, comperta
tam miserabili fama, conveniunt dolentes, et ut
eum sibi liceret videre, per epistolee portitorem
unanimi supplicatione poscebant. Quorum legatio-
nem cesar ut audivit, desideranti animo coosensit.
Ponitur *7i in Berna civitate conventus (400), el
omnis huc convocatur principatus *", necessariaut
hic tractarentur «ts multa {an, 983). Solus <'* dux
Bernhardusinmediarevertiturvia ; namque una ex

meliora, viribus suis et arte natandi confisus, ut , ^

sietit in prora, mare velociter insiluit. Quem cum ^ urbibus suis «^a, quam imperator con

VARLE LEGTIONES

*»« i erasum, "» euuentum la. *•« qd 1. *«i ita lc? dente ia. *«« ita ic, sequabatur ia, <" slo-
duissaent 1. *•* thredicum 1. *«» ita ic, ponens ia, *•« i erasum 1. *«' Ha ic. quisjit 4 a. *•• aclarila-
tis corr, claritatis 1. *•» paciantur \a, *7o Ua ib, susceperat ia, scripsisse videtur, *7t fit \a. *'* et o h.
c. p. {b. in loco raso. *75 ut h. i. ib, e corr, *74 Solus — incensa est Thietmari manu P, *?• /«/cr suis
et quam spaiium aliquot syltabarum relictum 1.

NOT^.
(402) Necrol. Luneb., ad u Id JuL, 0 Gunther et et Arnold preeter alios memoranturinNccroI.Ful
Udo et alii multi occisi. Idus Jul. habent Lamberti
Ajinales,qui Ottonem ducem,Bertoldum, Wernher
abbatem Fuldensem et Heiuricum eniscopum Augu-
stensem inter occisos numerat.De Ottone hoc anno
mortuo V. Ann. Hildesh et Ann. Einsield., a 982.
Necrolog. Merseburg., ad in Id . J ul., nomen habet
Beinrici eni^opi (Gonf. Yitam S Udalrici c. 28) ;
ad zvii Kai. Aug. ibi le^tur : Heinricus episcopus a
SdBrecenis cum abis muitis occisus. Gomites Irmirid

densi. Gonf. Ann. Augustan Hanc diem pivl"
fuisse refert Ghronic. episc. Metensium

(403) Rossano, oppidum in Galabria cileriore.

(404) Imperator Julii d. <3. adhuc in cinUte
Rossano degit.

(405) Ghelandria audit apud Liudpraud V,9sqq.

(406) VeronsB imperatorem invenimus meose
Junii a. 983.

i24i

CHRONICON. — LIB. IV.

IMS

tra Danos opere ac prssidio firmavit, do!o ab hiis A
denuo capta, cesis defensoribus ejusdem incensa
est ^T (4^7). AnnoDominicsRlncarnalionis983,in-
peratorVerone placitum habuit, etHeinricus rainor
exilio solutus^dux Bawariorum eifectus est(40i$). £t
in hoc anno Sclavi unanimiter restiterunt cesari et
«77 Thiedrico marchioni (4091. Et filius inperatoris
ab oronibus in dominum eligitur {an, 083).

15. (f. 47) Post paucos dies discedebant, ultimum
vale dicentes ; namque imperatorcumRomamve-
niret «?>, relicta malro sua venerabili in Papia ci-
vitate, graviter infirmatus, ul extrema persensit
adesse, omuem suimet pecuniam partes divisit in
quatuor(4i0}, unam (pcclesiis, secundam pauperi-
bas, tertiam ditect^e suimet sorori Mahtildfle, quoB
abbaciam in Quidiliugeburg devotaChristo famula ^
obtinuit, quartam suis tristibus donavit ministris
ac militibus. Factaque latialiter (411) confessione
coram apostolico ceeterisque «?• coepiscopis atque
presbiteris, acceptaque ab eis oplata remissione, 7
Idus Decembrisex ac luce subtractus est ; terreque
commendatur ubi introitus orientalis paradisi do-
mus sancti Petri cunctis patct fidelibus (41 1) et
imago Dominica honorabiliter formata venientes
quosque stans benedicit.Equidem sortis memor hu-
mancB multumque indigensindulgentiae^coeli terree-
que Deum et Dominumsupiex efflagito,utquicquid
*^ hic in mea unquam peccaveritdecclesia, clemens

remittat, probeneficiisautem centuplamlargiatnr,
potestate que immerito mihi concessa indulgeo, te
obnixe successorem {f. 47'), postulans ut huic ve-
niam nemini in ultimis denegandam semper ex
cord^ tribuas.

16. Higus inclita proles, nata (413) sibi in silva,
quffi Ketil vocatur (414) in die prozimi «>i natalis
Domini ab Joanne archiepiscopo Raweunate «m et
a Willigiso Magociacense in regem consecratur
Aquisgrani, et complelo hoc officio, moz legatus
tristi nunciotanta perturbans gaudia advenit. Movit
multorum corda ineffabilis dolor, virtus sublata
queritur, quam scpissime incolumen homo fragi*
liset dubiuspersequitur«M(cf. Hor.iii, 24, 31).Sedit
hicbisquinossolaresannos post obituni patris sui,
regni tutor et inperii, hostibus cunctis horendus,
commissisque «•« gregibus inexpugnabilis munis
(415). Nutat ancxia <•• iu tantis rebus populi sen-
tencia, quam cito flrmavit divinse majestatis mise-
racio. Solvitur a Trajectensi custodia dux Heinri-
cus, et ab eo rex tenellus ad nutriendum sive ad
degradanduma Warino,Coioniensi archiepiscopo,
cujus flrmse fldei ab inperatore predicto is ««i
commissus fuit, assumitur. Obseram modo tercii
seriem voluminis, duro vecte necis deflendae tercii
inperatoris«9< nostri, etcertitudinempietatisalmffi,
qua omnem exclusit ambiguitatem, stilo laetus
aperire conabor.

LIBER QUARTUS

1. (f. 51*) Anuo Doininicce Incarnationis 984*^ G
domna inperalrix Theuphano, tercii mater Ottonis
et, pro dolor! iu boc ordiiicuUimi, novitate diri "^
vulneris etunici abscncia fllii perculsa, ad Ethel-
heidam "«inperatricemPapiam civitatcmveniens,
magno succipitur luctu, caritativoque lenitur sola-
tio.Prefatus vero dux cum Poppone venerabili epi-
scopo (416), subctyuspotestate diutenetur, et cum

Ekberto comite uuioculo «*•, Agripinam veniens,
regem patronuslegalisde Warino, ut predixi(417),
archipresule suscepit, ejusdemque auxilium cum
omnibus quos ad sui gratiam convertere poterat,
flrmiter est adeptus (4(8). Dispositis autem, prout
sibi placuit, cunctis, duxab Gorbeiamcumeisvenit,
ibique Thiedricum (410; et Sicconem (4t0)comites
ac confratres nudis pedibus veniam postulantcs dedi-

VARLE LECTIONES.

*7« Ilic versu et dimidio vacuis rehctis sequentia usque ad cap, finem qni et folii est finis ipse Thietmarus
scripsit, *77 et et \. in duabus lineis, *78 venirent ia, »*?» ceterisque i, "o quid quid corr. quic^uid i,
*»» add. ib. *M rauuennatc altero u eraso i. im que addit ib, «•* c erasum i. *w peratoris qua m loco
raso, i . «*« Explicit Ilber tercius. Incipit liber quartus de Ottone tercio imp. 2. «s? Jta 2. A S» a. 984.
di 1. «M Adhelneidam lcsemper. «>• monoculo 2, A. S. l, l....ita in cod. recentiori manu signatum; nihil
vero deest,

NOTiE.

(407) Gonf. Adam Bremens. II, 18.

(408) Ex Ann. Quedl. Cf. Ann. Hildeshem., a
973. Conf. ibid., a. 9T7 et 978 et supra c. 5. In
pace imperatoris cum Venetishocanno Jun. 7con-
clusa inter testesjam apparetEzelo (s. Hccil, Hein-
ricus minor).

(409) V Ibid

(410) Conf. chronogr. Sax , a. 983.

(411) Pleno ore cliron. Sax., a 988.

(411) Apud S. Petrum in paradiso juxta orato-
riumS. Marix , st>petitur. Alpertus 1. 1.

(413) Sic. 980 V. chronogr et A. S. h. a.

(414) Silva Ketil, ubi hodie villa parochialis Kes-
seJ juxta fluvium Siers ad arcem Gennep in dir
strictu Cleviensi. V. Scheid. in Orig. Guelfic. t IV^
preef.y p. 96.

(416) Nota hexametrum : Cmimi9ii$ gre§ihus m-

D expugnabilis murus.

(416) Trajectensis addit ann. Saxo. De episcopo
Ultrajectino sermo hic esse non potest, ille enim
fuit Ansfridus ab a. 976-1008, necfuit Poppo ille
episcopus Wirceburgensis, quippe qoi diem supre-
mum obiisset paulo ante Ottonom II imperato-
rem. Fortasse fuit Cracowensis, de quo v. infia
cap. 90.

(417) V. supra 1. ii, cap. 18.

(118) Simutans seprimo objus projpinquitatis par^
tihus regis infantis pdelissime patrocinaturum^ Ann.
Quedlinb., a. 984.

(419) Comes palatinus,

(4t0) In cap. 2 et c. 18 dictus Siberlus; Sigiber-
tus vero in docnmento apud H . A. Luntzel die altere
DioceseHiidesheim.fpag. 345. In Ann. Quedl ^ a.
998, hie et Mter ejdsdtfm Baxones flieaillTir;

lUZ

THIETMARI HERSEBDRGENSIS EPISCOPI

m

goatur soscipere. Quod hii egrefereniesabierunt, A
cognatos suimet et amicos a ducis ministerio toto
mentis nisu amovere studentes. Qui cum palmarum
soUemnia inMagadaburgcelebrare voluisset^omnes
regionisillius principeshucconvenirerogavit atque
precepit, tractans quomodo se suse potestati subde-
rent regnique eum fastigio subievarent. Huic con-
silio maxima pars «•<> procerum hoc dolo consensit,
quodlicenciam adomino suimetrege,cui juraverat,
prius peteret, postque secura novo regi serviret.
Quidam autem ob ejus indignationem digressi, oc-
cultis meditantur astutiis qualiter hoc numquam
fieret (421).

2. Inde egressus Heinricus, proximum (f. 51')
pascha Quidlingeburg «•& festivis peregit gaudiis ^
Quo magnus regni primatus colligitur, a quibusdam
autem venire illo nolentibus ad omnia diligenter in-
quirenda nuntius mittitur. Hac in festivitate idem
a suis publice rex appellatur laudibusque divinis at-
toliitur. HucMisecoetMistuiet Bolizlovo duces cum
caeterisineffabilibus confl,uebant,auxiliumsibi dein-
cepsutregi et dominocum juramentisaffirmantes.
Multi ex his fldem violare ob timoremDei non pre-
sumentes, pauluium evaserunt, et ad civitatem He-
sleburg(42i), quo consocii eorum adversus ducem
jam palam conspirantes conveniebant, festinavere
«**. Quorum haecsunt nomina. Ex oriente hii comi-
tes cum Bernhardo duce et Thiedrico marchione,
Ekkihardus (423), Bijo (424), Esic (425), Bernwar-
dus, comes, et clericus (426), Sifrith ejusque filius q
(427), Frithericus (428), et Ciazo (42V) confralres.
Gomprovincialium autem Thiedricus et Siber con-
fratres (430), Hoico (431), Ekkihardus, et Bezeco
germani, Brunig, et sui, militesque sancti Martini
jussu archiprsesulis (432) Willigisi, quibus adhe-
rebat occidentalium maxima muititudo . Quod dux
comperiens, suos magnis muneribus ditatos cum
gratia dimisit ; ipse autem cum valida manu ad per-
turbandam hanc conjurationem seu pacificandam
ad Weriu (433) properans, Popponem misitepisco-

pum,ut adversantes sibi disjungere vel recoociliari
temptaret. Qulcum cepto itinere persisteret,hostes
coQgregatos jamque ducem petere paratos inrft-
niens, vix pacem mutuam in loco, qui Seusun (43i)
dicitur, ad condictum pepigit diem. (f. 52) Ad quam
dux, Bawariam continuo proficiscens, cum veDire
aut noluisset «>*, aut propter Heinricum ducem qoi
tunc Bawariis atque Carentis prefuit (435) munere
prefati inperatoris, non potuisset, hostilis immaiii-
las urbem comitis Ekberti, quse Ala (436) diciiur,
possedit; destructisque protinus muris intraniei,
Etheilheidam iitperatoris filiam,queehic nutricqa-
tur, cum pecunia ibi plurimum collecta rapiunt,
gaudentesque redeunt.

3. Dux autem, conversisad se omnibus Bawario-
rum episcopis comitibusque nonnullis, Francoram
terminos his fretus sociis adiit, et in pascuis ad Bi-
sinstidi (437)pertinentibusad alloquendosregionis
illius principes consedit. Magontinee tunr proYisor
eecclesiee Willigisuscum duceCoarado(4d8)c«teris-
que optimatibus huc venit. Hosduxquibuscumque
valuit modis sibi conjungere temptans, eosque a
promissa regi suo cum sacramentis fide numquam
vita comite recessuros uuaaimi eorum responso
percipieus, coactus est futuri timoreduellicumju-
ramentis affirmare, ut 3 Kalendas Julii ad locum
qui Rara vocatur (439), veniret, puerumque mairi
suee illisque redderet. Tunc unusquisque remeaTit
ad sua, mente diversa pre gaudio atque tristicia.

4 Post hflpc Heinricus Bolizlavum «>«, ducem
Boemiorum,incunctissuimetnece8sitatibussemper
paratum,cumsuisadiit(an. 984), honorificeque ab
eo succeptus, cum exercitu ejusdem a finibus suis
per Niseni '44<>) et Deleminci pagos usque ad Mo-
gelini(44i) ducitur.Deindeque cum nostris obviam
(f, 62') sibi pergentibus ad Medeburun proficisci-
tur. Wagiovero, milesBolizlavi ducis Boeraiorum,
qui Heinricum cum exercitu comitatur, cum ad
Misni redeundo perveniret^cum habitatoribusejus-
dem paucalocutus, Frithericum,Rigdagi marcbio-

VARliE LECTIONES.
«M ita lc. pras la. ««i quidelingseburg ia. *•* add. i6. «•> ita corr. noiuisset 1. «»« bo^slauum i.

NOTiE.

(421) Conf. Ann. Hildeshem. h. a. D

(422) Asselburg, castrum nunc dirutum prope
Bargdorf in judicio Saldern.

(423) Thuringiffi comes, Gunterii filius.
(424-425) Comites Merseburgienses.

(426) Postea, ut videtur, magister regis et epi-
scopus Hildeshemiensis,

(427) Sifrith, comes Northemensis, ejusquefilius
equivocus. De quibus confer Sclirader die alterem
Dynastenstamme zwichen Leine, Weser und Die-
mel ; quem hic tamen locus fugit.

(428) Comes de Eilenburg.

(429) Etiam Ziazo, Zazzo dictus V. infra cap. 28.

(430) E. not. 419 ad cap. prsecedens
(431') V. infracap. 6.

(432) Moguntini

(433) Palatium re^ale Werla juxta Burffdorf in
territorio Hildesiensi, ibii^^ueprsefectura Scnaladen,
prope Goslariam. Vidansis G U. Gmpen obs». re-

rum et antiq. Germ. et Homan. pag. 1-30 et F.
D. Hffiberlin diss. de situ Werl» Helmst 1786.

(434) Seesen inter Goslariam et Gandershein ;
dictum Sehuson in Ambergo in charta Otloais 11.
imp. data Gruhonaha ^li Jun. 1 1 ; a. 1007 vero
vocatur Seu.Hi. Conf. Wedekind Noten, 1. 1, p. 40.

(435) V. supra l.iii, c 12.

(436) Videtur fuisse urbs Ala Oelsburch, juxia
Fusam fluvium in prsfectura Brunsvicensi Lich*
tenbergsive judicio Saldern. Conf Wedekind 1. 1.

(4:^7) Bisenstatt prope Wermatiam, haud procol
a Rheno, olim fuit vilia regalis. Conf . Ann. Fni-
dens t. I: p. 382.

(438) Conradus, dux Franconi» et Suevis.

(430) Gross-Roiirheim in prffifectura Hasso Dar-
mstadensi Zwingenberg.

(A40) Pagus inter fluvios Elbam etMuldam prope
Dresden et Freiberg.

(441) Mugein juztafluvlam DeimtspropeOscbatx

ms

CHRONIGON. — UB. IV.

iSM

nistunc in Merseburg commorantis amicum etAfeg^n^ suum eidominumreddere, nilqae derebus

sateliitem, adsecclesiam extra urbem positam (442)
venire ac cum eo loqui per internuntium postulat.
Hicut egreditur, portapost eum clauditur, etRicda-
gas, ejusdem civitatis custos (443) etinciitus miles,
juxta fluvium, qui Tribisa dicitur, ab biis dolose
occiditur. Urbs autem predicta, Bolizlavi moxpre-
sidio monita, eundem cito dominum et babitato-
rem suscepit.

5. A quo Wolcoidus *^^ antistes vulgi instinclu
varii expeliitur, et ad *9b Wiiligisum arcbiantisti-
tem veniens, benigne ab eodem succipitur^»?. Hunc
enim pro filio epii^copus nutrit, et cum ad eoasor-
dinareturregiones,secundo Ottoni<'s,cui magislerio
prefuit, diiigenter vice sui babendum commenda-

suis preter Merseburg, Waibizi{447) et Frasu (448)
ad supramemoratum diem sibi detinere voluisset,
idque sacramentis credibilibus approbaret, quod
tunccumsecuritate eorum ex parteconsolidatabuic
abire liceret; sin autem, quod eundiredeundique*of
nullus vivo patesceret locus. Quid plura? quicquid
exposcunt, cr^stino impeirant, eumque ad Merse-
burg, ubi ductrix Gisla (449} (f. 33') longo trisiis
sedebat abcessu, hii discedentes ire permitiuni. Is
vero cum fidelibus suis siugula quieque discuiiens,
seqpie ob Dei timorem patriaeque salutem a propO"
sito >io recessurum suo veraciter indicans, graies
auxiiii suimet ac bonse voluniatis condignas referi,
et ut cum ilio ad conditum pergerentdiem, omnes

vit. Hoc semper iste in animo tenuit, ac maximoB caritative posiuiat. Ventumesiad Raraab impera-

Iionore cognovit» et tunc adprime, cum sibi fuii
necesse ; ei in Erpesfordi «»', quo ipse desideravit,
procurari *^ eundemsumopere jubet. Ibi diucon-
versatus, post mortem Ricdagi marcbionis in-
cliti (444) ElLkibardo succedente et Bolizlavo ad
propharemeante, sedem propriam revisit(an. 445).
Posteaque Boliziavi amiciciam firmiter acquirens,
cum in PraguBo* cenam Domini celebraret, postera-
que die, quse est parasceve, (f. 83) cum memoriam
divinffi^o* passionis>os rite perageret, paralisiper^
culsus asportatur, et in bac infirmitaie usque ad
finem bigus vii®, quamvis ad tempus evalesceret,
permansit. Sedebat »04 83 annos, 10 Kai. Seplem-
bris (445) ex hujus carnis ergastulo eductus *os. in

tricibus, inPapiahumiliier divinam consoiaiionem
buc usque prestolaniibus, ei ab universis impeni
ac regoi principibus ; fidelisqne promissio ducis
compleiur, data cunctis, qui adregnum pertioebani,
gratia sui abeundique liceniia. Sielia a Deo prede-
stinati rectoris media d^e cerneniibus universis
clara refuisii (450). Fii unus laicorum atque cleri-
corum in Gbristi laude concentus, ac prius repu-
gnantium supplex a£fectus, conveniique in unum
dissonaturba domiuium.Rex*^^ asuimet maire avia*
que diligenter succeptus, Hoiconis magisieriocomi-
iisconmissusesi. Inier regem etducem paxfirma-
iur, usque ad supramemorata Bisinstidi pratai
utrisque sua petentibus. Convenieniibus auiem his.

hujus vice Eid ^ot nostree congregationis frater, vir G maiorum instinctu in malo discesserunt, sicque

jusius ei magne simplicitatis, ordinatur ortaiu Gisi-
leri archipresulis, de cujus inclitaso* conversacione
muita ad edificationem nostram utilia, cum tem-
pus fuerit, narrabo, nunc inceptis persistens.

6. Interim fautores regis WiUebeimum comitem
^T, duci nimis famiiiarem,in Wimeri *o8 possidentes,
comperio ejusdem adventu, iilo festinant, ac juxta
viUain quae Iteri diciiur (446) convenienies, castra
metaiisunt^crastino contraeum bellaturi {an, 984).
Quod cum ducem protinus non lateret, Gisiierum
huc misit archiepiscopum, qui voluntatem eorum
perquirerei, pacemque, si potuisset uila fieri ra-
cione, firmarei. Hiccumsenioribus congregatissu»

mulium temppris sietit intervallum >^<. Oritur au-
tem inter hunc et prefaium Heiuricum, qui minor
dicebatur, magna sedicio quae Herimanni *i* comi-
tisconsilio postmodum finita,regisgraiiam in Fran-
canafordi *^* et ducatum dedicius promeruit(45I).
7. Celebrata esi proxima paschalis sollemniias
(f. 54) in Quidelingeburg a rege, ubi quattuor »•
ministrabani duces, Heinricusad mensam, Gonrad
ad cameram, Hecil ad cellarium, Bernhardus equis
prefuii. Huc etiam Bolizlavus et Miseco cum suis
Gonveniunt^ omnibusque riie peraciis, muneribus
locupletaii discesserunt. In diebus illis Miseco se-
mei ipsum regi dedit, ei cum muneribus aliis ca-
melum ei presentavit, et duas expediciones cum eo

legaiionis aperiret secretum, dictum est ab his: si

VARLE LECTIONES.

*•» uolcoldus !(?? *»« et ad add. 16. «" susc. lc. *w ottone la. ««» erfordia lc. »oo pro-
oarrari ia. »oi praga ib. sive ic, »« dominicos 2. A.S »" add. ib, »o* ita ie Sebat ia. »" idia.
»»« erasum est i. »o7 de Thuringia add, A. S. *o» uuimari ic. A. S. »«» reundique 1. »»• ita ic. ppo-
silo ia. »ii ab:::'.suimet ex matre ia. »i> interuuallum la. »is ierasum i. »i« francinfordi lcr »&»
primum i erasum,

NOTiE.

'443; Ecclesia S. Nicolai in foro novo suburbii D conite.

Misoiensi juxta fluvium Trubische.

(443) Sc. Burggravius Misniensis. Foriasse is
quem occisum esse Octob. 11 Nccrologium Lune-
burg^ense rommemorat.

(444) Ricdargus, marcliio Mii>niensis, obiit anno
9811. V. Ann. (Juiuil. et Necrolog. Fuldense.

(44o} Hunc diem emortualem eliam habeut Ne-
crol. llerseburg. et Lunebur^.

(446) Castrnm litern in finibus Saxonie et Fran-

(4i7) Waibeci^ in comiiaiu Mansfeldensi.

(448) Frosa, urbs ad ripam Albis siia ulira
Magdebur^um.

(449) Hemrici ducis Bavarise uxor, filia Gonradi
regis BurgundisB, qui erat frater Adelheidfle im"*
peratricis Urs.

(450} Stella — refulsitez Ann. Quedlinb., a. 984.
(481) Ducaium scilicei Bavariee recepii.

!M7

THIETMARI MERSEBURGENSIS EPISGOPI

m

fecii (4St) In primo anno regni ejus antistes Hilli- A nis fuii, regnumque filii tgus cuatodia serrabatTl-

nessemensis AdwinusKalendisjdecembris obiit(4 53).
et Osdagus, ejusdem monasterii prepositus, suc-
cessii. Quo sedente quinque annos et tunc expi-
rante (464), Gerdagustunccellerarius*i<ordinatur.
Kt cum ille in 3 ordinationis susb anno Romam
causa orationis petens reverteretur, 7 Idus Decem*
bris obiii (455), etcorpusejusdem pe^ singula divi-
sum membra in scriniis duobus ad monasterium
suimet a consociis lugubriter delatum est. Hos an-
tistiies duos Gisilerus archipresul, casu ibidem ad-
veniens, terre commendavit. Tunc •«'' Bernwardus
»is,magisterregis, factaeleccione consecratur (4B6).

rili, demulcens in omnibus pios, terensqoe ac supe-
raus erectos. ))e fructu vero ventris sui decimas
Deo obtulit, filias suas, primam "* ad Ouidilinge-
burg i£theiiheidam nomine, alteram ad Gounes-
lieim >>• (f. 55') quee Sophia dicitur (461).

9. Eo tempore (990) Miseco et Boiizlavus interse
dissonantes, multum sibi invicem nocueruni(i62].
Bolizlavus Liuticios suis parentibus et sibisem-
per fideles in auiilium sui invilat; Miseco au*
tem predictee imperatricis ad^utorium poslulat
Quas cum iunc in Magadaburg fuisset« Gisilenmi
ejusdem archiepiscopum, comitesque hos,Ekkihar-

8. Multisbellorumasperitalibus Sclavoslacessere gdum, Esiconem, Binizonem, cum patre meoet

rex non desistit (457). Orientalcs quoque adversum
se presumentes insurgere devicit. De occidentali
parie quam plures arma sepius commoventes niul-
iosquedepredantes, vi et arte is superare contendit.
PuerUia non est opus numerare, longumque vide-
tur^ queepro prudentibusiselfeceritconsiliatoribus,
enarrare. Cometaparens {an, 989) damnain pesti-
lenciis subsequutura' (f. 54') indizit (458). Impera-
ior, jam facius vir, ut aitApostoIus^evacuavitquee
>i> erant parvuli {I Cor, xui, 1 1 ); semperque Mcr-
seburgensis desiruccionem eecciesicB deflens, quo-
raodo hcec renovaretur, sedula meniis intentione
volvebat sso,et quamdiuin corporevixit,hoc votum

cjus equivoco (463), Hrunone ac Udune csleris-
que compluribus eo misit Qui vix cum 4 "^ pm-
ficiscentea legionibus >>•, ad pagum Selpuli dictum
venerunt,acjuxtaunam paludem,supra quampoos
longus porrigitur, consederunt>s>. Et ecce, innoclis
silentio unusexsociis Willonis, quipridieadperspi-
ciendumsuimetpredium precedens aBoemiiscap-
tusesi, evadenspericuium imminensBinizoDiprimo
indixit comiti. Tunc nostriejusammonition«cele-
riter surgentes,se p^eparant, etinipsojamvenien-
tis aurorse crepusculo missam audiunt, quidam sian-
do, et alii super equos sedendo ; ei in ortu solis
exeunt e castris, soUiciti de eventu fuiuri cerlamiQis.

perficere siuduii moniiis *si pise matris. Quee talia, CS Tunc Bolizlavus cum suis venii turmatim"*Sldas

ut mihi Meinsvith »>* post retulit, sicut ab ipsa
percepii, in somuis vidii Apparuit ei iniempesiee
noctis silentio, sancius Christi adleta Laurencius,
dexiera mutilaius brachio : Cur, inquiens, quis ><>
sim^ non interrogasJ Et illa: Non audeo, infit,
domine mi! IUe autem prosequitur: Ego sum^ di-
cens, ei nomen innotuii. Quod inmemodoipsacon-
sideras, tuus effecit senior (489) ejus persuasu sedu-
ctuSf cujus (460) culpa electorum Christi magna
muUitudodiscordat. Posiheec nati suimet commisit
fidei, seu vivente Gisilero seu morientefieri potuis-
sei, redintegrato episcopatus patris sui animam iu
novissimo die ad eternara requiem renovaretHsc^
quamvis at« sexu fragilis, modesiee iamen fiduciae,
ei quod in Grecia rarum esi^ egregiae conversatio-

Julii, et utrimque nuncii mittuniur.EtezparteBo-
lizlavi quidam miles, Slopan >><> nomine, ad perspi-
ciendum agmen nosirorum accessii, etreversusiude
interrogatur a domino qualis esset exercitus hic,
si cum eodm potnisset puguare, an non. OrtabanUir
enim hunc satellites sui,ui nullum de nostrisviTam
sineret »*• abire. A quo sic ei redictum (f . 55*| est:
Exercitus hic »s quantitate parvus, qualitate sua opti-
mus et omnis est ferreus, Pugnare eum eo tibi potii
est ; sed »>8 si tibi hodie victoria evenit, sie prostmi-
ris^ ut fugiendo Miseconem inimicum te continuopene'
quentem vix aut nequaquam evadas mi^ eiSaxona ti^
hostem i'> in perpetuum acquiras. Si autem victus
fueris, finis est de temet ipso et de omni regnoadU
pertinenti, Non enim remanet spes uUa resistenSi ^

VARLE LEGTIONES.

*i< ita ic. cellenarius ia, »i'' Tunc— consecratur add, \h. >i9 n erasum 1* *>> qce i. **® auoluebatla
Mi iia \c, monotis la. »" meinsuth la. »" ita \c, quid ia, »«* quavis 1 »" I. 1. »«• ffandesheimlc.
M7 v. c. IIU. add. 16. »" add. 16. »" t. t. III i i. m loco raso 1 . »m Zlopan A. S, a. 090. Flopan if .
»81 corr. euadis ic? »m hostes lc. »»» resiiendi tuperpostto ss 1.

NOTiE.

(352) Indid., a. 985 et .98«

(4S3) Ita et Necrol. Merseburg. De Otwino epi-
scopo.

(484) Ann. Quedlinb., a. 989. Ann. Hildesh., a.
990^. Obiit ille vi Idus Novembr. ieste Kalend.Mer-
seburg.

(458) Ann. Quedlinb., a 99t. Ann. Hildesh,, eod.
a Kalend. Merseb., vu Id. Decembris.

(456 V. Ann. Hildesh.» a. 99il. €k)nf. Viiam ejus

a Tangmaro presbytero scriptam, cap. S.

(457) y. Ann. Quedlinb., a. 486, 487,490.

(458) Ann Quedlinb., a. 989.

(459) Sc. Oito II imperaior.

(460) Rc. Gisileri.

(461) Ann. Quedlinb., a. 999. Sophiam hanim
sororum naiu mcgorem fuisse dicuni.

(4621 V. Ann. Hildesh, a. 990.
(468) Sig^Mdo, eomite Stadensi.

m9

CRRONICON. — UB. IV.

1250

inimico te undiquesecus vallanti *^*, Talibus alloquiis A tris mox a quodam Hedoais >«* satellite comitis

furor illi sedatur, et pace facta >>> priacipes nostros
alloquitur, ut qui contra eum huc veuirent,cumeo
ad Miseconem pergere, et in restituendis suimet re-
busse apud Miseconem adjuvare >>* voluissent. Hoc
laudabant (4tf 4] nostri, et Gisilerus archipresulcum
Ekkihardo, Esicone ac Binizone comitibus proflci-
scebatur cum eo, cseterisomnibusdomum cum pace
reverteutibus.Advesperascentejamdie,hiisomnibus
arma>*'' sumuntur, et moxcum juramento firmatis
redduntur. VenitBolizlavuscum nostrisad Oderam;
ad Miseconem nuncius mittitur, qui diceret se >>*
in potestate sua auxiliatores suos habere.Si regnum
sibi ablatum redderet, hos incolomes abire permit-
teret ; sin autem omnes perderet. Sed Miseco huic

inimatum est. Unde in ipsa accelerantes hora, Deo
gTHtias I ad Magadaburg iucolumes pervenerunt,
hostibus se in vanum sic laborantibus.

10. Idut primitus(f. 56') audivit,prosperitati eo-
rum arrisit imperatrix. Sed quia de optima ejus
conversacioneparum mihi ad noticiam»^^ venit,ideo
superius slrictim de inmensa ej us nobiiitate explicui.
Hffic occidentales tunc inhabitat regiones, qusB hoc
nominemerito dicuntur, quia ibidem sol et omnis
equitas cum obedientia et ^^? caritate mutua in oc-
casum se vergit. Nox nii aliud est, nisi umbra ter-
rse >«s, et hoc totum, quod indigenae isti operantur,
nii nisi peccatum. Hic predicatores sancti in vanum
laborant, hic reges et cceteri principes modicum

talibusrespondit: Si voluissetrexsuos acquirere »• B valent ; predones et justipersecutoresdominantur.

salvos aut ulcisci >*• perditos, faceret; et si hoc non
fieret, quod propter eos nil omnino perdere voluis-
seLHocBoIizIavusutaccepit,saivisomnibusnostris,
qusecumque potuit exlocis circumjacentibus preda-
tur ac incendit. (f.56) Inde reversus urbem unam...
»40 (465) nomine possedit, et hanc cum domino ejus,
urbanis nil repugnantibus, acquisivit, eundemque
Lioticis ad decollandum dedit. Nec mora, diis fau-
toribus **^ hsec ostia ante urbem offertur, et de re-
versione ab omnibus tractatur >«*. Tunc Bolizlavus,
sciens nostros ex parteLiuticiorum incolumes non
posse domum sine eo pervenire, crastino dimisit
eoscrepusculo, utammooiti fuerant, multum pro-
perantes. Quod ut predicti hostes comperierunt>«s.

Multa sanctorum corpora in hiis partibus requie-
scunt; sed habitatores hos, ut video,spernuat pre-
varicantes. Sed ne quis me Crispini discipulumlippi
esse arbitretur (Hor. setm, i, 1, 120), de hiis sileo,
quia ob inlicitas coixjuncciones aliasque ineffabiles
versucias hos prope interitum esse non dubito. In-
numerasantistitum excommunicaciones spreverunt,
et propter hoc stare diu non poterunt. Hoc tantum
una mecum, queso, Christi fideles orate^ ut hii mu-
tenti^r in melius, et ad nos nunquam veniat *«• talis
usus. Nunc autem de fine imperatricis predictffi lo-
cuturus, quffi huncprecesserintsigna narrabo.Anno
Dominicse Incarnationis989 (466) sol defecit 12. Ka-
lend. Novembris et 5. diei hora >*o. Sed cunctis per-

pone sequi maxima electorum multitudine mox G suadeo Christicolis, ut veraciter credant, hoc non

nitebantur. Quos Bolizlavus vixs»compescuittaii-
bus : Vos, qui in meum huc venisiis auxilium, videte
tit hoc perficiatis bonum, quod incepistis, pro certo
sderiies quod hos, quos in fidem succepi meam et in
bonapace dimisi, vita superstite mea nullum hodiepa-
ciorperpetimalum, Nonest nobis honornec consilium,
hactenus amicos famxliares nos nunc effici manifes'
ios **> hostes, Scio magnam inter vos esse inimiciciam :
et hanc ulcisci eveniunt vobis tempora htis multo ap-
ciora. Hiis sedati eloquiis Liutici, duos ab eo de-
tenti »«« ibidem dies, et tunc invicem salutantes
anticumque foedus renovantes, discescerunt. Et
tunc iili infideles, qui nostros insequerentur, quia

aliqua malarum incantatione mulierum vel esu (467)
fieri, vel huic aliquo modo seculariter acyuvari
posse; sed sicut Macrobius (468) testatur Cffiterique
sapientes fieri asserunt, et id do luna (469). (f, 57).
Et sequenti anno *», consummato in bonis vite sui-
met cursu,in Niumagum »* infirmatur imperatrix »*
atque ab hac vita 17 Kal Julii discedens, sepulta
est ab Ewergero >>« sanctae Coloniensis fficclesiae
archiepiscopo,in monasterio sanctiPantaIeonis(470)
quod datis inpensis Brun archipresul ibi requiescens
coBstrui precepit,presente filio ac multa pro remedio
matris his confratribus largiente. Quod cum »» in-
clita imperatrix Ethelheidis comperiret, tristis pro-

pauci erant, ducentos milites eligerunt. Quod nos-D tinuseffecta,regemtuncseptemannosregnantemMi

VARLE LECTIONES.

U4 nuaallanti la. im patefacta i. A. S. L l, omisit hanc voeem. >•• auuuare 1. m? armis la. na ac-

Suireret 1 e. »>• ulcissi la. •«« Spatium hic sew fere titterarum reiiquit 1. s«i d. f. erasa in i. Sei A,
. ea adhuc legit. >«> tractur la. *«' i erasum i. ^** add. lc. >«> hodonis ic. ><• ita ic. nociam i.
M 0. et add Ib. >«> terrse, per quam perfidorum peccata intelliguntur 2. >«• ueniant 1 a. »• et V. d
h. add. Ifr. Ki et s. a : in loco raso 1 . In s. a. lc. »» teophanv add. ic. *» add. ib. »« euegero lc?

M» t. yVL.d..T.add. 16.

NOTiE.

(464) I. e. geloben.

(465) Nomen hic supplendum videtur esse Nim-
ptsch, urbs Silesise in principatu Briegensi, ut ex
Gosma Pragensi apparet. Uas.

(466) Aiin. Qaealmb.,anno tamen 990, quodre-

(467) Conf. J.Qrimm Deutsche My thologii» pag.
401.

468) De Somnio Scipionis.

(469) Sc. fieri bibi persuadeant.

(470) Ann. Quedlinb., a. 991.

1251

THIETMARI MERSEBURGENSIS EPISGOPl

mi

visiiando consolatur, ac vice matris secum tandiu A quipapam Benedictumexulem a patriasuimel,qQs

habuit quoad ipse protervorum consilio juvenum
depravatus tristem illam dimisit.

14. Huic bene nata (cf. Hor iv, 4, 36) virtutibus
ornanti pater meus comesSigifridus domi milicise-
que fideliter servivit, et in expedicione ad Bran-
danburg, qua ultime militavit, ab equo cadens,
valido corporis dolore fatigari cepit. Sensitinsiiper
octavum sibi adesse annum,sicei in somnis presi-
gnatum.Dormiensnamque in Goionia his suscitatur
denuo verbis ; Sigifride^ vigila. et ah isto die post
ocio annorum curricula vitam te hanc finire presen-
tem pro certo scias. Hunc prefinitum diem vigilanti
semper animo previdit, ac quibuscunque virtutum
fructibus valuit, preoccupare non desistit. Me au-

sitaestin confinio Aipium et Suevorum, huc secu-
tus^ergaDeumetregem ad hunchonorem prome-
ruit venire. Sclavi iterum appetili subduntur regi,
renovatis juxta Albim casteliis, et in hieme aqua
inundans et ventus ingcns multum nocuit (i73;.
iEstas nimia frugibus, et seva mortalitas homiaibus
uimis nocuit (474'. Anno Dominicae [f. o8') Incarna-
tionis 991 B«i. Hilliwardus, sanct® Halverstidensis
secclesise venerabilis antistes, qui me baptizavii ^*-
atqueconfirmavit (an, 992}, templum Dominifquod
ipsea fundamento edificans tunc ad uoguem usque
perduxit, 12 Kalendas Novembris dedicavit (473).
Adfuit ibituncrexcum inperatriceEthelgidaetaTia
ejus, abbatissa Mahtildis, et archiantistites hii :

tem(47l),inQuidilingeburgapudsuammaterteram Bwilligisus, Gisilerus et Liewizo, cum suis confra-

nomineEmnildam, quae paralisi longo temporela-
boravit, primo litteris bene adhuc instructum^sum-
psitet Ricdago abbati secundo $>> desancto Johanne
in Magadaburg commendavit. Ibi tres annos ego
conversatus, in omnium festivitate sanctorum ad
sanctum Mauricium, quia ad altare (f. 57')hoc me
dare nonpotuit,fraternitatisconsortioab eojunctus
sum, proximaque sancti Andreae natali magnum et
yalde cunctis acceptabile convivium duos dies per-
actum est.lnde egressusetimminente quadragesima
in civitate Waliibizi dicta inflrmatus, Id. Marcii
defensorpatrise achomo verus, utriusque debitum
persolvit naturee. Quem mater sua, venerabihs om-

tribus 16 (476) Festivitas autem erat eadem Chrisli
confessoris GaUi, in cujus monasterio predictuspit-
sul edoctus est, et ideo semper studuit in hac cele-
britate suum pcrficere desiderium, et tunc ineral
24tus ordinationissuee annus. Huncadjuvitinoroni-
busfidelis suimetcapellanusHildo, el prudentissime
cuncta disposuit. Omnes Saxonia? primates hictunc
convenientes caritative succipiuutur. Numqaam
fuit »w ante nec post, ut veraces affirmant, in diri-
nis laudibus et in negotiis seculanbus omniaplenius
cunctisque acceptius peracta Iii sequenti anno(993]
in galli cantu primo lux ut dies cx aquilone efful-
sit, et unam sic manenshoram^ undiquecelo inte-

ni probitate Mahtiidis, celeriler hunc prosecutura, q rim rubente, evanuit (477). Fuere nonnuili qoi di

cum co^jugeGunigunda defiet.Namque tanto orbata
solatio, cum immenso merore diem expectavit ex-
iremum, ac in eodem anno terciaNonasDecembris
fideliter migravit ad Ghristum. 996 Dominicee In-
carnacionis anno "' patruus autem meus, nominc
Liutharius, cui equalitcr nobiscum hsec hereditas
contigit, matri mese antiquum renovans dolorem
(cf VmGlf ^n. II, 3) multa intulit maia, et quam-
vis hsec firme *» suimet fidei »? a matre sua sibi
fuerit commissa, tamen omnibus ejusdem bonis
eam privare contendit.Quid muitis moror? Impe-
ratoris auxilio cuncta »* ei restituuntur ^s*.

It. Interea ^ Atheldagus, archiepiscopus Bre-
mensis, obiit (47 1) [an 988]. et Lioeviso successit.

cerent eodem anno vidisse »«* tres sofes et lunas
tres ac stellas invicem pugnasse. Et post hsc {a%.
994) Ekbertus Treverensis archiepiscopus, cojus
successor Liutdulfus fuit (478), et Dodo Mirmigen-
densis, post quem Suitgerus ordinatus est (479),
Erpoquoque Ferdensis,cuiBernharius(f. 58')tunc
ibi prepositus subponitur (480), obiere. Famesquo-
que valida nostras oppressit »" regiones (481). Ifl
tercio ^** predictse dedicationis anno avunculi mei
a piratis capti sunt (482) [an. 995], ut in sequenti-
bus patet. In quarto pestilencia "«^ cum fame el
bello orientalibus ingruit, et rex Apodritos pelit el
Wiltios vastavit (483).
13. Post hsec rex in Magadaburg cum suis prin-

VARLE LEGTIONES.

»w 996 - anno add. ib. *" ita ic, e corr. »*8 cuu ta 1. »»» ita ic. resistuntur la. »«® Interea—
Alpium in loco raso i . •«! Post L fortasse aliquid literss erasum, Puto /, ut armus sit 992, aui numms «
Am. Quedlmburgens. legitur. "« bapzaviti. »•» fueruntlc. »•* se ia. yidis addi. ib ; fortasse vidisse
ie voluit. »•» oppressit i. »»• tertia I. »»7 pestilecia 1.

(47i) Gf. praefatio, p. 724.
(478) Ilie obiit anno 988.

(473) Ex Ann. Quedlinb., a. 987.

(474) Indid., a. 988.

(475) Ita male pro xvii. Kai. Novembr. scripsit
Thtetmarus, fortasse quia non animadvertit in
Ann. Quedlinb. ad a, 997, ex quibus haec de eccle-
ssiae Halberstadensis dedicatione sumpsit, plane
alia qusedam de praenomeuo xn Kal. Novemb.viso
narrari.

(476) Quoram nomina yide in Ann.Quedlinb . et

NOTiE.

D Ghron. Halb., a. 994.

(477) Ex Ann Quedlinb., a. 993.
478) Indid , a. 993 et 994.

(479)Indid., a. 990.

(480) Indid., a. 994.

I48i) Ibid.

(48t) Ibid.

(483) Ibid., a. 995. Regem in mense Septemhris
et Octobris in hac expeditione fuisse chartae ejus
docent.

1253

CBRONICCN. — LIB. IV.

m4

cipibuscoUoquiumhabuit, ad quod Heinricus, Ba- A gore et vento ac insolita siccitateplena erat(490).
wariorum dux inclitus, venit Et cum inter hunc In hac devicti sunt Sclavi (491).

et**s Ratisbonensem **> Gebehardum longa habere-
turcontenlio,cumbono ibidem finitur consilio. Et
pius ille dux, qui omne suimet delictum continuis
mundavit elemosinis, inde pergens adGondesemv^^o
(484), ubi domnaGerber soror suimeterat>7& abba-
tissa, egritudine premitur subitanea ; et tunc vo-
cans ad se equivocum ejus, talibus instruit : Vade ce-
leriter ad patriam^ ac dispone regnum, ac rtumquam
regi ac domino resistas tuo. Multum enim >m fne pe-
nitet hoc umquam fecisse. Patris mefnor sis tui, quia
nwnquam hunc in hoc seculo videbis Filioque mox
abeunte, dux preclarus in infirmitate sua semper
kirieleison ex corde clamans,migravit ad Christum5

B

15. Sed quia superius destruccionem Brandabur-
gensis {ecclesise dixi, nunc qualiter ad tempus pre-
fato subderetur regi >?•, breviter explicabo. Fuit in
nostra vicinitate quidam miles inclitus, Kiza nomi-
ne (492), qui a marchione Thiedrico aliter quam
sibi placeret habitus est. Ob hoc, et quia facultas
suse nequaquam impietati>78 suppeteretMi,ad hostes
perrexit nostros; (f.59') qui eundem in omnibussibi
nimisfidelem cognoscentes, supramemoratam ur-
bem nobis sacius ad nocendum eidem commise-
runt (493). Hic postea nostris delinitus blandiciis,
eam regiee potestati cum semet ipso tradidit (494).
Unde Liutlci ssi nimio furoresuccensi, eum •^•cum

KalendasSeptembris, sepultusibidemin mediosec- omnibus, quas habebant, catervis ilico petebant

clesifie coram sancUfi crucis altarii^^^.Quod cum filius
ejusdem comperiret, electione et auxi!io Bawario-
rumpatrisbona (485) apud regem optinuit.Eodem
anno Thiedricus comes palatinus, etSibertus frater
ejus, de hocseculo transierunt (486).

14. Ea tempestate nepos meus, marchio Heinri-
cus (487),Ewerkerum •w, (f.59) Bernwardi »7*,Wir-
ciborgensis aecclesiffi episcopl militem egregium,
set nimis, superbum cepit,et ob inlatas sibi injurias
in loco qui Lindinlog (488) dicitur excecavit. Rex
autem de intemuntiis ab episcopoid multum que-
rentibus comperiens^ hocque graviter ferens, pre-
dictnm comitem exilio relegavit, et post hsec gra-

(991-993). Interearex inMagathaburgfuit; et cum
hoc compariret, quos ibi tunc habebat, coleritereo
misit, Ekhihardum marchiouem (498) et tres •?•
avunculos meos (498) cum Fritherico comile pala-
tino et patruo meo •>> (497). Et hii omnes eo cnm
suis venientes, interrupti sunt ab hoslibus se acri-
ter irrumpentibus »* ; et una pars ex nostris in ur-
bem venit, alia vero, quse remansit, cesis militibus
nonnullis, rediit. Tuncrex,collectisundiquessecus
sociis, illo properat, et hostes nostn,magnam vim
defensoribus urbis inferentes, cumullimamlegio-
nem vidissent, cito •''• amotis fugierunt >«« castris.
Nostri autemin ereptione interius gaudentes kirie-

tiam suimet huic dedit et apud antistitem digna n leison canunt, et advenientes unanimiter respon-

emendatione reconciliavit. Predictus presul post
hecLiupoldummarchionem Orientalium et nepo-
tem ejus Heinricum admissam sancti Kiliani, quffi
est8IdusJuiii,ad sevocans (d/i. 994), cum raagna
cantateeosdemhabuit, etcomes ><s in sacra nocte
post matutinam cum suis niilitibus ludens, ex uno
■7s foramine ab excecati amico sagitta volante ^^e
Tulneratus est, et facta confessione 6 Idus Julii
exspiravit (489), innoceus in facto prffidictffi accio-
nis et in consilio. Hic postera die ibi ^t^ sepultus
meritodefletur, quia sibi prudentiorem et in cunctis
actibus meliorem nuUum reiiquit «''s. Hiemps,quffi
precesserat,asperitate et pestilentia nimioqueBTsfri-

dent. Munita urbe presidio, rex abiit, et eandem
in sua potestate diu tenuit. Post hffic Kizo ad Qui-
dilingaburg cum veniret, civitatem suam cumuxo-
reetsatellitibus suisperdidit ; quffi otnnia, urbe ex-
cepta,posl >7s recepit. Unusautemsuimetmiles Bo-
libutsss nomine,cijgus consilio hoctotum, quamvis
tuncabsensesset,agebatur,ibidem dominabatur; et
Kizo cum in his partibus post •?<> latenler nocere
voluisset, optimusmiles cum suisinterfectus est^t.
i6.(f. 60) Et,sicutpredixi(4s)8), tresavunculi ui
mei, Heinricus, Udo et Sigifridus, cam Ethelgero
cffiterisque compluribus,piratis sua populantibus 9
Kalendas Julii (994) navibus occurrunt, factoque

VARLE LECTIONES.

Ms add. ib. ••> ratisbonensem ia. "^ Gandesem ic. '^^ fuerat ia. >?> altare la. **' eaerkerum
1 c? s^^ n erasum i. •''• una ia. •?• add. ib. »7? Sic A. S. a. 994« uallonte la. vallante ic. s^s q. r.
add. ib. *i9 qne add.ib. ita ic. super rassura. ssi liustici i. *^*e. p. m. add.ib. ms irruppentibus
I. M« i erasum i. *«* boliuut ia, Boliwit A. S. n 992. ^* Quatemione finito interfectus est tVt margine
addilvr infra vero ab ic. scribitur : Hic sequitur : Et sicut predixi tres auunculi mei ; et foL 60 initio et
sicut preoixi in loco raso leguntur. bs^ ita ic. aiunculi ia.

NOTiE.

(484) Gandersheim. D (490^ Ann. Quedlinb., a. 994.

(485) Nec non ducatam, v. Ann. Quedlinb (491; Gonf. Ann. Hildesh. et Qaedlinb., a. 994.

(486) Ex Ann. Quedlinb., a. 995. Gunf. Kalend. (499) Kizo, in cujuscomitatu nagus Heliningowe

Herseb. Octob. i4.

(487) Non fuit nepos Thietmari nostri, sed pa-
truelis, scilicet sororis patris sui filius. V. supra.

(488) Lindloch indismctuAitottin^, vel Lmden-
lohe in districtu Burglangenfeld nimis distare no-
bis videntur.

(489) Kaiend. Merseb., vi. Id, Jul. Liudboldmar-
ehio. coll. vni. Id JuL et v. Id. Jul. Sed vii. Non.
lan«habent Ana. Qaedlinb., a 994.

situs fait, laudatur in charta Ottonis II imp., a.
977, Jul. 30. (apud Hoferl. i. I, 155).

(493) Gonf. Ann. Hildesh., a* 991.

(494) Gonf. ibid., a. 985.

(495) Misniensis.

(i96) Heinricus, Udo^ Sigefridus, comitea Sta-
denses.

(497) Lotharius marchio aqailonalis.

(498) Sapra cap. it. Gonf. Ann. QoedHBb«,a.994.

im

THIETMARI MERSEBURGENSIS EPISCOPI

m

inTicem certamiDe, Udo decoUatur (499). Heinricus A. sibi deferre. Jussis tum siue mora completis, canes

autem cumfratresuimetSigifrido et coraiteEIergero
devictus, dictumiserabiie, a pessimis hominum ca-
ptusdeducitur ss^Hoc infortunium inter Cbristi fide-
les famavolante mox dilatatur. Bernhardu? dux , qui
proximus fuit, nuntiosquamproperemisit, qui pre-
cium pro eorundem redemptione eis promitteret,
et conveniendi paciflce ac locum colloquendi pete-
ret,Parati sunt,pacem flrmam »8»et ineffabilem pepi-
geruntpecuniam. Quid autem ad haxc primo rex "o,
deindeque in nostris partibus omuis Christianorum
larga benignitas debito humanitatis offitio inpende-
rity explicareuonsuffitio. Mater autem mea tanto
dolore intrinsecus commota, omne quodhabuit,vel
acquirere uilo modo potuit, pro fratrum ereptione

avari saturabantur >•? •, factoque mane presbiler
ad missam paratur, et comes cunctis absqae casto-
dibus solum, hesterno gravatis vino, ad proram
lavaturus accedens,puppi parati insiluit.ExloIIitar
clamor, presbiter quasi consiliator >» capitur, an-
choraj (f. 62) levautur, remiges velociter hos fu-
gientes insequebantur. Quos comes vix evadens,
cuni littoris securitatem attingeret, ut prias ips«
precepit, paratos invenit equos, et ad civitatem
suam Hersevel (501) dictam,ubi frater suusHein-
ricus et >•> uxor ejus Ethela tauti gaudii inscia
fuit, pergere properavit. Hunc hostes pone se-
quuti, urbem, quse littori <oo vicina stabat, Stetbu
(502) nomine, incurrunt, eum curiose in abditis-

iribuit >si. Execrata vero piratarum ■*> turba cum B simis querentes iocis; et uon invenientes, femiai

maximam coliectae pecunise partem inmensasuimet
pondere perciperent, Heinrici vice fiUum ejus uni-
cum Sigifridum nomine cum Garevardo et Vulfere-
mo >*', Ethelgeri autem loco avunculum ejusdem ^^^
Thiedricum etamitaesumetfilium Olef vocatum suc-
cipientes,utquoddepromisso eistesauro adhucre-
mansiteovelocius colligeretur>'«,eos abire Sigifrido
soIumremanente,permisit (f.60')Hicquia filiumnon
habuit amatremea remedium ab uno filiorum sui-
met postulavit.Qu8e tam necessariae peticioni satisfa-
cere desideransnunciums»adabbatem Rigdagum
(500) celeriter misit, quifratremmeum Sigifridum,
tunc ibi sub habitu monachico degentem,acceptili-
centiareduceret.Hicquiasatisprudensvirfuit,cunc-

inaures vi rapiunt tristesque recedunt. Talifurore
omnes succcnsi, crastino clericum et nepotem
meum (503) cum cffiteris obsidibus universis, nar-
bus ac auribus et manibus obtruncant, foris eos
projicientes in portum. Tunc fugientibos his, uno-
squisque a suis rapitur,memore inaudito iasurgen-
te. Efi^o autem, visitatis meiraet avunculis, remea-
vi Christo largiente incolumis, caritative a fami*
Haribus meis susceptus.

\ 7. Inillo tempore Liudulfus, Augustensis episco-
pus venerabilis, SKalend. Augusti obiit (an. 096) ;
et Gevehardus, elewangensis «>i abbas ordinatur
(K04). Interim (an. 995) in quadam villa Horthorp
(K05) dicta, natus est infans, dimidius homo, pos-

ti8soliiciteperquisitis,iivJustelegationiresistitB98,et Gterioribus auce similis, dextram aurem etoculum

propter curam a Deo sibicreditara quodhocfacere
nonpr8esumeret,respondit.Nuntius autem,ut ei jus-
sum fuit, adEkkihardum, qui tunc custos eecclesiae
sancti Mauricii etMagister eratscolffi,veniens, ut me
ob rem necessariam matrimeaeremitteretysupplex
rogavit. Veni, et cum laicali habitu, quo apud pi-
ratas debui obset conversari, prioribus adhuc in-
dutus vestimentis, 5 feria profectus sum. Et in
ipsa die Sigifridus de pervigili hostium custodia,
qua multum vulneratus detinebatur, sic divino
evasit auxilio. Idem in angustia vehementi positus,
cum Nodbaldo et Edicone, quomodo cvaderet,plu-
rimum semper versaus^precepit hos veloci.navicula

leva minorem habens, dentes croco similes, si-
nistrum brachium absque i digitissolo cum pollice
integrum; ante baptismum attonite videDs,et post
nihil, quarta die moriens. Magnamhoc monstrum
facinoribus uostris intulit pestilentiam(506).(f.62')
Predictus antistes Hilliwardus cum a^cclesiamet
gregem sibi commissum S9 annos gloriosissiroe
verus Israelita regeret, 7 Kalendas Decembrb
exspirans, sepultus est extra eecclesiam infra clau-
strum, ubi ipse sibiprius paraverat domicilium. El
cum coufratres ejus in electioue convenire non
possent,prcepositus est hiisde capella regis Aniulfus
et Id. Decembris ordinatur, sicut ille vir sanctas

quantum his, qui eum detinebant, satis valuisset «^ antecessor ejus, dum adhuc valeret, predixit con-
ministrare de vino ac de csBteris appertinentibus ctis tunc presentibus : Hunc^ inquiens, hospitet^

VARLE LECTIONES.

S88 dedicutur 1. deducuntnr ic. ahducitur A. 5. a. 994. ••• fhrmam dare 2. 4. S, 1. 1. b90 Ua M. 2.
inperator la. restUutum ab\c. ••t attribuit la. ••> piratum 1. >•* et uulferemo add. ib. >*< U§ l^
colligetur ia. »•» nuccium 1. »»• ita ic, insistit. ia. restitit A. S, l, L «" saturabantur 1. satu-
rantur A. S. L L »m consiliator 1. »• add. ib. 6oo Ua ic. littore ia. ^i m loco raso i.

NOTiE.

(499) Necrol. Luneb. et Merseb., Jun. 23.

(ftOO) Abbas S. Johannis prope Magdeburg.

(50!) Harsefed.

(50S) SUde.

(808) SigeMdosi Heinrici comitis fliius.

(SOi) Ann. Quedlinb., coll. A. S.^ a. 996.

(505) Hordof. ad Bodam fluviam in territorio
Halberstadensi. Uas.

(506) £x Axm. Qaedl., a. 995.

mi

GHRONIGQN. — UB. lY.

im

honorate ^, et qmfUumpottiHs ilU servite. ProvidereA, fandisceleris auetores enm jam ezpirasse cemen-

enim debet is vos post me. Et cum idem jam in ago-
ne exitus sui jaceret, vidit gloriam Dei ; et vocato
ad se Yulfhario suimet capellano : Vides^ inquid
frater, aliqiad ? Et ille se nihil vidisse respondens,
audivit ab ^s eo, quod caminata hffic, in qua tunc
jacebat, in qua duo antecessores «oi sui obierunt,
divina majestate piena fuisset. £t heec dicens tran-
sivit de hoc •<>> carcere ad indeficiens lumen
(507).

18.Rexautem natale {an, 996) Dominiin Golonia
fuit, et pacificatis omnibus in hisregionibus, ad Ita-
liam diu desideratus perrexit,in urbe Papia paschale
peregit festum (508). Dehinc Romam veniens glo-
riose,nepolemsuum Brunonem,Otlonisfihum ducis

tes, ad augmentum sui sceleris divineeque ulcio-
nis corpus pelago mersere beatum, capat sude
conviciando figentes ac exultando redeuntes.Qaod
Bolizlavus, Miseconis fiiius, comperiens, data raox
pecunia martiris mereatur incliti cum capite 0i«
membra (512). Imperator autem Romae certus de
hac re elfectus, condignas Deo supplex retuUt
odas, quod suistemporibus talem aibi perpalmam
martirii assumpsit famulum. Eo tempore Bem-
wardus, sancUe Wirciburgensis ecclesiiBy jussu ee*
saris ad Greciam missus, in Achaia moritnr (5i3|
cum maxima sociorum suorum caterva. Per quem
quia plurima Deus faciat mirabilia, plures alfir-
mant.

(509},in locoJohannis papae nuper defuncti,cum om- B ^ Inperator autem a Romania discedenSynostras

nium laude presentium ^ [{Cod. Brux. f. 228'.)
statuit : in ascensione Ghristi, quee tunc erat 12
Kalendas Junii, anno etatis suse 15,regni autemlS,
indictione octava (510) [an. 996], ab eodem unctio-
nem imperialem percepit, et advoeatus ecclesice
sancti Petri efficitur. Post hsec vero imperium il-
lud priorum suorum more gubernavit, etatem
suam moribus industriaque vincens.

1 9 .In primaestateAde]bertus,Boemiorum episco^
pus,qui nomen,quodWo7tech«o7 sonat,in baptisma-
te, aliudinconfirmacionepercepit abarchiepiscopo
Parthenopoiitano,in eadem urbe ab Othrico «ossu-
perius memorato (511) litteris instructus, cum sibi
commissos ab antiquse pravitatis errore monitis

regiones ^^^ invisit(«m.997),et accepta Sclavorum re-
bellione,Stoderaniam,qufie Hevellum*i<dicituf, ar-
mato petens milite, incendio et magna depreda-
cione vastavit, et victor Parthenopolim rediit. Ob
hoc hostes nostriBardengauti7 turmatim aggrefl8i,a
nostris sunt devicti (514). In illo certamine Ramf
wardus,Mindensis episcopus, fuit, quisocios arre*
pta in manibus cruce sua sequentibus signiferis
precessit, et ad heec facienda potenter consolida*
vit. In illo die Gardulfus comes cum paucis occn*
buit (515), ex «^8 hostibus autem maxima maltitu-
do ; ceeteri relicta preda f ugierunt.

21 . Grescentius autem Rome, absente papa prae-
dicto, qui post benedictionem Gregorius vocabatur.

divini precepti ^^ amovere nequivisset, omnes ex- (\ Johannem Galabritanam, Theophanu imperatrieis

communicans, Romam ad excusandum se apud
apostolicum venit, ejusque licentia sub districta
Bonifacii abbatis regula humiliter multo tempore
conversatus bouo deguit exemplo. Postque«io cum
permissu ejusdem patris Prucorum «^i mentes a
Christo alienas freno sanctie predicationis edoma-
re temptaret, cuspide perfossus, nono <^> Kalen-
das Mai capitis abscisione optatum •>> semper mar-
tiriam solus ex suis percepit, absque omni gemi-
tu, at in ipsa nocte in sompnis ipse vidit, cuncti-
sque fratribus predixit : Patabam, inquiens, me
fnissam celebrare solumque communicare, Sed ne-

diiectum comitem et tunc Placentinum antistitem
(516), substituit, et sibi imperium tali presam*
ptione usurpavit, inmemor juraiinenti et mague
pietatis ab Ottone augusto sibi illatse. Insuper nun-
cii ejusdem apredicto invasore capti,diligenti casto«
distraduntur(517). Imperator mox ut hsec aadivit,
illo properans, domnum apostolicum sibi obviare
per internuncios postulavit. Johannes autem sup-
plantator hiis appropinquantibus fugit ; sed postea
a fidelibus Ghristi et cesaris captus, linguam cum
oculis ac naribus amisit. Grescentius vero Leonia-
numingressusclaastrum >i9(51 8)imperatori resistere

VARLE LEGTIONES.
M» i7a lc. honerate la. •»» habeo la. •<>* antecessoris 1. •<>• oc la. «o« ffic finit foU 62 eod. \,
desuntjam quatemionis folia interiora quatuor sive paginw octo. •<>' ita correxi V. vitam S. Adalberti m
Actis Sanctorum d. 23 April. uuortech. 2. •«» Ochtrico 2. •©• preceptis 2. •»<> Post (i. e. Postquamo
2. •ii paucorum 2. male. •!> nouo2. ^^^Sie.A. S. a. 996. optavit 2, ubi quod supplevit Leionitius.
•i«capita2. •is regionis 2. •!• Hevellim 2. Heveldum A.5. a. 997. •i? berdangan 2 •!• et ex 2. •!•
Gastelium Ann» Quedlinb.

NOTiE.

D (513) V. ibid.

(507) Gonf. ibid., a. 996.

r508) Ann. Quedl., a. 996.

(509) Go^natus erat regi Bruno,utpote qui aviam
habuerat Liutgardin, Ottonis M. fiham, uxorem
Conradi, docis Francorum, cujus filius Otto, dux
Carinthise et marchio Veronse, pater erat Bruno-
nis. y. Mascov. Gommentar. de rebus imp. Rom.
Germ., p. 22. Urs.

UiiO) Rectius dixisset : Indictione nona.

IMiO) Re
(511) V,
P12) V,

supra L iii, c. 8.

Ann. Qaealinb., a. 996.

(514) Indid., a. 997.

(515) vni, id. Novembr. Y. Necrol. Merseb.

(516) Johannes, Piacentinus episcopus, a. 992^
Octob. 16 interfuit dedicationi ecclcsiffi Ualbersta*
densis. V. Ghron. Halberstad. Gonf. de eo Arnul-
phum Med. L i, c. 2.

(517) Ann. Quedlinb., a. 997.

(518) A papa Leone IV manita; valgo wrbs Leo*
niana*

M

im

THIETMARI MERSEBURGENSIS EPISCOPI

1290

frnstra tempiavit. Namque inperator Dominicam A devotarum sanctimonialittm matrem,a88en8apoa-

resurrectionem Romee celebrans, post festivos dies
instrumenta bellica preparans, post albas domum
Thiederict (519), ubi iile perversus sedebat, Ekki-
hardum marchionem impugnare jussit. Qui ean-
dem perdius et pernox lacescere non desistens,
tandem per machinamenta alte constructa ascen-
dit, et eundem decoilatum voce imperatoria per
pedeslaqueo suspendit(520)ettimorem cunctispre-
sentibus ineffabiiem intulit. Gregorius autem papa
cum magno honore intronizatur(58l), et cesar si-
ne omniinfestationedeinceps dominabatur

82. Videtur mihi optimum, qusedam ejusdem
temporis facta memorare,qu8e nonnuUis puerilia et
multum mirabilia esse videbantur, sed hcec a Deo

tificis constituit, sanctoque Lantperto pro remedio
animse suae ex integro tradidit.

23. Hujus vero omnipotentis Dei famuln qaia
mentionem fecimus, quod nostris temporibas per
eam Dominus operatus est, silentio non pretehbi-
mus. Hospitalitatis non oblita, tanUe dapsUitatis
circa egenos et peregrinos extitit, ut quadam die de
vino nil sibi vei sororibusbeneilcentiaetMcommaoi-
cationisque causa pretermisit. Hoc dum celleraria
sibi nuhtiasset, ait : Equo animo esto, cara^ tt m^
fortare. Dei enim gratia satis nobis poteritdare,%\A''
timque solito more ante crucem prostrata ia ora-
torio sanctee Marioe cepit orare, vinumque ia vase
funditus pridie exhaustum crescere cepit, qaoadu-

predestinata in suis yirtutibusngnoscuntur. Virfeli- B sque superfluxit. Dequo non tantum sanctimoDJa-

cis memorioe comes profecto Ansfridus, vir omni
inquam bonitate conspicuus, alta progenitorum
germine (522),dum adhuc esset puerulus «o^ cum
omni lege mundana a patruo suo Rodberto >>>,
Trevericse civitatis episcopo, tum divina adprime
est institutus; inde a patruo suo, scilicet suo equivo-
co, 15 comitatuum comite, strennuo domino Bru-
noni ,archiepiscopo Agrippinensi ,traditur «« ad res
militares. Sic bonse indolis adolescens penes ipsum
cottidie proficiebat,donec primiOttouis magni impe
ratoris,Romam cum exercitu jam acquisituri, man-
cipatus est servitio. Gui in inicio militioe ejus in-
junxit, ut tentorium suum, quod adeo pulchrum

les, sed et quam plures diu ad laudem Domioi bl-
berunt circummanentes vel adventantes. laterea
contigit ut domina Hereswit »'' comitissa, ipsius
scilicet conjttx reverenda, in curte sua,qai dicilur
Gilisa, ce pit egrotare, queestatim velutmortispre-
saga futurm festinavit ire ad Torna. Quo dum pre
nimio dolorc nequiret pervenire, in domo cujos-
dam majoris remansit in itinere. Qui, sicat ipse-
nobis retulit, nimise ferocitalis canes habuit, quo-
rum latratum ipsa infirma graviter sustiDuit. Ho-
spes ut audivit, festine precatus ab ipsa, hos libeo.
tissime voluit capere, vel ad altimum, si potais-
set, eciam occidere. Horum dam neutrum potuis-

videbatur, cottidie poneret e regione coutraimpe- q set, mirabiliier accidit ut nuHus eorum posteaqui-

riale etspatamsttam duceret, ut inhocprobaret,si
palatinb seagiliterinitiaret.Hocideo tam gratanter
suscepit, quia psalmos oris ejus dulcissimos <>*,
hunc per devia sequens «>« quasi delectationis causa
aviculis insidiando, sine detractione >" frequentare
occttltitts potttit. Romam sane predicto cesare in«
grediente, non minimum confisus in juvene, fecit
eum spataferium suttm, dicens : Dum ego hodie ad
sacraUmina apostolorumperorabo, tu gladium con-
tintte super caput meum teneto. Nam fidem Romanam
antecessoribus nostris sepius suspectam ru>n ignoro,
Sapientis enim est, adversa quseque longe adhuc posita
cos/itando prenoscere^ ne forte improvisa valeant su-
perare. Deinde redeundo ad montem Gaudii, quantum
volueris, orato, Inde vero reverstts, abbatiam quae
diciturTorna (523) dehereditate propriaconstruxit,
in qua filiam suam abbatissam, plurimarum Deo

vit latrare, donec sancta Dei aiicilia obdormiTitia
pace. Quam secus monasterium communis *<* la-
boris comes sanctse simplicitatis in secretario sepeli-
vit.Higus camerariamultis annisfuitydropica.Haic
visum est in vigilia natalis Domini, quod adsepal-
chrum dominee suae candelasdeberet afferre ; qood
etfecit.Moxdum matutinoe laudescelebrareDtar,exi-
▼it,solutionemhabuit,sanacoram omni populoredit
24. Post discessum autem dominoe ipsias felix
comes, non de terreni operis casu desperatos, sed
in virtutis volatu eo ipso sublevatas, mente dispo-
suit, utmonasterialemvitamsubiret, sicubimigoris
obedienciae regulam inveniret.Quod dum iu exordio
per intentionem agitur, atercio Ottone imperaiore
ad episcopatumTrajectensem perNotgerum,Leodii
pontificem,summanecessitatevocatur(aii.995).IllQd
profecto dum audivit, capellam Aquensem introiit,

VARliE LEGTIONES.

ssi dum adhttc esset a. p. g. ptterttlus 2. «>! rutperto 2. ><* tradetur 2. •*> caneret suppkre vobdt
Ursinus ^** seqnens Ursmus restituit ex A, S, ><> jiV; A. 5. /. /. detritione 2. •«• beneficieDtie 2. *""'
Hersttit A. S, heresttint 2. •»sui communis A. S. a 995.

NOTiE.

^iO) Validissima turrU Adriani imperatoris, quss
tt Theodorici tyranni fuit fabricay quas sine ulh Ise-
sionis injuria contra omnem impulsionis machinam
durare videtur in sasculo, Ghron. reg. S. Pantaleon.
a. 1001. Castellum Crescentii quod vulgo domus
Theodorici appellatur, EkltehardusUraug., a. 1083;
cf. Florent. Wigorn., a. 108^. Hodie Gastello di
S. Angelo.

(520/ Gonf. chartam imperatoris, a. 998, April.
29,

{^2\) Johannes — inthronisatur ex Ann. Qaed-
linb., a. 998.

(522) Patri Ansfridi nomen erat Lamberto8,at A.
Mirceus in Ghron. Belgico ex codice donatiooum
propter monasterium Gemblaceose factarumpro-
bavit. Gf. iEgidii Leodiensis, monachi Aure« vallis,
addition. ad Anselmi canon. Leodiens. Geita epi-
scopor. Tungrens. Trajectens. et Leodiaosiam c.
53. Urs.

(523) Turue In epidcopaia Loodicensi^

n.

42«T CHRONICON.

el mundi db^*^®|^®^^!ravit ut, si esset a Deo, cano- A

nice perficeretur,*5?P®\n , misericorditer an nullare-

tur. Sed posquam E^ergerus, Coloniensis archi-

episcopuSjSuffraganeorum consentu imperatorisibi-

quein *» medium consuluit, velletnoUetad episco-

pum acclamatur (524). Non multo post quinquo

curtes de sua proprietate beato Martino tradidit,

fldeliinquam fidejussori talionisearum.Insenectute

ergo sua, caligantibus jam oculis ipsius, ^actus est

monachus.Septuagintaduospauperespropriamanu

cottidie pavit.IUorum quippe infirmioribus,camera-

rio precedente, cecus ipse ab imo vallis ad summa

montis balneum portans preparavit in nocte, et

mutatoria ceteraque necessaria corporis prebuit,

jubens eos in pace recedere, ut sic sua opera obnu-

bilare valeret.In eodemmontemonachorumcongre- B

gationem ordin^^vit^B^S^^aquorum prioribusscopis

est sepius castigatus, dum auderet resistere eorum

jussionibus. Quicquid ad ultimum acquirere potuit,

pauperum manibus tribuit. Aviculis etiam in hieme

manipuloi super arbores ad manducandum intuitu

pietatisin monte suo ponere •*<> fecit. Sub clamidis

absconso continue vestiebatur cilicio. A natcdi Do-

mini usque ad sancts crucis inventionem inflrma-

batur, quo temporis spatio ultra tres panes non

manducavit Appropinquante jam carnis ejus disso-

lutione, crucem in fenestra, quae ibi post caligatio-

nem oculorum ejus factafuit, vidit et circumstanti-

busse videre manifeslavit, laudans Deum etdicens:

1% circuitu tuo, Domine, iurnen est, quod nunquam

deficiet» Tandem sacrosancti viatici perceptioneG

munilus, doctus tota expectationejudicemdiligere,

atque, ut ita dixerim, limendo presencialiter ren-

nuit timere perpetualiter. Multum in sanctse Dei

genitricis intercessione, cui sesuaque dederat, con-

lisus, tamdiu signaculo sanctee crucis sese signavit,

quoadusque obdormiens in pace manu simui et

mente quievit.Post cujus obitum Trajectensesnudis

pedibusetarmatismanibusvenerunt,flentes,orantes

et domesticis dicentes : Pro Dei nomine date nobis

pastorem nostrum^quo portetur adsusesediis twnulum.

Quocontra reverendse vilae abbaUssa, ejus scilicet

filia sanctissima,cum capeilanis etmilitibusrespon-

dit : In eodem loco debet sepelirif ubi e vita presenti

a Deo estpermissus exui. Perventum est ad hoc^ utjx

armati ez utraque parte periculosissime convenireet

plures vita deberent carere, nisi quod domna abba-

— UB. IV.

1202

tissa se in medio eorum prostravit, ei adeo paeem
inter illos vel ad momentum rogavit.Interea vide-
batur militibus, quod ez illa parte, qua fratrum
fuerant offlcinee, ab aqua Ema nominata ad mon-
tissuperciiium ipsiustraherentMi sarcofagum.Qnod
dum niterentur, corpus a Trajectensibus sustolli-
tur, et levissime, sicut ipsi jurant adhuc, ultra
aquam ducitur. Sic nutu Domini fortior pars de-
lusa est militum. Post translationem corporis sacri
fragrancia miri odoris percepta est in via, qum ul-
tra tria miliaria veracissimorum hominum, sicut
ipsi testantur, nares perfudit et pectora.

25. Revocemus ad memoriam, quodmiserabiliter
Gisiiero archipresuli] (f . 63) incuria •>• sui contigit
damnum. Imperatorob defensionem patriae Hama-
burg civitatem opere muniens necessario, eam 4
ebdomadasad tuendum huic commisit. Qui fraude
ignota ad placitum a Sclavis vocatus, cum panra
multitudine eziit. Alii namque precesserunt, et
quosdam in urbe reliquit. £cce autem unuseconso*
ciis ejusdem a silva erumpere hostes prodidit.Gon-
gredientibus vero tnnc ez utraqne parte militibns,
archiantistes, qui curru venit, equo fngit alato
{Oyid., Fast. ui, 410), ez suis mortem evadentibus
paucis. Sclavi victores predainterfectorum6Nonas
Julii M» sine pericttlo pociuntur (526), et archiepi-
scopum sic elabisseconqueruntur.Gustodivittamen,
quamvis sic lugubriter mutilatus, nrbemad dictum
diem Gisiierus, tristisque reversus, obviam habuit
patruum meimet marchionem Liutharium, cijgus
curam civitas predicta tunc respiciebat : flrmiterque
ei eam committens abiit. Accessit autem comes, et
ut urbem vidit incendio fumigantem, archiepisco-
pum remeare per internuntium frustra petiit. Ipse
autem ignem in duobus locis jam alte ascendentem
eztinguere temptans, cum nil omnino proficeret,
portam hoslibus patentem derelinquens, domum
mestus revisit ; et accusatus post apud imperato-
rem, imputatamsacramento purgavit culpam.Post
9 dies predict«e cedis mater mea, Gunigund •*« no*
mine, tercia Idus Julii in civitale Germeresleva ez*
piravit (527).

26. [f.63') Ekkihardus »• ez nobilissimis Thurin-
gise austraiis natalibus hcg us (528) genealogise brtnm
duceus, cum gradatim ad virilem pertingeret leta*
tem,parentelamsuimet omnem tam morumquam
actuum gravitate ••• inclitorum mt honorat; quia,

••• s. 1 in 2. "• poni A . S.
Julii add. 16. «•« ^uingund ia.
Cmf. infra V, 16. mciitum i.

VARLE LECriONES.

•si ita A. S. a. 1010. traheret 2. «» Hxcpergit cod. 1. m VI nonas
0» marchio misnensis add. 1 c. **< grauite 1 . ^vt aut iucUtam Ugendum.

NOTiE.

(524) Ansfridus episcopus ordinatus est a. 995.
Obiit anno 1010. De eo vide etiam Alpertum de
temporum diversitate,I, 11-18.

(525) Locus ille, quo banc Benedictinorum abba-
tiam condidit, nominabatur Hohorst, a^jacens
Amersfordio. liiam ipse ziv Kal. Dec. anno lOM,
regnante Uenrico 11| imperii ejus anno quinto inaur

guravit, eique novum nomen Sancti (Heiligen*
berg) imposuit V. Acta Sanctor. 1. 1, mense Maii|
p. 430, URS.

(526). Plurimi mortui adnotantur in NecroL
Merseburg. Jul. 2.

(527) V. Necr. Merseb», Jul. 12et 13«

(528) Muiui pro nue^

IM3 THIETMARI HBRSEBURGENSIS EPISGOPI ^

qtldgimas : dedecorant bene nata m» culpas "» (Hor. A meis Heinrico, Frithe 4s>'>,j, * ™ "^V^STbudopU-

IT,4, 36). Is post multas bellorum asperitates, quas mis urbem prefatam aocetT^^^xASmque ?uam el

cum patre suo Guntherio 6«<>, ab honore suo diu

suspenso, perpessus est, ad gratiam imperaloris se-

cundi [Ottonis ««^] et ad patriam honori&ce cum re-

mearet, Thietmari comitis viduam et Bernhardi

ducis *^* sororem, nomine Suonehildam (529), in

matrimonium sibi copulavit,ex eaque primogenitam

nomine Liudgerdam acquisivit fiiiam. Liutharius

autem ex claraThuringisB septentrionalisprosapia

editus^ cum vir faetus aetatem virtutibus supera-

ret 6«*; cumquesecundo multum karus esset Ottoni,

^usauxilio quandammatrimonium*««,Godilam no-

mine, ex occidentali regione nobiliter natam(530),

cam licentia Wirdunensis Wigfridi presulis conso-

reluctaniem et clamantem -I^SufereQs, cumsuisad
Wallibiki letus et incolomis pervenit. Quodcnm
abbatissa ab certo comperiret legato, graviter com-
mota cuncLis (f. 64') hoc principibuslacrimisqueri-
tur obortis, rogans ac precipiens, utarmati omnes
publicos hostes celeriter insequerentur, ac *" ut
capLis seu occisis virginem sibi reducere coDaren-
tur. Nec mora, jussa hsec miles armatus accelerare
contendit, et priusquam urbem muniiam adtinge-
rent, eosdem percompendiosaitinerisinterruptos,
vi capere vel occidere seu effugare anhelavit.Gom-
pertum est autem a viatoribus, quod hi,quos inse-
quebantur, valida manu clausisque portis, notisjaro

briai ejus, sibiiu conjugem desponsavit et acquisi- B gauderent presidiis; nulli patere ingressum; aut

vity qu8B peperit et in tertio decimo aetatissueeanno
primogenitum, patris sui nomine appellans Wiri-
nharium 0«^. Sed cum duce propagines istse, puer
inquam et puella, ex tam nobilissime vitis radice
emersissent, jamjam paulatim ad maturitatem fru-
ctus pertingere inclitis virtutum scalis nitebantur.
Sed Liutharius comes, ut puellce illius formam et
conversationembonamprimopersensit,qualite^eam
(f.64) consociaret filio suo, mentis secreto sempen
volvit. £t ad ultimum erumpens, per lldeles inter-
Auntios Ekkihardo tunc marchioni desiderium diu
latens ^ aperuit ac celeriter impetravit.Gonvenien-
tibns tunc in unum familiaribus eorundem,promi-
ait legitime Ekkihardus Liuthario, eandem se filio

velle mori, aut se ibi 0»^ defendere, et numquam
ulli <s> sponsam reddere.Quo audito admodum Iris-
tis ellectus, revertitur. Liutharius autem, et cuffl
eo Alfricus senior, milesque comitis Ekkiliardi
Thietmarus proficiscentes, voluntatem sponsffi per-
quirunt, seque ibidem tunc manere raalle quam
reverti, satis certi ab eadem eirecti, doronsB abba-
tissas <'> c^eterisque hsec responsa intimabant. Con-
sulenti tunc de talibus primates abbatissae, dictum
est ab his, quod sibi videretur optimum, in Maga-
daburg fieri conventum, huc sponsum com conte-
ctali venire, auxiliatores quoque omnes aut sereos
ibi presentare, aut damnatos fugere.Sicque factum
est [an, 999).Gonfluente maxima iiluc muititudine,

8U0 dalurum in uxorem, more suo et jure presenti- G Wirinharius cum suis cooperatoribus nudisprovol-

bus cunctis optimatibus afflrmans. Qui 6«? cum ter-
cio Ottoni multum placeret, et apud eundem inter
alios primates plurimum valeret, nescio qua causa
depravatus^ pactumflrmissime stabilitum in terrum-
pere quam maxime conatur. Quodmox Liutharium
non latuit, et ut hoc ne fieret, anxia mente volve-
bat.Imperatore et Ekkihardo pariter tunc iaRoma-
nia compiorante [an, 998), commissa erat regni
istius cura venerabili abbatiss«eMathiIdi,de qua ««>
superius memoravi, in ciigus civitate Quidiiinga-
burg •«' nuncupata puella hsec educabatur. Fit pu-
blicus in Darniburg (53i) abbatissse totiusque sena-
tus in unum conventus. Intenm Wirinharius, ut
arbitror, non consilio patris, sed amore Tirginis et
ob metum manifestl ^^ dedecoris,[cum confratribus

vitur pedibus, uxorem reddit. Veniam de commissb-
sibi suisque auxilio principum "« promissa emeo-
datione promeruit. Sed venerabilis in omnibus
Mahtildis fmito colloquio Liuderdam «>> secum duxit,
non pro retentione, sed pro timoris «*< magni con*
firmatione.

2. (f. 65) Bonee autem «>7 sulmet voluntatis pro-
positum preventu subitanese mortis interruptum
est.Namque post paucos dies^ cum heec ad locuma
Deo sibi paratum veniret, continuo infirmata, Ber-
nwardum «s^, sanctse Hillinessemensis *>• sccle^ue
tunc pastorem, vocavit, et accepta ab eo quam
postulavit indulgentia, 8 Idus Februarii homioem
exuit interiorem s^o, sepultaque est in secclesia ad
caput avi suimet regis Heinnci (532). Hoc funere

VARIiE LECTIONES.

0» ita ic. benata la. «*> legimus: Valde mali mores deturpant nobiliores 2. ««^ i erai^o^
h. ««i Ottonis (uftf. ic. ««* de Lvniburg add, lc. ^^^ ita videtur legendum, superare ia. c. y. f.
esset, a. v. superare nitebatur ic. c. v. f. esset a. v. superavit A. S. <^« matronam A. S, L l. recte.
•<• uuurinharinm ut videtur ia. uuerinharium ic. •<« iia A, S. t. L lateris 1. «^? i e (kkihardus) aid.
ic. •*• quo i. •*• quidilinffabur i. •»<> manifasti i. •»* add. ib. •»«illi corr. uUi i. •»» 2d)batise 1«.
•»* ita ib. •»» Sic i.pro Liuukerdam. •»• amoris 2. A. 5. a. 999. •»' autem erasum in cod. i ; exstatcp,

A. S. •»»n. era$um i. •»• hillinessemensis ia. saepiw. ••• Lege: exteriorem.

NOTiE.

(529) Filia fuit Herimanni Billung ducis.

(530) Filia fuit Werinharii. Gonf. Meibom Ghro-
nicon Walbecc.

(53i) Derenburg, oppidulum ad fl. Holtemme,
urbesttaiberstadium et Wermgerodaoi interiaceas,

duobus leucis a Quedlinburg distans. Urs.

(532) Gonf. Ann. Quedlinb., a 999, ubi dies ta-
men emortualis Mathildis dicitur fuisse vir Id. Fe-
brnarii. Ita et Necrol. Luneburg.; vi Id. Febr. fat-
bet NecroU Fuld.

12to GHRONIGON. - LIB. lY. 1266

inperatrix ^thelheidis ma mater ejusderasupramo- A. pitur. Decursis tunc Hilcini terminis, huic ad Die-

dum turbata, ad imperatorem nuntium misit,qui et
obitum ejus huic innotesceret ••<, et equivocam
suam sororem ejus huic succedere postularet. Ce-
sar piis assensum prebens desideriis, amiice suimet
necem deflet,etabbaciamdilectie suimet germanee
per Becelinum portitorem ««* (533) virga a longe
commisit aurea, et ut ab episcopo benediceretur
Arnulfo, precepit. iGlhelheidis •«« autem inperatrix
urbem, quee Celsa (534) vocatur, interim •«• edifi-
cans, collectis ibidem monachis, omnibusque per-
fectis, in eodem anno i6 Kal. Januarii gaudens
appeciit, de quibus orta fuit (535) ; cujus fideli ser-
vitio jnsta recompensans premia Deus,ad tumbam
ejus plurimahodie operaturmiracuIa.Papaquoque
Gregorius,bene dispositis RomsB omnibus, 2 Nonas
Februarii obiit, Gerberto sibi moz snccedente ««>.
28. Post hffic imperator Gisilerum archiepisco-
pum, eo quod duas teneret parochias, in sinodo
accusans Romana, judiciali (f. 65*)eumsententiaab
offltio suspendi ac per internuntios ab apostolico
eandem illo vocari precepit (536). Qui tunc paralisi
percussus, cum huc venire nequiret, Rotmannum
misit clericum, qui juramento, si aliternoncrede-
retur, se ezcusaret. Datis tum induciis differtur,
usque dum inperator cum comprovincialibus epi-
scopis hoc discutere valuisset. Postea cesar, auditis
mirabilibus, qusB per dilectum sibi martyrem Deus
fecit i£thelbertum, orationisgratiaeo pergerefesti-

B

desisi pagum (538) primo venienti Bolizlavus — qui
major laus non merito, sed more antiquointerpre-
tatur-^parato in loco, qui Ilua (539) dicitur, sui-
met hospicio, (f. 66) multum hiiaris occurrit. Qna-
liter autem cesar ab eodem tunc susciperetur, et
per sua usque ad Gnesin m? deduceretur, dicta
incredibile ac ineffabile est (540). Videns a longe
urbem desideratam,nudispedibus suppiiciteradve-
nit, et ab episcopo ejusdemt*> Ungero venerabiliter
susceptus, secclesiam introducitur, et ad Christi
gratiam sibi inpetrandam martyris Ghristi interces-
sio profusis lacrimis invitatur. Nec Mora, fecit ibi
archiepiscopalum, ut spero legitime, sine consensu
tamen prefati presulis, cujus diocesi omnis hsec
regio subjecta est ; committens eundem predicti
martyris fratri Radimo ^», eidemque subjiciens
Reinbernum, Sals«e (541) Cholbergiensis eecclesiae
episcopum , Popponem Cracuaensem ^^% Johannem
Wrotizlaensem"i,Vungero Posnaniensi «« ezcepto;
facloqueibi altari,sanctas in eo honoriflce condddit
reliquias. Perfectis tunc omnibus, imperator a pre-
fato duce raagnis muneribus decoratur, et quod
mazime sibi placuit,trecentis miIitibusIoricatis(542)
Hunc abeuntem Bolizlavus comitatu usque ad Maga-
daburg deducit egrejo, ubi palmarum sollemnia
celebre peracta sunt. Secundaferia archiepiscopus
ejusdem loci imperatoris edictu priorem suscipere
sedem rogatus, data internuntiis magna pecunia,

nayit. Sedcum Ratisbonam veniret, a Gebehardo, q induciasusqueadQuidilingeburgvizimpetravit.Fit

ejusdem secclesisB antistite, magniflco honore sus-
ceptus est {an. 1000), comitantibus secum Ziazone
tunc patricio (537) et Robberto oblacionario cum
cardinalibus. Nullus imperator majori unquam glo-
ria a Roma egreditur neque revertitur. HuicGisile-
rns obviam pergens, gratiam ejus quamvis non flr-
mam promeruit, et comitatur. Gesar autem ad Giti-
censem perveniens urbem, a secundo Hugone,
ejiudem sedis provisori tercio, ut decuit imperatori ,
soacipitur. Deindeque recto itinere Misnensem ten-
densad civitatem,a venerabili Egedo, bujusseccle-
sice episcopo, et a marchione Ekkihardo, qui apud
eum inter precipuos habebatur, houorabiliter acci-

illuc magnussenatorum concursus; paschalia eciam
ibi peraguntur gaudia ; et liabito in 2 feria sinodo,
iterum (f. 66') Gisilerus vocatur. Hic inflrmitate
oppressus valida, apredictoezcusaturRotmanno^et
in multis a Watherdo lunc preposito defenditur.
Indicitur huiceoncilium in Aquisgrani*?*, quo ipse
cumsuis veniens,iterum ab archidiacono Roman®
sedis alloquitur. Qui sapienti consilio usus, gene-
rale sibi postulat dai'i concilium ; sicque indiscussa
dilata sunt hsec omnia, usque dum heec Deus finire
dignatus est nostris propicius temporibus.

29. Imperator antiquam Romanorum consuetu-
dinem jam ez parte magna >7« deletam suis cupiens

VARLE LECTIONES.

Mi aehelheidis la. adhelheidis lc. ^t Ha ic. innoceret la. m* p. B. p. add. 16. *^ aetheldis 4tf.
aethelheidis ib, adhelheidis lc. ^^^add. ib, •«• papa — succedente 5cri/»it/ ib. inspatio vaeuoreUctoascriba,
••t genesin eraso priore e i. «m Posnaniensi add. 2. ••» fratri qui et Gaudentius Ann, Sax. a. 1000
•7» erasum est 4. •''* uuratizlaensem \c. «'t posnaniensem ia, •'■ aqisgrani I. •*»* «7»* add. ib.

NOTiE.

(533) Goroes Becelinus (in pago Ghutizi) occurit D cabatur.
charta Ottonis imp. de 991, Sept. 18, apud Ho- (538) Pag

lO

fer I. 1. 1. 1. pag. 531

(534) Selz in Elsatia data Adelheida ab Ottone I.
imp. 968 Novb. 16.

(535) Ann. Quedlinb., a. 999.

(536; Vide statuta hujus concilii anno 998 cele-
brati apud dlAchery Spicileg. t. I, p. 603.

(538; Zazzo, Romanoruro patricros, laudatur in
charta quadam capiluli Merseburgensis ab Ottone
imp. data Radesponse a. 1000, ii Kal. Februar. apud
flofer 1. 1, p. 157. Conf. supra c. 2, ubi Ciazo vo-

us inter fluvios Oderam, Boberam et
Katzbach.

(539) Halbau sive Eilau juzta Boberam.

(540) Cf. Ann. Quedlinb., a. 1000. Vitam Hein-
werci c. 11.

(541) An raari vicinee ? P.

^542) Videntur fuisse illi quos infra (I. vi, c. SS,
VII, c. 41; 1. vni, c. 16) vocat hospites Slavice ;
Goscie, voz usitata non solum de mercatoribus pe-
regrinis,sed etiam de militibus, sine stipeadio ser-
vientibus, pnedse tantum spe allectis.

Ittl

THIETMARI MERSEBUR6ENSIS EPISGOPI

m

renoyare iemporibus, malia faciebat, qtts diversi A
diverse sentiebanl. Solus ad meDHam quasi semi-
circulusfactam loco caeteris ^f^ eminenciori sedebat.
Earoli cesaris ossa, ubi requiescerent, cum dubita-
ret, rupto clam pavimento, ubi ea esse putavit,
fodere quousque bsBC in solio inventa sunt regio,
jussit. Crucemauream, qusB in coUo ejus pependil,
cum vestimentorum parte adbuc imputribilium su-
men8,c»tera cum veneratione magna reposuit(543).
Sed quid memorem singulos ejusdem accessus et
recessus per omnessuimet episcopatus etcomita-
tus ? (Prud. in Symm, ii, 766.) Gunctis apud Trans-
alpinos bene dispositis, Romanum visitabat impe-
rium, Romuleasque pervenit ad arces ; ubi ab «^s*
apostolico cseterisque coepiscopis magnis laudibus
suscipitur. B

30. Post bffic (an. 1004) Gregorius, qui cesari
valde carus erat, dolo eum capere nisus, occultas
tendebat insidias. Quibus collectis et ex inproviso
adiversus eum jam insurgentibus,inperator de porta
cum paucis evasit, maxima suoriim caierva sociu-
rum inclusa ; et vulgus numquam suis contentum
dominis malum huic pro ineifabili pietate resti-
tuit(544). Deincnuntio suimet omnes cesarsibi fa-
miliares convenire illuc rogat et precepit, deman-
daus singulis quibusque, si umquam de bonore sui
vel incolumitate curarent, ad ulciscendum eum ac
amplius tuendum armato ad se milite properarent.
Romani autem, manifestaii tunc sceleris culpa «^^
erubescentes, seque invicem supra modum redar-
guentes, omnes inclusos emisere securos, gratiam q
imperatoris et pacem modis omnibus suppliciter
expetentes. Quos ubicumque vel in ipsis vel in
rebus suis cesar ledere poiuit, verbis eorundem
raendacibus diffldens, nocere non tardavit. Omnes
regiones quee Romanos et Longobardos respicie-
bant, suffi dominacioni •'''' fideliter subditas, Roma
solum, quam pre cseteris diligebat ac semper ex-
colebat, excepta, habebat. Gonveniente tum cum
Heriberto,sanctffi «^s Agripinae archiepiscopo, plu-
rima fldelium turba, inperator laeiaiur ; et quamvis
exterius vultu semper hilari se simularet, tamen
conscientiee secreto plurima ingemiscens facinora,
noctis silentio vigilis oracionibusque intentiSf la-
crimarum quoque rivis abluere non (f. 67) desistit.
Sepenumero omnem ebdomadam, excepta 5 feria
jejunus perducens, in elemosinis valde largus
exstitit. Appropinquantem ejus obitum multa pre-

.v: D

venere importuna *t*. Namque nostri daees etco*
mites, non sine conscientia «>o episcoporum,multa
contra eum conspirare niiuniur^^^, Heinriei ducis,
posiea successoris sui, ad hoc auxiiium posiulan-
tes. Hic ultima patris suimet et equivoci mi moai-
ta, qui in Gonneshem «^* obiit ac requiescit, me-
mori servans in pectore, et sibi hactenus in canctis
fldelis, nullum his prebuitassensum. Inperaior hoc
siaiim comperiens et patienti ferens animo, in
Paterna «^^ urbe pusiellisinteriorapremeniibuset
interdumpaulatim erumpentibus inflrmator (543).
Qui facie clarus ac fide precipuus, 9 Kal. Febma-
rii (546) Romani corona imperii exivit ab hoc se-
culo (an, i002), suis insuperabilem relinquens roe-
rorem, quia tempore eo non fuit ullus largior ac
per omnia clementior illo. Alfa et 0 (Apoe. i, 8)
misereatur eo «b>, tribuens pro parvis magna, pro
temporalibus sempiterna.

3i. Hii autem, qui extremis ejus intererani, hiec
tam diu celebani^ quoad exercitus undique ium
dispersus per internuntios colligeretur. Tuuc iristb
turba dilecii senioris corpus comitaia, magnas
bellorum asperitates 7 dies continue perpessa est;
nullaque securitatis certitudo ab hostibus concessa
est, pisi tum dumtaxat, quando ad Bernam perre*
niuntcivitatem. Exin cum ad (f.68) PoIlingaa(347),
curtem Sigifridi presulis Augustanse venireni, ah
Heinrico duce suscepti, lacrimis ejusdem vehemen-
ter iterum commoti sunt. Quossingulatim, ai se in
dominum sibi et regem eligere voluissent, multis
promissionibus hortatur; etcorpusimperatoriscam
apparatuimperiali,lancea dumtaxat excepta,qaam
Heribertusarchipresul clam premittens,suam sum-
psit <8* in potesiaiem.Archiepiscopus autem custo-
dia parumper deientus, relicto ibi pro vadimonio
suimet fratre, cu ni licentia abiit, ac sacram mox
lanceam remisit. Is cum omnibus, qui huc inpera-
toris f unus sequebantur,excepto antisiite Sigifrido,
Huci tunc non consenciebat, neque omnino ^ de-
negabat, sed quo «^' melioret m^or populitocius
pars se inclinaret,Iibenter assensurum prouuncia-
bat. Dux vero cum his Augustanam alUngens or-
bem, dilecii senioris intestina duabus lagancdis
prius diligeuter reposita, in oraiorio sanctipresuJis
Othelrici, quod inhonoremejus Liudulfus, ejusdem
eecclesice episcopus, construxit, in australi parte
monasterii sancifie martyris Afrs sepuliurae houora-
bili tradidit, et ob annimse remedium sus 100 ***

VARLE LEGTIONES.

«

•'• caetffiris corr, ceteris i . •'»• Vid. var. lect. «^*. C7« culpa se ia, culpam A. 5. a. 1001 . «'7 ita \c, doma-
nacihoni la. «'«sedis add. ic, •'» importunia ia. «w ita ic, conscientia ia. m» neluntur 1 a. •** equo-
ci 1. ••• Gandenshem ic. •»* paterno fortasse ipse scriba corr. paierna i. «•» ei lc, •«• supsit ie, •*'
nou inserit» 2. consentiebant n. o. denegabant ia. ••• •»« add» 16.

NOTiE.

(543) Gonf. Ann. Hildeshem , a. 1000. boldi Vitam imp. Heinrici U.

(544) Gonf. omnino Balderici Chron. Gamer. 1. 1, (546) Idem dies emoriualislegitur in Ann.Qued-
c. 114. Vitam Bernwardi, c. 23, sq. linb., a. 1002. .

(545) Alia narrant Landulfus sen. l\, c. 18, 19. (547) PoIIing juxta fluvinm Ammer, infra Weii-
Sigebertus et Ghron. reg. S. Pantaleon. Conf. Adel- heim.

m»

GHRONIGON. — UB. IV.

l2fM

maosos propriee hereditaiis concessit. Deindeque A supplici impendiiur. 6 feria illucescenie t^ funus

dimissa cum pace magnamultitudine, ad civitatem
suam,qu8e Noya vocatur(548), corpus cesaris pro-
sequitur. Posteaque ab equivoco suimei Heinrico,
cujus sororem vivenle (f, 68') inperatore •»<> jam
duiit, suppliciter exoratus, iandem corpus, valedi-
cens singulis, ad loca destinata (549) diraisit.

32. Interim principes Saxonis, comperta senioris
sui nece inmatura, adFrasam curtemregiam,quam
iunc Guncelinus comes ex parte iniperaiorisin bene-
fiiinm ienuit, iristes conveniunt, Gisilerus archi-
episcopus Magadaburgeusis cum coepiscopis, Ber-
nbardus dux, Liuthanus et Ekkihardus ac Gero
marchiones, cum optimatibus regni, de statu rei
publice iraciantes. Gomes autem Liutharius ut per-

elevaium, ad Aquasgrani sancto perduciiur in sab-
baio; die vero dominica in cecclesia sanciee Marifls
semper virginis in medio sepelitur choro. Inpensa
ab eo cunctis pietas obnixe oraciones fleiusque
suasit perducere concrepanies. Dominics resurre-
ctionis festa, angelorum ac hominum gaudia com-
muniter graiuiabunda,propter fragilitaiem ^oi con-
venieniium non valuerunt digna veneracione com-
pleri, quia peccatis hoc promerentibus suis agnove-
runt pariter vindictam Dei. Acquirai anims isiius
veniam cum lacrimis, quicumque sii professione fi-
deiis ''os Deo, quod is «^ nostram renovare siuduii
jBCclesiam conatu meutis summo.Percipiai in terra
viventium semper adoptatam (f. 69') communio-

primo persensit, Ekkihardum se velle exaltare su- B nem piorum cum bonis Domini indefectivis, qui

per se, archiepiscopum predictumetmeliorem pro-
cerum parteminsecretum forasvocavitcolloquium,
hoc omnibus dans cousilium, ui juramento firma-
reni, se nulium sibi dominum vel regemcommuni-
ier vel singulariier electuros ante constituium in
Werlo coUoquium. Quod ab omnibus laudatum,
excepto £kkihardo, et collaudatum est. Hic se pau-
lulum a regni fastigio dilatum graviter ferenseru-
pii : 0 Liuthari comes, inquiens 0»i, quid o«s adver^
saris ? £t ille : Nunif inquid, currui •»* tuo quartam
deesse nonsentis rotam? (550) Sic •»« interrupta esi
eleccio,ei fii vera aniiquorum ^^** relacio ,quod uni us
nociis intermissio fiai unius anni dilacio, ei illa

semper ••» studuit misereri miseris

34. Maxima pars procerum, quiliiis interfuerunt
exequiis, Herimanno duci(55i)auxilium promiituni
ad regnum acquirendum et iuendum^ Heinricum
mencientes ad hoc non esse idoneum propier mulias
causarum qualitates. Longabardi autem, audito ?<>*
imperatoris discessu, de futuris nil soUiciii, neque
de dignis peuitentifle frnctibus cupidi^ Hardwigum
(552) sibi in regem elegerunt, desiruendi pocius
gnarum artis quam regendi, ui in divino judicio
ipsis posi claruit hujus rei auctoribus. Sed hsec
posterius exponenda 7o« relinquens, ab eo incipiam
scribere, qui pietaie divina et virtuie sua omnes ^oi

nsque in finem vitae h^jus prolongacio. Tempore p adversum se umquam erigentes humiliavii, ei cer-

predicii cesaris monasterium in Hilleslevo a*<^ a
Sclavis combustum esi {an. 1002), eductis sancii-
monialibus ; ei eodem die multi ex nostris suni
inierfecti ••«.

33. (f. 69.) Equidem ab incepto multum devians,
iandem revertar, exequias imperatoris succincte ^^
persiringens.Gujus corpus cum ad Goloniam veni-
ret, primo susceptum est ab archiepiscopo ejusdem
civitatis Heriberto. Ad monasterium sancti Severini
post palmcia 2 feria, ad sanctum Pantaleonem «*• 3
defertur feria, ad sanctum Gereonem 4 die. In cena
Domini ad sanctum Petrum portatur, ubi peniten-
iibus more aecclesiastico introduciis et indulgeniia
re8olutis,animflepresentis corporis ab archipresule
remissio datur, a consacerdbtibus auiem ••• me-

vice flexa sibi honorem inpendere coegii. £i hic
quinius in ordine, secundus in nomine, notei quinii
7oe titulum libri.

35. Et 707 quia omne, quod in hujus planicie
operis asscribendum est, ordinatim ponere nequeo,
in consequentibus sensim recoUigere equidem non
erubesco. Iteraniis 708 enim varia vicissiiudine
fruor,qui reciae semitis ''o^ ductum nunc ob asperi-
tatem^interdumautem propter ignorantiam flexuo-
sa callium varietate mutat.UndeMiseconis, Polenio-
rum incliii ducis et in superioribus libris ex magna
parte signaii, residuum explico (f. 70.) factum. Hic
a Boemia regione nobilem sibi uxorem senioris Bo-
lizlavi duxerai sororem, quie sicui sonuii in no-
mine, apparuit veraciter in re. Dobrawaenim Scla^

moria exposcitur, lacrimabiliier auiem a populo D vonice dicebatur, quod Teutonico sermone Bona

VARLE LECTIONES.
•w imperatorem la. ••* add. ib, sedpost erasum. •»• qd 1. •»» ita ie, curru la. ••* Vtrf. var lect, •••.
ita ic, anquorum la. ••• hillileuo la. ••• et illa — interfecti scripsit 16. m fine paginae.

•94

•vj succinie 1. ••• albanum la. ••• add. 16. ^"o illusessente ia. 7oi ita ic. fragitatem la.
701 ita ib. coram ia. ''•' audita la. 704exponendo la. 70» add, se ic. 706 c[uarii la. ''•7 alia
manu pergit 1 , 7n 2 vero sequentia ita leguntur : Prologus libri. Quia omnia — residua gesta explicabo
{ita.^ Libellusinterpositusdc quibusdam pretermissis. Miseco dux inclitusa Boemia regione^etc. ''^* itine-
rantis ic. *?•• semite ic.

(548) Neuburg juxta Danubium.

(549) Sc. Aquisgrani. V. Adelboldum ei Ann.
Quedlinb.

(550) Nobitiiatem generis etpropiaquam cogna-
iionem cum regia gente videturper quartam rotam
inieUigere.Hflec saltim prserogativa erat Heinrici, de

qua Adelboldus cap. i . Kind.

(551) Dux Alamanniae, Udonis ducis 982 in Italia
occisi filius.

(552) Arduinus, marchio Yvreffi ei oomes pala-
tinus in Langobardia.

ie7i

THIETMARI MERSfiBURGENSIS EPiSGOPI

m

inteipretatnr.Nainquehfisc Ghridtofidelisdum con- A antistitisuimetyenerabiliHiUiwardodiBpliciiH(S54).

jugem suum vario gentilitatis errore impiicitum esse
]>erspiceret, sedula revolvit angustse mentis delibe-
racione,qualiter hunc sibi sociaret in lide ''^o, om-
nimodis placare contendit, uon propter triformem
mundi hcgus nocivi appetitam, quin pocius propter
fnturse mercedis laudabilem ac universis fidelibus
nimis desiderabilem fructum. Haec sponte sua fecit
ad tempus male, ut postea diu operari valuisset
bene. Namque in Quadragesima, quee conjuncio-
nem ^ii predictam proxima sequebatur, cum a se
abstinentia carnis et affliccionecorporis sui deoimar
cionem Deo acceptam offerre conaretur, dulci pro-
missione a viro suimetpropositum frangere rogatur.
Illa autem earacione consensit,ut alia vice ab eodem
exaudiri facilius potuisset. Quidam dicunt, eam in
una carnem manducasse quadragesima, alii vero
tres. Audisti tis nunc, lector, delictum ejus ; modo
(f. 70') considera fructum eligantem piee voluntatis
Uiius. Laboravit enim pro conversione conjugis sui,
ac exaudita est a benignitate Gonditoris sui, cujus
infinita bonitate persecutor suimet studiosus resi-
fmit, dum crebro dilectse uzorisortatu innatffi infl-
delitatis tozicum evomuit, et in sacro baptismate
nevam originalemdetersit. Etprotinuscaputsuum
et seniorem dilectum membra populi hactenus de-
bilia subsequuntur 7^*, et nupciali veste recepta^
inter cateros Ghristi adoptivos ^i* numerantur. Jor-
dan, primus eorum antistes, multum cum eis suda-

B

Sed propter salutem patri«e et corroboracioQem
pacis necessariee non venit hoc ad discidium, sed
reconciliacionis continuce remedium salobre (555).
Namque ab ea Ghristi servitus omois augebatoT)
captivorum multitudo ad patriam reduciUir,Tine-
tis catena solvitur, reisque carcer aperitur; etQl,
spero, ei magnitudo perpetrati facinoris aDeo re-
mittitur, cum in ea tantse pietatis dilectio cognos-
citur. Legimus autem quod in frustra Doroinam
Ti> placarestudeat.quiinceptee propositumneqnicie
omnino prorsus non abjiciat. Hsec genait ?iro soi-

met tres filios, Miseconem. Suentepuicrumet

''&• (556}, cum magno honore ibi degens usque ad
finem viri, accepta cum quibus fuit et proficua de
quibus venit.

37. Sed 710 anno Dominicae incarnationis 999 ^«
(557), regni autem tercii Ottonis 10 et 8 Kalendas
Junii ''" prefatus duz jam senez et febricitans ab
ezilio hoc ad patriam ^» transit (558), relinqueos
regnnm suimet plurimis dividendus, quod postea
filius ejusdem Bolizlavus (559), noverca et fratribas
714 ezpulsa, ezcecatisque familiaribus suis Odilieno
atque Pribuvojo, vulpina calliditate contraxit in
unum. Hic ut tantum solus dominaretur, jus ac
omne fas postposuit. Duxithic Rigdagi^ssmarchio-
nis filiam, postmodum dimittens eam (f. 71'); et
tunc ab Ungaria sumpsit uzorem, de qua haboit
filium Besprim, uomine, similiter ezpellens eam.

vitydumeosadsupernsBCultum vinese sedulusverbo p Tertia fuit Emnildis 7», edita a vonerabili seniore

et opereinvitavit.Tunc congratulantur legitime''i> ^" ' ' ^. .- «^..

conjugati, predictus mas et nobilis femina, illisque

subdita omnis familia gaudet se in Ghristo nup*

sisse^&^. Post hfiec peperit bona materfiliumlonge

sibi.degenerem et multarum perniciem genitricum,

qaem fratris sui nomine Bolizlavi ^i? appellavit,

hunc inquam^ qui in eadem primo latentem mali-

ciam aperuit, deindeque in viscera sevit, ut in se-

quentibus a me manifestum fit.

36. Sed cum mater ejusdem obiret (553), pater
ejus ttnam sanctimonialem de monasterio quod
Gaiva dicitur, Thiedrici marchionis filiam, absque
canonica auctoritate duzit. Oda fuit nomen ejus, et

Dombremiro, quee Ghristo fidelis ad omne bonnm
instabilem conjugis sui mentem declinavit, et ^^
immensa elemosinarum largitate et abstinentia
utriusque 7<8 maculas abluere non desistit. Peperit
heec duos fllios, Miseconem et alium, quem dilecti
senioris sui nomine pater vocavit; filias quoque
tres, quarum una est abbatissa, secunda (560) nnp-
sit Hinmanno comiti (561), tercia filio regis WIo-
demiri, sicut dicturus sum.

38. Inperatoris autem predicti gratia et hortato
gener Heinrici, ducis Bawarioruro, Waic "^^ (5<>2)i
in regno suimet episcopales cathedras faciens, co-
ronam et benediccionem accepit. Nec sileoquoddam

magna erat presumptio illtus. Spreverat enim spon- miraculum temporibus prefati cesaris Romffi cceiitos
sum CQBlestem, preponens ei virum (f. 71) milita- ^ ezortum. Nam cum ducis Herimanni milites mona-
rem, quod cunctis eeccIesieB rectoribus et mazime chorum sancti Pauli prata vi sua comprebenderent,

VARLE LEGTIONES.

7i« et udd. \c, ^ii conjunctionem ic. 7is Audistis la. ^i* subsequntur 1. ^i* adopUunos la. ^i* legiroe
i. '!• nubsisse 1. tit bolizlaum lc. ''" domini 1. Deum A.S.a 986. 7«» In cod. 1. sicut el apvd
A, S. L L mitium relictum, qnod in priore manus seculi XVII nomine Bolizlauum supplevit, '»<M/rf. i*«
wt DGCGXGIK 1. T" X — Junii add. 16. tis coelestem add. 2. A. S. '«* tribus add. 2. A.
S. Tiii^a 16. ricdagila. ^m erminildis 2. ii. 5. ''>^ et et 1. 7i8 utrisque la.

NOTiE.
(553) Obiit Dobrawa anno 977, testante annalista [comes et secularis.]

Sazone ad. a 986.

(554) Ad hoec referenda videntur, qum Thietma-
msl. nr, c. 10 jam tradidit.

(555) Gonf. Annal. Hildesh., a. 985, 986.

(55d) Tertius hic Dobrawse filius videtur fuisse
Wolodowei ille^ de quo noster agit l. v.
(557) Annum 992 etiftm habent Ann. Hiideshem.
({156) NeeroL Fuld., a 992. MiHeho marchio

(559) Boleslaus I, duz Polonorum, diclus Cbra-
bry, i. e. fortis.

(560) Regilindis. In NecrolOg. Namburg. dicitur
Relingindis; cf. Eccardi Hist. principum Sazoo. sn-
perior., col. 166. Kind.

(561 Filius fuit Eckardi, marchionis Misniffi.
(562) Rew Fannoni» add. ann. Saz., a

mz

GHROMCON. -- UB. IV.

im

suppliciter ab hiis sepe rogati discedere noluerunt.
£t continuo nubesYari8eascendunt,fulminamicaDt,
terrorem dominicum monstrantes; lonilrus terri-
bilisprotinussubsequitur, acex eorum numeroop*
timos quatnor occidens, cseterosque fugans, pau-
peres Ghristi in hoc^^ssmundo non esse contemptibi-
lesostendit. Protector enim est talium misericors
(f. 72) Deus, et hos honorantes'?" ac in necessitate
sua exaudientes,digna retribucione provehil.eorum
que persecutores aut hic, quod levius habetur, aut
in futuro, quod est gravtus, punit. Cesaris ejusdcm
9oror,llahtiId nomine, Herimanni comitis palatini
fUioEzoni7*onupsit. Et hoc multis displicuit ; sed
quia id non valuit emendare legaliter, sustulit hoc
unicQs frater illiuspacienter,dansei quam plurima,
ne Tilesceret innata sibi a parentibus summis glo-
ria (563).IntemporibussuisGonradus,Suevorum du-
ctoregrejius(564), acejusdem frater Heribertus co-
mes, necnon Hodo inclitus marchio (565), pro do-
lor ! morte momentanea depressi ^si sunt. Sigifri-
dus autem, predicti marchionis filius, in Nova ur-
be (566), ubi patersuusrequiescit, inter monachos
diu in eodem habitu conversatus, cucullam proje-
cit, laicatem suscipiens vestem. Qui ab Ekkihardo
abbate suo et Gisilero archipresule vocatus ad si-
nodum, Parthenopolim t» venit, ct quamvis invi-
tus, pristino habitu indulus, judiciali sententia,
duodecimus ipse, sacramentis exsolvit, exemplo
iinius, qui Romse simili sententia se in conspectu
prefati inperatoris purgavit. Patres eorum spiritua-
les plenum super se testimonium habuere; sed ju-
dicibus, ut vereor, cormptis, absque omni suimet
culpa eosdem perdidere.

39. Memorare (f. 72*) etiammihilibet Franconis
episcopi Wormacensis brevem vitam, qui juvenis ac
omni probitate cluens cesari augusto placuit ; et
cum eundemsuie conj uuctum familiaritati in divinis
pollere sedulo vidisset, mortuo predictae civitatis
antistite Htilibaldo (567), eidem succederefecit. Qui
unum dumtaxat annum sedens,in Italia obiit, ibi-
dem sepultus (568). Vellem Iibentissimc,si umquam
fleri potnisset,ut optimorum quorumlibet mcmoria
per inutilium operameimetmanuum presentibusac
posteris quadam novitate accepta iloruisset ; ut hii
omnes, etsi hoc nondelectati, propietate tamensua

A apnd Benm omnipotentem record«ntiir »< mei.
Agnosco 7*« enim memetipsum,etrainuft quamde-
beo ac in baculifragilitateharundinei 7w nilprorsus
confidens, justis suffragatoribus me peccatorem
supplex committo.YoIuit quoque imperatoroapella-
nos suimet Herponem de Halverstidi ac Raconem
de Brumen episcopali gradu snblimare ; et hiis in
lecto ob inflrmitatem validam jacentibus, pastora*
lem baculum dedit; sed uterque siue sacerdotali
unccione disoescit. Quid yero de hoc dicere possim^
ignoro, cum numquam de talibus aJiquid legi vel
etiam audivi. Cognitor omniumDeus haec solus ordi-
navit ct scire potest.

40. (f. 73) Hii duo, quamvis pii, tamen inter epi-
scopos non debent asscribi, quia in benedictione

B hiis consortes non valuerunt efflci.Ruzoautemju8-
su dilecti senioris sui ossa supra dicti papfle Benedi*
cti,sicut ipse preIocutusest,de HammaburgRomam
reduxit. Namque pater venerabilis, domnusinquam
apostolicus, dum in exilio esset, in Ghristi serritio
studiosus, cumque adhuc aquilonans hec pars op-
tata pace gauderet : Hie, inquit, fragik corpus
meum debet resolvi ; et post h«e omnis ista regio gen-
tili gladio desolanda ferisque inhabitanda reUnquitur^
et ante translationem meam non videbil '•• indigena
pacem firmam, Quandocumque vero domi resideo^
apostolica intercessione paganos qutescere spe*
ro.
4i . In tempore prefati cesaris multi obiere pii,

Q quorum vitam ignoro, ac propterea de hiis sileo.
De quorum numero qusedam cometissa, nomine
Ghristiana?*?, predii suimet,quod inStuwi?» (56^
civitate habuit, magnam partem sancto tradidit
Mauricio in Hagadaburg. Heec Titfle hujus celerem
cursum cum in Ghristo vivens pertransiret, 8 Idus
Marcii ad diu optati thalamum sponsi gaudens venit;
quod Gisilero archipresuli ''•» tunc '*• Parthenopoli-
tano(f. 73') in Quidilingeburgtunc morantisic ma-
nifestatum est. Apparuit ei quidam vir, dicens ei :
Scisne^ quod omnis milieia caleslis exercitus se pre^
parat ad adventum Christo fidelis antmm ae ad con-
dignam susceptionem talis sponsseJ Jam enm venit ad
remunerationem atque ad mtemse mansionis beatam
spem. Qui cum evigilaret, Waltherdo tunc preposito
primitus innotuit; etcum is venerabiiemmatronam

VARIiE LEGTIONES.

^**' add. ib. 7f»honerantes ^fl. ^*^ eione \a. '»* i7a ic. depresi la. 7» parthepolim i. '»• recor-
darentur ia. "?'* Agnosco - potest alia manu scripta, '»» harundei i. '*• n. v. add. ib, ^»' ita i6?
(cristina ia, nunc rasura con. cristina) Ann. Sax. ■»•• stuui ia. 7»» archipresule ia, ''*• add* ib.

NOTiE.

(563) De his confer nionachum Brunwillarensem
apud Leibnit. SS. rer. Brunsvic. t. I, p. 313,
sq.

(564) Obiit anno 907; v. Hermann. Gontract.
Necrol. Fuld. Et quidcm Decb. iB, v. Necrol.Mcr-
seb.

(365) Obiit anno 993, Mart. i3, tesie Necrol.
Luncburg. Gonf. Leutsch Markgraf Gero, p. 136 et

passim.

(566) Munchen-Nienburg in ducatu Anhaltino.

(567) Obiit a. 998, Aug. 4. V. Necrol. Fuld. et
Merseb., Aug. 3; Necrol. Luneb.

(568) Obiit a. 999, August. 28, teste Necrol.
Fuld.

(569) Stoeben, villaThurinjgica non procul a Cam^
^urgo ad SaIam#Uas.

itn

THIETMARI MERSEBURGENSIS EPISCOPI

m«

ex hae iuee eadem nocte, qaa hiee visa sunt, mi* A ret,si sic humana frngilitate fieri poaset. Predicts

grasse mox audiret, seniori refert, et visionem
suam dixit esse completam. H<ec boua quaeque con-
scientiffi tegens 7«i secreto suse, fuit cseterismatroni-
bus 7«*, qu8B apud modernos?^* sunt, longe dissi-
milis, quarummagnapars menbratim injuste cir-
cumcincta, quod venale habet in se, cunctis ^*^
amatoribus ostendit aperte. Gumque sit in htis
abhominatio Dei et dedecus seculi^ absque omni
pudore coram procedit speculum tocius populi ^**.
Turpe est ac nimis miserabile (cf.PERs. i, 3.),quod
peccator unusquisque non vult delitescere ?«•, sed
ad irrisionem bonis et ad exemplum malis presu-
mit procedere.
42. In diebus illis nupsit Mahtild sanctimonialis,

autem custos ecclesiae Ekkihardus,cognointi)eRafas,
arle grammaticus et tunc magister schols, cum in
una dierum altare magnum etauream gemmisque
optimoque ornatum electro, sialiquid in eo deesset,
considerarevoluisset,exinproviso ab eodem depri-
mitur; et ex hac collisione tardatus, pecuniamsai*
met diu congregatam, larga manu distribaeDdam
Waltherdo commisit preposito, et post paucos dies
2 Nonas Septembris spiritum fldelem eialavit (573).
Quem non in aiiqua re accuso ; sed hoc veradter
scio, quod si quis sanctum offendit Mauricium,
dampnisubsequentis non ignoret periculam. Hcjos
7te thesaurum quidam juvenis instinctu diabolico
cum nocte tenebrosa f urari voluisset, in primoqat

flliaTbiedericiT^^inarchioniSjCuidamScIawo^nomi--^ aditu trepidare incipiens desistere jamstuduisset,

ne Prebizlavo. Qusb post "^** a Brennebrugensis ?«»
injusto provisore (f. 74) civitatis Bolibuto ^so. (570)
capta, in tantum constricta est, ut neque Domini-
cam nativitatem, nec aliam sollempnitatem velje-
junio congruenti prevenire vel festivis celebrare
gaudiis potuisset. Ubi quendam puerum genuit,
quem lugubriter educavit, posteaque tantee solu-
tionem miseriffi et abbaciam in Magadaburg^ii (571;
indigna percepit. Cujus vir antea^x a conf ratribus
geroinis UgioneacUfQconeS Kalendas Januarii oc-
cubuit (572). Hujus frater, Liudulfus nomine, depo-
sito clericatu arma sumens ultricia, multum nocuit
nostris,captusautemacesare, iterum restitutus est
gradui pristino.

ut ipse post retuIil,vocem quandam ad hftc audaeter
7" agenda exortantem audivit. Sed ille miser
sumpta ibidem corona, celeriter in ipsa est captos
7M, fractisque cruribus rotffi superpositus.

41*. (f.75) Nec lateat te lectorem c^jusdam fratris
mei conslantia Uuswardi; ad quem juxta metuQC
7*9 dormientem cum diabolus, insidiator noster
callidus, in n octe crebro accederet, ac prope eum ja-
cendi locum frustra peteret, ad ultimum, at sibi
pro accipienda mercede voluisset servire, sapplici-
ter rogavit. At ille pius votique non inmemordomi-
nici, utpromissum sibi premium inprimis osteudft-
ret posteaque responsum suimet perciperet,postula-
vit.Tuncis : Consimili, 'infii, bravio v574),9tfO mum ia

43. In temporibus predicti csesaris fuit in urbe ^ occidentenuper ditavi ministrvm,te mihieonsensurtan

Parthenopolitana quidam decanus, Hepo nomine,
hilaris homoet valde utilisinmonasterio, etmaxi-
me in choro.Qui cumjam senex et in cunctis actibus
suis maturus esset, paralisi subitopercussusobmu-
tuit ; sed summi auxilio medici psalmos optime
potuit cum confratribus canere ; ad cfletera vero pa-
rum valuit aspirare. Et in hac mirabilire laudanda
virttts Ghristi cognoscitur, quse servienti ?•> sibi
fideliter vires suggerere in multis approbatur. Sed
cum venerabilis pater, in relicto habitu monachi-
cose nimis peccasse,facta confessione tunC** inge-
muisset, (f. 74') idque orlatu fratrum in receptione
ejusdememendarevoluisset, nonlonge post Nonas
Januarii obiit, sepultus ad sanctum ?>> Johannem

remunerabo, Auditis talibus alloquiis, presbiter bic
venerandus,ut sepe antea consueverat, signosandc
crucis et increpacionibus asperis hunc effugaTit ;
cumque in occiduis partibus quendam clericum ob
criminis sui magnitudinem laqueo suspensum esse
comperiret,nobisomnibus et cuitecedens ac ^*^ coo-
sequens intimavit. £t mirum est, cum omai domi-
nica die ad dormitorium illud ?«• ChristicruiTen
portaretur, ille malignus taiia facere est aasus.
(f. 75')Inillo itaque anno predictus frater, viclor ut
spero effectus, ac de commissis penitentiaductos, 7
Kalendas Martii seculare periculum evasit Qoem
agonizantem mater sua,Berhtanominejam^**d^
crepita consolatur, geminum patienterfereasdolo-

cum cffiteris confratribus, cum quibus vivere debe- ^ rem.Namque tunc erat annuadies iiiii suimetBeTO-

VARLE LECTIONES.

7*1 legens 2. '" matronis lc. '*» moderaas la. '** inhonesta circumcincta turpitudinemque suam
quasi eam venalem habeat cunctis 2 ^is procedit et unde verecundari deberet, irreverenter in specU-
culum totius populi ponit 2. ^^^ita lc. delitiscere la. 7*7 primum e erasum. ?*• Q. p. add, ii, '**
brandeburgensis ic. ^so boliuuto oorr. bolibuto i. ^ii e. a. i. H. add, 16. ^" ita ib. post hec Ifl. '"
servientibus la. 7i4 add. ib. ^issanctam la. 7ii Hugus — superpositus manu alia imcripta sunt,
7ST ita ib. fiducialiter ia. ?•> ecciesia add. A. 5. a. 999. ?» me t. add. ib. t6o add. ib.

NOTiE.

Januarii Prebesilaus frater noster. Com ^ner csset
Dieterici, marchionis seplentrionalis, BiJlingoram
afQnis censendus est. Wed .

(573) V. Kalend. Merseburg.

(574)7. e. biabao, premio.

(570 1 Gf. supra iv, i5.

(57 i) Abbatia S. Laurentii in nova url>e Magde-
burg, cui antea Brigida^ libro primo memorata
priBfuerat. Kind.

^72!) In Neorologio Luneburg. est : iii. Kalend

12T7

GBRONIGON. ^ UB. IV.

1278

nis, optimi militis^cni priusoculos abstulitmarchio A domumrediit, acceptaque eoQsecratione, eom ma«

gno dolore vizitpene4annos,8 KalendasDecembris
hffic mulans temporalia in seternaliter manentia,
Nescio,si quid t^^ Deo vel sanctis martyribus suis
ineodispHcebat.Hocvidiet de csteris audivi quod
vir justus et bene timoratus fuLt,mitis et castus, et
sicut hii, cum quibus modo requiescit, asserunt,
plurimum nunc valere apudDeum, ut signis proba*
tur in multis. Ego hoc veraciter scio quod reum
non bis vindicat Deus in id ipsum.

47.Predictorum ''Tsveroreverenciam martirum^ia
librisantiquioribussatis Iucentem,lector,ut a meco-
gnoscas,unam rem profero quam f rater meus Brun,
in nova educatus Gorbeia et ejusdem altaris ser«

Ekkihardus (575).

45. Nec taceam Herquardi visionem confratris

nostri. Hic,ut ipse mihi gemens retulit, ductus est

in cimiterium communc,ubi sepulchrum nimisin-

censum vidit,et a ductore suo sic aliocutus est : In

hanc ardentem tu debes citoprojici foveani} et Rodul-

fus te sequi deberet, ni modo in Umine Ludgeri '«i

cenversus staret, Ambo enim hli fuerant monachi in

monasterio confessoris predicti, qui locum hunc,

Helmanstidi vocatam ''•»*, proprietate '«i sua con-

struxit tempore Karoli imperatoris magni, frater

Hildigrimi, Cathelavensis e|)iscopi sanctfieque Hal-

verstedensisfficclesiffi rectorisprimi.quamtenuit 47 , . , . ., .. ^. .a^
,« „.. j. j vu 1 1 i vus, depriorumrelatusuorum mihnndicavit.Tem-
'«annos, 7" discedensabhocseculo,regnantetunc p * ,. .. , , ^. , • ^ .^ ^mo^v • .i.
,,.. . • rv • «••-^ pore predicti abbatis Liudulfi (580), m omnibus
Luduvico imperatore pio, Dominicae incarnationis i ._^j ^ ^. j^^ J'.^ . .^

827 anno. Liuderus 7<« autem primus Mirminger-

devordensis fficlesiae pastor a Carolo cesareefTectus

est, (f. 76) et optime ordinata suimet parrochia et

locoWirdunum ex propriisconstructo inpensis,anno

dominicffi t<^> 808 prffimium cceleste recepit (576).

Post quem predictus imperator 7« nil nisi quinos

Yixerat annos^emittens spiritum 5 Kalendas Fe-

bruarli ^st (577), 7i etatis suffi anno, regni autem

47, imperii vero 14. Predictus autem presbiter in ^e»

hoc anno, quohsc vidit,habitum resumere pristi-

num et obedientiam vovit, et non longe post 18

Kalendas Mai obiit.Hffic quffi de confratribus meis

dixit T9 non argueudo,set potius,ut cauti simus et

bonos imitaturijObsecrando locutus sum.

46. Rcgnante tertio Ottone, Albi (578), fliius
GttDcelim770y a satellite suo inquadamsilvaobinu-
tilem causam occisos est.Cujus comitatum cum be-
neficio juxta Mildam jacenti Gisilerus archipresul
accepit. Huj us cam erarius e t conf rater meus Gunte-
rins 7Tt, mortuo Dodone Asanbrunensis '^?* fficclesiffi
episcopo [bl9), carus imperatori et sepe fideliter
serriens, Italiam venit. Gumque ibidem clementer
eusciperetur et in omnibus exaudiretur,in sequenti
nocte vidit Ghristi martires GrispinumatqueCri^pi-
nianum ad se venientes, et si suum vellet accipere
episcopatam interrogantes ^m. Quibuscumrespon-
deret (f . 76') : Deus vult et vobis ;)&icer,perfixus est

bonis admodum memorandi^ erat quidam juvenis
confrater suus et regularis monachus ; qui c*im
in sibi commisso tunc moratus officio snpranomi-
natorum reliquias martirum solito more secum
(f. 77) veheret, incurioseque tractaret, persensit
in poena celeriter subsequenti, quod peccavit in
martires Ghristi. Namque moritur carnaliter, qui
sanctis Dei servire neglexit spiritualiter. Et tf^ ut
hoc predicto abbati innotescerent fi'' ante januas
fficclesiffi exeunti illo ''''• nocte obviaverunt. Quos
ut primum aspexit, timore magno perculsus sub-
stitit silentiumque servavit. Gui protinus taiia di-
cunt : Cur non inierrogas, pater, qui simus^ vel oh
quam rem kuc venissemus ? Qui cum retulitset eis,
^ quodnonauderet,audivitmox abillis nomeneorum
et causam, etquod hocinultum non relinqueretur.
Discedentibus autem hiis abbas confratribus suis
hffic indicavit, dicens : Mortuus est Ule juvenis^ qui
in nostra nunc erat obedientia, de incustodita 77» san^
ctorum,quos secum habuU, reverentiaMeu mihi taUa
umquam consentienti! Etnon longepoft venit nun-
cius, qui hsc vera esse affirmaret et corpus ej usdem
780 adduci intimaret. Venerabilis autem vir nec huic
obviam exire ^^^voluit, necfratres moresolitoiUud
suscipere sinit; sed iratus ad truncum ^m talia fa-
tur : Quare /«, prderve^ eos, qui cum unigeniio Dei
vivi fiiio cum honore (f. 77') habentur magno^ negk"
genter teeum ducere vel post taie facinus huc ausus

abhiisduabushastis^etmox ^es evigilans, nuUate- rv es absque supplici interventu uiiatenus venire ? Deca-
niis per semet ipsum potuit exurgere. Crastino au« niis autem defunCtum fratrem pra possibilitate sua
temcffisar utejus infirmitatem comperit,fidele pro- excusans, tale apatre suo responsum accepit : Mi
niissum t^* compIevit.Post hffic idem convalescens frater amate, scis quse servtis ad ocuium in tuo

VARLE LEGTIONES.
T* luderi ia. '«i • add. 16. 'w tta ib. A. S. pieUte ia. '" XL et VI I. •»•* Liu-
digerus ic. ^et supple : incarnationis. ^eo Karalus sanctus add. \c. f*^ i. octava Agnetis add»
\C; etin ma^^gine: Translatio sancti Karoli est VI Kal. Augusti. 7«« ita 16? alia vocabuio eraso, ^e» dix
ia. 77^ gnocelino ab Id. ffi ierasum {. ^^s asanbruniensis la. ^^^* promisum i. ^7« qd 1. 77» Pre-
dictorum — more secum 16. scripsit. ^f* ipsi martyres sancti aad, 2. A, S. ^t? et notesce-
rent la. ^f^ iili ic. t^* inta ia quod correxit ibsupencripto custodi. ffincic, effecit. de neglecta custo-
dia 8. q. s. h. et r. A. S. a. 990. habet: ob incustoditam s. q. s. h. reverentiam. ^io add. 46. ^^^ exhire
ia. ''» traclum ia truncum corporis 2. A. 5. /. /.

NOTiE.

(575) Gonf. Ann. Queld.» a. 780 et 827. Decembr. 47.

(576) Ann. Quedlinb , a. 809. (579) Obiit anno, 906, ApriL 12.

(577) £x Ann. Quedlinb., anno 814. (580) V. supra u, 12.

(578) Fortasse Alwi dictos in NecroL Merseb.»

im

THIETMARI MERSEBURGENSIS BPISGOPI

m

eonspfrtK is egerii;quid vero abientialiter fecerity Aejus sciuDt ineTentuTttfBtaronim.QaieinnqQeto»

ignoras; ego auiem optime perpendo '^^^ qui hunc in
tormentis gravibm nunc inteliego, Ei modo nostro-
rum iwiereessionem patronorum supplex peio, ut per
hos divina pieias mihi innoiescat, quando ei a se
Ittxato mihi Uceat peccatori absolutionem facere et
com^T.unioneM dare,Asperum nimis est ecuieo ''^* recai-
citare, et hominibus indecens, iraia majestate indul-
gentiam exhibere, Post hanc vocem pius abba ad
oratorium, speciaie suimet in rebus anxiis asilum,
nudis pedibus Yenit^et more solitoin se et aliis hu-
manamfragilitaiem deflens,placaTit Deum,et soivit
reum; et protinus cum multis gratiarum accionibus
exsorgenB, divina potestate coram f ratribns cunctis
defuncto crimen remisit^et corpori aecciesin com-
iiuimonem ac sepultura dedit*

48. NttQC, kotor, audisti de contemptu sancto-
mm gravempoenam; modo accipies de amore con-
tinno salubrem medicinam.Fuit olim sub tempore
Godescalki 7t«abbatis4581)quidam monachus nomi*
ike Aivricus^cni in capite suo^^si^multumnocuit mi-
granea, quie duplex est, aut ex gutta,aut exvermi*
biis''M.Sedcttm eumdem jam poBnedeficientemcon*
fratres custodtrent, casu accidit, ut singulariter
egredientes hunc dnmtaiat solum relinquerent.
Tanc e cloaca egres8isuntdemones,librosspeciales
in manibus habentes, eorumque ^^? lectione gravi
infirmum se suisactionibus inscriptis in vanum ter*
rentes.r^iamque inclitus Ghristi Hartir Vitus Ilicd in-

merarius sapienti non innititur consilio, videbit
quis^^^sit insemetipso. De talibus plurimahaberous
exempla, qufie imitatores suos ad elaboratum per-
ducunt bravium, cum veniunt ultima.

49. Augusto sepe memorato Gisilerus archipreful
multumcarus fuit, quod Ekkihardum marcbionem
primolatentermomordit,posteaquepaululumemer-
sit,cum hunc in omnibus sibi priorem esse sine
gravi dolore persensit.Interim predicti comitis '^
subditi quoddam furtum in oppidoGoresindictoioSf,
fecere,quod uostri protinus inultumnoo reliquere.
Namque eoscoram suis comprovincialibusaccusatos
laqueo suspenderunt, quia hoc prsefato seniori, ot
justumerat,innotescerenon uoverunt.Obhocfuror
comitis nondum extinctus accenditur ^**, et miles
ejusdem haecadvindicanda armarijubetur.Rambil-
dus7»7ab eo unice dilectus,colIectamultitadiiiegrdih
di,predictam circumdedit villam, virosque omues
cumbonis,que possederant, capiens,secamabdQiit
ad urbemsuam.Nec uUum ex hiis soIverat,Qisi qoem
precium grave postea (f. 79) redimerat. Qoaliter
autem tale facinus reconciliaretur, nostros id milu
conquerentes cum iuterrogarem, nullam subsequi
emendationem, ab hiis audivi et graviter iogemui.
Si in hke provincia aliquid valeret lex divioa, dod
sic insaniret secularis potentia ''*•. Dico enim pre-
sentibus atque futuris,quod non potest h«c causa
senescere,vel sinesacerdotali districcionefiairilegi*

gressu8,eisdem T*s fugam mann indixit, et juxtaQ time.Unusquisque potest,in quantum velit, tacere,

sed successori suo indiscussam racionem nequa*
quam valet abalienare ; et in quocumque loco ^
aliquid *^ tale oritur, ibi canonica auctoritate fini-
tnr. Si consentiretwivoluntascoepiscoporum^sicBl

legitur in Actibus apostolorum,nonsic corroborar^
tur pertinax presumpcio iniquorum.Gum aiiqais ez
numero illorum recte impugnalur abalioquolibet
cumque id fieri potest modo,defenditurMt,eto<w
est hoe excnsacio,8et admuUum deterioraqoiNlam
injustasibique in posterum nocensconfortaticErgo
redeant ad unanimitatem, qui fideiiter credant io
unitatem, ut eo fortius confundant venenalampe^
versorom conspirationem. £t haec dicta safficiaat.

TH c. erasum

{.

enm stans consolatur eum,et quis esset protinusei
intimavit, ac databenedictione,surgere eumjussit
et faflBC makidata predicto abbati celeriter deferre :
Videsis ^*' ut tot ammoniciones nostras sic incuriose
nan aeeipiayy ne in posterum vacua iamentacionc ge*
moi, Pro vero enim assero tibi,si ampiius inobediens
mibi eriSf a Deo contempneriSf et te ^^^ adhuc supers-
tite alium in tua sede dominum videbis, Hec nt puer
^•^sanotus permonachum egrotantem prenotavit,
abbas negiegens^M posteapersensit. Inde bonorum
crBbros hortatns hominum servare,consiIium nimis
esi salabre;quanto mairis horam,qui meritosuimet
inter fllios Deifeliciter (f. TS^^computati voluntatem

VARIiE LECTIONES.

^ et intime ingemisco add. 2. A. S. l. i. ?>« aculeo 2. A. 5. /. /. —

w add. ib. 7M Sequeniia ita exhibet 2, eum quo A. S. a. 891 convenit: vermibus. Cni pro remed»
ottendum est a quibusdam, ut secari in capite debuisBet, quod et factum est, sed de die in diemdolorau-
gebatur in tantum, ut jam desperaret. Sea — casu accidit ut sioguli e. h. d. s. jacentem r. Tuocecloaca
viditseptem demones teterrimosprocedere. Sex eorum singuli portabant in manibussex libros,id estom*
nes 36. Septimus vero immense magnitudinis volumen gestabat, et sedens lectione ejus gravi iaflnnoiD
de 8Uis ftctionibuB, qae ab infancia vel cogitando vel loquendo vel operando usque in eam borani
uliiquam ^esserat, in vanum terrebat. Preciosus namque martirVitus, vestefulgida indutus, voltuao^
lico con picuus, e templo celle in qua eger jacebat, contiguo procedens ingreditar, et iromunde tun^e
fngam manu indixit. idem codexpost dominum videbis/ifr^f/ ; Dixerat hecastans et mox disparuit iofao|:
Hec aatcm at preciosus martir, puer inquam Vitus,p. m. e. denunciavit, a. n. p. p. Nam ei adhuc nreou
sappositus est ipsius rogatu venerabilisabbasBovo,Tiromni laude dignissimus. Hinc iffitur bonorum c. d<
h* w que erasum 1. 7« easdem ia. tm sis erasum i. 'w addit ic. 7»i yir la. 7»i negligens ic? "»tAi «j
cointu ia. «4 qis |. 7o» le. super hoc vocabuio seripsU: ek. '•• acenditur 1. '«^ ramboldus n-
7»»polentencia i. 'm loca ia. wo aliquid i. m^ sic sentiret i. Hneasuper c imposita correxU ic. si coo-
sentiret 2. m> descenditur 1. corr.,«/ vid. ab ic. cum 2 locumita exhibeatz impugnatur ab aliquo episcop^
rnm, quocumque modo id fleri possit ab aliis condescenditur illi, et hoc non est compassio, sed, ^^

NOTiE.
(1181) GorbtiMSil 890 — 913. (m^Oi^hen.

mi

CHRONIGON, — L». V.

im

50. Nunc (f. 79*) autem de quodam confratre bos ^ tus, quia, etsi in hoc seculo parum boni operatuft

meo, nomine Conrado, pauca loquar, ne ^oi sit
apud me in «diqua obiivione, qui proximos suimet
dilixit divina jussione. Hic archicpiscopi Geronis
avunculus fuit, et ad peragendam jugem Christi
servitutem ^*^ ut in homine potest (ieri, voluntas
atque efficacia in eo pariter convenit. Audivi nam-
que ab eodem sepissine quod, postquam aliquid
cantando vel legendo publice complevit, iterum
se id facturum studiosus optavit. Numquam ino-
bediens propositis suimet erat, sed eos charitate
continua ^ cumcetehsconfratribussubjugaverat.
Sed tam venerabilis persona ccesari predicto ubi
primotltuuta, mox ab ilio efficetur amatapropin-
quitatiquo suimct conjuncta. Hunc, nedignitatem

sum, tamen defunctorumsemper memorsum. Vo-
luntas mea interdum bona est ; sed quia eidem virea
aptas suggerere »o» non studeo, parum prodest.
Semper rae accuso, sed sicut debui reatum non
solvo ; sumquc ideo in omnibus corrigibilis Bio^q^it
me non converto ad eum qui est super omnia lau-
dabilis. Agnosce (583), lector, procerem sii, et vi-
debls in me parvum homuntioneni, maxiliadefor-
mem leva, et latere eodem, quia hinc olim erupit
semper turgescens >is fistula. Nasus in puericia fr^^
ctus ridiculum de me facit. Idque totum nil questus
essem, si interius aiiquid splendescerem . Nunc sum
miser, nimis iracundus, et ad meUqra inllexibi1is«
iuvidus, subsannans alios, ipse deridendus, null|

optatam et ab augusto sibi propositam perciperet, B pro debito parcens,glutto (584) etsimulator,avarus

mors inmatura inpedit, eundemque ab hac luce «o?
5 Kalendas Septembris abstulit. Hic genitus in Sa-
xonia, pausat in Ilalia, quem filiuni spiritualem
flet Parthenopolis inclita*

51 . Quamegreios proceres in hac urbe vidi, quo-
rum laudabilem vitam pro debito ncc sumimitatus,
neque memoriam eorum post solutiouem carnis
(f. 80) assequutus. Heu me misero ^os i qui tot tantis-
que immerito sum conjunctus in fraternitate, sed
longe dissimilis existo in condigna conversacione.
Ego in peccatisjam penemortuus, ut spero, vivam
in lucido conspectu Dei eorundem meritisrefocila-

et detraclor, et ut hcec (f. 80')conviciameritoiUata
concludam, pejor sum quam possit dici vel ujla-
tenus estimari 8i>. Unicuique sit fas non solum
muttire s^^, quin pocius in aperto ^^\ quia pecca-
tor sum, dicere, et post correptionem fraternam
congruit suppliciter orare* Multi a populo kudau'-
tur, nisi pauca res eis obstaret, quod inter opti-
mos haberentur, et quia verum est, hominibus de
perfectione juxta nimis deesse, quid bio prodest de
inferioribus hiis tale quid s^* promulgare ? Omnis
laus in line canitur, et moralis conversacio igne
probatur «i'.

LIBER QUINTUS"*.

(f. 81) Heinricus scandit, postquam puerilia vicit. G Fructibus ac dignis curabat nUnera carnis

Ardua virtutum cretus ^io de stemmate regum.
Huic pater Heinricus dux, et genitrix erat ejus
Gisla, suis meritis sequans vestigia regis
Conradi, patris, Burgundia regna teneutis.
Notritpreclarum Wolfgangus(585;presul alumnum ,
Qui sequilur dominum toto conamine Christum.
Postque necem palris ductorsuccessit heriiis(586)
Ejus ei imperium longe spectat quoque clavum(587).
Maxima pars regni, Sclavo vastata crudeli,
Multum leetatuTt quod ab hujus pace potitur
Sedibusoptatisjustoque (588), rapacibus altis (589)
Prorsus depubis ac dira lege sedatis.
Inflatos omnes contra se deprimit hostes,
Demulcens socios jocundo famine cunctos.
Si quo deliquii modicum, statim resipiscit.

Utilis {ecclesise cunctis miseratur ubique.
Mersburg, si scires htqus pia vota, sitires
Adventum tauti rectoris> et incliia Ghristi
Munera laudares, condignaque premia ferres.

1. (f. 81') Largiiluus diviuse pietatis respectus»hu*
manee necessitati^non nostri merito,sed suse mise-
rationismuneregratuito superhabundans, fidelium
corda suorum ad laudis amorem suae ei ad refe«
rendas ei grates accendit, ac me, stultum ingenio,
prepeditum eloquio ac in omnibus neglegentem
Bso et nimisociosum,bonos inhoc imitari compeilit.
Magnus »>^ est enim Deus^ ut David testatur, et Im^
dabiUs valde {PsaL xcv, 4) ; cvjussapiencim mmwn»
non incenUur ullus, qua omnia ex mhilo creami, Ao»
J^nunemque solum d*Amtaxat conformavii (II Mack.

VARLE LECTIONES.
M* confre la. soAnil. ^* ita lc. servitem la. ^oc continuo la. m? lucem 1. *08 miserum
jc. w» ita \c. suggere la. 8io incorrigibilis 2. »" proceritatem lc. •" ita lc. turgencens la. •!» In
cod, I. post simulator erasi sunt versus posne duo cum dimidio usque ad estimari. Vocabula avarus usque
nthsec non satis dispici possuni j ezstant tamen in cod. 2, ubi ad finem legitur: q. d. p. v. estimari *i«
mutture la. ^^* ita lc. apto la. sio quid 1. ^io post probatur manus ipsius Thietmari hasc adjecit^ gfua
rasurampassa sunt omnia: Virgo singularis inter omnes mitis, nos culpis solutos mites fac et justos. ><>
Incipii prologus lib. quinti et in fine: Inc* lib. quintus 2. *i* iUi 16. vetic, natus la «so negligentem lc ?
•si Magnum la.

NOT^.

(583) Desumpsit e Juvenali Sat. vni, v 26.
Agnosco procerem, et per ironiam ad se accommo-
davit. Uas.

iC84) Gluto^ vox desumptaaPersii sat. y, v. 112.
t(85j Episcopus Ratisponensis.

(586) In ducatu Bavari«e, sc. anno 096.

(587) I. e. gubernaculum regni.
($88) I. e. justitia.

(589) Homines superbi ei rapaces.

«283

THIETMARI MERSEBURGENSIS EPISCOPI

m

VII, 28). Qui dum talia inmemor beneficiorum >» A phyam et Ethelheidam v505), et adomnes, qaiUiQc

non perpendit, jumentum in suo stercore conpu-
trescensjuste apellatur.Se(lquicumque hocverbum
gnoti seaucton sts^ ia superliminaribus templi anti-
quitus notatum (590), intra se memoriter retinere,
omniaque quae in verbis seu operibus facienda sunt
{Coloss. m, 17), in nomine Domini, ut sanctus am-
monetPaulus, satagit inplere, ille est, qui a Patre
Deo in Filium optatus, denario, quamvis tarde ve-
niat, remuneratur diurno (Mattk. xx, 2). Haec ego
considerans,quiaretributione condigna sanctdeTri*
nitati et individuse unitati respondere nullatenus
valeo, sancti Johannis BHptistae intercessionem (f.
82), ut corde et corpore ad hoc idoneus reddar,
supplez efflagito. De temporibus aulem hiis, in

ibi convenerunt, regni primates mi misit. Qui om-
nibus in unum coliectis legationem suam aperoil,
auxilianlibusque domino suimet ad regnum bona
plurima promisit. Cui mox a maxima multiludioe
vox una respondit : Heinricum Christi adjutorio tt
jurc hereditario regnaturum ; se paratos •*« ad omma,
quie sibi umquam scirent esse vohmtaria. Hoque
dextris manibus elevatis affirmatur.

3. Ekkihardus cum suis, quia presens non erat,
simulata tunc paciencia hoc pertulit/quiaquiquid
peccatur a multis, ut Scriptura testatur, inultum
est. Vespere autemjam facto, cum prefatis domi-
uis 8M in magnadomu M*sedilia(f. 83) auleisomali

quibus respexit Deus secclesiam nostram obpro- B et mensa esset variis cibis referta, Ekkihardnsean-

briumque ejus auferre dignatusest, Iseciori menle
et laciori stiio scribere pietatemque ducis Hein-
rici, summa preordinacione sii in regnum electi,
conor retegere. De quo post mortem imperatoris
Guidam venerando patri revelacione divina sic dic-
tum est : Recordaris, frater^ qualiter cecirdt popu-
lus : « Deo noiente voiuit dux Heinricus regnare,»
nune autem debet Heinricus divinapredestinacione 8s>
regni euram providere, Omnia, quee ad divina vel
humana pertinebant, hunc pre cseteris 8s*sibitunc
contemporalibus, nolient, velient, adregnumpro-
movebant. Sed quis ex nostra regione ei obesset
scrupulus, paucis jam prescribens, occidentalium

dem preoccupans,cum Arnulfo episcopo ctBernhar-
do duce ibi epulatur. A nte ruinam enimexaltahitvrnir
et ante gloriam humiliabitur {Prov, xviii, 4). Quod
mentem consororum priustristem,cffitero5quecom-
plure5,qui interfuere,mul tum commovit; rcnoTatu^

que in eundem odium diu celatum, sed cito, pro
dolor! flniturum. Namque cum predictus marchio
omniaaIiter,quamumquam sperarcl,ibi provftpire
prospexisset,optimum duxit,ut occidentales visendo
regiones Herimannum ducem cum caeterisoptimati-
bus de rei publice suiquecommoditatealloqueretur.
Salutatis postera die suis familiaribus, inimicisque
caute notatis.cum Bernwardo »»» antitiste »• IWH-

iniquam presumpcionem, neque consilio neque n nistiem "^ venit,ubiutrexsuscipitur honoriflceque
" "• ' ■*' •• ' - • babetur.Deinde ad Pathelbrunnan »« pergens,clau-

sas invenlt portas, et jussu venerabilis Retharii pre-
sulis intromissus, primo ecclesiam causa oracionis
intrat, postque ad domum, ubi episcopus cenabal,
veniens,caritative susceptusest. Ibi tuncinterdiclum
•M est huic, quod colloquium in Diusburg, cujos
gratia huc venerat, fieri nulio modo potuisseL Iniu-
per animadvertit, (f.83') multum displicereantblili
•*ode incepto ejus inconvenienti. Etpropterhoc
abiens, cum ad Northeim, Sigifridi comitis corlem,
veniret,diligenter susceptus est,atque ut ibi perno-
ctare veIlet,rogatur.Intimaverat huic occultc damna
Ethelind comelissa •*», quod Sigifrith et Benno,
senioris suimet filii, cum confralribus Heinrico el

prudentia neque fortitudiue contra Deum valen-
iem, enucleabo.

2. Herimanuus m? (an, 1002), Alamannise et AI-
saciee dux, timoratus et humilis homo, a multis,
quibus lenitas ejus placuit, seductus, contra Hein-
ricum se armavit. Theodericus vero, Liuthariorum
•18 dux, vir sapiens et militaris, quo se pars populi
miyor et melior inclinaret, securus expectabat.
(f. 82') Interim patruus meus, de quo superiusme-
moravi (591 ), profectus occulte ad Bavanberg cum
avunculo suo Ricberto (592), quem a comitatu suo
imperator deposuit, Liudgeroque Arnulfi presulis
(593) militi dedit, gratiam ducis (594) ac spem re-
tinendi et augendi bcneficii, quamvis •>• servato

adhuc sacramento manus eidem non applicuit, D Udone (596) aliisque conspiratoribus suis de ncce
tamen cum sui nepotis Heinrici auxilio adeptus ••o. suapositis tractarentinsidiis, suppliciterefflagitans,
Htigus consilio dux quendam militem ad civitatem, ut aut ibi usque in crastinum maneret, seuauo
quee Werlu dicitur, ad neptes suas, consorores So- diverteret. Talia comesbenignesuscipiens proposi-

VARIiE LECTIONES. ^ . , ^^, -i

••« ita ic. beiciorum la. •" gnotis eaucton 1. •«* divina predestmatione la. •«» d.p. ^^^^^^ (

pathebrun
•«i comitissa icl

NOTiE.

(590) Respexit noster, ut videtur Macrobii Satur- (594) Sc. Heinrici
nal , L I, c. 6. ""^^' ^''''— ''

(591) Marchio Liutharius ; v. supra I. iv, c. 2$.

(592) Ricbertus comes in Harthe^o ; v. chartam
imperatoris, a. 1003, April. 15. Diem ejusemor-
tusuem V. in NecroL Lunob.. Febr. 9.

(W3) ■

(595) Filiae fuerunt Oltonis H imperatons, in-
truelis scilicet ducis Heinrici rixosi. .

(596) Decateleiiburch add. aiin. Sax. Filu fucrtt"^»
utvidetur,Sigefridi comitis exsecundomatrunomo
cum Etholindainito; v. Schrader DjnasteasUmina*

im

CHRONIGON. -* LIB. V.

lisa

tum itineris propter eos iriierrumpere nequaquam A que ab ipso sibi manifestatas, hflBC eos incepisse.

posse nec velle respondii. Inde protinus discedens
cante suos per omnemdiemhanccircumspezit, et,
ut optimus erat miles, ne terrerentur, ammonuit.
Quod eminushostiselatentibusinsidiis considerans,
quia non utile sibi tunc videbatur, distulit, et se-
quenti nocte inceptis persistere,dextrisconQrmavit.
4.Pervenit autem comes ad locum predestinatum
Mty qui Paltthi^** dicitur; et facto vespere comedit,
etinlignea caminatacum paucis 84« dormitum ivit.
Cffiteri vero quam plurimi in prozimo quiescebant
solario (f.84)Quoscum sopor oppido lassos gravaret
inimica manus incautos opprimens invasit, comi-
temque clamoribus iuraensis ezcitatum a lecto ce-
leriter surgere compulit. Is vero braca suimet et

Hoc tantum scio quod decus regni, solatium pa-
trisp,spes sii commissis,terror inimicis,et per omnia
perfectissimus foret (599), si in humilitate solum
persistere voluisset.Hi:yus vitse cursum quam proba-
bililer»s egit, qui apud dominum suimet beneflcii
maximam partem acquisivit in proprietatem **t !
Milzientosalibertate inolitaservitutis jugo constrin-
xit. Boemiorum ducem Bolizlavum, qui cognomi-
natur»«Rufus, ad militem sibi, aliumque (600) ad
amicum familiarem blandiciis si» ac mtnisadipisci-
tur.Super omnem Thuringiam communi totiuspo-
puli electione ducatum promeruit.Comites ;60i ) ve-
ro orientales, paucis tantum exceptis,regnumquein
(f. 85) spe habuit. Quee omnia ad tam miserabilem

quibuscumque potuit igni vires suggerit, et quod B hunc detraxere linem. Higusfama diu mox propa-

tunc premeditari •«* non valuit^ fractris fenestris,
majorem nocendi quam se defendendi ««• hoslibus
aditum patefecit« Nec mora, pre foribus occiditur
miles Herimannus ^*Tj et exterius ad auxilium do-
mino properans Athulfus, ambofortes et usque ad
mortem fideles. Vulneratur insuper Erminoldus,
imperatoris camerarius (597), ac solus tunc repu-
gnat Ekkihardus, vir domi milicieeque iau^abilis ;
cui Sigifridus hasta fortiter emissa nodum cervicis
infregit, terramque oppetere compcllit. Quo casu
protinus perspecto, alacriter omnes irruunt,capud
amputant, et quod miserum est, funus predantur.
Factasuntautemhffic 2 Kalendas Mai (598). Pera-
cto tandem inmani scelere, percussores Iffiti et in-
columes^^s redeunt. Hii autem qui in solario erant ^
ignavi,nec dominum laborantemin aliquo adjuva-
bant, nec mortuum ulcisci &«9 conabaotur. Abbas
vero ejusdem loci (f. 84') Alfkerus nomine, corpus
visitavit, ac commendationem animse summa de-
votione perfecit.

5. Qu<e vero sit causa, quse hos ad tale facinus
perpetrandum persuaserit, veraciter explicare ne-
queo. Quidam dicunt Heinricum instinctu predicti
comitis ab imperatore flagellis cesum hflec sepius
ineum meditatum fuisse.Alii autumant,sicut predixi
inWerluobcontumeliam consororibus illatam,quia

gata domnam Suonehiidam venire fecit obviam,
tiliique ejus Iseticiam turbavit Herimanni. His >m
namque cum jussu patris Wiliehelmum comitem,
senectute ac omni bonitate proflcuum, ob vindi-
candam Widikindi et Herimanni necem a fllio sui-
met ,602) eisinIatam,validamanuinWimeri**7pos.
sideret, emeritumque senem in presentiam predi-
cti comitis venire, et quicquid ipse ab eo exposce-
retimplere, juramento constringeret : acceptane-
ce parentis inprovisa, cmn matre celeriter occurf it
patrisque corpus ingenti luctu suscipiens, in urbe,
quffi Geni •>• dicitur (603), sepeliri fecit. Peracto
autcm tricesimo (604) die, domna Suonehildis ad
Misni proflciscitur cum flliis.

6.1nterim Bolizlavus, Miseconis fllius patri longe
infcrior^de morte Iseiatur comitisEkkyhardi ; mox-
que collectoexfrcitu, omnem Geronis marfhams»
comitis citra Albim jaceniem (605), deindeque pre-
missis obsidibus Budusin civitatcm cum omnibus
appertinenciis comprehendens, statim Strielam
Mo urbem invasit, Misnenses (f . 85') pecunia cor*
rumpere clam temptans. Qui novis semper gau-
dentes, in una dierum, cum presidii maximam
multitudinem **i ob acquirendam equorum anno-
nam exisse conperirent,portam^quffi orieutem re-
spicit, in ea parte, qua satellites habitant di-

isti libenter his serviant, ac per convivia sio minas- D cti sclavonice Vethenici (606), Gukesburgiensi •••

VARLE LECTIONES.

•*» ita ie. predistinatum ia, •*» polithi ic, •** Ua ic, pacis ia. •*» premeditare ia. •*• Ua ic. defendi
ia. »*7 herunan' i. •*• incolomes corr. incolumes 1. •*• Ua ic. ulcissi ia. •»• conuiua i. conuiuia ib.
conuicia A. S. ••» add, Ib. •»• Ua ic. 2. A. S. probabiter ia. •»» Ua lc propietatem ia. »»* cogno-
mitatur i. »»» Ua ic. blanciis ia. «»• Isque 1«. •»' uuimari ic. »»• geniun la. quod fortasse recipien^
dumerat. •»• marchiam lc. »»« erasum 1. ••i multitudinem 1. ••> sic legendum^ cukesburgiens 1.

NOTiE.

scriptores illius ffivi quoque Orientalem vociant.
Urs.
(606) Apud Polonos Wodnik^ wodruey, castella-

(597) Ejtts meminit Necrol. Merseb., d. Maii 9.
(598)Dies hic habetur inAnn. Quedlinb.,a.l002.
Necrol. Luneb

(599) Sic pro fuisset.

(600) Scil. Boleslaum, Poloniffi ducem. Urs.
(60i) /. e. comitatus

(602) iEquivocus ejus, ut videtur.

(603) Gross Gena villa, sita ubi fluvius Unstrut
effluit in Salam.

[604) Cf. Sachsenspiegel L. I, art. 22.

[605) l|archi«miQieiligit Lusaii» inferioris^quam

nus.

ii

((K)7) Cukesburgenses ab Ursino explicantur spe-
culatores, custodes arcis. Ciuskesburg vero ruit
Burgwardum in comitatu Eggihardi marchioniset
postea in comitatu fllii sui Hermanni comitis. V.
diplomata Ottonis 111, a. 993, Jul. 5 et Heinrici 11,
1012, Octob. 17 in Uofer Zeitschrift I, 534 et 161«

i»87

THIETMARI M£RSEBURG£NSIS EPISGOPI

m

(607) Guncelino ad hoc duee irruunt, Bececionem- A simoque pecunie transeuntis inescatos amo ^* in

que s0',Herimanni comitissatelliiem.pr imo occiden
tes^adcaminatam ejusdemomnes armaticonveniunt
fenesiram lapidibus impugnant grandibus, domi-
num urbis ^608)« Ozerum nomine, sibi ad occiden-
dum reddi vociferantes. Sed Thietmarus miles ex
cubicuii sola municione : Quare siCfinrii,agitis^ quis
M* furor vos ila seduxii^ ut ohliti beneficiorum comitis
Ekkihardi spontanexque invitationis^ sicassurgitisin
pemiciem filiil Sicausam tanti facinoris seu «m/ju"
blice seu clam cuiquam nostrum mltis aperirey com-
missi emendacionem vobis complacitumj futurique ti-
moris vestrimet securitatetn ex meisenioris rtostrorum-
que omnium parte firmiter^qualitercumque vultis^ro-
mitto, Hunc quem in mortem vobis dari inclementer

servitutis liberatisque detrimentum capere.

7. Alter autem Bolizlavus, Boemiorum pTOTlsor,
cognomento Rufus, ct impietatisauctor imoQeDsje,
antiquomorejampaululum refrenato, duciaspira-
vit Heinrico; qui inicio mensis junii cumprimls
Bawariorum et orientalium Francorum "• Wor-
matiam venit^ causa Renum ibidem traoseaDdi,
Magontiaque benediccionero accipiendi.Qiiodpro-
hibere Herimannus dux nitttur, nuilumque eis pa-
tefecit Reno favente ingressum . Dux autem Heio-
ricus habito de hiis rebus cum suis coasilio, sima-
lato in Bawariam reditu transituque qnasi despe-
rato, ad urbem Larsom (611) ubi sanctos requies-
cit Nazarius, venit. Deindeque ad Magootiam ce-

exposdtis, nobis viventibus '•• ((< 86) non accipitis, B leritcr (f. 87) properando» Renum securus enaTi-

Paucisumus; aut communiter mori^ aut incolumcs
urbe hac nos exire pro cerio sciatis. Tunc illi auditis
sermonibus, his colloquuntur ^^^^ abeundique li-
cendam hiis prestantes, ducem Bolizlavum per
internuncios invitant, portisque eundem m» susci-
piunt apertis ; completurque quod scriptum est :
Lxtantur, eum mak fecerint, ac exsultant in rebus
pessimis {Prov. ii, 14), et iterum "• : Sunt principia
eorum utmelMnovissimaquasiabscinihium^^^ fProv.
V, 4.) Hac elatus prosperitate Bolizlavus 87i,omnes
regionis illius terminos usque ad Elstram fluvium
preoccupavit, presidiisque suimet munit. Gongre-
gantibus se tunc unanimiter ad haec prohibonda
nostris, dolosus ille legatum obviam misit, qui se

gat. Hic 8 Idus Junii ibidem communi devotiooe
in regem electus, a Wiligiso, ejusdem scdis ar*
chiepiscopu, suffraganeorumque suimet auxilio ac-
ccpta regali unccione, cunctis presentibus Deum
collaudantibus, coronatur (61 2). Francorum elMu-
selenensium ^t^ primatus, regi manus tunc appli-
cans 878, gratiam ejusdem meruit. Omuibns hoc
indique confluentibus in 879niiliciam aregesusce-
ptis, rursus Renum inundantem rex uovus^Mtran-
siens, per oricntalem Franciara '«i sibi quam fide-
lem, Alemanniam iuvadere etcum depopulalioae
iilius terrsB ab inceptis Herimannum resisteDtem
conatur avertere. Dux aulem utaudivitsuaarege
predata, nondum volens humiliari s^S sed pro

protestaretur cum gratia Heinrici ducis ac licencia ^ dolor! contra dominum et regemexaltaos se, ca

hsc incepisse ; in nuilo se incolis nociturum, et si
quando is in regno vigeret, voluntati ejusdem in
omnibus assensurum ; sin autem, quod his tum
placeret, iibenter facturum. Hoc animadvertentes
nostri, verbis credidere phaleratis (609), et inhone-
ste, quasi ad dominum, ad eundem profecti ho-
Qorem innatum>suppIicatione et ii^justa servitute
•?> mutabant. Quam inique comparandi sunt an-
tecessores nostri et (f. 86*) contemporales! Vivon-
te egregio Hodone s?*, pater istius Miseco domum,
quaeum esse sciebat^ crusinatus (610) inirare, vel
eo assurgente numquam presumpsit sedere. Deus
induigeat imperatori, quod tributarium 8?« faciens

put ducatus soi Argentinam (613), que Straiburg
dicitur, quia episcopus ejusdem urbis Wicelious
sibi resistere presumpserit, cum Corado suimet
genero 8s>, milite petit armato murosque asceD-
dens, nil victis reliquid "* (614), Sed execraU
Alemannorum turba ad rapiendum promptissima,
inscio duce, m«gorem ecclesiam sanctee Dei geoi-
tricis intrepida (f. 87*) intrans omnem thesattruffl
diripit, et quod maximum erat facinus, ignedo*
mum Domini consumpsit. Si vere felix fnisself
primi ingressus acerbitate deterrita, nuinquam
majora aggredi presumeret.Nam anUstitismilitibas
Beinvrardo auctore infideliter repugnaniibus, loa-

dominumi ad hoc umquam clevavit, ut obli- D xima hostium caterva irruens, proprio perfossa
ta sui genitoris regula, semper sibi prepositos au- hastili corruit, vitamque hanc divina ultione mise-
deret in subjectionem paulatim detrahere, vilis- rabiliter flnit. H«c Herimannus insolabili •»• qo«"

VARIiE LECTIONES.
•M sic tegendum, beccionemque 1. Beccionemque A. S, . «•* agitis. Cur in tantum scelus itis. Quis2
A. S, M» ita \c, se ia. »«« degenlibus ia, quamdiu supcrsumus 2. A. S. "^ colloquntur 1. »•• enu-
demque ia. «Msed vere illis eveniet, quod item scriptum est 2. ^^^ c erasum. ^^^ ita ie. elatis — bolii-
lauumu^ videtur ia, »7iSclavi add. % A. S. a. 1002. b?» hodone lc. »7« triburarium i. sdavum itU.--
S7t f. e. hamo. «^e i(a ic. francium 1. ^t^ muselesnensium ia. »78 applicatis ia. ^79 Ua lc. i ia- ^
iia ic. nouis ia, wi franciam ia. «•« humiliaro. la. «sa gero 1. germano 2. A. S. l. /. M*reliqtti<»
corr. reliquid ic? M^insolabli la.

NOTiE.

(611)Lorsch.

(608) Burggravius Misniensis.

(609) Ex Terentii Phorm. HI, 5, i^^ phaleratis
dictis aueas me. Urs. Ita et infra vu, 5t, promissio-
nes phaleraix.

(6i0) A slavico eru^trui, i. e. veste pelUcea.

(612) Ann. Quedlind., a. 1002.

(613) Wernherus episcopus Alawico successerw,
a. 1001, Maio mense.

(614) Conf, Ann. Sangall. maL , a. 1001.

1289

CHRONICON. — LIB. H.

1290

stas merore, discessit, inultumque, quia defendit Aburgcumappertinenciis,vi?enteEkkihardohocque

numerus, reliquid.

8. Regiautem apud Augiam insulam natiyitatem
ssesancli Johannis Baptistae commoranti,fama velox
etsepissime dubia,Herimannum ducem litem duello
causa flniendi venire nuntiavit, eundemque hinc
discedere» adventumque ducis cum judicio pugne
in pratis virentibus ac latis fecit exspectare. Ibi
tunc apostolorum celebrans festa(i/t<n. 29) longum-
que **f certitudinem prestolans, ducem inceptis
persislere neque velle nec posse, pro certo compe-
rit. Consultum est ei a malesuasis fautoribus, quod
Argentina» damnum Constantia irapleret. Namque
ejusdem civitatis episcopus,noaiineLanbertus,cum

graviter ferente, viriliter usque inpresentiam optati
senioris servavit. Huc conveniunt archiepiscopi,
Lieviso «oo Bremensis et Gisilerus Magadaburiigen-
sis cum cfleteris confratribus, Rethario Pathebur-
nensi *^j Bernwardo ^t Hillinesemensi, Arnulfo
Halverstidensi, Ramwardo [Mindensi, Eidone •<»»]
Misnensi, Bernhario Ferdensi, Hugone Citisensi,
ducibus autem Bernhardo *<>« ac Bolizlavo, cum
marchionibus Liuthario et Gerone ac palatino co*
mite Fritherico ^*, (cod. Br.t. 238)a]iisqae quam
pluribus tam episcopis quam comitibus, quorum
nomina longum estenarrarepersingula.Hiiomnes
regemsupplici devocione suscipiunt. Crastinaitaque

CurienTi pas"to« irisVorheWcorHerkn^annum p die.idestoctovoKalendas Augasti(/«/. 24) Bernhar-

•1- u I II • * • iJdusdux(617)cumconsensuommumastanle coram

•u auxihabatur, non tanlum ex animo, quantum m , . i , «. ...

^ rege voluntatem plebis convenientis aperiens, om-

civitatis contiguo (61B). Sed rex, uterat de Oei ti-
more sollicitus et de acquirendis certus, horum
profana sprevit m* consiiia, curtesque ^9o ducis va-
standocircuiens,ad ultimumclamore devictuspau-
perum, ad Franciam •^^ remeare disposuit.Et ecce
Heinricus '^* comes, Bertoldi amiteque mese Olius,
ad regni apicem acquirendam regi usque huc fldelis
adjutor, animadvertens senioris suimet ^m sibipau-
lulum alienam mentem ^94^ per optimos exercitus
ejusdem viros diu firmiterque promissum Bawarii
regni ducatum dari pbstuiavit.Quibus rex tale fertur
dedisse responsum : Nonne scitis haec in hac expedi-

niumque necessitatemac legem specialiter exponens
quid eis misericordisB dictis promittere seu factis
vellet impendere, dihgenter inquirit. Taliaqusere-
bat, ac contra rex referebat : Deo primum, deinde^
qxie vobis omnibus condignas grates persolvere n«-
quaquam sufficio. Unde volunteUis fneag secretum
vobis aperiOj quod ex adjutorio efficaciter vobis omr
nibus impendere desidero. Notum etenim mihi estj
quam fideiiter vestris regibus semper ubique obau^
dientiam et solatium prestare ^e studueritis. Et ideo
vos magis in omnibus optime honorare, diligere et ad

- . n ■ L . .^. . regni provectum nostramque salutem libet conseroare.

tiane nequaquam fieri posse, Bawarios ab initto du- „^ ; .. . r.. ... j r- 1 ^ ,

I. j- ir L r . . ^ j n Et ut certi de hiis sitiSj quomodo vobis placet, salvo

cem ehgendi liberam habere potestatem, non decereti , . ^* • ...

^ ^ honore regni, affirmo, quw. non rennuentxbus nec

tam suJbito eos abicere^ neque eonstitutionis antique
jus absque consensu eorum frangere ? Si voluisset ex-
specttrCy usque dum ipse ad has regiones venirem,
cutn communi consilio prineipum eorundem ac volun-
taie, sibi libenter in hoe satisfacerem s^i. Quod ubi
Heinricus ab internuntiis accepit, inmsgorempro-
missi muneris desperationem (f. 88*) veniens,pau-
latim se ab regis substraxitfamiliaritate; comita-
turque tamenregemab Alemannia proflciscentem
in Franciam, postea ad Thuringiam.

9. Ibi tum »•« Willehelmus> Thuringiorum tunc
potentissimus (616), obviam pergens, dominumque
venientem cum magna gratulatione suscipiensre-
gis ••^ efficitur. Ibi tunc rex a prefato comite et a I^
primis iUius m* regionis conlaudatur in dominum,
et ab omni populo rogatus, debitum his porcorum
M* remisit censum. Inde Merseburg veniens, sus-
ceptus est ab Heimone abbate et a fideli suimet co-
mite Esicone qui urbem hanc et Alstidi ac Thorn-

VARIiE LECTIONES.

«• in nativitate ic. »«7 longamque lc ? »w herimanno lc. "• ita A. S. speril \a (t. e. spervit calami
lapsu pro sprevil) sed. corr. spei. •»• ita ic curesque la»»* frantiam 1r. ssepiuSy ••« ita ic. heinricis la.
«»• met erasum i. 8»*rfee5M. add. lc. dignationem A. S. l. L ••» satisfacere 1. ••• erasum 1. ••? mi-
les add, ic. ••• illis 1. ••• erasa haecvox in 1 ; sed habent Ann. Saxo et 2 ubi legitur : rogatur {ita la.)
debitum censum porcorum iilis dimittere, quod et fecit, •<>• luuizo lc? ••> patheburhgiensi ia. ••• n
erasum 1. ••» Verba inclusa.quae in codd. desunt, supplenda esse^ jam monuit Vrs. ••* ita \c. berhardo
ia. ••» Incod. 1. quaternio hic deest integr. Lacunam supplevimus ex cod2, •<>• prarc 2.

NOTiE.

(615) 1. e. propter civitatis suae vicinitatem. teste Necrol. Fuld. sive Decb. 12. Necrol. Lun«b.

(616) Mox obiit, anno scilicet 1003, Decb. 14. (617) Ann. Quedlind., a. 1002.

Patuol. CXXXDC. 41

contradicentibus vobis^ sed potius quasi applauden*
tibus el huc me invitantibus^ hac regali dignitate ho»
noratus appareo. Legem igitur vestram non in aiiquo
corrumperCf set vita comite malo clementer in omni»
bus adimplere^ et vestrte ratioi\abili vohtntati, in
quantum valeo^ ubique animum adfUbere.

Taliter effatur rex, et vox una levatur
Protinus astantis plebis, regijubilantis
Laudes et grates super has tantas pietates.
Bernhardus igitur dux, accepta in manibus sacra
lancea, ex parte omnium regni curam illi fldeliter
committit.

Rursus tolluntur voces laudesque canuntur
Undique, Christe, bonishiisprotanUsUbidonis.
Insuper et fletus fundunt pia pectora letos,
Inclita letare Mersburg, hiis congratulare,
Da jubilum Christo coudignum sole sub isto.
Istum inquam solem, id est diem, venerabiliter cole,
quo electus est in te, qui te repudiatam post hsc

im

THIETMARI EPISCOPI MERSEBURGENSIS

m

seinper mediUtus est provehere et ad priorem A erat, regnum Liuthariorum petere contendit. Ye-

statum reducere. RenedictussitDeus, qui se hono-
rantes et ez cordediligentesexaltatadhorroremet
dedecus se ezecrantium. Finis venit luctus tui,quia
salutaris auster amicam temperiem tibi afflavit.
Non diu in servitute manebis, quiaad dominandum
libere, o Syon, renovaberis. Sed amplius progre-
diamur.

10. Omnes qui priori imperatori serviverant,
Liudgerosoloremanente (618^ regi manus compli-
eanty fldele auzilium per sacrameuta confirmant.
Bolizlaus autem Misnensem urbem tantummodo
innumerabili pecunia acquirere satagebat, et quia
oportunitas regni non erat, apud regem optinere
non valebat, viz impetrans, ut hsec fratri suo Gun-

nieute autem eo ad urbem, quse nova GorbeiaTo-
catur. ab oa nomen sortita, unde cepit, scilicet ab
ilia Francorum Latinorum Gorbeia, ubi reqaiescil
sanctus Vitus infans et martir, inclita Canegundis
sua coujux ei occurrit ; ubi ambo a venerabili ab-
bate Thictmaro ^oi (621 ) cum omni honore susci-
piuntur, et ibi divinis et humanis honorati, ad Pa-
therbrunnon leti proflciscuntur (622). Postealace,
quffi mundo festiva illuxitbeati Laurentii mariirio
(Aug. 10), domna Gunegundis benedictiooem et
coronam, et Sophia soror imperatoris a rege jam
constituta abbatissa (623), consecraltonem a Willi-
giso »08 archiepiscopo humiliter susceperunl. Pa-
blicum inde consurgitgaudium, quod, pro pados!

celino (619) daretur, redditis sibi Liudizi et Milti- B admodum turbavit insatiabilis avaritia Bawario-

zieni regionibus. Hunc Heinricus comes, nepos
meu8, oppido diligens, quocumque modo potuit li-
benter et amicabiliter eum a^juvabat. Quem cum
bene muneratum et cum licentia regis abeuntem
comitaretur, concurrentem vidit armatam multitu-
dinem, et, per Deum testor^ absque regis consiiio et
conscientia adversus se insurgentem. Qui cum cau-
sam tanti tumultus investigare, et, ne plus damni
orirerur, voluisset compescere, vix securus socium
fracta ezteriori porta educit. De sequentibusautem
militibus nonnulli a comprimenti turbasunt predati
quidam autem admodum sauciati, mortem Bern-
hardi ducis auzilio evaserunt. Hi namque curiam

rum. Hii namque paucis domi semper coDleDti,
exterius vero prope modo insaciabiies, cum vici-
norum fruges vi diriperent, eosque hoc defendeo-
tes B09 cffiderent, pugna gravissima invicem oritnr
(624). Domestici regis exeunt »*«, indigenaecumad-
ventitiis preveniunt et subsequuntur. Fit magnus
conflictus congredientium, devictumque agmen
Bawariorum in regalem curtem fugit. Hic Heinri-
cus, fraler Eilberti cancellarii (625), qui ad mea-
sam regi jugiter serviebat, hasta vulneratus occu-
buit. Quapropter, qui prius abcrant, coliecti Saxo-
nes iterum insecuntur, et ni dux Bernhardos cum
validiori manu medius interveniret, numerus miii-

legiam armati intrantes, et de hac exire jussi uo-n tum inflnitus mutuo caderet. Post hffic autem cas

-. . .« «f •■ ■•^ ^^ ■•■• 1 • • ••*.-> _-. ^

lentes, culpa sua tale periculum merito sustmue-
runt. Boli^aus autem hoc factum esse dolo mali
consilii autumans, gravi merore consumitur, regi,
quod non promeruit, imputando. Salutato ergo
Heinrico (620), et si umquam indigeret auzilio suo
firmiter promisso, patriam celeriter revisit. Gum*
que pervenisset ad Strelam urbem, protinus eam
incendens, magnam multitudinem comprovincia-
lium secum abduxit, nuncios quoque quosdam
remittens, quoscumque potuit regi avertere con-
tendit. Quod mox ad aures regis postquam perve-
nit, suos famiiiares caritative rogavit, ut archanas
Sclavi insidias perquirerent, et si fieri posset^ explo-
ratores ^us capere temptarent.
i 1 . Dispositis itaque omnibus, prout tempus tunc

tigati sunt omnes, quicumque inveniri poteraot
tanti sceleris auctores. Mestitiam prsesulis postea
placavit Bockenevorde (626) a rege tradita.

12. Hex autem recto itinere hinc ad Diusburg
perveniens {Aug. fned.), Liutharienses quam tarde
exspectat. Leodicensis vero et Cameracensis pre-
sules primi huc venientes, archiepiscopum Culo-
niensem diumorantem exspectant.QuemcumalLius
quam quisquam crederet, custodia, qua paulolum,
sicut jam dixi, detinebatur,in mentissecretomor-
deret, simulabat se ob hoc tam sero ad regis gri-
tiam accessisse, quod in accipienda benedictioDe
Moguntinum sibi rex voluisset preponere. Igitar hii
confratres,episcopisciIicet,regem pariter eligentes,
fidemque sacramentis firmantes usque ad Aqais-

VARLE LEGTIONES.
MT itaA.S, thoitmaro 2. m, WiUigisio 2. •<>• prohibentes A. S. >io superveniunt A. S,

NOTiE.

(618) V. supra cap. 2.

(619) Frater videtur fuisse Boleslavi uterinus.

(620) Sc. comite s. marchione BawarisB.

(621^ Error hic videtur singularis, (procul dubio
ab interpolatore commissus, qui heec omnia de
Corbeia addidisse videtur, cum Adelboldus, qui
Thietmarum sequitur, Gruonse reginam Heinrico
occurrisse dicat. W.). Nam Thietmarus abbas,
Thietmari noslri patruus, anno 1001, Mart. 12,
diem supremum jam obiit. V. Fasti Gorbeiens. Ne-
crol. Fuld. et Luneb. Succeaserat ei Hosed abbas.

V. quoquechartam Heinrici regis de 1002, Aug. 2^*
(022) Gonf. Ann. Quedlind., a. 1002.

(623) Gonf. ibid.

(624) Vide ibid.

(625) Qui postea factus est episcopus Frisiugeo-
siS'

(626) Bockenforde, villa parrochialis in districta
Arnsberg, prffifectura Lippstadt. Exstat charta im-
peratoris super hac donatione a. 1005, Octob. 21,
Gorbeiffi data.

im

CHRONIGON. -- LIB. V.

mi

grani eimdemcomiiantur. Quo in nativitate sanctffi A precipue inter omnes amaret. Qoem Ratisponam

Marise {Septb, 8) a primatibus Liuthariorum in re*
gem coUaudatur, et in sedem regiam more ante-
cessorum suorum exaltatur et magniflcatur. lute-
rim Franciam revisere insistentemque hyemis as«
peritatem ibidem perdocere conatur, ut vere pri-
mum exorto, Herimannum ducem in Cisalpinis
partibus sibi solum resistentem vi cogeret cedere.
Qui de vindictaDei, quamin Argentinapromeruit,
muLtum timidus, populumqne propter se laboran-
tera non amplius sustinens, per intercessoresfldos
sibi suisque fautoribus regis gratiam postulat.

i 3. Sed antequam id ab eo deliberatnm esset,
qusedam res ab Alamannis perpetrata est, a no*
bis non pretereunda. Gerhardus, comes Alsatiee

venientem Gebehardas, ejusdem presul egregius,
cum cleri totiusque populi tripudio suscepit, ibique
festum sancti Martini celebrantem in multis bono-
riflcavit.

15. Interim Bohemiorum dux Bolizlaus, quia po-
testas consortis et successoris est semper pavida
(LucAN, 1, 02), Jaremirura fratrem eunuchizans,
junioremque Othelricum «i* in termis suffocare cu-
piens, una cum matre eosdem patria expulit, solus-
que vice basilisci noxii regnans, populum ineffabi-
liter constrinxit. Qui pondus iUati faeinoris diotius
ferre non valens, Wlodoweium, qui poteslas exer-
citus interpretatur, a Polenia dam vocans, aspi-
dem venenatam, absque omni legis pietate suos

(627), accepto arege quodamcomilatuprefatidu- Btractantem, hunc in sedem basilici illius, idest

ciSy cum domum rediret, juxta unam urbium cas-
tra metatus est. A quo urbani pacem vix unam
noctem impetrantes, egressi sunt dolose quasi ad
coUoquium, sed reveraadexplorandum. E quibus
unus calliditate eque ac velocitate persepe proba-
tus propius accessit, signiferamque lanceam, qua
beneficium ducis comes idemacceperata rege, co-
ram tentorio ejusaffixam, elevando circumspexit,
ad ultimumque cum ea urbem securus, cunctis in-
cassum pone ^^^ sequentibus,intravit. In urbemox
exultatio magna extollitur, porta clauditur, comes
quasi honore privatus irridetur.Qui eandem primo
duleibus promissis frustra temptans recipere, sed

Bolizlavi, dejecto eo, consanguinitatis Unea et pie*
tatis affectu unanimiter electum collocavit. De quo
rem unam incredibilem dico, sed non alicui chri-
stiano imitabilem, quod hic numquam sine potu
unam horam perdurare valuerit. Sed Bolizlaus,
quoe sola via fugie patuit, ad Heinricum marchio-
nem, qui proximus ei tunc fnerat, confugiens, pro-
pter illatas sibi ii\jurias ab eo captns est; postmo*
dum^ quia hospes eo advenerat, dimissus, ad equi-
vocum suum amitaeqne fllium, in sceleribus com-
parem, Ucet facullatibus disparem, vitse duntaxat
araore perrexit. Iste autem potioriusus consilio,ad
regem Ratisponee adhuccommorantem proflciscens,

iilis negantibus redditum, tristis abiit, tam vacuus p cum humili subjectione et fideli promissione hunc

a beneflcio quam a miUtari signo.

14. Fuere in alia civitate munitissima, Brizach
dicta, episcopi duo, Argentinensis et BasiUensisad
presidium, quorum miiile cottidie ob acquirenda
equorum pabula armatiexire solebant. Quod amici
ducis caute considerantes, eo tempore, quo hii
paululumprecesserant, simili habitu sarcinatisque
equis ad urbem cantantes pergunt, et pro sociis a
custodibus intromittuntur. Projectis ilico oaeribus,
magna voce se hostes manifestant, episcopisque
vix elapsis, omnia diripkmt. PosthscHerimannus
dux, matris meie avunculi filius, divina,utpredixi,
c»)mpunctione Kalendis Octobris Bruselae (628) re-*>
gi humiliter presentatur. Misericorditer ejus gra-

in dominum elegit, et quse postulavit ab eo in be-
neficium acqui8ivit,etabitasin omnibuscaritative,
revertitur cum bona pace.

16. Dum haec aguntur, Hartwigus, de quo supe-
rius dixi, de prosperitate et adventu regis Heinrici
admodum cariosus, omnes introitus Longobardiffi,
qui ab accolis clusee vocantur, vigilanti custodia
flrmabat. Qui, ut superiusdixi^ eleccionis suae con-
siliatores et fautores, ut digni fuerant, tractare non
desistebat. Inter quos Brixiensem episeopum, aUqua
quse sibi displicebant loquentem, capiUis aripiens
et solotenus ut •(* bubulcum deiciens, cunctis inef-
frenatam manifestavit iram. Sed quid eum sin-
gulis vitiis circumscribere conor, cum in regno et

tiam impetravit, et in beneficioet in omnibus justi t^ populo appareat quee turba iniquitatis ad haec per-

desiderii satisfactionempersolvens, excepto Argeu'»
iince dampno, quod idem jussu et consUio regisde
sua propietate et abbatiam in eadem urbe sitam
reparavit, miles et amicus ejus fldus efflcitur. Hiis
ila dispositis, rex ad Bawariam perrexit,ut eis ad-
veiitu sno et omni caritate innotesceret, quod eos

VARLE LECTIONES.

petranda eum armaverit? Unde nonnnUos priores
•^« sibi suppositos (699) comraissi poenituit, et per
internuncios et per litteras Heinricus regem ad de-
ferendnm se venire rogabant, auteoin aUis nego-
tiis occupato, principes suos mitteret •(>. Horum
necessitati ad succurrendum Otto Garentorum *i*

•ti pene 2. sapius, m« otelricum 2. *i< ita A. 5. /. /. ad. 2 ^^ tunc. add. A* S. •i* mittere A. S.
9u carreutorum 2.

NOTiE

(627)GerardusI, Everhardi Alsatise comitisfiUuS) (628) Bruchsal, ubi rex Otc. 3 fnit.
qm duxerat Evam, fiUam Sigifridi comitis LucUi* (629) I. e. primates sibi subdttos.
hurgensisy Gunegundis imperatricis sororem.

m

THIETMABI EPISGOPI MERSEBURGENSIS

mi

duz et VeroneQsium comes, cum Heriberti comitis A utrimque fortia agmina impetu vehemeati, elnlsi

filio Ottone et Ernasto, Liupoldi ^i? marehionis filio,
cum aiiis paucis ob spem migoris auxilii ab Italis
promissii a rege dirigitur. Quis autem ille dux Otto
fuerit, quia superius reticui, breviter intimabo.
Hic igitur a Gonrado duce et Liudgarda, filia Otto-
nis maximi, procreatus, morum gravitate actuum-
que probitate parentelam suam decorabat(630). Et
cum post mortem cesaris jure consanguinitatis et
SBtatis virtutumque maturitate ab Heinrico tunc
duce in regem aligeretur, tantumhoc onus humi-
liter excusans, eundem primus per internuncios ac
per se ipsum quasi ad hsBC aptiorem sibi preposuit,
fldeliterque semper adjuvit. Hunc ex parte regis
venientem, archiepiscopumque Ravennffi Fritheri-

Theutonicorum •*> aciemhostium numerosiuti im-
parem fuga Ottonis, germani presulis Gebehardi,
turharet et impediret, victricem eamhostisLongo-
bardus sensisset. Tum *>* veroexmagnapartemo-
tilata, pro pudor ! ceditur, et victorie hoDorepri*
vatur, sed non sine maximo Hartwigi detrimento.
17. Interea rege a Bav^aria egresso et in Fran-
kanavordi^i^^incarnationem dominicam celebrante,
multorum legationes ei deferunttir; qui legati primo
benigue auditi,dehine largiter munerati, omnesre-
vertunturleti. Ibiquoque dux Herimannus*Mhumi*
liter regi famulatur, et ab eo caritative, ut lalem
decuit personam, habetur. Inde rexdiscedensMu-
selenorum pagum visitavit^ et ad Theodonisrillam

cum cum marchione Thiedolfo (631) ceterisque B (633) veniens, generale ibidem coUoquiam cum

regis fidelibus ei ad auxilium occurrentem, Hart-
wigius in medio positus linceisque oculis (cf. Hoa.
Serm. i, 2, 90) omnia perlustrans ^is cum compe-
riret, ad intemimpendos eos Veronam cum magna
multitudine venit^ lusasque ab episcopo ejusdem
civitatis huc usque munitas expugnando cepit. Au-
diens autem, Teutonicos in Tridenti planitie con-
sedisse, illo properat, et eos non inveniens, iterum
velox se in Gampaniam Veronensem (623) recepit.
Quo dominicffi nativitatis festa in quodam castello
, celebrante «i*, Otto dux omnia ejus acta nt primo
intellexit, legatos sibi licentiam transeundi aut ex
sua parte accipiendi postulantes misit. Hiis petitis
exprofunda calliditate animi Hartwigus respondil :

comprovincialibus habuit (an. 1003). Regeveroibi-
dem omnibusaliqua neccssitate laborantibusbem-
gne legem dare ciipiente, Merimannus ac Theode*
ricus solo nomine duces, sed non re, temptabant
hoc impedire, sedfrustra *>*, continuo animadver-
tentes auctori justitise se merito succnmbere. Nam
rex quoddam castellum ducis, Mulsberg (634) di-
ctum, ob instantem totius populi necessitatem de-
strui ,et ut numquam reedificaretur, firmiter prece-
pit. Hiis absque remotione »*o omni peracti5,rex ad
Aquasgrani iter disposuit {Jan, 24) ut ibi anniver-
sarium domini et antecessoris sui (635) cesaris
summa diligentia compleret, etLiuthariensesuna-
nimiter convenirent.Quem quamvis paululnmta^

Hic pemoctate, ui cum mecrum amicorum consilio^ daretinteriminnatainfirmitas,tamenadperflcieD

V08 crastino de hiis omnibus certos remittam, Ille
autem,nunciis •«> nostris id ignorantibus, per om-
nem eam noctem singulariter suos in castris positos
circumquaque perlustrans, ad preliandum mane
contraTeutonicosmentem^ii corroborare etarma
preparare monet.fProxima primum oriente aurora,
legati ducis responsi gratia regem •*> aggressuri,
cum Longobardos militari manu pugnm intendere
eventum cernerent^ipsum quid hocsignificaretper-
cunctantes, certam adversus ducemcongressionem
jttssi abire perceperunt. Quos Hartwigus cum exer-
citu pone •*' secutus, ad Ungaricum •>• montem,
nbi dux cum suis legatos expectabat, sole jam me-

dum justi desiderii propositum Chrisli iiliaspiravit
vires ineffabilis pietas. Dein Trfijectum (636)amore
sancti presulisServatiiveniens,deprelio oostrorum
male pugnato (Horat. i^ 24, 19) ibi certumcompe-
rit. Et quia omne, quod nequit corrigi, lenitar '"'^
patiencia, quamvis graviter tamen sipienteraudita
sustulit incommoda. Inde Leodium ob impetraoda
Ghristi athletse Lamberti patrocinia veniens, ibi
colica passione admodum gravatur, sed prsedicti
martiris intercessionis suffragiis liberatur. Hinc ad
Aquasgrani rediens, purificationem Dei genitricis
ibidem venerabiliter peregit. Inde ad Niumagun
(637) commeans, pluribus diebus quadragesimsibi

diante,pervenit, hostesque,quamvisperfodrum et])moratur, primo regnum Dei jusUtiamque ejus

ad custodiendas undique vias divisos, tamen ad qumrere, postea humanm fragilitati studoos ne-

resistendum paratos invenit. Gonfligunt itaque cessaria suggerere.

VARLE LECTIONES.

•n arnesto luppoldi 2. *^* collustrans A. S. «i* celebranti 2 •<o nuncius 2. •*& ita iacuna tn co^-
2. suppleta exA. S. a. 1003. »" tyranum A. 5. »«» peneito A . 5. 2. •«* Ungarium A. S. •« thet-
unicorum 2. •«• Gum 2. ••? franckenfode 2. Franconevorde A.iS. a. 1003. •«• haremanus 2. «?*«*•
•>• nam add. A. S. ••• diiatione A. S. ••i leniter 2.

NOTiE.

(633) ThionviUe, Diedenhofen. Rex ibi fuil h^-
15, teste charta ejusdem.

(830) Simiiis ferelocutio legitur supra l, iv, c. 26.

(631) Leibnitius eum ipsum esse Theobaldum,
avum celeberrimm Mathildis, comitissce Tusciae,
famosissimmque Hildebrandi pont. max. amicae
censet. Urs. Infra VI, 9. vocatur in codice I,
Thiedoldus.

(632) Insolita locutio, Gampos Veronenses nanc
regionem appellavit Liudprandus II, il ; Thietma-
rusipse VI, i, eam appeUat pianitiem Veronensem,

(634) De hoc castello v. Ghron. Gottwic. t.l;P-
694. Urs.

(635) Sc. Januar. 24.

(636) Trajectum ad Mosam.

(637) Noviomagi constat ex chartis regem fuisse
d.Februarii23et 28.

»7

GHRONIGON. — LIB. V.

im

48. Mortuointereaduce Wlodoweio, fratres pre- A cjus voluntati in hiis assentire, sin alias, se armis

dicti, una cum matre expulsi, a Boemensibus peni-
tentia ductis revocantur.Quos Bolizlaus, Poleniorum
rector, coliecto undique exercitu, petens iterum
expulit,equivocumque suum exulem pristinis hono-
ribus prefecit, sequedomum, latentibus insidiis suis
altamentis intentione, recepit. Sciebat enim nepo-
tem suum se •*> nimis vindicaturum in fautoribus
sn«e expulsionis, sperans se tunc meliori occasione
forsan introducendum.Quod etitaaccidit.Enimvero
cum BoHzlaus**>Boemensiscerneretpopu]um suum,
execrandorituideditum, iu maxima securitate con-
stitutum, impietatem suam ad confringenda foedera
pacis, quam sacramentis firmaverat, in tantum ar-
mavit, ut, collectis in unam domum coram se cun-

illi velle contraire. Hanclegationem,etsijustamet
bene compositam, tamen Bolizlaus indigne susci-
piens, futuram ultionem merito promeruit. Finita
namque quadragesimali abstinentia, sicut ezorsus
sum, festum paschaleQuidilingaburgantecessornm
suorum more honorabilitorrexcelebravit(639)[ifar/.
28]. Ibi tum iniquam presumptionem Bolizlai et
aspirationem Heinrici (640) dissimulans, familiari*
bus suis, ut tantam festivitatem decebat, arrisit. Ibi
etiam Ottonem ducem etErnastum ^Ma preiio male
pugnato revertentes regiis donis bonorat, paternis*
que adminiculis consolatur. Nuncios quoque(f. 89).
Rederariorum *>• et horum, qui Liutici dicuntur,
misericorditersuscepit, bactenusque rebellesmune-

ctis optimatibus, primo generum suum, gladio in B ''um dulcedine promissionumque jocunditate seda*

caput ejus merso, ipse occideret, ceterosque iner-
mes in ipsa sanctaquadragesima, vir sanguinum et
dolosus, nec sibi concessos umquam dignus dimi-
diaredies(638),cumsuae malitiae fautoribus inter-
ficeret. Obhocresiduuspopulus multum formidans
ad Bolizlaum Polenum nuncios clanculum misit,
qui perpetrati facinoris magnitudinem edicerent et
futuri timoris ereptiouem ab eo poscerent. His li-
benter audilis, mox per legatum fidelem hunc**^ ad
colloquium cominus in arce quadam ad tractanda
cum eo qusedam necessaria communis utilitatis cum
paucis ad se postulat venire. Huic junior Bolizlaus
illico consentiens, ad condictum locum perrexit ''S
caritativeque ab eo primo susceptus, in sequenti

vitct de inimicis familiarissimos effecit (641 \

20. Post hffic rogationum •«<> dies a Ghristi fldeli-
bus jugiter colendasMerseburgcelebrans,de aperta
Bolizlavi duci» et Ileinrici marchionis rebeUione
intimatum est. Proximum pentecostes festum in
Halversttdi arege celebratur(ifat. 16). Posthecad
Bawariam tendens, Heinricum auxilio Bolizlavi re-
sistentem primo devincere, posteaque positas '«^ a
longe insidiasamovere conatur. Gomperit etiam ad
hoc quod Ernastus ab eo nuper honoratus et dom-
nus Bruno, frater suus(642),cum eo injuste couspi-
raverant, ignorantes quod scriptum est :
Virtus consilii espers mole mit sua.

(lloR. 111, 4, 65 )

nocte erutis sibi oculis, ne unquam in suos tale C ^®^ autem ob sedandam horum arrogantiam fami-

quid perpetraret vel amplius ibidem regnare va-
Inisset, ab ejus familiaribus est prohibitus, exilio-
que longo deputatus est. In sequenti igitur die ad
Pragam velociter properans, ab incolis semper de
nova dominatione gaudentibus introducitur, com-
rauniterque in dominum Jaudatur. Accrescente
igitur ibi seculari potentia, attollitur infrenatae
mentis multo roajor solito contumacia. Hfiec, lector^
attendens scito, quod cujus animus in prosperis fit
elatior, in adversis sepe erit humilior^ quod non
esse sapientis Scriptura testatur.

19. Hffic omnia rex dictante fama comperiens,
honestagravitateanimi patientis tulit,suisdumtaxat
imputans peccatis,quicquid in regno suis tempori-

liares suos undiquesecus colligens, intrante Augu*
sto *«> bona prefati comitis invadendo vastavit,
eumque, ubicumque extra urbem potuit, invitum
latitarecompulit. Dicataliquis, non ignorans cau-
sam tant«e presumptionis, necessario eum hoc fe-
cisse; sublimioribus non congruere potestatibus,
tam firmiter promissa |f. 89), cuiquam fideliter ser^
vienti subtrahere devotionemque ceterorum aba-
lienare. Quibus reciproco : non uUamin hoc seculo
esse dominationem, nisi a Deo ; et qui se contra
eam erigat, divin«e majestatis offensam incurrat ;
subitaneam iniquee mentis infiationein pacicntiee
gubernaculo debere retrahi, et cumhumilisuppli-
catione consolationem expectare sibi veraciter pro-

busincommoditatis***accidit. Itaquequod oportu-j) futurani; saciusque arbitror esse, alcius de die in

num tunc maxime sibi videbatur, dissimulatis om-
nibus, quee eis acciderant, nuncios ad Bolizlaum
misit, mandans ci, si terram nuper a se occupa-
tam dosuagratia, utjus antiquum p.oscit »7, reii-
nere sibique in omnibus fideliter vellct servire, se

diem ascenc^ere, quamruinam inexuperabilem su-
bito •«> incurrere. Libenter nepotem meum aliqua
ex parte defenderem, si veritatem a cunctis fideli-
bufthonorandam poUuereauderem. Approbatasunt
in multis antiquorum proverbia : inveterata populi

VARIyE LECTIONES.

•" se deest A. S. »" bolislaus 2. »»* nepotem A. S. »»» Qui[mox consentieus ad condiclura locura
avunculo occurrit. A. S. »»« incommodi A. S. »»7 possit2. raore antiquorum r. A. S, »»» arneslum 2.
«*» Pergit hic codcx i. redariorum 2. »*• rogatianura 1. »** positos ia. »*« augusta \.a »*» add, \ b,

NOTAE.

(638] / e. attingere vel diraidium dierura sibi (640) Marchionis Bawariee.
concessarum. (641) V. Ann.Quedl. 1. I.

(639) Gf. Ann. Quedlinb. a. 1003. (642)Bruno^posleaa. 1007,episcopusAugustensis.

im

THIETMAHI EPISCOPI HERSEBURGENSIS

m

facinora par«re novamali pudoris detrimenta. Nam-
que patri regis genitor istius non ut miles, sed ut
inimieus sepe resistit, imperatorumque partem^ ut
ipsetestatusest,ob conflrmatam sacramentis gra-
tiam adjuvit.Similiter et iste usque in finem ultimi
Ottoniseifldeliseratyseniorique suo usque ad h®c
infehcia strennue ministrabat tempora. Sed regi
tecretomentislatebatrepostum (643) patrissuique
zelus infinitum. Spero autem, quod hoc omne pro
amore Christi inullum semper »«« relinqueret, si

huuc tam crudeliter et cum cfieteris sibi contrariis

*

(f. 90) aperte sibi nanitentem non cerneret. Hein^
ricus marchio quQmvis iii hoc crimine solus cul-
pabilis appareret, tamen absque consillo alinrum
hoc primitus non aggreditur. Et quia pro magno
dedecore in hoc seculo proditor habetur, maluit
hoc conscientia gementi celare, quam sui damnum
aliorum augere detrimentis; ct ob hsec qui prius vi-
rilitersuam ab hose defendere studuitpatriam,tunc
aperuit huicin rapinam mittiturque ei clam aBoliz*
lavo auxilium nihil sibi omnino proficuum.

%\ . Venienti autem tunc regi ad locum,qui Hathe-
resburgi *^* (644) dicitur, omnem thesaurum suum
se precedentem Maganus, comitis predicti miles,
cum suis corripit, ac tum intra se dividentes, ad
Amardelam civitatem (645) ietus revertitur. Quos
rex pone insecutus possedit •««jcompositisque bello-
rum instrumenti, eos vitam solum, reddita urbeet
preda, fiis intercessoribus postuiare coTnpulit.
Tunc destructapenitus eadem, divisaque inter suos
Poleniorum multitudine, rez inde ad Crusni (646)
castellum, in quo frater comitis Heinrici,Buccono-
mine, dominam suam Gerbergam cum filiis custo-
dire debebat, proficiscitur »«7. Ezercitum autem un-
diquesecus circumsedentem Heinricus comes cum
suis exterius inpugnabat,quosdamvulnerans,alioah
que ittcaute frumentum equis (f. 90') congregantes
perimit. Quod ne amplius fieri potuisset, rex curiose
previdi, positis militibusquadringentis, hostemque
secretiora cigusdam '«* vallis petere loca coegit.
Quem ibi castra metantemrustici unius incontinens
lingua custodibus prodidit. Hii autem mediifervore
diei illo lateniibus tendentes iusidiis, ut primum
castra visis aguovere tentoriis^alta voce per kirieiei-
son sotios convocanles, hostes, relictis ibidem om-
nibus suis,capto solumErnasto, effugarunt. Reversi
tiinc idem ex magna parte tristes, effitiunt consoda-
les adraodumletantes; presentatoqueregicaptivo.

A capitalis sententia a judicibus deceraitur, qaa Ma-
gontince archipresulis WiUigisi interceasiooe sop-
plici et quffi regi placuit redemptioae amoTetar.
Tunc audita senioris sui fuga, Bucco comes gnn
dolore concutitur, ac quid sibi tunc •«•foretfacien-
dum^ socios consulit. A quibus diversa percepH
responsa. Quidam dixerunt, ol> fidem seQiorisQimet
promissam ac ignaviam perpetuo eis inpaiandam
mori malle, quam urbem cum tali pigQoreregiam-
quam dare ; superstite adhuc seniore suo, auxiliiun
semper sperare profuturum. Alii autem, qui plus
sapiebant (f. 9i), atque torrenti et honiini poteDll
arduum esse iestabantur resistere ; deviclos ntro
aut numquam promereri veniam; incolomeselaullo
se tunc vulnere tardatos, cum dominasuimelcate-

B risque bonis ac hospitibus abeundi hceniiam apud
regem imploraturos affirmabant. Horum,atopinor,
consilio custosejusdem civitatis Bucco cum Ottoae
germano suimet domino loquitur,cjusquesaffngiis
urbem regisQ potestati tradidit ; ipse autem em
omnibus sibi commissis secnrus abiit. Coafestim
civitas radicitus dirui a rege jubetur ; set parcea-
tibus hiyus rei auctoribus, roagna ex parle cam
eedificiis servatur.

22. Interim dum rex Heinrici comitis arbem
Crusni vocatam possedit, Bolizlavus eum in atiqao
ledere sumopere nisus, clam exercitum coiligiti et
per nuntios suimet Guncilinum fratrem oriatar, at
memor firmee promissionb urbem MisneQsem siue
redderet dicioni amiciciamque renovaret pristiaam.

G lile autem sciens,istius ingressu a gratia regis et «
demonioMo tali se penitus exclusum fuisse,mandatis
talibus respondet : Omnia qux prxter haK ana
expeliSy frater^ UberUer impendo, et si timqum hxt
faciendi (f. 9i') oporlunitas accidit^ non rtcufo*Siaii
mecum senioris meisatellites^ qui ialia mnpaduiUvr -,
ttsi Iioc publicatur, vita mea cum ommbWfquxpm'
deoj periclitatur. Hac legatione accepta, BolizlaTus
internuntios custodiri etlegionemadAlbimprope-
rare jussit. Hic qualitatem vadorum secreio per-
quirens,mane facto ipse^*isubsequitur,et adStrelam
civitalem, quiasueedoserat filiee (647), demaodat,
ut nec sibi quicquam timerent, neque cum clamore
illato convicinOs de hac re certos efficereai. ^^

|v mora, exercitus jussu ducis in quatuor dividiiar, et
ad Ckiu castellum [648)vespere conveniripi^ecipitar.
DusB '*> autem phalanges premissae, ne sui aliquam
a marchione molestiam paterentur^providerestade-

VARI^ LECTIONES.

»** sep 1. ssepius. •*» ita \a. sed alterum r. erasum est. Hatheresbrugge A. S. •*' possedei \a, **^
proficissetur ia. »♦» cuidam \. »<» a. q. s. t. add, Ib. »»<> ita i, i. e. demanio aut dominio. dignitale
sua i4. S. •>> add, 16. »>< e inlovo raso \b ?

NOTiE.

■

(643) Manet alta mente repostum. Virgil. i£n. i, situs. Chron. Gottwic. I, p. 716 Uas.

26. (646) Creussen, infra urnem Baireuth.

1644) Fortasse Haderesbrugge in pago Nortgowe, j647) Conf. supra l. .v, c. 37.

hodieHerspruch juxtafiuvium Regnitz, interNurn- (648) Nunc Zehren, pagus non muliam ab orbe

berg et Amberg. Misna distans. Castellum jam olim dirutuffl. iR^-

(645) Amerthal, pagus hand procul abAmberga

m\

CHRONICON. — LIB. V.

ii^

bant. Totus hic pagus, qai Zlomizi (640) dicitur, A frangentes, tristem matronam hismnlc^bantpfo-

optirae tum ezcultus, iu una hac die igne, gladio
et habitatoris eductione flebiliter desoiatur. Sed
quaJiter is •», qui omnes crebro fallere soiebat, a
quibusdam, qui in Mogilina urbe (650) sedebant,
deluderetur*>S roemorare libet. Hii cumalegione
ad eos missa impugnarentur : Cur sic facitis ?
inquiunt. Vestrum seniorem optimum scimuSf et hunc
nostro preponere volumus, Tantum precedite^ et nos
nm famiiiis et possessionibus (f . 92) universis subse-
euturos •*• non dubitate, Talia orantes, nou amplius
vexabant hostes, et seniori suo hos •>• advcntare
pro certo nunciabant. Sed cum commilitones ad
condictum sero confluere locum bosque m? domi
sedere dux cerneret, multum irascitur, et menda-

roissis, si quandocum gratia regisid fieripotaisset,
hoc totum ex sua parte se renovaturos. Rez autem
devastata omni comitis proprietate *•« etcum bene-
ficio late divisa, ad Bavanbergvenit; ibique exercitu
suobona cum pace dimisso, nativitatem Dei geni-
Iricis {Sept, 8) sollempnibus celebravitgaudiis.Inda
profectusadsilvam Spehteshart (652) nuncupatam,
laborem expeJitionis delinivit suavitate venationis
(f. 03). Completaibidemautumnalijocunditate,per
Franciam transiit ad Saxoniam, indicens hiis pro-
xima hieme suam ad Milzieni expeditionem (653).
Postho^c natale Domini in Palithi Mtmorepriorum
divinitus achumanitus honorando •«» peregit (654).
24. Deinde ad Thornburg veniens (an, iOOf),

cibus sociis popnas •** minatur. Postera luce, orto B Willigisum archipresulemcumcffiterisfamiliaribus

: »

Lil

jam sole, preda innumerabilis premittitur. et ma-
gna pars hostium Albi inmergitur. Cffiteri domum
redeuntes inlesi^ dividunt predam, seniori suo
optima *** quflpque assignantes. Non fuit minor
captivorum numerus quam tria milia, et ut pre-
sentes afflrmabant, multo amplius.

23. Heinricus vero •»•* coroes se jam defecisse ••<►
a nimadvertens, ad urbem Crana dictaih (651 ) prope-
rat,ibique Sifridum, filium comitis Sigrifridi juve-
nem, auxilio se expeciantem collato inveniens,
nec sibi neque huic ullam in rebellione spem in
his partibus promisit. Tandem cum eo ••^ multa
locutus, eandem incendit, seque ad Boemiffi tunc

ad Gisilerum misit archiepiscopum, tunc nimis
infirmum, ut memor Domini, quicquid ^ in de-
structo Merseburgensi episcopatu ••* hactenus deli*
quid, hunc resumendo injustamque sedem relin-
quendo, in ultimis saltem emendare voluisset.
Hunc ••• primo propter Herimannum, quem sibi
i dem semper in regno summopere conatur prep6-
nere> odivit^ posleaque datahuic suimet grRtia,int^
familiarissimos habuit ; commissisque ei omnibns
in Saxonia suimet proprietatibus, fldelem in hiis
persensit provisorem, multa quse tunc sue arride-
bant volttntati, per eundem complens. Tan-
dem zelum Dei amplius •70 ferre non valens.

1 '

invasorem Bolizlavum cum domno Brunone resi- n perfecto hunc persecutus odio, hos, sicut predixi,
duisque fautoribns concessit •••. Sifridus vero, spe nuntios misit. Quibus vix talibus respondit :

palam resistendi frustrata, non eos comitatur,
ftct de futura commissi emendatione certus rever-
titur. Rex autem ad Cranam hostem insecutus
fugfientem, lenivit in hoc snimet animum, quod
agnovit (f. 92*) se inimicum in destruendis preoc-
cnpasse. Misit tunc Heinricum, Wirciburgensis
episcopum, et Erkanbaldum, Fuldensis coenobii
obbatem, ut Suinvordi castellum incenderent atque
diruerent. Quos adventantes Heinrici comitis in-
clitamater, Eila nomine, ut talibus decebat per-
sonis, suscipiens et salutans, ut precepta intellexit
regalia, pertnrbatur, concitoque cursu ad eeclesiam
properans, ibidem ignis concremationem prius

Dentur mihi trium vel quatuor inductse dierum^
et mihi liceat ahire ; quibus transactis (f. 03*) certa
vobis referam, Hoc apud regem inpetrans. et in
curru, ut diu tunc soIebat,exiens, ad Thriburi (655)
curtem suamvenit^ ibique duos commoratusdies,
8 Kalendas Februarii migravit ab hoc seculo. Quo
audito, rex corpus arcliiautistitis precedens, usque
ad Magadaburch subsequitur, premittens eo ca-
pellanum suimet Wigbertum, ut de electione
Taginonis ^^ unauimemconfratrum voluntatem in-
petraret. Set preposilus ejusdem civitaiis, Walther-
dus nomine, convocatis in unom confratribus uni-
vcrsis, obituni senioris et adventum regis pariter

suslinere, quam hac comburente viva vellet exire, D indixit, obsecrans ut invicem unum aliquem inqui-
testatur.Unde seniores prefati,ob Christi amorem ••• rerent, ctun quo antiquam eligendi consuetudinem
secularespostponendotimores, decretammutabant retinerent. Gui ab omnibus ilico respondetur^eun-
sententiam ; murosque urbis ac ffidifitia solotenus dem se coRimunitervellein domtnum, divina ad h6c

VARIi^i: LECTIOiNES.
••• hisia. «s^ deludeturia. •" subsequiturosia. •••hasia. ••'' hasquei. •(•o ab i h. ut videtur additum.
postea, utssepiusa. et o, erasum est i. »»• optimo optimo \a »»•' add, \b, mos. i. d. m heo raso ib.
eaia. »" eccessit 1. »•« aniore i. »«* propnetate I. »•» polithi ic i »•• honerando i.utjam

9<1

ntpra. •«' quicquid i. »•• merseburgiensis episcapatum \a, •«» hunc archiepiscopum Gislerum rex 2.
•'^^ Tandem vero zelo Dei instinctus injustitiam tantani amplius 2. i4. 5. »7* taginone, corr. tajone,
aibi taiuone, sed ubique fcre alia manu restitutum tagione i.

NOTiE.

referuntexpeditionem, quce secundumThielmarum
1. VI, c. 2. anno i004. est suscepta.

(6^4) Conf. Ann. Hildesh. a. i004.

(055) Alias Troibern, castellum nunc dif ntttm non

(649) Supra I. i. c. 3, dictus Glomuci, ubi de
lectione dunitari nequit.

(650) Mugeln prope Uubertsburg et Oschatz.
(65i) Kronach in Bavaria.
1652) Spessart.

(653) Gonf. Ann, Quedlinb.a. 1003. qui hoc anno

multum aThornburgadfuisse saspicor,etexhac ipsa
relatione et ex Felleri ttiaftnM. iki^d. p. 18. UM.

1303

THLETMARI EPiSCOPI HERSBBUGENSIS

m

favenie gTaUa, habere. Hoc cum magna, utdecuit, A svperos meum^ accipiens aDeo imufflaticnem ipihtKS

humilitateidemsuscipienSyVeniamprostratuspeciil.
Delatum est corpus archiepiscopi ad sanctum Johan-
nem (656) ibique proximam noctem dignis servatur
honoribus. Poslera autem die cum ad sanctum
portaretur Mauntium, adveniente tunc ibidem rege,
ab eo omnique clero et populo suscipitur, secun-
damque noctem diligenter custoditur. Mane jam
facto, Arnuifus episcopus (657) (f. 94) a rege ad
confratres et ad milites ^m admodum tristes gratia
Taginonem eligendi mittitur. Guilegationem suam
cunclis ordine pandendi Walterdus respondens pre
omnibus: Scmus^ inquit^ quidvesterseniorirUendat.
Volumus^ si licet fieri, potestatem habere eligtndi ; et
cunctu preserUihus his me quamvis indignum volue-

meif ut ubicumque ardore juventutis incaUseente, tit
gemina caritate sis •&& frigidus, a summa poUitate
meique benivolenlia temperamentum acdpias; ei jt
7neis honoribus forsitan privaberis, post bis qwm
solares annoSf cum mea apud Deum tuo commisia^
majoribus pro certo Uetaberis. Post haec vir saQctus
cum finem suum adesse (f. 95) in spiritu presciret,
jussit se in ecclesiam portare*»; ezpletisqueabeo
orationibus cffiterisque quse a fratribus facieoda
erant, se cum sibi commissis Deo commendans,
pridie Kalendas Octobris sancium emisit in pace
spiritum {an, 994). Electus ille ab uuiversis ad im-
peratorem venit, set promissa non percipit, dalo
tunc ab imperatore episcopatu capellano saimet

runt in vacuum succedere^ ut ipsi ^o<e$^&yj9rodare. ^Gebehardo.Commiltiturhuicistefidehter,etquam

Detrimentum secclesise fieri nostrse multum veremur ;
quod ne eveniad »7«^ regiam pietatem ac vestram
petimus \intercessionem, Non sumus immemores prO'
verbii cujusdam sapientis (Lucan. ui, 145 sq.):
Libertatem populi, quem regna cohercent, libertale
dominantis ^^^perire, tantumque ejus umbram servari,
si cunctis ejusdem velit obtemperare preceptis, His
dictis, presu! egressus^regiisomniainstiliavitauri-
bus. Q ui mox prepositum vocans multum que ei pro-
mittens,etsui licentiamac consotiorum in eleccione
Taginonisgratiamacquisivit. Gonfestim inmagorem
convenientibus secclesiam cunctis,rexbaculo Arnulfi
presulisclcrumetpopulum Taginoni venerandopa-
tri, cum redditura summo judici racione, commisil»

vis ab eo honorabiliterhaberetur,tameu quiabooum
et malum non sun t ad aliquid (658), nonlongam tem-
pus cum eo ob morum suorum >>> inequalitatem»*
versatur. Adhesit namquc ilico Heinrico tuncdaci,
et propter castitatem mentisetcorporiseicompla-
cuit, ac usque ad hanc diem, quam prefatnssum,
malis moleste, bonis accepte, perdius etpernoxei
servivit, Deo et hominibus sua specialiter inpendere
.«atagens; completurque *?< ob hoc a rege, propter
saucti viriab eodem unice dilectiamorem*M,Tere
dicum «s? ejusdem valicinium, decursis tunc, utipse
domnus Tagino sepe]mihi retulit,decem annorum-
curriculis. Qui carissimum suimet dominom ac
reginam cum omnibus consociis multipUcibus, ut

eundemque incathedram episcopalem ipse consti- decuit, honorat muneribus, nequaquamsuse benig-
tuit asstantibus universis et 9i§ laudes Deo canenti- nitati ad hoc subpetentibus.

bus. Celebrata pro defunctis memoria(f. 94'), cor-
pus archiepiscopi coram altari •^e australl sepelitur.
25 . Sed an tequam ad nostrse sedis renovationem*??
perveniam,libet qu«dam de prefato viro qui tunc or*
diuandus erat, disserere. Fuit hic egregii clericus
Yulfgangi, qui Ratisbonensem pius pastor, habitu et
conversatione monachus^ rexerat secclesiam. Huic
tamcarus eratiste utin vice filii apuero nutriens euu-
dem,jam adultum bonis suimet omnibusprefecisset.
Insuper ducis et imperatoris gratiam in tantum ei
acquisivit, ut ^''s si quandu se de hac luce divina
jussione subtraheret, hunc sibi successurum non

26. Inde rex cum eodem ad castellum (f. 95')
ipsius, nomine Givikansten •^s, pergens {an. 1064),
omnia, quee ibidem ab Gisilero antistite coliecta
sunt,singulariter perspicit, et hsec esse esse superflua
testatur. Dehinc Merseburg diu pastore suo vidua-
tam consolationis gratia adiens, eandem pristiois
restitui honoribus quam maxime conalur. Ibi tunc
Tagino venerandus 4Nonas Februarii, id estyppa-
panti Domini, id est obviacione jusli Simeonis,
accepta ab Hilderico antistite (659) liceotia, qai
primus horum in ordine fuit oonfratrum, a Willi-
giso, archipresuie Magontino, consecratus est,pre-

dubitaret. Gonsummato tunchujus exilii cursu ^f* {)senteregeacRomanonuncio,omnibusquecoepisco
in sanctitate admirabili, venerabilis antistes cum pis ad haec faventibus. Et quia is, ut scriptura ejus
am usque ad mortem egrotare cepisset, accersito testatur, ab solo ordinandus apostolico, huc (6^)
ad se dilecto Tagiuone ^w -, PonCf iuquit, fiU, os tuum veuire propter instantem necessitatem nou potuil

VARIiE LECTIOiNES.

»" ministeriales 2. A. S. •" nec {cotr. ne) veniat i. "* dominalis i. »7» add. 16. »'• altai-c U.
»" renovationis la. s eraso. »^8 deest i. »" m 1. hicest rasura trium aut quatuor^ et post antistcs octo
vel novem litieramm. ••» tagioue 1 a. littera g adrasa, neque restituia. •«» add 1 b. »•* portari If ? 2.
»•» suarum \a. »•* inequalitate \. »•» que add. ib. »»« quippe qui nutritor ipsius regisextitit add.
2. nam et n. i. r. fuerat A. S. »»7 verdicmm lc ? »•• giuikanstaen ia.

NOTiE.

(656^ Monasterium Bergense.
(6!^^\ Ha]berst^46Q$is«%ift«
[668; I. e. non conveniunt.

(659) Havelberffensi.

(660) sc. Magdeburg.

1305

GHRONIGON. — LIB. VI.

1306

ibidem sacri crismaiis delibucioae terciam implevit
numeram« Waltberdo post se omnem committens
episcopatum '^* {661)rRex autem, quo semper esu-
rivit atque sitivit, jusiiciee cibo gesiiens iunc sa-
ciari, quia aliier non posse ileri apud Arnulfum pre*
sulem sciebai, cum ^^»* centum concambio manso-
rum, super solum Merseburgensem burgwardum,
episcopalemredemiibaunum.Quicquidautem a ca-
rissimo Taginone exposcerat, bonse voluniaiis ba-
bundantia boc largiente perceperat. DeMisni (f. 96)
atque de Giiici episcopaiibus decrevit regia pote->
state ad integrum redire, quod anliquitas binc
demptum valuit explicare. Unde biis versibus pre-
ludo Gbristi odas coucinentibus b^o :

0 sol jusiiciae fulgens»<i super omnia,Ghrisle ••>!
Adventu primo mundum redimcusque secundo
Cum patre plasmator dissolveus, examinator
Solas, pro variis dispensans ^b^ premia faciis
Humauo generi, sceleris per prona labenii,
Vera dies, lucem, iu, nunc bcnedicito talem,
Qua pius fficclesiam visiiasii despoliaiam.
M ersburg te laudei, de tuis munere gaudet,
£jus et nati, paslores ac renovati
Persoivant graies iibi nunc ex corde iideles.
Incliterexregum^modosuscipefasma (662) tuorum.
Clemens Ueinricum de coelis respice servum,

LIBER

A Et contectalem suimet defende fldelem,

Hiis tua pro parvis bona prestans maxima donis.
Vivat in aeiberia Taginonis spiriius aula.
Waitherd et Gero (663) valeant in fine beato »»<.
A Gbristo salvi sini omnes atquo locandi
Sedibus Elisiis (664), te, Mersburg, qui pietatis
(f. 96') Affeciu dexiris exaltavere beaignis.
Omnia qui primus regis, Deus, atque supremus,
Hanc moderare, tuo queai ut subsistere remo
EJjus cusiodes tua sint precenta sequentes^
Hosies nil valeant, conversi sed bona reddaut.
Sis rogo propicius, qui destrucior fuit bujus.
Insuper ei cunciis, qui subvenere malignis,
Da veniam, Iseii quo speciant certa futuri •*«.
Urbs Wormaceusis gaudet temporibus istis

^ Liberiate sua, cujus manebat in umbra
Haclenus,aique ducum fueratsublege suorum (665).
Burchard antisies Iseiaiur et inier heriles
£x animo proceres, quod non timet amplius hosies
Nunc ex coniiguo, louge semoius ab illo.
Aula ducis domini domus est jam preclua Gbrisii,
£t judices varios clerus nunc deprimit illos.
Hoc rex Heinricus fecit^ pietate coruscus ••>,
Hanc propriis solvens rebus Ghristoque remiiiens.
Annuit isia pius Oito •»* dux, aique benignus
Munere regali concessit babunde teneri (666).
Ex hoc Ifleianies sint semper quique iideles 99t,

SEXTUS.

i . (f. 97) Post salutiferum iniemeratae virginis G scopatum sanciae Merseburgensis secclesiiB cui-

partum consummaia millenarii linea numeri,et in
quiuto •'^cardinalis ordinis loco {an, i OOi Febr,) ***,
acin ejusdem quartse inicio ebdomad8e,in Februario
mense, qui purgatorius dicitur, clarum mane (cf.
Pers. III, Ijilluxit seculo, etlieinricus, Dei gratia
rex, antecessorum nevam suorum cupiens emun-
dare sibique veniam promereri ffiternam,dispositis
secundum suimet placiium ad baec pertinentibus
euQctis, perrexit ad domum suam, ubi se corpora-
liier i^ semper solebat reflccre, ui ibi desiderato
diu alimento paululum recreareiur in menie. Gon-

dain iw* capellano ftuimei, nomine *••• Wigberto,
cum archianiistitis baculo Taginonis,cam quo ipse,
quicquid aniecessor suus injusiede hac auferre pre-
sumsit eecclesia, renovationi ejusdem arridensred-
didit (667), conseniiente hoc Arnulfo presule, Eido
quoque et Hilliwardo episcopis, quibus loo^ diocesis
iliafuit divisa, acomnipopuloapplaudanie. Ductus
mox cum diviaa jubilatione ad sedemsuam Wigber-
tus (f. 97'), eodem die ab archiepiscopo suimet Ta-
ginone, et a confratribus Hillerico et Wigoue cum
prediciis coepiscopis consecraiur.
2, luierim Bolizlavus suo furore et comitis Heiu-

vocansque ad se omnes regni primates, dedii epi-

VARLE LEGTIONES-

•»» Wathedo— episcopatum add, \b. el w. commisii 2. A. S. »*»* add. 16. »»» 2. hoc locosextum inci'
pit Ubrum^ inima margine addens : Incipii prol. lib.sexii. »»i Ila sine dubio legendum^ fulges I. xprisie 1.
»»» dispensas {. »»» Waliherd — beato add. ib. »»« Uic in ultinia quatemionis pagina media deiinil
manus, quof et hosce duos qualernioneSy tibrum V. complexos, et sequentem seu sextt libri priora folia octo
^cripsit tractu continuo, ut atramentum ostendit. Sequentes vcrius alia manus Thietmart similis addidity
paulo post^ ut videtu; ; ultimos quinjue ipse Thietmarus apposuit. Unde apparet. tredecim ultimos versus
reiiquis esse recentiores. »»' Explicit prolongus, Incipit liber sexius add. 2. »•* Ursinus alvqne jam adno-
iaverunt hic legendum esse : in quarto cardinalis... ejusdem quinife inicio, ut tum ex ipaa narrationis
seriCy ium ex Heinrici regis chartis {004, Mq^rt. 5 et 6. datis patet. »»» loc in loco raso ib. »<*♦><> corpo-
raliter a. tooi i Hu ^, j^ vocabnlum in i. erasum quidam fuisse videlur. i<>08 add. ib.

NOTifi,

(661) Gonf. infra I. vi.

(662) 1. e. sermo, a fando .

(663) Gero elecius in archiepiscorum Magdebar-
gensem a. {0{2

(664) Sedibus Elysiis ex Lucani Pharsal. I. III.
v. 12.

(665) Plurima a Heinrico II sunt privilegia data

ecclesia; Wormatiensi. Noster respexii imprimis
prseceptum regis a I0I4 Jul. 29. datum, per quod
eam versus iniquas comiium impeiitiones tuetur.

(666) Videsis charUm regis a 4002 Oct. 3.

(667) Heec renovaiio episcopaius Merseburgensis
per chartam regis anno 1004, Mart. 4 daiam e^t
sancita.

iWl

THIETMARI EPISGOPI HBRSEBtJRGENSIS

m

rici usiinctu magnam vim Bawariis omnibusque A na ad Magadaburg regina veniens, c^Dam Domini

concivibus suis iniulit. Oh hanc causam rez indicta
prius ezpedilione, Milzini fines hostiliterinvasit, et
ni superflna nivis effusio celeriter resoluta eum
impediret, omnis htec regio habitatore \astata ca-
ruisset. Inde reversus, tristis Guncelioni marchionl
cffiterisque patriffi defensoribus positis auxiliatur
presidiis; ac tunc Merseburg veniens,fratrem suum
fugisseadUngariorumioo«regem(668) veniac gratia
acquirendffi,Heinricumautem incepti multuro peni-
tuisse, ab fidis intercessoribus ab eo missis com-
perit. Quorum et maxime percari suimet Tagino-
nis *••• et Bernhardi ducis supplicaciones ctsi in-
vitus suscipiens, prefato comiti suimet gratiam ea
ratione indulsit, ut predium sibi suisque fautoribus

et subsequentem dominicff resurreccionis sollemp-
nitatem ibidem celebravit.

4.Rex autem per multas itineris asperitates »i«
ad Tridentem veniens urbem, ibi palmarum festa
colit [Apr, 9), etexercitum nimii laboris necessilale
affiictum hac celebri soiiempnitate loi* paululum re-
spirare permisit. Quem adventantem Hardwigus
rex i«io*presciensac multum expavescens, ad mani-
ciones supramemoratas nuntios prohatos misit;
ipse autem collectisagminibus in Veronensi i^^ipla-
nicie considens, sperabat presentia preteritis pro-
speritatibus forsitan respondere. Hunc transilam
Heinricus rex inlerclusum aut vix aut nequaquam
expugnandum comperit ; et alio se verlens, com

et incolatum redderet, ipsum autem» quamdiu suistractat familiaribus, siclusashinc longeremo

volttisset, in custodia detineret. Heinricus vero se
nimis in omnibus culpabilem lacrimabiliter pro-
fessus, more ct habitu penitentis regi se tradidit,
ejusque jussione (f. 98) ab archipresule predicto in
castellum Ivicanstem detruditur, diligenterque a
suis militihus die noctuque servatur. Ibi tunc pre-
ter aliud bonum opus in una die psalterium cum
450 veniis cantavit too«.

3. Interea rex Italicie haud inmemor injuriae,
omnes suos fideles ad hanc ulciscendam hortatur,
ac instanti quadragesima ipse eo cum armato mi-
lite destinavit pergere. A Merseburg tunc exiens,
sancti Mauricii apud Deum intercessionem itine-
risque prosperitatem Magadaburg peciit(669).Inde

tas, Garentanis auxiliantibus, intercipere ullatenos
valuisset. Quod consilio prudenti, quamvis ardaam
multis videretur, effecium est. Carentani regalibus
jussis illicoobtemperanieSfin duas dividunturlegio-
nes; unam, quoc ante ipsum diei crepusculum
moniem clusis (f. 99) superpositum cum peditibas
clam preoccupabat, alteram ioi* quse jam facto mane
ad has expugnandas subsequitur, audito apremissis
commilitonibus signo tam vehementi, utexlatenti-
bus hosiium insidiis audiri potuisset. Qui post ter-
gum, ut opinabaninr, securi, venieniibns obviam
armati properaui. Sed nosiri eos ex laiere irruentes
alios elfugarunt, quosdam autem precipicio et in
Brenti fluminis inundacione coropellebanlinterire.

per t<MT ThuringiiB orientalisque fihes Franciffi Sicque victores ciusas io^' usque ad regis adventum

iransienSy ad Raiisbonem venit; ibique habiio re-

gali placito,militi suimet generoque Heinrico (670)

12 Kalendas Aprilis cum oninium laudepresentium,

cumque hasta .signifera ducatum dedit. Dehinc

Augustanam urbem iiinere attingens, a Sigifrido

aniistite ejus honorabiliier introduciiur et habe-

iur. Ibi tunc duas tantum noctes commoratus,

reginffi diligenti salutaiiune licentiam dedit ad

Saxoniam abeundi, dilecioque eam ^^* commisii

Taginoni. Ipse autem cum exerciiu progreditur

usquo ad locum qui Tinga ««>• (67«) dicitur. Ibi

domnus Brono, frater ejus, cum Ungaricis inter-

cessoribus regi preseniatur, et ab eo data sibi gra-

sollicite tuebantur. Hoc rex ab internunciisul aodi-
vii, relictisomnibus impedimentis, opiimissatellili-
busexcepiis, cum magnadifficultateeas pertraosit,
et juxia litus aque supramemoratffi iu quadan
grata planitie casira metaius est, ui ibidem eensjn
Domini etchrismatis consecracionem acpassiofieiD
dominicam et sanctam ejus resurrectionem sumo-
pere venerareiur (ApriL 13-16). Interdicia est om-
nibus per bannum regalem a palatino comite fogii
et resisieniibus viriliter promitiitur solatio fotura.
Rex autem in 3 feria aquam transiens predictami
fixisiterumtentoriis requievii, exploratorespresto-
lans, soliicite ad quserendam tot« Hardwigi hostis

iia misericorditer suscipiiur. Equidem ab archie- D conversationem clandesiinam.
piseopo Taginone rogatus, ad prediciam civilaiem ^» (f- 99') Longobardorum vero roens <«i* hactenus
veni, et cum eodem (f. 98') redii {Mart,), Venimus in malo unanimis, divin» pieiatis inslinclu diTidi-
ad saltum Geronis (672), ibique cum venerabili ab- tur, ei ab injuslo supplanialore disjuncta, a Deo
batissa Hatbui palmas solemniter percgimus ; 4 fe- coronato regi toi« Heinrico securnm fuga patcfeci

VARIiE LECTIONES.

*«•* i erasum i. looi dagionis lc. sapins. iw>e ibj — cantavit add. 16. 1007 imper 1. «<»« ea 1. »•* ^••'

1 m loco raso, Tonfipa.4 . S, i»»» asperiiatis 1 . «o»»* add. 4 6. 1»" uveronensi e corr, { b, to" cum— alle-

ram suppletum ex A. S in cod i hic majore versus parte abscissay "»» clausas ia. *oi4 adquirendam !«•

lon Past syllabum cJan in i , major vcrsuspars excisa; desiinaiam — mens suppleta exA,S, "*« rege 13.

NOTiB.

(6081 Sc* Stephanum. Dedicationi ecclesiee S. Mariee in hac civitate Mar-

(669) Ibi adfuii Februarii d. 24, teste charta. tii diel9Thietmarumnostrumadfuisse,conjiei licett

(670) Heinricus dux facius Bavariee, frater fuii ex Kalend. Merseburg. h. d.

reginflB Cunigundae. (672) Gerenrode in ducatu Anhaltino.

(674) Nunc Thingau^ prope civitatem Kempten.

im

CSROmCON. ^ UB. YL

iM

ingressam. Veroaa priino eundem suscipien8,exul* A adauzit. Quem Vulferam miles, in medium agmen

tatin Domino, advenis8edefeDsorempatri6e,aucto-
rem vero abisse totius miseriee.il uic occurrunt diu
azpectato Thiedoldus ioi? niarchio cum predictis
auziliatorihus, gaudens tempus advenisse, quo ^oi*
secretum honae voluntatis sihi liceret huic aperire.
Tuuc rex tali comitatu Brixnam ^67 3) veniens, ah
archiepiscopo Ravennate et ab hiigussedis provisore
Elhelherone ^019, cum provincialihus succipitur.
Inde Pergamam, ah Arnulfo imperatore olim devi-
clam(674),itinere attingens,Mediolanensem archi-
presulem lide sacrameutis firmatarecepit.Post heec
Papiam visitans urhem {Mai ), ab archiantistite hoc
et a prtmis illius regionis susceptus, cum admira-
bili laude ad aeclesiam ducitur, ct communi elec-
tione suhlimatus in solium regale coUocatur.

6.£ademque dierevelatur,quamutahilitate totius
mundi hujus Instahilis cursus in pronum semper
volvatur. Namque iater tot gaudia suhito insevit
inimica pacis discordia, (f. iOO) et a superflua vini
ebrietate de vili causa iuterrupta est miserabiliter
fidei connexio et saciamenti. Goncives adversus
Qoviter eleclum regem, armanlur, ad palatiuiK
properant, et maxime hii, quihus jusHeinrici displi-
cehat, Hardwigi autem relaxatio multebat. Glamor
ut a rege auditur,et quid hoc esset, explorari cicius
ab eo juhetur. Gui protinus respondetur, pleheios
losofiirore suhitaneo inflammatos etservili loti pre-
sumptione animatos, hanccomrootionemorimitus
incepisse; c^eteros quoque onines in detrimentum

prosiliens unumque ex his per galeam usque in ja-
gulum feriens, secunis vindicavit. Sic alternando
quietem cunctis ioiiamicamhelli iot« asperitate mu-
tahant. NonnuUos ex hostihus, quos vi capiehant
nostri, vivos regi presentahant. Suhitoihidem uaa
domus,qu8e ncstrostuehaturdefatigatos,a Longo-
hardis incensa ruit, at eos nulla spei certitudine
potitos alacriores hello reddidit. Interim Alemanni
cum Francis et Liuthariensihus i<»'' tandem hsec
mala rescientihus fratris intrantesmuris,in tantum
concives persecuU sunt, ut e municione domuum
10(8 suarum nec unus egredi presumeret (an. 1004,
Mai). Harum sumitate hii nostros jaculis gravantes
immissis, incendio perierunt illato. Difflcile est cui*
B quam ad enarrandum, quauta ihidem stragesdiver-
sis efflcitur modis. Milites regis tum victores sine
uUa offensione spoliisinteremptorum utuntur.Hoc
miserahili (f. 101) asspectu rex motus, et ut resi-
duis parcerent flrmiter lost precipiens, se ad muni-
cionem sancti Petri contulit, hostihusque veniam
suppliciter implorantihus misericorditer indulsiU
Tunc ahsentes quiqui ^oso accepta regis victoria, aut
ipsi veniunt, ut talia declinarent, aut ohsides mit*
tunt, fldem, auxilium et suhjectionis dehitum regi
promittentes »031.

7. Sedatis tunc Papiae calamitatihus, rex ad Pon-
tem longum (676) venit,Longohardorumque iom re-
siduum agnem per manus suscipit; hahitoque ihi-
dem cum omnihus conloquio, rehusque maximis

sui vel dedecus convenisse. Quos jam irrumpeutesG prudenter ordinatis, Mediolanum sanctissimi pre-

Herihertus, AgripiniB iots provisor egregius sedare
conatus, defenestra ut causam tantse invasionis in-
quirit,iapidum imhre etsagittarumiafusione retru-
ditur. Palatium autem ah hostihus graviter impu-
gnatum, a domesticis ^ois regis faciie numerandis
est viriliter defensum. Divisis etenim in plura ne-
cessaria nostris, major vis excrevit inimicis. Tan-
demaudito clamorisimmensistrepitu,nostri grega-
tim ad regem properant, hostesque adhuc insanien-
tes paululum expelluut; sed immineute jam noctc
sagittis atque lapidihus ohviis lardantur. Qu«e ad
providenda, urhis tunc incendunt moenia. Nostri
autem qui foris erant, urbis propugnacula (f. iOO*)
fortiter ascendunt, quihushii sic melius resistehaut.

sulis Ambrosii amore peciit; moxque ad prata ^os»
predicti ios« reversus, presentem populum, de su-
hito ejus conquerentem discessu, promissa celeri
suimet roversioneceterisque consolationihus multis
placavi t pontis. Insistentem veroiositunc pentecostes
sollemnitatem (Jun» 4) in loco, qui Grommo (677)
vocatur, celehrat, Inde tum procedens, Tuscos io«o
sibi ohviantes in consorcium sihi firmiter servien-
tium suscepit. Dehinc patriam revisere festinans,
Alemanniee flnes^ nuper a ducis ios7 Herimanni so-
latio privatos, fllioque ejus et equivoco adhucpue-
rulo deditos (f . 1 01 *) ad regendum et conflrmandum
invadit. lude in Alsaciapositam petens Argentinam,
venerahilem Ghristi precursoris ihi excolit nativi-

Ibi tum quidam egreiusto2« juvenis,Gisilhertus no- D tatem. In cujus vigiliaquse Dominusper eum fecit
mine, frater regince,a Longobardis vulneratus op- mirahilia, non sunt mihi preterounda, quihieb piis
peciit (675), et consociorum tristiciam vehementer ad delectacionem, reprohis autem dicuntur ad ter-

VARLE LEGTIONES.

«0*7 Xhiadolfus ^. 5. Thiedolfus ewm vocavilcod.2 supra l. V, c. 16. loisqual. loio add. 16.«
«•••pleheios 1. lon servile la »o« scdjs aid. 2. »om domestis 1 «on egrius 16. «ois cunetis 1. «oi,
Ua ib Martis2pra»lii A. S, quietem helli cunctts amicum (?)a. ia. toj7 ierasumi. *om domium ia
«•» firmater lo. »o«o quique corr. quiqi 1. *osi promittens 1. *osi loQgoharumque 1. *om pratam ia,
io»4 pont' 1. loss flddjl. i^o induntuscos 16. in Duntuscos 2. in Tuscos A. S. Conl. ttiam Adelboid
Vitam S. Heinrici. *087 n. adducis 1«.

NOTiE.

f673) Brescia.

(674) V. Annal. Fuld. et Heginonis Ghronic. a.
<804, Liutpca d. L 23.

(675) ikalend. Merseburg. xv Kal. Jun. Oisilbertus
frater tegine Chunigundet o6mI* Maii 14*d6. fegem

Papiffi deguisse, ejusdem cfaartffi docent.

(676) Forte oppidum Sponte in agro Novaresiie,
Papisque vicino. Uat«

(677) Urbis Grema, ut videtur.

\m

THIETMARI EPISGOPI MERSEBURGENSIS.

m

rorem. Domus, in qua rex populo legis justiciam A
dabat io>s, subito cecidit, uni dumtazat presbitero
nocens, cum domna excommunicati injuste i<>" se-
dulo commoranti. lile pre caeteris in hoc crimine
cu]pabilis, morte sua, prius confractis cruribus,
luit poenam commissi facinoris. Quam dulcia pio-
rum gesta ad SBdificationem animse ipsi legimuset
ab aliis visu ac auditu didicimus, et tamen obdu-
rato corde miseri desipimus, nec amovemur inolita
nequicia certis malorum poenis, neque delectamur
inestimabilibus justoruui premiis <o*o. Hinc rex di-
scedons io«i, sancti Martini presulislimen Magontia
supplex adiit, ibique natale apostolorum (678)
(t/un. 29) venerabiliter coluit.

8. Post hsec io*> per Franciam orientalem iler fa-
ciens, Saxoniam, ut sepe professus est, securilatis ac B
tocius ubertatisquasiflorigeram paradisi aulam,re-
visit.Ibi tunc diu reconditum zeli latitantis archanum
ab simplici corde evomuit,et ad corapescendam (f.
iO)) Bolizlavi arrogantis seviciam, omnibus in sua
dicione Christo sibique fidelibus expeditionem Au-
guslojam mediante indixit (670). Staluto igitur
termino in Merseburg exercilus fit collectio ac in
hostemtandemsecreta promocio. Assimulato nam-
que in Poleniam itinere^ naves Buruz (680) et Ni-
sani ^o^s glomerantur, ut ficta suorum beuivolentia
non fler^t inimico circumeundi propalatio ulla. In-
terim magnainbrium efTusio in transeundisflumi-
nibus exercitui inefTabilis flt retardatio, et cum mi-
nime quis hoc conicere potuit, in Boemiam rex
celeriter perrexit.Hujus adventum leo rugienscauda G
subsequenti impedire satagens, in silva, qua3 Miri-
quidui (68f ) dicitur, montem quendam cum sagitta-
riis prorsus ***** intercluso omni aditu firmat. Rex
autem idcomperiens, premissis clam loricatis mili-
tibus electis, hostibus invitis arduam irrupere viam ,
facilem subsequentibus parantes io«« callem. Inter
hsec Bolizlavo i04s jn una dierum cenanle, unus ex
nostris, capellanus Reinberni presulis sui (682), de
adventunostriexercitusIoquitur,etabeo mox audi-
tus quid diceret rogatur. Guiresponsareferenti, tum
id to^e infit : Si reperent ut rahas, jam possent kuc
a^oeni5.«e. Et verum est hoc (f. 102*), ni asspLraret
regem »»*7 divinapietas, et hunc non inflaretsuper-
bie magnanimitas, non proveniret nobis tam subito
victoriae prosperitas. Adjuvit eciam regem exulis D
Jaremiri, qui firma pax interpretatur,comitatus, et
adoptatus ejusdem adventus Boeniiornm delinivit

agmen. Horum consultu et vocatioDeregiintroiliu
patefecit, et in ipsa regionis istius janua unum ca-
stellum sua eidem sponte reddidit. Rex propter
BawariosnondumadventanteSjtardatopaululQmili'
nere, ad urbem Satzi (683) dictam venit,et conciTes
hos, portas sibi ilico aperientes et Polenos intus
presidio positos occidentes,suimet cognovitamicos.
Videns rex tantam stragem, commovetur,et super-
stites in unaprecipit aecclesiaretrudi.Adesteciam,
qui Bolizlavum a comprovincialibus esse interem-
ptum pro certo referret. Letantur in Deofamiliares
regis, corruptique tristantur fautores adulteriai
ducis. Hii invicem mussanles ex injusti cordis soi
sccretario hoc evomuere mendacium : si rex um-
quam in bona securitate consisteret, setuoc adni-
hilum valere multaque ab eo pati contraria debere.
Propter hoc latente igniculo sub cinere (f. 103;,ia
hocitinere ac postea sepissimeregi suo cunclonim
hostem fidelium brutis pejores animalibus propo-
suerunt, ignorantes, quod ab eorum fraude vica*
rium suimet in terris Deus pater ingenitus, spe-
culator desuper, liberaturus erat e coelis.

9. Tunc Jarimirus jussu regis cum optimis mili-
tibus ex nostris ac cum incolis sibi adherentibus ad
capiendum seu occidendum serpentem veneoosam
Pragam premit titu r^684). Q uem preoccupantes nun-
cii prescriptorum, rem ordine pandunt |Cf. Virg.
-^n. III, 179) Bolizlavo, de tali periculo prias se-
curo.Hic legatione tali commonitus, clam se pre-
paravit, et subsequenti noctejam mediante,aadiens
in urbe proxima, que Wissegrodi dicitur,campanas
cives adbellum sonitu hortantes,cum primalegione
exivit,et patriam fugiendo revisit.QuemZebizlovo,
frater Adthelberti presulis et Christi martyris,sub-
sequutus, inponte vulneratus oppetiit, et magnam
hostibus gaudium, suis autem luctum ineffabilem
reliquit. Grastina autem die Jarimirus adveniens,
populisjura veniamquecommissi poscentibus anle
portam dedit, iiicoque intromissus,pristinishono-
ribus magna (f. i03') jocunditate inthronizatur, ac
tunc depositisvilibusindumentis, preciosioribusi**'
ornatur. Huic ibi tum presentatur, quicquid unus*
quisque mihtum hosti fugitivo vel occiso spoliorum
abstulit. Muneribus idem delectatus plurimis ad
Wissegrodi introducitur, ibidemque in dominum
exclamatur, regis iudulgentiam elsecum huc usque
perseverantibus diu elaboratum promisitbravium,
Confluitundiquesecus tam vulgiquam seuionim.'*''

VARIiE LECTIONES.

loM itain loco raso ib ? »oMinjust« \a. »0*0 nec ad correctionem vitffi justorum preraiis iueffabi-
libus deleotati convertimur 2. »0*1 ab Argentina add. 2. A, S. 10*« post hac corr. post hoc I. >"*''^"
1 6. 2 naves citiza nicici ia. "»>* a^^d. li. lo** parenles 1 . »**» bolizlovo la, 5a?/?ii*5. 104« id. forr. idl.
1047 regi lc. 1048 preciosoribus i. »0*» nobilium 2-4. ^S*.

NOTiE.

(678) Sc. Petri et Pauli.

r679) Conf. Ann. Quedlinb., anno 1004.

(680) Boritz, haud procul a Riesa juxta Albiam.

(681) Miri^idui i. e. siiva nigra (qued nomen
mjrrkvidr etiam occurrit in carmine islandico Atla-
quida ia groenlezka). Hic designatur tractus mon-

tanus, quihodlc vocatur: das Erzgebirge. V. etiam
chartam Friderici I imp., a. 1162, Febr. 26.

(682) Sc. Colbergiensis. V. Supra 1. iv, 28.

(683) Saaz.

(684) Conf. etiam carmen celeberriroum maua,
scripti KOnigshoviensis.

13i3

CHRONICO. — LIB. VI.

13U

ineffabilistorba, ad gratiam novi ducis percipien- A Qos per ineffabilem itii^ris difficultatem adiens

dam, et ad prestolandum gloriosi regis accessuro.
Hic tandem adveniens,ab antistile Thieddego et a
duce Jarimiro cum immenso cleri tociusque populi
tripudio succipitur, et ad ecIesiamsanctiGeorii de-
ducitur. Cunctis moxdignitatibus arege honoratur
Jaremirus paternis, convocatis indigenis coram
omnibus.

iO. Sed cum ibi sanctae Dei genitricis ortum
omni celebrem mundo {Septb. 8) rex veneraretur,
Goddescalcus loso^ sanctffiFrisingensisoBcclesiae ve-
nerabilis pastor, nomen (685) cum re possidens,
missam canere ac populos instituere ab eo preci-
pitur ctabepiscoposedis illiuspermittitur.Perlecto
tunc evangclio ^w», presentes idem ammonet de

Budusin urbem possedit. Sed cum in una dierum
unumquemque suimet fidelium ad expugnandam
eandem incitaret, ab uno sagittariorum «oii e i®**
propugnaculis, ni divina custodiretur providentia,
vulnere improviso lederetur. Quod illi, qui secus se
stabat proximus, nocuit, et propositum inimici
in alio peregit. Rex autem, elevato ad Oeum
corde supplici, hunc laudat, qui solitam pietatis
vigilantiam sibi inmerito revelavit. Urbs vero pre-
fata, igne jam adportato, combusta jaceret, ni hoc
Guncelini marchionis jussio infausta prohiberet.
Vulnerantur invicem multi, et nonnuIH perempti
sunt. Ex nostris autem unus nobilis et genere et
virili conversatione, Hemuzanomine,cumurbano8

timore divinoet decouservandogeminfe dilectionis ^ crebro certamine provocatos pene usque ad muros

insequeretur, molaris dimidio lapidis (f. 405) per
galeatum caputprostratus,ab inimicis insultantibus
in urbcm mortuustrahitur.HujuscadaverHeinricus
comes, frater meus, cujus is miles fuit, precio
comparatum ad patriam reduxit.Aiter vero,qui ob
assiduum venationis exercicium indomitus Tommo
(687) vocabatur, dum in Sprewa fluniine hostibus
fortiter resistit, torrentum lubricatione lapidum
corruit, optimaque diuprotectus lorica, tardotan-*
dem»owvulnere, pro dolor! oppeciit.Hunc unus cx
suis satellitibus, ne aliquo deduceretur,cum prohi-
bere temptaret, cuspide perfossus super eum cor-
ruit.Predicta belli asperitate io<o jam pene devicta,

vincuJo,dc obedientia Dei sublimiorumque (f. i04)
honore potestatum, et ad ultimum regem suaviter
aggreditur, ut semet agnoscere, et omnia, quffi a
primis vitse hujus cunabulis usque ad hoc tempus
honoris alicujusve commoditalisumquam percepit,
largitate divina pocius quam suismeritisasscribere
voluisset. Insuper misericordiae mentionem fecit,
quse unicum est salutis presidium, venerabile fidei
ornamentum etmagna i<^»remissiopeccatorum.In
cujus opere servando unicuique Christo fidelium
tria sunt semper optanda : posse, et velle,ac perfi*
cere. Quae cum a cunctis sint adinplenda, ab his
maxime, qui nullum ledentes, sibi avent similia

a Domino recompensari, et ut acceptabile ab his Q jubente per nuntium suimet Bolizlavo, regicepote-

Ueo votum fiat, ex corde debet unumquodquc lar-
giriet cunctis debitoribus remitti, ne mali vice
servi *»»• diris asstringantur tormentis. Ethiscon-
cludcns : Te, inquiens io»<, ohtestor per nomen et
amorem ejus, qui suo debitoridecem milia talentorum,
id est Judeis revutitis 6S6 »<>»» suorum transgressionem
preeeptorum indulsit^ Heinrici quondam marchionis,
nunc autem,uC spero^vere penitentis, senior karissimej
miserearis, vincula solvas et gratiam dones, ut co li-
beriori animo hodie Deum interpelles : u dimitte nobis
(f. lOi.) debita nostra » et reliqua, Hac rex exhorta-
tionelacrimabiliter profusaplacatus,sicse facturum
firmiter spoponditioBo, etposthsec domumveniens,
jnisericorditer adimplevit.

i 1 . Statutis tunc ibidem «>b7 omnibus, Bawarios
domum rcmisit, Ipseveroios^cum Boemiorumduce
noYO Milzienos, qui tum sibi fuere proximi, termi-

stati urbs salvis defensoribus traditur presidioque
novo munitur. Post hfficrexcum exercituitinere ac
inedia jam defatigato domum rediit, marchiones,
ubicumque opusfuit, solitis adjuvans amminiculis.
i2. Hic cum se in Merseburg optatae qiiieti indul-
geret, Esiconem venerandum comitem, longa
infirmitate vexatum, vitam hanc in Liubizici i9%i
(688) fiinisse comperit {Nov. 22).Ht;guscorpus adve*
niens ipsesuscepit, ethonoriflcesepelirijuxtaeccle-
siam sancti Johannis baptist«e in septentrionali parte
precepit; procujusanimoeremedio quoddamejus-
dem predium Uppusun (689) nominatum cum can-
delabri^ duobus argenteis altari (f. 105') sancto et
confratribus ibidemDeo famulantibus dedit(690).in-
superWigberto antistiti mercatoreset Judfieos Appel-
las io«> (Hoa. 5erm. i,h, 100),ab Gisilero primitus
acquisitos acdiu commutatos,reddidit. Comitatum

VARIiE LECTIONES.

loso goddescalce 1. loii ^radum ascendit add. 2. gradum ascendens A. S. *m« ma(|[no ia.
losj seru 1. *05*Te, o rex glono-e 2. *o»i recucitis 1. recusatis 2. *"• spospondit ia iw Dispositis
in Praga 2. A, S. low ada. 16. *o»» sa^ittario ut videtur ia. *ow asperitate ia. imi u et seeundum i
alio atramento (16 ?) m hco raso scriptn, i in fine erasum 1. est <<>•> ita 2 tn 1. vocabulum erasam apoellas
aut potius appellas fuisse videtur.

NOTiE.

Urs.

(685) Sc. servus Dei.

r686J Judi3e recutiti etMartial. VH, 29 5.

(687) Thamino A. S. Idem ut videtur qui Than-
emarasdicitur in.Ann.QuedIinb.,a. lOOSetTanko
laicusinNecrolo^. Merseb., Octobr. 25.

(688) Lubeschitz ad fluvium Muldam.

(689) Obhausen, yicus prope urbem Querfurt.

(690) V. chartam imperatoris datam Mersebur^,
a. 1004, Novb. 23, per quam memoria comitis Esi-
conis instituitur anudHoferl. i, t. H, p. 139. Conf.
Kalend. Merseb., Novb. 22, de morte Esiconis co-
mitis.

1315 tHIETMARI mSCOPI MERSBBURGENSIS. . m

super Merseburg et Benefiiiuin ad hunc pertinens A sis t^"*, Berewordi t*^^ Hiliinessemensis ^«ni^ b^j..

Biirchardo (60i), et super quatuor urbes juxta Mil- chardi* Wormatiensis*, Retharii* PathelbniDDeQ-

damiluviumpositasthiedbernobenefltiumconces- sis*, Wigberti Merseburgensis ^o^*, Ekkihardi

sit. Omaeautempredium sibijuditio retinuit.Hein« Slesvicensis ^o??, Othinkerdi* (693). In* obilu* ca-

ricum comitem a custodia absolutum cum gratia jusque* prenominatorum* singuti episcoporttm*

abire precepit. infra* 30* dies , nisi* infirmitas* impedierit, mis-

13. Sicut sanctsB matris fficclesiae prospera spiri- sam pro defuncto* celebret*, et* unusquisque' pre-

rituali ejusdem proliadaugendam Christi gloriam sbiter in monasterio* sirailiter* ^ots faciat*. Presbi-

1961 sunt preloquenda« ita ejusdem detrimenta ad teri* vero forenses tres missas peragant'. Diacooi'

compunccionem io«« provocandam huic suntenar- et* ceteri* tnferioris* ordinis psalteriaiO. Rei*ei*

randa; quia hfficunanimilseticia, istaautemmesti- regina'* infra* 30 dies* i500*denarios proanims

cia pari conquerendaet molli pacienciasunt abhac redemptione* erogeiit' et* totidem* pauperes* pa-

sufferenda.lnPathelbrunnunmonasteriumetomnis scant. Episcopi singuli 300' pauperes* pascaot* et*

ejusdem apparatus flamma nostree iniquitatis ultrix 30* denarios* expendant et i07t triginta* lamina*

consumens, multorum corda fideUum commovit, accendant*. Dux* autem Bernhardus ^mo 500 pau-
quce amordivinffiremunerationisadhsBcrenovanda^ perespascat et* J5* solidos* expendat*. Vigiliam

communiter accendit. Posita est etiam in loco,qui sancti Johannis Baptistffietapostolorum* Petri* et*

Throtmunni (602) dicitur magna sinodus(an iOOo), Pauli* et vigiliam sancti Laurencii et omnium san-

obi rex coepiscopis preseotibusque cunctis plurima ctorum* in* pane* sale* et aqua decernimus jeju-

questusest sanctcesecclesisinconvenientia, etcom- nare; vigiliam assumptionis iosi sanctae^ff. i06')

muni eorundem consilio hsecstatuit deinceps prohi* Marie, et omnes vigilias aliorum apostolorom sicul

beri, et optimo nov» institutionis decreto gravem in quadragesima.Quatuor temporasicutinquadra<

peccatorum suimet (f. 106) sarcinam relevari *<>**. gesima, excepta 6 feria ante natale Domini, quam

« Annodominicfieincarnatiouis i005 (JuL 7) anno in pane, sale et aqua* decernimusjejunare. »
autem domni Heinrici secundi r6gnantis4, in die 14. Fresonesrex ioss navali exercitu* adieus*ab

NonarumJulii actumest in Throtmunni hoc decre- io^s ceptis contumacibus iosi desistere et magDom

tum gloriossissimi ejusdem regis et contectalissuiB Liutgardae*, sororis regine (694), zelum ^^^^ placare

Ghungundffi reginee ^o^, necnon ^^* et archiepi* coegit. Jussit 10^« etiam* in*paIatio* et in omnibus

scoporum Heriberti Goloniensis, Lievizonis io<7 Bre- regni suimet ios? comitatibus* expeditionem* ad

mensis* , Daginonis Magadeburgensis arcliipresulis Poleniam conventumque ad Liezca(695) per bannnm

1098 tertii* ; episcoporum* autem *«•» Notgeri »«7o ^ fieri*. Convenit* exercitus statuta hora i««, id'

Leodicensis, Suithgeri Mirmingardevordensis i<"i, est* 17* Kalendas* Septembris* condicto' loco. El

Ansfridi* Trajectensis*, Thiederici'^ Metensis*. lo»» rex sanctffi Dei Genitricis* assumplionem* Ma-

Thietmari* AsambrunensisioTi, Berenharii Ferden- gadaburch* celebrans, in i09o ip$o* die* post* mis-

VARIiELECTIONES.
10«! spiritualibus filiis ad incitandos ipsos ad gloriam Jesu Ghristi sponsi ejus 2. ^^* compuog-
cionem la. ^^^^ Sic A. S. revelari 1. ^^^* Dimidium folium 106. in,cod. 1. iUi abscisum esty ut versuum
exceptis tribus primis^ fines desint, Litterarum abscisarum impar numeruSf nam curva est illo sectio.
Quod de9St ex cod, 2. suppUvimus. «>••* necnon et, mensis, tii episcoporum. di Trajecten-
sis, Thiederici Metensis Thi, rchardi Wormatiensis. Retharii Pathelbrunensis, i. In obitu cnjas^ue
pre, rum infra30 dies nbi infir, defuncto celebret et u, terio similiter faciat. Presbiteri, anl. Diacom et
ceteri inferi, Rexetregina infra30diesl500, tione erogent ettotidem pau, 300 pauperes pascantet30
de, ta lumina ascendant. Dux, t 15, solidos expendat apostolorum Petn et Pau, sanctorum in pane
saio, assumptionis sanct^e, aq, tu a, udgardae, sit etiam in pala tibus expeditionem, bannum fieri. Goo,
id est 17 Kaiendas Septembns con, tricis assumptionem Mag, so die post Missam et carritatem, gina
Albiam transnavigans, Ricdago abbate de monte sancte Johannis baptistse ob abscisa 1 . ^^f luuxoois
ic. i<M* a. t. desunt 2. «>«> istorum quoque episcoporum 2. ^uodin 1. fuisse nequit, «oro episcoporum
Suitgeri Mirmingardevordensis. Thiederici Metensis. Bernhani Ferdenfis. Bernwardi Hildinesheimensis.
Retharii Patherbrunensis. Burchardi Wormatiensis. Notbgeri Leodiensis. Ansfridi Tniyectensis Thiet-

mari Osnabruggensis Wicperti Merseburgensis. Ekhikardus Othinkardi 2. ^^^ M. ab.

ib, additum ; ita in abscisis quoque nominibys sedes nonnisi littera initiali indicatas fuibS€y spacium foUi
abscisi docet. ^o" A. add. 16. lo?» F. add. ib, lo?* n erasum 1. 1071 H. add. 16. "'• M. add. ib, »»^'
S. add. 16. i078 unusquisque presbiteriorum similiter. 2. A. S. *07» et totidem 2. A. S. ^^^ B. L
iwi deest 2, sedhsec in 1. abscisaesse spacium docet 4o«i add. 16. iost ]} erasum 1. low ab incepta con-
tumelia 2. ab i. contumacia A. S. *08» zelus ia. *••• Prcecepit 2. A. S. *087 0. c. regni sui e. in p. el
conventum in 1. 2. ^oss £. c. statuto die 2. ios» ]oco. Rex autem sollempnia de pausatione sancte
Marie virginis 2. *o»o deest 2.

miM.

(691 1 Burchardum comitatum teuuisse in Has- gensis, et sorores Theodorici. episconi Metensis*

aaga, testatur charta jam laudata De ctgus rebellione v. Sigebert. Gembl.. a. 1004-

(692) Dortmund. Alpertum 1. i, c. 5. Lintgard tuncfuit viduaAnuiI'

(693) Episcopus Ripensis, filius Thori ducis Win- phi dicti de Gandavo, comitis HoUandiae.
landise, mortuus post festum Paschatos. Y. scholia (695) Liezeca locus, ubi adfuit Otto UI, a. 993f
in Adamum Bremensem n, 31, 47. Wed. Aug. 17 (vid. Hofer t. I, p.536) et 997, Aiig. iO'

(694) Filiie fuerunt Sigifridi, comitisLuxembur- Nunc Leiskau inter Magdeburg et Zerbst.

1317

CBRONICON. --LIB.VI.

mt

sam* ei* cariiatem* expletam comitante regina^Ar» noscommortaIe88umus,eiomniaQutusttopon-

AJbiam* transnavigans* proficiscitur *«•!

io.Inhiis io*s diebusRicdago*,abbale*de*monte*
sancti* Johannis* Baptistce* ob* crimen lo» quod-
dam* io04ababbacia suimet a Taginone* episcopo*
deposito*, Alfkerus*, monachorum* in Palithi
Christo servientium* provisor*, in* vacuum* poni-
tur, ct proposita sanctse* conversationis* religio*
hactenus 6rmiter consistens*, miserabiliter destrui-
tur* et in nomen prepositurae *o" mutatur*, unde*
et* miseriae* futur»* prima exstitit indicio. Hoc*
etiam*, quod* perlabentiaaccidit tempora iove^o si*
fuisset* dextree* mutatio excelsee I {Psal. Lxxviji.)
Auctores sanctae institutionis, (f. i07) in omni
pietate modernos oppido precellentes, quod sumo-

dera in ierram ferri non nesscimus. Resipiscenda
iioi respiciamus, ammonenies neque spernemuss
promissa fidelibus cunctis premiacum mandatorum
observatione divinorumacquiramus. Nonvideamur
nostris antecessoribusmeliores,quia pariterdecepti
in variaspecierecti hiissumusnimisiiMineequales.
Nemo irascatur, cumpropterDeumfamiliariter ab
aliquo arguatur. Caritas benigneacunciissuccipia-
iur,et ob recompensacionem supernam veriiasnuda
sulferatur. Optet fidelium supplex peiicio omnium
necessarium de rebus his et de criminibus aliis a
Christo indulgentiam. Etego longedigressusrepof
tam incepiae narrationis cursus.
i6. Ordinatis legionibus, rex inde iioi progredi-

pere construenteseiusque ad 8edificationem,utsibi B tur, ei regina celeriter reversa, opiaium dilecii

videbatur,perfectam complentes prudenter ordina-
vere, hoc nosiro, pro dolor 1 in iempore raalorum
insiinctu, ut vereor, uon inmelius, sedinpejus^o'?
versum est. Utinam propter specialem nostrse uti-
iiiatishoc non orireiur elfectum. Verum est, quod
hiiyquorum novaconversatio etin habituet in viciu
laadabilisexstat, vero^ovsQon suntsepequodsimu-
laat.Dicii namque scripiura (696) Simulata equitas
non est equitas, sed duplex iniquitas i<»*. Omnis ho-
minum Deo accepiabiiis fructus in corde bonocon-
sistens, a bonis veste pulchra ei aurea cibi potus-
que roediocritate nonnumquam dissimuiatur Quod
autcm abstemiis et dipioide indutis subtrahitur,cui
hoc inpendilur ? Si in earum id transii augmenta

senioris sui in Saxonia soiiicite prestoiabatur ad-
ventum. Exercitum 1^0« autem nosirum cum pros-
periiate ad iocum, qui Dobraiuh dicitur (697), ia
pago Luzici ^ios venientem, Heiuricus ei Jarimirus
duces ad suppiemenium ejusdem cum suis prope-
ranies, iaeiificani^majoraque consilii ei foriiiudinis
spe roborani.Hic ducibuscorruptiseisuadefendere
cupientibus, per soiiiudines paiudesque circumdu-
cius, admodum (f. i08)gravaiur,ei ne cito ad ho-
stem iedendum perveniret, invida eorum maligni-
tate tardatur. Inde provinciam Nice vocatam iiinere
atiingenies, juxta Sprewam fluvium casira uieta-
ius est. Hunc cum hostem ex iatere abdiio nocen-
iem Thiebernus, miies egreius Hoe^ comperiret, ob

aecciesiarum, dupliciier proficit, et animabus fra- ^ iaudem sibi speciaiiter usurpandam opiimos iio7e

iram, si propter Deum isia paciuntur, et in rebus
doineslicis eorum elemosina lucrandis. Sed si ex-
trinsecus orone defertur,qua securitaie hoc crescit,
cujus profeciu mulioruro diroinutio geroii? Cerie
non id firroa stabiiitate exaltatur, sed iugubriter
qaandoque degradatur ^^^, Si siieatveritas Ghnstus
ejusque precones iinguaro roordeani orones^ esine
hoc ioiuro per oronia bcne iiroaiuro? Tuba sonat
(f. 107*) evangeiica, nihii operturo fore, quod non
reveiabitur {Matth. x, 26). Posiquaro voiuniati
nosirse in omnibus satisfecimus, inelfabile maiuro

consociis ciancuiuro eligendo convocans^eum doio
iniercipere tempiai. Qui satis providus, ui sic roe-
iius sequenies iederet, inter iignorum condensiia-
iero jacenciuro fugii,ei sagiitis,quibus raaxime do-
fenduntur, more soiito remissis, primo hunc,post-
eaque Bernhardum, Isin ei Bennonero, 4rnuifi
presuiis inciiios saieliiies^curo aiiiscororoiliionibus
rouitisiios S.IdusSeptembrisincauios prostravii(698)
ei despoliavii. Ob ^ioshoc rex cum omni suimeico-
miiatu dolore concutitur, et ob hoc Boiiziavus do-
iuisse a nonnullis veracibus perhibeiur. Posi hcec

dissimulato facinore perpessi sumus ; fragilis natu- D Liuzici nostris pridie quaro ad Oderam fluvium veni-

VARIiE LECTIONES,
iofti Proficissiiur i. ^om Diebushiis 2. ^oss crimen quoddam, noneepiscopo deposilo Aifkerus mo,

propositure 1. *»»• erasum 1. iw s. 1. p. ada. ib, "»8 ua i errore ifi, indefecit

conversacio, iquiias i. ^^^ Hunc Iscum 2. ita exhibet : exaitabitur — degredabiiur et sauciorum pa-
trum institutio redintegrabiiur. Siieai v. que esi C p. e. o. i. m. iapides ciamabuni, hec omnia non bene
esse limata Tuba evangeiica sonai, n. 0. esse, q« n. r. Veniei, inquam, veniei tempus, quo et biorum
bjpocrisis detegetur ei aniiqua pairum insiiiutio per omnia iaudabiiior his diversis noviiaiibus essa
Gog^oscetur. Nos peccaiores posiquaro. ^^oi resipiscanda 1. Omitienda quaaque respiciamus, admoni-
tores nosiros non spernamus, sed conversi proroissa f. c. p. c. o. m. Dei acquiramus. Non v. m. a n.
quia ab eorum probaiissima conversationedevianiesipsisnimisinequales surous. Neroo fideiium irasca-
iur, cum propter Deum cariiative ab aiiquo admonetur. Caritas 2. 1^01 add, i b. i<ot rex a LiezlLa
inde 2. "«* exercitum ic. ? *»<>» iuidere 2. iiudiceil. S. 4*m egrius i. "07 a ia "«««(W. ib.

NOTiE.

(696) Augusiinus inpsalm. Lxili. p. 650. Esi laicus, Odo laicuSy cum aUis occisi sunt. TAiede-

(697) Dobriiugk in Lusatia inferiori. rtc episcopus, Adale com.. Benno laicuSf Bemhasr..,

(698) Kalendarium MerseburgenseSepiembr. 7. h. V. (hora quinta).QQid.Knn. Quediinb.,a. 10O5.

!31d

THIETMARI EPISCOPl MERSEBURGENSIS.

mo

rent, soUantar, deossuimetprecedentessubsequuti A libus coluotur, iater quas civitas supramemonta

iio». Quamvis autem de hiis aliquid dicere perhor-
rescam, tamen ut scias^lector amate^vanam eorum
supersticionem, inanioremque populi istius execu-
tionem, qui sint vel unde huc venerint, strictim
enodabo.

n.Esturbs qusedam in pago Riedirierun "lo (699)
Riedegost ii" (700) nomine tricornis, ac tres in se
continens portas iii>, quam undique silva ab inco-
lis intacta et (f. i08') venerabiliscircumdatmagna.
DusB ejusdem porUp. cunctis introeuntibus patent?
iercia, qucB orientem respicit etminimaest, trami-
tem ad mare juxta positum et visu nimis horribile
monstrat ii^*. In eadem est nil nisi fanum de ligno
artifitiose ^ii^ compositum, quodprobasibusdiver-

principalem tenet monarchiam. Hanc ad bellam
properantes 8alutant,illam prospere redeantes mo-
neribus debitis honorant, et quae placabilishoslia
diis offerri a ministris debeat, per sortes ac per
equum, sicut prefatus sum, diligenter iQqaintar
Hominum acsanguine pecudum ineffabilishorum
furor mitigalur.Hiisaulem His*omnibus, qui com-
muniter Liutici vocantur, dominus specialiter non
presidet ullus.Unanimiconsilioad placitamsuimet
nccessaria discucientes, in rebus efficiendis omnes
concordant Si quis vero(f. <09*)ex comprovincia-
libus in placitohiiscontradicit,fustibusverberatur,
et si forinsecus palam resistit, aut omnia incendio
et continua depredatione perdit^aut in eorum pre-

sarumsustentaturcornibusbestiarum.Hujus parie- ^ sentia pro qualitate sua pecuniae persolvit qaantita

tes variee deorura dearumque imagines mirificeiu-
sculptee, ut cernentibus videtur, exterius ornant ;
interius autem dii stant manu facti, singulis nomi-
nibus insculptis, galeisatque loricisterribililer ves-
titi, quorum priinus Zuarasici (701) dicitur, et pre
cseteris a cunctis gentilibus honoratur et colitur.
Yexilla quoque eorum nisi ad expeditionis neces-
saria, et tunc per pedites, hinc uullatenus moven-
tur.Ad hsec curiose tuenda ministri sunt specialiter
ab indigenis constituti,qui cum huc idolis immola-
re seu iram eorundem placare conveniunt, sedent
hii dumtaxat»"»,c8eterisasstantibus,etinvicem clan-
culum mussantes ,terram cum tremore infodiunt,
quo sortibusemissis,rerum certitudinem dubiarum
perquirant.Quibus finitis, cespite viridi eas "»* ope. ^
rientes,equum,quimaximus inter alios habetur et
ut sacer ab hisveueratur,super fixasin lerram dua-
rum cuspidesiii<hastilium inter se transmissarum
(f. 109) supplici obsequio ducunt,et premissis sorti-
bus,quibus idi"'exploravere prius,per hunc quasi
divinum denuo auguriantur Et si in duabushiisrebus
par omen apparet,factis completur;sin autem,atris-
tibus populis hoc prorsus omittitur (702). Testatur
idem antiquitas errore delusa vario "", si quando
his seva longce rebellionisassperitas i"» immineat,
ut e mari predicto aper magnuset candido dente e
spumis lucescente exeat,seque in volutabro delecta*
tum terribili quassatione multis ostendat.
i8. Quot regiones sunt in hispartibus,tottempla

tem debit€e.Infidelesipsiet mutabiles ipsi, inmuta^
bilitatem ac iisomagnam exigunt ab aliisfidem.Pa-
cem abraso crinesupremoet cum graroinedatisque
affirmant dextris. Ad hanc autem iiis*perturbandam
et facile pecunia corrumpuntur. Hii milites, quon-
dam servi, nostrisque iniquitatibu? tunc liberif lali
comitatu (703) ad regem auxiliandum proficiscantur
Eorum cum cultu consorcia. lector, fugias; divina-
rum mandata scripturarum au$cultandoadimple,et
fidem.quam Athanasius profitebatur episcopus, dis-
cens memoriterque retinens, hsc, quse supra me-
moravi, nil esse, probabis veraciter li».

{ 9. Inde mox imparibus ducibus inequalestarma'
usque ad Oderam fiuvium pervenientes, fixeruot
lehtoria juxtaamnem,qui Pober dicitur sclavonice,
Gastor latine. Quos Bolizlavus, munitis littoribus
prefati fluminis,cum exercitu grandi in Crosao(704)
sedens,uIlo modo transire prohibuit. Sed cam rex
7 dies ibidem moratus,naves atque pontespararet,
divinus respectus missis speculatoribus sub ii"Ta-
dum ostcndit optimuni. Quemsex legiones in ipso
diei crepusculo jussu regis intrantes^ incolumes
eo ii** fruuntur. Quod eminus agnoscentes Boliz-
lavi custodes, (f. ilO) triste nuutium ac incredibile
seniori suimet celeriterdetulerunt Hic tandemper
tres vel amplius legatos certus efirectus,amotispro-
pere castris, ipse cum suis, pluribus ibidem reliclis
rebus, fugit. Id rex cum suis caute considerans,
Ghristo iaudes cum clero et omni populo alta voce

habentur,et simulacra demonum singula ab infide- D cecinit, et cum securitate flumen pertransiit. Hii

VARliE LEGTIOiNES.

1109 ita corr. subsecuuti 1. nioUaib, riedirerum ia, Rederivi 2. ^iii riedegast 2. iii* unaqueqQe
per singula cornua add, 2. <ii' que nulli facile patet add, 2. ii<« artificiose ic ? ii<s dustaxat 1. "***
add, ib. *ii« cupides I. »»" q. id. add. ib. ii*» varia ia, «**» primum s. erasum i. •*•• i. ac e cm»
ib,. ^isi Repetitcod, 2 quse jam aixerat : Hi supra memorati milites quondam servi n. q. i. 1. 1. t. c. a. r.
auxilium ferendi causa pervenerunt. ii** add, Ib.

NOTiE.

(699) De hocpago,qui maximam partem,orienta-
lem scilicetetaustralem, ducatus Meklenburg-Stre-
litz,sive praefecturam Slrelitz et Stargard occupa-
bat, vide Lisch in Jahrbflcherdes Vereins fOr mek-
lenburg. Geschiehte und Alterthumskunde t. III.

(700) Urbs plerumque dicta Rethra, haud procul
a Prillwitz.Gonf. de ea Adam. Bremens. II, 10 et
IV, 13.

/■7

70i) Idem nomen occurritin epistolaa S. Bni-
none ad Heinricum 11, imp. data.

(701) Gonf. Grimm Deutsche Mjthologiap, pag-
380 sq.

(703) Sc. idolorum suorum. Urs.

(704) Urbs Sile&ise in finibus Lusatiae iDferions,
Grossen. Urs.

43»

CfiRONICON. — IJB. VI.

1322

autem qui precesserunt, ni Liuticios diu tardantes A inflacio adversus regem armavit, et ValentiBam

exspectarentyhostes in tentoriis impr ovisos opprime-
rent i»*. Quos nostri alacriter insequuti, veluti fu-
gaccs cervos persequi cum non valerent, ad conso-
cios revertuntur.

20. Profectus est inderez, etusque ad abbaciam,
quee Mezerici (706) dicitur^ perveniens, annualem
ibiThebaidse legionis festivitatem (Septb. i%), qua
maxima tunc veneracione potuit, complere studuit
im*; et ue monasterium hoc ac absentium mansio-
nes monachorum aliquam a suis paterentur mole-
stiam, studuit prohibere, Dehinc hostem in nulla
suimet urbium pernoctare presumentem, proxima
queque vastando, prosequitur, etuon longius quam
duo miliaria ab urbe Posnani, rogatus a suisprimaF
tibus, consedit. Exercitus autem in colligendis
frugibus caeterisque rebus necessariis divisus, ma-
gnum ab insidiantibus inimicis sustinuit damnum.
Interim per fidos intercessores regis gratiam Bo-
lizlavus peciit, et exaudiri mox "«»• promeruit.
Tagino archiepiscopus cum aiiis familiaribus regis
ad civitatem predictam a Bolizlavo rogatus venit,
et(f. Ii0')cumjuramentis aCemendacionibuscondi-
gnis firma pacis foedera apud eumdem pepigit. Leeti
tunc revertuntur nostri, quia itineris longitudine et
nimia fame cum intermixtabelli asperitate magnum
safferebant laborem.

Sl . Post haec rex in nostris partibus, erutis tocius
nequiciee auctoribus^ optatae securitatis prospera

B

urbem (709) possidere potestatique suimet sub-
dere suasit (710). Quod rex ubi primum comperit,
ipse cum signis militaribus accedens^ (f. 111) eri-
pere eaudem assidua pugnacione temptavit ; et nil
proficiens abiit, expeditionem suam in proxima
estate super Balduinum fleri, orientalibus et occi-
dentalibus firmiter indicens. Advenit optatum tem-
pus, exOTcitus grandis colligitur (7il), et a rege
cum eodem ad Scellam fiuvium (71 sj pervenitur
(an. i006).lbise Baldevinus armato milite presen-
tans^ transitum regi prohibere frustratoria spe
nititur ,* sed prudenti quorumdam consilio nostri
navibus alio latenter transvecti, ejusdem nimiam
presumptionemex improviso irruentes confundunt.
Fugiente eo, rex in Christo victore lcetatur, fiumen
transgreditur^vicinitatemque contiguam populatur.
Cum autem ad abbaciam, quee Gent dicitur, veni-
ret 1^*8, a confratribus illius eecclesiae susceptus,
loco eodem «&<• et bonis appertinentibus cunctis ^&m
pepercit. Tandem Balduinus magna necessitate
coactus humili supplicacione veniam inpetrat, et
non longe post per manus regis ^^si effectus,Wale-
com (713) et ii'< prenominatam urbem in benefl-
cium adipiscitur.

S3. Mense Julio et iS Kal* Augusti Gisla, vene-
rabilis matrona et mater regis nostri inclitay obiit
etRatisbone sepelitur i&s>, Pacificatis tunc partibus
hiis, generale concilium in Fronkenevordi it*« a

solidare sumopere nititur, et Bruncionem (706) in- G rege ponitur, et hoc ab omnibus Cisalpinis anti-

clitumsatellitem,inMerseburch, ei*M Sclavisautem
optimos, Borisen et Nezemuisclen ii«, cnm cceteris
fautoribus in Welereslevo (707) laqueo suspendi
precepit. Sepe cum Sclavis in Wiribeni (708) juxta
Albim posita conventione habita, nolentibus seu
volentibus hiis, necessaria regni suimet tractavit
atque potenter flnivit. Arnaburch prius devastatam
ob defensionem patriae renovavit, queque diu hinc
injuste ablata «&*• erant^ restituit. Sinodali judicio
injastas fieri nuptias, Christianosque gentilibus ve-
nandari, preseus ipse canonica et auctoritate apo-
stolicaprohibnit, Deique justiciam spernentes spiri-
taali mucrone i«>< interfici precepit.

stitibus visitatur {an i007).Causam veropreceden-
tem, IecW)r, auribus accipe I Rex a puero quandam
suimet civitatem,Bavanbergiiss nomine,(f. 111') in
orientali Franciasitam, unice dilectam pre cseteris
excoluit, et uxore ducta, eandem ei in dotem dedit.
Postquam autem adregnicuram divina miseratione
promovetur iis^, semper tacitamente ibidem episco-
patum construere gestit. Sed quia, ut Flaccus
testatur (Ep. i, 2, 40), dimidium facti^ qui cepii
hahet i no vam ibi inchoat eecclesiam cum criptis dua-
bus, et perficit.Omnia autem,qufle ad divinumperti-
nuit misterium paulatim congregans, Heinricum
Wirciburgensem episcopum sibi multum familia-

98. Interea Balduinum ducem Wlandarlorumiis'' j) rem, nt prdposito animi suimet aspirare voluisset,
jayentus et rerum affiuentia ac mala iniquorum parrochlamqueinpago,quiaRadinzcafluvio(714)

VARLE LECTIONES.

it*« j9ro : exspectassent. . . oppressissent. ^i»* ajdd. ih. iis« uezemusclen la. ii» ablatorum ia.
iitt mutrone 1. ii>7 Hxc vox erasa in i. sed ut dispici adhuc possit. Flandrie margini adseripsit reeentior
manus. tiM veni rent ia. ii» eidem ie? ii^ ad. ih. list miles add, 2. A. S. iis> et Valencinam 2.
Valentinianam A. S. ii** mense — sepelitur add. ih. lis* frankenuordi ic? ii» babanberg ic?
liM promotur i .

NOTiE.

(705) Meseritz juxta Obram fluvium in provincia
Posen.

(706) Brunzio ocdsus. Necrol.Luneb ,Septbr. 2i.

(707) Wallersleben.

(708) De conventu in Werben. v. Helmoldi 1. i,
e. 18.

(700) Valenciennes.

patiol. caaxix.

(710) Conf. Ralderici Chronic. 1. i, c. 214 fln. ;
Sigebert.Gemblac, a. iOdO; Ann. Quedlinb., h. a.

(711) Conf. Balderici 1. i, c. 115, SigeberL, a.
1001 ; Ann. Quedlinb. a. 1000.

(712) Schelde.

(713) Walchem, Cf. Baldericum ni 2.

(714) Reduitz.

J323

THIETMARI MEBSEBURGENSIS EPISGOPI

m

nom^n sortiiur^positam concederetysibi concambio ^ liaBc quocies ii«« rex anxiau judicnm mteQtlam

vendicandam sepe rogavit iis?. Dilecti seniorisjustas
peliciones presui benigne suscipiens, ea racione
consensit, ut pallium susb permittens 8ecclesi8&,
Bavenbergensem sibi subderet pastorem ; hocque;
baculo suimet regi dato, et quodam predio pro
commutatione prefata tradito, clam firmavit. Cum
vero se archipresulatum nullatenus adipisci posse
j9.entirjet, promissa complere renuens, ad concilium
vocatus supramemoratum, venirenoluit.Gonseden-
tibus ibidem ordine archiepiscopis cum omnibus
suimetsuffraganeis ^is^, rex humotenus prosterni-
tur, et aWilligiso antistite,in cujus diocesi sinodus
habebatur,elevatus,(f. 1 iS^)cunctispresentibustaIia
fatur "«» : Ob recompensationem futuram Christum

nutare prospexit, toties prostratushamiliatur.Tan-
dem archiantistite ^^^* Willigi^o, quid ii^ de hiis
faciendum foret, judicio perscrutanti, Ta^^no pri-
mus respondit, hffic tunc ^^*^ secuaduin regis elo-
quium legaliterfieriposse. Gunctis preseutibus^as
sermonem tunc affirmantibus et subscnbeolibus,
Everhardo ^^*^ tunc cancellario cura pastoralisA
rege committitur, et hic a prefato archipresale
eodem die consecratur. Post hsec autem Heiniictts
antistes auxilio confratris Hiriberti (716) regis gra-
tiam et adimplecionem sibi ^^^ placitam acqui-
sivit.

24. Sed quia raro illucescit ii«* serenitaS| quam
non sequatur caliginosaB nubisobscuritas,cegip9S-

heredem elegif guia in sobole acquirenda nulla 5/265 3 cha Ratisbonecelebranti (7i7) (on. 1008?) deliati*

rematiet mihi; et quod precipuum habui, me ipsum
cum modo acquisitis seu adquirendis in sacrifitium
Pairiingenito jam dudum secreto mentis optuli. Epi-
scopatum in Bavanbergx ^^«o cum licencia aniistitis
mei facere hactenus concupivi, et hodie justum hoc
perficere volo desiderium, Ob hoc serenissimam vestri-
met interpello pietatem, ne absencia efus, qui apud me
voluit obtinere, quod mihi non licuit kuic concedercy
propositum voluntatis meae queat impedire^ cum in
baoulo ejus mutuae confirmacionis signo clareseat^
hunc noH propter Deum, sed ob dignitatis nullatenus
adipiscenda: dolorem fugisse, Moveat omniunt corda
presentium, quod per ambitionem suamf sanctse
matris secclesise augmentum anuUare^ cum nugige-

cis et ab hiis qui a civitate magna Liuilni ^^^ dicti
missi fuerant,et a Jaremiroduce, Bolizlavummalti
sibi contraria molyri cupientem asserebant, seqoi»
ad hsec perficienda verbis ac pecuniaabeodem ia-
troduci (f. 113; affirmabant.Intimabantquoque ei,
si hunc amplius in paceet gratia suimet habeiet, at
servitutem eorum firmiler non teneret. Uec cei
cum suis principibus ^^^^ caute considerans, dive^
saque ab hiis consilii responsa percipiens, iniqne
voluntati eorum in hoc coBsensit, quod benenim
suimet Hirimannum (718) illo mittens, condictapa-
cis foedera ^^^* interdiceret. Quam legationem ab
internuntiis Bolizlavus compehens, prefatamcDffli*
tem, quamvis ad se prius invitatum, non bene sus-

rula ii^i legatione presumit. Ad haec firmiter consti- ^ cipit, et percepta ab eo narratione, in mulUs se
tuenda contectalis m^eae presentis et unici fratris et excusat : Sciat^ inquiens, tesiis ommurn CAriititf,

quicquid hss deinceps facturus sum^ id i/witus unplehQ.
Posthaec coUecto exercitu,pagum, quiMorezini(7l9)
dicitur,juxta Magadaburch jacentem populator^et
fraternitatem quam in Ghristo cum Parthenopoli-
tanis prius conjunxerat,hostili assperitate disrapit»
Inde ad urbem,queB Zirwisti (7*7) dicitur, venieos,
urbanos terrore gravi e t hortatu dulci devictosseeuiB
vehebat. Hoc totum nostri comperientes^ tarde te-
niebant,ac morosius eos "»» ' insequebantnr JiofttO
primicerius f uitTagino archiepiscopus ; et hsc om-
nia prius sciens, non bene providebat. Foi bic
equidem cum illo ; etcum nos omnesadlocam,qiu

coheredis mei (716) larga benigniias asspirat^ ei sibi
placita 11** adimplecione hiis mc eadem restituere,
uterque pro certo sciat. Si quando autem episcopus
venire et promissa dignaiur suscipere, paratum me
ad omnje quod vobis bonum videtur procul dubio
inveniet. Finitis talibus alloquiis, Beringerus, anti-
stitis(f.ii2') Heinrici capellanus, surrexit, propter
timorem regis seniorem suum huc non venisse, et
detrimentum secclesies sibi aDeo commissee in ali-
quoiierinumquam laudassetestaturii^s,et obsecrat
cuuctos presentes per Ghristi amorem,netalia lieri
absente eo futurum sibi in exemplum palerentur.

Priviiegia ejusdem ibi alta voce recitantur. Inter D lutriboc appeUabatur, venissemus^ visum est sa-

VARLE LEGTIONES.

ii" sr. add. ib. "" suffra : : : aneis 1. (ne erasum videtur). iiw Cod. 2. et A. S. koc exordiutn
sennompraBmitunt : Domini etpatres gloriosi, a mea parvitate huc asciti hodie convenisiis, et quamobrem
vos asciverim, vestris auribus aperiam, precorque omnium vestrum clementiam, nt in his, que, spero,
mihi divina grata inspiravit, amore Ghristi inilammanti faveatis. Quia in sobole acquirenda nulia milu
apesremanet. ii*« c erasum i. ii*i nuigerula 1. ii*« placito la. ii*» ita corr- ib. **** quociens ^^^:
quocies 1. "*» architistite 1. *!*• qd. 1. ii*i iia in loco raso 16. hsec tunc justa volontas et petilioregw
consensu omnium vestrum legaliter potest impleti 2. A. S. ii*^ seuerhardo ia. ii** iiiusessit 1. ^^^ 'fj
ib. liulni aat luilni la. Luvirm A. S. ii»i princibus 1. 1"» faedera la, eraso a« li" quicqid la quicqid
ib. ii»«* add. ib.

NOTiE.

(718) Quifuit tunc marchio Milzenoram s. 6a-
dissinensis marchiae, ex anno iOiO Misnensis.

(719) Mortsani, pagos inter duvios Albim»Strem-

mam, Havelam et Nutham situs.

(7f 5) Sc. Brunonis, episcopi Augustani.

C7I6) Archiepiscopi Cfoloniensis.

(717) Qu8B Thietmarusin a. 10^8 coUocare vide*
tur, Ann. Quedl , a. 1007 tradunt. A 1008 regem
Merseburgi Pascha celebrasse Ann. Hildesh. dicum

(710) Zerbst.

\m

CHRpNICON. TT JJP* VI.

13^6

piaoti^^iini? 90Q ea9p consiliam hoates taip p^m^^ci^siaflliorumsuiipetQeceetdespoliacioQegemens»

mullitudinepersequeQdos^ et reversi sumus. (f . I i 3')
Bolizla?us autem Luzici, Zara (7Si) ut Sel-
puli deauo occupat, et noQ longe post Budusin
civitaiem pre^idip HirimanQi^i^^ comitis munitam
socer invidus possedit. Mittens autem nuncios sui-
met, urbanos postulaty ut urbem hanc sine utro-
rQmque Jahore sibi redderent, et nuilam a seniore
suo ereptionem sperarent. Fit pax motua ad 7
dies. I^ parat impugQatioQes; hii per legatuni
suimet a domino et a principibus regni suppliciter
auxilium poscunt, se alios ^^^^ dies hosti resistere
proi^ittentes. Yenit marchio Hirimannos ^^s< ad
Magadaburg^ Walterdum tunc prepositum inter-

lacrimas a maxillis descendentes ante conspe-
ctum vindicantis Dei fundit? Tali presumptione rex
commotus, illo cum exercitu properat, archianti-
stitem inthronizatum ibidem consecrari, iEthelbe'
ronemque &&•« excommunicari precipiens. Obsidio-
ne eciam continua eos, qui Palas tuebantur,intan-
tum constrinxit, ut fame assidua inpugnatione de-
fatigati, aut interius perire aut in potestatem re-
gis inviti deberent exterius venire (724). Quod ne
fieret, Henricus dux improvisa calliditate impe-
diens, eos exire inlesos apud re^em obtinuit. Po->
stquam vero de hiis rei certitudinem rex inqui si-
vit, gravitate mentis (f. 114'} id ferens, ut in se-

pellaas, omaesque specialiler per legatos evocat £ quentibus referam, ultus est.

primatee, qups multum hic tunc i^*? tardasse ve-
he^inenter queritur, et tamen milites suos per in-
tern^ntios solatur. Qui cum assidua Bolizlavi im-
pugnaUone laborarent, viriliterque diu resisterent,
vident^s nonnullos ex sociis eorum nutare, domi-
numque se ad liberandos non venisse, licentiam
hinc exeundi cum omnibus, quse habebant, apud
ducem prefatum impetrantes, urbem ei ^iss reddi-
derunt, tristesque patriam repedabant.

3I(. Mortuo post Pascha ^^» Treverensis eecclesi®
archiepiscopo venerabiii Liudulfo [an. 1008), cap-
pelianus ejusdem i£Uielbero ^^•o, frater reginse et
immaturus juvenis, plus timore regis quam amore
religionis communiter eligitur. Rex autem ut hoc

26. Interim antecessormeus&i^^Iongainfirmilate
detentus,dieQi sollicitus supremum prestolatur. Sed
quffid^m de eo ante conclusioneniad memoriam eju-
sdein expedire mihiii*^ libet.Hic ex optimisTuringise
australis parentibuis originem, in Magadaburg au-
tem ab Ohtrico ^^*» disciplinee regimen sumpsit.
Huncegregie^^7o educatum Gisilerus archiepiscopus
sibi familiariter ii?^ in servicium ascivit, et multo
tempore secumhabuit, benefitio singulari et archi-
presbiteratus offitio demulcens. Novissime autem
queedameiiniquorum assidua susurracione subtra-
hens, mentem ejus in tantum abaiienavit, ut, re-
lictis omnibussuis,Henrico regi, sicut prefatus sum,
adhereret^ optimeque ei placeret. Fuerat enim

audivit. (f. 114) prioris noninmemor ingermano G egreius^^''* et statura et facie, facundia et voce

^usdem Thiedrico (7S2) non premeditatcB consti-
tuLioQJs» uxorem dilectam cseterosque suimet fa-
miliores de episcopatu eodem inpetrando sollici-
tos sprevit, et Meingaudo ^^^S Willigisi ^^*^ archi-
presulis camerario, nobili secundum carnem viro,
eundem dedit. Propter hoc subdolse generationis
furor accenditur. Palas(7S3) a Trevirensibusii^*
contra regem firmatur, ac terrahaec hactenus pa-
cifica crebris concremacionibus quatitur, et qui-
cquit hii inmites in domiaum leaem prius pecca-
veruQt, equali laace ^^*« r^ceperuot. Quid hii om-
neshicetin futuro examiae dicturi suat, quorum
colpa ineffabili fficciesia ^^*^ mater iacorrupta to-

pulcherrima,sapieasia coasilio Jocuadusia concilio
ac largitatis inmensa ; unde divina visitatione et
tali virtute sacerdotalis ^^*" gradum ascendit. Qui in
diebus sibi divinitus concessis hffic suee acquisivit
ceclesise: Sidegesbusun (725)etWiribeni,inDerIin-
gun 9 mansos, ac in Daliwi7,ia Niastidi S. De sua
vero proprietate coacessitia Uppusum 7maasos et
8altum,quiPulchermoas dicitur. De libris rebusque
aUis diviaa respicieatibus «i^i misteria multa coatra-
xit. Noa miaus quam decem aanos toxicata ii^s
{Cod. Br. f. 248)lesuspotione, crebram passionem
corporis etin menseMarlio maximum suslinuitla-
borem.Siquidin eosuis vel alienisumquam occurrit

VARLE LECTIONES

iis« herimanni l^. ^^*> VII. eraio numero V. 1. lue h i. ^"^ hic tunc in loco raso ib. ii" add. ib.
111» p. p. add. ib. iuo sethelberto ia. alhelbero ic? ii<i meingozo la. ii*s uuilligiso ia. ii<* trever.
lc. ii«*UnceaI. ii« aBCclesiae 1. iiw alh. lc. ^arpjiw. ii" Wigbertus arfrf. 2. ii« aofrf. 16. ii« of-
trico seu ostrico eorr. ortrico 1 . ii^» egreie ia. an familiariter 1. ii" egrius I . ii'» deest : digaitctUs.
11T4 respicienstibus 1. ii''> ffic in 1. folium excisum est^ quod suppievimus ez 2«

NOTiE.

(731) Pagus situs in Lusatia inferiori et Silesia D paulo infraTrevirimurbem,quodhodiepa]atioIum,
circa civitatem Soraw. dasPfalzeI,vocatur. v. Chron. Gottwic, 1. 1, p 501,

(7f 9) Episcopo Metensi. 818. Palas vero ap. Ammian. Marcel., XVJLu, f , ab

(7 S3 Sub hoc nomi ne venit palatium archiepiscopi
Trevirensis, diePalzsive Pfalz, vetustissimumfiBdiu-
cium, atismuris, magnb et perspicuisfenestris, ex
duris lapidibus construclum. Palatium nominaba-
tar,quodsedes antiquissimafuit et habitatio regum
Fraacorum, in quo et Palatini comites domicilium
habuerint. V. Broweri 1. 1, Annal. Trevirens, L. X,
p. ^. it. Schekmann meduU. Gest Trevirens., c.
z. A magno hoc paiatio diversum est suburbanum
oppidulam.^t ca^romadsiaistramMosellQxipami

ap.
his plane diversum est. Uns.

(724) Conf. Gesta Trevirorum c. 46. Ann. Qued-
linDurgens., a. 1008.

(725) Ni fallor, est Sotterhausen in prefectnra
Sangerhusana ; Werben, vel etiam Werbelin
in praefectura Delitiensi : Nieder-Roeblinjren in

Srcefectura Alstadiensi ; Thaldorf in pnefectura
luerfurtensi ; Nienstsedt in profectiira Sangerhu*
sana. Ubs.

Mii

THIETMARI MERSEBURGENSIS EPISCOP)

m

contrarieUlis, hoc stimulus effecit immenssB infir- A precepit fieri. Jam vero tum quorundam iQsUncla

mitatis. Predicatione assidua commissos a vana
superstitione erroris reduzit, lucumque Zutibure
1176 dictum, ab accolis ut Deum in omnibus hono-
ratum et ab sevo antiquo numquam violatum, ra-
dicitus eruens, sancto martiri Romano in eoeccle-
siam construxit ; prffiter hanc tertiam et quartam
in Magadaburg mullasque alias ipse dedicavit. Si
quid in eum varium vuigus et sepe mentiens gar-
rivit, bonis incredibile satis esse persuadeo. Multi
enim, cum aiios culpant, ignorant, quoniam nemo
sine crimine vivit (Gato. dist, i, B). Hic venerabiiis
vir quinque annos in episcopatu et sez hebdoma-
das et dies quinque sedit flebiliter sepe peracta
confessione, et ab episcopis Wigone (726) et Herico

mentem suam a me ad meliora convertebat ; vo-
luit enim Ethelgero cuidam beiie merito honorem
hunc impendere. Quod cum regis familiaris Tagi-
no resciret, summopere rennuit, et com asadaa
supplicatione eu me (f . 1 1 5) cum ii» gratia regis
per Gezonem prepositum vocavit. Venitilieadme
ad curtem meam, quee Retmerslevo dicitor ; et ea
nocto vidi baculum episcopalem juzta lectom
meum stantem, et interrogavit me unus, dicens:
Vis xcclesiam suscipere Mersebnrhgensem ? Et ego :
Si Deus vultf inquam, et quijubet veniref ttrtkia%'
tistes, Ille autem prosequutus : Cave^ infit, ^ioa
quicumque sancto cerebrum movet Laurentk^ itolin
insanit. Gui moz respondi : Tueatur me ctuta$ ho-

(727) in eztremis eum visitantibus percepta remis- B minum Christus,ne in hoc vel in aliquo offendmm'

sione, nono Kal. Aprilis feria tertia {ann, 1009) in
Merseburg de hac luce ad Ghristum, ut spero^ fe-
liz migravit (728). Sepultus est, ubi unus electo-
rum Ghristi, duz ejus dum vizit et socius, per vi-
sum sibi prius monstravit.

37.Huicequidemego,quihfiBCscribo,indignussuc-
cedere a pio pastore Taginone **" predestinabar.
NataleDomini(72Q) in Paiithi ii^^ celebrante rege,
cumsimmista "7»suo Taginone (730) ipse tractavit,
qualiter post mortem Wigberti presulis Mersebur-
gensem ecclesiam bono provisori commendaret.Gui
ille iuquit : Est in meo monasterio quidam frater no-
miue Thietmarus^ quem vos ij^si *"<> bene nostis ; hunc
suomodo prudenter disponentem ad hoc, largiente Deo,

jestatem divinam^ sanctorumque intercessionm (m»
tam. Gumque evigilarem, obstupui ii<S etproti-
nus eziliens, jam clarum diem fenestras intrare
vidi (Pers. Sat, ni, 1); et ecce is, de quo nunc di-
cebam, intravit,'et ostensis mihi duabus epistolis,
in sabbato sancto {April. 40) ad Augustanam or-
bem me rogavit et iiss precepit venire. Veni ad
Parthenopolim, et in die palmarum cum licentia
prepositi ac confratrum indeprofectus,3ferlapo8t
resurrectionem Dominicam {Aprit, 19) loca attin-
gebam predestinata, et ab archiepiscopo, quam-
vis irato, quod sic tarde venirem, misericorditer
susceptus sum. Postera die vocatus, interrogabar
ab eo jussu regis, si aliqua parie hereditatis me«

spero idoneum.AdhfBCTexiuiii: Utinamhanc voluisset C eclesiam vellem adjuvare meam. Gui talia refere-

suscipere,quimefautor€m certissimum ad ea^quibus in-
digeret, non dubitaret habere.^epos meus Thidericus
ilico ad me miltitur, qui hsec mihi ez parte regis
et episcopi ii^i intimaret, et ad hsec facienda pro
posse persuaderet. £go in Magadaburg positus le-
gacionem hanc percepi, et talibus respondi : Deus
omnipotens domno et patri nostro pio ticissitudinem
retribuatf quod mentionem meam alicubi in bonum
facere dignatur, Ad haec me immeritum esse judico^
unde ea laudare adhuc nequaquam pre&umo. Potens
est enim Deus episcopum adhuc viventem de manu
mortis eripere; si autemprorsus recuso^ me ab soUta
ejus gratia repudiari vereor ; non est mihi preter hunc
aliquod auxiUum, a quo vel hxc promereri, vel ma-

bam : Vestra jussione huc veni^ et de hoe modo nil
certi nec possum vel volo respondere, Si ditino con-
sensu et regis largitate vestra voluntas^ pia setnper m
me, hic adimpiebitur^ (f. 115') quicquid tnhotaaUin
rebus ahis pro aninue remedio mese et de debito eotn-
misu facere possum^ devotus impiebo, Hoc verbom
archiantistes benigne suscipiens et laudans,me8d
cappellam Brunouis episcopi, uhi rez eundem ei-
spectabat, duzit, et paratus iiM ad missam, regi
meper manus tradidit. Qui ut cum electione pre-
sen tium pastoralem mihi curam immerito commis-
sit cum baculo,et prostratus yemcmi petii,cantorin-
troitum incepit : Venite, benedieti Patris mei. Et io
majori ecclesia omnes interim ad missam eampa-

joravaleam percipere. Post mortem presulis ^uui^ ngesonabantur; quodetsicasu et nonjussualicujos
Deo placet in potestatibus ab eo constitutis vita comite seu dignitate me revenisset, tamen rez bonumhoc
Ubenter adimplebo. Rez autem in Franconevord iist, esse omem testatur. Peracto tunc ibi magno i'^' *
audita morte episcopi, memoriam pro eo debitam Brunone venerabili presule convivio, prozimo sab-

VARLE LEGTIONES.

ine Zudibure A. S. a. 1009. Legendum videtur Scutibure cujus vitlae ecctesiam ab Heinrici II, imperat^'
ris prsedecessoribus jam donatam fuisse, discimus ex ejusdem charta d, 1012. Oct 17, apud JSofer Zeitschnft
I» 7 p 162. etGestis episc. Merseburg. ii" thaginone 2. semper. ii'» palithe 2. iiw simpnista 2. sim-
mista A. S. a. 1009. ii** ipse 2. ii»i archiepiscopi A. S. ii" franckenvort 2. iiw Pergit hie eod.l
1114 obstipui 1. i"» rogauit. iEt corr. Et 1. iiw p. sum ia. ii«7 magna ia,

NOTiE.

adnotavit.

(726) Brandenburgensi. .

(727) Havelbergensi, qui nuper Hildenco succes-

serat

(728) Anno 1009, v. Ann, Quedlinb. Diem. iz.
KaI.Apr.|non 3, sed 5 feriamfuissei jam Wildekind

(729) sc. 1007, conf. Ann. Hildesh.

(730) Ni fallor, erat ille prsepositos ecclesisHal-
berstadiensis, qui an. lOltt oDiit, de qno Chiot,
Halberst. et Ana. Quedlinb h. a« Uks.

I3i»

CflHONICON. — LIB. VI.

13)0

batoadNoTftm Urbein (7SI) fenimus. Ihi tunc in A diTiDam promeretiir ad dexteram vocaiionem.

octavoDominicffi sollempnitatis die a predicto ar-
chipre8uIe,Hilliwardo confratrenostro a4juvante,et
coepiscopis non minusquam 4 asspirantibus,inre-
gis presentia crsmate insacerdotem perunctussum
8 Kalendas Mai.Inde Ratisbonam in Danubio flumi-
ne navigio perducimur i^m.

18. In diebus illis famie magna in bac regione
fuit ii9*. Interea Heinricus dux rebellionis gratia
Bawariam clanculum intrare presumens, interclu-
sum sibi aditum a provida regis sollercia ut primo
persensit,mox fugiendo revertitur.Quocirca optimi
Bawariorum Ratisbone regali edictu*conveniunt ;
et quamvis(f. II e') duci suimetad tresannosseal-
terum non eligere omnesspontejurarent,tamenob

S9. Rex dum baec, qu» nunc longe progressus
aiebam,discutit,ad invadendam episcopalemcathe-
dram jussu regis ego precedebam. Primoque ad
curtem meam, SckivoniceMalacin ^^** dictam^Teu-
tonice autemEgisviIlam(733),veni, et subsequenti
luce juxta Elstram fluvium et Iteri oppidum (734),
cum convocatis fficclesi» meimet famulis i^M, ad
consolandum presenies et ad vocandum absentes
loquebar.Fugerat enimmaxima horumii»'' multilu-
do suimet inconstancia et antecessoris mei inflrmita-
te prevalida.Inde ad Merseburhg proflciens, per
Ericumantistitem (735), aconfratribus primo hono-
riflce susceptus, inthronizabar. Dies Dominica cra-
stino illuxit, et ego peccatorum missam cantans,

liM hoc a rege jurgati, blandiciis atque minis ab B populos advenientes amonicionis egentes ii^^insti-

ejus famulatu etauxilio deducuntur, sibique specia-
liter assumuntur, Ibi tunc confratresdemonasterio
Christi martirisEmmerammi,quod Arnu?fus irape-
rator in bonorem ejus construxit, hicque ad corpo*
raliter ii^i pausandum elegit, unanimiter regis pe-
dibus provoluti,ex parte presulis suimet Gebehardl
multa flebihterii»,meeadem audiente,queruntur,
et laici presentes magnis lamentationibus hiis subse-
quontur.Difficileest niihi enarrare et alicui credere,
quanta de hoc popolus sibi subditus ad vanam per-
tinentia superstitionem animffique detrimentum
suffidissereret.Hoc solum scio,quodmoribus etraris
apparatibus huic similem numquamvidi,nequeii*s

tui, et peccata confidentibus di vina potestate, [f . i i 7)
tamen infirmitate mea, resolvi.S.feria rogationum
iiM dies incipiunt(ifat.23),et hincadMagadaburhg
peticione archiantistitis mei pergens,4 feria a spi-
ritualibus meimet fratribus,non pro quaUtate meriti
set pro quantitate amoris inmensis, succipiebar.
Ascensionis inclitum et regale misterium (ifui.26)
communi devotioue pro nostra possibilitate peregi-
mus.

80. Inde ad Wa]libizi,ubitunc prepositus confra-
tres Deo semperque virginiMariffiibicemservientes
7 annos ac tres ebdomadas ^^ et tres dies rexi,
tantum onus Simoniaco, pro dolor I subiens exem-

de antiquioribus audivi. Si interiora exterioribus Aiplononiupecunia,sedinprediopatruomeimetdato

j fl g «• - ^« fl«^flh A.\ « ^"^ «• % a 1 v*v* J*j.*a.*YJ**

coacordant, aut melior estcffiteris, aut (73S)longe
inferior. Optime prius culta diruens,novis insudat
maximislaboribus. Patriam cumcommissisdeserit,
aliena, et qnamvis longe sunt, supervacuiscultibus,
cofit. Deom testor,quod nonob reprehensionemsui
tantum hfficloquor — quia nostra fragilitasin proxi-
mis dissimnianda,et ob melioracionem est castigan-
da — quantum veritate ad hoc me . persuadente
vehementer hoc cum multis ammiror. Propicius
(f. 1 18') illi Deus^ ut si hec bona intentione faciat,
in jastiflcationibus Dei sine querela cursum higus
peregrinationis incedat. Si autem tumore eiacionis
aliquo magis inflatus quamjii*< amoris fomite spiri-
tualis tanta operatur,ad viluperandam solum pre-
seniinm conversationem,convertatur abiniquitati-
bus snis, acperlucracionem secularium ffidiflcatio-

In hoc multum culpabilis, spero districti Judicis ve-
niam, quiaob defendendumgregemDominicumet
instituta parentum observanda multo magis id egi.
Ergo te lectorem per Deum testor, ut textum hujus
narrationis inspicias, etpro qualitate meriti discer-
nas, examinatorisque venturi horridam faciem la-
crimabili supplicatione preoccupes. Avus meus, de
quo predixi(736),Liutharius,postquam indominum
suimet etregem deliqnid,nevam hanc abloere se-
dulo cogitavit. Undemonasteriuminloco, quiRivus
iioi dicitursilvaticus,inhonoresanctffiDei genitricis
construxit,ibidemqueWilligisumstatuitprepositum,
concedensfratribushiis ad victus vestitusqueneces-
saria decimam hereditatis suffipartem. Quo disce-
dente, uxor suaMahtildisvotum dilectiseniorissui,
faventibus ad hffic duobus suimet flliis, perficere

nem fidelium sequutus animarum, nullo prematur D anhelavit, |f. 117') etpost obitum Willigisi patris
detrimento sui. Felix est in Ghristo^qui ffiternam egregi isoi Reginbertum de orientaliFrancianatum
justiiiffi cultumemoriam,etamalosuspensusauditu, succederefecit. Hic decurso multorum spacio anno-

VARLE LEGTIONES.

»*•• perducim' I. ii" In — fuit add. ib. iiw ab la. ii»i corparaliter la. sajnus. ii»« flebiter I.
iiw et la. ii»* quam et aut quamque la. ii»» maiauin ia. ii»» famulus corr. familis 1. i»»' harum i.
ittt egens i. ii»» rogantionum i. i»oo ebdomas 1. i»«i qui riuus add. ib. i»» egrii ia.

NOTiE.

lt\) Nenburg ad Danubium.
78SJ Sc. si non concordant.
83) Eisdorf inprffifuctura Lotien.

(734) Eytra.

(78S) Havelbergensem.

(738) n, 18.

f til THIET;MARI URSEBUSfiBNSIS EPISGOPI m

rum, morta» tM» iwiic t>airt ttieo et matre ejus, A pleri. PresbHetii rero digniittem \% Kdftidig k-

anxilio paimi meimet LiuUiarii Antique civitatis
(737) antifttes a tercio Otione effectus esi Fnii tunc
in nostravicinitateclericasnobilis genere.Thiedh-
eus nomine,qui suasu prefaii comiiis decem i>04 man-
sispreposituramhanccomparavii Quo ioi annisTcl
plussedenteydefnncta maire mea,ego heres tercius
successi, et predii medietaiem iMs, qme cenobinm
respiciebat prefatum,aconfrairibu8 i>M meissuscepi
Exin patruum sepe alloquebar meum^quaienns mihi
liceret curam subire predietam ; et si non poinissei
id fleri dono, saltem Oerei mediocri precio. Hic ^s^
posi longam animi eonstaniis deliberaiionem ^*^y
posthabiio cariiatls ei affiniiatis debito, magna ex
parte mea poposcH; et quia in fraUibusmeis nnllo

nnarii a prefato arohiepiscopo, preseote Hanrioo
rege et casulammihi optimamlargieDte,iDdigDQs
percepi(tfn. 1008. Oc^ \l). AnieqnainYeroepiBco-
pus ordinarer in ea ebdomada qua recordaciofn*
trum a cunctis iidelibu» umTersatiter celebratir
talia persomnum quidam mihinunciat(f. HS'):^
hoc^ inquiens, anno prtsul mUerieus et Meinrk ie-
caniu ac tu mandatum Dei implere debeti$, Coi sic
respondebam : Ut sit voluniasm cielOf m f&U Etin
ipso mense ei in ieriia i*i« Kalendas Nofeo&brifl,
quie tunc proxima fuit, aniistes predictus, ut nbi
prius revelatum esi, in ChriBtoexhalavit(799).S«d
quia DeuB omnipoienshumanam fragilitatemaepe
dignatnr ^m Tisiiare ei consolari, cODgmum e^

fruebar amminicrio, desiderioejosdem^prodolorl Blaudibns etscripiis hoc posieris innoie8cere,atnu

consensi, ac ejuedem eecclesi«e,cnjustuncfuipater-
na iradicione servus, Dominicffi ^^ incamaiionis
anno millesimo % Nonas Mai cusios effeeius sum,
annuenie idaniecessore meo ob acceptamcommn-
taiionem sibi placitam.In hoc offliio piusiniquiiatis
quam divineefeqnitatis ociosos operaior exegi ,et
pro hoc dignos peniteniieefructusnnmqnamexer-
cere conabar.Non mllum consanguinitaiis iinea mihi
(f. 118) co^junciumaccuso,sed bonapromalisomni-
bushisexflagito.Mortnanxore frairis mei> rogaius
sum ab eo, ut i*i» sepnliuram ei preparare voluissem
optatam. Sed cura scirem WiUigisnm venerabilem
ibi esse inmuJaium, primo rennui, ac postremo
recium ei pudorem voluniati ejnsdem supposni,

glorificetur i*i'' nomen Domini, et prospiciathomo
insiabilia sibi. PreBsul supramemoratus, in Magida-
burginvalescenie prius ^>^> nimia corporisegritadi-
ne, a quodam egreio vire in somnit sibi appareDte
sic ammoniins est : Ne si$ modo de fine Aio toU^
tm, Quahior annos et duas ebdomadas vel tret e»p^
etabisj et inma qwecumque possis operari, non dm-
stas i>it. Haec locuius evanuii &*i», et sicut istepie-
dixit, episcopus menie, ut spero, vigilanti SQpei-
vixit, morte, pro dolor ^»0 1 subitanea lineamTita
hqjns concludens supremam. In sequenti noete let
magna et a muliis visa appamii ini.Post ouiDiom
meraoriam sanctornm (Nov, 2) ego de me multiun
pavidus licentiam abeundi a decano postulATi, et

miserque aggreflBOSdnm,qaodutinamnonfecissem; C eundem, ui seprovideret,anmionui. Adcartem^

meam, qum Reimerslevo i*** dicitur, veni, et is
nocie proxima aappliciier Deum rogavi, ui iliqum
de me oeriiiudinem dignaretur aperire. In primo
subsequeniisdiei crepu8CuIo,id est in vigilia saocti
Mariini {Nov. iO)> ut panlulum qoieseebam, sic
tnnc^ ut mihi ▼idebatur, Walterdnst tnne noiter
preposiius, hfisc dicens (f. 119) apparuit : Vis ^
profutura scire ? £t ut ▼oluniatem raeam in hocaeB*
sit, mox volumenuniusmariyrologii t*** diligeDter
inspiciene, plumbum **>*, quo mumt memuittjts
dirigitur, tacendo inmtsit,et postlongumtefflpom
intervalium hoc substiiit. Et guid nune eet ? aio id
eum; et iUe : QuinquCf inquid; et vidi manifeils

ei qnod gentibus nefas videbatur, Ghristianus ego
in dejeciionesepnlcri et ossium i*ii confratris mei
operabar,et calicem argenieum, qnem ibi invenie*
bam, panperibus ad dividendum reeervari pred-
piebam, qnem poeiea nullatenus eomperiebam.
Agnovi post isi< in iaflrmitate sequenti, quia in
Deum nimis peecavi.Sed cum hanc divino supera-
rem anxTHb, eausa erationis Goloniam peoii. Qua<-
dam antem noete audiens clamorem inmensum,
quidfaOeeiisotpere&ntat«8snm.iP( Atc es^oitiin,inquid
WiUigisuSy gui eu^>a tuierreLns vagor. fixpergefactus
mox obstnpttiiM^, ot udqne hne. etquamdiu vivo»
culpabilis hoc ingeiniseo.

Sl. Ad perdpitodnm presbiteratus ordinem ad«xnumemm hunc atramento signaUim» inceiteif
Alsiidi dvilatem a domino Taginone Tocabariei in uimm dies, an ebdomadas»seu mensasyan sigBarel
▼iahiicperaetifaeinoriscoufessionemfed, et quod annos. Et protinus respondebam ei, utmm pM
ad emendationemejns promidi,pro debito non com- indictnm , an posterius innoiesceret tempis ; et illc

VARLE LECTIONES.

itw mortua 1. iW4 iredecim ia. iw» meditatem 1. iw« acfrib. 1. iw^ h 1. i««« longa a. c. delibe-
ratione 1. i^e seruns dominice eipost auno add» Ib. ^sio rogaius — ut et ei add. 16. i*ii ossunm is-
<«t add. ib. ttii obstipui 1 . isti tercia 1 c ? iti> dignitatur 1 . i*i« enarrare : laus ei honor Ghristo, qno
manifloetnr in istb t. iM7 gledfeeeiur la. iii« exspeciabis. Tu vero iempus a Deo iibi ooncessum non
negfigas, sed ^icqmd boni possis, iostanter operare, ut eternara viiam promerearis. 2. A. 8. >• '^*
H19 evannii. Duii, ei in vacuas se mox iransfuderai auras 2. i««> prodor 1. "" In — appamit ead.io,
ius cortem ia. it» mtmersleue lc. ? iMi marioiio^ I. i*** blumbum 1 .

NOTiE.

(738) Hiliericus, eplanlpw Hawilrargeasis, t>biit
anno 1008 ; ▼» Atltt, fiwMlk

(787) Aldenburg in Wagffe.

i333

GHRONIGON. — LIB. m

im

teMiiA» ezivit E^ridem premonstratasmifai indu- A comrptibilibiis ftecipiendis semper laboramue, cur

cias eura non sine mazima notavi, sed bonis ope-
ril^us nuliatenus i*** preveni. Adveniente quinto
mense, quamvisplusmortem quamboc sperarem,
completur utrumque in accepto episcopatu som-
niumy quia in eo preceptis obediyi divinis, et nu-
merum complevi signatum. Unde inconveniens
esse mibi videbatur, ut sine speciali rectore eccl^
sia, quam actneus regebam, esset^ac eidem Weili-
gisum, fratrem meum ex patre, bujus altaris ser-
vum, communi fratrum qonsilio preposui ; et inde
ad Mersseburg veniens, cum domino meimet rege
proiimum Pentecostem celebravi (7^9) {Jun. 6).
3S. Debinc ad Magalbaburg omnes venimus. Ibi
tum nepos meus marcbio Wirinbarius a rege in

non ad indeflcientiscoronam (f. 120) honoris sxHh
lato timore aliquantulum properamus? Hanc ad
capiendam rez noster, ut predlxi, in itineribus ei
aliis necessitatibus mazime laborans, araicos fecit
sibi inimicos, juste eosdem ezosns.

83. Interim Dsdicomes magnumdedecusin ver-
bis et in operibus predicto nepoti meo inferens
ezcitavit malum,quodfore putavit oblitum. Consi-
lio enim ejus et auzilio urbs patris ejus et nostra
Walmerstidi (741)» Slavonice autem Ustiure, eo quod
Ara et Albis lluvii bic conveniunt, vocata, combusta
est et depopulata. Gommovit hocomne animosum
juvenis egregii pectus, et cum bostem de civitate
Tongeremuthi (742) dicta, quia Tongera fluvius

multisaccnsatus, gratiamejusetbeneficiumsuiinet Bibidem in Albiam cadit, equitare veraciter compe-

instinctu Dssdi >m7 comitis perderet, nisiinflrmitas
qus subitanea id i*m inpediret, et ni hoc Burchar-
dus comes palatinus (f. ild') prudenti consilio dif-
feret. Rez inde progressus, varias occidentalium
mentesprobare,etne solito commoverentur, sedare
temptavit (740). Quos nonnulli injusticiam domino-
rum suorum pati nolentes ]audant,no8antem quasi
ignavose contra vituperant. SuntiM*plerique,qui
corporis voluptalibus cunctis servientes, freno equi-
tatis a Deo ioposite regi nullatenuscurant,sed hoc,
virtnte seu fieri valetarte, de futuro nil sollicitii*><»,
defendunt, et omnes in boc sibi non consentientes
detractione et odio insaciabili persequunlur. Sed
ego biis neque suimet fautoribus consentio; quin

riret, fratrem meum Frithericum cum SO tantum
militibus armatis secum sumens, a sumitate ^*st
unius campi ad Mosum villam (743) pertingentis,
qua eminus asspici i*** potuit, viriliter aggreditur,
et eundem, fugientibus moz plus quam 40 sociis,
fortiter resistentem, cum Egilhardo suimet milito
occidit (744), et post hoc juste perdidit, quod prius
pene ^m^ inracionabiliter ejus persuasu amisit.

34. Sed si te lectorem audire delectat, nnde is
fuerit, de tribo, que Buzici (745) dicitur et de pa-
tre Thiedrico originem duzisse aecipies. Hic Rig-
dago marchioni^ agnato suimet, ab infanoia servie»
bat, et gemina cordis ac corporis virtute poUebat;
et, ut predizi ^740), Boemios (f . 1 tO*) adversum nos

potins illis, qui Deo se potestatibusque ab eo con« G insurgentes ad Giticensem perduxit ^tti sodesiam.

stitutis hnmiliant et cedunt, asspiro, quibus videtur
esse sacius, oronia propter Deum pati, quam liti*
gio liti et ezeorabilt peijurio divinam mcjestatem
olfendere. Nostri predecessores, suis senioribus
semper fldeles, in eztraneas nationes, ac non in
viscera, optimi seviebant milites. Hoc posteritas
diseat et alia fngiat, et qu« mutanda sunt, non in
p^as, s%d semper in melius transferre contendat-
beatitndinem octonam libenter attendat,eommque
opposiia fugiens, eam apprebendere studeat. Quid
iUo8 amplius corripere vel hos attollere volo, cum
unnsquisque pro qualitate sui seminis pro certo re*
cipiat frnctum futurss messis? (Matth, v.) Gum pro

Ubi cum hus vastando circumquaque perlustrans,
ad ultimum captivam matrem suam^ hostis, non
fllius, cum cseteraadduzerat preda Postbflserecon-
ciliatus, regis efflcitur tertii Ottonis, et in parvo
tempore gratiam ejus et familiaritatem promeruit.
Interim Bio, comesMerseburgensis, in ezpeditione
obiit; etGisilerus arohipresulhigus oomitatum, qui
inter Wipperam, et Salam, etSaltam (747), ac ViUer-
bizi (748)^ fluvios jacet, isto acquisivit i*M. Insuper
Zurbizi wi (749) burgwardum, quem antecessores
sui in benefltium possiderunt, sibi et eonfratri soi*
met Fritherico vendicavit. Insuper Tbiedburgam,
Thiedrici marchionis flliam, duzit ins, et ob hoc

VARLfi LECrriONES.

tM« Molfatns i . «w eraswn i . *«« add. ib. tw» Sed corr. Sunt i. imo soUititi i . *•»» quas Kgitids
ia. std duobus s erasis. iiM assummitate i«. ^^primum s erasum i. i^^ pene cor, poene sed o posl
erasoi. iw«perduzl. *»•• isto ac acquisivit 4. i»" curbizi la. i"* duz i.

NOTiE.
{7Z9) Jun. • rez adhuc in Merseburg fuit. V. Dtradit, DediiUumfuisseortnmegente,^U6enoraen

cbartam ejusdem apud Hofer 1. 1, t. I, p. 169,
(740) De Lotbariis conf. Widukindi 1. i, c. 80.
(T4I) Wolmirstedt.
(74S) TangermUnde.

(743) Moss, villa in vicinia urbis praedictsB.

(744) Kalend.MerseburgJulii9. Dsedi obiit eomes
jEilherdus. llle in NecroT. Luneb., Jul. iO. Conf.
Ann. Quedl., a. 1009. Notanda tamen in Necrol.
Loneburg., Novbr. Idascriptos esse Tadonemocci-
sam et Egiiilierdum laicum.

(745) Ut mibi quidem videinr, Thie4maraB h|c

trazit a villa fiusci, hodie Pausitz, sita m dicecesi
sua, haud procul a civitate Leipzig. De villa Busci
V. diartam Ottonis III imp., a. 991 , Sept . 18 da^im
apud HOfer. I. i, 1. 1, p. 591.

746) III, 10.

747) Salza sive Salzsee.

748) Wildenbach. Fluvii qui kie a Thietmaro
nominantur aperte indicant comitatnm hunc ma*
zimam partem terrasMansfeldensis ambitu suo con-
linuisse. Uas.

049) Zoerbig.

im

THIETMARI MERSEBURGENSISIS EPISCOPI

m

omne adeo iniumuit^utregimdlestianiiaocultoetA expugnare temptans, et nil proficiens, RodioleDii

multis offerret t»» in aperto. Proximum natale Do-
mini rez in Palethi celebrayit, etibidemlhiedrico,
p redicti comitis filio, comitatumacis^o omnebene-
flcium jure et ortatu ^**^ reginae ac principum ^*^*
suimet dedit. Insuper marcam el quidquid ^>«*
Wirinzo ex parte regis tenuit, hoc totum Bern-
hardo comiti concessum est.

35. In diebus illis Thiedricus, Metensis is«« epi-
scopus, et dux Heinricus, frater ejus (760), cum cfle-
teris conspiratoribus magnamregi etsuis familiari-
bus moles tiam inferens, sibi successoribusque suis
inexsuperabile detrimentum promeruit (78 1^. Eccle-
sia namque una, quee extra Metensem stabat civita-

itii urbemjuxtaMildamflumen positametnonbe&e
proyisam incendio consumere (f. 1«!') prcccpil,ln'
super quicquid incommoditatis predicto comiti,
quia semper patrui infratrumfiliosseTiunt »»,!&-
cere potuit, id nullatenus distulit. HerimaaDos et
Ekkihardus confratres casteUum quoddam JQita
Salam situm, qnod Guncelinus unice sibi dilectom
rouris et presidio firmayit (756) banisque innomen-
bilibus repleyit, ex improyiso manu yalida circnm-
dantes expugnant> et diyisa omnicongerie,radlci-
tus illud iS4» dejiciunt acincendioconsamant.Pe^
yenit hoc <•«• ad aures regis, et confestim idem ^
ad Merseburg heec ad discutienda iss* properaTit

tem, et congregatio ibidem seryiens a Sclayis (651) 3(756). Sed cum ibidem predictorum sententias co-

Deum non timentibus yastatur. Sed hoc damnum
magna(f. 121) ex parte rex cum juramentis et ex
sua proprietate restituens, ne quid ^*** huic simOe
accidisset, cuncto exercitui cayere precepit. Yineas
et edificia cum frumento cieterisque utilitatibus le-
sit. Vidi epistolam non longe post, ubi octingento-
rum numerus mancipiorum sancti Stephani inscri-
ptus fuit, quee propter famem ^m et aliam necessi.
tatem apatriisfinibus egressa sunt absqueconscientia
prepositorum, exceptis omnibus, qui cum cdnsensu
eorum abierant. Sacius esset huic eecclesiee, quod
numqaam natus f uisset homo ille . Describam quo-
que unum facinus eorum, quod in Adram (783) lu-

mitum animadyertisset, culpam omnem GuDcelino
imputat, quia se in roultis prius sperneret etin illato
sibi dedecore ultorem non exspectaret. Adljecitaa-
tem, quod familias multorum sepe id sibi queren-
tium Judeis yendidit, et nec jussu suo hasreddere,
nec latrocinia multis a sua potestate nocentia um-
quam curayit compescere. Insuper questos est
majorem apud Bolizlayum fratrem graUam hacte
uus habuisse, quam ei i"* deceret autsibi placerede-
beret. Hiipresenteserant, quicum semetipsisreum
esse majestatis accusare yoluerunt.lntertotlamen-
tationes et ej usdem suorumque excusationes, princi-
pum communiter t"* consiUum a rege qaeritur,et

gubre i*«7 peregerunt. Rex autem habuitconcilium p ab hiis diu hoc &"7 secrete yolyentibus, taliter re

• m.m fl* **flj flV**fl *« tfk T^i ^^ ^ 1 ^ • t • 1 *f ^-

in Magontia ciyitate, et hii tunc interfuere. Et cum
omnia ibidem secundum suimet placitum respon-
dere non potuissent, reyersi suntirati, pace tamen
ad tempus facta; et cum eos sequerentur nil mali
sperantes Heimo Wirdunensis episcopusetdux(764)
Thiedricus, latentesinsidias ^m improyiso irruunt,
et paucis effugentibus cum episcopis, interfecti sunt
innumerabiles yiri. Dux ille nimis yulneratus, et
it49 quia amicus eorum fuit, captus abducitur, et
multos dies custoditur. Post heec datis obsidibus
soMtur, et a regb gratia obhocnonmoyetur. An-
no DominicsB incarnationis millesimo... Bernhar-
dus dux Gorbeia obiit i*^ (an. lOil).

S6. Interea Herimannus comes et Guncelinus
marchio inyicem certantes, inusitato in his regioni-
bus more conflixere (on. 1000). NamqueGuncelinus
Strelam ciyitatemamiliUbusHerimanhicustoditam

D

spondetur: Scimus hunc erga vos inexcutaHlm mm
esse ; et ut vestrx ^sse pieiati se omni reluctatione rt-
mota tradatf nobis bonum xndetur. AmmoneatitAifj
vos misericors Deus, ut non qualitate suimet meritif
sed pro quantitate ineffdbiiis clementiee vestrimt^ d
exemplum omnibus ad vos conversisy in eo facuUii
is>*. Horuro consultu rexasspirans. suscepit euDdem
et Arnulfo antistiti firmiter custodiendum tradidit,
presidii continuatione ab hostibus Misni munieos,
eamque, ad tempus proyidendum Fritherico com-
milteus i>*o. Proxima yero messD, intenrentu regi-
nse et instinctu cari Taginonb, Herimanno comiti
marcham dedit et consilio et laude ^**> prindpttin
eorundero.

37. Interea predictam urbem Brun comes,Crater
Guncelini, ordine yicis suse custodiebat; et ecce
priori die, quam Herimannus adyentaret, magoa

VARLE LECTIONES.
*•** interuentu ia, i"» principium ia. sxpius., "*» qicquid i.stsptus.
"** mettensisla. "«adl. "*«faml. ««*7iarfib4. "*« insidiantes la. "*» orfrf. U. "w anno —

itM oflferet 1. i«*o at i.

obiit add. in ima margihe ib. Omissum est Xmo sive Xlmo, quo anno ducem Berahardum defunctm essi
constat. *"4 rocholenti ia. rocholezi ic, t/^ vttf. Rocholenci ii. «S'. »«» seruiant la. •«»* id est U.
1114 discuenda 1. *«» add. 16. *»»« communice la. "" h 1. quod pariter atque li m hoc codice hocnym-
ficat. iweyestre que magna esse expertum est. 'l A. S. *"• i. e. f. add. la. i«w comitens 1. com-
misit 2. i**i lauaee duabus litteris erasis i.

NOTiE.

(760) Fratres Gunigundee imperatricis.
(751) Gf. Sigebert. Gemblac, a 1000.
(76S) Non ita, sed aNortmannis.Gonf.Alpertum
I, 1. c. 8, sq.

(753) Fortasse Odemheim, inter Oppenheim et
Alecjr.

(7B4) Lotharingise superioris.

(756) Forte fuit castellum, ciyus rudera adhnc
prope Saalfelduni conspiciuntur. Uas.

(755) Ita et Ann. Quedlinb , a. 1000: Ibiqve (sc.
in Francia) peracta xstaie^ rediit in Saxaniam. hwo*
3, adhuc fuit Wormaties.

i3S7

CBRONIGON. — UB. VI.

i33|

Poleniorum catervainprimodiei crepuscoloAlbim A
transgressa, nsque ad portam ciTitatis sibi promissie
silenter veniebat. Sed cum positis ibidem militibus
facilis ei non pateret iatroitus, est reversa, tristis,
pro dolorl illesa,etnemininocens. Hujusreiducto-
res erant duo Wethenici im* ex suburbio, ut post
reTeiatumest.Namque hii sanguine suotalem m^rito
presumptionem persolvunt. Bolizlavusauteminter
spem metumque soUicitus is*« in &•«'* Budusin ^*U
(757) hoa ^s^* expectabat, et ut adventare socios
comperit, delusum se graviter portat. Post heec
im Herimannus comes per regalem nuncium ^***
introducitur, ac debitoribus suis, quicquid in eum
deliquerant, dextera hoc afOrmante, ab eo remit-
titur. Rex aotem, in hac estate et proxiroa hieme,
consilio et virtute, paciflcatis hostibus, contumeliam B
et dampnum a Bolizlavosibiillatumcrebramedita-
tione revolvit ii^f et post Pascha expedicionem
suam atroci jussione i>M indixit.

38. Fit conventus in Belegori {an. iOiO), quod
pulcher(f. i22') mons dicitur(758),in Geronispre*
dio marchionis. Tunc Bernhardus dux et Walther-
dus prepositos gratia Bolizlavum convertendi pre-
cesserunt, ac nil ibi quod sibi placeret invenieutes,
reversi sunt. Veuitetiam huc Jarimirus, Boemiorum
dux inclitus et regi per i>«» omnia fidelis Nec pre-
terire possum, quod miserabile nimis predictoco-
miti ibidem accidit. Nos omnes — nec aliquemexci*
pere valeo-^vicearoicorum hosteshuicfuirous,exce-
ptisque dumtaxat maocipiis,omniaconsuropsimus, ^
etqofledam igne. Hujus rei nec rex ultor seu defen-
sor "''<^ fuit. Inde ad Luzici ^«''i pagum, in cujus
fronte urbs queedam Jarina (759) stat, a Gerone di-
cta marchione, quimagnusfuitetsic nuncupabatur
i^^aO). Ibi tunc capti sunt duo fratres ex provincia
HeTellum et ex urbe Brandeburgensi, qui ad Boliz-
lavum causa eum contra regem vertendi venerunt,
et inde digressi inciderunt palam laqueum, quem
occulte tetenderunt. Hii de multis interrogati >>''*, et
nihil de hiis omnibus volentes pronteri,in unocolle
pariter susspendio periere. Inflrmabatur tunc ibi-
demrexetsibidilectusTagino. Tunc principes augu
sto versant in pectore quid deberet fleri de incepta
expeditione <<t*. Tandem ab hiis inventum est^quod
rex cum episcopis quibusdam »'BetinfIrmiorimul- D

titudine rediret;Arnulfoe autem etMeinwercu8(701)
episcopicum duce Jarimiroet marchionibusGerone
et Hirimanno cseterisque compluribus Gilensi (762)
etDiedesi vastarent. Sicque factum est (763).Predi-
cU seniores cum urbem Glogua dictam,ubiBolizla-
vus ipse fuerat ac eos perspicere poterat, gregatim
et loricati transirent, militum haec a muris cemen-
tium animos provocant, et hii duoem snimet, cnr
hoc pateretur, alloquentes, sibi (f. 123) eos tem-
ptandi licentiam poscunt. Quibustaliarefert: Exer-
ci/ta, quem mdetismultitudine parvum^ virtute magnus
est et i>7« miUbus cxteris electus. Hvnc si aggredioTf
sive vincam seu svperahor^ in posterum depressua
sum. Regi possibile est alium ilico exercitum congre^
gare ^^^. Multo meUus est nos hoc modo pacienter
ferre, et aliaSf sipbssit fieri^ absque magno nostri de-
trimento hiis svperbientibus nocere >*?*. Sic insolens
militum animus sedatur, et in hoc itinere nulla
ejusdem voluntas in nostrisadversitatibussaciatur.
Quamvis crebra imbrium inundatione ^s^? nostri
tardarentur, tamen late magnum hostibus damnum
intuIerunt.Tandem vastatis omnibuscircumquaque
jacentibus. Boemii ad sua> nostri autem per Milzie-
nos fines leeti ad Albimremeabant; premissis ilico
ad regem nunciis i>''*, se cum bona pr osperitate ven-
turos indicant. Hic Dei gratia jam bene convalesceus,
legationem istam etpone sequentes amicabiliterin
Mersburg suscepit, et archiepiscopus Tagino de
Strela prius ^*^* a regediyisus,sanctamThebeorum
sollempnitatem(5q9^. 22) in Magadaburg celebravit^
et ad regem hunc incolnmis venit.

39. Tractatis tunc patrifle laborantis necessitatibus
plurimis, rex iterum occidentales invisit regiones,
et fluctivagos habitatorum animos sapientiffi freno
edomans, natale DominifestivajucunditateinPali-
thi ceiebravit(764).Tunc iterum sibi percaramMer-
seburg invisit, et firmata ibi ad 5 annos mutua
pace ^>7*, cum consilio paucorum nrbem Liusbu-
suam dictam (765) edificare et confirmare precepit;
de qua multi predixere venturum, quod in hoc annOf
pro dolor 1 agnoscunt, non esse falsum. (f. 123) Ad
hanc venimus in flne mensis Januarii, et ibidem
sanctiB Dei genitricis purificationem veneratione
justa peragentes [an. 1011, Febr. 2), in 14 diebus
opus inpositum complevimus, et presidio urbem

VARLE LECTIONES.

iM> uuetheni i . is«* sollicit 1 . iM«* add. \ b. is«4 busin 1 . Budizin A . S. »«> ita 1 b. Post adte I a. pre
posteradie. is<« noccium la. noccium i^. is*7 reuuoluitla. &>•« iussione i. is^^prol. i>7<^ nec alius
qois redditor add. 2. <s''i luziti? 1. is^s inlerogati 1. «<?* exspeaitione ia. 1*7« add. ib' tt?* et nos
appetere add 2. 1*76 et nostras ii\jurias vindicare add. 2 A. S, i"? imundatione 1. i*''* veredariis 2
A. S. i>7> pace quodpost paucorum la. scripserat hic posuit \b,

NOTiE.

(757^ Bautzcn.

(758) Belgern, juxta Albim fluvium.

(759) Gcehreu, villa parrochialis inextremis fini-
hus circuli Lucaviensis ipsiusque marchionatus
inferioris Lusatiee. Urs.

(760) Magnus audit etiam apud Widukindum IIT,
54 et in Ann. Quedlinb., a, 1013.

(761) Paderbnrnensis.

(762; Oicitur etiam pagus Silensis, qui situs erat
circa civitatem Nimptsch. Gonf. infra I. vii.

(763) Gonf. Ann. (Juedlinb., a. 1010.

(764) Hoc uon Palithi sed Frankenvurdi factum
esse. Annal. Hildesh. dicunt.

(765) y. supra lib. i, eap. 9.

1339

THIETMAM lERSEBffllGENSIS EPISGOPl

m

thtsnieniABt remeatinms. Jtntta hanc in parte aqu!- A sollo portatar suo, 6l •tovat» a otpto jjSHn, Im<>

lonari stat civitas, quam a predicta nil nisi una Tal-
lis "W dividit; et in hac 12 portie sunt. Hanc cum
dilfgenter lustrarem, opus Julii Gesaris et magnam
Romanorum structuram. Lucano ammonente,tra-
ctavi (766) ; heecplusquam 10 miliahominum cape-
re potuisset.Minorautem,quam tunc perfecimus.ah
primo '«••* Heinrico rege usque ad hoctempus va«
cua erat, et quam tlehiii miseriahflec cito corruerit,
enumeratis, quss Inter hasc acciderant, explicabo*
40. In priori estate (767) 4 Idus Augusti monaste-
rium in Wallibizi cum quatuor fficclesiis et campanis
omnihus ac cum ediflciis apertinentibus propter
peccata mea incendio periit i*<^ Peractain civitate
Bavenbergensi fficclesiamsgore, cum nataliciusregis

mientem aloquiturseniorem: Gratestm emdigWi
domtne mi karissime^ referat omn^iens dm (b
cunctis miseracionihus tuiSf quibus i^pertgmum
me »»« kactenus vintastiet eonsolatus es »»«. Etlanc
ad eecclesiam veniens, audivit missam, ipse ****
presentes benedicens. Inde portatur «nad naTim,
et in ea ad Ivicansten deductus est. Ibi tum sabb&to
requiescebaty et indieDominicajuxtaorbeinsiiam
Spiutni vocatam (769) navigio venit. In 2 antem fe-
rii in ipso itinere cum jam pene defeetsset, Wal-
terdum ad se vocavit prepositum ; ejnsqne fldei se
suosque committens, 5 Idus Junii non obiit, n^
ad Ghristum, quem semper amavit, Istos abiil
Fit oratio a confk-atrihus cum intermixtis ileiiboi,

dies esset (<m. 1012), etafjjaminciperetannus"», Bet Bodo miles (f. 124') adregemad biecindicaB^

2 f7onas Maiomnisprimatusad dedtcationem istius
auleeibidem congregatur, etsponsaheecGhristiper
manus Johannis, patriarchse de Aquileia, et alio-
rum plus quam 30 episcoporum i<M [ministerio con-
secraturi*s4^. Hiis ego peccator interfui,et ut summo
decuit regi, in omnibus hanc ««^* omatam vidi.
Post iMs hoc sinodus hic flt magna km, jq qua Ge-
vehardus, Ratisbonensis ecclesise episcopus, ab ar-
chiepiscopo suimet arguitur ^m?, et Metensis fficcle-
siss presul Thiedricus a rege increpatur m*, eo
qUod in epistola suimet hunc injuste apud papam
accusaret. Sed hcec omnia et multa alia consilio
prudenti flnita sunt, et restitucio parrochiee tunc
promissa est mihi.

41. (f. 124.) Gonpletis omnibns in orientali Fran-
tia utilitatibus, rex Merseburgensem revisit civita-
tem, ac ibi sanctam pentescotes sollempnitatem ce-
lebrat, et in primo mane Dominicse diei, quasanc-
tus apostolos replevit Spiritus (Jun. 1), Tagino ar-
chiepiscopus infirmari cepit, el missam canere non
potuit. Tonc jussus sum ino* indignus hoc offitio
succedere Postera die ad modicuro evaluit archian-
tistes, et adregem ambulans,semultum commovit,
6t pOsthoc in tantum tardatur, ut per se numquam
aliquid facere potuisset. Accersitotunc adeumfra-
tfe meo abbate vnt Sigifrido (768), ac <»« prspsuti
Erico, et illis confessionemfecit, et in 9feria, cum

mittitur. Gorpus autem archiepiscopi ad Fraiam
ipso die venit, et ibi sacerdotalibus vestimenUs
paratum ad sedem suam transfertur, et cam in-
genti tristicia ab omnibus susscipitur.

42. Ego autem heec omnia in Merseburg sen
comperiens, in ipso depositionis die orto jam sole
adveniebam; et cum in aecclesiam^joripaueaon-
tionis verba eifunderem, veni ad refectorifun, abi
prepositus cum universisconfrairibnsatqaemiliti-
bus sedens, de electione tractabat, In quomm pre-
sentia ego stans, muKumflevi, turbatusdolorefe-
hement;et salutatis omnibus sedebam ,et quid ab his
tunc ^**^ esset dispositum interrogabam. Ad hne
, Waltterdus: lfu/,inquid, kgatummeimet ad rtgem^
' quihxceif qiue nohis acdderant mahif indicareijei
ifohintatem suam in rebus faeiendis inquireret. Et hk
ad nos Hericum antistitem misit^ ut ekctio a nohii
non fiat^ sed tantum eonsensus unanimiSy et hie inih
cetur ei. Nune autem omnium pietas presentim m«,
quamvis ad hoc indignum^ deeemitj si Deusconse^
etsi vult re^, Gui sic protinus respond^am:Sim
unus ex his qui eleetionis hi^us ae eonsecrademt
participes esse debent; et hoe vobis consitiwn dot st
illud adjuvare, in quantum posmm^ volo, Sem
meus imperet »•> quod veUt; vos autem quod ocee*
pistis a Deo et antecessoribus ntis, videte ne perdttis.
Te autem fratrem primus eUgo mihi ad arehianMir

jaminde voluissetpergere, juxtacaminatamregisD^m, non karitate tua, sed %tilitate eerta in le

VARLfi LEGTIONES
itwuualdis la. "•••odrf. Ift ^^^^lnpnoTu^^miiadd.b. "wit— annusairf.16. "w iohanni (ite)-6pis-
coporpm add.ih. in loco raso et super lineam. n»* ministerio consecratur desunt 1 , supplela e» Chronographo
Eaxtmea. 1<M1. «••» Sequentia usque ad /tnem hujus capitis, qui et quatemiems est finiSt TMetme^^^
manu estarata sunt. *•»• magnus corr. magna 1 . «•» accusatur corr, arguitur 1 . *■•• incrsepatuf cerr»
itierep. 1 . iHt sigefrido nove Gorbeie modo abbate t. "»• add. ib. "•* Et det tue benignitati ob re-
eompensationom earum in celesti Jerusalem premium, quod ipse suis diiectoribus ineffalHre preparant;
me enim amodo viventem non es visurus, quiajam, ut spero, viam universe camis sum ingressarus. Valo
igitur, domine carissime, vale in Oomino I add. 2. i>»< portatus est 1 . ^^** imperat ia .

NOTiG.

{7M) Respicit ooiler ^ib Luoanus ia Pharsal.
1. VI, y. 29, usf ue 6$ refert de castris prope Dyrr
rachium a Jum Gvsare exstractis.

(747) HmmI iMi Bambergaoeis enira eeciesia
consecrala est a. 1012 \ uads Tbi^marus, cubi
hanc de Wallibizi notamMst^a ipsismrginiappo-
nerei priorem eestatemdicere non potuit niai eam

tpm eonieQnEtionem iOam pncedtmt

(768) Sigefridmij abbas coenobii S. JoanoiiBa-

Stistaa Magdeburg. electns anno 1009. V. cbrooogr.
ax

(769) Zpiutneburg in pago Nuditzi vocator ia
chartis Ottonis 1 a. 961, Juf. 29 et 963 April. i^
Situm est ad tiuviiw S^am ipiMtieqw appeUttsr
Roihenbttrg.

mi

CimONICON. — UB, VL

fm

MfiMa 4MI ; «/ pf eienemm (f . i 2K) menf m mmc hh^-
laritersctre desidero. A quibas hoc unara percepi re-
gponsmn : Walterdum nobis in dominum el arckidkti'
stitem eligimus. Hic tunc conflrmatis, ille surrexii,
et coram prostratns veniam petiit, divinam inter-
pellans pietatem, ut hcec nobis omnibus retribue-
re dignaretur, et a snaparte bona promisit orania.
Tonc ego me inclinans rogavi eum per nomen Do-
mini et per veree fraternitatis araorem, ut aBCcle-
si» meimet admodnm despoliatae parrochiam sibi
jusie pertinentem si ad hunc pervepirethonorem,
resUiuera, at sibi hanc cum aliis rebus inde abstra-
ctis voiuissetsacramentis firmare. Hoc mihi in pre-
seniia omnium firmiter promisit. Interim lassatus
ab itinere presul Hericns dormivii, et episcopus
Wigo veniens, electionem nostram consolidavii.
Mitiitar a nobis omnibostunc custos fiecclesifle Re-
dingus i>»s ad regem, ut memor Domini et anti-
qoe promissionis> si umquam sic accidisset,fami-
liam sancli Mauricii orbatam etnimistristemtan-
to patre consolari voluisset.

43. Sonaia jara prima Ericus antistes evigilat, ei
misaam pro defunctis cantavit. Post euvangelium
auiem, ad quid i^^ rex eum huc roitteret, presenti-
bus ionoiuil, ei defuncio archipresule, absoiutio^
nem nobiscum fecit,et ab omnibus fieri postulavit.
Tertiaenira tunc dieserat, qua sacerdos predictus
obierat, qu«e cum sepUma atque tricesima in unius-
cujusquefideliss0O'exitu estmemoriter ob miste-
rium in se continens celebranda, id est ob fidem
sanctie -iriniiatis et septiformem spiritum. Ac (f.
425')dehinc corpus benedictum usque ad locum
sepalchri carmine ei p]anciui>»7 defertur, ac posi-
tum esi occideniali parte in choro ante criptam,
quamipeefeciietconsecravit, etin quase, quam-
din Tixit, coram altari rogavit sepeliri; ubi idera
iacrimabiles sepe effudit orationes. Sed Waltherdus
locam hane^ in quo nuncpausai, quia non t>9« erat
dedicaias^ animee salubrem et introeuntibus cunctis
conspicabilem dilecto saimetsenioriprovidit. Sed
quia beati onmes virtaiibus suis cura ism Ghristo vi-
vunt, ei in hoc seculo scriptis, non est bonum tant|
pairis ioclitam conversacionemsilentto iegere^ sed
veritatis luee omnibas proflcuis innote8Cere,*erai
hic josius ei timoratusac mirse caritatis, largusei
fidelss, oasias ac miiis, pradens et stabilis, canoni-
eus ^^ habitu, sed moaachus in omni conversa-
iioae sna. Yicia in cunctis ob melioracionera as-

A pere carpebai, booa qaseqae taudmns. Nofi fdt
apud modemos uUus pastor, qui confrairibud sais
familiarior esset. Hos amavii atque coram popuUs
laudavit i«>i in primo ordinationis suff anno tem-
plum Domino edificare cepil. Presbiteris et diaco-
nibus vestitura suiraet 8 siclis, subdiaconibus auiera
ei infantibus (770) 4 adauxii. Nisi infirmitas obsi-
steret, orani die missam et psalterium cantavit ;
ei quiajejunare ob lassiiudinem non poiuii, ele-
mosinarum multitudine redemit. In vigiliis supra
modum laborat, etquia parum manducareCf.fSlO)
ob inflrmitatem dentium potuit, potu qaamvis
mediocri facile saciatur. Nobiles genere et tnm-'
bus amavit, ignobiles autera non coniempsit, sed
in sua familiaritate non i>oi habuit. Gultores Ghri-
sii dilexii, contemptores autem ejus justo perse-

B quitur odio. Orania sibi divinitus commissa etco-
luit et lucrari contendii. Antequam divinum pe«
rageret misieriam i*m, severus fuit ; et posi om-
nibus hilaris arrisit, ei persepe cum suis kirieiison
cantavit. Nequeo ex parte mea numerare, qaan-
ium pietatis munus mihi indigno studuissei im-
pendere ; hoc taniam scio, quod numquam ill! di-
gna remuneratione dehiisrespondi. Obedientiam,
qaam eo i>o« suisque successoribus in examinaeione
promisi, miniroe adtmplevi. Hamabarg ei Frasam
ac Pretini (771) urbes cum curie una, quse Eseconis
fuit comitis, suse acquisivii secclesise (772). Appara-
iumepiscopalem saiisegrejum ei affluentem con-
gregavit.8 annos et roenses 4 et 8 dies columna eccle-
si® sedebat,cadens,ntpredixi,presentialiter ; sedin-

p visibili templo Domini translata manet perpetuaH-
ter. Eodem die Vangerus, Posnaniensis cenobii pa-
stor^consacerdos sausetsaffraganeus, 80 ordina-
tionis su£B i*<» anno obiit. Nonc hsec dieta suffltiant,
ei de qao mihi nunc sermo est, amplius loquar.
44. Redingus adregem veniens,Iegationera8uam
snppliciter profert ; et quamvis ardue, tamen de«
siderata (f. 126,) impetrans, periniemafitiamWal-
terdum, in exequiis dilecti senioris ffiodiesDm,
eiiam 20 ialenia argentiThiedrico, nepoii meo,iil
elemosinam excepto viciu largieniem, veoat. E
ego jossus venire proflciscebar cam eo, ae in aab*
bato Gronam (773) sero venimas. Mox in preeen-
tiam regis ▼enientes, misericordiier eoscipieba-
mur, et pauca locutas rex, nos ad hespldum ire
permisit. Gastrametati enim tunc samos extra or-

D bem et jttxta lacuni, ubi modo saneti est Moeleeia

VARLE LEGTIONES.

"•* i. t. a. odd, ih, "" reedignus 1 aUero e eraso. "•« qnid 1. "»«* add, 16. "•' planio 1.
im qan 1 . quod etiam qui ante legipoaset. ("• cum aut tura 1. ^^ canicus 1 . ^^^^ amavit» meoioraba<»
tor eorum ubique in bonum, et eos coram rege et principibus ei uaiversis populis intus ei exterius aei»»
per laudavit 2. »oi erasum in i. sed extat 2. isos omcium 2. ^ ei ic? uoi add, ib.

NOTJB.

(770) Ghorknaben.

(771) Prettin in ripa aquilonari Albice Inter Wit-
teoberg etTorgan.

1772) V. diplomaia regis, a l(m, Aprii. 7; 1012,

Jan. 21.

(773) Gronau prope fiuvium Leinara, jyxta Hi-
desheim, anura qainqae pfldatiopam rmii^in in
Sexeniai Y.^WedeknaNoleB II| poft 369 s^

I3tt

THI£TMARI MERS£BURGENSIS EPISCOPl

m

Alexandri. CrasiiQO fuitDominica dies et festivi-A magniflce suceeptu^, duasibi ^*^* taniom noetos

tas Christi martjris Yiti i»o« (Jun.l5);et egovalde
mane missam confratribus meis cantavi, et post
hanc in urbem vocati ivimus usque ad caminatam
regis ; et ibi solns intromittitur Walterdus, et ibi
usque ad terciam soli colloquebantur et egressus
tunc Wallerdus anulum portatin manu sua,etosten-
dens nobis : EccehahetU^ inquid, pignxu subiecutu-
rae pietatU I i*07 Et tunc omnes nos in prsesentiam
▼enientes, examinatione regis, ipso primitus eum
laudante, predictum patrem elegimus, et optimi
quique aspirabant ; et mox a rege accepit baculum
pastoralem i*08. Post sacramentum regise potestati
exhibitum introductusest ad aecclesiam, quam ihi

a

mansit, ac nil ibidem proficiens, maneribns ma-
gnis revertitur. AfFuit mox expeditionis indicts
(f. 127') statuta dies id est Kalendas Augusti; joxU
locum iMo qui dicitur Zribenz (776) convenimus,
et sic sursum usque prope Belegori *>>« adcendi-
mus. Tunc visutai est principibus «*** non esse bo-
num perfici iter nostrum, sed optimis marchaDi
firmari presidiis. Et in conseqnenti nocte archie-
piscopus capite nimis infirmatur; cumque ad eum
mane venissem, diu eum in tentorio tardantem
expectavi. Egressus tandem queritur mihi, semul-
tum egrotasse. Promisit autem se ad reginam in
Merseburg tunc manentem venturum, etibime
rege constructam antecessor suus benedixit, et ^ allocuturum. Tunc ego abcessi, et illi prius recn-

laus Domino a presentibus canitur. Deinde regiam ^ * .•- r,, _• .. _ _^ i-.

interpellabam pietatem, ut de eecclesise necessita-

tibus meee aliquid loqui cum eo 1*00 dignaretur ;

etut ego postulabam, firmee suimet commisit me

fidei. Thiedricum quoque nepotem meum, utipse

desideravit, (f. \Y1") rex per manus illi dedit. Et

cura generos (774) suimet tunc iterum exercitu

petere voluisset, cum presentibus suimet principi*

bus isio, qualiter Bolizlavus al»^*^^ his invaideretur,

tractavit i*ii. Hoc omne archiepiscopo noviter in-

stituto et suas curtes in Saxonia positas isi* com-

mendavit. Eodem die omnes declinavimus unus-

quisque ad sua. In proximo autem sabbato {Jun.

2i) archipresulem Walterdum Arnolfus presul 1*1*

sans, tamen quia inventio Christi protomartins
tuncfuit et Dominica dies i*m(Au^. 3), missamcan*
tavit, pro dolor 1 ultimam. 5 feria (Au§. 7) egoad
Merseburg venions, dum mecumconfntribusmeis
ad adventum ejus prepararem, audiviabinleman-
tiis quod i]]e ad Ivicansten non bene valens currB
veniret. Proxima die huc equitans, Bernwardum
1**«, Hillinissemmensis eecclesifie episcopum causa
benedictionis et, quam 1*1* bene sciebat, coratio-
nis gratia vocatum, ibidem repperi, et Frithericum
comitem, cugus frater erat Dedicomes. Etcumin-
troirem, sedebat archiepiscopus in solio, et me
suscipiebat quam caritative, et suimet pedes tune
a tumore i*** solito relaxatos intuetur, et dolet,
Jussu regis intbronizavit, et utrique honore ac G quia, dum hii turgebant, venter levius habebat

magna jocunditate ibi suscepti sunt. Postera die
[Jun. 22) unctus est Walterdus ab Eido, Misnensis
1*1« sBCclesiiB venerabili episcopo tertio, cum adju-
torio suimet confratrum Wigonis, Hilliwardi ac
Herici, et a me hiis multum inferiori. Adjuvit au-
tem nos Arnulfuspresul. 2 feria omnes nos cum
caritate bona et munere magno 1*1* abivimus.Fue-
rat enim vigilia 1*10 sancti Johannis baptistee, et
tunc Redingus ab archiepiscopo constitutus est ad
prepositum cum communi electione confratrum.
In die sancto ad Montem cum solito honore is 1*1*
ductos, a me et a fratre meo Sigifrido 1*1? succi-
pitur. Ibi tunc missam cantans, populosprimo in-
stituit, et post ab 1*1* abbate muUum rogatus, ut

ejusi*is. Intimaverat istunc mihi, si hoc periculum
sanus evaderet, nullus amicorummihi fidelioresse
potuisset. Fui tunc ibidem usque ad vesperam, et
tum invilus redii, quia crastino erat vigilia (f.i28)
Ghristi adletss Laurentii, cujusfestivitasDominica
instabat die (Au^. iO). Qua cum ego^popnlis ve-
nientibus pauca predicarem, communiter ab his
pro infirmo archiantistite orationem fieri supplex
postulavi. 3 feria {Aug, 12) ante primam ubiille
fuerat veniebam ; et tunc hic erat Eid episcopus,
multum pro eo in oratione continua laborans. Et
cum caminatam, ubi ille pius jacuit, ingressus e^
sem, nec loquentem audivi, nec bene cognoscen-
tem i*M hunc i^is vidi. Advenere etiam eo rirente

ibi caritatem faceret ob turbam sibi adheerentem ^ Arnulfus et Hilliwardus, cum Meinwerco et Erico,

omisit. Fnit in i»i» natali apostolorum (Jun. 20) in

sede sua, ac tunccommissossalubriter ammonuit.

45.1nterim aBoIizlavi i»i» nunciis rogatus, Scicia-

ni (775) causa pacem faciendi isi» venit, et ibidem

coepiscopi^ omnes hunc pariter benedicentes et
indulgentiam ei facientes. Ego autem peccator
unxi 1SS7 eum oleo sanctificato in locis maxime
doicnttbus. Jarmirus quoque dux adfuit i>^'

VARLE LEGTIONES.

!»•» solennitas pretiosi martjris Viti pueri Saxonie patroni, qui in nova Ck)rbeia requiescit 1
i»»T Ecce pinius mdicium future dignitatis, pie mihi promisse 2. 1«^ e. m. a. r. a. b. p. add, U*
i»»*c. eo dda, ih. i»i» ppibus... ad 1. i»ii intravit la. i»is positos 1. i»i» add, 13. i»i« misoessis (.
i»i» magna ia. 1»»» viilia 1. isi^ sancti Viti monacho add, 2. 1*1» bozlavi 1. i»i» faciendam U.
i»«o i. in loco la. i»«i p. b. add. ih. i»" principibus i.utjam atiquoties. i»»» e. d. d. add. ih, i«»*<ffl-
sum 1. 1»»» attumore la. i»»» cognocentem 1. 1»»^ hunc si la. £jusmodi suntf quw Thietmarum liirwn
dictaue ostendant.

NOTiE.

(774) h. i, afflnes, coigugis fratres Uas. (776) Schrenz 55 in preefectura Zorbigensi. Uis.

(775) Seitsb, non longe ab urbe Glogau. Uas.

)345 C&RONIGON. — LlB. VI. 134«

qttem frater suimei OUielricus et satelles, tocius A In via plangens familia obviavit. Crastino cum ad

debiti inmemor, in sacro sabbato Dominicaere- villam juxta montem sancti Johannis sitam venis-

sarreccionis proximse ttts a regno Boemiorum ex- semus, derus omnis flens adfuit, et Judeorum

pulit, et Bolizlavum, quem etsi amicum sibicon- magna ^oi et» quorum erat pater, orphanorum

sanguinitate, tamen pro hoste ^*» hactenushabuit multitudo conveniens, dolorem lamentando mani-

iu persecutione, fuga petere coegit. Hic quia ar- festat ; et nos in ecclesia m^jore cum funere in-

chiepiscopum cunctis laborantibus nimis fidelem trantes amici cum hereditariis omnibus, elevatis

esse sciebat, sperans ejus incolumilatem, ad im- cum luctu manibus, miserabiliter suscipiunt. Qub

petrandam regis gratiam intercessionem ejus i*» non tunc plangeret, cum talia videret ? Querimo-

queerebat; et cum hunc jam defecisse videret, nia autem^omnish8Bcnovonon|equabaturdampno.

dexterse ejus i*M committi et per eam nobis, la- (46). Omnes nos confratres ad capitulum tunc

crimis postulat profusis. Sed archipresul &**> cum venieutes, nepotes meum (778) excepto Bennone

jam finis adessct, nescio quid videns ad levam, si- eligimus, (f. 129) non hoc ob juventutemejusim-

gQjO sanctse crucis potenter dextera se munit, et pleri posse sperantos, sed pro conservandae electio-

aversus corpore et vultu, coniraxit faciem quasi nis gratia ac &>•• caritate archiepiscopi Taginonis
ploraturus, et mox remisii Iseius. [f. 128') Hoc i»o Bmaxime facientes. Vespere autem facto, Arnulfus

ego videns, ob tristiciam egressus sura, et interim venit episcopus, quibuscumque valuit bonis ad

presentes eundem videntes jam semianimem, a hsec aspirans. Postera die renovata electione, cor-

lecto protinus elevaverunt ac tapeio superposue- pus archipresulis tumulaiur ad dexieram anteces-

runt. Accensis tunc luminaribus vocabar, et jam sqris sui in ausirali manica ^mb (779), et in vigilia

stola induium in agone laborantem vidi. Cujus assumptionissanci«eMarie. Quod reginaut primo

peciori c^ux sancta fuit superposiia; in manibus comperit, per Geconem pincernam suum regi»

cinerem et subtus habebai ciiicium, ut Eid episco- jam juxia Metensem urbem cum exercitu cedenii,

pus monstraibai. Et cum sol die jam medianie de- indixit (780). Hic vehementer illud ammirans, et

clinari?t, cum incenso sibi adhibito, 2 Idus Augusti qualiter se res nobiscum haberent interrogans,

transiii anima ejus ad creatorem suum, unde erai, eundem, regnum proui curareiur ab ea, celeriter

derelinquens quod non erat. Oraniibus tunc cum remisit i*s«. Epiiaflum autem archianiistitis, non

lacrimis presentibus cunciis, ego infelix pro debiio lapide aliquo, sed memori corde inscribendum,

eosdem non adjuvi ; ei quod iunc mihi obviaret in lecior, exaudi 1 Walierdus i**>, quamvis interpre-

animo, non possum cuiquam prodere ; sed hoc ieiur poiesiaie durus, severus in aperto, miiissi*
tantum, Christi fideles, mecum oraie, ui Dominus, ^ ^^ '**' ^u^t in occulto. In iimore continuo et

Ctti nullum latet secretum, nec huic, iieque mihi amore justo Deum agnovit et proximum. Fragili-

hoc inpuiet. Post hsec soluiis visceribus ei inira tatem carnis fleius amaritudine crebri et elemo-

fficclesiam atque caminatam sepultis, corpus pre- sinarum largiiaie ineffabili resolvit, Uiraque (781)

paratur et sancto altari presentatur. Ibi ium facia hic poUens virtute, regi acceptus conctisque pri-

pro defnnctis memoria, nos ibi cenavimus, et cor- maiibus admodum exiiiithonorandus, quemsenior

pns eodem die usque ad Coniri (777)prosequimur. suimet benedictione etsolonomineprecellebat; ve-

VARLE LECTIONES.

isM add. 16. i*<* oste actenus la. ^*^ Sequentia usque ad verba capitis 46. media fere lucebat matro*
nas ^e Thietmarus exaramt in cod. foL 128\ 129 et 129'. init. Judeorum synagoga 2. Judeorum pars
A. Sm i>** non hoc — gratia ac desunt 1, ahsciso primo foL 129. versu, Supplevimus ex 2. i»** ab-
sida 2. i**« ea. celeriter. remisit 1 . «•*« Jn 2. quae sequuntur valde mutata ita leguntur [Acta SS. Juni
l.p. 926 : Walthardus, quamvis poiestas dura interpreiaiur, — severusin aperto, mitissimus in occulto
sentiebatur. — Homofuit iemperatus, — benemorigeraius; — gemina pollebat dilectione^ — summaflo<-
rebat religione.— Creber in vigiliis, — orabai in lacr^^mis; — largus elemosinis, ^ opem ferebat mise-
ris. — Hic honoratus virtutibus, — regi placebat et primdtibus ; — ab hoc amabatur, — ab illis venera-
batur. — Hunc suus predecessorbenedictione — et solo precellebat nomine. — Ecclesie sue in omnibus

— propttgnator erat fortissimtis. — Sine omni jactantia — vicinis suis impendit plurima. — Me audiente
juravit — et pro vero affirmavit, — quod non per ambitionem — hunc expetisset honorem; — sed ob
utilitaiem ecclesie Jaborantis — et jam pene deficientis. --- Scio, dixit, me esse immeritum, — hoc sas-
cipere officium. — Sunt hi duo fratres quos libenter elegissem, — si sic ullo modo fieri potuisse scissem.

— Justus et tenax propositi — vir iste fuit sui. — Laudari se ab aliis non appetebat, — nec aliis ipse de-
trahebat. — Genealogiam duxit et nobilissimis naialibus. — quam extoiiebat bonis moribus. — Ejus
pater Erp dicebatur, — qui vita laudabili decorabatur, carus omnibus — stus contempordibus. — Ma-
ter ejus Amulradis nomine,— et castitate florens et bono opere, — bonafama alias — • preibat matronas.
iM« mittissimus 1 a.

NOTiE.

(777) Ccennern in circulo Salano annumerata latiorem ejus i>artem. Urs.

prefectur» Giebichenstein. Urs. (780) De obsidione civitatis Metensis anno 1012

(778) Sc. Theodoricum. v. Balderici Chron. Camerac. I. iii, c. 3.
(779} Manica apud architectos ilHus ffivi signifi- (781) Y. supra 1. 1, c. 2.

cat cqoavis aediflcii, praserlim templi^ latoa sive

1347 THIETMARI MEBSfiBtlRGENSIS E|>ISG0PI 1348

ros etcompaciens,acfleclesifl?9uimet fortis propu-^deargento tsM fecit. Ecclesiam rotundai^, post

gnatorerat. Sine omni jactantia convicinis pluri-

ma impendit ; ille solus sibi suffecisse cunctis in-

notuit. Audivi eundem multum jurare, quod non

ob ambicionem sed laborantis eecclesice et pene

deficientis utilitatem hunc expeteret honorem. Ad

hoc sedixit immeritem, et ibi duos esse confra-

tres, quos libenter eligeret, si hoc ullo modo fieri

posse speraret. Justus et tenax propositi suimel

vir iste fuit (Horat. iii, 3, 1). Laudari se non (f.

129*) appetebat ab aliis, nec aliis ipse detrahebat.

Ex nobilissimis i»»'' natalibus genealogiam ducens,

acceptam ingenuitatem nuUatenus inhonestavit i»",

sed provectiori industria decoravit. Erat ejusdem

pater Erp senior, vita laudabili, carus cunctis sui-

met conlemporalibus; mater autem ejus Amulred ^

nomine .782), quflB castitate pia et opere herili in-

ter alias lucebat matronas . Haec vero omnia, quae-

cumque potuit bona, pro ejusdem memoria dili-

genter inpendit. Predicto autem Walterdo in

somnis prius *»«» dictum est, quod archiepiscopa-

tum Magadaburgensem accipere, et ad modicum

tempus eum ^*»' possidere deberet. Et inhoc anno,

quo hoc impleri debuit, cuidam malronas venera-

bili mater sua jam defuncta per visum apparuit.

Qu8e cum ab ea salutaretur, et quomodo tunc va-

ieret, interrogaretur, Tespondii: Bene ! et adjecit:

Scisne, inquiens, quod archiepiscopm noster Tagino

de hoc seculo migrare et Walterdus sibi dehet succe-

incendium hujus civitatis magnum dilap3am,afua«
damento erexit, et ibidem canonicorum congre-
gationem facere proposuit, et hiis de sua proprie-
tate predium voiuit dare supradictum. Non fuit
is is89 verbosus, sed consciencise secreto congruis
temporibus manifestanda contegit &>«*. Hoc solum
pre omnibus queritur, quod secclesias et clerum
nonbenedixit ; de pallio autem nil doluit im [785).
Ineffabilem librorum copiam et sacerdotalem ^*^*
apparatum cum plurimis secularia respicientibus
contraxit. Quae omnia in subitaneo ejus flne mul-
torum inutiles manus distraxerunt i'«s. Sedebat
namque (f. 130') tantum? ebdomadas et 2 dies.

47. Hoc totum ideo dixi, ut de ejus celeri obitu
nec palam nec in occulto ullus miretur, vel sua
speciali culpa hsec evenisse arbitretur ; quia muiU
ante eum plusquam 30sedebant annos, quinechic
nec in futuro majoris meriti erant. Ve hiis qui iu
hac peregrinatione diu vivunt, et id spacium male
operando perdunt ; et bene illis est, qoi dies sibi
concessos cum cautasollicitudine in Christiseryicio
ducunt. Male operantes quique ^*** pcenas sibi au-
gent ; econtra autem, quibus abbreviatur vita pre-
sens, si sunt culpabiles, cito admjssa luunt. Boui
autem omnes etsi corporaliter non eque degant,
una tamen felicitatis eeternitate gaudent. Non ille
solus tamparvo temporesedit.LegimusTertuIinum

dere ? non ut hic sit aliquantulum regnaturus, sed in ^ a sancto Stephano papa presbiterii dignitatem, et

ultimo examine inter judicantes sessurm. Ab eodem • - -- - ^. . -. ... a

in ccslo est tabula ex "" argento pene perfecta; et
cum haec cicius completur^ ab aspectu hominum is
premia recepturus 4»*o aufertur. Ipse vero, ut soror
sua mihi intimavit laica — alteram enim habuit
sanctimoniaiem — id ipsum presciens, vocavit
eam adse, dicens : Recordaris (f. 130) morfo, quali-
ter mihi olim promisisti^ si hereditati meae umquam
succederes, utpredium, quod in Osulfstidi [l^i) ha-
Jbeo, pro anim^ remedio meas sancto Mauricio trade-
res ? Cui haec omnia profftenti et digito (784), ut
ipse peciit, conflrmanti, ilens respondit : Mihirwn
Ucet vivere ; tu autem fac ut dixisti, etpro certo sciVw,
quod de residuis nil abalienabo vobis consororibus

post 4 dies ob amorem Christi constantiamgae fl^
dei martjrium a tiranno suscepisse (7S6}; et ia
utroque ordine issemper manet.Iste quidem pec-
cata iuit, et in brevi pro laboribusjustb braviom ^^"^
a Deo recepit, ethoc is^smuitis iUco manifestatum
fuit. Haec autem omnia enarrare perlongum est;
qualiter vero de hiis mihi acciderit, Deo teste,quia
non meutior, explicabo. (f. 131). Fuit in presidio
ad Misni, «t in natalicio die post apostolorum Sy-
monis et Judae [Oct, 28) post matutinam apparttit
mihi ille venerandus, et cum hunc mortuum beae
cognoscerem, quompdo se res ejus haberent,proti-
nus interrogabam. £t ille : In pcenis^ iuqoid, pro
qualitate meriti fueratn, quas omnesprorsus jam s^'

meie. Sciebat hflec omnia compleri debere; sedl^ perabam ; ei ego mox admodum g&musiLice^
speravitin maaoriiempore. 28 annos prepositus mihi,iaqnaimfCampanassonare€tpopulosadlaude»
erat, et hoc nomen et officium pre cceteris con- Dei accenderet Et iUe respondit : Bene,quia9tr>m
temporalibuscttoctis iwhonoriCicetenebat. Sarco- est. Et tunc amplius in coUoquendo progressus :
phagamingensad inciudendas sanctorum reliquias Estne, dixi, hoc vobis notum, quod multorum susur,

VARLE LECTIONES.

i»87 appetebat — nobilissimis, abscisa in i . supplevimus ex 2. ubi haee ita leguntur : ab aliis non appfr-
lebat n. a. i. d. Genealogiam duxit ex n, n. quam extollebat bonis moribus' *'w nho abscisa sunti-
w»9 add. 1 h. *•*<► recepturos 1. i«*i artento 1. i«« ita 1 6f et in ioco raso. *«*» hoc — doluit add.
i 5. i»44 sacerdotem 1. *•*» distracserunt 4, im longeva vita add. 2. *»*7 brauiuiu 4. »».** et hoc

add>ib. «Trv^*^

NOTiE.

scripta est. v. Sagittarii hist. ducatus Magdeb.
lib. m, c. 5, p. 274; Dreyhaupt t. I, p. ^»*
Urs.

(782) De ea vide Annal. Saxon., 4a. 400. Urs.

(783) pivenst»dt in ducatu Magdeburgico. Uns.

(784) Cf. I Grim Rechtsalterthumer, p. 440.

(785) Bulla enim P. M. Benedicti Vlll sexto de-

mam iie post archiepiscopi obitum, scil. die 48,
AiigU8tiinaict.z,primoBenedictipoQtiiicattts anno

(786) Tertulianus s. Tertullinus, presbylar Ho-
mantts, mortattB aob Valenano die AugnsU 4 arca
annum S160.

im

CHROraCCN. ^ UB. VI.

131^0

r^tme tmfi tegis aKenat^i est fl. xtoHft 00 gu^ po$i J^ c^^m ip^i^QUS» ip,M«gadabiirg pri^iiiu id rescivi,

ordirmtianm vestram contra eum multa operari
studuissetisl Et iUe : Credite miki^ obsecro^ credite^
iogezniaansy quia in hoc cuipabilis non sum, Cum
auteia percODtari huac yellem, cur tanio ciio
obierit, evigilayi, et hoc scire aoa licuit mihi.Ac-
cepi pQst a veracibus i*«>, quod is i»o ia omaium
commemoraiiooesaaciorum diviois elem^aierpre-
seatari merereiur obtuiibus. Omne quod de illo
dixi, non de specialialiquasuimei cariiateproiuliy
quiaverum esi, quod aaie beaedictionem suam i>'o
mediacriter dilexit me, et ob defensionem suimi&i
scclesiffi ixfcpedii mulia mee. Yeriiaiis gratia ei
obprobriiob muiaUonem subsequuturi hfleclocuius
sum, minora quam (f. 131') fuerint, quia posi se

^t mox ad reginam velociier abii. Omnes noscon-
provinciales juxia Mildam sedere et ad adventum
regis haec orania providere, ab ea jussi sumus. la-
ierim rex ab expeditioae occideatali revertitur, et
Gereaoaem (789) suimet capellaaum poaere ia va-
cuum i<ss coaaiur. Huic presul Hericus occurreas
eti*s«]egatioaem i^s^suam t*>o aperieas, aoa exau-
ditur. Thiedricus imo nepos meus tupc ad Groaam
vocatus veait, et a rege per maaus susci^iiur, eiia
vice Geroais deinceps habeiur. In aaiali saaciiM^-
thei apostoli {Sept. 21) rex ad Sehusum venii ; et
ego accedebam, et cum jam tempus essei, ammo-
aui huac coram cuaciis resideatibus, ut aliquid ^***
de parrochia meimet cffiterisque rebus i^jusie ablfi-

meiiorem nuilum reliqnit. Posi htgus sepuliuram 9 iis ante constitucionem (f. 132') archipresulis cum

flericus aniisies ex nostra parte ad regem cum
eleciione miitiiur, cui mox episiolam de secclesi»
deirimenio mes i*>oiQ8criptam ei regiselemeniiam
ammonentem commisi.

48. Interim Bolizlavus (787) de nece archipresulis
certus, congregaio exercitu, Libusuam, de quapre-
dixi, peciit; etquia sciebat, ob effusionem Albis ex
Aostra perie nullum urbanis posse ad auxilium ve-
jDirecastrametaius esi ibi. Miles ejus f*so ad bellum
bortaius accessit, ei defensor ad modicum resisiii,
Matgnam enim hanc urbem nil nisi mille homines
tuebaninr, cui vixier toiidemsuppeterenii**t. Bo-
lixlavus ad prandium sedebat, ei saiellites suos jam

eo voluisseiiraciare. Ibi me iunc firmsB suimetfldei
commisii, ui cum juAticia aut alie salubri haec flni-
reniur. Postera die rex ad Magadaburg veniens, in
refectorio fratrum omnes aos coaveaire precepii.
Ibi iuac regali peiicioae, et i*** salva ia posteriixa
electioae, Gero commuailer eligitur {Sept, 22) ; et
ia secclesia se primitus aliari tradeas, et commu-
aioaem fratrum 10maasisacquireasi**o, baculum
a rege accepii pasioralem ; et mox iaihroaizaius^
ab Eido uactus est episcopo, aobis coafrairibus
predictis eum ^*** acyuvaatibus. Thebeorum fesii-
vitas martTrum a rege ibi celebre ducitur, ei post
hffic ab archiepiscopo magaificis mvtaeribus idem

victoresurbemiagredigaudeasceraebat.Portaape-y;]; cum suis omaibus hoaoraiur. lade hiii*** adMer-

. «. j.. r, . . sburg properautes diu ibi manebaai, et procura-

tioaemregai cum i**i summisiractabaai.Erluviaus
Camaraceasis &>** episcopus ia hoc aaao, ac Coa-
radus et Herimaaaus puer duces egregi, obieruai
(790). Quidam vero moaacbus iafirmiiate magoa
depressus, multa per visum sibi revelata vidii,
quse iaierim, dum ipse e^ secum loquitur, a pre-
seaiibus scripiis aoiata t*** suat, et pro maximo
habeatur miraculo (7^1). Naii suoi autem ia hiis
diebus duo fraires cum deaiibus, ia ore similes
aucee, quorum alter dextri dimidium brachii, sicnt
ala aucffi, habebati**o; qui iercia die aaiivitatis
suee iavicem rideaies (f. 133), civiii disseasione
moriuatur ^792). Quidam vero miles, cum bona

riiur et jmultorum sanguis effundiiur. Capiuntur ex
hiis i**soptimi Guncelinus ac Wiso i***, et ejusdem
iofelix custos Scih wi vulaeraius. Is namque ur-
bem, quamcumque umquam ad tueadum accepit,
noD i>*o igaaviasui, sed iafortuaio miserabili,sem-
per amisit. Hii omaes ducii suai ia preseatiam su-
perbi iriumphaioris, cujus ediciu mox ad custo-
diendum abducii suat. £x sociis autem predicti
dttcis aoa miaus quam quingenii(f. 132) ibidem
remanseruni. Facta est vero h«c miserabilis cedes
13 Kalendas Sepiembris (1SS\ Divisa tunc inmani
preda ac urbe incensa, vicirix iurba cum seniore
sao leiarediii.
49« Ab internuniiis fesiinantibus haBC regina in

Merseburg iunc manens conperit. Ego autempre- .. sancii Clemeniis vi tollerei, et inde recium facere
posiii dum ortatu Redingi duo aliaria, unum, ubi noluisset, in una dierum a muribus intra cubicu-
archiepiscopus requiescit, ei aliud in sepiemirionali lum impugnaiur ineffabilibus. Qui primo ijuste ar-
ej usdem templi parte 1 1 Kalendas Septembris dedi- repto eos prohibere temptans, posteaqiie evagiiiaio

VARLG LECriGNES,

*•*• veraiibus 1. i*»o add. IJ. i*»i supereni la. i*** e. h. add. ib. i*»« wisso ia.primo s puneto no-
tato. i*»* cih Ifl Isioh A. S. i»»» ua aeest excisum 1. i*«* ei deest extisum 1. i*»'' Super legationem
legiharcnii. i*>» aliqii 1. i»»» a<f(2. 13. i«»o acquirans con\ acquirens 1. i>»i ito A. S. excisumini.
iMi ra excisum i. i»*» nota 1.

NOTiE.

(787) Dux Poloniffi. (790) Ex Ann. Quedlinb., a. 1012.

(788) Necrol. Merseb., Aug. 20. Liubuzaua multi (771) Indid.

peremti sunt, (792) v. Ann. Quedlinb., h. a. ubi melius : ctttVt

(789) De pareniibus Geronis v. Ann. Saz., eansensu.
a. 1023.

IS5i

THIETMARI MERSEBURGENSIS EPISGOPI

m

C08 aggressus gladio, et sic «Mi qH proficiens, arca A eam nimis laborantem et ob lioc a psalmis non

quadam, ut ipse rogavit, includitur, ac in medium
fune suspenditur ; et cum exteriushsecpiagaseda-
ret, hicque liber solvi debuisset, ab aliis tM«* usque
ad mortem corrosus invenitur (793). Tunc cunctis
presentibuset postea venientibus manifestum fit^s",
guod hunc ira Dei, vindex predicti facinoris, sola
consumpsit.

bO. Interea Jaremirus, de quo predixi, regis gra-
tiam suppliciter petens^ pro misericordia et resti-
tucione exilium ac custodiam Ethelboli presulis,
Ansfridi successoris episcopi, suscepit, qui in in-
mensa cede Bawariorium ad Bolizlavum sine ^m^
regis ac sui licenciacum muneribus iteragencium,
et trucidacione sibi commissorum et non aliqua

cientem.Inter quoshoc solum ore volvebatetmeDte:
Me, inquiens, smcepit dexiera tua, Domme, ipsi

vero in vanum quesierunt animam meam {Psal. ura,

9, 10). Hsec nullum omnino ad me proferens ver-

bum cum a me interrogaretur, si sancto voluisset

ungi oleo, respondit : Ubenter, quia po$t hoeCkristi

voluntas cito perficitur in me. (f. 134) Vestimentis

tunc parata novis me vocavit ; etperfectisomnibos

ad unctiouem juste pertinentibus : Quampulen es

nunc! dixi ad eam, et illa : Vide, infit, juvenen

formosum ad dexteram^ oculis designans in eam.

Post haec digressus, ob fatigationem intineris diu

dormivi, et tunc expergiscens audivi eam pre ni-

mio dolore graviter ingemiscentem ; et propiosac-

regbinfidelitate, talempromeruit ulcionem. Nostri B cedens, cantavi psalterium, usque dum eam in ex-

hoc audientesinimiciirriserunt; nostri autemcon-
cives ^*** ut sibi profuturuni timuerunt. Et hiis li-
ceat in semetipsis hoc factum cognoscere, qui id
consilium regi nostro umquam dedere. Post hsec
Othelricus, frater i**? ejus, ad Merseburg a rege
vocatus venit, et regnum, quod sibi injuste prius
usnrpavit, gratuito munere suscepit. Eadem tem-
pestate inundantes pluviae ac se (f. 133') surgen*
tes piratffi multum, pro dolor I nocue^e (794). In
illo tempore inundante Danubio in Bawariis et
stagnante Reno, ita &>•« ineifabilis populi ac peco-
ris, edificiorum .quoque et silvarum tali impetu
erutarum multitudo periit, quod omnes harum ha-

tremisessepresentes testarentur;et tunc completis
qusead hsec dicendaerant,cum ipsasanctonimin-
vitacione transiit felix animaejusIdibusNoverobr.
ad sponsi coelestis thalamum (795). Hujus obitam
quidam laicus, civis Partenopolitanus, cum in in-
firmitate jaceret, predicens : Est, inquit, dmM
Ldudgerd de hoc seculo transitura ; et vere heatia
est ille qui eam meretur incedere viam. Cum jam
primo illucesceret, corpus ad Wallibizi nobis co-
mitantibus defertur, et inproxima die juxta mons-
sterium in aquilonari parte, ubi Liutherdus paler
(796) 26 annos inclusus &*•« requiescebat, deponitor
et a viro suimet Wirinhario ineflfabiliter defletar.

bitatores parcium sua vel antecessorum memoria QFuerat enim hsecvite ejusetanimee diligens custo-

id nunquam accidisse firmabant, hoc gementes ex
variis criminibus suis tunc evenisse, et post haec
aliquid magnum timentes sibiesseventurum.Equi-
dem longe digressus ^sm redeam.

61. Rex a Mersburg discedens, navigio ad Harne-
burg venit. Ibi cum Sclavis confluentibus plurima
discttciens, pace vero &*•« ibi firmata, rediit, et
omnium festa sanctoruminHelmanstidi celebravit;
deindeque occidentaies properat invisere regiones.
Interea domna Ludgerd nimis infirmata, me quia
unice dilexit, et, ut supra memoravi, linea consan-
guinitatis mihifuerant co^junta, perinternuncium
vocavit . Sed cum post crepusculum ad Walmerstidi,

dia, et in divino maxime sudans famulata, pro illo
plus quam pro se, jejuniis in frigore et oracione
continua peractis et elemosinis, ab omnittQ hae
usque tuebaturinsidiis hostium. Dico autemcanctis
presentibus atque futuris, quicquid boni inhoc ^^'*,
seculo pru alicijgus memoria a fidelibus exhibetar,
(f. 134') si non licet ei prodesse is^i, proquo agitar,
nunquam a Deo ei irritatur (797), qui hoc facere
studiosus conatur i*7<. In primp i*?» Heinrici re-
gnantisanno predictaLiudgard post mortempatris
sui ad virum suum, a quo injuste tamdiu di^auett
fuerat, mense Januario rediit (798) .
52. Et post nuptias marchio Liutharius in occi-

ubi illa jacuit, venirem,caminatam ingressus,vidiD denteinfirmatusetpocionePaulina(799)inebriatus'

VARIiE LECriONES.

1M4 add. ib. iM«* luisau/ suis ia. iw fecit 1 a. iM«s. r. a. s. i. add. 16. i<67 f. e. add. 1 b. ^Mta
ceptis tempus est ut add. 2. !>«• inculsus corr. incuisus 1. ^*''^ add. 1 b. i*^i prodere 1. >S7« canaior i
1S78 prima la.

NOTiE.

[793) Ex Ann. Quedlinb., h. a.

[794) Ex Ann. Quedlinb., h. a.
(795)Kalend. Merseb., Novembr. 13. Livkierd

cometissa obiit. ,. * ^

(796) Denotat patrem socen Liudgerdis, funda-
torem ipsius monasterii.

(797) 1. e. irritum fit.

(798) V. supra 1. rv, c. 11, 25.

r799) In Polyc. Leyseri Hist. poetarum et poema-
tum medii sevi p. 502-692 exstat, i£gidii, medici
flub finem seec. xii viventis, carmen de virtutibus
et laudibuscompositorummedicaminum. Interalia

pharmacap. 629 ibi occurrit, ut 111. AdeluDgiaspri*
mus notavit^ potio sancti Pauli :

Quos apoptexise pestis violenta procellat,
Quos furor invaait manise, quos insita nervis
Sensifici motus vis sopitiva resolvit^
Potio restituit gaudens cognomine PauU ;
Asmaticos cantiis compescit^menstrua Mivit,
Uanc annispotes illxsam servare duobus.
Paginasequente630,ubi eadem medicinaPaaliattm
et potio Pauiini vocatur, ejusque vires ad capat
venlriculumque pituita obductum, etc.,deprsdicao;
tUTi in fine additur, eatn per quatuor annos serrari

1353

CHRONICON. — LIB. VI.

439k

exiDproviso obiit, octava "''* Kaleadas Februarii ; Affnus succedebam. Omne, quod invieem peceavimus^

sepultus in Colouia, iu codem loco, ubi ipse prius
rogavitja australi parte templi, quo in cena Domiai
peuitenles introducuntur. Hujus vidua, aomiue
Godila, quodcuaque boai potuit, pro memoriaeju-
sdem facere noa dcsistit. Filio suimet Wiriuhario
beneflcium patris et marcam i»"^* cum duccntorum
precio talealorumacquisivit,peraianens in castitate
4 annos. El tunc cousanguiaeo suimet Hirimaa-
no (800) aupsit, ail curaas iapositum ab Araulfo
presuie bauaum, et quod dexteras episcoporum sibi
hoc a Deo iaterdicencium fefellit trium. Propter hoc
est excommunicalionis gladio ab antistite predicto
jugulata,auilamque ^s^a in procreaada prole spem

amore Chrisii ex corde remittamuSy ut cum bona pace
nunc !>*» separati, mereamur in die ultimo ite"
rum i"s sociari, (f. J3o') Hoc in extremis meimet
salubre vobis consilium do, ut Oddonem^ qui frater"
nilatis vestrae est particeps *««•, communi nostrarun
conscnsu ad rectorem nostrae eligatis »>•' secelesise,
et ad utilitafem pairix, divinam supplicantes pieta*
tem, in cujus manu cor regis est^ quatinus id sibipla'
cite perficiatar. Talia hortaotem omues exaudiunt,
et sui beaivoieatiam et procuratioaem aaanimiteF
laudaut. Crastiao domiuicadies illuxit, etillebea*
tus pater summo pastori gregem sibi subditum ma-
aibus elevatis cum spiritu committeas, 2« Nonas

deiaceps adipiscitur. Sed ego delirans, id est abg Februarii |80i) defuactus pergit, quovivens teien-

incepto paululum devians, regis Heinrici iuciitam
conversationem agrediar.

53. Is i''^? magnam sinodum ob dampnationem
Thiedrici, Moteosis episcopi, posuit. Uinc is^^ in
eodem concilioabomnibus episcopis ibidem conve-
nientibus iuterdictum est utante purgacionem mis-
sam non caneret. (f. 135) Post haec natale Dominl
in Palithi festivis peregit gaudiis; et ibi tunc Wal-
kerus, Treverensis aicclcsiae servus i»?» et capellse
suimet custos providus, egrotavit, et nobis inde
euntibus ibidem relinquitur ; 3 Idus Januarii, pro
dolorl moriturus (an. 1013, Jan, 11). laterim Lie-
vizo, Bremeusis archiepiscopus, loaga iaOrmitate
depressus, diem pius ^sso sollicite preslolabatur

dit. Fuerat eaim uaus ex aumero eorum quos ui
nubes et quasi columbas propheta miratur suas
volare adfeaestras {Isa. lx, 8). Ille eoim ob vigi<*
liarum et jejuaii assiduitatem, dum adhuc valeret»
quasi mortuus igaotis videbatur. Ad altare Domini-
cum numquam sine oblacionibus accessit; assiduus
populi monitor, et hilaris omnibus arrisit dator. Is
erga Deum promeruit, quod inter continuas pira-
tce furentis incursiones sedes sua hactenus per-
mansit intacta.

54. Interea rex de Alstidi discedens, ubi £pipha<
niam Domini celebravit, et Bolizlavi nuntiospacem
poscentesetcon0rmationemcumMi8econe,ejusdem
filio, Oeri promittentes audivit, ad Merseburg ve-

supremum, et in nocto hac, quse ultimam preces- q nit, et ibidem predicti antistitis obitum comperit,

serat diem, consotios crebris jam dcfatigatos vigi-
liis 1S70 talibus mulcebat alloquiis : 0 duicissimi
fratres et fiUif ne quisquam vestrum de iupema diffi-
dat elementidj et ut labor vester nwic i»«* paululum
reievetur, de me exemplum vobis admodum credibile
profero, Domnum papam Benedictum ^*^^ in hispar^
tibus exul i»8* quesivi^ et ne ad hunc pervenirem, a
multis iterantibus sepe &»■ tardaiuSy nullis eo^
rum *'w acquievi blandiciis, Huic^ dum vixit i»m,
liudiosus adhesi^ et post excessum ejus ^dthel-
dago *«•*, seniori rneo, servi vice famulabar, Hoc ipse
considerans pauperes suot fidei commisit meae, Dehinc
camerarius ejusdem elfectus sum, Sed cum illepius^
quam semper optavit^ ceelestem pergeret ad patriam^

(f. 138) et hunc queritur ob presentem fructum,
gratulatur autem propter subsequentem interven*
tum, recordationem ejus sumopere faciens. Post
hsec transit a nobis, et Purificationem sanctse Dei
genitricis in Magadaburg celebravit. Et in ipsadie
predictus Oddo, clericis comitantibus ac laicis, sup-
plexvenit, etregis gratiam, sicut prius,adcomple-
cionem eleccionis pcr fidos intercessores postulat.
Quos rex uuUatenus audit, sed capellano suimet
Unwano iss^, cum laude advenientium, etsi noti
spontaaea,episcopatum dedit; Oddooemper manus
succipicns et promissa sibi pietate de mulcens. Tunc
jussu regis et prcsentia ejusdem a Gerone archi-
presule cum consensuetauxilioepiscoporumEkki-

veslra eiectione communi et muncre regali huic indi- D hardi(802)etThurgati(803)Unwanangiturarchian*

VARLE LECTIONES.

1374 octavo la. i*7> et m. add, ib, i"e que add, ib. "77 his corr, lis i. "78 Huic — caneret scrip-»
iit \b, "79 cliens 2. "*<» tempus corr, diem pus 1. "8i Qtto cesar injuste accusatum deponi consen-
sil. et add, 2. "" exsul \a, i»»» acquievi suasionibus. Tandem vero ad eum perveniens et eum iu di-
vinis officiis studiosissimum videns, quamdiu supervixit 2. "8* etheld. ic ? "»« add, ib. *•»« partipes
i^ issT^Jtgamus \a. "^ unuuano corr, unuano 1. et ita infra.

NOTiE.

posseintegram,exquocolli^erepossishancapotiono
Paulinap. 620 n^emorata fuisse diversam. Cseterum,
addit Aaelungius, an ab apostolo Paulo nomen
iraxerit, equidem iffnoro,quauquamTimotheosuo,
qua ratione stomacoo infirmo mederi posset, au-
ctor exstitit. Wag.

(800) Marchioni sc. Misnensi, fratri uxoris Wirin-
haiiiy fllii Godilae. v. Chronicon Walhecc* ap Mei-

boraiura, p. 71. Godila vero an. 1015 inter vivos
esse desiit. Urs.

(801) ObiitilleJan. 4, secundum NecroK LuneiK
et Adam. Bremens., etita eliam Thietmarnm scri-
bere voluisse, ex sei^uentibus apparet. H»c etiam
dies anno 1013 Dommica fuit.

(802) Sieswicensis.
(803). Scara.

1355

THIETMARI MERSEBURGENSIS EPISGOPI

m

tistes iM0. Et interpositis diebus paucis, Miseco, Apooitur(809),etsuccedeiitesibiPopoQecoaveTsoei

Bolizlavi filius, cum magnis veniens muneribus,
regis efficitur et fidem cum sacramento firmat.
Debinc cum honore magno remittitur, et ut iterum
veniret delectatur. In biis diebus tempestas magna
postsolisoccasum contigit,ac omnes nosadmodum
turbavit. Diruit namque a;cclesiam exLra urbem
positam, quse de rubro facta est ligno, regnante
primo Oltone. Incendium quoque plurima arcbi-
presulis bona consumpsit. Insuper regias pervenit
ad aures quod nepos meus Wirinharius cum Ekki-
hardo (f. i36') Hirimanni marcbionis fratre, ad
Bolizlavum sine licencia pergeret ^mo, ibidemque
multa gratifie suimet contraria loqueretur ^'bo, eju-

tunc Laressemensi is*« pastore, hoc monasterium
confratribus late discedentibus, a priori statu mu-
tatur(810). In civitale Bernhardi ducis, Liuoberg
dicta, eodem anno aeris fit mira mulacio alqae
motio, et immensus terrse hiatus (811). Hoc stiipet
accola et se prius numquam vidisse testatur. Rex
autem ad occidentales pergens regiones,itersuam
ad Longabardiam disposuit, et iterum ad uosrepe-
davit; et inde 11 Kalendas Octobris discedens, per
Bawariorum.iines atque Swevorum usque adlocum
qui dicitur.,.. "»», properavit. Huc exercitus undi-
que confiuit, et bene adjuvantium voluntas patoit.
Et hinc usque ad Romam rex sine omni scnipulo

sque nuncios hic sepe in secreto haberetts^o. HocB regina comitante venit. Ad supplementum hujns

omne rex graviter suscipiens, utrosque in suam
venirepresentiamjussit.Idcumfacerenonauderent,
comprehensis qmnibus suimet bonis, ut regiie po-
testati resisterent, diflTamantur.Tandem ncposmeus
gratiam et incolatum cum predio suimet et auro
comparavit. AUer vero hmge post cum fideli in-
terventu restituitur. Eodem anno Wonlef, heremita
et verus Israhelita, 15 Kal. Apriiis obiit "»1 (804).
55. In proxima quadragesima rex ad Werlu ve-
niens, diu colica passioueibi 1»* infirmatur (805) et
multa ^*» per visionem sibi revelata sunt. Ad ulti-
mum lacrimis et oracione multorum convalescens,
quid in tam brevi intervailo ad predestinatum non
valuit perv^nire locum(806;, Paschale festum cum

itineris Bolizlavus antea invitatus nil aspiravit, el
in bene promissis more solito mendax apparuit. lu-
super antea domno papse questus est per epistolff
portitorera,ut non liceret sibi propter latentesregis
(f. 137') insidias, promissum principi apostolorum
Petro persoIverecensum.Tuncveromissisillo oun-
tiis tacite rimatur, qualiter rex in hiis t*» parlibos
haberetur; quoscumque potuit ab ejus gratiaperhos
amovere conatus. Tantus fuit huic respectus Dei, et
sic piorum quesivit interventum, ac ita cluebat mi-
htis incliti firma fides, et de sacramentis terri-
bilibus adeo curavit I Attende, lector, quid inter
tot flagicia is faciat. Gum se multum peccasse aot
ipse sentit aut aliqua fideli castigatione perpen-

Meinvercosibiadmodumfamiliariin Pathebrunnan q dit, canones coram se poni, qualiterque id debeat

digna veneracione peregit (807) (Apr,); Pente-
costen autem {Mai. 24) nobiscum. In cujus vigilia
Bolizlavus cum securitate obsidum apud se relicto-
rum venit, et optime suscipitur In die sancto mani-
bus applicatis miles efflcitur, et post sacramenta
regi ad aecclesiam ornato incedenti armiger ha-
betur. In 2 feria {Mai, 25} regem magnis mune-
ribus a se et a contectali sua oblatis placavit, dein-
deque regia largitate his* meliora ac muIUi majora
cum benefltio diu desiderato suscepit is» (f. 137)
et obsides suos cum honore et Iseticia remisit. Post
hsec vero Ruciam, nostris ad hoc auxiliantibus,
petiit ; et magna regionis illius parte vastata, cum
commotio inter suos et hospites Pezineigos (808)
fieret, eosdem quamvis suimet fautores jussit in-
terfici omnes.

emendari,ut quaBratur, precipit, ac secundum hsee
scripta mox scelus peractum purgare contendit.
Major tamen est ei consuetudo periculose delin-
quendi quam in salutari penitentia permaoendi.
57. Hujus conpar et quasi collega Hardwigus, a
Longabardis falso rex appellatus, adventum magni
regis et potentiam excercitus doluit ; et quia sois
viribus huic a nocendum diffidit, in castellimoni-
tionem se prolinusrecepit,hocsolum ingemisceos,
quod rex ad majorem tunc vocatus accessit hono-
rem. Post longam animi »»• exestuantis delibera*
cionemlegatos adregemmisit,qui comitatumquen-
dam sibi dari (f. 138) peterent, et coronam suioiet
cum filiis ei redditurum veraciterpromittereQt.Hoc
cum consilio quorundamacquiescensfacererezno-
D luisset, ut in sequentibus enucleabo, ad maguam

56. In diebusiliis Bronhag, abbas Vuldensis, de- suisfamiliaribus provenire dampnumidposteaper

VARLE LECTIONES.

NOTiE.

(804) Ann. Quedlinb., a. 1013. Kalend. Merseb.t Pizenaci, Piczinegi, Petschine^i. -^ Incolebanl

Necrol. Luneb., Mart. 18. terras ad flumina Wolgam et Jaik, Russosque hi-

^805] Gonf. Ann. Hildesh. et Quedlinb., h. a. bebant finitimos. Urs.

(806) Sc. Aquisgrani; v. Aun. Quedlinb. (809) Deeo.posteaepiscopo Halberstad., v.Ghro-

(807) V. Ibid. nic. Halberstad.
(808]APorphyro^enetoPatzinatzivocantur.Liud- (810) Gonf. Ann. Qaedlinb.i a. 1013.

prando aliisque ilhus eetatis scriptoribus audiunt (811) V. ibid.

1357

GHRONICON. — LIB. VI.

135t

scDSil. Sed priusquam haec aggrediar, qusB supe- A 59. Nec flocc]pendendai«oiestGeromssatelIitam

rius iodiscussa oblivione preterii, prescriptis inter-
ponere conor.

58. Fuit quidam Brun nomine,contemporalis et
conscolasticus meus, ex genere clarissimo editus,
sed divina miseratione pre cseteris parentibus inter
filios Dei electus. Hic ab Ida, venerabili matre sua,
unice dilectus, magisterio Geddonisphiiosophi(842)
traditur, et omne quod habere i*9«debuit,cumha-
bundancia i*>7 suggeritur.Hujuspater erat Brun(813)
senior egregius et per cuncta laudabilis, amicus
mihi consanguiuitate et omnibus erat proximus fa-
miliaritate. Filius autem ejus etequivocus i«9<cum
mane ad scolam ire debuisset i**^antequamabho-
spicio exiret, veniam petiit, et ludentibus nobis in

marchionis (f. 439)magna presumtio,quamstapeat
fldelis et fugiat amore pietatis. Gausa proferatarin
medium, ettunc perpendaturfactam,sisit laudabilc
an bonis omnibus detestabile^Arnulfusantistesad
sallumGerpnis, avenerabili ejusdem loci abbatissa
Hathawi ad festivitatem Christi martiris Ciriaci ad
convivium invitatus,venit;etindie sancto, cum i*«*
post missam de aecclesia ambularet, vidit clericum
accipitrem in manu sua tenentem ; et zelo commotus
hunc cum brachio suimet comprehendit ac secura
duxit,non utpuniretur, sed sic verbis mediocribas
corriperetur. Fama volans milites predictos con-
gregat, quorum primus Hugal i*o« nomine ad epi-
scopum veniens, cur seniorem suum sic inhono-

^ _ - , j , — ww^u»ja *\^Mivug, vu* a<;uiuiciu SUUIIl 91C 10111100-

oratione is i»»» fuit. Ocionegocium preposuit,etsic ^rare voluisset interrogat. Et antistes: Quid feci?

fructificans ad maturitatem pervenit.Atertio desi-
deratur Ottone et succipitur, quem non longepost
deserens, solitariam quesivit vitam, et i«oode opere
suo vixit. Is vero post mortem gloriosissimi impera-
toris, regnante i«oi tunc secundo Dei gratia Heinrico,
ad Mersburg veniens, benediccionem cum Ucencia
domni papse episcopalem (f. 138') ab eo peciit^ et
ejus jussione ab archiepiscopo Taginone consecra-
cionemetquodipsedetulit huc paliiumibidemsus-
cepit. Dehinc ob lucrum animae laborem subiit di-
versffi ac grandis viee, castigans corpus inedia et
crucians vigilia. Multa a Boliziavo cseterisque divi-
tibus bona sitscepit,quse mox eecclesiis ac familia-

inquid. Vidi abominatumem Ckrisli^ et quia in
meo factam episcopatu cttmebam, sustinere nonpo-
tui. Nilmali factum est. Ponamus diem vobis COM"
placitam ; et ubi culpabilis a communibus invenior
amicis.digna emendatione restituo, Et illeproseqai-
tur : Nec sic, inquiens, esie debet, nec Ua fieri valet.
Hodie aut sacramento vos excusate, aut seniori meo
et nobis ad emendandumpromittite. Ad hsec presul :
Sancta me, infit, soUempnitas prohibet jurare^ etvos
iliud susdpere. Et muUum miserabile mihi videtur
quod justicia a vobis mihisolum denegatur. Post hec
(f. 139') ille iratus egreditur, et milesarmatusigno-
rantia comitis i«0T glomeratur; et cum jam vellet

ribus suis et pauperibus, nil sibi retinendo, divisit. G opiscopus ceoare, videt omnes appropiare. Domus

In duodecimo conversionis ac inclita> conversationis
sase anno ad Pruciam pergens, steriles hos agros se-
mine divinostuduitfecundare ; sed, spinis pululanti-
bus, horrida non potuit facile molliri. Tunc in con-
finio predicts regionis et Ruscise cum prsedicaret,
primo ab incolis prohibetur i«os, et plus evange-
iizanscapitur,deindeque amore Christi,qui fficclesise
caput cst, 16, Kal. Martii {an. 1009) (814) mitis ut
agnus decoUaturcum sociis i«ot suimet 18. Corpora
tot martiruminsepulta jacuerunt, quoad Bolizlavus
id comperienseadem mercaturac domui suee futu-
ram acquisivit solatium. Facta sunt autem heec in
tempore serenissimi regis Heinrici, quem Deus om-
nipotenstriumpho tanti prsesulishonorificavit,et, ut

in qua fuit, a suis firmiter obseratur, et ne hostibus
facilispateret ingressus, omnimodo munitur. Sed
cum eamjamimpugnarevoluissent, dictum hibest
veraciterquod sacerdos alio declinans ibidem non in-
venireturTunc is in claustro et tandem in monasterio
queritur, et Dei gratia non uUo sui dedecore latens
et haec omnia cernens, nullatenus i«os invenitar. Ad
ultimum sedato furore, hii ad hospicium io«8 per-
gunt, et domos suas tristes revisant. Convocatis
posteraluce militibussuis, Amulfus ad propriam i«io
remeavitsedem, abbatissamque nimisflentemsola-
tur. Hoc totum rex comperiens, conspiratores hos
sibi precepitpresentari.Quem cum marchio predi-
ctus nimisiratum cerneret,per intemuntiosfideles

multum spero, salvavit. Pater autem predicti anti- ^ eum placare nititur. Hosrex earacione audivit, at
stitis longe postinfirmatus, et i«04 ut ipse mihi nar- prius trecentorum pondera talentoram episcopali
ravit, precepto filii i«04, monachicum suscepit habi- solverent dicioni, etqui in hoc facto culpabilesesse
tum, et 14 Kalendas Novembris in pace quie- deputareutur, aut sacramento suoram 1 1 amicoram
Tit (815). expurgarent, aut secundum canonicam auctorita-

VARLE LECTIONES.
i»M abire ia. "o? habuncia 1. imb et equivocus aid. ib. i»oo debuiset 1. 1*00 et — vixit add. 1 h.
i40t rengante 1. 1*01 prohibitur 1. i*08 sms la, suis sociis 2. 1*04 add. 16. uoi fioccipendsnda i\
aUhiin eiusmodi verbis a deletum est ab ipso Thietmaro, ut videtur. i4o« huga 1 a. 1^07 ignorante mar-
chione A. S. i^ nuilatus 1. i«o« hospicum 1. i«io propria 1 a, corr. propria 1 6.

NOTiE.

(812) ScholasticiMagdeburgensis, dequov.infra Halberstad. Exstat Brunonis epistola ad regem
^l» 25. Heinricumin ultimo ejus itinere scripta, ez cod.

(813) De quo vide Ann. Sax., a. 1009 et 1106 bibl, Gassellanse descrmta.

fin. (815) KalendariuaxMersebarg., Octb. 19. JBlniii

(814)7. Id.lfart.Aan.Qaedliab.,a. 1009;Chron. cmwersus obUi.^

im

THICTlfAEI HERSEBURGENSIS EPISGOPI

m

tem^^i^ ei^*^' satisfacereQi. Factatunc iuter eosdem A Ottonem peciit inperatorem; et cumeo diaconver-

mutua p8ce, post pascha ponuutur induciffi. Huc
nostri eorundemque t«i* amici conveniunt, et ego
(f. 140) cum iliis affui ; et ut pecunia datur predicta,
episcoposin occidentale monasterium venit, sedens
1411 ibidem in i«i>soIiosummigradus.lbituucsolus
marchio se juramento admodum credibili expurgat;
satellitesautem suimore pceuiteutum de manu pre-
dicti anlistitis singulariter suscipiunt ea ratione
jejunium^ ut si quando amonereutur, onus subi-
rent impositum.

60. lliud etiamadnectendum est,qualiter Othelri-
cus,Boemiorumdux, mammonainiquitalis (Lucxvi,
9) interpretatus, Boaionem inclitum suimet miiitem
cffiterosquecomplures interfici preceperit, eo quod

satus, in Magadaburg oralogium 1.820) fecit, illud
recte constituens, cousiderata per fistulam qaadam
stolia nautarum i«*< duce (821 ). Post hsBC aatem pre-
dicto papaGregorio **" defuncto(a«. 999), is gratii
inperaloris eidem succcssit, et usque ad tempos
Heinrici regis sedehat, Silvester vocatus. Id cujas
vice Johannes Phasan, id est gallus i<>«, positas
{an, 1003), sedem apostulicam dies sibi commisios
regebat, subquoaeccIesiaMerseburgeusis reQOTatui
et privilegii auctoritate sui roboratur. Huic succe-
debant Sergius {an 1009), qui vocabatur Bacca
porci i^ss, atque Bencdictus (an. 1012), ambo preclari
etconsolidatores nostri. Ab omuibushiissacerdoti-
bus summis adventus regis admodum desideralur,

hosfratremadyuvare ezulem a falsis murmuratori- B sed diversui um reluctatioue hostium dlutardatar.

bus ^^^* audierit, et omnes caute in hiis cladibus disce-
rent^qualitersibiinfuturum precavere debuissent.
QaodDominus in utroque testamento jubet observa-
rifkmiter idin hiisregionibus compleri prohibet am-
bicio, ceca semper. Germanum enim, quem merito
pre i^ishiis diligere debuit,verebatur,et ne umquam
ad se veniat, diligenter custodire couatur. Boemii
regnanteZuetepuIco duce(816y quoudamfuereprin-
cipes i«i< nostri. Huic anostrisparentibus quotauuis
solvitur (817) census, et episcopos in sua regione
Marierom (818) dicta habuit; quod omne is ^^^^ et
successores sui superbia tumidi perdiderunt, quia
omnis humihtas {Matth, xxiii^ 12), euvangeUo teste,
crescitet arroganti» subiimitas miuoratur. Sine
maximo timore in hiis nullus dominatur provin-

Beuedictussit iu cuuctis operibus suis omnipoteDS
Deus,qui Romam lougo tempore a multis temporibus
depressam i^'^ tali pastore consolari et pacillcare
dignatus estl Namque papa Benedictus Gregorio
quodami^i^inelectionc prevaluit. Obhocistead^^**
nativitatem (f. 141) Dominicam ad regem inPalithi
veuit cum omni paratuapostoIico,expuIsioQemsaam
omnibuslamentando inuotescens. Hujus crucefflrex
iu suam suscepit custodiam, et a csteris abstinere
preccpit, promittens sibi, cum ipse illuc venirel,
hsec secundum morem Romanum (822) diiigenter
finiri. Advenit optali temporis acceleratio, et rei
Heinricus a papa Beuedicto, qui tuuc pre csteris
autecessoribussuismaxime dominabatur i«i*,meDse
Februario [an. 1U14) in urbe Romulea cum ineffabili

ciis. Garitas pura gemit exclusa i^^», quia regnat^ honore suscipitur, et advocatus sauctiPetrimerait

ibidem perjurium cum fraude socia.

61. (f. 140'.) Superius de i«i> uuiversalipapaBru-
none disputans, cum successorem ejus Gerbertum
tantum nominarem, ut de eo laciusaliquid scribam,
non incongruum est. Erat is natus de occiduisregio*
nibtts, a puero liberaU arte i^^* uutritus, et ad ulti-
mumRemensem ^^^ urbem adregenduminjuste i«*i
promotus(819)(a9i. 991). Optime callebat astrorum
cursus discernere etcontemporalessuos varise artis
noticia superare. Hic tandem a iiuibus suis expulsus,

fieri. £t i«i> quia de secuudaejus ordinacione loca*
turus sum, coudecet eumme priuslaudare,de cujus
hoc venitgratuito munere, ut i«» magistergeocium
nos ortatur Paulus: Deo patri pre omnihus ct m
omnibuSf fralres, gratias agite {Eplies. v, 20); A*f
est enim votuntas ejus in Christo Jhesu JDommo miro
(ITfiess.y^ 18). Jure iaudaudus cst a nobis,qui
multum prof uit nobis munere et gratia aeterui regis.
Heiuricus eteuim rex ascciesiam adauxit i^m nostram
multis utilitatibus, imprimis divino apparata, et de

VARLE LECTIONES.
i*ii auttoritatem 1. 4*i« nostrique eorundem 1 a. i*i« sedit 1 a. i*i* murmataribus 1 a.sei-
Buperscripto to corr. 16. crimiuatoribus 2. ^^^^add, 16. >«i» principes, et huic a, et epi^copos ^ mi-
noratur erasa in cod» 1. sed ita ut dUpici queant. i^i? et hic in sua r. M. d. habuit episcopos, que omoia
hic 2. il. 5. i*i* exculsa 1. i*i» parte ia. naturalibus artibus 2. i«o remeusam 1. i*" i^
addiC ib.et A. S. a, 999 In 1. in erasum, i*«« nautorum 1. i"« G. voci papa superaddidit **•
i*«* i. e. g. add. 16. i*« qui u. b. pore add. 16. bucca porcus A. S. a 1009. i**« depsam i. ^**^
Cttidam lc ? i*«« per ia. i*«» sequentia usque ad versus ipsius Thietmari fnanu sunt exarata ; carmen «r*
iom hujus folii paginam, quaternionis ultimam, complet, i*so adauxit super uetj. posito g ita ut adaugu^
voiuisse videatur,

NOTJE.

(816) SwatoplukseuZwentibold, Moraviaj dux po- s. v. Compas Hollmann Stadtewescn t. I, p, <23-
tentissimus + 894.

(817) Sic pro solvebatur.

(818;Mahren. Conf. Palacky Gesch. von Bohmenl,
p. 140.

(819) Conf. supra, p. 616-694; et C. F: Hock:
Gerbert uud sein Jalirhuudert. Wien 1837.

(620) Horologium soiarium.

(821) Conf. Ersch et Gruber Encjclopfl&diam

137. Capmany Qusstiones criticas sobre variospwi^*
de histortaeconomicaSf etc.Madrid, 18074to, pag'^
—132. Complainte d'amour ms. s«c. xiii. apu'i
Wolf. iu JaUrbQcher fur wissensch. Kritik 18^m
Jul., pag. 142.

(822) i. e. lege Romana Cf. Legum t. U, B,
p. 159, sqq.

im

CHRONICON. — LIB. Vn,

1361

omnibus curtis quas in Thuringia et in Saxonia A
habuit, duas nobis tradidit familias (823). Evan-
gelium auro et tabula ornatum eburnea et calicem
aureum atque gemmatum cum patina dedit et
fistula (834), cruces duas et ampulas ex argento
factas et magnum calicem ex eodem metallo cum
patina simul ac fistula dedit. Quicquid in prediis
ab antecessoribus meis neglectum erat, precepto
renovaraty

(f. 141*) Quem laudant superi, veneremur nos

[quoque servi,

Promentes dignas nostris ex cordibus odas.

Est hic namque Deus trinus, in deitate sed unus,

Et sine quo nullus regnat, Deus ille benignus.

Atque bonum summum, depellens omne no-

[civum,

Largiturcoelo quce prosunt omnibusalto.

Verus mendaces confuderathicmodo testes,

Heinricum regem dicentes inperial^m
Guram non suscepturum, nec denique longo
Tempore reguandum, sed seva morte premen-

rdum.
Nunc sunt bisseni, quod regno prefuit, anni,
Scandens cesaream post rector clarus in aulam,
IIIo mense, meam quo solverat ipse cathedram.
Ista dies puichro signetur clara lapillo (Mar^

[Hal. II, 53),
Qua regi nostro se subdit Roma benigno,
Atque liquore sacro perfusus gaudet, et almo
Fert grates Domino, qui se visitavit ab alto,
Ac Cunigundam contectalem sibi caram.
Summus pastor ovat i>«S chorus atque suos

[quoque cantat,
Quod sunt securi, tanto rectore potiti.
Merseburg, et tu concinnes omnibus actu i«n.

LIBER SEPTIMUS

l.(f. 142) Decursis aDominica incarnacione i«s*
post roiUenarii plenitudinem numeri 10« annistre-
decim, et in subsequentis anni secundo mense ac
ebdomada tercia, anno .autem regni ejus tercio
decimo (835), et die Dominica,ac 16 »*»» Kal. Mar-
cii (an. 1014, Febr. 14), Heinricus, Dei gratia rex
inclitus, a senatoribus duodecim vallatus i«)6, quo-
rum 6 rasi barba, alii prolixa mistice incedebant
cum baculis **"j cura dilecta suimet coujuge Cu-
nigunda adsecclesiam sancti Petri,papa expectante,
▼enit »*M ; et antequam introducerelur, ab eodem
interrogatus si fidelis yellet Romanse patronus esse
et defensor scclesioe, sibi autem suisque successo-
ribus per omnia fidelis,devota professione respondit,
et tunc ab eodem unclionem »*" et coronam,826)
cum contectali suasuscepit; priorem autemcoro-
nam super altare principis apostolorum suspendi
precepit. Eodem die papa eis cenam ad Lateranis
ferit copiosam. In oclavavero die [Febr. '21)inter
Bomanos et nostrates magna oritur commocio in
ponte Tiberino,et utrimque multi corruerunt,nocte
eos ad ultimum dirimente. Hujusrei auctoresger-

mani tres extitere (827), Hug, Hecil ac Ecilin ***«,
qui postea capti sunt et in custodiadetenti; ex qui-
bus unus i««i in hiis partibus evasit, secundus i««*
autam ad Fuldu deductus est i««8, in Ivicanstene
autem 1**» castello tertius ***• diu servatur.

2. Arnulfum fratrem suum, quem Ravennati ****
anteaprefecita^cclesiae, cesar denuo inthronizatum
ab apostolico ibidem «**» consecrari precepit. Sub-
plantatorem iEtbelbertum *♦*» autem ejus (f. 142)
injuste ibi diu sedentem, primo voluit degradare,
sed assidua piorum devictus intercessione, alteri
prefecit secclesise, nomine Aricia. In Ravenna duos
et Romse totidem sinodali judicio papa deposuit,ab
p archiepiscopo Leone jam muto (828) consecratos.
Sanctorum instituta patrum, in sacris ordinibus
ibidem et apud nosdiu, pro dolorl neglecta, cum
excommunicatione redintegrata»*** renovavit.Pro-
hibent namque canones, ut ante 25 annos diaconus,
presbiter autem et episcopusante 30 annos nequa-
quam ordinetur. Hoc quia non servavimus, miseri
prevaricatores sumus, excommunicationemquein-
cidimus ***'.

VARLE LECTIONES.
i*«i hovat la. 1*" Da jubiium Domino, per quem pollere videris add, 2. ubi legitur : ac tu. /6t-
dem ttiam carmtni prsemittitur rubra Prologus. i*m mcarcioue 1. **•* post — numeri add. 16.
**»» XWprimo habuit 1 ; sed X erasumest. VL Kal Mart. etiam habent Ann. Hilaesh. »*»« uuallatusla]
i*»7 quorum — baculis add. ib. 1*»« cum clero add. 2 A. S.a 1014. **»» inunctionem regaiem 2.
***o H. H. ac. E. add. \b. i**o ita ib. hug aut hecil \a scripsisse videtur. i**» ita 16. inloco raso.
***» add. 16. i*** raventati 1. 1**» add. 16. i**«redingrata 1. i**7 nomine Aricia — incidimus add. 16.

NOTiE.
(823) V. chartam imperatoris d. d. Merseburg, Gobelinus Persona in Cosmodrom. Apud Meibom-

a. 1010;, Jul. 28 apud Hofer 1. 1 1. I, p. 160.

(824) Fistula al. calamus suctorius, cujus opera
vinum e caiice a communicantibus hauriebatur,

Suo intelligendum estde communionesubutraque.
iaconus enim tenens fistulam intra calicem,propi-
nabat vinum (idelibus, ut quisque admoto ore suge-
ret ex alio fistulae capite,hodiequesummu8 pontifex
Romanus sacram synaxin accedens tali flstula utitur,
Piam de hoc calice Henriciano fabulam exposuit

t. I, p. 259. Urs. Ignorasse videtur Ursinus peeu-
liarem librum lo. Vogtii Hist. fistuIsB eucharisticn
— ex antiquitate eccles. et scriptoribus me<tti evi
illuslraia. Brem., 1772, 4. Wag.

(825) Rectius dixisset noster : duodecimo.

(826) Conf. Glab. Radulph. 1. i, c. 5.

(827) Fuerunt fratres uii Langobardi, ul ipse
Thietmarus noster 1. viii, ioit. eommeporat.

(820) i. e. mortuo»

1363

THIETMARI MERSEBURGENSIS EPISGOPI

1164

3. DominicamresurrectionemimperatoriQPapiaAsis decorans i«>8 ornatibas. H^jns obitom sigoa

civitate celebrans (Apr. 26), instabilem Longobar-
dorum i^«B mentem caritate cnnctis exhibitafirma-
vit. Dehinc sedatis tumultibus universis, reversus
est ab Italia cesar ^**»] et Hardvigus obhocadmo-
dum gavisus, Fercellenseminvasit civitatem, Leone
ejusdem episcopo vix efPugiente. Omnem quoque
hanc civltatem comprehendens, iterum superbire
cepit; quem utin sequentibusexpono^divinamaje-
stas nimis humiiiatum se culpabilem cognoscere
coegit i^>o. in hiis partibus cesar i«si episcopatum,
quod erat tercium devoti operis sui ornamentumy
in Bobia (829) civitate, ubiGhristicolae sancti etcon-
fessores incliti Golumbanus et Attala corporaliter
requiescunt, communi consilio et licentia compro"
vincialium episcoporom construxit; quia summa
necessitas, et, quce eam precellit^ Ghristi caritas ad
hoc instigavit. Hic cum maxima prosperitate et
gloria Alpinas superat difficultates ac nostrseregio-
nis adiit serenitates, quiaaeris hujus et habitatorum
quaiitates nostris non concordant partibus. Multse
sunt, pro dolor ! in Romania atque in Longobardia
insidise ; cunctis huc advenientibus exigua patet
caritas ; omne quodibi hospites exigunt venale est,
et hoc cum dolo, multique toxico !«■* hic pereunt
adhibito.

4. (f. 143) Eodem anno 4 Kalendaa Mai. obiit
Karolus comes (830\ Riedagi marchionis filius,
qui omne suimet benefitium injuste accusantium

B

prenuntiabant ista. Vivarium ««», quod in orientali
parte urbis est positum, usque in mediam diem ap-
paruit sanguineum, et post viridi i«m colore estva-
riatum. Multis est visum i««> quod meritis isUos
neptis mea se cum palma virginitatis precederet.
Sepulta est autem egreia Ghristi (f. 143*], spoosa a
Bernhardo Antiquffi civitatis (833) episcopo, doq obi
petiit, sed ubi gemens congregatio sua rogavil, in
medio eecclesiffi coram sanctffi crucis altari i*" obi
postmodum per ejus nobile meritum quodam i««
viro diu debili et cum scabellis diu i««> ambulanti
tribuit omnipotens Deusfacilem gressum.

5. Inperatorautem,transcensis Alpibus, cffiteris-
que a^jacentibus provinciis regendo decursis, na-
tale Domini celebravit in PaUthi. Et post hsec ad
Merseburgveniens, Bolizlavi fidem et auxiiiam sais
innotuit fidelibus,et ut ab eis ad excusationemaat
indictffi rei emendationem is vocarelur, unammes
poscit. Interim nepos meus, comes Wirioharias,
instinctu i««s malesuasse juventutis et dolosarum
machinamenlo mulierum cum paucis 1«^ ad orlieni
Bichlingi vocatam Dominica die Yemi (Nov. 7),et
domnam ejusdem Reinildam prius a se desideratam
fraudatis custodibus rapuit invitam. Namque inpe-
ratori, ut nullo &«>> absque scientia et consilio soi-
met umquam sociaretur marito, hsec antea firmiter
promisit ; et ob hoc cum clamore et ejulatu deduci-
tur. Hoc audientes cum clientibus satellites, armati

turgida inflatione et nulla sui &«*' culpa prius per- q conveniunt, et ex his unus Yullerd nomine, toI-

didit, et illatnm facinus eequanimiter porlavit. £o-
dem die neptis mea Malhildis (831),quffi inCeronis
sa]tu cum domna Hathui abbatissa jure consaugui-
nitatis diu nutriebatur, animam i««> exhalavit;
quam quia sibi successuram venerabilis matrona
semper optavit, insolabili merore mortuamflevit, et
banc in proximo mense Julio 4. Nonas eadem &«>«
subsequitur. De cujus laudabili vita qusedam brevi-
ter percurro. Fuit heec reginse Mahtildis jinclita
neptis, ac «««i In 13 setatis suae anno Geronis filio
marchionis Sigifrido nupserat, et i«'> cum eo tan-
tum 7 annos co^juncta erat. Post cijgus excessum
ob Dei amorem et tristis solatium senioris sacrum

nere diro tardatur. Sed una ex ancillis cum se pa-
riter abduci i««> rogaret, et jussu senioris sui hanc
sumere Alwinus nobilis voluisset^vallatur undiqae,
e t nepotem meum(f . 1 44 ) jam tunc egressum reTocat
in auxilium.Hincantequam ei ^^^' succurreretur^^**,
pro dolorl oppetiit.Et dominus ejus adveniens, in.
fra clauditur, et ab uno servorum &«<> sauciatnr;
quem protinus lancea perfossum muro infiiit, et
cseteros, ut sibi propius accedere non auderent,
terruit; et i«7o cum suos longe cum matrona jam
1470 exisse, sibi autem nuUum evadendi locumpatere
vidisset, relicto protinus equo, se dimisit a moro,
et a lapide sequenti admodum depressus, tristesrix

a Bernhardo antistite (832) velameu et mox conse- rv pervenit ad socios. A quibus usque Wi i??^ ad riUici
crationem, ut predixi, suscepit, sedens 55 annos, cesaris domum portatus,ibi cum paucis i«7t est di-
tam assidua in Christi servitio ut Anna i«'*, et tantse missus ; et dominam cum magna festinationeaTexe-
largitatis nt Sarepthena, in castitate et abstinentia runt, nunc hic nunc illic cum ea latitantes, adven-
similis Judith t^s^^ ecclesiam sibi commissam diver- tum domini solliciti prestoIantes.Sed villicus iniqni'

VARLE LECTIONES.
i**« langobarum corr, longobarum i . »*» erasum 1 . «*«o quem — coegit in rasura scripsil i b. *«» Henricns
secundus add, lc. i^M toxicatocibo 2. i<'* sua corr, ut etiam alihi s\i\,postea (Ic?) sua restitutum 1. ^**^
eidem carr. eandem cwrr. eadem {, **»« ac ia **»« vidua add, 2 A. 5. "" Hoc nomine spatium reUetm
expievit 16. *«• decoravit ia, i*»» uuarium ia, vivuarium ib. primo u eraso. **•<> virido la. **•* allare
la. **M cnidam lc? »*«» instintu \a. **«* pacis 1. (cf. not. 1*7«) ; cum pacis obtentu. . d. d. ad u. b. ».
▼enit cnm paucis 2. A. S, »*•» nuUi lc. "•• duci la. !*•'' ita 16. m loco raso. **•• succurrelur i. "••
servuomm la. woorfrf. 16. i^i Vui. add. 16. nomen villes nobis incognitx. i*'« pacis corr. paucis i.

NOTiE.

(829) Bobbio.

(830) Ita et NecroL Luneburg.
^31)V.ibid.

(832) Holberstadensi.

(833) Aidenburg in Wagria.

1965

GHRONICON. — IJB. Vn.

i3M

tatishospiiem iDflrmum inperatorimox^^^^oprodiditA invincibile dampnum relinquens. Obhocreztrista-

etejus mentem fecitnimis hilarem. Speravii enim
eum insuam venientem potestatemin exemplum
1471 aliis *«7<) periturum,aut precio ineffabili ab hoc
redempturum. Nox jamerati«7 4^et Bernhardus ac
Guncelinus et Wiliehelmus comites cum suis militi-
bus a cesaremissi, ubi egrotusjacuit,veniebant;et
hosadfuisse(834)Wirioharius a suis presciens, sib^
familiarem Wilehelmum salutat, cseteris duobus
indicens, si gladium elcvare potuisset, quod num-
quam in eorum potestatem incolumis venire voluis-
set i«7i. Willehelmus vero ejus vulnera ligans, et
quod ad Merseburg, ut sibi jussum fuerat, (f. H4)
venirenuUo modovaluisset, intellegens, a suis fecit

tur, etThiedricus hostis ejus lacrimatur. Hoc ego
comperiens, Thiedrico nepoti meo abeundi licen-
tiam petii, et corpiis amici per satellites meos de
Miminlevo, ubi tunc abbacia fuerat (837), et Rei»
noldus ejusdem provisor egregius debita hoc pro-
curaverat humanitate, ad Helpithi (838), ubi hoc
expectabam, reduxi. Sed eodem jam tunc nimis
fetente, exsolvi protinus viscera jussi, juxta eeccle-
siam jubens sapeiiri meam, et usque ad Wallibir
illud prosequebar, ponens ad ievam dilectse con-
jugis (839) Post 14 dies domna Swonehild, socnis
ejusdem, morte subitanea 6 Kalendas Decembris
obiit i*" (840).

eum portari ad proximaro villam Elerstidi(835) di- ^ G.Interim cesar in Alstidipopulisjuradaibat(ViB6.

ctam, ibique in domo nimis lapidibus firmatapre-
cepit custodiri, ipse cum suis ad imperatoremrever-
8US. Eodem die nos ^«^o ad presentiam cesaris vo-
cati, qaali presumptione suum nepos meus interru-
perit votum, ab eodem flebili lamentatione percipi-
mus. Namque cum Brun a Milone inimico ejus in
domo propria,ubi omnibus est pax habenda, occi-
deretur, idque ab omnibus indigenis inperatori lu-
gubriter intimaretur, multum rogatus ut suorum
more antecessorum tam sceleratis hominibus pre-
dium cum incolatu prohiberet, idque sacramentis
firmare ex sua parte jussisset, elevatis manibus
omnipotenti Deo et cunctis presentibus illud se
quamdiu viveret impleturum proniisit. Et quia sci-
mus multo sacius esse bonum non vovere Deo
quam postea declinare, rogitemus eum, cui hsec
dedit promissa, sicubi ea humanitatis gratia seu
malo is fregerit ortatu, emendatione condignare-
sipiscat. Post inperatoriam lamentationem optimi
quique dedere consilium,ut,comprehensis omnibus
suimet bonis, domna revocaretur, et hujus rei au-
ctores autcapti presentaretur, autfugieutes usque
admortem persecutionem paterentur; ipseautem
comes superata inflrmitate, si culpabilis efflceretur
lAU^ capite privaretur ; si autem hsec omnia cum
consensu matronse acta fuissent, |f. 145) optime
uteretyr sponsa. Frater meus comes Heinricus hffic
ad implenda ilico mittitur, et ut ad Alstidi ad pu-
blicum venirentcoiloquium.jubetur.Illo tunc pro-
ficiscente, predicti comites advenerunt, et cesari

^n. vn, 246), et, ut presentes afflrmabant, meis
heec amicis denegabat. Insula quae Poreii^?' dici-
tur (841), quia prius comes Bernhardus predictum
voluit occidere Wirinharium, per injustos judices
sibi eam cesar precepit assignari. Hoc Vicmannus
comes prohibet,et injustum i*?* esse affirmat; om-
nes populi mussant et christum Domini peccare oc-
culte clamant. Ibi tunc i^sostellamultisin medio ap-
paruit (Z)ec 7)die (f. 145). In octava sancti Andree
Rigmannus presbiter *«^S qui secclesiae prefuit suee
85 annos, in Christo obiit i««s. Et inde exiens, natale
Dominicum in Palithi coluit, et in 4 feria antePa-
scha {an. 1015) ad Mersburch venit. In cenaDomini
crisma in ejus presentia indignus benedixi . In vigilia
autem i«*> sanctoB resurrectionis, quee tunc fuit 5
Idus Aprilis. Redbald abbas Wirdunensis obiit, et
Hethenricusejusdem cenobii prepositus eligiiur i«<«.
In die sanctoarchiepiscopusGeromissamcantavit;
etinterim Othelricus, Boemiorum dux, advenit,et
dies hos sollemnes duximus admodumhilares.In-
terea Hirimannus marchio pascha duxit cum socero
/842), et inde vix solutus, ad imperatorem cum
nuntio ejusdem Stoignewo diu exspectatus venit.
Idem legatus,mentiri sempersolitus, adcesaremin
occidentali parte, plus ad perturbandumquam,ut
simulaverat, ad pacificandum, ab instabili seniore
suo missus est. Quem cum consociis suimet inpera-
tor suis familiaribus committens, generossuosgra*
tiam ejusdem nudis pedibus querentes misericordi-
ter suscepit , et tunc demum nugigerulus ut h»c cer-

quse facta sunt nuntiaverunt. Postera die, id est in .. neret presentari jussit, et publice domino ejus re-

sancti festivitate Martini, Wirinharius pacienti spondit. Hiccumalia,quamcesarpreceperit, domi

animo adversa quseque sustinens hactenus, exspi- retulisset» cum prefato comite i«M pacem firmare

ravit (836), nuUum hostibus lucrum, suis autem cupienti jussu ducis infausti remittitur, et in con-

VARIiE LECTIONES.
i*7s exsemplum. i«7« nox erat et loto fulgebantsidera celo cum ecce add, 2. c/. Virg. ^n, Ul, 147.
i V, 522. yiU, 26. 1*7» uoluissent la. i*m efflciretur 1 . i*" Post — obiit «W. 1 b. i«78 Porci A.S.a.
— 1014. »««justum la. 4*wi. t. add, 16. i«i itaet in Kalend. Merseb. Deeemhr. 7."p? 1. *♦" In oc-
tava obiit add. \b. >*<* add. 16. i*«* ita 16, in ioco raso. i*>> comiti 1.

NOTiE.

(834) Rectius : adesse. ^839) Liutgerdis. Uas.

(835) AUerstaedt prope Memlebium. Urs. (840) Kalend. Merseb., Novemb. 26 SuonehiL^

(836) Kalend. Merseb. Novembr. 11. Obiit Wer^ cometissa obiit.

nicM eomes,
(837) V. infra c. 22.'
(837) Helfle in comitatu Manafeldensi, Urs.

(841) Parey, insula Albiie/haud procui aJeri-
chov. et Gentiun.

(842) Boiislavo Polono.

1367

THIETMARI MERSEBURGENSIS EPISGOPI

m

m^ivL inperaioris et principum ejus fallax et in A 8. Ad condictum ««»<> cesar ut venit loeunii cDn-

invicem disturbans esse convincitur. (f. 149) Tunc
iterum Bolizlavus i«*« se ad excusandum, vel in-
obedientiam ad emendandum a cesare vocatus, in
presentiam ejus venire noluit, sed coram principi-
bus ^«87 suis hflBC iieri postuiavit. Sed quantam ei
benignitatem imperator prius osienderit, lector.
atiende 1

7. Prefatus dux, mille artium scientia plenus,
filium suimei Miseconem ad Othelricum, Boemio-
rum provisorem, misii, ut memores mutuse consan-
guiniiatisseinvicem pacificareut et cunctishostibus
suis ei maxime ccsari pariier resisterent. liie vero
hoc omne in detrimentum sui esse compositum a
veracibus accipiens, hunccomprehendit, exconso

ct os optimaies, quid sibi de hac re esset facieDdum,
consuluii. E qnibus Gero archiepiscopus loquituriMi
primus : Cum tempus fuit et cum vestro honm id
fieri potuit, me ista *«•> horiantem non €xaudisti$,
Nnnc a vobis est mens Bolizlavi ob longam filU rt-
tentionemet custodiam aversa, et vereor, sihuncsine
obsidibus aut aUis confirmationibus remittitis, ut in
posterum fidelis servitii inambobus{i. iVJ) careutis,
Talia loqueniem maxima preseniium turba conse-
quitur, etpars corrupta, id cum honore magnofieri
non posse ingeminat. Vicit pecunia consilium, et
ui hocBoIizlavo carius essei,in fidem suam, etcum
omnibus quae habebani, Miseconem haec a cesare
suscipiens i«>s reduxit, ei promissa percepii, am-

^ , _ j- , ^ , — ^ ^ ^„, —

ciis ejus optimos quosque interflciens, ac cieieros ''^monens eundem ei fllium, ut memores Christi et

una cum seniore capto Boemiam reduxii,acincar-
cerem projecit. Quod cum inperator comperirei,
Thiedricum nepoiem meumiliucmisit,utsateiiitem
suum sibi rcdderet, ei si de graiia suimet aliquid
curarei, hunc nullatenus perderet. Gui hoc fertur
dedisse responsum : Senioris mei jussa in omnibus
sequi tam posse quam velle, mihi admodum necesse
est* Eripuit me nuper indiynum omnipotens Deus de
ore koniSy ejusgue catulum in perniciem meam mis-
ium mihi tradidit. Et si hunc liherum abirc permitto^
certos hostes inpatre et filio semper habeo ; sin autem
reiineOf aliquem cum eo fructum me acquisiturum
sperabo. Videat dominus meus de hiis otnnibus, quid

1488

ilrmse Dei (843), nullum cesari incommodum am-
plius inferrent, nec suos decipi paierentur araicos.
Huic dulci oriatui i«»« fistul» blandieniis more ab
hiis proiinus respondetur, quod Taciis postmodum
nullatenus completur. Quamvis enim hiis aut fides
parva sii aut uulla, tamen hoc nobis imputant,quod
ex parte cesaris et nostrorum is tam sero remitU-
tur, qui in numero militum habebaiur. Hoceis erat
semper in animo, ei propterea se in presenciamce-
saris non venire affirmabant. Ei verum esi, quod
vox evangelica tesiaiur, excusaiionem (Luc. xiv,
i8) aliquam hunc querere, qui ab amico familiari
meditaiur discedere. Hsbc inperator agnoscens, a

(f. f46') sibiplaceatacmihialiquatenusproficiaty Qnobis discessit, et proximos rogaiionum diesin Ga-
et hoc totum devotus inplebo, Sed cum Thiedricus pungun(844) fuit^quoipse curlem suamdeciviiate

cum hac legatione reverteretur, alius mox celeriter
remitiitur, qui eundem mitti rogaret, firmiterque
ei **M preciperet, promittens ex parte cesaris om-
nemejusexciudisoUiciiudinem eibonam flrmaripa-
cem. Tunc Othelricus nolens volens captivum red-
didit, et imperatorem mulium placavii. Boliziavus
auiem de ereptione fliii supra modum gavisus, per
internuntios suimei condignas cesari gratias egit ;
postulans ut eumsibi adhonorem, inimicis autem
suis ad doloremremiitereieifuturam utriusquere-
munerationem ipse veraciter agnosceret. Quodin-
perator tunc non posse fleri respondit, sed cum ad
Merseburg veniret,cum communi principum consiiio

Gassaluni^ss (845) dicia iranstulii; et ibicum con-
silio sui archipresulis Heriberii predictam Hethen-
rico curam commendavit. Interim ecclesia innpi-
tur nosira, presenie archiepiscopo Gerone, cujus
primos posui lapides in modum sanctae crucis 15
Kalendas Juuii i«»<. Et iraciaiis ibidem (646) rebus
necessariis, in vigilia peniecostes (Mai 28) ad Im-
medeshusun (847) venit, illic cum dntistite Mein-
werco hanc sanctam festive (f. i47) ducenssollem-
pniiatem {Mai. 29).

9. Illic Val, Gorbensis abbas, prius ab curasus-
pensus, deponitur^ et unus ex Larsemensi mouaste-
rio Druhtmer ^«07 sine fratrum consensu predicto*

suorum voluntati suimet se iunc satisfacturum pro- j) rum assignatur (848). Quo ad sedem suam io bac
misit.HocBolizilavus utaudivii,non bene suscepit, venienti ebdomada, omnis congregaiio excepiis 9
qualiierque fliium in suam redigeret poiestaiem flens abiit, ei ut Liudulfus abbas predixit ^*^,
sempertacita menieetcrebralegationerevolvitiA^e* locum hunc pene vacuum non sponie reliqoid *.

VARIiE LEGTIONES.
*«« B. flrfe/. ib, 1*8» princibus 1. i^asqdl. i*»» reuuoluii ia. 4*w conditum I. ""
h)qt*. i*»« hista ia. i*»» succipiens ia. i*»*ortaiu 1. ^*" cassulum ia. **»« Inierim — J["?"^f^;
i*. in margine ; 2. vero inseruitpost sollempnitatem ibiquc pergit : rege manenie Immedeshusen illic
add. \b, i*98 u. L. a. p. add, 16.

NOTiE.

(846) I. e. Kaufungen.

I4»7

(843) /. e. jurisjurandi.

(844) Haud longe a Gassela esi monasterium
Kanffangen ab imperatriee Guni^unda ibi funda-
tum, sffic. XVI a Philippo landgravio in collegium
virginum aobiUum conversum. Urs.

(845) Gassel.

(847) Inter Mindam et Geismariam urbs sita ho-
die Immshausen, prsedium nobilium de Steioberg.
Wag.

(848) Gonf. Vitam Meinwerci c. 43.

IM»

CHRONIGON. — UB, YU.

WTO

Cddex^addidUi Qaia vero hiigas coenobii mea- A exemplum, fratres in Christo, eapite, et morbum

cionem sepius feci, libetaliquadeejusinclioa-
cione et rectoribus breviter dicere, quiaunum
ex antiquissimis est. Anno Dominice incarna-
cionis oclingentesimo vicesimo secundo Liudo-
wicus imperator augustus. Karoli Magni filius,
imperii sui anno decimo,pervenerabilemAdel-
hardum anti^ue Corbeie abbatem, hoc ceno*
bium fundavit, in memoriam, unde cepisset,
Gorbeia nova loco nomen imponens. Ipse tra-
didit eidem loco muUa predia, scilicet Huxeri
viUam, Eresburg et Meppiam abbacias. Hujus
vero filius Liudwicus conlulit nobile donum,
abbaciam scilicet in Visbike, et decimas in epi-
scopatu Asnebruggi cum decimalibus ecclesiis.
Tradidit quoque piscacionem io Wisera, qu«B
dicitur Hocwar. Lotharius (849) imperator ve-
nit cum orientalibus Francis in Sclaviam, et

interius latentem medico ccelesti*><>«aperite,etaa-
titotum i>07 ejos salubre nuUatenos spernite,et qui-
cumque sit in fine noatro confessor, non moretur
in gementi professione peccator, ut ab eo in coalis
in veniatur propicius remissor.

11. Ad supramemoratam soUempuitatem et ad
predictum iocum quidam rusticus de occiduis ve-
niens partibus, novam imperatori legationem de-
tulit, et hanc nullo ^so? nisi eo i*08 soli umquam
aperire voluit, portans adhuc stimulum itos hunc,
quo tunc pecus arans minavit, cum hoc ei coelitus
per columbam ^*^^ jussum fuit i>ii. £t hic isi* erat

, .. , . ,.. tantas longiludinis, ut omnes quieum i»i« viderant

eorum regem destimulum occidit, ceterosque -, . . __. ^ ..,^ i^^^i.t^i^ « «^j- f

subegit etdedit ecclesie Corbeien^i, ipso anno B nimis ammirarentur. Ipse i"* vero rediens, cuncUs
dedicationis ejus, ut cronica testatur. Insuper interrogantibus mdicat, jussu cesans, se ad Aqua-

sgrani post ezpedicionemventurum,et responsum

reges et principes et oeteri nobiles ipsum lo-
cum multis divitiis et prediis ditaverunt, et
Romanipontiflcesmagisprivilegiisethonoribus
extulerunt. Hic requiescit inclitus martirVitus,
septennis puer, translatus eo de Francia per
Warinum, ejus loci primum abbatfm, cujus
martiris patrocinio Saxonia rerum suarum
prosperitate in immensum excrevit. Situsest
nic iocus super fluvium Wiseram in episcopatu
Pabrunnensi. Eadem 2. iterum versus finem /t-
bri VII. repetit. Conf. A. S. a. 822.

10. In hiis diebus festivis Ernosti«98incIitusAle-

manniee dux, pueri successor Herimanni, cum in

silva quadam illicite venaretur,ab uno militum sui-

met plus ignorantia quam voluntate spontanea^ ut

ab eo ibidem accepturum. Et quia hanc admoni-
ciooem et crebro aliam innumerabilem inperator
sprevit, vindictam sensit. In nativitate sancti Jo-
hannis baptistae, qu8B tunc proxima erat, ad Gos-
leri cesar veniens, Ernasti ducatum nepti suse et
filio ejus dedit; etinde ad Magathaburg proficis-
cens, interventum Cristi militis Mauricii ad exsu-
perandam hostis Bolizlavi contumatiam supplici-
ter rogavit. Dehinc ad locum qui Sclancisvordi
(851) vocatur, cum exercitu glomerato perrexit, et
magnum comprovincialibus et marchioni eorum
(f. 148') Geroni intulil [damnum i>t']. 8 Idus Julii

cervam sagittare i*oo debuit, pro dolor ! vulnera- ^ fit nostra congregatio, et pro defensione debita

tur*'". Hic quiamortem sibi imrainere perspexit,
socios vocat, et utreo parcerent supplicatur; etquia
hic tunc presbiterum,quo i^o» sua confiteretur pec-
cata,non habuit,unum ex militibushujus vice propius
iwt accedere jussit. Quem cum adesse perspiceret :
Omnes, inquid, accedite^ et commortalis vestri ac
peccatoris facta aure cordis percipite, et qualiter cu-
rentur^ unanimiter succurrite ; absentihusque iso* cun--
ctis fidelibus peccairicem meimet animam queso can^
mendate, et uxorem meam, ut honorem suum servet
et mei non obliviscatur ammone te. Hsec dicens, in
quocumque umquam se aliquid deliquisse recor-
dari potuit, cunctis presentibus innotuit^ etmoxde

habitatoribus hiis predatio magna. Postquam no-
stri Albim transierunt, inperatrix et ego cum illa
ad Mersburg pergentes, cesaris adventum in his
partibus expectavimus. Nostri aulem ut ad pagum
Lusici dictum venerunt, a presidio ex Ciani urbe
(852j egresso i>i<^ temptantur; quod agnoscentes
magnam ex eo multitudinem occidunt, et Hericum
qui dicebatur Superbus, et qui ex nostra regione
ob omicidium illo fugit, captum in vinculis cesari
presentabant. Inde usque ad Oderam inperator
profectus, ad locum qui Crosna dicitur (853), opti-
mos ab exercitu i'i7 ad Miseconem ibi tnrmatim
sedentem misit, ut eum de promissa sibi fide am-

lucehaci'os2KaIendasJuniidiscessit (850), sepuItusD monerent, et ne propter eum ab inperatore sua

in Warciburg juxtapatremsuum marchionem Liu-
poldum, ut ipse rogavit. Hic juvenis, ut spero, felL
cem habet animam, cui, sicut ipse vivens testatus
est, plus placuit, coram multis hic erubescere quam
coram omnipotenti Deo latere. (f. 448) De hoc

perderent bona, cum dedicione sua preoccupare
voluisset, unanimiter rogarent. Quibus is talibus
respondit : Agnosco me gratia i»i8 cesaris ab inimici
potestate ereptum ac vobis fidem promisisse ; et eam fi-
benter in omnibus adimplerem, si Uber existerem.Nune

VARIiE LECTIONES.
1490 ernest lc? i»»* sagitare 1. iwi vulneretur la. iw« cui lc? *"• propu' I. *»•* ^e add. ib.
isoi add. 16. i"* celeste ia. »»o7 antitodum 1. i»w nuUi nisi ei lc? i»o« stimulum — minavit iniocoraso
ib. *«io per c. add. ib. i»ii fuet corr. fuit 1. i»i« hec \a. i"» eam la. i"* Ipse — sensit ib. tn loco
vacuo, i»i» deest 1. i»i« egreso 1. i^i^ exertitu 1. i»i8 gratiam 1.

NOT^.

(849) LothariuS'-dedicationis ejus] ex Ann. Qued- quffirendus,

liDhurg. supra. (852) Zinnitz inter ICalau et Luckau in Uuatia

(850) V. Ann. Hildesh., a. 1015.Kalend. Merseb. inreriori.

Mai. 31. (853) Crossen, ubi fluvius Bober 04er««i ioilnit.

(851) Locas nobis ignoiiiif l^ttd proQvl a Tor^aa

IS"»!

THIETHARI MERSEBIIRGENSIS EPISGOPI

m

autmf ut ipnsettis^ $vm mei patris dominio i>t» sub-A rem non comitarentur, tamen fidele serviiiiimsai

ditus, et quia ille hoc prohihet^ et sui milites hic
modo presentes talia fieri non paciuntur^ invitus omxt-
to» Pairiam, quam queritiSy meam^ sipossum, defen-
dere usque ad adventum mei patris volo, et tunc eum
ad gratiam cesaris et ad amorem vestrum inclinare
cupio, Hoc noslri audientes, regressi sunt, et hsec
inperatori responsa detulerunt. Interim Bernhar-
dus (f. 149) dux cum suis fautoribus, episcopis et
comitibus, et profanorum turba Liuticiorum» ab
aquilone Bolizlavum peciit, et hunc presentem,
munita undiquessecus Odera, habuit.

12. Gesar autem in inventione Ghristi protomar-
tiris {Auff. 3) Oderam transmeans, reductantem
Poieniorum multitudinem admodum prostravit, et

vicinitate (866) ostendunt Naxnqne Othelriciis
quandam urbem magnam, Businc (857) dicUm,
petiit, et in ea non minus quam mille viros abs-
que mulieribus et liberis capiens, incendit eandem
et victor remeavit. Heinricus autem, OrientaliQm
marchio, cum Bawariis, comperiens, Bolizlavi mi-
lites juxta se predam fecisse, protinus insequitar,
et ex hiis fortiter resistentibus octingentos occidit
iiu predamque omnem resolvit.

13. Interim Redingus, Magadaburgensispreposi-
tus, Nonas Augusti in Ghristo obiit (858). Veiise
eodem et 14 Kalendas Septembris Eila, venerabilis
cometissa, obiit (859) et in monasterio, qnod ipsa
construxit(860), ab Everhardo antistite (861) tradi-

nemo ex nostris nisi Hodo inclitus juvenis cumB tur sepulture i>s>. Sed antequam heec omniacesar

Ekkrico et alio Guncelini comitis satellite cecidit
(854). Hic cum Sigifrido, Hodonis fllio marchionis
ab imperatore accusatus, eo quod BoHzlavo &>*oni-
mis familiaris actenus fuisset 1'«^ eodem die virili-
ter se expurgant ii>*, et a snisHodo longe digres-
sus, cum hostes solus fugientes insequeretur, sa-
gitta per caputinmissa primo oculum et post vi-
tam perdidit istam. Sed cum Miseco ejusdem cor-
pus cognosceret, quia ejus apud nos fuerat custos
etsodalis, multum flevit, et id bene procuratum
ad iSM exercitum misit. Eorum autem, qui ex par-
te bostili oppecierunt, non minor erat numerus
quam sexcenti, predam relinquentes nostris inef-

comperiret, muUum sollicitus,quamvisparToutere-
tur exercitu, tamen potestative, quamdiu Tolait,iQ
hiis partibus fuit, et tunc reversus ad pagam qui
Diadesisi dicitur, venit in angusto, pro dolor! ca-
strametatus loco^ ubi nullus, excepto apum ma^-
stro, qui ibidem tunc interfectus est, sedit, (f. f 50)
Bolizlavus autem audiens, imperatorem aliam,
quam intraret, viam hinc exituram, juxta Ode-
ram omnimodis sua i»«* firmavit. Sed cum hunc
jam abisse comperiret, magnam peditum multi-
tudinem ad locum, ubi noster consedit exercitus,
premisit : precipiens eis, si aliqua oportunilas sibi
accidisset, hujus saltem aliquam partem ledeie

fabilem. Hoc Bolizlavus, ubi tunc mansit; abinter- q temptaret. Insuper abbatem suum, Tuni nomme

nuntiis festinantibus mox rescivit ; et quamvis eo
libenter pergere voluisset, tamen presentibus ini-
micis introitum patescere ausus non est. Quocum-
que nostri in navibus declinabant, illuc ipse cum
suis equo sequebatur alato (cf. Ovid. Fast. iii,415).
Ad ultimum vero erectis celeriter velis, nostriper
omnem unam navigabant diem, et inimicis eos
tunc comitari non valeutibus, litus optatum securi
comprehendunt (f. 149'), etproxima incenduntlo-
ca. Quod cum eminus dux prefatus agnosceret,
more solito fugit. et nostris fiduciam et locum no-
cendiinvitus concessit. Dux vero Bernhardus cum
suis imperatori ad auxilium, sicut ei prius jussum
est, venire cum nequivisset, per pedites clam mis-

simulata pace ad caesarem misit, qui protinus ab
eo explorator esse cognoscitur, et ibidem, quous-
que omnb pene exercitus, factisiu precedenUno-
cte pontibus, paludem transcenderet prejacentem,
detinetur {Sept. 1). Tunc ille, monachus habitu,
sed dolosa vulpis in actu, et ob hocamatusadomi-
no, rediit ; et imperator Geroni *»«• archiepiscopo,
et Geroni i»«' inclito marchioni, ac Burchardoco-
miti palatino "«*, residuos comraittens, progredi-
tur, et ut se solito cautius circumspicerent, orla-
tur. Post hoc ab hostibus prope in silva lalentibos
magnus clamor ternis mugitibus attoUitur, etmoi
nostrum agmen, sagittariis intermixtim curreuth
bus, ab hiis appetitur. Quibus primo conilicta se-

sos ei eventum rei et necessitatem inobedieutiee ^ cundoque <»*> fortiter resistunt, et ex eis multos
indicens, vastatis circumquaque jacentibus locis, palantes occidunt. Set fugientibus quibusdam ex
domum rediit. Othelricus quoque, qui cum Bawa* nostris, confortati hostes glomerantur, et nostros
riis ad cesarem venire debuit, ob multas causarum iterum incurrentes dissipant, et separatos sagitts
qualitates (855) dimisit. £t quamvis hii imperato- fallentibus (f. 150') perdunt.Gero autem archiepi-

VARLE LEGTIONES.
«»» ita A. S. domino 1. imo bolizlovo 1. i»m familiares a. fuissent la. i"« ita 1. expurgavil A.S-
tH» et 1«. "•* oftd. 16. iM« Interim — sepulture add. ib.i "•• ita ib. jeroni 1«. i»« jcronil.
i^n qa,e add. ib.

NOTiE.

(854) Kalend. Merseburg., August. 3 : ffodo et Busin, Budisin.

Bkkrieus cummuUis interfecti sunt Gonf. Ann. (858) V. Kalend. Merseb., Aug. 5.

Quedlinb., a. 1015 et Necrol. Luneb. (859) Ibid., Aug. 19. Gonf. de ea An Saxon., >•

(855) Similiter II^ 16, multx causarum speeies. 1015.
' "^ ' (860) Sc. in Schweinfurt.

(861) Bambergensi 1007*39.

^0«M; OUUIIIM3K U. 11

(856) Sc. Bohemiae.

{

857) Idem nobis videtur, quod supr YIi 37

im

GHRONICON. — UB. YII.

1374

toopns et Barchardiis comesynlneratasYixeTaden- A neinici i>M (865) conspicientes seqae tueri posse

tes, cesari hsc referebant. Liudulf us autem juvenis
cum paucis capitur, et Gero ac Folcmarus comites,
cnm 2(M) militibus optimis occisi^ spoliati sunt (862),
quorum nomina et animas Deus omnipotens mise-
ricorditer respiciat, et nos, quorum culpahii tunc
oppetiere, sibi per Ghristum reconciliet, etnequid
tde ulterius paciamur clemens custodiat.

14. Impersttor ut hoc triste nuncium audivit, ad
tollenda interfectorum corpora redire voiuit; set
multorum tardatus consilio^ id quasi invitus omisit,
et ^idum antistitem, qui eis licentia infausti ducis
sepulturam impenderet et Geronis corpus marchio-
nis imploraret, remisit Yenerabiiis vero ^"^ pater
cesari iMo voiuntarie consentiens, concito cursu re-

desperantes, superpositffi civitatis municionem, re-
lictis pene omnihus suis, ascendunt. Ob hoc ho-
stes [f. 451') admodnm gavisi suburbium intrantre-
lictum, et hoc ablatis rebus inventis incendunt, et
superius castellum in duobus locis accensum infa-
tigabiliteraggrediuntur.HirimannusveroiB^^comes
videns auziliatores suos admodum paucos jam de-
fecisse "*'', Ghristi pietatem et ejusincliti mart^rris
Donati intercessionem sanctam prostratus postu-
lans, mulieres ad succurrendumhortatur. Quffipro-
pugnacula attingentes, lapidibus viros adjuvant,
ignem impositum, quiadefecitaquai***, medoneez-
tingunt, et Deo gratias! inimici furorem et auda-
ciam minuunt. Hoc totum Hiseco de monte juzta

vertitur; et ut miserabilem aspexit stragem, flebi- B posito cernens, socios adventantes exspectat. Qui

liter ingemuit et supliciter pro ^*** hiis i*» oravit.
Hunc cum victores et tunc in preda solum moran-
teseminusviderunt, de consequentibustimidiprimo
fugerunt, deindeque propius accedentem salutave-
runt et sine omni offensione eum ab re permittunt.
Hic a Boiizlavo, multum de peruicie nostragaudenti,
quod postutat inpetrans, sine mora rediit, et cor-
pora sociorum cum magno >**> labore iAimicis fa-
ventibus ^ms sepelivit (f. 151) Funusautem predicti
marchioniset socii ejusWidrediusqueadMysnifecit
reduci. Haec ibidem HirimannuscomesflebiJitersus-
cipiens, et usque ad Novamurbem, ubi Gero, Agri-
pinensis i**» archiepiscopus, et Thietmarus marchio.

depopulantes, et ubiignisinveniebaturomniausqne
ad Ganam ^»8 fluvium (866) concremantes, sero lassis
revertuntur equis, et ibi cum seniore suo cras ad
urbem pugnaturi pernoctarcnt, ni Albim crescere
viderent. Propter hoc exercitus nimis defatigatus
cum securitate inopinata remeavit^ et ducis sui cor
anxium hac prosperitate ^>** relevavit. Imperator
autem heec ut audivit, quoscumque tunc coliigere
potuit, ad succurrendum suo marchioni propere
mittit, et suburbium non longe post redintegrare
precepit. Ad hujus operis supplementum et custo-
diam Gero archiepiscopuset Arnulfuspresul f. (152).
8. Idus Octobris cum comitibus ciBterisque complu-

frater ejus, vitricus istius, pater autem interempti p ribus conveniebant. Hiisomuibusegolongeinferior

comitis, in honore Dei genitricis etsanctimartyris
Cypriani, regnante secundo Ottone, abbaciamcon-
straxernnt (863), cum fratribus suis Guntterio iu^
ac £kkihardo comitatur. Quse Gero archiepiscopus
tunc terras commendans, domnam iEthelheidam
iM> ejns(|ue filium Tliietmarum et merentes amicos
ac milites solatur.

i5. Iiiterim cesar cam suis ad Strelam urbem
peryenit; et Miseconem cum exercitu subsequi
sciens Herimannum marchionem ad Mysnensis de-
fensionem civitatis properare jubet. Ipse vero ad
Merseburg recto tetendit itinere. Miseco autem apa-
tre nefario instrnctus, ut primo nostros abisse di-
visos nuliamqne post se custodiam esse reiictam

interfui. Inl4diebusinceptaadunguem«»*»nos *«»»
perducentes, abivimus, committentesiurbemFrithe-
rico comiti ad 4 ebdomadas.

16. Gero archiantistesi>«ietego,ejusdem comes,
ad locum, qui Mucherini(867)dicitur,veniebamus.
Ibi tunc ego de promissisdulcibuseumammonens,
percepi ab eodem cum baculoejus, quem hodie te-
neo, piMTochiam superhas4urbes, Scudizi, Gotuh,
Bichini et Vurcin, de residuis 5, Uburg, Pauc, Dibni,
Liubanizi et Geserisca iMt (868), differens ac in po-
sterum dicens reiicturum i^, 8 Kalendas Novem-
brb, presentibus hiis testibus: Heribaldo, Hepone,
Ibone, Gristino atqueSeberto.Eodemdieadurbem
Gurbici (869) dictam venimus, ubi convenieotibus

sensit, Idibus Septembris AJbim juxta urbem pre- D archiantistitis i*^« militibus id manifestavi, quam
dictam (864) cum 7 legionibus in ipsa transcendit misericorditer erga me senior saus egerit. Ibique
aarora, quosdam circumqaaque jacentia vastare, deinfirmitatevenerabiiisFritherunascomperivimus
alios Yerourbem precipiens inpugnare. Quod We- ad cujus hospicium tunc nos faimus; qaffi,pro do«

YARLE LEGTIONES.
«>•• add. ib, i>M cesare la. «mi magna la. iu« se fav. la. !>«• ita la. habuissevidetur; coloniensis
lc. iM* i adrasum 1. i»»» ath. ic. i»»« Weneniciii. S. Fortasse 1 Wenetnici $ive Wethenici icnA^e w-
htit, i>*7 defessisse la. i»* Granam 2. A.S. is*> jprosperate 1. i>«o per unguem add. ia. i*^i Mige-
debiirgensis add. lc. i>«* Gezerisca lc. i>4t de residais — relicturum add. 16. quibusdam in texiu erasit»
i»44 archiantistis 1.

NOT^.
(862) Kalend. Merseburg., Kal. Septemb. Oeroet Slavica Vojnik, Polonice Woiownik,bellator.

woieinarus eomites cum soeiis suimet 200 peremti
swU. Gonf. Ann. Quedlinb., a. 1015.

(863) Gonf. Ghronogr. Sax., anno 971.

(864) Sc. Meissen.

(865) Weinenicii.q. snpra Wethenicii seu avoce

(866) Die Jahne, annis parvulus, qui prope Rie-
sam oppidum Aibim influit.

(867) Mokrehna, villa inter Torgau et Eileobarg.

(868) Gonf. supra ad 1* m, c. 8.

(869) Zoerbig.

I37B

THIETMARI 1fERSEBIJR6El?SI8 EPISGOPI

m

lorl in seqiienti die, id est 6 Kalendas Noyembris, A gabant ^**». Nobis contemporalibos soift obcrimen

hominem ezuit interiorem i»«> (870). Inde Archi-
episcofms ad *•<• Magadaburg profectus^ omnium
festivitatem sanctorum celebravit, et ego in Walli-
bici.

17. Interim Hardvigus, nominetantumrez, per-
dita nrbe Fercellensi, quam diuexpulso Leoneepi-
scopo injttstepossedit, infirmatur,etradens barbam ,
monachus est effectus, terciaque Kalendas Novem-
bris obiitjsepultusinmonasterio, Imperatorautem
occidentales i*«7 invisens regiones, quee ibi tunc
erant emendanda correzit.

i8. Posthffic autem Eid^ antistes egreius, a Po-
lenia saltem eum muneribus magnis reversus, egro-
tare cepit. (f. 152')etin urbeLibzi vocata fidelem

nostrum ejus conversacio dispiicnit, et ei nostn.
23 annos et amplius labore ineffabili viveDs,fiiiein
suum ante predizit, elut numquamadMisni pone*
relur, multumrogavit.Idnamque semperinmente
ob timorom futuree desolationis desideravit, niad
locum Golidici^oodictum, ubi Christi magnusma^
tyr corporaliter requiescit, etipsemerereiurtnmih
lari. Sed comes Herimannus, sperans precihas
ejusdem ]ocum sibi a Deo paratum adjuvah,nt
prefatus sum, ibidem fecit eum deponi.

19. In vigilia natalisDomini Meingaudos, Treve-
ricffi civitatis archiepiscopus, obiit in urbe sua Co-
pbelenci dicta f872], sedens8 annoset 7 mensesiui,
indeque corpus suum ad sedem propnam delatun

Christo animam 13KalendasJanuariireddidit(871). honorifice ad antecessores suos locatur. Imperator

Et Hilliwardas Citicensis episQopus, ad hujus pro-
curationem vocatus; mozadfuit, et domum, qua vir
sanctusabierat, optimisredolere odoribus introiens
agnovit; et corpus ejusdem usque ad Misni prose-
quitur. SepeUvit iliud coram altari i>«8, auzilio
comitis Willehelmi. qui ordine suo eandem tunc
custodivit civitatem. Sed quia superius promisi
me de ejus vita in sequentibusdicturum, demagnis
pauca loquar. Erat vir predictus nobilis genere,
dives in prediis, sed paupertate spiritus htec pro
nihilo ducens. Ante benedictionem inMagadaburg
cum ceeteris confratribus regulariter ac multum

hffic audiens, de tantorum detrimento patrum tu^

batur, qualiter que loca bene suppleret vaeaa,cum

familiaribus suis tractavit; etia**naialem Domini-

cum in Pathebrunnum ^ms festivis peregit gandiis.

Et posthanc Popponem^LiupoldimarchioDisfilinm

et tunc Bavenbergensis fficiesi6eprepositum,TreTe-

rensi prefecerat urbi; et cum is ^*** ab Erkanbaldoti»

Magociacensiarchiepiscopo,(f. 153'}jussu cesaiiset

licentia Virdunensis episcopi, qui primushonim

in ordine fuit confratrum, consecrari deboisset, a

Thiederico, Metensi antistite, eo quod a se jostiiis
haec ordinacio fieri deberet, assidua aoclamatione

laudabiliter vivens, et post in divinis gregibus lu- p et humili peticione id incassum prohibebaiur.Nam

crandis alcius insurgens, pro possibilitate sua apo-
stolicam imitatus est vitam.NuIla unquam utitur
camisia neque braca, nisi tunc cum missam can-
tavit ; quam idcirco sepius demisit, quia se ad hoc
indignum judicavit. Hiemis asperitatem qualiteris
umqnam sustineret^ multi ammirabantur. Crebro
a suis pene desperatus, in stuba viz recreabatur;
corpus suom nimis afflizit jejuniis, plus nudis pe-
dibus quam equo laborans. Cuni sibi etsociis late
vagantibos victum defecisse vel aliquid arduum
occurrere videret, Deo gratias egit, et omnes hoc
dicere juseit. In baptizando et predicatione conti-
nuaetconfirmatione non modo suee utilis crat scle-
sisB, sed aliis quam pluribus. (f. 153) De hiis quibus
ipse cum suis vivere debebat rebus, &ibi subtractis

inperator huncscripta demonstrantem etbannoid
interdicentem non ezaudivit, sedunctionemi^^^con-
pleri precepit. In hiis diebua vice Eidi presulis
Eilwardus, Thietmari marcbionis cappellanus, or-
tatu Herimanni confratris a cesare constituitur, et
in Dominica die ante palmas in MerseburgaGarooe
archiepiscopo nobis faventibus benediciior [a"-
1016, Mart, 18).

'2/0. Prozimam palmarum jucunditatem inpeiator
cum Heinrico venerabili Wirciburgieniis »»" «cte-
siee episcopo, coropIens,4feriaadBavanbergTenit,
ibique Cenam Domini et Passionem cum pascliaii
tripudio honorabiliterperegit {Mart. ^,Apr. 1).K
quia Rothulfus, Burgundiorum rez, avuncolus ejos
(873), sicut vocatus erat, huc venire non potuit

pene ducentos «BcIesisB suimet acquisivit mansos. D nepotem sibi dilectnm obviam sibipergererogaTit.
Grisma et clerum raro, templa aotem Domini li- Fit i»»a eorundem conventio in urbe Argentina*"'
benter consecravit, et tunc crebro sine missa. Oculi et mutue caritatis invicem larga benignitasconso-
ejus ob assiduam fletus nimii effusionem jam cali- ciis iMoarrisitutrisque.FuitqaoqueibidemRothnlE

VARLE LECTIONES.
%M Lefei ezt«riorem. {Sed Ua semper Th,) — i»** ac. 1. "*'' Harduigus — occiden add. ii.K-
verhM Harduigus n. tantum m rasura, cxtera in margine; la. habuisse videtur : Interim imperator
occideBtalas. 1**8 altare la. !»♦» sine — caiigabant add, ih, i4»o coldic. ic? i»»» sedens — mcn-
sesac^. ih. »»» add, 16. *»»« in P. add. ih, in spatio ante vacuo relicio. "»* cum is 16. in loco rta*
«•» erkinbaldo ia, i»»« inunctionem ia, i»»7 ita 1. i. haud eraso, »»» Pergit alia tnanus, quxmu^^f
commisit errores. i»»» argentiva 1. i»»o consosociis 1. duabus lineis,

: NOTiE.

(870) Kaleud. Merseborg. et Leneburg., Octob. (872) Coblenz.

Tli, FriiAerun omitissa. (873) Scil. frater Gislce, filiffi Conradi, regii

(871) Kalend.Merteburg., Decenib. 20. ^id.epx" Burgundiee. V. supra 1. v, init. v. 4, sq.
scifpm obiit.

1977

GfliKmiGON. >- UB. vn.

1378

regisiaclitacoi^iiiiz,qtttt familiaritatishujus adju- A natos, bona,qu(B nepoli suimet promintyimpedire

thz (f. 154) filios suimet duos, senioris autem sui
privignos, cesari commendavit; dilectissibimiiiti-
bus hoc totum dedit in beneficium, quod sibi ab
avunculo ^mi suimet tunc est concessum, et quod
WiUehelmusPictaviensb(874) hactenus faabuit regio
munere prestitum. Imperator sapienti usus consilio
hoc, voluit cum hiis id sibi firmius subdere, quod
longe prius rez predictus ei sacramentis post mor-
tem suam sancierat. Omnem namque Burgundiffi
regionis primatum per manus ab avunculo &(•& sui-
met accepit, et de mazimis rebus sine ejus consilio
non fiendis securitatem firmam. Episcopatum in hac
regione quodam ^*** nobili viro deditydequopostea

eorum instinctu voluit, quibus relazato justiciffi
freno velud infelici vitulo per latum liberos currere
placuit (876). Gum vero iterum ceptis persistere
studuit, eorum confiacione etpessima reluctacione
non potuit. Nullus enim, ut audio, qui i>m sic pre-
sit in regno ; nomen tantum et coronam habet, et
episcopatushiis dat,quia principibushiiseliguntur;
ad suam vero (f. 155) utilitatem pauca tenens, ez
impensis antistitum i**> vivit, et hos vel alios in
aliquo eztrinsecus laborantes eripere nequit. Unde
hii manibus compiicatis cunctis primatibus velud
regisuo servinnt, etsicpace fruuntur. Ob hocsolum
talis rector inter eos dominatur, ut eo liberiusma-

▼iz securus evasit. Namque Willehelmus, prepotens B lignorum furor i>7o jnvicem vagetur, et ne leznova

vir in hiis partibus, ut hoc omne comperit i>**,
eundem persequi et ad ultimum fugientem solum
canibusprecepitinquiri. Quoscum antistesjam de-
fatigatus latrantes audiret,quod unicum tunc habuit
solacium, signo sancts crucis sua post signans ve-
stigia, quasi mortuus jacuit et adpredam paratus
fuit ; et ecce canes rapidi loca eminus olfacientes
signata, ut grandi turbiue retroacti, reversi sunt,
et sic verus Dei famulus per incognita nemoris loca
ad amicos perrezit fines. Gesar autem regi et con-
tectali ejus cunctisque suimet principibus ineifabi-
lem pecuniam dedit, et firmata iterum antiquatra-
dicione, eos abire (f. 454') permisit, ipse ezercitu
congregato ad Basulam urbemprofectus (875). Sed

alterius regis ibi adveniat, qus inoiitam consuetu-
dinem rumpat. Willeheimus comes, de quopredizi|
miies est regis in nomine et dominus in re is^i | et
in hiis partibus nullus vocatur comes, nisi is qui
ducis honorempossidet; et ne illius potestas in hac
regione pauio minus minueretur, consilio et actu
imperatori<£ majestati, sicut predizi, reluctatur.

22. In precedenti estate {an. 1014) Bernharius,
sanctffi Ferdensisfiecclesisepiuspater et antistes i*^*,
cum se jam ad occasionem hiyus vitse ^*?* vidisset
inclinare, cunctos debitores suos ad se dulciter vo-
cans, in Deum et in fficclesiam sibi commissam
humanitus deliquisse ammonuit, et confitentibus
cunctis misericorditer indulsit. Omnes autem, qui

com ibi WiUehelmum munitis urbibus resistentem ^ se aliquo contra eum fore culpabiles negabant ^i^^s

sic arguebat : Me queso, fiUi, sic faciatis l Non con-
cupisco vos ex mea vel successoris mei parte uUatenus
decipi^ sed nunc vos volo a talibus exsolvi et pace
sincera a vobis segregari, Is secciesiam suimet 300
mansis juste adquisitis adauzit, imperatoremsuum
etomnesGliristofideies ez corde diiezit, et mazime
sibi subditos summi (f. 155') pastoris ezemploamaf-
vit. Sedebat iile vir venerabiiis 24 annos i>7>, et
turrim unam de lapidibus, qui in hac terra pauci
habentur, juzta F erdensem fficclesiam fabricari in-
cipit; et ezin subtractus est a nostris aspectibus
luciier ille 8 Kaiendas Augusti (877). Quod cum
imperator comperiret, ut filius absentiam patrisi
sic fievit mortem tantisenioris. lucijyusviceYidzie-

et introitumsibiprohiberecupientem audiret,parva
multitudinediffisus,amicam manum undiquessecus
coUigit,et provincias sibi rebeUare >*<« presumentes
iocendio late flagranti securus desolavit. Gumque se
nuUam urbium earundem ezpugnare pro certo sci.
ret, reversus est tristis, quod nec hic nec in parte
orientali nocituram hostibus suis intulitmolestiam.
21. Interim inperatriz, in nostris commorata
proTinciis,defensionem patriffi cum nostrisprinci-
pibus meditatur. Hostis autem noster i>**fiolizIavus
inter hffic ml nostra lesit, sed sua munit, et certus
de eventu cesaris effectus, Iffitatur et nimis eztoih-
tur. NamquemuIti,quibushoccognitumerat, vera-
citerasserebant, si cesar ad eum tunc i>^*>turmatim

, _ , _ — _^

veniret, timorem i»*?, quod eundem de nostris rum,GoIoniensisi>7*fficclesiffiquondamprepositum|

respiceret, restituere, et eumad senritutem suam, set tunc ab Ueriberto archipresule depositum, 9

pacetantum concessa, promptum etfidelem habere Kalendas Septembris diu renitenlem posuit, et ab

potuisset.SedBurgundiorumrez, mollis eteifemi- Erkanbaldo archiantistite consecratum ad aedem

VAJILE LEGTIONES.
ii«i auinculo 1. »»•« cuidam lc? i»«» comperiit la, i"* repaUare la. (^rr. rebffiUare 16. "«» nostri la.
1»«« tum corr, tunc 1 . »•' time 1 . isw audio, rez est, qui 2. "•» anstitum 1 . i»7o suror 1 . "^i ita, A, S. tre
(icrre) mutatum in Ire 1 . i»'7< antistitcs 1. i*'?* vit 1. i»?* negebant sic arguebani. nequoso f. s. faciasti
I. "«annisla. i>76 coloensis 1.

NOTiE.

Ac misero vitulo

... lUi consimiiis patrum frenabar habenis..»
V. 88 : Nititur... quopossit currere tale,
248 : Infelix vitutus,..

(874) Est is comes Otto Wilhelmus I, Adelberti
Italiffi regis et Gerbergffi Burguadicffi fiiius, a quo
antiqui comites Burgutidiffi descendunt. Urs.

(875j Basiieffi imparator fuit hoc auno Junii d*
25, ut ez charta ibi data constat.

(876) V. Ecbasin captivi, ed. I. Grimm Lateini-
sche Gedichtedes 10. aad 11. ih. v. 6i,eq. :

(887) iNon anno quidem 1015, sed 1014, V. Ann,
Gorbeienses et.QuedUnb. Diem etiam testatur Ka-
lend. Merseburg.

1379 THIETMARI MBRSEBURGENSIS EPISGOPI m

propriam cnm honore magno remisit. Notandum A dem ad cecclesiam delatum de confratribus nostris,
quoque est et non absque singultu gravi proferen- et quia vigilias sustinere non potni, a vicario meo
dum, quodmonasterium in Miminlevo constitutum

a libertate diu corroborata in servitutem redactum
est. Deposito namque ejusdem coenobii abbate
ReinoldOy dispersisque late confratribus hiis 1*77^
Heresfeldensi aecciesim ejusque tunc provisori Ar-
noldo illud subditum est.

23. In quadam provincia "'^ Suevice regionis, e^
in comitatu Becilini comitis, accidit res una mira'
bilisetadmodum^>''> terribilis. Una mulier maritata
subitanese mortis nexibus depressa obiit. Hujus cor-
pus post lavacionem et debitam procuracionem ad
oecclesiam a merentibus sociis delatum est. Hsec a
fcretro se ex improviso erigens ac presentes cunctos
fugans, evocat ad se vlrumsuimet cum familiaribug

custoditum est. Hic non longe post sepultnram eju
in somnis apparens mihi : Quare, dixit, rm vish
lastis me, et psaiterium non cantasttSf neque mem'
riam in Throtmanni inventam fecistis ? Qni cam
excusacionem meam audiret, respondit : MalthsK
dereliquistis. Et tunc interrogabam enm qaomodo
valeret ; et ille : Ut in sahbatOy inflt, ohdormvi, n
alia iMt ad requiei dulcis gaudia tramivi, Giimque
ego sciscitarem ab eo, qualiter se patris mei atqae
matris res haberet : Bene, retulit, sic prosecntos :
Genitria tua per me tibi indixitf intautin^ feris
eam assecuturum. Et hflec ingemiscendo eTigilari,
pro certo sciens,communem justorumiDStiiocionem
sanctam esse ac salubrem, si custoditur ; sinantem,

caeteris, ac hiis specialiter munus singulare asscri- B grandepericulum.Etsi in hoc nullumaccnso preter

psit, verbis (f. 156) consolata dulcibus ; ac post
hsec in pace quievit. Mirum est quod dico, sed mi-
rabiiis Domini heec solum opera cognosco ; et ne quis
heec vera esse diffidat, testimonium hiis haud vitu-
perabile profero. Predictus comes hoc imperatori
pro vero ^^^ retulit, et ille mihi coram multis con-
fratribus id intimavit. Sepe contigit, quod in ima-
gine mortnorum callidus homini apparetinimicus,
hunc modis temptans deludere variis ; et stulti qui-
que sic esse autumant. Ego autem veraciter inno-
tesco cunctis fidelibus, quod post commendacionem
animse ac debitum sepeliendi officium, more Ghri-

me, vereor tamen, mazimam multitudinem hajos
pacti alteriusque esse prevaricatricem ; et qoanto
plus spemimus mandata prepositomm, tanto cul-
pabiles sumus in examine &>«« eorom.

25. (f. 157) Insuper in altero deliqai crimine,
quod me umquam fecisse, penitet ex corde. Redin-
gus, Parthenopolitanae congregacionis prepositos,
in quadragesima (art. 1015) quae finem saum pre>
cesserat, me huc venientem caritative suscipiens,
loqui secum in secreto postulat, et obortis mox is*
crimis sic exorsus est : Subitanea me deprimi morU,
muUum timeo, et precedentes causas vobis aperio,

stiano diligenter completum, corpus illud exanimOp In Arnaburgensi civitate semei ec in ista bis sicmihi
numquam ante universs carnis resurrectionem ex improviso accidit, ut nec videre vel aliquid potuis-

absqne omni ambiguitate complendam resurgit,nisi
meritis justorum ad tempus fiat ; quod tunc solum
accidit, cum mundus ista eorum inclita conversa-
cione fioruit. Puto predictam mulierem multum
valuisse (878), cui post mortem gustatam justum
complere desiderium, et tunc sine gemitu denuo
licuit somno pacis obdormire. Beatus ille est qui
opus bonum acceleracione continuata perficit, nec
moras prolongacione diutina suspendit. Econtra au-
tem ille miserorum loco assignatur, qui aut just&
prorsus spemere, aut haec, ut non possint com~
pleri, diflferre conatur. In utrisque ego sepe culpa-
bilis, duas tantum res nunc profero, in quibus
memetipsum graviter (f. 156') accuso.

D

sem audirCf exuperans hoc celeri auxilio Christi, Es
hoc tenqiore nimis sollieitus fui, et confratribus meis
ad hoCj ut spero, idoruis, vulnus iniqutiatis mee rt-
tecxi\ et quia vos mihi fideles >s8t semper agrmi^ od
testimonium mess confessionis supplex loeo^ quia me
non diu victurum existimo, Hanc peticionem devotus
suscepi, ac me in omnibus eidem satisfacere pro-
misi. Post hsec idem me de talibus ammoDnit; et
quia tunc tempus congrnum non fuit, landabilis
desiderii sacietatem a me non percepit. Qnamris
alicigusconversi plagam ob infatigabilem conscieD-
tifle meimet peccatricis fetorem libenter ^^ noo
inspiciam et curare desperem, tamen hujusconfra-
trisonnsUbenter subirem^si oportnnitatem aliqnam

24.Post decretumin Throtmanni peractum(879) nobis ad haec respondere vidissem. In proximapa-

Richarius, Magadaburgensis lecclesifle presbiter et
spiritualis frater meus, infirmatur ; et ego, quia non
eram ibi, eundem non visitavi.. Cum autem ^ssi,
pridie quam ille vir justus obierit &>><, venirem, ad
eum non accessi, sed in posteram distuli diem, et

rasceve Rotmanus, presbiter et archiepiscopi pre-
positus Geronis, improvisae necis inpetu (f. 1S7')
nocte deprimitur et in lecto mortuus invenitnr.
Hoc admirabile et nimis terribile cunctis andienti-
bus videbatur; sed Deo gratias ! pridie elemosinam

tunc is sine mea caritate mortuus est. Gorpus ejus* 'jt largitur, et confessionem snam communiter etnon

YARI^ LEGTIONES.

iiTT add» 1 b. it^e^poincia 1. i*?^ addomum 1. isto fero la. issi aut. 1. is<s abierit lo.
alio la. exanime i. iss» s eraium 1. ^^^^add.ib.

ita

NOTiE.

(878) Sc. apad Deujn«

(87» V. supra l vi, c. 13.

iMI

CHRONIGON. •- LIB. m

1382

sine fletu magno fecit. In sabbato sancto (880) huc A. solveretur, qoia ab occulta pessimonim snsnrra*

cione se ob ^*» hoc servum nominari comperiret,
quod salubriter in paucis ulcisci potuit, hoc impa-
ciens communi dampno, et, si voluisset scire, sibi
maximenocenti, meditatur vindicare (883). Potesta-
tem namque suam hostibus extraneis tunc relin-
quens, secoritatem vagalione, pacem (f. 458') bello,
regnum ezilio, Deum coeli etterrse diabolomutavit
i»«, et habitata quseque vastando, sic se suorum
non empticium neque volentem dominum, sedspon-
taneum crebro se jactavitinimicum late, pro dolor 1
regnantem. Iste autem cum grandi labore sui et
contemporalium inter pios ^^vi impius i»* diu con-
versatus, respectu divino mors multorum morte
tarda deprimitur i*M et fugientibus mox sociis ibi-
dem sepelitur (884) [oii. 1014]. Quod cum iEthel*

veni, et sanctam hanc soUempnitatem cum archi-
presule meo celebriter peregi {Apr. 10). Ibi tunc
Redingus «m?, prudens homo et per omnia cautus,
fratri suo et diiectse sorori suam dividens substan-
ciam : ffabete hxc, ioflt, vobiSy u/, cum me ciio ^**9
eorporaiiter perdatis, in hac caritate vobis me fidelem
fuisse agnoscatis. In nativitate vero ^>8« sancti Jo~
hannis baptists cum fratre meo abbate Sigifrido
lut sui^ et ibi preposito sepe memorato ultima sa-
lutacione valedicens, nil me ad accipiendam re-
condliacionem sibi i^M. pro dolor 1 exibui, nec i»*9
hunc me amplius expetere sensi, et cum eundem
sicttt predixi, post iM6 mortuum conperirem, tunc
sero hic ingemui,ad quodprius respicereneglecxi*
Prefnit autem confratribus suis tres annos et 6eb~

domadas, virpius et sapiens ac nimium fidelis, se- *'' rad i^o^ rex Anglorum, multo tempore ab eodem

pultus in porticu australi juxta monasterium. Huic
in sequenti successerat anno (1016?) Geddo vene-
rabilis pater, quondam scol» magister sed tunc
fficclesiae custos, in festivitate apostolorum Petri et
Pauli ; in quorum vigilia prius obiit Esico inclusus
qui multa ob Ghristi amorem mutaverat loca ^*^]
(f. i58) Zelus Dominicffi domus, quse est in Ghristo
mater nostra spirituaiis, etsi raro, tamen interdum
comedit me ; ideoque, quod modo sum loquutus,
mepreposito intermiscere operi compellit.

26. Audivi sepius numero, Anglos, ab angelica
facie, idest pulchra, sive (881) quodinangulo istius
terrffi siti sunt, dictos, ineifabilem miseriam a Su-

fugatus, pro certo comperiret, gratias agens Deo,
patriam letus divisit, et, collectis in unum cunctis
miiitibus suis, corpus inimicum exterminare cona-
tur. Et ut hoc non fieret, queedam matrona prius
per famiiiares suos ammonita, servatum pignns a
terra elevans, etsi indigena, tamen ad patrias na-
vigio dtrexerat arctos, id est septemtrionaiem pla-
gam (855), qus hoc nomen ab arcturis duabus,hoc
est ab ursis minoribus atque miyoribus sortitury
quas serpenb unus, ut astrologiassemnt^circnmdat
et dividit.

27. Pars terrae iliius tantum frigida est,quantum
a solis calore aliena, et mentes incolarum caritatis

oino, Haraldi filio, immiti Danorum rege, perpes- p geminie expertes ibi sunt Scithe ^^^, qui domos

80S esse, et ad id coactos >**i, ut qui prius tributa-
rii erant principis apostolorum Petri ac sancti pa-
tris eorum Gregorii spirituales filii, immundis ca-
nibus (882) impositum sibi censum quotannis sol-
verent, et maximam regni suimet partem, capto
ac interempto habitatore, tunc hosti fiduciaiiter
inhabitandam inviti relinquerent.Gonsentientehoc
Oomino et ob castigandas quorundam suimet infi-
delium ^>** culpas hostes predictos ad hoc instL
ganle, tantum insevit persecutor, qui nec suis par-
cere umquam ^»» didicit ; illeinquam supramemo -
ratus, non rector sed destruclor, post moriem pa.
tris stti a Norlhmannis ^^•^ insttrgenlibns caplus,

suas secum vehentes, feris et equino lacte pascun-
tur (886). In hiis partibus est unus [rex, Gutring
i«ot nomine {877), qui in monasterio Ferdensi sub
episcopo ejusdem loci Erpone inciericatueducatus^
ad diaconatus gradumpervenit indignus. Sed post-
quam predictus antistes (f. 159 obiit (888), iste
elapsus, nomenet ordinem,alterJulianus, iootabje
cit, et vocabulum Ghristianitatis solum professus,
in multis invenitur longe alienus. Is a suis primo
ut est agnitus, ilico succipitur, et hereditario ho*
nore sublimatur. Quod Deo displicet,nemolaudet,
nullus imitetur ; presens fructus ob terrorem futu-
rum spernatur. Et ifie rex, servus peccati, filius

cum a populo sibi tunc subdiio cum ingenti precio D mortis, non,utputat,dominatur,sedcotidianopon-

VARLE LECTIONES
1U7 rediggus \a. i**^ novse Gorbeise monacho add. 2. ^*^ ne 1 . iK^Prefuit — loca ipsius TMetmari manu
scripta uliimam quatemionis paginam concludant^idem insequentis quaternionis initio scripsit Zelus. i>*i coa-
tos 1. 4M* in erasum 1. 4>*»numquam \a. i»»* norhmannis 1. "»* ab la. !»•« mutatum la. i»»7nos. 1.
i>»* Hicvox libere expuncta et post erasa in cod. 1. is»» depmitur 1. i«oo aethellirad ia. aUero h
expuncto etpost cum primo e eraso. i«oi scithi la. iMi gulring corr. gutring 1 linea per I transversa post
trasa. i*<^* ordinem, ut ille demonis exemplar Julianus apostata cesar 2.

NOTiE.

(880) Scil. paschatis.
;881>Gf.Widukind.I, 8.

882) I. e. piratis Danis.

883) Gonf. Adam. Brem. 1. ii, c. 21.

(884) Morluus est Svein, rex Danorum, in Anglia
anno 1014 Febr. 2.

(885) Sc. RoBskildiam in Seiandia. Gonf. hic om-
mno Lappenberg Gescb. Grossbritanniens i. I,

p. 449, sq.
(886} Gf. Horat. in, 24, 9 etYirgiI.Geor^.m,4d3.

(887) Guthrun. Fortasse regum Uplandin nnus,
qualis Gudriodus, rex Gulbrandsdalise, qui circa
annum 1018 ad Oiavo Sancto^ rege Norwegim.
victus et lingua excisa exsulare jussus est.y. Snor-
ra StarlesonSagaafOlafihinomfieiga c. 34,73, 74.

(888) Obiit iue anno 983.

laffii

THIETMARI HSftSEBUK6£N$t3 ^PISGOPI

m

dere a^gravatur ; de qao Dominus per Esaiam ^ tem, omnos ter ioi^ ciamabant eos i^t xm,

10

1605 clamat: FUio9 enutrivi, exaltavi^ ipsi autem
spreverunt me {Isa. i, 2). Pro cujus consociorum-
que ejus conversione et digna emendaciune ac per-
severancia omnis Ghristianitas oret, et ne tale quid
in membris suis amplius paciatur, Deum imploret.
Quamvis de ille hoc solum dicerem, sunt, pro
dolorlalii, qui similem subiere sententiam, illud
Pauli nou attendentes : Quia melius t^o^ esC viam ve-
ritatis non cogmscere^ quom post notitiam declinare
(i/Pe/r. II, 21).

28. Sed quia nullus ad comprehendendas aqui-
lonaris regionis varietates, quas natura pro cse-
teris mirabiles ibidem operatur, et crudeles popuU
istius ezecutiones sufficit, omitto ^^ et de geni-
minis viperarum (889), id est filiis Suenni per-
secutoris, pauca edissero. Hos peperit ei Mise-
conis fllia ducis, soror Bolizlavi successoris ejus et
nati ; qu» a viro suimet (890) diu depulsa non mi-
nimam cum c^eteris perpessa est controversiam.
Hiyus proles multum in omnibus patrissantes, di-
lectigenitoris corpus delatumflebililer suscipiunt et
tumulant, etquicquid dedecoris (f. i59') patrisui-
met ingeri ab Angiis propositum est, paratis na-
Tibus ulcisci studebant. Eorum facinora, quae hiis
intulere plurima, me quia latent, preteriens, illud
stilo breviter aperio, quod mihi quidam (98i) pro
veritate sibi cognitum intimavit. iEthelred isoT^ rex
Anglorum, obiit anno Dominic6e incarnationis i 01 6,

B

perituros. Yenerabilis vero i«o* regina cum suishae
legatione admodum turbata, postlongam estaantis
animi deliberationem, se sic facturam **" spopon-
dit *«!•, et id "o» cum »•«» prenominaUs militibusfir-
mat. (f. 160). Interim confratres duo noctis silentio
^•i7, in navicula promissum evadentes periculam,
quoscumque poterant ad defensionem patrie et
ereptionemmatris, hosteadhuc hoc ignorante, con-
gregabant. Sed cum in una dierum Thurgut pira-
tarum duz ad depopulandos fines prozimos cum
multitudine egrederetur, ez improviso hostibus oc-
currens eos oifendit: et ut eosdem eminus aspexitf
socios exortans, virUiter hos i«09 adiit, et ceciderunl
utrimque i«iB i4i:thmun et i*i' Thurgut cum maxima
sociorum muititudine. Et nec hiis neque aliis ulla
spes optataevenitvictoriae^sed vuinerati sponte dis-
cescerunt, hoc solum gementes, quod sic fortnitisid
accidit casibus. Nobis autem scriptura (Sap, ii, 2.)
prohibet credere fatum vel casum aliquidesse,
Dani tunc ^^^^ quamvis imbecilies, sociaa tamen
naves visitant ; et intelligentes, urbi solatium ab
'iEtbelsteno superstite et Britannis venientibus af-
ferri, truncatis i«so obsidibus, fugiunt. Et destruat
eosatquedisperdatprotectorin se sperantiumDeus,
ne umquam solito hiis vel aliis noceant Gdelibas;
In ereptione civitatis iUius gaudeamus, et m cetero
lugeamus.
29; Percepi quoque a relatu predicti homiDii

et in mense Julio predicti fratres Harald et Gnut Sewaldi factum miserabile ac idcirco memorabile

1608^ ac ^'of cum duce suimet Thurguto (892)) cum-
qae ^^^^ 340 ^*^^ navibus egressi, urbem quandam
nomine Lundunam, ubi regina. tristis nece viri
suimet et defensoris, cum fiiiis £thelsteno ac Eth-
Qundo et duobus episcopis cceterisque prlmatibus
presidio sedebat, circumdant, et naves singulas 80
viros habentes, per flumen, quod Timisi vocatur,
ducentes, 6 menseseandemimpugnant.Regina au-
tem tunc bello defatigata assiduo nuntios misit,qui
ab eis pacem peterent, et quid i0i> ab ea ^^^* ezpe-
flcerentdiligenterinquirereut.Respondeturprotinus
hiis ub inezplendis hostibus, si reginavoluissetdare
filiossuos in mortem, seque cum 15 milibus ar-
genti ponderibus, et episcopos cum 12 miiibus et

quod perfida Northmannorum manus, duce adhoc!
Thurkilo, Gantuarse ^«>^ civitatis egreium antisii-
tem, Dunstem ^*** nomine (893), cumcffiteriscape-
rent; et vincuiis et inedia ac ineffabili poena ^"^»
more (f. 160') suo nefando, conslringerent»«".fiic
lumana motus fragiiitate, pecuniam eis promitiit,
et ad hanc impeti^andam &»> inducias posuit, ut si
in hiis acceptabili redemptione mortem momenU'
neam evadere nequivisset, semct ipsum gemitibos
crebrisinterim purgaret, hostiam Domino vivamad
immolandum. Transactis lunc omnibus designalts
temporibus, voraz picarum caribdis Dei famuluin
evocat, et sibi promissum celeriter persolvi tribu-
tum, miiiaciter postulat. Et ille ut mitb agnos:

omnibus loricis, quarum milia 24 numerus incre- p Presto sum, inquit, paratus ad omnia qux tn 9i
dibiiis erat, redimere, et ad heec speranda 300®* nunc presumitis facere; ac Christi amore^ ut iiwwum
obsides electos darevoluisset^sibi tantum sociisque merear fieri exemplum servorum^ non sum kodie tv-
suimetpacem cum vitaadipisci potuisset; sin au- batus. Quodvobis mendax videor, non mia vobaUH)

VARLE LEGTIONES.

iM4esaiam corr, isaiam 1. aw» melior la. *«o6 pmito corr. omito 1. iw? ath. !<?. *••• conuit«.
!••» add. ib, ioio gue add. 16. i«ii GGG et XL 1. 1«" qd 1. i«i» eis la. i«i* t. I i«" ita \c fulura»
ia. i«i« spospondit ia. 1«" Etmundus et Edelsteinus reges add ic. i«i« «trique ic. i«i« etmundus
rez et duz th. ic, i«»o trunccatis 1. i«»i ita lc. cantare i. i«m dunstan ic. i«" o erasum 1. i*** co^*
stringeret 1. i«>« petrandam 1.

NOTiE.

(889) Debebat esse : geniminibus, sed desumptum (892) Nomen illius Thurkil. V. Gresch. Grosb. 1. 1.
ex Vulgata Matth. zziii, 33, nec aliter apud liiero- p. 450. ^

nymum ad Jes. 30. Wag. |893| De Elphego archiepiscopo, qui anno 101*

(S90) Sc. Erico rege Sueciie. Dicebatur illa Sigrid hoc modo obiil, non vero de Dunstano, aniecessoie
Storrada. Gonf. Adam. I. 11, schol. 22 et cap. 28. ejus, dicere voiuit noster. Gonf. quie dizi iu ^^

(881) Sc. Sewaldus, ut liquet ex cap» sequeati. , supra laudato 1. 1, p. 444.

mn

CHRONICON. — LIB. Vn.

IB86

sed dira efficit mihi i6t< egestas, Corpus koc meum, A 4 confratres, quorum hffic sunl nomina: ^li, Bar-

quod in hoc exilio supra modum dilexiy vobis culpabile
efferOf et quid *«•«* de eo faciatisj in vestra esse pO'
testaie, eognosco ; arumam autem meimet peccatri-
cem Creatori omnium, vos non respicientem, supplex
i«>'< committo, Talia loquentem profanarom agraen
vallavit, et diversa huuc ad interficiendum arma
congerit. Quod cum eorura dux i«*8 Thurcil alonge
ndisset, celeriter accurrens : Ne, queso, sic faciatis l
inlit. Aurum et argentum, et omne quod hic habeo
vel uUo modo acquirere possum, excepta navi sola,
ne m christum Domini peccetiSj libenti animo vobig
omnibus trado. Tam dulci atfatu infrenata sociorum
ira, ferro et saiis durior, non moUitur, sed effuso
innocenti sanguine placatur, quem comrauniter

chard» ThiedricetPoppo, aquodam libero, qui Ber
dicebatur, milite bono, sepe contempti iMt, coUe-
ctis agminibusirruentes in eum, non minas (f. 16i)
quam viros iOO scutatos habentem perimeront,
nonnuUis utrimque im* oppecientibus (896) (Jui, 26).
3i . In Longabardia Saraceni navigio yenientas
Lunam civitatem (897) fugato pastore invadant, et
cum potentia ac securitate fines illias regionis in-
habitant,etuzoribusincolaramabutantar.Qaodcttm
domno apostolico^ nomineBenedicto,famadeferret,
omnes sanctse matris ecclesias tam rectores qaam
defensores congregans, rogat ac precipil,at inimi-
cos Christi talia presumentes Tiriliter aecam in
rumperent,et, adjuvante Domino, occiderentJnsu-

capitibusboumetimbribuslapidum atquelignorum B per ineffabilemnaviummaltitudinem tacitopremi-

infnsione (f. i6i) protinus effundunt. Inter tot fre- sit, quse eis redeandi possibilitatem interciperet.

mentium impetus potitus est i><» ccelesti jucunditates Hoc rex Saracenus animadvertens, primo indigna-

utsigni sequentis efOcaliai**» protinus testatur.Unu, tur« et tandem ^^*^ paucis comitatos navicolaperica-

namque inter primicerios membris effe cl us debilis, lam imminensevasit ; sui vero omnescunyeaiuBt,et

agnovit in semetipso, quod deliquit in Christi ele-. adventantes prius irruunt hostes, eosqaemox fa-

cto, sicut scriptum est : Mihivindictam, et ego retri, gientes, miserabile dictu, 3 dies et noctes proster-

buam, dicit Dominus (Rom, xn, i9). In hoc Christi
adletffi triumpho miseri ejusdem perseculores de-
yicti, Deum et pecuniam a duce ^»^ suimet sibi
exibitam, et ad ultimum, nisi resipiscaut salisfa-
cientes, perdiderunt aniraara, et iliecura stola,in-
nocentia mentis et corporis hactenus dealbata, et
tiim f s rubro intincta sanguine, divinum placavit
obtutum. Uunc intcrcessorem nos peccatores pre-

nunt. Respexit tandem Deus, gemitu piorumpiaca-
tus, et odientes se fugavit et in tantum dencit» at
nec uno de hiisrelicto, interfectorum eteorundem
spohorum multitudinem victores numerare nequi-
rent Tunc regina eorum capta, ob ***^ audaciam
viri (898) capite plectitur. Aurum capitale, ejusdem
ornamentum, invicem gemmatum, papa sibi pre
C£Bteris vendicavit, postqueimperatorisaamtrans-

cibus assiduis acquiramus, et apud magestatem di- ^ misit partem, qu6Bmille'Ubriscomputabatur. Divisa

vinam plurimum valere credaraus.

30. In supra raemorati circuitu i«»« anni (i0i6)
quffi maia christicolis peccati vindex bissextus i*3«
intulerit, non sine gravi merore edissero. Magada-
burg a Bernhardo marchione (894) cura magna
multitudine appetitur in nocle, et ibi miles erchi-
episcopi innocens capitur et alter vulneratur iuft.
Quarta Idus Februarii et in 6 feria subsequuturffi
iM« signa miserise, iu ipso noctis crepusculo, toni-
trua cum fulrainibus et raagnis tempestatibus in
diversis nocentia locis terribiliter intonuere. Qui-
dam namque confractisa tali impetu domibus obie-
runt, aiii autem vulnerati vix mortem evasere. In
silvis cadentibus niagnum qiioque accidit damnum

D

omni preda, victrix turba Iseta mente ad propria
(f. i62) revertitur, et triumphanti Christo dignus
persolverat odas. Rex autem predictas,mortecon-
jugis et sociorum admodum tarbatus, sammopon
tifici saccum castaneis refertum romisit, et pei
hunc portitorem, tot se in proxima estate milites
sibi esse laturos, intimavit. Percepta hac legatione>
papa marsuppium eundem ^^^*, milio pieaurofin-
ternuntio talibus dictis redJidit: Si non suffieiat
sibi apostolicam saiis Uesisse dotem ^*^*, seeundo
veniat et tot loricatos vel plus se hic inventurum pro
certo sciat. iProv.xyif 9). Homo cogitat etloqaitur,
Deus judicat; quem suppliciter quisque fidelis oret,
uttalem plagam misericorditer amoveatet necessa-

(89o). Paiatinus comes Bernhardus paralisi percu- riam optatro pacis sacuritatem pius indulgeat.
titur i0>7. Iq provincia, quae Hassegun dicitur, 32. In insula, qu» dicitar Augia >«««, 17 Kalen

VARLE LECTIONES.

4M« add. ib, »"• qd i. i«7 suplex commito i. *«« add. ib. "*» ita ib, optata et ia. *«•« efB-
iia i. iMi duci i. "«*u i. eraso primo t. 1«»« ciritu i. *•«* erasum i. !•»» Magadaburg — vulneratar
<kW. i6. «•»• subseqlure i »•" P. c. B. p. p. add. ib, Burchardus A, S. i«M contepti i. "»• utrisque
ia. &•«<> p. i. e. t. add, ib. !•«! deest i. auaacia yiri 2. &•«» eidem aut idem ic? teit istis sedotem i.
Isesisse sedem 2. t««* augeat ia,

NOTiE.

(894) Brandenburgensi.

(895)Conf. Ann. Quedlinb., a. i016.

(896) Bern cum aliis occisus est, Kalend. Merse-
l>urg., Jul. 26.

(897) Luna, civitas a Saracenis et Nortmannis
daepissime vastata^ sita fuit juxta Golfo di Spezzi

Patroim GXXm.

inter Lavenza et Sarzana. Robert Wace in Le Ro-
man de Rou de ejus ruinis testatur et Albertas
Stadensis appellat eam Wostelune (Das waste, ver-
wustete Luna).
808) Sc. mariti.

1387

THIETBtARl EPISCOPI MERSEBURGfiNSI^

m

dasNoveinbris 9 naves homioibus promiscui sexus A Tunc convrebat laudanda Siroplicitas herilis aoimi,

tunc inpietffi mari immerguntur. In occidente Lan-
bertus, Reinherii filius, cum suis victus ab hoste
Godefrido i^^', multorum inimicus occubuit (899)
[an. iO 16 Sep, 12J. Non fuit enim *««> interrahac
tunc i^^s deterior illo, qui multos in cecclesiis cum
fune campanarum strangulavit. Quot liomines hic
ezhereditaret vel occiderct, nuilus explicare valet.
Numquam is ^*** de perpetrato facinore peniten-
tiam suscipere curavit. Ule cum fratre suimet
Reingerio Wirinharium etejus germanum Reinzo-
nem pariter occidit (900). Hujus pater "*• ad Boe-
miam ab Ottone in exiiium missus (90i), ibidem
moritur. Ipsa eorundem patria (f. i62) viventes
doluit,«imissosgaudet. Hoc dumtaxat conqueri debe-

quod poposcerat simulata equitas falientis amicL
In primis optime suscipitur, et ilico infect&Teoeno
potione turbatur. Post hoc nimio dolore prolioas
ingravescente, sequentem ibi vix exspectabat diem,
et ut bene remuneratus et caritativesalatatusabiit,
militibus suis ibidem dolose tardatis^ a quodam
servo furtive prosternitur (904), preseute ejosdem
seniore Baldrico, et hoc nuUatenus ulciscente. Tddc
unus ex suis comitibus, ut nefandi sceleris aQcto-
rem occidit, moxinterfectusoppetiit. Fugientetom
Baldrico et conscientiam in hoc manifestante,mise*
ria talis fama vulgante dilatatur, et Thiedricus(«M,
sanctae Biirmingendensis aecclesiffi presol, maleite-
rae me© [filiusi«»»], juxta qui «•*» exspectabat, pri-

mus, quod eo die propternocentemexutraque «<«'' Bmus,advenit,acdilectiobitumamicimeroreqQestns

parte congredientium tot inculpabiles^ ceciderunt.
33. CffitereB vcro *•*» in hiis partibus strages *•*•,
pro dolor 1 in illis temporibus evenere. In regno
namque ^*** pacifici et per omnia venerabilis Rot
berti *•«• regis, comprovinciales hii mutuo confii»
gentes, interfecti sunt pius quam tria hominum
milia. Nec est a me pretereundum, quod posthaec
acciditinexuperabile i^^odamnum. Namque avuncu-
iiisi<*i meus, comes Heinricus, in Ghristo et in hoc
seculo multum valens,gratulabundusjusta senectute
et bono *•>* fine, utriusque debitum persolvit natu-
rae 6 Nonas Octobris (902). Insuper Wigmannus
comes, utilis in omnibus patri», ortatu secundse
Herodiadis miserabiliter^servili presumptione cor-
ruit. Sed unde hoc evenerit, lugubri sermone ape-

insolabili, corpus usque ad Fretheni civitatem (905)
comitatur, et hocad patres suos collocaresumopere
studuit.

34 Dehinc missis per omnem hanc regionem soi-
met nuntiis, ipse comprovinciales et affineshscad
vindicandaexcitat^ etcum valida manuorbem pre-
dicti !••• hostis, nomine Upplan >•«• (906) possedit,
contigua devastanslocaet igne consumens. Adveoit
tandem Bemhardus dux, nepos meus,qui jurefilii
prefati comitis adhuc parvuli (907; et tocius here*
ditatis tutor et nefandi criminis ultor extiterat; et
hic tristes i^*?, quantum valuit, milites solatur; cum
cffiteris fautoribus (f. 163) urbanos nocte dieque
lacessat. Interim imperator a Burgundia, uhima-
gnam estatis partem morabatur, digressus, at pri-

(903). Inter predictum et comitem Baldricum ^mum omnem reieventum comperit, navigioiiloc

nam

longa fuit contentio quee Baldricum sepe in prelio
devictum mutuo in tantum humiliavit, ut inter cae-
teros primates cum magno versaretur dedecore.
Omnem suimetprosperitatem Wigmannusequofe-
rensanimo et divine ^•>* asscribens clementie, pacis
federe discordiam diu insanientem sedare meditatur
et hostem amicabili peticione ad domum suam vo-
cans, convivio et munere accepto placat, et ab
eodem ad confirmandum inceptee dilectionis vincu-
lum invitatur, insibilante hoc per uxorem suam
antiquo 8erpente,ut qui pervim numquam (f. 163)

pergere festinavit, et in illo itinere Gevehardus,
Heriberti comitis filius^ nepos meus, regieque <*"
majestati tunc multum acceptus, ac omni probitate
precipuus, obiit (908) [an, 1016, Nov. 8], impera-
torem et omnes in hiis partibus constitutos tristes
postse !••• relinquens. Archiepiscopas autemColo-
niensisi^^o Heribertus, multum ex parte sui militis
Baldrici sollicitus, imperatorem sepe interpellat,
quo orbem diu possessam suee vellet subdere <••* po-
lestati ; cvqvls assidua peticione imperator deTictns
consensit. Hostejam tunc cesaris abeunte, oriM
capipotuit, dolosi saltimretibusingeniivinceretur. D Upplun dicta &••< omnino destraitur, et cometissa

VARLE LECTIONES.

164» add. 16. *•*• frater ia. *•*' utra 1. *•*• strage 1. *•*• erasum 1. *•»• inexuperale I. *•»» anin-
culus 1, in hoc libro plerumque scribit, "»• bona la. !•»• divina a. clementia la. «••* thredricus 1«.
*•»» ita supplevi, quamvisptura deesse videri possint, !•»• predictam corr. predicti 1. »•»▼ ita 1«. wrr-
tristis. *•»• que add. ib. !•»• post se add. 16, &••• coloensis 1. utjam supra. ^••i subbere 1. *»»'b*
6..add, ib.

(899) Sc. inpu^naapudFlorinas,Fleures,Septb.
12. Conf. Balderici Gamerac. Chron., 1. ni, c. 9 et
12 ; Ann. Leod. et Lob.

(900) De Warnero et Raynoldo vide Baldericum
. I. c. 94.

(901) V. Baldericum K 1.

C902) V. Ann. Quedlinb., a. 1016; NecroL Lu-
neb., Octob. 2; Kaleod. Merseb., Octob. 1.

(903)Gonf. Aipertuml. ii, c. 12;Ann. Quedlinb.,
a. 1016.

(904) Kalend. Merseb.i Octob. S \ Ann. Hildesh,

h. a. Octob. 6 ; Necrol. Luneb., Oct. 9.

(995) Vreden in districtu MOnster.

(906)Upplan,Uplun, Uaahun.Ubladium, in pago
Hamaiant, ubi postea comitatus Zutphanis, juxt^
abbatiara Eltene olim sita^ nunc desolata est. Vide
Vitam Meinwerci, cap. 34; Chron. Gottwic. t. I,p*
619; Alpertum I. 1., c. 13. Uas.

(907) Wichmanni IV de quo v. Wedekind Noten
t. II, p. 75; t. m, p. 56.

(908) V. Kalend. Merseb., Nov^. 8,

4389

tBROWCON. — LIB. m

1310

ibidem diuchis &"• turbata, cum omnibus quse ha- A quod ex parte Bolizlavi rogatur, laudai iM9, conTe-

bebat, pro dolor ! servatur. Omnis maiedicio,quam
tMA sibi beatus Job inprecatus est, buic talem pro-
merenti eveniat. In presenti tempore tantum mali
percipiat, ut in.futuro veniam saltem sperare liceat.
Quicumque in auzilium ejus in boc ^*>* umquam
asspiret, convertatur ad Deum, et se vebementer
peccasse confessus, ad emendationem condignam
festinet : quia sibilo venenos® aspidis caret sccle-
sia tanti defensoris. In hoc autem anno Thiedricus
antistes[909) et Hirimannus comes, Gerbergaefilius,
de inani re mutuo certantes, suavastabant. Dehinc
amicis persuadentibus ac mazime jussu imperatorio
sedati, ptesenciam cesaris utrimque prestolaban-
tur !•««.

nisse ad eum principes suos ; et si quid boni velJet
sibi exhibere, cum eorum consilio libenteraccipe-
ret. Mittuntur invicem nuntii, et induciffiponuntor.
36. Gffisar interimad Merseburgveniens, certitu-
dinem rei bujus ezspectabat. Ibi tunc multi latrones
a gladiatoribus singulari certaminedevicti^suspen-
dio periemnt. Et archiepiscopi duo, Erkanbaldus
"71 (91 i) etGero, et Arnulfus antistes cumcomti-
bus Sigifridoac Bernhardo^^tcaeterisqueprincipi-
bus juxta Mildam fluvium quatuordecim dies sede-
bant, Bolizlavum per internuntios suimet ad Albim
venirerogantes ad colloquiumase diu desideratum.
Et bic tunc erat Sciciani (912), et ut legationem
audivit, se ob timorem hostium suimet illo venire

35. (f. 164.) Anno Dominicse incarnationis 1017) B dixitnuUatenusaudere.Etnuntii : Quidsi/mqmnni^

seniores nostri ad nigram veniuni Elstram, quid fa^
eis? Et ille: Nec pontem hunc, inflt, pretenre volo.
Talibus dictis reversi sunt, dominisque <«?* hcec
omnia intimabant suis. Imperator autempuriflcatio-
nem sanct® Dei genitricis nobiscum celebrat. Post
hanc episcopi et comites obcontemptum Bolizlayise
fallentis tristes adveniebant, et imperatoris mentem
apertis legationibus incendnnt. Ibi iunc de fntura
expeditione tractatur, et fldelis quisque ad hanc
preparari i«74 monetur, et ut ullus intra nos ei pu-
blicum hostem deinceps mitteretur nuntius vel su-
sciperetur, flrmiter ab augusto (f. 165) prohibetur
i«7i, et quis hoc hactenus agere presumerei,diligen-

Kalendis Januarii Gero archiepiscopus jussu impe-
ratoris Bernhardum marchionem nudis pedibus
emendationemsibipromittentem suscepit etfficcle-
sise presentavit, solutis omnibus bannis ab eo inposi-
iis "«7. Imperator a Palithi, ubi celebravit natale
Domini, eziens "««, in Altstidi epiphaniam Domini
soUempniter peregit, et in sacra nocte eadem ^««>
Frithericus comes, fldelis Ghristo et seniori suo,
obiit in civitate sua Ilburg dicta. Hic quia sapiens
erai et sibi flnem hujus vitse jam appropinquare
cernebat, predictam civitatem fratris suimet (910)
filio, nomine Thiedrico, ea racione dedit, ut cum
laude sua, quia heres suimct fuit et aliter hoc legi-

time fleri non potuit, liceretsibi iribus suisfiliabus G tei* inquiritur.

predium omne, quod remansit, tradere. Hujus co-
mitatumetsuperSiusilipagum potestatem illeThie-
dricus inperatoris munere post i««» suscepit. Fit
publicusprincipuminAltstidi conventus ; interBer-
nhardummarchionemctpatruimemetfllioslitigium
cum emendatione sibi accepta et juramento paciflca-
tumest. InterThiedricum antistitem etHirimannum
comitem inimicicise diu ezortffi, et odium, quoderat
inter Eggihardum etconfratres, Udonisflliossenio-
ris, usque in tercias OctobrisKalendasi^^^^^abimpe-
ratore sedatum est. Ibi etiam promisit Geroni
archiepiscopo Bernhardus marchio 500 argenti ta-
lenta pro dampni recompensatione inlati. Optima
quffique imperator ibi diu conversatus fecit. Fit pax

37. Debincimperatoranobisproflciscbns, adMa-
gadaburg venit (an. 1017, Febr, 9), magno ibidem
susceptus honore. Postera luce, id est dominica die
{Febr. 10),quia septuagesima iunc instabat, camem
deposuit i)13|. Etin 2 feria (Febr. 12) archiepisco-
pus capellam septemtrionalem benedixii, presente
imperatore. In proximaautem die oriturcommocio
inter sociosarchiantistitis et Bernhardi marchionis,
quffi sine periculo sedatur et episcopo honoriflce fl-
nitur. Gonveniunt ibidem furesjussuimperatoris,ei
a congredientibus devicti, laqueo traduniur. Mulia
salutem patriffi respicentia ibidem flniuniur. Inde
Gunterius ^«^e conversus causa Liuiicios predicandi
ivit i«''7 (914). Sed cumego multa sepe quesius sim

inter Gevehardum et Willehelmum comites. Nuntii j) imperatori de parte meimet parrochiffi ab fficclesia
de Italia huc venientesgratulabundi adsua redeunt. Misnensi injusie ablata et scriptis restitnta, cumque
Iter imperatoris ac occidentem disposiium ob viffi bona inde mihi profuiura sperarem, aliter quam
asperitaiem diiatum est. (f. 164') Imperator hoc, ratus sim hoc evenire cognoscebam. Namque in

i6«s diviciis la.
inpositis add, ib.
i87t ac b. add. 16.
— ivii add. ib.

VARLE LECTIONES.

rt«* quas 1. i««»in hoc add. ib, *•«« ita A. S. presiobantur 1 . i««7 naill. XVH —

1868 exigens 1. "«• add. 16. i«7« cias oct. kl. in loco raso 16. t«7t erkinbaldus la.

1678 qae add 16. te?* preparare la. t«7i prohibitur 1. t676 i erasum 1. t677 Inde

NOTiE.

(909) Monasteriensts add. Ann. Saxo.. a. 1017« Urs.

(910) Sc. Dedi de quo v. supra I, vi. c. 33, sq. (914) Conf. Vitam Gunterii apnd Canisium in
(911)Moguniinus. Lection. antiq. i. III, p. 185-189 ei acUs San*
(912J V. 1. VI, c. 45. ctorum ad Octob» 9« Item Ann. Sbx., a. iOOt
(913) I. e. carne v^sci desiiii jejunare cospii 1008,

1391

THIimilARl ElPISCOt^I MERSEBURGENSIS

1391

cathedra sancti Petri, quee est 8 Kalendas Marcii^ A necessaria dispntantur (917). Iniperator inde pro-

cnm sederetiniperator etpresentesepiscopi adessent
GerOf Meinwercus, Wigo et Ericus et Eilwardus,
surrexi etfamentationem meam feci.Tunc imperator
et archiantistes, a quibus sperabam auxilium, jus-
serunt mihi, Deus scit invito, quihiisresisterenon
priesumpsi, utparrochiam in orientali parte Miidse
fiuminis jacentem, id est in burgwardis ""Bichni
et Vurcin Eiiwardo concederem, et quam ille in oc-
cidentali ripa tunc "79 teneret, (f. i65)mihi hoc
numquam desideranti relinqueret. Id concambium
baculis firmavimus mutuis. Testificorcoram Deo et
omnibus sanctis ejus, id quod residuum fuit, tunc
nullo modo dereliqui. Jussit quoque imperator, ut
villas i**o tres; qu» sub prsedicto erant episcopo

gressus, hoc malum, quod predixi, primitos com-
periens, de futura perturbacione soUicitos fuit. In
illo vernali tempore et in Bernhardi marchioDis
potestate nascitur ovis cum 5 cruribus. In meDie
Apriliet 6. Idus ejusdem cumjamplenalnniiimes-
•et, luna a mulUs visa est ut nova ^mo^ hora diei
tercia diu rutilans i«*i. Paimas(i4;ir. 14) rex celebrat
Magoncia i«** et in Ingilnenen pascha, et in his
partibus magis honorifice ac potestative numquam
fnit iMs. Et quia ob tantam sollempnitatem {Apr,
2i)niaximaibidem finiri iss^non poterant, ad Aquas-
grani ponitur conventus, et tunc illic cnm coDsibo
Heriberti archipresulis Thiedricum Metensem epi-
scopumetHeinricumfritrem ejus placavit Regiaa

Hirimannus marchio aut Misnensi lecclesiffi sacra- Bautem <«•> a Froncanavordi acesarediscedeDs^cum

mento retineret aut mihi redderet.

38. Eodem die imperatoretcontectalissua a Ge-
rone archiepiscopo magnishonoranturmuneribus.
Grastinoque ^«si (Fehr, 24) inde pergentes, tercia
die, id est dominica, ad Halverstidi pervenerunt;
quos ibi Arnulfus presul magnifice suscepit, et duas
noctes secum ^•'^* habuit; 3 feria ad Quidilingeburg
profecti, abEthelhidavenerabiliabbatissanon mi-
nori gloria oruantur. Quarta die monasterium in
occidentali monte situm ^«79, ubi sponso ccelesti
sanctimoniales monachico *ms habitu serviunt, ab
Arnulfo antistite presente augusto dedicatum est 3
KalendasMarcii (915), auxilianteeum ad hoc Gerone

adIocum,quiGapungundicitnr, veniret, infirmatur,
et ibi tunc Deo promisit, se ad laudem ejnsunnm
facturam monasterium i<>«. Sed quod interhec ac-
cidit, hiis adnecti ^*^ haud incongruum est

40. lu urbe Partheuopolitana duie consorores
fuere, quarum prior Alwred et junior Irmingerd
dicebatur. Ambee admodum(f. 166)landabiiisritc,
non cumceeterissanctimonialibus conversando, sed
singulariter in aecclesia, quae Rotunda dicebator,
Ghristo ej usque.dilecte genitrici sedulum exhibebant
obsequium. Junior autem exteriorum iuroen ocnlo-
rum perdens, interiori aci® eternofruitnr splendore,
et non longe post ad patriam semper optatam 6

archiepiscopo cseterisque confratribus {Febr. 27). Q Idus Februarii transiit. Hujus senior germana nepti

Ibi tunc imperator talenlum auri dedit ad altare.
Inde tunc percepta a nepte sua caritate magnaad
Goslerriam ^mi tendens ^m^ villam, ibidem 4 sedebat
ebdomadas ^^**; hanc enim tunc multum excoluit
1M8. £t quia tunc Qnadragesima fuit, quse Ghristo
oportebant et seculo in muitisnecessariaerant, ope-
raristuduit. Posthffic Bertoldus, Liutharii filius, cum
suis fautoribus urbem Munnam Kalendis Aprilis
conducto custode diluculo CA/)r. i intrans (f. 166),
Baldricnm i«7*, Wigmanni comitis inclitum satelli-
tem, cum consociis din repugnantem, occidit, vi-
ctorque insedit(916).

39. Pridie ego ad Misni presidio veniebam. In hac
ebdomada *«*? principes nostri edictu cesaris ad

suffi innixa i**^ Fritherunie,et crebro amisss soro-
ris et assiduse infirmitatis dolore deficiens, nil Disi
14 ebdomadas et tres dies supervixit (918). Hffc
pridie !••• quam carnis debitum persolveret in ex-
cessu mentis effecta, in presentiam sancts Dei
genitricis delata est, ubi Taginonem et Walterdum
archiepiscopos et iGidum presulem venerandnm
magno lucentes honore sibi indulgere promernit.
Gognovit quoque ibidemmaterterasGeronia arclii-
episcopi,Mirisuidam ac Emniidam (919) etEddilam
i7oonomine,quee abbaciam relinquenssuam, Christi
amore juxta monasterium doctoris gentium Panli
Romee includitur, et aliam, qu8eOdd<7oiclicebatnr,
omnes illud spalmographi canentes: Placebo Do-

Gosleri conveniunt, ibique ^*^ tunc avunculo ^m* J) minOf in regione vivorum i^oi [PsaL cxiv,). Interim
meimet Sigifrido comitatus fratris Heinrici com- presentibus cunctis haecmortuavidebatur^tandem
mendatur, et expedicio in nostris partibus ordinatur, expergiscens et oculos elevans, quod vidit omnibtts
caeteraquepatriffipericiitantisproficuaetadmodum innotuit: HactenuSy iuquiens, vobiseum UbenUr

VARLE LECTIONES.

i«78 burguardiis lc. "'• add. ib. iwo uuillas la. iw* que add. ib. i««* monacliito 1. i«» Gosla-
riam lc. isba tetendens la. lo» ebdomos la. km quam et edificaverat add. kr. i**^ el>domo cm.
ebdoma 1 . >*m que add. 1 b. i«m avinculo 1'. i«0o Bciiicet cum est prima add 2.A.S. io*i In mense •;-
rutilans add. ib. "" m. et in i. 16. in loco raso. *«»» n. f. add. ib. i«»* finire la ««»» cunigundii
add. ic. "»• canonicarum, quod pustmodum perfecit et vocatur confugiensis eclesia add. ic. "•'«*
necti la. i»»» innixta 1. adraso t. ««•» pdie 1. i^oo Mirisuidam — Eddilam add. ib. «7»! odila l^t
oda A. S. i'»« omnes — vivorum add. ib.

NOTiE.

(915) viii Kal. Mart. secundum Ann. Quedl , a dem charta quaedam testator.

1017 et ChroR. Sax. /918) In Necrolog. Luneb. ejosnomen ascriptoffl

(916) Aliter hiec tradit Alpertus 1. 1., c. 15, sq. est Mart. 18.

(917) Imperatorem Mart 2o. Goslariifi fuissOi ejus- (919) V. supra L iv, c. 11 .

ms

CBRONICON. -* LQI. TI.

im

eonmorabar^ rmnc consideratis muUo meiioribas A Gerone archiepiscopo hoaoriflce soscepii snnt. In

hiis^ piget in hac hifea me ^^^* ampUus manere casa.
Licam vobis in veritate,quod crasvos relictura^locum
mihi preordinatum (f. 167) munere divino possidere
debeo. Sicqaefactumest. Transiit autem animaejus-
dem in Ghristo felix 1 1 Kalendas Junii (920). Hoc
yerum esse, fratres in Ghristo, mihi credite, et has
secclesise a^jutrices nostr» admodum utiles esse,
pro certo scitote. In suas orationes sanctas me
peccatorem hem succeperunt, et nil umquam boni
ez mea parte, pro dolor I receperunt.

41. Inperator autem audiens contectalem suam
levius habere ^^04 et votum Domino fecisse, grates
Christo persolvit ez animo, et pentecosten (t/un. 9)
in Wirthunu, quam primo sanctus Dei sacerdos

sequenti vero nocte, id est dominica» et Nonas Julii,
tempestas ingruit horrida, homines cum pecoribus
simul et ffidificiis ac frugibus late consumeDs. In-
mensus quoque fragor silvas concuiiens vias omnen
nimis occupabat. Postera die inperator cum con-
juge et exercitu Albim transiens, ad Liesca(923),
curtem quondam Yigonis episcopi (924) et tunc feris
innumerabiiibus inhabitatamvenit, duasque ibidem
noctes in castris sedens, tardantem turbam ezpecta-
vit. Et post hffic regressa inperatrice cffiterisque
compluribns, ipse turmatim processit. Ipsa vero
die HeinricuSy quodam Bawariorum (f. 168) dux,
a Bolizlavo, quo pacis lirmandffi gratia perre-
xit, cum nunciis ejusdem rediit ; quem inperator

Liudigerus suis construxit inpensis, venerabiliter B audita referentem, sua iterum legacione remisit,

celebravit, abbate Hethenrico ^^ob sibi pleniter ibi-
dem servienti. Postera die, id est 4 Idus Junii,
Thieddegus, Pragensis antistes i^oe ac martiris
Ghristi successor iEthelberti i^oT^ viam universee
carnis fideliter adiit. Hic in nova educatus Corbeia,
medicinali arte optime instructus ^^os est. Quem
Bolizlavus seniorob inobedientiam Ghristi preconis
paralisi percussus, licentiaThietmariabbatisvoca-
vit, ejusque magisterio levius i709 habere cepit. Sed
lampas ardens Woitegus ^^io, cum ex hujus mundi
caligine, ut predixi (921) subtraheretur, auxilio
prefati ducis sedem suam is a tertio Ottone ad re«
gendum suscepit ; de qua post mortem Bolizlavi se*

nilque ibi proficientem, ad dominam et sororem
suam abire sinit.

43. Interea in monte sancti Johannis baptistaa,
qui juxta Parthenopolim positus eidem estcumap-
partinentibus universis subditus, res admodum mi-
serabilis 12 Kalendas Augusti et dominica nocte
accidit. Horum in dormitoriu confratrum lucerna
queedam ardcns major solito illuxit, eb proxima
occupans, hoc, ibidem quiescentibus id sero inlelli-
gcntibus, voraci fiamma consumpsit. Ei cum tale
periculum omnes evaderent, unum ex hiis causa
sacerdotalem eripiendi apparatum subito regressum
et in medio ignis peccata suimet confitentem perdi-

nioris ab equivoco ejus et filio sepe expulsus, toties n derunt. Hiyusnomen eratHemico "ib (925). Dehinc

m • V^. . »1 » . •< ■ ^^ 1. T 1_ _• J 1 * 1 » » <^ • • » • ^ ^

a marchione Ekkihardo reducitur, et magnas pa-
titur injurias. Hic i^ii hospites, ut sanctus jubet
Gregorius non solum ad (f. 167} se invitavit, sed
etiam traxit, hoc maximum habens vitium, quod
ob morbum sibi innocentemi7i>bibebat supramo-
dum. Paraiiticus enim erat, manuum tremore i^i*
assiduo sine asstantium auxilio presbiterorum mis-
sam canere non potuit ; sicque usque ad finem
languescens, bonis, ut spero, animam curabat me-
dicaminibus.

42. Interea Mararenses i7i4 Bolizlavi milites ma-
gnam Bawariorum catervam dolo circumvenientes
i ncautam occidunt, dampnum i^ii, sibi ab eis illatum
prius, ad partem haud exiguam ulciscentes i7i6.

monasterium ab ejusdem loci abbateSigifrido 8 an-
nos optime elaboratum ardens, presentlum postea-
que advenientium corda turbavit. Insuper duas
ejusdem capellas cum refectorio Cffiterisque adhe-
rentibus ofOcinis ignis late fiagrans absorbuit ; dc
cujus avaris faucibus divina pietas et confiuentium
summa devotio omnes sanctorum rcliquias etmaxi-
mam thesauri "i» partem eripuit. Facto autem mane,
urbispiaedictae habitatores et qui ibidem presidio ab
imperatore relicti fuerant, conveniunt (t. 168), de-
trimentum tale nimio merore conquesti. Gorporis
autem perusti tenues favillas mane confratres su-
mopere colligentes, suis apposuere predecessoribus;
abbatique suo tunc absentiper internuntiumi^^sosui-

Cesar vero ad orientem tendeus,inpcratricem ad se j) meteventum miserabilemindixere. Quiuihfficcom-
in loco, qui Pathrebrunnun i^i? dicitur, venire jubet perit, suis specialiter accidisse peccatis cognoscens,
(922). Inde ambo usque ad Magadaburg profecti, a quia emendare nequivit, honesta gravitate iulit.

VARLE LEGTIONES.

"01 fl<W. 16. "oihaberi 1. *7o» heinrico la. "w anlistites \a. "ot ath. lc. "os isiroctus 1.
iTof levuius 1(1. "»o ita in loco vacuo ib. it" Hac la. »" in erasum 1. "u tremorem assiduum corr.
tremore assiduu 1. "^* mor. lc? "is num sibi — imperairicem m loeo raso 16. ^^i* ulcisciscenies 1 .
nn paihelb. la. "te heumuco la. i^i» teshauri ib. "<o per in nuntium 1.

NOTiE.

(920) V. Kalend. Merseburg., Mai. 22.
(921)Lib. IV, c. 11.

(922) Imperatorem ibi jam Jun. 10 fuisse, ejus-
dem charta testatur.

(923) V. supra I. iv, c. 14. De conventu ibi ha-
biln v. Vitam Meinwerci c. 42, et chartam impera-

toris anno 1017, Jul. 10.

(924) Wigo episcopus iunc adhuc in vivis fuisse
videtur. Teste Necrol. Luneburg., obiit Jan. 14.
Sed defunciusfuit, quando Thietmarushfficscripsit.

(925) In Necrol. Luneb. vocatur Hemmo.

1305

T HIETMAM EPISGOPI MeftSBbOHGENSIS

m

44. Dum h«c agunlnr, Miseco, Bolizalvi filius, A que tacendum esl quod alii mililes BolizlaTiurbcm

Boemiam absencia Othelrici ducis sui minus soliio
repugnantem cum iO legionibus invadens, duos
dies predatur eandem, et cum innumerabili capti-
vorummultitudine^^si reversus, patrem gaudiis re-
plevit inmensis. Gesar vero cum ezercitu suo et
Boemiorum atque Liuticiorum comitatu immenso
obvia qnseque devastans, 5 Idus Augusti ad urbem
Gloguam, ubi Bolizlavus cum suis eos i?^* prestola-
tur,8ollicitus venit,etprovocantem inter sagiltarios
latitantes hostem noslros persequi prohibuit. Inde
electas ab esercitu validoi?»* i2 legiones ad urbem
Nemzi (^6), eo quod a nostris (927) olim sit con-
dila >''>*, dictam premisit, quee habitatoribus hiis
venturum preoccuparent auxilium. Quibus castra

Belegori dictam i8 Kalendas Septembris aggressi,
et bello eam inpugnantes diutino, Deo gratia ! nil
proficiebant. Liuticiorum autem magna multitado,
qu^ domi fuerant, quandam civitatem prefati docis
petierunt. Ibique"«8 plusquam (f. i69*) iOOsocios
perdentes, cumingenti tristiciaremeabant,postea-
que ejusdem bona multum vastabant.

45. Hiis quoque adjiciam mortiferum Godefridi
ducis et Gerardi comitis congressum. IIU namqoe
diu invicem discordes certum condixere diem, qna
cum suis fautoribus haec certo duelli judicio discer-
nerent. Mense Augusto ac6 KalendasSeplembris"»
in quadam prati florentis condicta i^^opianiciecon-
fligebant (929). Sed superbiam Gerardi humilitas

metatis,hostesadventare rumorinduxit; et in nocte B Ghristi molliens ac socios ejus in fugamsnbito yer

tenebrosaacin magnaimbrium effusione hos Icdere
nequaquam valentes, quosdam effugarunt, nonnul-
losque civitatem intrare inviti paciebantur. Posita
est autem hsec in pago Silensi, vocabulo hoc a quo •
dam monte nimis excelso et grandi olim sibi in-
diio i7s« (928); (f. i69) et hrc ob qualitatem suam
et quanlitatem, cum execranda "** gentilitas ibi
yeneraretur, ab incolis omnibus nimis honorabatur.
Imperator autem post tres dies ad eaodem cum
exercitu valido veniens, castris eandem undiques-
secus circumdari jubet, sperans sic omnem hosti
8U0 claudere accessum Sapiens ejusdem consilium
et in omuibus bona voluntas multum ibiprodesset,

tens, non minus ex hiis quam 300 prostravit Tiros,
ex quibus fuit unus Walteri Pulverel nomine "m, co
quod in favillam sibi contraria redigisset vocalus,
habitu clericus, sed re latro eximius. Hic centurio
lacu cum suis clauditur uno, et tunc saciatusjacuit
in prelio, cui nunquam suffecit sanguinis effusio.
Nam perhibent populi, hunc dumtaxat "lo cum la-
ticia duxisse diem, quo hastam suimet humano
cruore aspersam, et domus Domini,quibusaliipe-
percere maligni, incensas ruere vidit. Hic Burgun-
dia genitus, et a predicto comite quondam captus,
"hon prius ab eo potuit absolvi, quam se eodem i^'^
semper auxiliaturum ac loco devoti militis ei servi-

si in efficiendisrebusauxiliantium sibi aflectushunc q turumsacramentis sanxivit. Ergohuc vocatus venit,

a^juvaret. Nunc autem per orones custodias presi-
dium urbi in noctissilentio advenerat magnum.Tunc
omnigenorum ^7>* speciesinstrumentorumanostris
parari jubentur, et mox ex parte contraria hiis ad-
modum similiavidentur.Numquam audivi aliquos,
qui meliori pacientia acprudentioriconsilio seum-
quam defendere niterentur.Expartegentilicrucem
sauctam erigebant, ejusdemque auxilio hos vinci
sperabant Si quid ^f^ hiis prosperi accidit, num*
quam exclamabant, nec adversitatem aliquogemitu
ingravescente aperiebant. Interim Mararenses Boe-
miam ingressi, urbem quandam expugnant, etcum
predaingentiincolumes exibant.Quodcum marchio
Heinricus hos petere cum exercitu conatus audirel,

sed ad perpetrandumsoliti facinoris aucmentomdi-
vina tardatus miseracionc, non rediit. Gapti sunt
autem tunc ex parte seniorissui Sigifridus, ejusdem
filius, nepos autem imperatricis nostrae, cum Bai-
dericoaliisque quam (f. i70) plurimis. Sauciatasest
ibi Gono (930), cui jam inlicite nupsit neptis sua,
Emasti ducis vidua"'». Predictus vero dux nilniai
30 militcs perdidit, et hos elegantes.
46 Interea perfectis omnibus instrumentis,cum jam
ibi tres sederet ebdomadas cesar, ad urbem (931)
pugnare jussit,ethfiecomniainjecto a propngnaculis
igne celeriter ardere vidit. Post haec Othelricus cum
suis urbem ascendere temptans, nil prof ecit. Tunc
Liutici similiaaggressidejiciuntur. Cesarautem vi-

festinus insequitur ; et occisis ex eorum numero ^ dens exercitum infirmitate depressuro, in urbe ca
plus quam miUe viris, fugientibusquecoeteris, capti- pienda in vanum laborare, iter suum nimis arduum
vitatem hanc omnem solutam domum remisit. Ne- ad Boemiam direxit; ibique ab ejusdem provincis

VARIiE LEGTIONES.
1711 militodine i. itu yalida la. "»» eo — condita add, ib. i7»4 posita — indito ipse Thietmarus
scrwsit in exiremis foL i68 lineis "»» itaA* S. exequanda 1 . »786 omnigenarum i . "«^ quod i . "»» que
add. Kb. 17«» ac — «Septembris a^d. {b. ^^^^ add. ib, «7»i eidem ic. i^s* Sauciatus — vidua £»/(/. <^.

(929) Cogitasse videtur noster de pugna apud
Florinas, de aua v. supra cap. 32. De bello noc
Gerardi v. Balaericum 1. iii, c. i i .

(926) Nimptsch juxta fluvium Lohe, inter Rei-
chenbach et Ohlau.

(927) Nox Niemez Slavis est mutus sive peregri-
nus, qui eorum linguam non intelligit ; ideoque
prsesertim Teutonicus.

(928) Mons Zlenz, mons Silentii, hodie Zobten-
berg a villa Zobten vocatus Gonf K. Zeuss Die
Deutschen und die Nachbarsiamme pag. 663.

(930) Gonradus II imperator futurus ; qui duxeral
Giselam, Hermanni ducis Alamanniee fiham,Eme-
sti ducis Alamannise \iduam.

(93 i) Sc. Nimptsch.

iM7

CHIIONICON.--Lm. m

laM

iojosto t^M duce Oihelrico susceptus, decenti mu- A Ei^^ienbaldo archipresnle consensnttieoconsecrari

nere honoratur. Interim marchio Heinricus, ami-
tce meimet filius, longa egrotacione Tezatus, 14
Kalendas Octobris, orientalium decus Francorum,
obiit,et in septemtrionali parte monasterii in Suin-
vordi civitale sua positus, ab episcopis i^tt tribus,
Heinrico, E?urhardo et venerabili Riculfo (932),
eztra ecclesiam, ut ipse peciit, juzta januam i7s«
sepultus est. Hoc cesar in Misni comperiens, muU
tum doluit.

47. Bolizlavus vero in Wortizlava i^tt civitate
eventum rei sollicitus "*« ezpectans, cum impera-
torem abisse urbemque suam incolomem stare au-
diret, lietatur in Domino militibusque congaudet in

prcecipiens. Ibi tunc Boiizlavi nuncius Liudalfum
juvenem diu captivnm remitti promisil, suosque
milites apud nos firma detentos custodia pro ejus
liberatione relazari peciit ; et si aliquem impera-
tori nuncium de acquirenda ejusdem gratia mii*
tere licuisset^ diligenter inquirit. Assiduo princi-
pnm suimet interventu cesar hiis omnibus assen-
sUm prebuit, et tunc primo comperit Ruszorum t74i
regem, ut sibi per internuncium *?«• promisit
suum i7««, Bolizlavum peciisse, nilque ibi ad urbem
possessam proficisse. Hujus regnum prefatus duz
postea cum ezercitu invadens, generum snimet et
fratrem ejus diu ezpulsum inthronizavit et hilaris

saeculo ^^^, Pedites autem illius plus quam sez- g ^^it rediit. Imperator a nobis eziens tria dedit dor-

oenti 17SS Boemiam(f. i70) clanculum petentes,pre-
damquesibimoresolito indesperantes, quem hosti-
bus laqueum eztendre, paucis ezcedentibus, incur-
rere. Sed Liulici redeuntes irati, dedecus dese sui-
met illatum queruntur. Nam hsec, in yezillis for-
mala "*•, a quodam Herimanni ^'^*^ marchionis
socio lapide uno trajecta est; et dnm hoc ministri
ejus imperatori doleuter retulissent, ad emenda-
tionem i2 talenta perceperunt. Et cum jnzta Yur-
cin civitatera Mildam nimis effnsam transire vo-
luissenf, deam cumegrejo 50 militum comitatu al-
teram perdidere. Tam malo omineresidui domum
T^seineine a servicio ceesaris se malorum instinc-
tn abalienare nituntur; sedhabito post communi

salia et urceum argenteum *''*•. Inde ad Alstidi ve-
nit, ibiqne omnium memoriam sanctorum digna
veneratione celebravit, et tunc in (f. 471) eodem
die Herdingus, Novie civitatis ab imperatore ibi-
dem constitntus abbas, a Gerone archiepiscopo
consecratur. In sequenti dominica die, idest tercia
Nonas Novembris, cesar quoddam predinm Roga-
lici (933) vocatum, quod tunc ab Hatholdo milite
sibi placito acquisivil concambio, confratribus no-
stris in Merseburg Ghristo famulantibus dedit, et
lucum quendam, ab Hagero ^^*t, predicti senioris
germano» 10 talentis argenti comparatum, eorun-
dem utilitatibus accommodavit, preceptisque sui-
met firmari precepit. Tres quoque secclesias in

suimet placito, a prioribus snis convertuntur. La- p Libzi et in Olscuizi (934) ac in Gusua positas mihi

borem istius itineris et commune detrimentum
quis umquam valet ezplicare ? Inezsuperabilis Boe-
miffi regionis introitus, sed multo deterior ejus-
dem fuii ezitus. Facta est heec ezpedicio ad perni-
ciem hostis ; sed crimine nostro multum lesit vic-
toribus nostris. Quod enim tunc in nobis non li-
cnit inimicis, peractum est postea criminibus no-
stris. Defleam quoque, quod Bolizlavi satellites in-
ter Albim et Mildam facinus perpelrabant. Nam-
que hii jussu senioris sui velociter egressi, 13 Ka-
lendas Octobris |f. i7i) plns qnam mille mancipia
in hiis partibus sumpserunt, plurimaque incendio
late consumentes, prospero itinere revertuntur.
48. hnperator autem KalendisOctobris Mersburg

concessit (935). In hoc vernali tempore (936) ideni
aureum altare ad decus ecclesise fabricari "^ jus-
serat nostrfle, ad quod ogo ez antiqui altaris nostri
sumptu auri i744 q Hbras dedi» Sed cum in predicta
civitale cesar 5 ebdomadas et 4 dies sederet, dile-
ctum sibi locum Bavenbergvisitat i^^g, ubi i^iotunc
mense Decembri et i^to in prima nocte, quee cesa-
ris adventum subsecuta est, Guncelinus in custo-
dia diu tentus (957) solvitur, catenade pedibus di-
vina majestate constrictis leniter cadente integra-
que permanente. Heinricum etiam ^7««, quondam
Bawuariorum ducem et tunc 8 annos et pene tot
menses sua depositum culpa, pristinis imperator
1744 restituit honoribus die ^^si dominica; sicut ei

▼enit, ibiqueEkkihardum, Novse civitatis abba'em j^firmatum est prius a Poppone,Treverensi archiepi-
eihuic23annoset5mensespresidentem, Pragensi scopo. (f. 172). Sed antequan^ hujus conclusionem
prefecit fficclesiee, eundem 2 Nonas Octobris <7«i ab anni faciam, quaedam in hoc dicenda interseram.

VARIiE LECTIONES.
"M in erasum 1. "•»* add. 46. «t»* i. i. add, 16. i?" uuordizlavo ia. "m sollitus i. iw Verba
in Domino ei in seculo erasa in cod. 1 in secundis 2. i^ts sizccentt \a. i corr. in e 16. ^^89 i.
V. f . add. 1 6. ^''«o heramanni corr. herimanni i a. i post eraso 1 . ^^*^ sic legendum eue non vero
Novemb., ut codd. hahenty ex sequentibus appartt. i7«> ruszurun^ ia. sedipse corr, i74t n. g. p. i. add.
i b. i7u add. 16. i?^* hiralis ia. hilaris 1 6. i74c tria — Inde add. 1 6. arg. ecclesiffi nostrae 2. i?^? hogero
\ct iT48 frabricari 1. i74» visitavit la. i^vM ubi tunc et in prima — permanente add. 16. i?" d. d.
add. 16.

NOTiE.

hodie Geusa,donationechartaa. 1017, Nov. 3,data
adhuc ezstat.
(936) Sc. in vere hujus anni.

(932) Wirzeburgensis, Bambergensis et Trie-
stinns.

(933) Rnegiitz prope Schkeuditz.

(934| QElschau (^rope Leipzig.

(93S) Imperatoris super Ecclesise Gnsuavensis,

(937) Gonf. snper I. vi, c. 36.

IM9

THIETMAIU EHSGOPl HmEBURGENSIS

m

49.TbieUnarus,veiiBrabiiiB8anct€eAsenbru]ien8is A ribus boc compleatur. Non esi admirandam qnod

iTi» ®cclesi69 episcopuSy servus sancti Mauricii in
Magadaburg et prius utilisMagonciae et Aquisgrani
prepositus, caligine quadam obfuscante lumeu boc
Tisibile in priori perdidit auno i^ss^acinteriorioculo
eo lucidius radiante, fomitem tocius lucis Cbristum
indefeBso labore jam contemplalur. Hic a rege
Heinrico successit anlecessori suo Nonnoni, qui
Otbilulfus dicebatur(938).Obierunti7i^« in boc anno
anUstites preeclui Amulric (939) ac i?»* Fermuudus
et Beceiinus, et paucas sedens ebdomadas Altman-
nu5. Hic monacbus fuit sancti Jobannis baptistse in
Magadaburg, indeque ab Hsetbeibeida ^^^^ abbatis-
sa, eo quod de sua esset familia, Arnulfo, regis
germano et nunc arcbiepiscopo Ravennatis seccle'

in biis partibustale ostentatur (f. i73) prodigium-
Nam habitatores iili raro ad {ecclesiam venieoles,
de suorum visilatione custodum nil curant. Dome-
sticos colunt deos, mullumque i*'» sibi prodesse
eosdem sperantes, hiis inmolant. Audivi de quo-
dam baculo ; in cujus sumitate manns erat^aDnmia
se ferreum "»* tenens circulum, quod cum pastore
illius villee, in quo is 47«*fuerat, per omnesdomos
bas singularitcr ductus, in primo introita suo a
portitore sic salutaretur : Vigila, Hennil, vigilal^
sic enim ruslica vocabatur lingua — et epulanles
ibi delicate i?^*, de ejusdem se tueri custodia stnlti
autumabant (941), ignorantes illud Daviticum : Si-
mulacra gentium opera hominwn, et ca;tera. Similts

siae, ad servitium ab ea dalus est, a quo poslea B i7/m fiani facientes ea et confidentes hiis [PsaL cxiu,
consecratus, a suis tocxicata ^^^^ potione lesus est* 4^ g).

50. In mea vicinitate et in oppido Silivellun (940)
dicto miraculum quoddam accidit in secunda De-
cembris ebdomada. Fuit ibi quedam mulier quee,
cum virum suimet domi non baberet, super se et
super fllios bospicium obserabat t^so suum, et ecce
ante gallicinium sonitus ab ea inmensus auditur.
Hsec talibus obstupefacta, vicinosclamorecontinuo
evocans "*^t necessitatem suam indicat. Qui voIen~
teseidemsuccurrere, (f. 172) crebrajactacione re-
pelluntur. Tandem januam frangentes, gladiisque in
trantes evagiuatis, quid matrifamilias vel i psis tantum
rebellaverit, diligenterlinquirunt ; et quia monstrum

51.Quia i^s^ vero omne rarum est ulique admi-
randum ac persepc nt portenta stupenduni, ideo
quandam rem, quae in nostris evenit temporibus,
explano. Sereoissimo rege Ueinrico tunc ™ domi-
nante, ac Wigberto antecessore meo vigente, in
villa i768 quadam Rotlizi i^o' (942) dicta, quam a
matrona veuerabili Ida, nuru primi Ottonis (943|
nostra; traditam a;ccIesi8e,Gezo prepositus tunc *''*
in beneficium tenuit, sicut abeo veraciter compen
accidit. In messe laboriosa, cum in una dicrum
operarii ejusdem jam lassi se voluissent reficere,

erat, hostem non invenientes, egressi sunt tristes. Qpanemprimitusincisum sangninemvideruntefifuD'

Mulier autem predicta diem exspedans sollicitum,
crasUno proximumaccersivitpresbiterum; qui om.
nem hanc domum reliquiis sanctorum et aqua lu-
stravit benedicta. In sequenti i''^^ vero nocte pa-
rum de supradicto terrore concutitur, et Deo gra.
tias I crebra presbiteri visitatione liberatur. Tale
aliquid) ubicumque evenit, novum aliquid preten-
dit. Unusquisque fideiium non sibi timeat terrorem
lUum ; se peccatorem ex corde cognoscat^ et signo
sanctffi crucis jugiter se muniens, omnem adver-
aariam potestatem prorsus excludat. Hostis incau-
toB quosque sic inludit, et in se aliquid credentas
ad ultimum decipit. Ubi desolacio tunc cst, aut fa.
cinus subsecuturum est vel aliqua mutacio^ talis

dere; idque admirantes, seniori suo concivibusque
ostendunt. (f 1 73*) Et, ut reor, hoc prodigium faturi
exitum belli ac in eo multorum crnorem hominum
presignavit emanaturum. Alteram quoque rem,
quamvis mulio laudabiliorem, lamen mirabilem
memoriaeque dignam describo. In arce Romulea,
quae omnium estcapud urbiumobdiversarumquali-
tatem causarum, in unaaecclesia et in dexteraparte
altaris, ab uno pavimenti foramine per iutegrum
diem, multis boc cernentibus atque stupeotibus,
oleum emanavit. Hujus partem Jobannes Crecenlii
fllius in ampula quadam Heinrico seniori suo et
tuncregi nostro transmisit, et quia oleumnoncpro
misericordia ponitur, ut est illud : Oleum de cafiit

rem precedit indicio ^^si. Quia nobis adberere Deo ^ tuo non deficiet {Eccle. ix, 8), nuuc pro adulacione,
et spem nostram ponere in eo bonum est, preoc- uthacest "^i ; Oleum peccatoris non inpinguet eaput
c«pemiis sanctam faciem ejus assiduisprecibus,ut, me«m(Psa/.cxL,5); iu boc signo clemcDtiam reclo-
sive aliquid nobis presignetur sive celctur "«i de ris nostri habundantem et illius patricii lasciviani
t7«» misericordissima pietate sua in nobis peccato- latentem perpendo. Namque is apostolicae sedi-

VARIiG LECTIONES.
mt asenbmnniensis la. "»« in priori et anno add.ib, i^^* add, ib. "»• amulric {corr. amal*
ricus ie.) ac add. ib, i?" batb. lc? 17»' add, ib, in toco vacuo. "s« obserebat 1. "»• invocans U.
iTw sequente la. i^^i celatur 1. i''" in ia, ♦'•• que add, ib. i'»* his la. i'" c. i. d. add. ib.
Aliapergit manu 1. •'« erasum 1. i'w uuilla la. i?»» t et alierum i erasum 1. i''» erasnm 1.

oleum — boc est add, 1 b,

NOTiK.

(938) Vocatur ille Wodilulphus in charta impe-
ratoris a« 1002, Jul. 28; Wotellolfus in Vita Metn-
werci cap. 12; Vthilolfus in Necrol. Osnabrug., 099.
Febr. 17, qua die anni 1003 obiit. (942) Rocblitz.

(939) Conf. Necrol. Luneburg., Febr. o. ;'943) V. supra J ii, c. 2.

17M

1771

(940) Selbcn prope Delitsch ?

(941) V.I. Grimm Deutsche Mythologiffi pag.280

UOi

GHRONIGON. *- LIB. VII.

44M

destractor, muneribus snis ei promissionibus ^f^*
phaleratis (944) regem aDeo constitutam in palam
sepe honorificavit, sed imperatorise dignitatis fasti-
giumhuncascenderemultumtimuitjOmniraodisque
id prohibere clam temptavit; quia sicut beatus
asserit Gregorius : Terrenaaltitudoconfunditury cum
celsitudo cctlestis aperitur, Rex etenim noster, quam-
vis homo esset, zelum Dei habuit et sanctarum
violentas predaciones secclesiarum fortis armatus
yendicayit, hancque benignitatem nisi coelitus sibi
1771 (f. 474) prestitam, non habuit; iste terrenus et
natura etaclibus, voragine cenulentatraxitinpre-
dam, quod multorum devota manus ad aram apo-
stolorumpro peccatis congessit i^n^in hostiam. Qui
cum non longe post obiret, duplici ulcione, ut ve-
reor, confunditur, et domno papsesecurilasregique
nostro amplior polestas aperitur.

52. Amplius progrediar disputando, regisque Ru-
scorum Wlodemiri accionem iniquam perstringcndo
Hic a Grecia ducens uxorem, Helenam nomine *"»,
tercio *"» Ottoni desponsatam, sed et fraudulenta
calliditate subtractam (9i5), cbristianitatis sancta;
fidem ejus ortatu suscepit, quam justis operibusnon
omavit. Erat enim fornicatorimmensus et crudelis,
magnamque vim Danais mollibus ingcssit. Hic tres
habens fllios, nni eorum (9i6) Bolizlavi ducis no-
strique persecutoris flliam in matrimonium duxit,
cmn qua missus est a Polenis Reinbernus, presul
Salsffi Cholbergiensis. Hle in pago Hassegun dicto
natus liberalique scientia a prudentibus magistris
educatus, gradum episcopalcm * ascendit^ ut spero
dignus. Quantum autem in cura sibi commissa la-
boraveritidem, non meffi sufflcit scienciee nec etiam
facundiee. Fana idolorum destruens incendit, et
maredemonibus cultum, inmissisquatuorlapidibus
sacro crismato perunctis, et aqua purgans bene*
dicta, novam "'•(f. 174')Domino omnipotenti pro-
paginem in infructuosa i??? arbore, idest in populo
nimis insulso, sanctse predicacionis plantacionem
ednxit. Yigiliarum et abstinencim ac silencii assi-
duilate corpus suum affligens, cor ad speculum di-
vin»! contemplacionis infixit. Quem predictus rex
andiens, fllium suimet, ortatu BoHzIavi tacito relu-
ctaturum sibi, cepit cum eudem et uxore,etinsin-
gulari custodia claudit. In qua pater venerabilis,
quod in aperto fleri non potuit, in secreto studiosus
in divina laude peregit. Hic cum se lacrimis assi-

A dueeque oracionis ex corde contrito prolatffi hostia
summo sacerdoti i^econciliaret i"»?*, ex arto corporis
carcere solutus ad libertatem perennisglorisegau-
dens transiit. Prefati vero regis nomen poteslas
pacis injuste interpretatur ; quia non illa, quam ant
impii invicem tenent vel habitatores hnjus mundi
possident, quia semper »778 nutat *"•, pax vera dici-
tur, sed ille solus ea specialiter utitur, qui omnem
animi suimet motum componens, regnum Dei pa-
ciencia? vincentis angustia solacio promeretur. In
coelesti securitate sedens episcopus ille, ridet viri
minas injusti, et castitate gemina (947) potitur,
ac »7''* fornicatoris illius ultrices flammas specula-
tur ; quia nostro doctore Paulo teste, adulteros ju«
dicat Deus {Hebr, xni, 4). Bolizlavus autem hffic

B omnia comperiens, in quantum potuit (f. 175) vin-
dicare non desistit. Post heec rex ille plenus dierum
obiit, integritatem hereditatis suae duobus reiin-
quens flliis, tercio adhuc in carcere posito, qui
postea elapsns, conjuge ibidem relicta, ad socerum
fugit. Rex »7*0 predictus habuit lumbare venereum
»7>S innatae fragilitatismsijus augmentum. Sed ma*
gister nostree salutis Ghristus cum lumbos luxuriae
nocentishabundancia refertos precingi(Luc. xii, 35)
juberelnoslros"'s,continenciametnonaliquodpro-
vocameninnotuit.Ktquiadelucemaardenteapredi-
catoribus suis rex prefatus audivit,peccati maculam
peracti assidua elemosinarum largitate detersit.
Scriptum est enim : Facite elemosinam, ac omnia
sunt vobis munda. Hic cum jam decrepit«e aetatis

^ esset, rcgnumque diu haberet predictum, obiit, se-
pultusin Cujcwa(948) civitate magna, et in eeccle-
sia Christi martiris et papae Clementis juxta predi-
ctamconjugemsuam, sarcofagiseorundemin mcdio
templi palam stantibus. Cujus poteslas inter fllios
dividitur, Christique eloquium in omnibus afflrma-
tur. Namque vereor id subsequi, quodvox veritatis
pronunciat compleri; dicitenim: Omne regnum in
se ipsim divisum desolabitur{Luc, xi, 17), et caetera;
qnam ut mutare in hiis partibus velit Deus senten-
ciam, omnis cbristianitas oret (f. 475*). Quia nnnc
paululum dcclinavi, redeam, quce in predicto eve-
nerint anno superius indiscussa,succincte aperiens.
53. Curtis pars maxima inperialis in Palithi, et in

T\ Trajectensi civitate major secclesia cum omnibus
Etbelbaldi prcsulis mansionibus, ac cum Hburg,
Thicdrici coinitis urbe, casu accidente combusta ost

VARIiE LECTIONES.

i77i suis erasum i. i77« add. ib. *"* concessit 2. A. 5. i"» lertia ottonem la. "^* corr. novum? I.
1777 iaUuosa corr. influctuosa i. i"a reconciaretur 4. »"9 nutant ia, i''»* alia manu pergit 1. *'w ye-
nereum corr, veuerium 1.

NOTiE.

(944) Conf. supra 1. v, c. 6, n. 609.

(9i2) Cf. Annal Hildesh., a 995. Huc pertincrc
videntur ea, qna; h. 1. Thielmarus de Wlodemiro,
Hussonim rege, dicil. Non tamen Uelenam, sed
Annam, Basilii et Constantini sororem in matri-
monio habuit^WIodemirus ; idqueconnubium jnm a.
1^98 ailcoquc diu anfe islam legationemcontractum

notavit Pagius ad ann. 987, num 6. Uhs.

(940) Zcntopulc s. Swaetopolc. V. infra L viii,
c. 46.

(947) Cf. V, 25, gemifia caritas, VIU, gemina
innocentia,

(918) Kiew.

1409

THIETIIARI EPISCOPI HSRSEBURGENSIS

m

(ttn. 1047). Inperaior autem a Bavanberg i?» disce- A
dens, ad Wirciburgprimo, deindeque ad Froncana-
wordi "8» venit, ibidemque nativitatem Dominicam
festivisperegitgaudiis.Sed nehujus nominis aucto-
ritas i"'»* te lectorem amplius lateat, sicut a credi-
bilibus viris audivi, sic adnunciare cupio tibi. Re-
gnanteKarolo imperatore magno,Pippini regis filio,
bellum fit inter suos et predecessores nostros, in
quo certamine Franci anostrisdevicti, cumflumen
Moin dictum sine aliqua vadi certitudine palantes
transire cogerentur, cervam precedentem et divina
miseracione quasi viam eis demonstrantem subse-
qunti,optati littoris securitate pociuntur Iseti. Inde
locus hic Francorum dictus est vadum. In illa ex-
pedicione predictus cesar, cum se jam ab hostibus

bus terminis suis. Huins qoooae filins Lado-
wicusjunior tradidit abi>atiamVisbike,deciinu
quoque cum decimalibus ecclesiis in episco-
patu Asnebruggi, et piscationem ia Wesera,
quaB dicitur Hocwar ; quee jam superius dicta
sunt. In hoc cenobio primo monastica disci-
plina in Saxonlafloruit, etpostmodumpluribos
m locis ejus patriaB, quorum omnium Gorbeia
non immerito caput et mater et quodammodo
tocius patrie decus cum suo (sancto A. S.) Vito
habetur, qui ex quo hanc venit in patriam, ex
eo Saxonia in Teutonico regno principatar,
quia ejus precibus apud Deum etmeritisinom-
nibus, ut speramus adjuvatur (949).

54. Quatuor naves Venetorum magne diversisqne

pigmentis referte naufragium sunt in predicto

anno "87 perpessse. Et, ut predixi, in occiduis par-

superatum esse cognosceret, precessit talia fatus: B^!^^"' ^*''^ ^"*®^ quiescentibus. pacifica, Deo gra

Karius mihi est ut populi exprobrantes (/". 176) rfi-
eant me func fugisse quam hic cecidisse ; quia^ dum
vivo, injurias pondus inlatss vindicaturum me spero.
Anno Dominicfie incarnationis 800 i?» predictus
cesar i^M ad suae virtutis et bonee operacionis deau-
racionem in una die 8 episcopatus in Saxonia
Ghristo subdita dispositis singularibus parrochiis,
constituit*.

* Codex2,(cf, suprap. 840 et A. S. a. 822.)
addit : Cujns filius, domnus Luduwicus, electis

Erobatissimis monachis^de Gailia cum venera-
ili viro Adelhardo, datis reliquis sancti Ste-
phani prothomartiris, Gorbeiense cenobium
ipsi construxit, et dedicarifecit.Ipse vero cesar
ad ipsum cenobium tradidit donaciones, abba- ^
cias scilicet Eresburg, Meppiam et muUa predia ^ Mezilecum (950) sepelivit.
, in aquilone, villam quoque Huxeri cum omni-

tias ! manebant cuncta. Et Ekkihardus, confrater
meus, sancti Johannis baptistae monachus in Ma-
gadaburg paraliticodepressusmorbo loquelamper-
didit.In Bawariorum confinio atque Mararensium i?"
quidam peregrinus, nomine Golomannus, ab incolis,
quasi speculator esset, capitur ; et ad professionem
culpse, quam non meruit, diriscastigacionibus com-
pellitur. Ille cum se nimis excusaret, pauperemque
Ghristi se sic vagari afflrmaret, in arbore diu arida
innocens suspensus est. Nam caro i?» ejus a quo-
dam postea paululum incisa sangainem fudit, un-
gues ac capilli crescebant. Ipsa qnoque arbor flo-
ruit, et huncGhristi martirem essemonstravit.Hoc
marchio Heinricus ut comperit, corpos ejusdem in

LIBER OGTAVUS

INGIPrr LIBELLUS II HEINRICI INPERATORIS SEGUNDI "»•

1. (f. 476*) Anno Dominicffi incamationis 1018,
indiccione 2, anno autem domni Heinrici inpera-
torisaugusti 16, inperii autem 4. circumcisio Oo-
mini ettheophaniain predicta civitateabeodem ve-
nerabiliter colebatur. Ecelinus Longobardus qua-
drienni custodia 8 Kalendas Februarii solvitur
i7»i (951). Posteaque jussu suo et assidua Bo-
lizlavi i79> ducis supplicacione in quadam urbe Bu-
dusin dicta a Gerone et Arnulfo episcopis et a
comitibus Hirimanno atqoe Triedrico pax sacra-
mentis flrmata est, et a Fritherico suimet came-
rariOy 3 Kalendas, Februarii, non ut decnit, set
sicut tuac fieripotuit; electisque obsidibus acceptis,

prefati seniores reversi sunt. Transactis autem 4,
diebus, Oda, Ekkihardi marchionis(952)fiIia,aBo-
lizlavo diu jam desiderata, et per fiilium snimetOt
tonem tunc vocata, Gziczani i^st (953) venit; et
quia tunc nox erat, multis luminaribns acceDSis,ab
immensa utriusque sexus multitudine susceptaest,
ac nupsitduci predicto post septuagesimam absque
canonica auctoritate, quce vivebat hactenus sioe
j. matronali consuetudine, admodum dignataDtofoe-
dere "»*.

2. In hujus sponsi regno sunt multe consnetadi-
nes variffi ; et quamvis dirffi, tamen snnt interdum
laudabiles. Populus enim suus more bovis estpascea-

VARLE LECTIONES.

1181 hauvanberge ia. *'•» nau erasum i, i'** cautoritas eraso c \. "w Anno — singulari-
bus p inrasura scripta sunt ab ia. potius quam ab 16., post DGGG spatio vacuo relicto. itm Karolus adi,
\c, "•' i. p. a. add. ib. "w mor. lc? "«• afflrmaret animo mala fixa non poterat divelli. Nan»
eum innocentem in a. d. a. suspenderunt. Sed Dominus malignis quod in eo egerint ostendit. Caro
enim 2. ^^^o Scripta in cod. 1 in ultima paginse linea, rubro colore a scribse. 1 . aut ipsius Thietmeri
manu. *7*i Ecelinus — solvitur aef^/. ib. quadringenni. corr. quadrienni. iT»i u erasum i. i^M zizaDi Ifl.
duobus c superscriptis. i7»« 0 erasum i.

NOTiE

(949) Cf Widukind. I, 34. (952) Misniensis. Quiata fuit Oda Bolislavi uxor;

(950)MeIkadDanubium, Austriffiinferiorisroona- v. supra I. iv, c. 37.
sterium. Gf.PassionemS.GoIomanniapudPezSS.I. (953j Forsitan Zitzen in circulo Luccaviensi Lu-

(951) V. supra vii, 1. satiffi mferioris. Urs.

1405 GHRONIGON.

duB et tardi rita asini casiigandos, et siDe poena A
gravi non potest cum salute principis Iractari. Si
quis in hoc alienis abuti uxoribus vel sic fornicari
praesumit, hanc vindictee subsequentis poBnam pro-
tinus senlil. In pontem mercati is ductus, (f 177)
per foUem tesliculi clavo i^»» afigitur, et novacula
prope posita, hic moriendi sive de hiis absolvend.
dura eleccio sibi datur. Et quicumque post septua.
gesimam carnem manducasse invenitur, abcisis
dentibus graviter punitur. Lex namque divina in
hiis regionibus noviter exorta, potestate tali me~
lius quamjejunio "•> ab episcopis instituto corro"
boratur. Sunt etiam illi "" mores alii hiis multo
inferiores, qui nec Deo placent nec indigenis nil
nisi ad terrorem prosunt; quos in superioribus ex
quadam parte comprehendi.Necopus esse autumo B
de hoc amplius disserere, cnjus nomen et couver-
sacio, si Deus omnipotens vellet, sacius nobis late-
ret. Omne boc, quod pater suus et iste nobis in
conjugio ac familiaritate magna copulati sunt,
plus damni subsequentis quam boni precedentis
attuiit ac in futuro infert; qnia, etsi pace simulata
nos ad tempus diligat, tamen per secretas tempta-
cionum varietates nos a caritate mutua,a libertate
innata deducere, et si quando tempus ei ac Jocus
contigit, iu perniciem apertam assurgere non de-
sistit. In tempore patris sui, cum his jam »7»« gen-
tilis essetyunaquseque mulier post viri exequias sui
igne cremati cfecollata subsequitur. Et si qua me-
retrix inveniebatur, in genitali suo, turpi et poena q
miserabili, circumcidebatur* idque, si sic dici licet,
preputium in foribus supenditur, (f. 177*) ut in-
trantis oculus in hoc offendens, in futuris rebus eo
magis sollicitus esset et prudens. Lex dominicahu-
jusmodi precepit lapidari, et parentum nostrimet
camalium institutio tales ortatur decollari. Apud
modernos autem, quia libertas peccandi plus justo
atqne solito ubique dominatur, plus quam com-
pressa anciilarum multitudo, qusBdam pars matro-
narum, cupidine veneria pruritui noxio subscal-
pente, marito vivenle nunc (799 mechatur. Et in hoc
eis non sufQcit, sed hunc per adulterum morti fur-
tiva consilii inspiracione tradit, et post hsec ma-
lum cceteris exemplum, eodem post ^^^^ publice
snmpto, pro dolor ! potestative abutitur. Legalis j)
eamndem senior abhominabilis repudiabitur, et
miles ejusdem ab hiis, ut Abo i^oo (954) dulcis et
Jason mitis preponitur. Hoc quia nunc poena gra-
Yis non ulciscitur, de die in diem pro consuetu-
dine nova, ut vereor, a multis excolitur. 0 vos sa-

— LiB. vra

iM

cerdotes Domini, viriUter assurgite, et bancnuper
exortam filicem, nulla re id inpediente, sepius
acuto vomere radicitus extirpate. Vos quoque,
laici "ot, nolite talibus auxiliari "«. Liceat Chri-
sto conjugatis innocenter vivere, erutisque sub-
plantatoribus ^^^ hiis, indeficienti pudore in per-
petuum gemere. Destruat illos adjutor noster »»*
Ghristus potenti Spiritu sancti oris sui, nisi resipi-
scant i^os, et disperget magna illustracione se-
cundi adventus sui. Et nunc de hiis (f. i78)ista di-
xisse mihi sufficiat, quia de prefati ducis infortu-
nio res quedam narranda restat.

3. Habuit hic quendam urbem in confinio regui
suimet et Ungariorum sitam, cujus erat custos
Procui senior, avunculus 1*0« regis Pannonici, a
suis sedibns ab eodem, ut modo, antea expulsus.
Qui cum uxorem suam a captivitate non posset
absolvere, gratuilu nepotis sui quamvis inimici,
suscepit eam ex munere. Numquam audivi ali-
quem "o^ qui tantum parceret victis; et ob hoc
in civitate superius memorata, sicut in cceteris, se-
dulam Deus eidem concessit victoriam. Hujus pa-
ter erat, Dewix nomiue, admodum crudelis et
multos ob subilum furorem suum occidens. Qui
cum christianus efficeretur, ad corroborandam
hanc fidem contra rcluctantes subditos sevit, et
antiquum facinus zelo Dei exestuans abluit. Hic
Deo omnipotenti variisque Deorum inlusionibus
immolans, cum ab antistite sua ob hoc accusare-
tur, divitem se et ad haec facienda satis potentem
affirmavit. Uxor autem ejus Beleknegini, id est
pulchra domina, sclavonice dicta, supra modum
bibebal, et in equo more millitis iteragens, quen-
dam virum iracundifle "o* nimio fervore occidit.
Manus haec polluta fusum melius tangeret 4w» et
mentem vesanam pacientia refrenaret.

4. (f. 178') In illo temporeLiutici in malo semper
unanimesMistizIavum seniorem, sibi inpriori anno
ad expedicionem inperatoriam (955) nil auxilian-
tem, turmatim petunt, plurimamque regni sui-
met partem devastantes, uxorem suam et nurum
effugare, ac semet ipsum intra Zuarinse civitatis
municionem cum militibus electis coUigere co-
gunt. Deindequo malesuasa suimet calliditate,
per indigenas, Christo seniorique proprio rebelles,
a paterna hereditate vix evadere hunc compel-
lunt (956).HfiBc abominabilis presumptio fit mense
Februario, qui a gentilibus lustracioue et muneris
dcbiti exhibicione venerandus, ab infernali deo

VARLE LECTIONES.
"9» ciaue I. i7M ienuio i. i?»' illi duci 2. "•» jam einsum i. "»» ew/d. ib. "w amabo ia, —
Absolon 2. *wi religiosi 2. iw« Vos — auxiliari add. ib. iw» mechis 2. »««* uestri? ia. »w» n. r.
add. 16. «w« auinculus 1. iso? aliqueem \a. iso» iracudiae 1. "«9 haec incestamanus flla de fuso me-
lios traheret, quam gladium e vagina traheret, etc. 2.

NOTiE.

(954) Menti Thietmari observatus est Abro, Grse-
eus libidinosus, cujus vita dissoluta in proverbium
abiil, V. Erasmi Adagiap. H76, cdit. Wccheiianee
1599. Urs.

(955) V. snpra L vn, c. 44.

(956) Incertummihi videtur utrum ad hcec re-
ferenda sint, quse Adamus Bremensis L 11, c 30,
ibique scholion 25 de Mystivoi tradunt.Meliuscon-
veniunt cum Thietmaro, quue ille cap. 33 el Hel-
moldusl. I, c. ISrefenint.

ikVl

THIETMARI EPISGOPI MERSEBURGENSIS

m

Plutone, qui Febnius dicitur, hoc nomen accepit A gere exoptet, quia timendus est josUs, ac moito
(957). Tunc omnes secclesise ad honorem et famu- magis corrigibilibus cunctis.

latnm Christi in hiis partibus erectfle, iucendiis et
destruccionibus aliis cecidere, et quod miserabii-
limum fuit, imago Grucifixi truncata est i^io, cul-
tusque idolorum Deo prepositus erigitur, et mens
populi istius, qui Abotriti et Wari (358) vocantur,
ut cor Faraonis ad heec induratur. Libertatera si-
bi more Liuticio nota isii fraude vendicabant, sed
cervicem suam suavi jugo Christi exrussam one-
roso diabolicse dominacionis ponderi isissua spon-
te subdiderant, meliori prius patre isi* acnobiliori
^sis domino in omnibus usi. Hanc debilitatem
suam membra Christi defleant, et i8i« capiti con-
querantur suo, assiduavoce mentis hoc in melius

5. Jam declinam ab biis, et loquar inperatoris
nostri prosperitatem nuper sibi exortam. Atuqcq-
lus namque suus et i«» Burgundiorum rexRoUial-
fus coronam suimet et sceptrum cum nxore soa
et privignis ac optimatibus universis sibi coaces-
sit, reiteraturque sacramenti confirmacio ; actam-
que est illud Magoncia et in predicto mense. Pro<
digiumfit in Malacin 43 Kadendas Marcii. Hense
autem eodem et 47 Kalendas Aprilis magous fit in
Niumagun sinodus, et nepos meus Oddo (961) et
uxor ejus Irmirgerd, consanguinitate proximaia-
juste diu isti conjuncti,obinobedienciam contioua
vocacionis excommunicati sunt ; cooperatores ve-

(f. il9) mutari poscentes, et ex parte sua,in quan- B ro eorumab episcopis vocanlursuis ad satisfaccio

tum fleri possit, hsec perdurare non pacientes.
Bernardus isi» (959) confrater Parthenopolitanus,
et apostatffi istius genlis tunc episcopus, id ut pri-
mo comperit, non sfiecularis suimet dampni sed
pocius spiritualis inmenso dolore commotus, inpe-
ratori uostro id i»** nunciare non desistit. Hac le-
gacione audita, cesar graviler suspirat, sed dc ta-
libus respondere ad pasca differt (900), ut cum pru-
denti consilio hoc anulletur, quod infausta conspi-
racione conglutinatur. Hoc votum et salutare se-
cretum i»** Deus omnipotens secundet. Nullius fl-
delis cor ob hanc infelicitatem in aliquam despe-
racionem veniat, vel diem judicii appropinquare
dicat, quia secundum veredici i^i? ammonicionem

nem. Ibi constitutum est antiquo exemplare per-
lecto, ul corpus Dominicum [adsinistram], ad dex-
teram partem calix *•«» poneretur "»*. In tcmpo-
re illo Medioianensis archiepiscopus obiit (962), e(
prepositus ejusdem aecclesiee Hiribertus successit.
In Anglis triginta naviumhabitatores pirat^are-
ge eorum, Suenni regis filio, Deo gratias! ocdai
sunt (963); et qui prius cum patre hujns erat iovasor
et assiduus destructor provincise, nunc solos aedil
defensor, ut in Libicis basiliscus harenis (Lcuk.
IX, 726) cultore vacuis. In hac quadragesimaetin
episcopatu meo quidam fratrem suum, pro dolor!
occidit. Inperator autem in predicto loco palmas
et sanctum pascha celebravit {an, 4018, MarL 30,

Pauli ante dissensionem «8i8 et Antichristi i8i» exe- n et Apr, 6) ; quia Baldricum, de nece Wigmanm

crabilem adventum {II Thess. ii, 4) non debet e
talibus aliquis oriri sermo, nec inter christicolas
subita venire commocio, cum eorundum uuanimi-
tas esse debeat in summis i^to stabilitas. Nutet, in
quantumvelit, mortalisdiversitas et morum eju-
sdem multiformis inequalitas. Omnis homo, flos
agri, debet a matre ecclesia prius renasci in inno-
centiam salvatoris Christi ; et tunc timenda est
inprovisa inportunitas, cum ubique nunciatur pax
iirma ac tranquillitas. Et propter hoc semper
amonemur, ut simus soliiciti ac pervigiles, cum
non valemus esse certi de futuris ac in nostra fra-
gilitate durabiles. Nemo ultimee diei adventum

comitis nil se excusantem legitime, cum suis ood-
spiratoribus recalcilrare comperit. Wolcmarus,
aJbbas Fuldensis et Larsemensis, obiit (964). (f.l80)
In diebus illis sol ante suimet occasum nonnuUis
dimidius prodigiose apparuit le».

6. Interim dum fama velox aliquid *•«• novi ad
scribendum deferat mihi,hominum vitam piorun),
quam ego culpabilis et obliviosus nimis snpenos
dicendam preterivi ««7, explanare nunc ardeo. la
temporibus secundi iMsregisHeinricifuitquajdim
solitaria Sisu vocata, in loco Thrubia (965) dicto,
inmensee pietatis ac per hoc mihi ineffabilis. Qnc
jam adulta cum a quodam desponsaretur tempore

aut venire "«» diffldat aut celeriter (f. 179') contin- D maximi Ottonis, ad Christum, quem in primisfidei

VARIiE LECTIONES.
"io et quod — truncata est et que add, ib, i»" mota ia. i»»» pondere 1. i«i» palreac mobiliori

add, ib. i«i» b. c. partheno m loco raso ib. iBi*» decretum 2. ieiT veredici corr. veridid J.
sionem Romani imnerii 2. i"» antechristi corr. antichristi 1. i^wsumisl. im add. io.

ia. i«i*

isu discessionem iiomani imperu _. . .

18M erasum 1. i»" sacerdotis calix 2. i^* Ibi — ponerentur add.- 16. ubi tamen desunt ad simstrain.
i"» Uuolcmarus [secundo u post eraso) — apparuit add. 16. i"« aliqd 1. i»" m loco raso i9.
18M erasum 1 .

NOTiE.

(957) V. Macrobii Saturnal. 1. i, c. 13.

(958) Waris. Wiari, Wagrien,ubi Aldenbergse-
des episcopi Bernardi.

(959^ Adamo Bremensi I. u, c. 34 dicitur Benno.

(960) Mense Martio anni 1019Bennonem Slaven-
sem cum imperatore invenimus Y. supra legumt.
II, B. 173.

(961)Qaidam de primoribus Francorum, teste
Ann, Sax., h. a. Gomes deUameraiein audit ifiVita

S. Godehardi episc. Hiideshem., c, 4. Conf. Ano.
Quedlinb., a. 1020. Vitam Meinwerci, c. 62, 75.

(962; Arnulfus.

(963) V. Geschichte Grossbr. 1. 1, p. 464.

(964) In hoc nomine deceptus est noster. Aono
1018, AprU. 7, obiit Bobbo abbas, de quo fide su-
pra 1. VI, c. 56.

(965) Traubitz.

140»

CBitlONlGON. — LIB. Vltt

1410

speciale signaealum in corde pre omnibus infixii, A amiUe ejus venerabili Mahtildi i^» abbalisse (967

concito cursa properavit ; ac in predictce secreto
ciyitatis annos sexaginta quatuor i^^' coeYesti sponso
se virginem castam conatur offerre, acinmaculatam
se, plus quam fragilitas humana permisit, custodire
siuduit. In tanto namque spacio numquam foco du-
rnm frigas resolvebat aiiquo, sed hoc mazimura
eidem erat temperamentum , quod lapide paululum
calido pedes vel manus pene tuncdeflcientesrefo-
cilaret. Hiecassiduis oracionibus et intermistis fle-
tibus cellam suimet interius ornavit, exterius autem
populo confluenti crebra institutione et necessaria
consolatione multum profuit. Vermes se jugiter co-
medentes non abjecit, sed cadentes reposuit, yice

fideliterserviebat; quicquid in Salbozi (968) villa in
beneflciumhabuit,inpredium ab hiis^^^oacquisivit.
iEthelberto i^i archiantistiti suisque successoribus
usquein domnum Geronem servivit; ei apud eosdem
dignam retributionemsuscepil. Tandeminfirmitate
gravatur, et Deo omnipotenii, quem semper pre
omnibus amavii, conjungitur. In cujus amore ac
veneraudo honore fficclesiain in acquisiia proprieiate
predicta construxit, ei hanc ^s'^ ad benedicendam
meindignum vocavit.Ante cujusi»* consecraiionem
volumen longum facinoribus suis inscripium, ac
prius Cffiteris confessoribus suis ostensum, mihi
aperuit, et coram me geroens legii, et a me supplez

monachi Sjmeonis in columna diu stantis ^m<>. 3 indulgentiam postolavit Hanc epistolam sumpsi, et

Quicquidillade oblatione populi continua suscepii,
sihi subtrahens Christique pauperibus largiier in-
percien8,peccataofferentium(f. 1 80')redemit.Piafuit
haec «Mi* matri mes, et memoriam sui firmiter pro-
misit proli subsequuiurse. In agone hujus titubantis
seculi baec contendens, ab inlicitis omnibus absti-
nuit, non pro recipienda corrupiibiligloria, sedpro
florigera ccelesiis bravii corona, quam i 3 Kaiendas
Marciipromeruitdiviniiusindui (966). In nocteilla,
qua Ghristo amabilis lampas stelliferum locata est
in axem, dormivipeccator in dormitorio in Magada-
hurg, et testis mihi sit Deus, quia non mentior, vidi

absoiutionem commissi divina poiesiaie huic feci,
cumqueeodemdie,idesti6 Kalendas Aprilis, quia
tunc erai annua dies sui pairis, predictam conse-
crarem fficclesiam, supra buxidem (969) reiiquiis
sanciorum refertam prenominatum posui brevia-
rium, ut eorum assiduo inierventu vera flebiliter
confitenti remissio fieret ei diu optaia abolicio.
Hoc numquam vidi aiiquem fecisse vel audivi ; set
quia infirmitatem meam huic nil prodesse iimui,
(f. i8i') ad sancios iniercessores confugi. Post hec
vixii paier venerabilis tredecim ebdomadas, i6 Ka-
lendas Junii, exoptans resolvi.

per somnium anie matutinam, quod duo pueri de G 8. Insuper pii abbatis Alfkeri (970) quandam ac-

antiquo is*i,quodadhucibidem stabat, erario pro-
cederent cantanles anliphonam *»> hanc : Martinus
Hahrahss ^^ sinu ketus recipitur^ et cffitera. Infantes
hii geminam ejusdem innoceniiam ei premium pro-
nuniiabantiM4 ; in pieiaie sua et paupertate spiritus
ac humilitate hoc totum fuit, et quod sequitur, pro-
meruit ^***. Et hoc tunc fratribus nuniiavi meis :
Pro eerto, inquiens, scitote quod anima Deo cara de
hac luce est nunc separata. Post dies 6 intimatum
est nobis, quody sicut visum est mihi, vere Dei fa-
mula transiret e carcere carnis.

7.Gonfratris mei memoriamBernarii modo aggre-
diar, qui familiaritate sua mihi exhibita tsse apud

cionem egreiam i»«sin exemplum imitabile profero.
Hic preier cieteras virtutes suas hoc in usu habuit,
quod nomen suum super altare quodLibet scripsit ;
et dum ipse missam caneret, in ianium flevii, ut
maxima corporalis pars humeciaretur, nil hesitans,
quod, sicut scripium est : Lacrimse pro peccatis cor-
detenus effusse divinam non modo poscunt veniam sed
etiam *"• inpetrant(Judith viii, i2) ; et ut eoliberius
coeleste suffragium inplorare sibi valuissei^ cunctis
debiioribus suis misericors fuit. Heu mihi indigno
sacerdoii, hosprediciosfratresqui in nullo umquam
assecuius fui I Bonorumexempla muitorum legi ac
persepe vidi, sed menii meae hac uon apposui; iem-

me caritatem bonam, et si aliquaienus i>*7 ei isss j) piaiionibusvariis, quibus resistere debui,voIuntarie
profuisset, meniionem promeruisset sedulam. Hi c ac non foriiler reiuctando succubui ; quibus pro-
carnis propinquitaie consanguineus, ei quodnunc desse debui, pro dolorl pius nocui, ei ui optimi
est maximum, amicicia fuit mihi im* conjuncius. arcbanum thesauri crimen meum semper celavi.
Tercio Ottoni (f. 181) valde carus erat, quia sibi et Non est opus,iecior vel mibi care successor, uivarii

VARLE LeGTIONES

nam
taiem

fantes — promeruit add. ib, tsse exbibiie i. w aliquaiinus 1. "" add, ib. "»» h erasum 1. i**o ab
iis add. Ib. i*** aih. lc? i8« egriam i.

NOTiE.

f966) Gonf. Necrol. Luneb., Febr. i6.
(967) . Quedlinburgensi.

(968) Villa Salbke ad Albim, inler Magdebur-
gum et Salzam sita.

(969) Buxis formata videiur a pyxis. Significat
arculamsive capsulam nunc eburneam, nunc argen-
team,nuiic exligno confeciam, in qua reliquisesan-
etorum ponebantur,(Tuatuorquecrucibuscum chri-
smato factiS| in capella, s. sepulcroi quod proprie

sicdictum foramen quadrangulum eratin mensaal-
tarislapidea incisum, recoudebaiur cum tribus gra-
nis thttris, shedulaque pergamenanomine consecra-
toris, inierdum etiam fundaiors, dieque et anno
consecraiionis ejus prescripia, et taudem sigillo
aliaris, id esiparvo lapide, claudebaiurs. sigillaba-
iur; V. Durandi Raiionar. lib i, c. 6« n. 34. Urs.
(970) Gonf. supra I. iv, c. 14. Obiit ille a. i009.
V. Ghronogr. Sax., h. a«

)411

THIETSARI EPISGOIPI MERSlEBURGeNSlS

1412

favore vulgi de mea proflcuitate credas; sedassiduo A. plus demunt quam alicui addunt iM^ (f. 183). Cnlpa

oraminis ac elemosinarum medicamine (f . i 82) mihi
diu fetenti succurrens, de faucibus voracis lupi me
dilaniatum eripias. Ego conscius mihi multo credi-
biliora tibi quam alius indico. Sunt namque non-
nulli, quos leniter injuste tractavi; cumque hii pro
meritis a te *»«> corripiuntur, quid mirum, si ex
mea parte aliquid fraudulenter sonant. Sis inter
detractores meos ac laudatores varios medius, et
apud Deum suflfragator *«** assiduus. Scio quod,
sicut mos communis est, multum tibi ex me displi-
cet, quod ut in melius vertatur, Deo et hominibus
placet. Quicquid in permisso contraxi vel feci *•*'
in !•*« tempore (971), scriplis affirmavi, Nec sis ma-

isss gravi et paupertate dira innatus honor et datns
vilcscit. Non rogo le ut sis parcus, quia dedecos
est; sed hoc ingemino ne nimium largus, quia hoc
isii nec consilium est nec bene convenit. Cores
etiam de peregrini anima Godeberti,muItum nostrs
tttilisfficclesifle etde cffiteris quam pluribus i*^*. Ha-
bes satis ^•si de libris, quos hic ab antecessoribns
nostris collectos inveni, et insuper quos coniraxi.
Inhis magisterium scilubre reperies, ac hos exaudi,
et tunc potessalvari. Sanclorumreliquias et munda
eorum receptacula cum i»* aliis utilitatibns plori-
mis, tam in prediis quam in mancipiis, ego acqui-
sivi, et ne te forsitan laterent, martirologio *"'

gni honoristui elacior, cumsis in inposito pondere inscripsi meo. Oportet autem tuam scire pietatem

^ • _ T* : : _>^:. ^.^«..^ #>»^«n4/««. O «a»:- ..^«i.: ^± :-^^^_,^i^_:_ ti«: -^i tt:t>

eo gravior. Rem commissi gregis cantus operator
inspicias, et ut divina secularibus a te proponantur,
multum studeas. Qusb confratribus dedi meisspiri-
tualibus, in quantum possis, auge, ac sub Christi
testimonio rogatus nil minue. Hiisuntcooperatores
sacri ordinis tui et futurae adjutores spei. De laicis
huc atque illuc tilubare ac transferri «8*7 valenti-
bus pro possibilitate tua rogo in tantum sis i*** sol-
licitus, ut non disperdatur clerus Si diligenter tua
custodis, Deum hominesque pios fautores habebis ;
sin autem, et subdilos (f. 182') tibi perdis, etcon-
trarietatem in hocpresentem ac futuram contrahis.
Audi me magistrum nimis iudisciplinatum etabsque
utili exemplo antecessorem tuum !•*•, libenter sa-

regis nostri et imperatoris Heinrici muiliformem
benivolentiam secclesiffi exhibitam nostrae, de qaa
partem quahdam superius conprehendi, majorem
vero quia indiscussam reliqui, nunc scribere tibi
optimum duxi. Vide ut in assidua recordacione tui
sitrenovator etindeficiens auxiliator nostri. Ve tem-
poribus illis, in quibus deest hsec spes miseris et
fficcIesisB Murseburgensi I (f. 183') Nuncest maxime
i8S6 orandum, cui tuncest maxime plorandum. Hiec
eteuimquffisequunturiSMab eo iMopercepit, et eo
vivente, multo his majori gratuita aucmentacione
gaudebit.Jam enim disposuitin altamentesua, qua-
litereamsubiimetdotevaria. De antecedenti nunc
dico, et perfectionem subsequuturam ^Mi onmipo-

stibeas paupertatem in teut grex tuus dives fiat per ^ tenti Deo, cui cunctasunt presentia, supplex com-
te ; sic fecit Christus nobis,ut ita faceremus ovibus mitto. Et quia tipus nen est, singuiariter enarrare.

suis. Noli erubescere de hac «»o coram populo, ut
fiducialiter stare possis coram Deo. Satis ingenuus
erga hunc mundum f ui, sed sepe propter meos; hiis,
quibus ignotuseram, despectus apparui. Si quis ni-
titur exaltari supra se, turpi casu ac sero dolenti
cadit infra se. Divites tuos cum honore, pauperes
autem cum gratia tractes et bona wsi caritate. An-
tiquuto enim affirmat proverbium, quod h«c cum
magnasemperincedantmultitudine.Tuamiw»pau-
perem familiam asummo pastore tibi commissam et
a me vix congregaiam custodi, et i"« iniquis susur-
ronibus de hac male persuadentibus piam non ac-
commodes aurem. Tua res est parva, et vice ma-

quae preceptis ejusdem confirmata poteris videre,
hflBC 6oIa assigno, quee auctoritate, tses carentia in
posterum forsitan peritura timeo. Sanctse im ac
victorississimse crucis partem cum cceteris sancto-
rum reliquiis, et altare aureum gemmis honorifice
distinctum(972) et buxidem i»*» auream, iapidibns
preciosis ornatiim, collectariumque cum inpensis
propriis et eciam nostris decoratum, cum duobas
turribulis acargenteo bicario *»•*, largamanu cesar
nostree dedit eecclesiae, quod anobis non modo est
observandum, verum eciam aucmentandum. Sed
quia de melliflua ejusdem pietate satis dicere ne-
quaquam sufflcio, de sua conversacione, sicut pro-

jorum nequaquam tractanda, ac i>>t niulto sacius J) posui, ordinatjm explicare studiosus auhelo <*««.
est paulatim crescendo de die in diem ascendere, 8. (f. 184') Iste annus (1018), quo hunc attitulavi
^am cum dampno multorum te iss^ ad ultimum librum, nativitatis me^e quadragesimus est pnmus
deficere. TempoTa haec, prioribus cunctis inferiora, "•«, vel paulo amplius ; in mense vero Aprili et 3

VARIiE LECrrONES.

i84» a tc add. 46. «** suflrator 1. i»*» vel feci add, ib. »»*• erasum i, i«*7 transferri 1. i»*» deeH 1.

iS49 meum corr. tuum 1 "*• de hac add. 16. "»* add, 16. *•»« nec la. iw» alia manu pergit i.

1«»* vocabulum erasum 1. , "«» Cures -— pluribus diverso tempore scrtj^sit 16. i«M cu 1. »»»7 martorlogia

eorr. martirlogio 1. *•»• maximum 1. i"» sequntur 1. ut sxpius. istohabeo ia, iwi alterwnnpcsi q

add, i.

NOTyE.

^971) Conf. supra 1. ii, c. 5> not* 238.

(972) De eo vide BrOtuf. Ghronic. Mmeburs.A
pag, 581, l}u».

\M

taRONicoN. — Lifi. m

\m

Kalendas Mai (973) decimiu ordinationis mesB in- A indeflcientibus succurras. Beu mihi misero qui in

iroivit annns. Et pridie in suburbio Gnezni archi-
episcopi illius lecclesia cnm mansionibus csteris
comburitur ^mt. £t quia humana res omnis semper
in dubio est, libet evomere antidotum illud peri-
culosum, quod miser dudum absorbui, et nimis
mihi hactenus id nocere persensi. Inquadamcur-
te mea Heslinge vocata, nocte una cum requiesce-
rem, per somnum vidi turbam astare magnam,
tttnc de apposita mihi tcsta aliquid manducare
cogentem; et ego hos persentiens esse inimicos,
primitus contempsi <>«>, ad ultimum vero in noroi-
ne Dei patris me istud percipere respondi. Quod
cum eis multum displiceret, et haic invisa congre-
gatio id aliter fleri non posse videret, quasi ge-
mens laudabat, quia me prorsus perdere coove-
niebat; et nisi tunc dominicum nomen invocarem,
sine perpetua salule manerem. Ex hac perceptio-
ne, ut mihi visum est, omnigenarnm specie her-
barum mixta, pessimarum varietates cogitationum
sumpsi, quffi etsi me in divinis laudibus maxime
turbent, tamen auxiliante Deo, quem hiis prepo-
sui, ad opus infaustum raro aut numquam me
perdttxerunt. SuCflcit autem iniqnse eorum volun-
tati,quod aliquam putaotinme portionemhabere.
Sic enimalio tempore (f. i85) iterum me signa-
tum eminus hii vallantes : Custodisti te, inquiunt,
benet Et ego, me ita sperare, respondi; et subse-
quuntur : Sed non sic erit in fine, liloriim minas nec

B

hoc seculo multos spiritualiter acyuvare debui,nec
hiis prosum, nec me tueri possum 1 Unde autem
predicta temptatio(f. i85'] mihi evenerit, fldelibus
tuis auribus infundo. Multis hominibus a predicto**
rum vexacione hostium laborantibus subvenire
studui, etpropterhocadinsidiandum mihieosdem
accendi vehementer, quarovis in malum proni sint
semper. Spero autem in Deum omnipotentem ut
non ad consumendum >«7t me hiis tradat, sed post
purgationem diram clementer eripiat.

9. Menfe predicto et 18 Kalendas Mai Gero ar-
chiepiscopus et Bernhardus marchio in Wonclava
i87t (974) reconciliati sunt ; et Liudherdus presbi-
ter obiit i^t* (975). Godefridus quoque dux et Ger-
hardus comes inperatoria potestate pacificati sant
Bertoldus iS7> autem, Munnffi civitatis invasor, im-
peratoriee potestati sponte sua cum suis fautoribus
traditur, et eadem multorum poena protinus con-
crematur ; et faciat Deus rex pacificus, ut num-
quam hffic amplius elevetur. Quam bene esset, at
habitatores regni iiiius, semper unanimes in ma-
lo, ad expletionem ejus non haberent munimen-
tnmin aliquol Nunc autem sunt, pro dolorl ho-
rum situslocorum, ut exposcuntmeates indigena-
rum. Inperator vero post longam inhabitacionem
a Niumagun discedens, sollempnes rogacionum
dies in Aqnisgrani studiosecelebrat; quibus tran-
sactis, Lanbertus, sanct€eConstanciensisiS7«(f.l80)

iimeo, nec blandiciis credo, quia hcec cum auctori- Q «cclesiae episcopus, 17 Kalendas Junii obiit (975).

bus suis vanilas est. Commissi quantitatem mei
admodum vereor, et veraciter id scio, quod talis
fantasia, quamvis corporaliter <••• appareat, per
se hominibus non noceat ^^^, sed cum peccando
faciem divinam a nobis avertimus, illorum vesa-
nas manus nemini parcentes miseri incidimus, et
ab hiis is^i protinus absolvimnr, cum aut ipsi con-
▼ertimur, vel ab electis Dei visitatione crebra fo-
Temur. Si quisvero compos sui meditatur in lege
Dei, non hic a talibus appetitur, sed potius time-
tur, non a se, sed ex ejus, quem his diligit,sancta
potestate; quia custos est Deus omnium semet ex
toto cordesemperamancium.Egopeccator etfragi-

Hoc cesar, cum pentecosten in Ingilenhem sumo-
pere peregisset, comperienSf Rotherdum suimet
capellanum prefate sedi prefecit. Quibus expletis,
fit magnain Birgilum (976) principnmconfluentia,
Qtibi corrigereturper judicia, quod diu viciatum
est populi isUus neglegentia, et temeritas magna.
Post hsec Oddo comes predictus in presentiam
inperatoris et Ercanbaldi archipresulis supplez
veniens, injustam uxorem suam tribns sacramen-
tis amisit. Baldericus reconciliatur, et promissio
divina obliviscitur. Et transactis diebus paucis.
Heinricus, qui marcam inter Ungarios et Bawarios
positam tenuit, 8 Kalendas Julii is'^? fortis armatus

litali mete per omnia conscius, quia summis con- r\ obiit. Interea cesar ad Basulensem veniens civita-
soIationibusnoninnitor,quidmirum, si ab inflmis tem, exercitu collecto in Burgundiam properal.
quacior? Ethfficidcircodixiuttu, lector, mortalita- Imperatrix antem ad dilectam sibi Gapungam ve-
ie acinnata humanitate mihi consimilis, in hoc niens, manachicamibivitamordinavit;indequeper
consensu me graviter peccasse scias, et amminiculis orientalem Franciam profecta, Bawariam peciit

VARIiE LECTIONES.

iM« Et pridie— comburitur add. 16. Pridie kalendas ipsius in suburbio Gnezni archiepiscopi illius
ecclesia cum edificiis ceteris exusta est. 2. »« contepsi 1. *»•• corporaliter 1. i^o nocent 1. iwi ab
hiis add. 16. iw» consummendum la. i"» in uuonclava ndd. 16. i«7* et liudherdus pr. obiit add, 16,
ins alia manu^pergit 1. &«?« cosstanciensb ia. i"^^ deest 1.

NOTiE.

(973) Rectius dixisset viti Kal. Maii ; v. supra 1.
VI, c. 27.

(974) Wanzleven,

(975) V. Kalend. Merseb., h. d.

(976) Birgeb, BirgeI,BuergeI,inripaMoenilava

inter Offenbach et Hanan. Pargilla apud Bohmer
Cod. Francof.,p,4,5, 9. De villa Pirge. ecclesise S.
Petri in Moguntia proprietate v. Kindlin^er Hori-

Jkeit Nro. 159. In eodem loco Otto Ui fuit a. 993|
un. 2, teste ejusdem charta liic daia«

1415

THIETMARI MERSEBURGENSIS EPISCOPI

Ul5

fratrcmque suum ducera HeinricuraRatisboDffiin-A. suimet Rochelenzi dicto ardaas muniUones ad ca-

thronizavit. Mense Junio inaequalitas fieris homini-
bus multis eorumque utilitatibus diversis admo-
dum nocuit.

10. Eadem tempestate aecclesia mihi indigno
comraissa i^^s raultum, mea id exigeute 1^70 culpa,
sustinuit(f. 186') darapnura. Namque raisericors
et paciens Deus noluit araplins inultum relinqui,
quod crebra sui castigacione nequivit prohiberi,
percuciens eam in mansuetudine et non in furoris
sui digna retributione : ministros utilcs sibi haec
perdidit, et facinus meura cotidie ingeraiscit. In
predicto et enim mense dedecus magnum eidem
ac mihi imo inlatum est ab ibrida iEthelberto *Mi,
qiii curtem raeara invadere eamque frangere ser

piendas ibidem feras instinctu Budizlavimilitissui
parat. Hoc ego postea comperiens, pacienter tnH,
et ne sic agere vellet, per internuncium meimet,
fratrem ejus "" postulavi. Herimanno quoque fra-
tri suo hffic cito questus, nil in hiis omnibus pro-
feci, sicque stetit (f. 187') usquepost pascha.Elqaia
tunc aeris serenitas et viae oportunitas conveaie-
bant, et in has episcopatus mei par\es numquam
veni, placuit raihi illuc pergere, hactenusque ^^
ignota diligenter inquirere. Mense Maio (nn.lOiS),
6 Nonas ejusdem ac 6 feria ad Ghorum |979) veni,
ibideraque populura coniluentem coniirmavi. De-
hinc cura in ipso itinere predictum opus laqneis
et retibus magnis firmatum viderem, obstupui i*<*

vili i88t collectione presurapsit. Quod vero hos i«m " ac quid inde facerem cogitavi. Tandem, quia haec

ad hsec agenda intlamraavcrit,veraciter explicabo.
Secundi Ottonis larga benignitas, cunctis pleniter
arridens, quendara foreslura, inter Salara et Mil-
dam fluvios et Siusili ac Plisnipagos jacentera, no-
strce concessit secclesise^teraporibus Gisileri antisti-
tis etGunterii iM« marchionis (977). Post lugubrera
vero nostrse sedis destruccionem , regnante tunc
lercio Ottone, Ekkihardus marchio forestura ad
locura Sumeringi dictum acquisivit, et cura eodem
nostrum commutavit.Renovator auiem nostrse tunc
dignitatis,rez Heinricus,cum maximaparteapperti-
nentium, presentibus cunctis optimatibus suis, et
confratribushiis ^^ Herimanno et Ekkihardo idde-
fcndere non valentibus, judiciaria lege hunc resti-

instrumenta nullatenus mecum vehere potoi, ex
hiis partem incidi protinus jussi, rectoque itinere
ad Rochelinzi i^bo tendens, paucos illic confirmaTi,
et decimacionera, injuste mihi abstractam et fo-
restum banno omnibus interdicens, hsc nostra
assignavi secclesiae, facta pace. Tunc redii ad cur-
tem suprameraoratam, ibidemque 7 diescum ma-
nerem, andivi, quod milites Ekkihardi meis mi-
narentur sociis. Ibi tunc canceUarius (980) perno.
ctavit mecum, et a me hsec comperiens,bene re-
spondit. Postea congregationes multse mibi ad no-
cendum a predictis satellitibus factse, a nosiris
custodibus ad terapus bonum preoccupatai sunt.
Interira [an, 1018, Mai) nuncium meiraetad impe-

tuit. Gumque hic in nostrse dominio secclesise pIusQ ratoreraMagontiara misi, pacemque ejus supplex

quam duodecim annos (f . 1 87) staret, et hunc Hiri-
mannus comes60 mansisrediraere ex raeapotestate
nullatenus vaiuisset, visura est ei ut eura sibi et
confratri super duorura proprietatera burgwadorum
Rocheiinti iSBs ac Titibutziem (978), iraperatoriis
vendicarent precep tis,sperans antiquiorera nostrara
confirraacionem diu esseabolitam. Quod cum mihi
is aperiret, idnilproficeresensit. Naraque in Maga-
.daburg et in prsesentia imperatoris nostri precepta
utri&queostenduntur, etmunera nostrimet in omni-
bus priora esse convincuntur isse.Xandempredictus
coraes, presente suimet fratre ac id audiente, hsec
faliir : Quicquid hactenus in hiis fecimus, non ob te-

(f. 188) pecii. Quara cum Ekkihardus ex sua parte
promitteret, et frater suus diu a me desideratus a
Poienia veniens, dextera manu sua pacifica promit-
teret, uterque hanc non bene servavit. Namque
homines 6 flagellati ac depilati cum edificiis iurpiler
rautilatis approbant, qualiter tanti &eniores ab aiiis
precaveri debeant. Sateilites eorum more soiiioin
me non modo exarsere, verum etiam aliis melio-
ribus nocuere. Archiepiscopum etenim Gerouem
in Wirbini et Sifridura coraitera in Nicisi (98ij pe
cieruni, et in quantura eis placuit, abstulerunt.

ll.Superbia seniorura i89i instigat fnroremsa-
tellitum, et quia hiis sufficit i88s, equales sibi alios

meritatem aliquamf sed quam habuisse speravimus ju- j) in hiispartibus esse nou permiitit. Si aliquis viciDus
sticiam. Nunc autem idomittamus, Non longe post nonspontesuaergaeoscximproviso deIinquii,noa
£kkihardu8Juvenis,acideoinmaturis,inburgwardo est eis emendacio condigna acceptabilis, etpost

VARliE LECTIONES.

1818 in loco raso 16. i»" exgente t. iwo ac mihi add. 16. 1881 ath. lc ? i86« servile \a. i«8« add, U.
i88i alterum i erasum 1 . 188» rochelinti ut infra rochelenzi 1 . litera n in utroque erasa, !««• convinciun-
lur 1. 1*87 fralrem ejus, nunc erasum in cod. 1. adest 2. "w que add. 16. iw» obstipui 1 "»« u''
uliimum i erasum. is8i servorum la. i^** his non sufficit 2.

NOTiE.

postea archiepiscopatum Salisburfi^nsem adeptas
est. y. ann Saxo ad ann. 1029 et Uansiz Germau.
sacrara.t. II, p. 167. Urs.

(977) V. Chartara imperatoris, a. 974, Aug. 30.

(978) Pagus Teitzig, Rochlicium et Colditium in-
terjacens. Urs.

|979) Hodie vocatur Kobren, parvum oppidum
modico ab Rochlitio iniervallo. Urs.

(980) Is erat Guentherus, Hermanni et Eccardi
marchionum germanus, ab ann. 1008 usque ad
ann. 1024 munus canceliarii caesarei 8ustinuit| et

(981) Nomen Nicici recondilum haberc videtar
vicus Nischwiz, in cujus locum sub cxilum seculi
xvn, nitida et culta civitas Oranienbaum (proped*
vitatem Dossau) successsit. Uas.

4417

CHRONICON. — UB. VUI.

i418

recompensacio invindbilis. £t per hoc flagellum A catus, a tercio Ottone civitati prsedictffi prepositos

yicini graviter concaciuntur, ut non contra se, alii
sive rectumhabeantsive non,nequaquam eleventur.
Episcopatus in hiis partibus constituti ab eorum
potentia sunt nimium depressi ; et noseorum pro-
curatores, sicontraDeum et justiciam ejusvolunlati
eorum in cunctis satisfacimus, honorem et aliquam
utilitatem hal>emus, sin autem,contempnimttr, et
sic ^S9*, ut nobis nuUus aut (f. 188') regnet aut
imperet dominus, depredamur. Novus cornupeta
•ntiquam legem bonamque consuetudinem hactenus
ilorentem jam disrumpityseque ca^.teris i^s^ elatiorem
esse, valenter ostendit ; qui coelitus ni cito depri-
mitur, nimis «m» insolentia intolerabilis solidatur.
Daviticami8ignoratsententiam,eunden sic dulciter

est; quam cum omni diligentia rexisset iMs, divino
munerefultus, polluit in diversis virtutibus. Equi-
bus duas tantum res profero, quas testimoniis vera-
cibus approbare valco. Camerariussuimet cura pil-
leum quendam f urtive subtractum celare voluisset,
diligenterque a pio seniore rogatusnilproflteretur,
cultellum supra mensa positum et ex animo bene-
dictum sumere coactus i><^* (f . i 89') quasi ignitum
celeriterprojecit, reumque se nimisesse coram pro-
fitetur. Alio tempore quidam maligno arreptus
spiritu, vi magna captusest, et in presentia pi*edicti
patris adductus ; quem solvi protinus jubens, bacu-
loque solum se acriter inrumpentem viriiiter amo-
vens, facto sanct® crucis signo, divina potestate

amonentem : NoUte extoUere inaltum comuvestrum B securum ^^oi exirefecit. Talis vir hsec non sibi, sed

{Psal. Lxxiv, 0), et oelera ^s»<. Orat pro talibus idem
psalmista sanctus: Auferesspiritum eorumpDomine^
et de/Uient,etinpulverem mum revertentur', etemittes
spiritum tuum et creabuntur {Psal, ciii, 29), et re«
liqua. Mnltum indiget memorise, qui nullatenus
cognoscit se, cum is qui se jugiter considerat,sine
famine bono nil valeat. Ergo peccatores quique
resipiscant, et ut se custodiant pauperibusque *>bt
misereantur, sumopere studeant. Ego in flagiciis
miser et in facultatibus pauper, quamvis in utroque
ejusdem ordinis viros «bss precellam cunctos, tamen
contumeiiamsuperiusmemoratum non solus pacior
sine iilis iM». De coepiscopis indiversa hujus mundi

illi, qui per eum tanta i^os est operatus, asscribens,
vixitin Christo dieshuicvitffi concessos, ministrans
illo iBo* fidelis servus omni studio. Sedebat ille \6
annos, magna semper, quse virtutem omnigenam
perflcit, indrmitate gravatus, et tunc obiit, in quo
genuit, i3. Kalendas Decembris, Heinrico inpera-
tore nostro tunc regnante iO aunos (983). Higos
successor Thiedricus, materterse meimet i*io filios,
magnum dedecus ab Heinrico, Hirimanni i»ii co-
mitis filio, ut predixi (984), perpessus est. Sed in
hoc anno eadem commotio ad tempus sedata ele-
vatur. Heribertus, Coloniensis archiepiscopus, a
predicto comite multa diu sustinuitincommoda, nec

parteconstitutisi^ooineffabilequedetrimentumper- Qmirum,cura israatremsuamdiutina teneret custo-

pessis,niiadhsecexempIariaintroduco, quia absque
omni honore, sola benediccione excepta, eos esse,
graviter ingemisco, et de hiis dumtaxat disputare
inihi isoB nunc tempus est, quid (f. i89) apud mo-
dernos a concivibus ^^oi suis similem vel, pro dolor !
deteriorem subiere vindictam.

12« Bernwardus iooi, sanctse Hillinessemensis
ecclesiffi venerabilis pastor, in tantum a Brunone
exosus est comite (982), ut militem suum Rim no-
mine videret crine et tergo depravatum, postque
eundem secum iterantem ab Altmanno juvene inter-
fectnm jacere. Swithgerus autem, almse Aiirminger-
densis eecclesi«e antistes egregius, in sua curte a
quodam i»w tirone ingenuo appetitur, et villici iw*

dia. Insuper Meinwercuspresul aThietmaro nepote
meo, Bernardi ducis fratre, despoliatus Dst (985).
13. Sed cur hoc totum explico, cum in nuUo
horum nec exemplar iBi>bonum nec levamen meum
ullatenus i^i' agnosco? Sacius est mihi, inceptis,
(f. 190) insistere meis; et dum hoc tracto, illam
beati Johannis visionem in mente habeo : Primum
ve abiitf et ecce duo post hxc ! (Apoc^ ix, i2.) Nimis
enim est miserabile, quod in suporioribus sepe locis
revolvi i»i*.Sic in temporibus nostri lectoris acin,
victi defensoris Heinrici nil umquam tale accidit-
quale modo detrimentum e nostro facinore emersit.
Namque in Julio mense ac 4 i»i> Kalendas Augusti
et in i9i* feria (Jul, 29). Mars sevit in viscera, quod

suimetcruore coram se occisi maculatur. Quid tales ^ in perpetuum plangit mater eecclesia. Peciit enim

personffi unquam promeruere ? Hii patresambo pii

fQerunt,ettamen dedecushoc immeritipertulerunt.

Sed quia in superioribus de Suithgero presule nii

8um, id peste letargica impediente, locutus, nunc

hoc emendare congruum est. Hic Saxonia genitus,

et in Halverstidi ac in Magadaburg a puero edu-

iEthelboldus iBi?, Trajectensis episcopus, cum Go-
defritho duce, auxilioque suimet sociorum atque
amicorum imperatricis nostrse nepotemTliiedricum
sepius in occisis militibus suis multum nocentem;
et in insula quadam fit conventus collecti exercilus.
Hicvelociter ad pugnam preparatus, mortem quam

VARIiST LECTIONES.

^^^add. 1 b, iW4 ceteris 1. iw» inimis 1. i8»« cetaera 1. i»»' que add, \b. iw* uiris 1«. iwillosl.
«••• instituis 1 a, i»oi aciucibus 1. i»^ n erasum 1. i»«» quadam \a, i»o* uuillici ia, i»o» c. add.
4 b, post erasum, i»o* coatus 1. t. e. coactus sive conatus ; sumere prsecepit, quem A. S. a, 993.

1W7 hostem 2. A. 5. i»«» tantum 1 a, i»o» illi 1 c. i»i» memet 1. i»ii alterum i erasum 1. i»i« in e.
ia, i»i» nullatenus la. i»i* reuuolni la. »»i»«n rasura 1. i»i« iiii la. i^i^ ath. lc.

NOT/E.

(982) V. ViUm Bernwardi c. 34. (984) V. supra I. vii, c. 34 et 35.

(983) 101 1 . (9951 Conf . Vit^m Meinwerci c. 32 et 70,

PAiaoiH cmix« «

1419

THIETMAR BPISGOPI IIERSBBURGENSIS

m

hosti minatur, pro dolor I patitur. Namque a Freso- A

nibus ^9i% ex insidiis undique erumpentibus et a

predicti juvenis satellitibus ex inproviso iscircum-

ventus, dictu terribilel gladio "J® et aqua sine re-

sistentium dampno vitam hanc finit. Episcopus

autem in navicula quadam yix fugit, ac dux abhoste

salvatus est isto, et ut veraces affirmant, plus quam

tres 1"! legiones interfectorum sunt. Omnis hsec

regio, defensore forti carens, piratas advenientes

timet, cottidie merens. Godefridus "" comes occi-

ditur, Johannes autem optimus miles jacet, quem

semper palriadeflet(986). Horum «»" consocii no-

biles (f . i 90) et incliti hactenusque pugnantes dextra

victrici, nunc pausant sorte infelici. Luit corpus

eorum,quod promeruit macula nostrorum ; sed, ut

spero,gaudebiteorum aniraa, tam gravi exacerba-B

cione purgata. Sed ne stupeas, lector, talem casum,

perpendas etiam ortum. Thiedricus ille infaustus

predicti antistitis satelles fuit; hic in quadam silva

Mirwidu 4"*vocata (987) magnumhabuit predium,

quod sibi ex-ejusdem parte injuste ablatum fore,

cuncti comproviuciales cesari in Niumagum querun-

tur. Unde cum consilio optimorum imperator epi-

scopo Trajectensi hajc loca precepit incendi et con-

clamantibus reddi ; cumque senioremsuumjuvenis

nefandusamandatis talibuscompescere nequivisset,

licentiam abeundi peciit, et se id prohibiturumesse

promisit.Nec mora, factumest quoddixiplus causa

nostri facinoris, quam pro merito victoris. Hanc

ineffabilem ac nimis invincibilem erumnam avium q

undiquessecus huc congregatarum et semet ipsas

invicem ungulis interficientium multitudo longe

presignavit, eumdemque locum, quo isti postea

oppetiere, preoccupavit. Quod David sanctusmonti

Gelboe imprecatus est (II Reg. i, 21), huic insulae

ego nullius meriti semper exopto. Baldericus Leo-

dicensis ^>>* episcopus obiit in Tiele eodem die

(988).

14. (f. 191.) In diebus illis in episcopatu meo
septem mancipia fungos manducavere non rectos,
et acri ardore succensi, celeriter mortui sunt. Et
in mense Augusto [an. 1018) stella qusedam juxtal^
plaustrum *»««-" noviter apparens, radiis eminus
emissis cunctos cernentes terruit (989). Numquam
enim nostri memoria talis exoritur,et ideo unusquis-
que ^>s8 hoc i^^» admiratur, prodigium hoc esse.

timet vulgus, sed cum misericordiaidflniri^fidelis
sperat popellus. De hiis simiiibus clamat Jeremias
veredicus ; Qui scit universa, novit iUa\ e/ arftnw-
mt ea suimet sua prudentia {Baruch in. 32). Slella
heec quae effulsit plus quam 14 dies visaest. Id pro-
vincia Northuringun dicta tres lupi semper con-
gressi, nec antea ex habitatoribus hiis visi, homi-
nibus multis atque pecoribus ineffabiliter nocae-
runt. Hoc quoque indigena omnis vehementer ex-
pavescens, majoribus [curat inpleri de trimenUs.
Beatus namque loquitur Gregorius : MuUa debent
mala precurrere^ ut itla valeant sine omni fine wn-
tura nunciare. In supradictis omnibus desuper nobis
ira coelestis revelatur, sed circumspeccione vigili
*•*» haec ab humana fragilitate non attenditur.

15. (f. 191) Iste »Mo annus nova nuncupacione
terrse "«i mocio vel magna contricio ex rei veri-
tate appellari potest. Jneffabilis enim tribulacio
mundo instabili exorta habitatores ejus undique
turbavit, cujus partem predixi, ettuncquee prete-
rieram alte gemitu tracto explicam. Balderici pre-
sulis et Gameracensis episcopimilitespoene omnes
predicta oppecierunt in ir^sula, et in proximistribas
provinciis non supererat una domus, ubi saltem
non deesset habitator unus. Post tempora Caroli
in **» una die vel anno aliquid in hiis regionibus
tale non accidit, sicut vetustas asserit. Qnomodo
umquam ceciderunt tales viri absque dampno ho-
stiIi?Sed nullusid miratur,qui hoc rite meditatur,
quia is nil potest pugnare, quem culpa sai gravis
vindicta Dei nititur deprimere i»»». Hic inexupera-
bilis casus postea cito obliviscatur; quia Godefridi
ducis auxilio Athelboldus antistes cum Thiedrico
hoste reconciliatur ; et hoc venit non ex voluntat«
sua, sed ex necessitate summa. Non erat enim
istius regionis uUus prepotens defensor, siamplius
itrsurgeret inimicus acrior. Si damnum hoxex con-
sensu divino factum est, quis potest ulcisci? sin
autem,quis vindicatore insanabilior i»»*iIIo? Nunc
ut sanctus abba »»»» Golumbanus in morte magni
inperatoris Garoli fecit,itanos stringamus lacrimas
precesque fundamus i»»» proficuas.

16. Nec tacendum est, quod in Ruscia conti^t
lugubre damnum. Bolizlavus namque eam grandi
exercitupeciit^multamque ei nostro famine nocnit.
Mense etenim Julio et 11. Kalendas Augusti predi-
ctus i9»7 dux ad (f. 192) quendam fluvium (990)

VARLE LECTIONES

1918 fresionibus 1 a. ^»*» add, 16. i»w ab h* s. e. ib, in loco raso. i»«i tres in loco raso ih. *»»« g. c. o.e/aa
tem add, 16. i»«» Hujus la. ^^^^^Supra nprius c erasum videtur, ita ut Mircuuidu 1 6. voluerity i»»» c eraswn
4. 1M6.S7 juxta signum majoris urse, quod vuigo plaustrum dicitur 2. ^»»» unus add. 16. i»»» add. {b-
i»»o aliapergit manu 1. *»»* t 1. *»»» t corr i 1. i»'» deprimire 1. *»»* uindica... insanabilius 1 {spdt*^
reUcto quatuor aut quinque litterarum) *»»* erasum 1. i»»« fundimus 1. i»»' prodictus 1.

NOTiE.

(986) Kalendarium Merseburg., Jul. V.9 : « Godizo
et Johannes et Oodefrid comites cum innumera so-
ciorum suimet muUitudine perempti sunt. Coiif.
Necrol. Luneburg., Jul. 30. Gonf. Alpertum 1. ii,
C..21 , ubi hoc prselium refertur ad Jul. 29, et fial-
dericum 1. iii, c. 19.

(987) In districlu hodie vocato Merwe prope ci-
vitatem Dordrecht.

(988) Necrol. Merseburg., iii Kal. Aug.

(989) De hac cometa v. Ann. Quedlinb., a. 1018;
Alpert. I. II, c. 19.

(990) Sc. Bog. •

1421

CHRONICON.— LIB..VII.

1422

veoiens, ibidemexercitamsuimetcastrametaripon- A dringente habcntur ecclesifle elmercaius 8, popali

tesque necessarios parare jubet. Juxia quem rex
Ruscommi9SB(99i}cumsuisscdens, futurum duelli
inyicem condicii eyentum sollicitus expectabat. In-
terim Poleniorum provocacione ^^w hostis presens
ad bellum excitaiur ei ab amne, quem iuebatur,
exinopinaia prosperiiate fugaiur. Ex boc rumore
Bolizlavus exiolliiur, ei consocios parari ei acce-
lerare rogaps, iliivium, etsi laboriose, velociier
transcendii. Inimica autem acies conira iurma-
tim 1*^ ordinata patriam defendere suam frusira
niiiiur. Namque in primo confliciu cedii, ac num-
qaam posiea fortiier resisiit. Ibi ium cesaesi innu-
mera muliitudofugiencium eiparvavictorum.Heri-
cus miles inciiius ex nostris oppetiii, quem impe-

auiem ignota manus, qus sicut onis hsec provincia
ex fugitivorum robore servorum huc undique con-
fluenciuro, etmaxime ex velocibus Danis, multani
se noceniibusPecinegishacienusresisiebaiei alios
vincebai. Hac elatus prosperiiaie Bolizlavus, ar*
chiepiscopum predictse >9«^ ad Jarizlavum misii,
qui ab eo filiam suimei reduci peierei, ei uxorem
suam cum noverca ei consororibus reddi promit*
terei. Post haec dilecium abbaiem suum. Tum ^9i%
ad nosiram inperaiorem cum magnis muneribus
misii, uisuam amplius graiiam et auxilium acqui-
reret, ei se cuncia i»«* sibi placencia faciurum
indicaret (996). Ad Greciam ^^n quoque sibi proxi-
mam nuncios misii, qui ejusdem imperaiori bona,

rator npsier in vinculis diu reiinuii (992). Ex illaB si vellet (f. 193) iidelis amicus haberi, prooiiite-

die Bolizlavus opiaia prosperiiateinimicos paiantes
insequiiur, etab incoiis omnibus suscipiiur muliis-
que muneribus honoraiur. Intereaquedam civiias,
frairi suo (993) iunc obediens, a Jarizlavo vi capi-
tury et habiiaior ejusdem abduciiur. Urbs auiem
Kitava (994) nimis valida ab hosiibus Pedeneis
oriaiu Bolizlavi creba inpugnacione concutitur ei
incendio gravi minoratur. Defensa esi auiem a^
suis habitaioribus, sed celeriter patuii exiraneis
viribus ; namque a rege ^^u suo in fugam verso
relicia, 19. Kalendas Sepiembris Bolizlavum, et
quem dia amiserat, Zeniepulcum seniorem suum,
ctgus graiia ei nosirorum iimore omnis hec regio
conversa esi, snscepii. Archiepiscopus (f.l92)civi-

reni ; sin auiem, hostem firmissimum acinvincibi-
lem fieri iniimareni. Inier hsc omnia omnipotens
Deus assisiai medius, ei quid sibi sii placitum et
nobis proficuum, clemenier osiendat.In diebus illis
Udo comesi»^^ nepos meus,Hirimanum,coequalen'
sibi iam in nobiliiaie quam in poiesiaie, cepii, et
invitum in suam municionem duxii. Obhoc vereor
aliquam fllicem periculosam oriri, quse vix aut
nuUatenus possii eradicari.

17. De imperaiore nosiro nunc sermo mihi oria-
tur, qui de invisa expedicione (997) reversas {an,
1818, SepQy nilde promissis percepii, sed parum
sibi reniientibus nocuii. Hujus miles egreius aique
fidelis, dux Thiedricus (998), cum ab eo separaius

tatis illius cum reliquiis sanctorum et cceteris or- G domum pergere voluissei, a quodam seniore, Sie-

pbano i<>«' nomine^cesaris aiquesuimei, ai paiuit,
inimico, locis impugnaiur abditis ; ei cum jam
vicior exislerei, miiiie in predam cadente, ilerum
iniiur, ei pro dolor ! superaius, cum paucis i*m
effugit. Ha^c fuil ei in ialibus secunda iempiacio ;
eifaciatDeus ui non eveniat illi tercia periclitacio.
Imperaior nosier cum de his omnibus i^si effice-
reiurcerius, unum in Suevia regione colloquium
de re publica habuii, ei mox per Renum sollicitus
descendii.Namque cooperatores ejus et regni suimei
columne maxima parte pro dolor 1 cecidero, sibique
gravepondusoccultum ^•>> fideisimalatoresoccaltis
resisiere insidiis per exiraneos niiuniar, ut noo
liceai ei liberiaie congruenti inperare, eorum-

naiibus diversis hos advenientes honoravit in sancie
monasterio Sofhise, quod in priori anno miserabi-
liler casu accidenie combnsium esi (995) [an 1018,
Aug,]Ahi fuii noverca regis predicii, uxor, ei 9 so-
roresejusdem, quarum unam prius ab eo i*«> desi-
deraiam aniiquus fornicaior Bolizlavus, oblita con-
teeiali sua, injusie duxerat.Ineffabilis ibi pecunia
ei ostendiiur, cujus magna pars hospiiibus suis ac
fautoribus distribaiiur, quedam vero ad pairiam
miiiiitur. Fuerant in aoxilio predicii ducis exparie
noetra trecenti, et ex Ungariis quingenii, ex Peii-
. neis aaiem miHe viri. Omnes hii iunc domum i»««
remitiebantar, cum indigenas adveniare,fidelessibi
«pparere, senior prefaius leiabatur. In magna hac

dvitaie, que isiius regni capat est> plus quam qua-D queinju8tamiemeritaiemi»*>inaliquominorarei**«.

VARIiE LECTIONES.
iMS rurorum 1. »»» provocatione 1 . »»*<> iuimatim 1. i»«i ita A. S. agere 1. i»*« hab eo 1 a, et ita tnfra,
«•*» domum 1 i» duabus linesi. *»** scilicet ecclesifle, *•*» Thuni, in quo regnabai lota hypochrisis %.A.S.
*»*« cunci 1. i»*7 gram 1, urbem 2. *»*» oms 1. i»«» siphano 1. i»»» pauos 1. »»" omnibus 1. i»m
in occulio imminebai "JL.A.S. *»»» ei liberiatis insoleniiam 2 A. S, i»** Cod. 2 in fine addit : Coniinet
iate liber gesta quinque imperatorum, id esi Heinrici primi ei irium filiorum ejus, Oiionis, qui dicius
est Rufas, eiOttonis secunai, necnoneiiertii Otionis, qui dicebatur pulcherpuer, etHeinrici secundi
cuinomen adhesii pietatis, Qui imperaiores Romanum ei Teuionicum imperium perannos centum et
sepiem sirennue rexeruni. Conscripsii autem ea Thieimarus Merseburgensis episcopus ; quia saxo erat,
maxime quid in Saxonia hii imperaiores egerini describere videtur.

NOTiE.

(991) Jarislav. ^997) Nempe ex Burgundia. Conf. supra cap. 9.

(992) Conf. supra I. vii, c. 12. Die Sepi. 9, mciviiate Zurich monasterio Meinrad-

(993) Swffitopolk. szell silvam, in qua siium est, donavii| tesie ejus*
994) Kiew. dem charta.
[995) Gonf. 1. iv, c. 37. (998) Lothariogi® superioris.

V. Ajou. Qaedlinb.i a. 1018.

ANNO DOMINI MVIIl.

BRIDFERTUS

RAMENSIS MONAGHUS.

NOTITIA HISTORIGA IN BRIDFERTUM

(Fabric. Bihlioth, med, et inf, Lat,)

hTidX^Tim^mBBritfrithus^ Lelando cap. i^6 Brightefertits, Saxo, Abbonis discipulus,inonacfaus Rame-
siensis, circa annum 1000,scripsit in Bedam Dererum naiura ei De temporibus, commeniaria editatomol
Bed€e Operum. Atque eodem pertinet BriifertiComputusLalinorum,Gr8ecorum,HebraBorum,iEgyptio-
rum ei Anglorum,quiexstat ms. iu biblioiheca Bodieiana. Ejusdem Viiam sancti Dunstani, archiepiscopi
Ganiuariensis, an. 988, defuncti, edidiiHanscheniusin ActisSanctorum 13Maii, tom. IV, p. 345. Prseterea
Joannes Baleus, centur. 2, cap, 35, memorai ejus iibrum De principiis mathematicis^ ei alium De insti-
tutione monachorum.

SANCTI DUNSTANl VITA

Auctore B, preshytero cocevo^ et teste oculato.

(Apud Bolland.Maii, iom. IV, die 19, pag. 346, ex ms. Vedasiino Airebati.)

MONITUM

Plures iique illusires scripiores Acia Dunsiani conscripserunt, qu» indefesso labore conati fuimas
nancisci. Ex his aniiqiiiissima suni guse aliquis Saxonicus apud Anglos sacerdos, qui nomen suum littera
B solum significavit (Britfertum fuisse coenobii Ramesciensis monachum, qui circa annum 980 yixit,
conjecia MabiliO; inscripsii Alfrico archicpiscopo Gantuariensi, anno post obitum S. Duustani octavoad
eam sedem promoto, ac dein anno 1006 e vita funcio. Hic in prologo asseriise scriberequsevelyideDdo
vel audiendo ab ipso didicerat, vel etiam ex ejus alumnis, quos a ienellajuveniuiisfletate ad viros usqne
perfectos, doctrinarum pabulis decenier instrucios, ipsemei educando deduxii. £i num. 39, aciurus de
ejus obitu: Arbitror, inquit, sequum esse utea quse velegomet vidi vel audivi, jusia Dei admonitione
siimulatus, pro posse charitatis enodem. Sed, quod dolendiim est, auando devenium esi ad exhorta-
tionem iriduo anie obitum in festo Ascensionis faciam, reliqua aeerani in perveiusio ms. codice,
quem nosRomaanno 1662 reduces in celeberrimo S. Vedasii Airebaiensi ccenobio reperimus eide-
scripsimus.

PROLOGUS. A degenerivitiorum siylo, ui cernis,aitaminando fo&-

Perprudenii domino archonii Alfrico, omnium darem,Quapropierprimusprfiec8eierishujascemodi

extimus sacerdoium B. [BniDFERTns] vilisque Saxo- dedecuspaiulaprotesiaiionetuflesereniiatiprofiteor,

num indigena, alta polorum gaudia. meque adeo more aligerorum, qui se, priusquam

Te quidem, pastor prfficelse, ob enormiiatem di- profectionis vocem emiiiani, alarum plausibns fla-

Tulgat^ periiise, propierque magnificam et placidam gel lare videntur,propriis verborum verberibus,tais

privilegii digniiatem, adinsuperabilemmihiiuitio- provolutus genibus, exonerans affligo. Eatenas,

nem(i][ante] cfieterosquosque,quamvissini doctrina inquam, ut quidquid hac in ediiione conira ortho-

perspicui, excipiendam secernam : qui quodamlu- graphise normam composiioris vitiousurpaiumre-

culenio compeientis facundise calamo, decentis pereris, imperiali poteniia abradere, ac ploraati

cediiui, almi scilicei Dunsiani, merita monimenta pinnicula profluentis encausiiin melius oberrore

proielare conarer, in incepta glorioso^ vitse ipsius reformatumemendareprsecipias.Quinetiamatrius-

pr8econia(2) omnemquehujusopusculi definitionem que ordinis in utroque sexu sagaces, hanc quoque

Siylus affectaia qnadam phrasium insolentia ob- ^ possit exiundere : ubi auiem sola unius alieriaste
scurus, in prologo, videiur iorsisse librarios ei in voculae transposiiione res agi potuit, non credidi
varia sphalmata praecipiiasse ; quse ne nimis ior- operse pretium lectorem de mutaiione facia mo-
queanilectorem,eorumaIiquaconaborperconjectu- nere.
ramemendare,oriffinariams.AstrebatensisIectioae (1) M$. Tutiorem,

huc relaia, si quis forte ex eo congrueuiius aliquid (2) Prasmia,

im

BRroFERTI RAMESIENSIS MONCHI VITA SANCTI DUNSTANI,

i426

tenuem(3)D0strilibe]lisegetein litterarum pedibus A tIx ebenina (li; titulatione styloque fuscanti con-

transmeantes, toto cordis intuitu, tuoque potius (4)

suffragio^ itidem facere permoneo ; astu tamen, ne

rarigerminisseminariaincautecalcantesdeprimant

neu interea (dum) in annona depressa petituraolera

penitns exstirpare nituntur, justa potius plantaria,

cum malisparitersecanti intercepta sarculo,eradi-

cando prsecidant; sedexsecrabiliahujussuperficiei

lolia, quodam levi conamine, passim per locorum

spatia negligenter respersa, fundo tenus explodant.

Si hffic mihi affectanti pr8ecamina(5)...concedenda

persentio, satis gratiosa beneficia rependenda de-

promo; sin autem invi^isflemulorumabdicamentis

refutata temnuntur, ignoratur utique quid satius

inceptem, quam ut propria falcicuia, licet sit sca-

cretam ,contra omnesinvisorios eemulos invicta pro-
pugnatione tuendam, non favorio deditam rumu-
sculo, sed tuse specialiter sublimitati collatam. In
hac quippe litterali planitie, mentemmagissponta-
neam ambientis,quamagrestem componentisigna-
viam, explorari (i2)deposco : teque, sine tuse offen-
sionis molestia, moneo, tanti Patris virtutibus in-
formari, exemplisejus instrui, moribus muniri,dis-
ciplinis justificari : ut cujus exstitisti successor in
terris, ejus merearis perennis esse confessor in
coelis, largiente Domino nostro Jesu Ghristo, qui
cum coffiterno Patre sanctoque Spiritu vivit et
regnat Deus, per omniasaeculasfficulorum.Amen.

CAPUT PRIMUM.

brosa,mutilationetenuatimobducta,propriammes-B Ortus, educatio, studia, mora in auia regis, et inde

sem sudati laboris pro posse virium piare proce-
dam : si tamen quodam demonstranti digitulo cor-
rigentis indicetur qua parte locorum inserta vitia-
bilis campi vituperiaprovocatus incidam . Ergo quo-
niam causa iuscitiee id fieri quod volo nequibit, id
tandem quod queo velle compellor. Hoc siquidem,
ut (ad) optatam prselocuti theologi (6) mentionem
(quam lepido facilitatis eulogio, vel, si possim, sum-
matim (7) rimatus, capitellaomnemque proceram
hujusce texturee seriem, chrysidineo (8) schemate ac
biformi (9) renitentis electri colore gemmatim dis-
serere, gestiebam) nunc saltem satyrica fatuitate
gressuque lapsandi quasi minus sapiens vacillando

expulsio,
2. Cum multorum temporum a vero cultu Chri-
stianee religionis vacua transisset curricula, quibus
vetusto errori ritu gentilitatis gens Anglorum ma-
gis quam Christo Creatori cunctorum mancipari
decernebat, misericors Dominus, ne factura sua,
laqueis irretita diabolicisin eeternum damnata peri-
ret, salutis ffiternse remedium ejusdem ccecitati pro-
spexit, acvenerandum Patrem Augustinum(13), a
bcato papaelectum Gregorio, ad hujus partespatrise
miseratusdestinavit: qui sagacimentisingenio inde
conversam plebem fidelium, haeredem sociaret
beato contubernio angelorum. Mox igitur ut vir Dei

incedam.Meliustamentantse vitffi venustatem ido- ninter insciee nationis vepres sulcum celeberrimee

a «j •• *•!_ A* L* k * A' • • t ^^ ^ « • _— T\ ■ * * X A* * •£l'l. A.

neis compositoribus(ni beati antistitis imminentem
irampertimescam)conscribendamreservo;quianon
summa profitente, quoquam in hujus cosmi situ
preestantior ; ast personis omnibus, divo carens
dogmate, despectior. Nam e prudentibus neminem
liberali eruditum ingenio propemodum pernoscis,
qui tam deformi facundia in scribendis prologis, ut
ego,videatur abuti. Has tamensequentes paginulas,
parvocapacitatis fomite utcunque compositas,fidis-
simafidelium attestationepurgato(iO), si qua pro-
pria temeritate effigiata insignia in his me conse-
ruisse diffidas, nisi forte quee vel videndo vel au-
diendo, licet intellectu torpenti, ab ipso didice-
ram ; vel etiam ex ejus alumnis^ quos a tenella ju-

doctrinee vomeremque Dei visitationis infixit, et
triticeum sancteeTrinitatis semen inseruit; sic vipe-
reum pereuntis lolii germen ab hac exstirpavit, ut
ulterius dumosi ruris rudera in ea pullulare prohi-
beret,etdignos Deo pcenitentise fructus documento
pariter et exemplo debere offerri demonstraret.
Itaque, qui ante eam spreverat, credidit Domino
universus Albionum populus, et adjunctus est per
vera fidei agnitionem Deo suo. Hic autem, sine
ci^jus sollicitudine parvi nonsuccumbnnt passeres,
curam optimee proventionisob suee statum conditio-
nis ipsi deinde adhibuit. Elegit namque venturis ad
se exinde liberis nutritios, reges, pontifices, duces,
decanos,preepositos, coeterosque Ecclesieesuee recto-

ventutis eetate ad viros usque perfectos, doctrina- ])res, qui postemensasingulorumspatiagregemDeo

rum pabulis decenter instractos, ipsemet educando
deduxit. Acceptes, obsecro, sola septus connexione
charitatis, horum apicellorum tenuem congeriem,

(3) Terrem, forte terream.

(4) Potitus.

(5) Precamina addunturque heec verba, quiscun'
que e nebulosorum corculis, quee videbantur posse
abesse, donec felicior coi^ectura intelligibilem
sensum reperisset.

(6) Videtur 5. Dunstanum quem supra decentem
aedituumj <}uasi dignum domus Domini custodem, ap-
pellarat hic nominare theologum.

(7| Summorum rimatum.

(8) Chrysidineus ; an dicitur quasi aureus vel auro
intextus ?

(9) Prosa scilicet et versu, atque ita deinceps

renatum sub pacis custodia regerent cum justitia.

3. Inter hos preecipuos regiee preelationis viros,

quem Christianissimi et orthodoxi multi regnando

varios versus^ sed metro perquam vacillanti inve-
nies contextui Vitee admistos : quod mox appellare
videtur satyricam fatuitatem.

(10) Purgabo.

(ii) Ebenina titulatione indicari puto scriptionem
per atramentum (est enim ebenum colore nigrum)
et sic supra usurpavit^^/bran/em pinnieulam profluen •
tis encausti,

(12) Explorare.

(13) Qoluntur 5. Augustinus infra 26 Maii, et S.
Gregorins 12 Martii, a quo ille missus veuit in An-
gliam anno 597.

14)7

BRIDFERTI RAMESIENSIS HONA.GHI*

m

prQece5seraDi,quoruinnunc nominadifficultas non A Plurima yerborum Tacqo jactasset ab ore.

sinit rimari per singala, gloriosus rex iEthelsta-
nus (14) annis succedentibus est rex Anglorum an-
numeraius. Hujus igitur imperiitemporibusoritur
puer strenuus in Westsaxonum finibus (io) : cujus
paier Heorsianus (16), maier vero Gynedrydis vo-
ciiaiur. Quem pii parente3,sacri bapiismatis undis
renaium, Dunstanum vocaverani. Grevii itaque
paer, ei effecius esi iam Deo quam hominibus
charus. Erai autem quaedam regalis in conflnio
ejusdempraefati viri insula, aniiquo vicinorum vo-
cabulo Glasionia nuncupata, latis locorum dimen-
sa sinibus, piscosis aquis siagneisque circuradu-
cla fluminibus, ei plurimis huroanoe indigeniifie
apia usibus, aique sacris (quod mazimum est) Dei

Gladibus his fessus commiiiitur eimulieri
Guidam, qusetereno iunc suppediiarei alumno,
Ei curam gererei sub ea ne pesie perirei.
Ai memoraia lues puerum super alla premebat,
Ut velui exanimis jacuissei ad uliima siratus,
Omnibus et membris flereiquasi jam moriiaraf.
Gumque diu sic mole mali gravareiur operti;
Eccerepenie movens abiii(18),properequere8urgit,
Fustem ac surculeum rapuii iunc forte repertQm ;
Quo cum percuiiens ambabus pariibujs auras,
A canibus rabidis qussi se defenderet, ibat.
Sic quoque nocte ferunt ui ad usque peribola templi
Solivagus properaret, ei inde veniretad altos
Ascensus graduum, quo seandere summa solebaat

_^ , _,^ ^^ — , — ^ , ^

dicata muneribus. In ea siquidem ipsius loca pri- *^ Ariifices operum, qui cum discrimine grandi

mi catholicae legis neopby ti antiquam (1 7) Deo di-
cianie repererunt ecclesiam, nulla hominum arte
cons^uciam, imo humanffi saluti coelitus para-
iam : quam postmodum ipse ccelorum Fabricator
muliis miraculorum gesiis multisque mysieriorum
virtuiibus, hanc sibi sanctffique genitrici suse Ma-
riffi consecraiam fore demonsiravit. Huic eiiam
aliud addiderunt opere lapideum oratorium, quod
Ghrisio ejusque aposiolo S. Peiro dedicaverunt.
Porro dehinc universorum circumquaque fidelium
Irequentia colebat, ei jam dicUe insulse pretiosum
locum humiliter frequeniabai. Goniigii ergo hu-
juscemodi causis preedicium virum Heorstanum,

Ipsius, heu iimidr ! iexere cacumina iempli.
Illic,ui validus,summam conscendiiin arcem,
£t nimis incaute super hac sietit atqae meavit.
Sed Domini pietas rapuit de fasiigiomm
Gasibus insontem; pouens quoque inde deorsom
Incolumem membris, salvum, sanumque locatam
Intus in hoc idem iemplum, de culmine vectom ;
Quo duo custodes pariter de more cubabani,
Ut simul inter eos pausarei iertiiis iile.
Ipse tamen nescivii, qua raiione venirei,
Excogiiare modum,vivensque sub cBihere quisqoam.
Ostia nam templi nulli paiuere meanii,
Arcuii asi eadem ferrum sub coriice durum (19).

comitanie secumbeato puero Dunstano, iransire GOptime nunc lector, celeri sermone faiere,

Glasioniam, et cum inibi causa oraiionis peniocta-
reni,ecce suavis imisoporisfelicemobtexit pausaiio
puerum vidiique mentis excessu quemdam senem
niveo candore vesiiium, per amoenasesacriiempli
airiaducentem,acmonasiica sedilicia, qufie posi per
ejus pasioraium sdificanda fuerani, demonstran-
tem, eo ordine quo nunc siatuia referuntur fuisse.

4. Postea vero religiosi pueri Dunsiani parentes
sacris eum litierarum oiiis contulerunt studen-
tem : cni confestim Dominus tauiam in his largi-
tatis su» conferre dignatus esi graiiam, ut coae-
taaeos qaosque praecelleret, ei suorum iempora
siiidiorOTn facili cursu iransilirei :
Sed quod coniulerai sibi signum summa Msyestas,
In siudiis ipsis parvo pro posse patebo.
Goniigii hnnc laborare diu nam febribus arctis,
In iantamui phrenesismorbum patereturamarumy
Inmemor aique sui per deliramenia nugarum,

(14) ^thelstanusp9^.ri suoEdwardo seniori,aano
924moriuo, successii. Itapassim omnes. Solum iu
Ghronologia Saxonica, Bedee Historiae subneza,re-
feriur hoc ad annum sequentcm.

(15) Secuii Wigorniensis, Dunelmensis, Wesimo-
nasteriensis aliique his verbis : Cujus temporibus
oritur fuer strenuus Dunstanus in Westsaxonix fini-
bus, scilieet in Somersettensi comilatu.

(16) ffeorstanuSy aliis Herstanus : ai Cynedrydis
aliis, Kynedrida, Kinedrita et Chinedritu,

(17) De hacantiquatraditione Giastoniensis Ec-
clesiffi, in ciiato Soraersettcnsi cumitaiu sitse, egi-^
mus Kalendis Marlii anle Vitara S Davidis archiepi-

Quid iibi veridico videaiur in hoc pusione :
Si ialem dubites superum conscendere iemplttm ;
Qui hic clausis foribus pro salvaiione min»
Gondiiur iniempIo,(ui) redimai de labe maligna
Posiea perplures ei mitiai ad ffiihera turmas,
Dogmata distribuens,nec non exemplarelinquens.
Exsurgai patiens humilis, ruai aique saperbus^
Nam quanio erai crescendo sublimior, tanto acai-
iaiis ingenio locupleiior ; quantoque roiiculis aa-
norum maturior, tanto Dei dileciione ferveniior ;
quanto vero in divinis laudibus assuetieff tanto
perseveranti animo instaniior.

5. Videniesitaqueparentes prffiAominati ianiam
sui excelleniiam filii, dignum sibi clericalis (20)
T\ imposuere censuram officii, inqne famoso Glasto-
niensi Ecclesiffi sociaveruni coenobio ; quaienus ibi •
dem die nociuque Deo Deique genitrici deserviret
Mariffi,iemporeconiinuo. Jamque disdplinis inne-

scopi Menevensis, num. 12,

(18) Adalardus Blandiniensis, cceksti,imt» an$elic<ij
lU tere credi fas est, medela pristinx saluti est r^ir

ditus,

(19) Idem Adalardus addit : At matronoj cujus
curse ssgrotans est creditU4, usque ad transcensum
pinnoe indefessa exploratriz cuneta vrospidens ceUsti
prodigio fidele testimonium perhiouit, Mtracuium
plane divinum, cujus cwn se pius pemegaret con-
scium. totum constat calitf^ peractum, et totum
fuisse deificum,

(20; Ms., clericatus.

im

VTTA SANCTI DUNSTANI.

14^0

Xtts Deiflcis, florentes suoe pubertatis annos evicta A ipse Dominus in Evangelio ait : Beati eritis cumvos

juventute calcavit : et justus in domo Dei sui, sicut
cedrus Libani, vigoribus virtutum floruit : inque
divinis plantatus atriis, incrementi sui robora sin-
gulis diebus protendebat ad sidera. Interea tam
magna suffi coustantise fama regis in palatio patuit,
ut longe lateque magnificis rerum laudabilium di-
Tulgaretur indicib. Non autem hujusmundi vanos
captabat favores, sed copiis virtutum prffiventus
iliam SBtemi Regis gloriam ab intus gestabat, quam
sibi pollenssapieutia^docto digito donorum spirita-
lium, varietate etiamstudiorum, nec non gemmante
nitoreaureorum ornatuum, dictavit. Nam multasa-
crorum et divinorum voluminum prata, velut apis
ingeniosa, sic rapido cursu capacis ingenii pervola-

oderint homines, etc. {Luc. vi, 22). Et auditoribus
suis : Si de mundo fuissetis^ mundus quod suum erat
diligeret; quia vero de mundo nonestiSf sed ego elegi
vos de mundo, propterea odit vos mundus {Joan. xv,
19). Itemque : Beati estis cum maledixerint vobis
homines, et persecuii vos fuerint, et dixerint omne
malum adversum vos, mentientes propter me, Oaudete
in illo die et exsultate, quoniam merces vestra copiosa
est in cwlis {Matth, v, H). Hac ergo servus Dei
Dunstanus ilrmissima sponsione confortalus, velut
homo surdus et quasi vocem objurgationis non cu-
rans, eilectus est : cum vix unquam canibus contra
se latrantibus aperuerit os suum per amarse incre-
pationis eloquium. Ipsi vero in machinamento mali-

yit,ut mentem potius quam corpus divinis reficeret B ti6eperseverantes,criminatisuntillumfalsaquadam

lectionibus, et receptaculum casti pectusculi,sancti
Spiritus flatu perfusum, gustu nectareo devote sup-
pleret sensum. Porro Hiberniensium peregrini lo-
cum, quem dizi, Glastoniae sicut et cseterae flde-
lium turbffi, magno colebantaffectu, etmaximeob
R. Patricii (21) junioris honorem, qui faustus ibi-
dem in Domino quievisse narratur. Horum etiam
Iibros rectee fldei tramitem philosopbantes diiigen-
ter excoluit, aiiorumque prudentium, quos ab in-
timo cordis aspectu Patrum sanctorum assertione
6olidatosessepersensit,solubili semper scrutamine
indagavit. Ita vero vitce suse studium coercebat, ut
quotiescunque divinee Scripturse libros scrutaretur,
Deus cum eo pariter loqueretur ; quoties autem,
curis sfficularibus solutus^ orationum otiis mulce-
batur, ipse cum Domino pariter fari videretur.

6. Igitur dum hiec exercitia bonorum operum
secum agerentur^nonnulli propriorum sodalium et
palatinorum, tum quam maxime vero consangui-
neorum suorum, qui salutiferis actibus ejus invide-
baut, sanctce vinese vitem palmitemque, ad ccelestia
regna tendentem, beatum videlicet Dunstanum in
GhristopoUentem, linguisacutis serpeutium morsi-
busque dirorum dentium, ut hirci setigeri, rodere
velprsecidereconati sunt. Conflabantenimsublivido
antro nsevosi pectoris inopinatam in eum scabiem
mendacii, dicentes illum ex libris salutaribus et
viris peritis, nou saluti animarum profutura, sed
avitse gentilitatis vanissima didicisse carmina, et
historiarum frivolas colere incantationum nsenias«

objectione coram rege, impetraveruntque ut ab

eorum consortio pelleretur : quem si sanse mentis

esseut, unice dilexissent. Deinde atrocissima impie-

tatis prsevalescente rabie, rapientes insontem qua-

drifldismembris,veIutovempatientem,manibusque

ac pedibus restrictum. projecerunt in lutulentapa-

lustrium loca : et ut eum in furoris sui dementia

contemptibiliorem efflcerent, pedibus superimpri-

mebant : quousque, secundumvoluntatiseorumma-

litiam, in fetenti volutabro dehonestarent. Illis

autem recedentibus, vix ipse epaludefluminisquasi

depicatus surrexit : et ad quemdam amicorum,uno

inde distantem milliario, ut ibi se ablueret, venire

, disposuit. Occurreruntvero illi canes ejusdem acer-

''rimi : et quoniam luto deturpatum, magis mon-

strum quam hominem putaverunt, crudeli latratu

hunc invaserunt : tamen ut blandientis vocem au-

dierunt, mox (esse) illius ex eo tantummodo reti-

centes agnoverunt. Tunc ille secum ez profundo

cordis suspirio ingemiscens, ait : 0 sseva prbpin-

quorum meorum vesania, in caninam ssevitiam de

dilectionishumanitate mutata I Nam irrationabilis

canum natura humanitatis mihi dilectionem cauda

blandienti exhibuit : propinquitas vero humanita-

tis oblita, canum mihi infestantium severitatem

inseruit ; sic improbus ordo amborum in utrisque

mutavit justam viam.

CAPUTU.

Monachatus S. Lunstani. Gesta et pius obitus
^thelfledas viduas. Antiphona ex citharaprolata^

Huic autem morbo mendacii beatus tiro semper D 7. Intellexit igitur ille avitushumanigenerisml-

Christum opposuit, qui omnia, antequam flant,
novit : in cujus persona benignus propheta David,
etfldelissimusejustestis, oraculo prseventus Spiri-
tus sancti, in falsos auctores Dominicse passionis
itainquiens, ait: Insurrexerunt in me iestes iniqui, et
mentiiaest iniquitas sibi{PsaL xxvi, 12). Et iterum :
Qui quserebant mihi mala, locuti sunt vanitaies, et
dolos ioia die mediiabaniur {Psal. xxxvii^ 13). Et

(21) Jocelinus in Vita S. Patricii apostoli Hiber-
nise a nobis 17 Martii illustrata, num. 163, enume-
rat inter hujus discipulos^ qui ejus Acta conscripse-

micus, memoratumjuvenem, per sinistros nuntios
invidorum sodalium quos miserat, pravisvolunta-
tibus suis parum cessisse,quibus in eum insidianti-
bus armis dimicare inchoavit; sed quanta sibi ten-
tamentorum luctamina ingesserit, sequens libeUi
hujuspaginapartim intimabit.Primum enim mulie-
rum illi injecit amorem, quo per famiiiares mulie-
rum amplexus mundanis oblectamentis frueretur,

runi, S. Patriciam fiiiolum ejus, qui, posi decessum
patrui sui Brttanniam remeans^ in fata decessU et in
Glastoniensi eccksia sepnltus esi honorifice.

1431

BRIDFEHTI HAMBSIENSIS MONAGHI.

im

laterea propinqaas ipsiasEIphegus (22), cognomine A iapsuin terram corrait; tantumcpie langenscapiUos

GalYuSypreBsal qaoquef)deIis,petitionibusmultis et
spiritualibus monitis eum rogavit ut fieret mona-
chus. Quod ille instinctu prsefati fraudatoris rentin-
tians, maluit sponsarejuvenculam, cujus quotidie
blanditiisfoveretur,quam more monachorum biden-
tinis indui panniculis. Ut autem vir Dei verba ab-
nuentis audivit, mox ex imo pectorissuspirio petivit
regna supema regentem, quatenus illi inferret
correctionum suarum judicia, utcujus monita tem-
neret acriter agnosceret : quod,Deo misericorditer
favente, in parvi momenti spatio factum comproba-
tur fuisse. Eo namque modo turgentium vesicarum
dolor intolerabilis omne corpus ipsius obtexit, ut
elephantinum morbum sepati putaret, et spem vitffi

utriusque capitis, nullum eorum liesit ; quem, oi
fallor, ille maIignusci]\]usquejustioperisiaiiniciis,
ex improbitatis suse jaculis furendo dejecit, qoxA
geminam iram in utrisque foret alturus.

9. Contigit autem iisdem temporibus qaerodam
Glastoniensis Ecclesiee diaconem, nomine Wulfre-
dum, mortem subiisse temporalem : qui B. Dun-
stano, tempore dum viveret, preelatus (24) pariter
exstititet faroiliarisaroator.Hicergo non admodum
longo tempore post discessum appamit ei gaudens,
multa decaelestibusincognita,]nsaperetiaro omnem
seriem vite suae, suseque f uturse eetatis, et eventunm
bonorum malorumve fata definiens. Auditis vero
beatus vir tantis mysteriorum laminibus,talibusqae

propriee penitus non haberet. Tunc festinaater, B inevitabilibusvitsesueecasibus, aitin excessu men-

magno angorecorreptus, misit, etad se pontificem,
jam ante a se spretum, humili prece vocavit, et
obedire se velle ejus salutaribus monitis nuntia-
vit : at ille visitando veniens, consolatum et emen-
datum Deo monachum consecravit.

8. Pius igitur et misericorsDominnsservumsuum
Dunstanum ab amore mulierum taliter miseratus
retraxit : qui (ut historise tradunt) Joannem aposto-
lum et evangelistam specialitersibi dilectum a tha-
lamis nuptiarum revocavit. Gum hac ergo Dei cor-
rectione, etbeati antistitisEIphegi documento salu-
tari«amoriseffectusessetintelIigentifle,nonnunquam
post ejusdem pontificis almitati,gralia saluberrimm

tis positus : Si quae certo relatu afflrmas vera snnt
et credenda, unde cognoscam ? Quihus signis pa-
lulffi demonstrationis illa mihi patebunt? At ille
duxit eum in atrium templi, quo corporadefnocto-
rum humata quiescunt, digitoqne demonstravit au-
strali ecclesise parte locum inconvulsum, et dixit :
Quia haec, quee tibi retuli, vera sunt, eTidenterscito
quia hoc in loco ante triduum presbyter quidam
sepelietnr, et nondum infirmatur ; corposculumvero
ejus ab occideutali parte templi prsesentis tumulan-
dum deferetur. Ad hanc visionis vocem beatus ez-
pergefactus Dunstanus,postque horamprimamdiei
memor mirse revelationis, cum quibusdam in pne-

doctrinse causaque parentelae, sedula adhserebat p notatum sibi spiritualiter coemeterii locum venit,

continuatione. Interea religiosi Wintoniensium(23)
civisinvitarunteumdemDeipontificemadquamdam
novae ecclesifle dedicationem, quam in sua civitate
Wintonia, qua regimen praesulatusipse tenebat, pro
summi Numinis reverentia condiderant, in parte
meridianapopularis platese, quse nunc ecclesiaocci-
dentali parte omnibus ecclesiis vicinior perhibetur
esse.In hujus consecrationeadfuitinter alios plures
cumpontifice etiam Dunstanus, cum prcecipuis unus.
Qua dedicata coegerunt more humanitatis virum
venerandumcumsuis ad parata charitatis convivia»
ketum diempro tantiviriveuerationeproqueconse-
crationis ducentescelebritate. Pontifex autem post
gratiarum actiones cum suis imminente jam nocte

nec non accipiens lapidem unum jactabilem, in
eum projecit, hocque addidit : Si vera sunt qns
in somnis vidi, quidam presbyter hic ante triduum
debet humari. Porro recedentibus illis venit cuju-
sdam iEthelfiedffi^ nobilissimee ac religiosissims
matronce, magister et sacerdos cam alio^cioram
contuberbernio, et obtinuit sibi inter aliqua elo-
quiorum famina eumdem locum in sepnlturam,
dicens : Gum mortuus fuero, hiC| precor, sepelita
me.Erat siquidemipsemultorum testimonio adhuc
in corpore sanus ; sed cum inde post paucum
abiissent, gravi morbo finitimse vitae sarcinatus
est. Deinde in nocte futura extremum spiritom
Ghristo Domino commendavit, et ante triduum in

surrexit, et data benedictione convivantibus tam ^^ ipso suas electionis loco, qui B. Dunstano prins as«
viris quam feminis, Deum benedicendo, ad propria signatus fuerat, sepultus est.

remeavit; et veneruntincedentes perviamad eccle-
siam B.'papse Gregorio consecratam ; ibique subsi-
stensepiscopusdixit B.Dunstano: Gompleamus hic
apud oratorium sanctiPatris nostri Gregorii nostram
completorii horam. Et accesserunt, post voces or^-
tionumjungentes capita sua in unum : quo confes-
sionessuassolita consuetudine vicissim proderent.
Qua peracta dum daretur ab episcopo delictorum
remissio, lapis permagnus ab alto aere irruit, et,
parcente Domino, inter utraque capita vehementi

(22) Acta5. Elphegi dedimus 42 Martii, non ta-
men elogium hiyus auctoris, sed aliorum. Prsfuit
Ecclesiee Wintoniensi ab anno 935 ad annum 951.

Tunc Domini servus sensit per saeeola faustus,
Talibus ex signis fuerant quia cuncta futura,
Quffi sibi jam dictas Wulfred sermone ferebat:
Visibus atque istis humilis sapiensque beatos,
Felix et validus, cautus, castusque refulsit,
Ante Deum vel ante homines per tempora vite.
iO. Nunc coeptum sermonem pHulatim diffei^ndo
intermitto, donec qucedam brevia verba, quaeomit-
tenda non autumo, parvo proferam eloquio. Erat
namque qusedam preedives matrona, regali ezpro-

(23) Sequentia ad Acta 5. Elphegi possent addif
tunc non perlecta.

(24) An praecarus vel probaius?

1433

VITA SANCri DUNSTANI.

ii3l

genie orU,sedsirictisnodi8di?innreligioDis inneza,

cajus nomen breTi mentionisattactanuper contigi-

rous.Hiec post amissum virum, vitam ducere vidua-

]em|25) pro virium qualitate desiderans, casulas

sibicommanendiio afflnitatesacri templiad plagam

occidentalem constituit, ut pro regni coelestisdesi-

derio ibidem Domino Jesu Christo die noctuque non

desisteret famulari.Huic vero semper beatus adhee-

rebat Dunstanus,qui hanc prce c«eterismodismira-

bilibus adamavit ; ejusque, causa religionis simul

etiam propinquitatis, egestatem seduio sublevavit.

Non est autem nostrae possibilitatis enarrare per

singula verborum eloquia, qualem vel quantam se

in divinis prsepararet obsequiis. Dominus tamen

omnium inspectorsecretorum, tam inultimis metfle

suffi temporibus, quam etiam dum in hoc mnndo

deguit, cujus esset meritt declaravit. Hcec igitur

omne semen regium, de quo ipsa nobilitatis origi-

nem duzit, intimocharitatis ardorediJezit : ideoque

gratia dulcedinis de suis ssepe rebus regibus roioi-

stravit Ez bac ergo pia consuetudine glorioso regi

iEthelstano prandium quod potuit obvia pr«paravit,

quia hunc causa precamiuum Glastonian venisse

prsescivit.Scientes vero ministrationis regiv preevi-

sores quod dedisset rez nepti suee divertendi ad se

promissam, venerunt die prsecedenti advidendum

si omnia paratunm ministeria habilia fuissent vel

apla. Et conspectisomnibus;dizeruntadillam : Uni-

versffi ministrationis sufficientiam habes, si tibi

medonis (26) liquor non defuerit. At illa : Non

patiatur domina mea, sancta Mater Doroini mei

Jesu Christi Maria, ut ille mihi vel quid in regia

dignitate deflciat.Eth£ecdicens,antiquam Deigeni-

tricis Marise ecclesiam quantocius intravit, seseque

ibirogatura prostravit,diu deposcens superni Regis

opulentissimun sibi adesse supplementum, ad au-

gendamregis ministrationem.Quidergo ^Venitrez

stipatns multo comitatu ad tempus prseflnitum ; et

post precum missarumque celebrationes Isetus invi-

tatum introivit ad prandiom. Et tunc quidem in

primo propioatu ezhausere illud vas medonis, ad

unius palmulffi mensuram: et sic postea,Deo augente

et beatapromerente matrona,nil minuens substitit,

pincem]s,atassoIetinregalibus conviviis, cornibus

scissis aliisque indiscretse quantilatisvasibustotum

diem propinantibus Quod dum roirabile factum

rex ipse relatu ministrantium audisset, ait roente

immutatus ad suos: Peccavinius, nimis hanc

famulam Dei superfluitate multitudinls nostrse ag-

gravantes. Et surgens, salutata nepte, subit viam

saam.

1 1 . Gcepitaatem heec famula Dei, transacto beati
certaminis cursu, prozimantejam fine, ez humano

(25) Eihelfleda,V^esimonBLsiGTiensi El/teda^ eliam
vidua dicitur,in Marljrologio Au^Iicano adl3 Apri-
lis ut sancta relata, perperam virgo appellatur, et
quia eam antiquiorious Fastis necdum mscriptam
legimus, ad hanc Vitam iectorem remisimus. Sed
hiac etiam refutatur Westmonasteriensis dum ad
autium 929haec refcrat, cumpuerulus essetS. Dun-

A jare graviter inflrmari : cai B. Dunstanus causam
providendi solers ezhibuit, et quasi propriam ma-
trem unice custodivit. Gontigitergohisimpedienti-
bus curis,ipsumhoris vespertinallbusabesse,etcam
psallentibus more solito non fuisse catervis : ipso
tamen finiti diei crepusculo, cum se sequentibos
scholasiicis,ibat ad jam observatam ecclesiam ut tar-
datum compleret officium.Et dum foris ante ostium
ecclesioe psallendi gratia staret, vidit eminus ex
orientis coeli climatibusprorumpentem niveam co-
lumbam,mirapulchritudine et novaspeciereniten-
tem. Erant vero eztremitates alarum suarum igni
scintillanti consimiles,etquibusvolatusfulminei (27)
ictuantibus pennis sparsim fundebantur per aera :
qnse adbeatflematronse atriaceleri meatu convola-
vit. Beatus autem Dunstanus, infirmee amic® non
immemor, continuo perpletis psalmodiis regressus
est, et veniens audivit illam intra suorum septa ve-
laminum,seriis sermonibus^quasi cum quodam fa-
miliari amico,per vices verborum sermocinantem.
Accessit ergo humane ad confideutes andllulas ob-
servatrices dominse soee, etmirans, cumquo loque-
retnr,interrogat. Atillee se nescire dizerunt; sed:
Antequamtu, inquiunt, venires,immensi splendoris
jubar totum hoc cubiculum rutilando replevit ; et
postea, cessante lumine, ipsa (ut ipse nunc audis)
loqui erga loquentem non cessavit. Tunc quidem
paulatim et ipse spectando resedit,donec illa quo-
dammodo a loquela quiesceret.Et dum ea etiam ab
eloquio quievisset,moz ad illam rejectis velaminum

C anfractibus intravit, et cum quo loqueretur ipsam
familiaritalcr interrogavit.Atiiladizit ad eum ; Tu
quoque illum, antequam hoc venires.venientem vi-
distl^et nunc cum quo sim locuta interrogas? Ipse
enim mecum loquebatur,qui tibi psallentidum sta-
bas ante ostium ecclesiee, apparuit : qui et mihi
modo omnem ezi tus mei rationem per ordinem nun-
tiavit. Vobis tamen amicis meis non est admodum
necesse contristari de me, quoniam mihi morienti
Dei mei misericordia obviabit (28), et paradisi gau-
dia misericorditer intrare concedet. Tibi autem,
quasi singularis amicse ministro,id operis impono
ut tu quoquemane maturemihifaciasbalneas.acce-
lerare, et funereaveslimenta quse mecum sam ha-

T) bitura prseparare, postquecorporis lavationem mis-
sas celebrare, et moz tempore participatiouis sacri
sanguinis corporisque Domini nostri Jesu Ghristi
communionem accipere, ut sic eodem momento
viam universee nationis,Dominoducente, incedam.
Quod ille instantissime, parens in omnibus beatd
matronae prfleceptis,ne ultimam prffivisionissuiecu-
stodiam,tffidioquoquetarditatissubinissani,torpenti
curffi committeret^adimpievit. Sed et illa qaod sibi

stanus.

(26) Medo mulsum, hjdromel, vox Saxonicaea-
demque Teutonica.

(27) Ms.. volatum fulmineum,.. fundebant: ictuare
autem videbur hic esse percntere,

(28) lAtm obibit.

!435

BRIDFERTI RAVBSIENSIS MONACHI.

m

de 86 in nocte hoc in die fatarum (erat ostensum)
ordine quo prsedixerat certissime complevit ; ita
inqnam, ut post misssd mysterium, post saluber-
rimum EucharistieB gustum, ipsa pariter cum
ftnita missa vitam felicem in Domino Jesu Ghristo
finiret.

Tancpr8evisorovans,animam cum sorte propinqua,
Gommisit Domino, tumulans sub honore cadaver,
£t sua dat sanctis, sicut antea ipsa volebat
Corpore dum vixit, Sed et assecla liber abibat,
Optans hoc, Domini requiescat ut in suavitate.

12. Hic etiam inter sacralitterarumstudia, ut in
omnibus esset idoneus, artem scribondi, nec non
citharizandi pariterque pingendi peritiam diligenter
excoluit, atque, ut ita dicam, omnium rerum uten-
silium vigil inspector effulsit. Quapropter nobilis
quceda matrona, iEdelpyrm nuncupala, quodam
momentulo vocavit eum familiari precatu ad se,
quatenus ille ad divinumcultum quamdam slolsm
sibi diversis formularum schematibus ipse prsepin-
geret,quampostca possetauro gemmisquevariando
pompare. Quod cum venien do fecisset, sumpsit
secum ex more citharam suam,quam lingua paterna
harpam voeamus, quo se temporibus alternis men-
tesque ad se tendentiumjucundaretur in illa.Tunc
quippeqoadam die post*prandium,dum ad iterata
opera tam ipse quam preedicta matrona cum suis
operatricibusreverterentur,ex evenlumirabili con-
tigit ut hsec eadembeatitironiscithara, pendensin
cabiiis pariete, audieutibus cunctissponte sua, sine
tactu ciigusquam, jubilationis modulum alta voce
personaret. Hujus enim antiphonse melodiam con-
einendo personuit,etad finem usque serie cantando
perduxil : Gaudent in coelis animae sanctorum, qui
Ghristivestigiasunt secuti ; et quiapro ejusamore
sanguinemsuumfuderunt, ideo cumChristoregua-
bunt in seternum. Quod cum audissent, perterriti
tam ipse quam memorata matrona, omnes^que ope-
ratrices ipsius, obliviscentes omnino operum in
manibus, attoniti sese invicem aspiciebant, satis
mirantes qnidillud mirabile gestumnovi praefigu-
raret exempli.

CAPUT III.
Mes gmtse sub Edmundo rege. Abbatia Glastoniensis
suscepta ; dsemonum insidix evitatse,

13. Deinde autem defuncto regeiEthelstano(29),
et statu regnimutato,regissuccedehtis, Eadmundi
ecilicet, sublimitas B. Dunstanum, qui vitce proba-
biiis et linguae ^stiterateruditffi, conspectibusejus
adesse prfficepit,ut etiam ipse inter regiosproceres
ei palatinos principes annumeraretur electus. His
ille imperiistemerenonresistens,sedmemor potius
Domini pnecepti, quee regis erant regi, quse autem

(29). ^thelstanus rex mortuus est anno 940, die
viKaiendasNovembris, cmEadmundus siye Edmun'
dus frater successit.

(30) Imo B. Petri est dictus locus.

^31) Expungo superfiua duo verba, misericoriiter
ministrarent,

(32) Ns^, conversionis ,

A Dei Deo reddere festinavit {Math xxii, W), SimOi-
ter autem,B.Jacobi(30)apostoU admonitosjassioDe,
omni humanae creaturae maximeque potenii sesub*
dere non cessavit, siee regi quasi praeceUenti, sitt
ducibus tanquam ab eo missiSfad vindictammalorm,
laudem vero 6onori<m, etc. (/Pe/r.ii,13). NoQinians
vero, ni fallor,B.Pauliapostoliinfracommimscens,
qui ait ; Omnis anima potestaiibus sublimiorikui
subdita est : non est enim potestaSj nisi a Deo : Qta
auiem sunt, a Deo ordinata sunt ; itaque qui mittH
potestatifDei ordinationi resistit ; qui autem resi^unty
ipsi sibi damnationem acquirunt (Prov. xiit, i|. Et
iterum : Reddite ergo^iteXTQSy omnibus debita ; m
tributwn, iributum ; cui vectigal, vectigal; cui timO'
rem^ timorem ; eui honorem, honoretn {Ibid.yl] ; et

Bitem huiceidem apostolo in ipsa sua elecUoDe
Dominus dicebat : Durum est tibi contrajpotestatis
mese stimulum calcitrare {Ac/, iv, 5). H«c eairo et
his similia sacrarum Scripturarum prscepta B.
Dunstanus in sinu cordissui diligenter abscoa(iit,De
peccaret Domino ; sed in mandatorumejuseloqoia,
faucibusque ipsius super mel et favum dalciora
{PsaL xviii, ll),lucernamveriluminispedibussais,
quibus vias Domini ambularet, disposuit (31 1. £t
postquamse mandalis Deisui cordatiusedoelum vel
illuminatum agnoverat, juravit secum et firmiter
statuit iu cordium suorum secretis, custodire fioe
tenus judicia justitiee suae, ut idem Dominus de hic
eadem sententia alibi dicebat ; Qui perseveravmt

C usque in finem,hic sahus erit (Matth, x,22). Eiite-
rum: Esto fidelis usque ad mortem^ et dabotihi
coronam vitse (A/^oc.i ii, 10). Sic namque, qaamris
laboriose, una cum sublimibus in regali palaiiudia
degebat, binas habenas sacro moderamioe ieaeos,
legisvidelicet ettheoricee, nec non et praclics vits.
Videntes vero nonnulUcommorantium miliiombaDC
conversationis(32)su6e constantiam, coeperunt eom
unica charitaiis dulcedine vel gerraanitatis amon
diligere.Perpluresautem e contrariOyBeliuIosisiseo-
tibus obducti, coepere eumdem Dei virum aman»'
simo odio vanitatis detestari, et prosperiiaiibitt
ipsius morte tenusinvidere.Hi nimirum exscerato-
res, in augmentum malitise 8uee,quoscunque alios
poterant, ad persequendum etiam famulum Dai

^ deposcebant. Tandiu enim circa illum torseruQt
funicuium iniquitatis eorum, seipsos potius ia eo
nexuri quamillum, utipsumregem infectum viiii
ipsorum attaminareut et credulum failaciis eonun
efficerent : qui continuo,nt prius fuerat abiniqois
instructus, magno furore permotus, jussit euin«
ablata dignitate,etiam omni honore privari, eisibi
seni moratum (33) ubi vellet, sine se suisque coa.
quirere. Erant autem apud Geodriun (34), ubi bcc

(33) MoratuSf id est, habitatio,

(34) Suspicor Seorsium iegendum, idque idem
esse quod nomine composito vulgariterWffiAo^di-
cilur, castellum regium, aliis mndefora, adsitum
habeus parcum ad venationem et silvam late pr^'
tensam. Alox Ceoddis scribitur, quod longios abit

1437

VrFA SANCn DDNSTANI.

143B

flietafaerani, ▼iriTeiierabiles, regni videlicetOrien-
tis (35) nuntii, cum rege tunc hospitantes: quos ille,
quasi jam exsilio deputatus, aliud sibi ignorans
consilium aggressus est, id orans ne se relictum a
rege ipsi desererent,sedsecum ad patriam quamvis
ad incolatum perducerent. At illi moestitiee ipsius
oompatientes^ spoponderunt ei qusque regni sui
commoda^ si secum comitaturus adiret.

14. Ibat itaque rex mox altera die, qno se una
cum suis more solito jucundaretur yenabulo : et
dum ad silvas venaturi perveniunt, diversos calles
nemorosorum tramitum certatim arripiunt. Etecce
ex multimodo corniculantium strepitu canumque
latratu, multi cervorum levem fugam inierunt: ex
quibus rex solus cum canum caterva unum sibi ve-
naturusexcepit : etbunc diu perdiversadeviaequina
agiJitate canumque insectationefatigavit. Estautem
ibi in proximis locis Geoddis, quoddam inter alia
plura praecisi montis prcecipitium, mira quidem et
immensa profunditate devexum : ad quod idem cer>
vus, nescio quo pacto^ nisi ex Dei et occulto arbi-
trio, fugiendo devenit; et preeceps sese in imaejus-
dem preecepitii una cum canibus sequentibus de-
mersit, et particulatim attriti in mortem pariter
corruerunt. Similiter autem et rex sequens cervum
et canes, cum magno volantisequi impetu veuit, et
statim viso prsecipitio cursum accelerantis equi,
quantum quibat viribus, retinere conatus esl. Sed
quoniam colli contumacis et rigidae cervicis erat,
non potuit. Quid multa? Omni spevitae su«e ablata,
in manus Dei sui animam commendavit, dicens
tamen intra se: Gratias tibi ago, Altissime, quod
me non memini aliquem his diebus Isesisse, nisi
Bolnm Dunstanum : et bocprompta voluntate etvita
servata reconciliatus sibi emendabo. Ad quod di-
ctum, beati viri meritis, restitit equus (quod jam
horreo dicere) in uliimo prsecipitii cespite, ubi pedes
priores equi ipsius pene fueraut in ima voragini-
ruitnri. Tunc iile corde pariter et ore maximas Deo
pro vit«e suae restitutione gratiasreferebatet laudes,
secum plane intelligens, et ssepius in cordium suo-
rum secretis recompensans, se esse pro tanti viri
vindicta flnitimse morti ferme deputatum; et venieus
domum, jussit sibi propere B. Dunstanum magna
cum festinatione advocari. Qui cum vocatus venis*
set, ait ad eam rex : Festina quantocius preeparar^
tibi calballum, ut possis mecum parvo comitatu quo
itnnA sum ire. Et continuo, ascensis equis, viam
qase ducit Glastoniam reclo tramite tenuerunt; et
cum illuc dttcatu pervenerunt, ecclesias Dei, ut
oportttit, oraturi intraverunt. £t statim, precibus
impletis tersisque ocellis e lacrjmarum rivulis,
rex iterato vocaverat ad se famulum Dei Dunsta.

(35) Orieniale regnum inlelligo Esseanam, orienta"
lem Saxoniam,

(36) Nempe,ut in sequenti Vita Osbernusnum. 4,
qui Glastoni® tunc erant monachi, moTiasticam co-
lebant proprio geotis suee ritu a Benedictino diver-
si simum, q^alem idem Osbernus describit.

(37) Late deducuntur tomo I. monastici Anglicani

A num ; etapprehensa ejus deztera, cansa placationis
seu etiam dignitatisosculatus est illum, ducensque
ad sacerdotalem cathedram, et imponens illam in
eam, dixit : Esto sedis istius princeps potensquein-
sessor, et preesentis Ecclesise fidelissimus abbas; et
quidquid tibi ad divini cultus augmentnm vel ad
sacrse regulse supplementum de propi^a adminicu-
latione defuerit, ego illud regia largitate devote
supplebo.

l^. Igitur post hsec servus Dei Dunstanus jam
dictam dignitatem jussuregis regendi gratia susce-
pit: et hoc prsedicto modo saluberrimam S. Bene-
dicti sequens institutionem, primus abbas (36) An*
glic«enationisenituit: sicque spontaneum exaifectu

P cordis famulatum Deo reddere devovebat. Tunc ergot
perprudensopilio, primum septaclaustrorum mona-
sticis ffidificiis caeterisque immunitionibus, ut jam
olim a quodam sene sibi denotaium per revelationem
fuerat, ex omni parte firmiter munivit; ubi oves
Dominicas, longe lateque gregatim collectas, ne a
lupo invisibili diianiarentur, includeret. Deinde,
idem Dei dogmatizator aggre*gatum coenobium sibi-
que commis6um divini verbi coepit fomento nutrire,
et fonte supemo> sacrs scilicet Scripturffi mellifluo
doctmiento potare, docensper augustas hujus vit»
semitas ad aeternasdelicias epularumcoelestiumesse
transeundum.Patet namque omnibus pene circum-
quaque fidelibus, quod, post paucorum annorum
intercapedines, discipuli quos ipse teneros in veree

G fidei vitem,Ghristum videIicetetDominum,suadendo
inseruerat, ubertim crescebant, et fructum boai
operis morigera venustate ferebant. Quodque post
hfiec plurimi Ecclesiarumpastores,documentisiIlitta
et exemplis instructi, ad diversas jam civitates vel
ad alia sanctorum loca petebantur, electi ut essent
inibi sacri regiminis et normee justitiee imbutores,
prsepositi videlicet, decani, abbates, episcopi (37)»
etiam arcbiepiscopi, cffileris ex ordinibus prestan-
tissimi. Quicunque autem de discipulatu ipsius
iisdem temporibus corporeis nexibus fine tenus
enodati, necem subierunt inevitabilem, alta polo-
rum gaudiaprocul dubio petierunt.
16. Gumque veternus invisor mente perspicaci

D comperiret quodbeatus Pater, equidem Dunstanus»
tantas sibi turmas diripiendo e manibusextorsisset»
fraudibus quibuscunque valuit adversari sibi, sicut
jam superius loqui coepimus, diebusac noctibus non
cessavit. Nam quadam nocte, dum athleta Dei infra
septa claustrorum psalmodiis vigiliisque constans
immoraretur, apparuit ei Deiet hominum inimicus»
hispidus et horrens in ursina specie, volens eum
quodammodo torva imaginatione perterrere, et ab
operesatissibi contrario dolositatisindustria aliqua-

pag. 8, archiepi»eopi et episcopi e conventu Glasto-
niee ad diversas sedes electi, et interhos censentur
proximi S. Dunstani successores AtMgarus^ sive
Edelgarus et Siricus sive SigericuSf tum post haec
Acta scripla S. E^hegus eiElnotkus siva Sgelnotus.
Plures episcopi-ibidem indicanlur.

I43f

BRIDFERTI RAMESIENSIS MONAOHI.

i440

ienas dissociare. Sed cum agonista Dei monsirum A sumpto psalmodio, iUenebulosnsillusoragnitnsest,

bocinimicalespiritali magis quam corporaliintuitu
perspexissety eo securior inceptis Dei laudibus velut
yir invictus perduravit. Postea autem parvo inter-
misso momento adfuit illi iterum, non in prioris lu-
sionis efllgie, sed in canina satis sibi condigna spe-
cie^ ut sunt fraudes ipsius in omnibusimprobaB; qua-
ienus bunc simulata canum sffiviiia impediendo
deluderet, ei ab orationis siudio, si quo poiuissei
ingenio,sequesiraret. Nequidquam iamen tenax ille
ientator in famulum Dei nefandis versuiise suee frau-
dibus insaniii : quem undique armis fidei fulciium
fuissecomprobavii; ideoque ex eodem preedicio
sanciffi crucisspiculo,quod sempersecum chira (38)
dezieraconvehebai, repercussusannibilaius est. Sed

velui umbra nigerrima in prffidicto schemate con-
fusus abscedere.

i8. Erai namque huic eidem viro Dei ex humana
parentum propagaiione quidam germanus, nomine
Wulfricus, quem sibi forinsecus in villarum snanun
negoiiis poieniem praeposiium, ne vel ipse vel quis-
piam ex mouasiica professione foris vagaretar,ine-
pia rei sfficularis discussione, consttiuit. Bic nempe
posiemensuui temporis sui spaiium, lethali condi-
iione prseventus iemporalem necem obeondo sub-
ibai. Hac de causaconiigiiomnespnescripiitempli
monachosad funusipsius exiisse; nullnmqaeexce-
pto abbaie solo parvoque scholastico (qai postea
poniifex effecius, hsc uobis intimavii) domi reman-

et ipse nihilominus in laudem Chrisii sui, spreiis-^ sisse, ui cum sacris exsequiis examine corpos ad

monasterium,quoiumulandum erai, perducereni.
Interea abbas cum eodem scholastico ambulabat,ad
videndum (uiauiumo) sijam fraircs cum defuncti
corpusculo propinquasseni. Etdumsemper ex more
psallendo incederei, venii ex improviso ultra anti-
quam ecclesiam quoddam missile saxum,vehemeDli
volatu conatu beaii Pairis capui collidere; sed, Dto
defendente, nequibat: verumtamen pileam, quo
capui velabat, procul quasiperiicamunama ca}>ite
decussum projecii. Quiconversus dixit sccamiuce-
denti scholaslico: Accelera ergo, ei cape quanlocios
hoc roiabile saxum, ut deferas eum conspiciendum
ad me. Quod cum ille nimis ponderosum ex jossa

adversarii ieniamentis, manebaiintrepidus. Addidii
quoque idem perfldus draco raore vipereo ierfio re-
serpere, probans si forie adhuc virum Deiremissio-
ris animi advincendummvenissei: et iunc quidem
eximprobacordiscompositione sese mutavii in iur-
pem vulpeculam, ui vel sic famulum Dei cauda qua-
iienti varioque discursu ab inientioneDei sui aver-
terei. Quem com beaius Paier Dunsianus toiies
transmutaium vidissei, subridens dixii illi : Vade
jam, inimice, quia nunc tibimei saiis similis effecius
apparuisti,factoque crucis signaculo inimicusdispa-
ruii.
17. His ei hujuscemodi armis larvalibus sffipese-

ductor antiquus beaium Pairem Dunsianum, licei pPairis vix elevando reveheret, aii venerandas Pater

inani confliciu, faiigavii; velut eiiamiempore quo-
dam, dum in oraiionis opere ante aliare raariyris
Ghrisii Georgi vigilando desudarei.Ignoraiur itaque
quo casu, uirum ex prffifati frdudaioris injeciione,
anex vigiliarum continuatione,sibisubilointerpsal-
leniia verbalenissoporis dorraitioirrepserai: visum-
que esi illi, nec, ui ita dicam, penitus dormienii,
quod bispidus ursus,ingens et horribilis,magnocum
impetu venirei, ponereique pedes horrendos, addi-
laniandum prffiparaios, super uirumque humerum
illius sedentis,avido quoque hiaiu superstans, quasi
ad devorandum eum. Gumque vir Dei ex illaio ier-
rore fundiius evigilaret, arripuii quaniocius quem
secum semper manu advehebat baculum, nisus ex

Dunstanus : 0 adversansinimice! jam diu ex indu-

stria maligna hujus mihi lapidis ictum insidians

prffiparabas. Non enim erat, tesiimonio multorum.

hujusmodi lapis admodum magnus vel modicas

in his Sumerseiensium (39) finibus, nisi forte ia

quibuslibet lapideisoperibus: et idcirco palam pa-

tuii de cujus improba manu emissus prosiiiviL Ve-

rumtamen posi haec jussii ipsum saxum, licet in soi

deiriraenium missura fuisset, custodise iDnexom

quasi pro iestimonio reservare.

CAPUT IV.

Acta sub Edredo et Edwio regibus, EjHsccpat^s

recusatus. ExsiUum.

19. Perempio igitur rege Eadmundo (40) ab ini-

humanofurore nefaudum monsirum percutere: iciu D quo clepiore (41), mox proximus hsres, Eadredos

tamen supervacuo percussii iempli parietem,maxi-
mum plausum per omne templum audieniibus red-
dens. Ipse autem in se regrediens, validioris pugnffi
congressus iniit, hunc videlicei psalmum sacri cer-
taminis decantando: Exsurgat Deus^nsqvLe ; sicper-
eant peecatores a facie Dei {Psal, lxvii, 3), ui supra ;
nam eo in loco superatus a somno, psallendi stu-
dium dereliquii, et confestim, ut aiuni, in hoc re-

(38) Ckira, id esi, manuSf Grffice xc^P-

(39) Sumersettensis comitatus apud occiduos Sa-
xones iii cujus agro Glasioniensis abbaiia vulgo
Glassenbur^f a Ferrario male confusa cum similis
nominis alio monasterio in Gantio, ad confinia Sa-
xonum meridionaJium.

(40) Badmundus rex peremplus esi anno 946, die

videlicet, regnum naiurale frairem succedendo sa-
scepii. Hic iiaque insublimiiate roboratus beatam
Pairem Dunsianum tanio charitalis ardore dilexit,
ut nullum pene ex primatu sibi prffitulisset, Atcon-
ira vir Dei, ui diligenti se vicem amoris ab intimo
cordis affeciurependerei, omniumsibi charissimam
soliia appellationeregem acclamavit. Ex hac qaippe
charitaiis flducia, commisit illi rex optima qaffique

26 Maii feria 2.

(41) Cteptor^ a Malmesburiensi lib. ii» cap. T.
Leof» l^trunculus appellatur; quem propter latromm
eliminavcrat, et post scxennium refressus^ iatentrr
sicam inpectus regis infixity sed et ipse membrQttK
dissecius fuiit.

iU\

VlTA SANCTI DUNSTANl.

m2

suorum supellectOium, quam plures scilicet rura- A secum militibus fetentem nauseam exspuendo fe-

les cartulas, etiam veteres prsecedentium regum
ihesauros, nec non et diversas proprice adeptionis
suffi gazas, sub munimine monasterii sui fldeliter
custodiendas. Et dum post meantia tempora feliz
Tir, senex scilicet iEthelgar, Ghrydionensis (42)
EcclesisB prsesul, carnali lege coactus, vitam in
Ghristo finiret, persuasit jam dictus rex virum Dei
Dunstanum crebris hortamentis, quatenus orba-
tum Patre pontificatum sub cura pastorali ipse su-
scepisset. At ille statim facilis sibi Terbi excusalio-
nem rejecit, inquiens se non esse bujus pastoralis
cnrs prospectum, uec adhuc tali tantseque digni-
tati idoneum, quo posset tam latum Cbristo ovile
probabili cautela sine sui exitio -custodire. Haec et

B

cisset. Qui licet sic «egrotantem vitam ulcunque
diu yivendo in abutenti corpore pertraheret, lan-
guor tamen augmentabilis ssepius milleno ponde-
re invadendo huucusque ad occubitum misere per-
duxit. Tunc ille^^ex longo languore anceps propriee
vitae, misit circumqnaque ad congregandas facul-
tates suas, quas dum posset spontaneo liberoque
dictatu ipse suis vivendo disponeret, propter hoc
enim virDeiDunstanus, velut alii regalium gaza-
rum custodes ibat ; ut quas causa custodiendi se-
cum habuerat, regi reportaret. Et dum post ali-
quoi dies viam, per quam venerat, cum sarcinatis
facultatum opibus reverteretur, facta est vox coeli-
tus immissa, dicens illi. Ecce nunc rex Eadredus

his similia contradiceutium sermonum nonnun- (44) obiit in pace. Ad hanc ergo vocem caballus, in

quam regi opposuit, donec omnemejussuasionem
penitus abnuendo compesceret. Yerumtamen se-
cretam voluntatis illius intentionem nequaquam
adhuc mutare prsevaluit; quoniam quemprse c«e-
teris altius amabat, hunc altioris excellentise fieri
cupiebat. Quapropter posuit verba voluntalis suee
in ore proprise genitricis, dicens illi : Yolo, o mi
dilectissima mater, ut tu sub prandii tui tempore
nostrum specialem amicum Dunstanum tecum ha-
beas invitatum, et dum inter iseta convivia blan-
dis vicissim utimini loquelis, studeas eum femina-
li facundia adhortari, quo fiat juxta nostram sug-
gestionem nuper viduatse Ecclesise pontifex. Qucd

quo vir Dei equitabat, subito percussus interiit»
quia non valebat sublimitatis angelicfle sufferre
praesentiam. Et cum venisset, reperit regem sub
eodem tempore, quo angelus ei in ipso itinere
nuntiavit, morte suprema finitum : cujus amis-
sum spiritum astantes catervee fidelium, pariter-
que exanimes artus more mortalium sepeliendos,
conditori Domino sub pacis requie commendave-
runt.

21. Post hunc surrexit Eadwig, filius videlicet
Eadmundi regis^ fletate quidem juvenis, parvaque
regnandi prudentiapollens, licet in utraque plebe

cnm illa nisibus universis fecisset, non potuiteumC reg^iun^numerosnominaquesuppleretelectus.Huic

a pristino renuntiationis eloquio remutare. Gon-
silio tamen ipsius iElfwoIdus (43), vir venerandus
ob pollentem venustatem, sortitus est ad pontifi-
catum eumdem.

20. Nocte itaque subsequenti visum est illi per
nocturnam revelationem, quod cum prompto co-
mitatu Romam pToperaredeberet.Apparueruntipsi
in viis eisdem Petrus et Paulus cum Andrea, pan-
dentes ei diversa et inopinata eventuum suorum se-
creta: finitoque familiari apostolorum colloquio,
Andreasvirga, quam manu gerebat, percussit illum
ictu non modico, dicens : Hochabeto praemii, quod
aposlolatus nostri consortium heri recusando tem-

qufledara,licetnationepr8eceIsa, inepta tamen mu-
lier cum adulta filia, per nefandum familiaritatis
lenocinium sectando inhserebat : eotenus videlicet
quo sese vel etiam natamsuam sub coojugaiititulo
illi inuectendo sociaret : quas ille,utaiunt, altema-
tim,quodjampudetdicere,turpipalpatu et absque
pudore utriusque libidinose tractavit. Et cum tem-
pore statuto abuuiversisAnglorumprincipibuscom-
muni electione ungeretur et consecraretur in re-
gem, die eodem postregalesacraeinstitutionis un-
guentum, repente prosilivit, lascivus, linquens lee-
ta convivia vel decibiles optimatum suorum con-
sessiones,ad praedictum luparum palpamentum. Et

psisli. SUtimque expergefactus postdictum, requi- j) cum vidisset summus pontificum Odo (45) regis pe-

sivitcubantemcoram se monachum, quis ipsum
acri virgulffi ictu temere percussisset. At ifie : Nul-
lus, inquam, te quiescentem aliquo percussionis
tacto,mesciente, contigerat. Is ergo, prsemeditatus
ait : Modo, fili mi, scio, modo,a quosim percussus,
agnosco.Eratque, proh dolor 1 rex Eadrsedus^dile-
ctusDunstani,per omne tempus imperii sui nimium
languens, ita ut refectionis tempore sorpto succo
ciborum, reli(]^uam partem parumper dentibus ob-
tritamaborerejecisset, et sic ssepe convivantibus

(42) Chrydtona, seu Creditionis, urbs Devoniae
vulgo Kirton, facta episcopalis anno 609 ; quse sedes
postmodum Exoniam est translata : ibi ^thelga-
rus episcopus mortuus est anno 953, uti asserit
Westmonasteriensis.

(43) ^lfvoldus^ sive Alfwoldm rexit dictam £c-
ddsiam ab anuo 953 ad 973«

tulantiam, maxime inconsecrationis suse die, omni
per gyrum confidenti senatui displicere,ait^oepisco-
pis suis et cseteris principibus : Eant, oro, quilibet
ex vobis ad reducendum regem, qno sit suorum
satellitum, utcondecet, in hoc regali convivio ju-
cundus consessor. At illi molestiam regis vel mu-
lierum querimoniam incurrisse metuentes singuli se
subtrahentes recusare coeperunt.Adextremum vero
selegerunt ex omnibus duos, quos animo constan-
tissimos noverant, Dunstanum scilicet abbatem, et

(44) Eadredus rex mortuus an. 955, qui in te-
stamento suo per Michaelem Alfordum edito, /e-
gavit Danstano ahbati Olastonue et monasterio Gla»
stoniensi, ducentas librasy de comitatibus Somerset'
tensi et Devoniensi solvendas.

(45) S. Odo archiepiscopus Gantuariensis, eum
in &ingestune regem consecrarat«

1U3

BRIDP£RT1 RAlffiSieNSI& MONACHl.

m

Cynegium (46) episcopum ejusdem Dunstani con-
sanguineum, ut omnium jussui obtomperantes re-
gem volentem velnolentemreducerentadrelictam
sedem. £t ingressi juxta principum suorum jussa,
invenerunt regiam coronam^ qu(e miro metallo au-
ri vel argenti gemmarumqae vario nitore confecta
splendebat, procul a capite ad terram usque ne-
gligenter avulsam, ipsumque more maligno inter
utrasque, velut in vili suillomm volutabro, cre-
berrime volutantem, et dixerunt : Nostri nos pro-
ceres ad te rogitando miserunt, ut eas quantocius
ad condignum sessionis tuae triclinium, et ne sper-
nas optimatum tuorum leetis interesse conviviis.
At Dunstanus primum increpitans mulierum ine-
ptias, manu sua, dum noUet exsurgere ei, extraxit
eum de moecbali genearum accubitu ; impositoque
diademate duxit secum, licet vi a mulieribus ra-
ptum, ad regale consortium.

22. Tunc eadem iEdelgyw,sic erat nomen igno-
.miniosse mulieris, inanes orbes bculorum contra
venerandum abbatem ferventi furore retorsit, in-
quiens bujusmudi hominem ullra modum essema-
^gnanimum, qui regis in secretum temerarius in-
traret. Audivimus enim in veterum regum libellis
Jezabelem errore gentilitatis et vipereo veneno
perfuaam, die noctuque in prophetas Dei amara
detestatione sievisse, et ad mortem usque perse-
qui non destitisse : ita et hsBC impudens virago, ex
Lac die preedicta^ eodem Jezabelis fiatuvenenifero
.perfusa, licet nomine Ghristiano uteretur indigna,
yirum Dei Dunstanum consiliis inimicabilibusper-
sequi non quievit, quousque pestiferam exsecratio-
nis SU6B voluntatem cum adaucta regis inimicitia
adimpleret. Tunc illa ex praBdicti regis consensu
omnem illius ordinis honorem omnemque supel-
• leclilts suffi substantiam suis legibus subjugavit ;
quin etiam, urgente regis imperio, ipsum ad iuco-
latum calamitatis celeriter ipsa proscripsit. Non
•enim erathujus furentis feminae vesania adeo at-
tendenda, sed discipulorum, quos ipse teneros ne-
etareo dogmate imbuendos nutriebat,clanculama-
chinatio magis stupenda : nam et ipsi consptratio-
nis iniqum sub occulta fraude asseatatores fuere,
quiysipossent iniqua ejus dispondia detestari^ de-
buissent.Et dum ejectores ejusdem cunctas res ec-
ciesiasticasadconscribenduin prospicerent, ecce in
f arte ocddentalis templi aspera voxridentisdiaboli,
quasi vox plaudentisancillulie, audita est.Adquem
vir Dei, dum quis esset mente perspexit : Noli, in-
quit, inimice^ tantum gaudere; qnia quantum
aunc in recessu meo gaudebis, tantum iterum in
adventu, damnante te Deo, tristaberis.

23. Quicunque autem amicorum post haee hunc
eumdem virum Dei,injastoarbitriocriminantis fe-

(46)Qui hic Cynegius appellatur, Osberto apud
Surium Kinsinus vocatur : etestepiscopus Lichfel-
densis, qui prsefuit ab anno 948 ad annum 966

«.(^^l.'^'^"'/'^ comite Flandri», uU in sequenti
Vita dicfctur. ^

(48) Qttflecianque UU>emas anttqua yariarum Ec-

A mince ejectum, causa charltalis vel coropatieDtic
hospitio susceperimt, frementem regis iram gn-
viter incnrrerunt : et proptereainsanosllactastor-
bidi eequoris periculoso navigio tranare, et inceita
Galliarum exsilia adire coactus est. Et dom Telifi-
cato celoci quasi trla miiliaria marisingressQsfuis-
set, venerunt nuntii ab iniqua populatrice, nt fe-
runt, qui oculos illius, si in his marisiittoribQsiD-
Tentus fuisset, eiiiendo dempsissent. Ipse aoteii
eequoreas vias ponti ceerulei rapido corsa traosi-
liens, venit ad ignotam regionem jam dict« Gal-
liflp, cujus pene loquelam ritumque igoorabatSed,
comitante secum misericordia Dei sui, invenit co-
ram quodam terrce illius principe(47) gratiam,qai
eum paterno charitatis affectu sub exsilii sai tem-

B pore custodivit. Hic itaque, quamvis benigne snb
ejusdem principis cura foveretur quotidie, aasidu
tamen mente manebat in patria, de qua renuitos
f uerat sine pietatis censura. Qui etiam sspeabnn-
dantem lacrjmarum imbrem ex oculorum fioentts
ingemiscendo deduxit, quoUes eonstitutus in exsi-
lio meminit quantam religionis cebitudioem io
monasterio dereliquit. Etiam dia in mcetti cordis
meditatione dum circa rem higaamodi cogitant,
ecce quadam nocte vidit visione notissinta dof'
miendo, quod jam mente peravida ambiebat v^-
lando ; hoc duntaxatquodmoresolitofoissetinme-
nasterio una cum astante fratram catenra, dQm
laudes vespertinales psallendo persolverent cane-

Q rentque, post novissimum canticiimi#ia^t^;o^4M-
ma mea Dominum, hanc antiphonam : cQoare de-
traxistis sermonibus veritatis : ad increpandom
verbacomponitis:et subvertere nitimini amicomve-

strum? verumtamen »hoc in loco visi suut omnes

pariter relicto catilu penitus reticere, neqoe ulte-
riuseamnullomodoposseverbo vel voce perfinire,
quamviscasso labore multoties iteratam non nisi ad
eumdemlocum cantandoperducerent; etoonqiitffl
duo finitima verbamodnlantes admitterent. At ille
per eamde n visionem increpans eos : Gor, ioqoit^
perfiniendam antiphonam (48) non voltis dieere :
« Quse cogitastis, explete. » Moz illo divioom re-
sponsum ex alia parte perpendit sub hac voce : Ideo,
inqnam, quia nunquam quod mente moliontoriffl-
^ plebunt: ut te quoque ab hujus monasterii potesta-
te auferendo evellant.Etevigilauspost visumgratias
egit consolanti se Altissimo. Patuit quippe ei bae
certissima revelatione quod, sicut saperios senno-
nibus quibuslibet commemoravumis, noDonlli eo-
rum clanculi persecutores iiiius exstitere.

CAPUT V.

£piseopatu$ Wigomiensis et Londinensisideaitr'
ehiepinopatui Cantuanensis, Iter homaMum.
24. Factum est autemut rex prcefatusin pneter-

clesiarum breviaria, librum Job propoount redUo-
dum piima ac fere etiam «ecnnda &bdomata Se-

Etembris ; sed in Sabbato praecedentoaliapnescri*
itur antiphona, qiialis sciiicet in Romano ; ^
autem hio dieitur aniiphona, in iUk ett roqpoiiso*
rium post 3 lectionem Doaunica^ 1«

4445

VITASANCTIDUNSTANI.

144«

euntibus annis penitus a Brumali (49) populo relin- A pastorali servandam : in qua slalim ver® fldei vitem

quereiur contemptus, quoniam in commisso regi-
mine insipienter egisset, sagacesvel sapientes odio
vanitatis disperdens, et ignaros quosque sibi consi-
miles studio dilectionis ascissens. Post bunc ita
omnium conspiratione relictum, elegere sibi, Deo
dictante, Eadgarum^ejusdem Eadwigi germanum,in
regem, qui virga imperiali injustos jnste percute-
ret, benignos autem sub eadem sequitatis virgula
pacifice custodiret. Sicque, universo popnlo testan-
te, publica res regum ex definitione sagacium se.
juncta est, ut famosum fiumen Tamesae .regnum
disterminaret amborum. Tunc Eadgarus a prse-
dicto populo sic sortitus ad regnum, misit nutu
Dei ad revocandum venerandumabbatem ab exo-

palmitemque justitise sagacicultu plantavit, et triti.
ceum sanctse Trinitatis semen in credentium cordi-
bus^ evulsis errorum tribulis, seminavit : perquod,
post preesentis sseculi mctam bonorum operum, ad
vitamjugiter manentempervenirentindemnes.Vi-
dens itaque rexprsenominatusquod commissam Ec-
clesiam pervigilpastor rite regendocustodiret,cam-
misit ei Lundoniensem Ecclesiam, pio postea pa-
store (53) viduatam, quo plurimo civitatis illius po-
pulo,necnon et reliquse orientalium Saxonum mul»
titudini, pontem etiam ad alta polorum cacuminft
scandendi pr^pararat. Has ille geminas Ecclesias,
per multa annorumtraseuntiumtempora,subregi-
mine pontificalis excellentiae curiose regebat; et

so, in quo degebat, exsilio : non immemor quantae B utrique ovili viam quceducit ad vera Cbristi ovUia,

reverentise fuerit antecessoribus ipsius, quibus se-
eum cum salutifero consilio infatigabilem fidelis
obsequelse famulatum persolvit: quem ab incolatu
reductum omni bonore dignitatis, ut tantum opor-
toit, custodivit. Interea germanusejusdem Eadgari,
quia justa Dei judicia deviando dereliquit, novissi-
mum flatum misera morte expiravit (50): et regnum
illius ipse, velut sequus hseres ab utroque populo
electus, suscepit, divisaque regnorum jurain unum
sibi sceptrum subdendo copolavit. Hic iterato B.
Dunstauum iri ademptum pristinoe dignitatis bono-
rem restituit, similiter et atavam suam et nonnul-
los alios, quos frater ipsius, in eadem antea subli-
mitate constitutus, iniquo judicio prsedari praecepit.

exemplo pariter et documento monstravit (54)«

26. Postquam autem mors peravida venerandum
Odam (55), metropolitanse civitatis archiprsesulem
Ecclesiseque Christi rectorem, ex Adamica eondL
tioneconsumptum,insatiabili voratu flnierat, con-
numeratus est iElfsinus Wintoniensium pastor ad
eamdem summi sacerdotii sedem.Qui cumex sum-
morum pontificumconsuetudine, postulaturus pal-
liumprincipalis infulse Romuleam urbemcontende.
ret properare,obfuit illi in Alpinis montibus maxim-
nivis difficultas ; quse tanto eum gelurigoris obstrina
xerat, ut in his moriendo deficeret, et regressi tu-
mulato pontifice ejusdemcomitantestirunculi, re-

25. Postea factus est magnus sapientium conven- ^ nuntiavere lacrymanti relatu, tantum sibi infortu-

tus in loco qui vocatur Bradanfoort (5i ),et eo in loco
omninm ex electione ordinatus est Dunstanns ad
episcopum* eotenus maxime quo regali prsesentise
propter provida prudentiarum suarum consilia jugi-
ter adfnisset. Et dum accitu regali moribus Deificis
rex fuisset a B. Dunstano vel cseteris sapientibus
decenter instructus, coepit passim improbos oppri-
mere, justosquoque et modestos puro pectore dili-
gere, reges et tyrannoscircumquaquesibi subjicere,
destructas Dei ecclesias renovare vel ditare, et ad
laudem snmmi numinis famulantes catervas aggre-
gare, omnemque regionem iUius sub pacis muni-
mine regaliter custodire. Deinde pastor (factus est)

nium in prsedictis montibus contigisse. Post ctiyus
consummationem elegere Byrhtelmum, Dorceten-
sium prsevisorem, ad summum sanctse Doroberuen-
sis Ecclesise sacerdotem : et erat vir isle mitis, et
modestus, et humilis, et benignus, in tantum ut
tumidos quosque vel rebelles sub correctionis ver-
bere, non, ut, debuisset, cohiberct. Est namqne jAs
rectorum, ut bene bonos custodiant, et ad meliora
quantnm queunt viribus universis informent ; re-
probos autem et rebelles sub asperitatiscorrectione
jedarguant, donec eos a viis vanitatum avertant.
Comperiens ergo rex quod prsedictus pontifex hsec
jura prsescripta, iu commissa sibi plebe, mansue.

Wigoricensis Ecclesise: utpote Cynewaldus (52) jv scendo minime adimpleret:jussiteumviasperquas

more mortalium cursuque vitse temporalis educto
suGCubuit, et suscepit B pontifex Dunstanus consti*
iQtus a rege hanc eamdem Ecclesiam sub solertia

(49) A Mercensibus scilicet et Northimbrensibus
uti asserunt Wirgorniensis, Dunelmensis et alii, et
referunt ad annum 957.

(50) Anno 959 Edwium expirasse passim asse-
runt anctores.

(51) Bradfort dicis, loca duo in Dorcestriensi, to-
tidem in Devoniensi, unum etiam in Wiltoniensi
comitatibus inveniuntur ; quorumpostremum cele-
brius, et Hundredse unius caput, biduo circiter
Glastonia dlstat.

(52) CynewalduSy aliis Kinervoldus anno 957
mortuus traditur et 5. Dunstanus ordinatus, ut in-
f ra «tiam apud Osbernum legitttr.

veniebatredire, et relictam dignitatem rursusreci,
pere possidendam. Dehinc constituit ex divino re-
spectu et sapientium consilio Dunstanum, quemno-

(53) Britkelmo episcopo Londinensi anno 958
mortuo, Edgarus Merciorum rex iUam Ecclesiam
S, Dunstano etiam commisit.

(54) Addit Westmonasteriensisad dictum annum
959: Quiprotiwisapud Westmonasterium^ canstrueto
ad duodecim monachos ccenobio, in loeo ubi quondam
McUitus episcopus B» Peiro ecclesiam fabricaverat,
5. Ulfium ibidem constituit abbatem, idque favore S,
Dunstaniy ut in illius ViU legitur 8 Januani quo co-
litur.

(55)5. Odo mortuus est anno 958; colitur 4

lulii.

1447

BRIDFERTI RAllESIENSIS ttONACHl.

1448

verat esse conslantem, ad summum pradicte Ec- A tifero monstraret, ipse (ut ait Apostoloa) reprobus

clesiffi sacerdotem.

27. Mox iile suscepto sacerdotio prolixa(56) iti-
nera, quse summis sunt sacerdotibus solita, Roma-
nam prosperocalle tetendit ad urbem ; eratque Do-
minus socius itineris illius, et pura fide se recinen-
tem non reliquit, sicut ipse perProphetamcuicun-
ijue fldcli repromisit dicens : InteUectum tibi ddbo^
ii instruam te in via hac qua gradieris ; fimiabo «i-
perte oculos meos {Psai xxxi, 8). Et iterum: JE^o
ante teibo, etgloriosos terrae humiUabo {Isa, xlv, 2).
Gumque iter longum properando fecisset, et omnia
victualia, quse vel equino gestamine vel alia condu-
ctione ferebant, popriis velalienishominibuspeni-

efficeretur (/ Cor, ix, 27), propriaque prsdicatiooi
contrarius. Deinde autem destructa renoTare, ne-
glecta quoque justificare, loca sancta ditare, jastos
amare, errantes ad viam revocare, Deiecdesiasfa-
bricare, nomenque veri pastoris inomnibnsadim-
plere.

29. Ego quidem, si die noctuque milleaos sonos
ferrea lingua contra naturam emitierem, neqmrem
utique omnia beneQciosa virtutum soaram opera,
qus vel manifeste vel etiam secrete peregit, prom-
psisie. Unum autem ex ipso me possereferre proG-
teor, quod quamvis hiccarneo septusvelamine de-
guisset in imis, mente tamen, sive vigilaret, sire
somno detenttts quiesceret, semper maoebat io

tus fuissent expensa, ait procuratori suo: Qoid

nobisadministrationis habes adnoctishujussusten- B superis, ut Paulus aiebat apostolus: Nostm mUem

tationemconferendum?Atillestomachandorespon- conversatio in ccelis est : |PAf7. m, 20).[Hoc nimirom

debat, dicens: Prorsus nihil; quia tu tibimet nihil ssepissime patuit, dum (dictavit) divina sacrorom

reservarecurabas, dum quidquid victus habere vide- modulaminum cantica, quee ab hominibus qoidem

bamur, propriis velexternis dapsilijussudistribue- nunquam accepit, sed exbeatis superDse regionis

ras. Et dixit illi episcopus: Noli, quseso, nimium * civibuspersopitalem(57) revelationem capaci didi-

inde turbari ; quoniam Dominus noster Jesus Chri-

stus erga omnes in se credentes est satis largus et

dives. At ille rursum : Modo, inquit, videbis quid

tibi comesturo Ghristus tuussub hujus noctis spatio

sit daturus. Et surrexit pontifex, quia tempus ve-

spertinum instabat, ut in locisremotiscongruave-

spertinae laudis ofQciaadimpleret.Adhucenim jam

<]Uctus procurator stulto murmure post clamabat, di-

cens : Perge oppido adorare tantum Christum tuum,

cerat intellectu, ut haec sequens sententia manife-
stat. Quadamnocteadhujusvisionisexemplar, post
pia precum studia postque novissimum complelorii
officium, dum beata membra quieti dedisset, certa
demonstratione conspexit quomodo propria,quAse
huicmundo ediderat, matercuidamregi prspoienti
ad conjugalem8ponsam,sub summophndpums&o-
rnmtestimoniodotisque subtitulOt copulareturcon-
jugio; et ut fieret in his regalibus nuptiis tanla

nil aliud nostrae necessitatis attendens.Erantnam- G psallentium laetitia, ut omni ex parte jucundantes

que in hac eadem viila, qua tunc vir Dei cum suis
hospitabatur, cujusdam venerandi abbatis nuntii,
^riduo beati adventum pontificis prsestolantes : et
venerunt, priusquam ille coepta vespertinee laudis
officia canlando perageret, cum opimis gratiarum
muneribus, omnibusque regionisillius deliciis, cha-
ritative ex ore abbatis fratrumque suorum fideli
phalange salutantes episcopum. Quas ille benedic-
tionum charitates gratanter accipiens, resalutavit
gratiosum abbatem, cum devoto secum morantium
fratrum contubernio. Posteavero ex iisdem mune-
ribus fratrum quoque preedictorum charitate coUa-
tis, diu deliciose properando vivebant: ac stulta de-
hinc murmuratio procacis ministri, firma ex fide
pontificis sic superata, quievit.

28.Tandem ad optatamRomanse sedis Ecclesiam,
Domino ducente, pervenit, ubi pallium principale,
8ub praesulatus privilegio, una cum benedictione
apostolicagloriose suscepit: rursumque locellissan-
ctorum lustratis, et solatis Christi pauperibus, per
pacis itinera ad patriamusque remeavit. Etcum ve-
nisset summus Anglorumpontifex, spirituali chari-
smate affectus, CQepitprimum,utsublimiorcfieteris
sacerdotum ordinibus, sublimioribus Christiservitu-
tibns se subjugare; ne dum aliisverse fideifomenta
ministraret, vel iter rectum ad coelestia verbo salu-

(56)Hoc item actum es8eanno960,Wingornien-
iisi Donelmensis etalii assarunt.

militiae personarent hymnum suavissimum, coffl
laude sonora eidem regi modulanda. £t dam hee
diu agereutur, accessit inter psallentium voces qui-
dam juvenis, niveo vestituscandore,diceas sub ipsa
visione pontifici : Nonne vides et audis qaomodo
omnis heec ovans multitudo regemmagnamintor-
mis suis concrepando glorificat, te soIosilente?Ttt
quare in praeconio tanti regis condignaslaades ore
soluto nobiscum non resonas, quipraeceeterispneci-
puegauderedeberespro tanta copulationeparentis?
Tunc illehigusmodi]carminase nescirerespondebat,
seque prorsus quid in laude regis prselocuti canta-
rent ignorasse. At ille : Yis, inquit, ut instmam
quid te cantare oporteat ? Etdum humili professioDe
^ sevelle testaretur, mox imbuit eum hcyusexemplar
antiphonee: O Bex gentium dominator onmiim^
pter sedem majestatis tuae da nobis induigentim, rts
Christey peccatorum. AUeluia. Hac etenim sepios
iterata, et in eadem visione bene firmata, murmor
geminabile expergefactusemisit; sedconttnuo jussit
eam litterarum in memoria,priu8quam oblivionida-
retur, conscribere, etconscriptamcuidam monacho
tam recentem didicisse praecepit: etfacto maneani-
versos sibi subjectos, tam monachos quam etiam
clericos, fecit hanc discendo personare: ipsosem-
per inter modulantium vocescum nimto rorelaciy-

(57) SopitaliSf a participio sopitus, didtar Visio
oblata per sopoii^em.

IM

VTTA SANCtt 0UNSTANI

U50

manMH diomie: Veius e^t enim et non falsus, qui A exposcebat, dieens: Ipse est pax nostra, qm fecit

hanc mihi sonoram (antiphonam) subnactishujiis
risione imbuendo monstravit. Hinc procul dubio
(sicut jam superius diximus) claruil, in quibus loco-
rum partibus, dom oorpore quiesceret, spiritu fe-
lici interim ipse mansisset. ^

30.Nunc vellem, priusquam hinclongiuslegendo
properarem , peritum mihi interpretem ad higus mi-
rsp Tisionismihi mysterium coaptare : aut, si quodam
eonamine Taluissem, ipse ejusinterpretationempro
posse virinm , licet igne tepenti liquef actam , ezsolye-
re. Matrem quippe almi pontiflcis, magni regis con-
jugio copulatam,8anctam puto designare Ecclesiam
(58), quflSTel illumvel etiam alios quampluresmore
matemo per spiritalem sacri baptismatis uterum a

utraqne unum {Ephes. n, 14), etc. Quod enim juve-
nem Tiderat Teste niTea candantem; partim se
aspere increpantem^quod in prsedicti principb laude
reticeret; angelumcustodemipsius esse non dubito,
qui Terbis eumspiritalibuserudiendopraemonultne
muti canis taciturniti^tem (imitatus), permitteret
latentem inimicum,furem Tidelicetdiabolum,ani-
mas sibicommissorum, talentnmTe Dei sui furtim
praeripere : sed ut ore perpatulo preedicaret, et pia
cordis confessione personaretGhristum esse regem
et dominatorem omnium, coelestium, terrestrium
et infernorum ; et ut ipsum propter sedem nomen-
que miyestatis suse, prius pro suis, deinde pro
populorum delictis interpellans ezoraret, nt eis

primiparentis(59)priTilegioregeneraTit.Itaquidem Bpius peccatorum exstitisset indultor, pro quibus se

quse nunc summo regi, Ghristo Tidelicet Domino,
perTer^ fideiagnitionem,perquediTiniamorisam-
plezum, Telut sponsa conjuncta Tiro suo, inhserere
Tidetur: hmc eademsancta mater Ecclesiain Can-
tico canticorum clamat: Introduxit me rex in cubi-
eulum suum, exsuitabimus et Isetabimur in te, memo-
res uberum tuorum super vinum: reeti diligunt te
{Cant, I, 3). Et iterum : Introduxit me rez in cellam
pinariam: ordinavit in me charitatem^ fuleite me
floribns, stipaie me malis, quia amore langueo, Lma
ejus sub capite meo, et dextra iUius amplexabitur me
(Cani. 11,4-6), etc. Aliter autem autumo matrem
ejusdem almi pontific]s,regi preecelso in matrimonio

semel paternoparens prncepto offerre nondistulit,

CAPUT VI.
Varix visiones. Prxparatio ad mortem,
31 . His modis prsedictissaepe sacrorum carminum
modulamina seucaeterasDeo decibileslaudesspiritu
perTigili ez diTinis imbutoribus didicerat, quamTis
ejus humani artus in somni sopore subacti jacuts-
sent, ut illud est Salomonb : Ego domm^ et cor
meum vigilat {Cant, t, 2).Etiterum prophetalsaias
ait: De nocte Tigilat spiritus meus ad te, Daminet
quia luz mea praceptatua sunt {Isai xzvi, 9). Qui
etiaminmundopositusyipsoshumanigenerisinimi-
oosclaro conspezitintuitu, ut imminentemiserrima

coi^uactam,propriipr8esulatusEcclesiam posse de- G ^egis Eadmundi peremptione declaratum est. Hic

signare, quam sub manuseterniregis^GhristiTide-
lioet et Domini, matris Tice custodiendam ac pura
Tirginitalisintegritatesolaturam (60) susceperat, ut
idem Dominus pro populorum piaculiscrucis in pa-
tibalo afflizus,matrem suam Virginem rirgini disci-
pulocommendabat dicens: Ecce tibi in matrem,
meam committoGenitricem. Tnrmas quoque milita-
rea, regi sno laudum canticum ezsultando perstre-
pentes, sapemos esse angelorum ciTCs, qui quod
quandoque inimici hominumobdiscordantem deli-
ctorum distantiam ezstiterunt, non diffido; nunc
vero, quoniam coelestium simul et terrestrium inco-
las in unam patrisfamiliam conjunctos esse conspi»
ciiiiityDeo regi vero die noctuque hig usmodi carmina

itaque rez, dum cum suis propriee dignitatis loca
more solito couTiTaturus lustraret^contigit B.Dun-
stano adhuc abbati ejusdem regis interesse comita-
tui, adci]yusdam primariiducis, utpote Elfstani,
ipso in itinere prozimum (castrum), esaeque coe-
qnestrem . Et ecce repente progressionis viam coram
se aspiciens, vidit inter regios tubicines horrendum
inimicum ludendocursitare: Quem cumdiu attonite
fuisset intuitus, ait preedicto coHutanti secum pri-
mario : Putas te, mi dilecte, videve. posse quod vi-
deo? Atille: Nihil,inquit,prseterquod oportetcon-
spicio. Et ille: Signa ergo salubri sanotie crucis si-
gillo oculos proprios, et proba si quod video possis
videre. Gumque jussubeati PatrisDunstanilevi san«

caiiere[non desistunt: Laudem dicite Deo nostro ctse crucis impressione oculos suos consignaret, vi-

omnes smicti ejus, et qui timetis eum pusilli et ma"
gtii, quoniam regnavitDominusDeusnoster omni-
potens in ccelo, pariter et in terra : et propterea
g-audeamus et ezsultemus et demusgloriam ei (A/)oc.
XIX, 5).Hanceamd6mgloriam coelestis militiae mul-
ttiado nato Domino decantans, in ezcelsis et in terra
pacembonae voluntalishominibus nuntiabat {Luc. ii,
i4). Ipsam equidempacem, quam beatus Apostolus

(38) Osbertus praecedentibus relatis addit: Qui
antc me de istis scripsit, vult mystice referri ad ma^
trem EccUsiamt etc, innuens hujus Vita scripto-
rcm.

(59) Privilegium hicaccipitifr^pro infractione seu
prieTaricatione legis.

Pathol. GXXXIX.

ditillico, quasi protanti viritestificatione, eumdem
Dei ethominum, quem beatus Pater viderat, inimi*
cum, sub cujusdam homuncii nigelli specie salien-
tem, : et mozez inimicali nefandi diemonis demon-
stratione utique (licuit) deprehendere,aliquapr6tii
infortunia quibusdam ezeisadesse futura; factisque
schematibus crucis inimicus disparuit.
32. Postquam autem de hac improba apparitione

(60) Salatura pro solanda; quse locutio (ut jam
notasse potes) huic scriptori familiaris videtur
fuisse: nametinfranum. Ulegiturvena/uru^, i.e.
venatu capiendus n. 18; tumulaturus, i. e. tumu«
landus.

4Q

\m

BRIDFERTI BAMESIENSIS MONACHi.

1452

conspecti illusoris loqai quievisseni, rogavit idem A QuoniamquidemB. PaierDuiistanu88piritaDei,at

prtelocutus princeps jam dictum Dei virum,quate"
nus sibi visionis suae somnia nuper promulgata sol-
vendo enexuisset. Dixit namque se per visionum in«
dicia vidisse memoratum regem cum suis principi-
busuniversisque optimatibus, solita ex consuetudine
in palatii sui triclinio consedere ; et inter laeta mi-
nistrantium ac jucundantium convivia, eumdem
quem dixi regem somno sopitum obdormisse : post-
que gravem dormitionis suse sarcinam, omnes pene
principes vel sapientes ipsius in hircos caprasque
humana relicta efflgie commutasse.Guiconfestim B.
Dunstanus prophctico inslructus eloquio responde-
bat, dicens : Dormitio regis mortis ipsius indicium
est ; quod autem magnaies vel sapientes illius in

ait Apostolus, agebaiur (itom. vm, 14), idcirco h«c
et his similia quasi fllius Dei promeruerat mjste-
ria: in iantum quoque ui pleriqueeum assererent
vanissima verborum deliramentaproferre, dumore
prophetico sanciique Spiriius imbuiiione perplon
prsedicerei. quse postea signis evideniissimis con-
speximus facia (61).

34. Hiceiiam vidii ei aadivlisine cuguslibei dif-
ficuliatisobsiaculoquaedammira spiriiualium secre-
torum, quee nunc pangam mysieria. Erai namqae
vir venerandus in amore Dei, ui diximus, semper
accensus et propierea loca sacrorum coenobioram
ob animarum ffidificaiionem circuibai sollicitus.
Yenit eiiam ex hac salubri consneiudine ad locam

muta animalia vel insensibilia commuiatos vidisU, B ihermarum, ubi calida lympha de abyssi latibolis

fuiurum iempusdesignat^ in quo pene universi re-
gionis ibtius principes rerumque rectores voluntate
ultronea a via veritatis, cujus ipsi sint sapienies,
ianquam stolida animalia non habentespasiorem,
deviabunt.

33. His ita gesiis ad vicum regium, de his sem-
per sermocinanies, pervenerunt. Factoque diei ip-
sius crepusculo vidit ilerum vir Dei Dunstanus in
vespertino regis convivio eumdem vel quempiam
alium inimicum,inier frequeniantes ministros ober-
rantem. Deinde, ni faIlor,post iriduum, ipso quoque
die quo rex jam dicius ferro fuerat periturus ; vidii
iertioquemdamignotum, ignoro quidem utrum'ini-

guttatim vaporando ebullit, quem incolflelocumsab
paierna lingua Baihum (62) solili suni appellare.
Et cum ibidem abejusdem locifrairibuscbaritatiTe
suscepius deguissei, vidiipost prandii horamcojus-
dam scholasiiculi ex Glasioniee coenobio animami
ad coelorum sublimia, ab angeiis Dei cum hjmnonim
laudibusdeporiaiam ac magnis supernoromciTium
exsequiis hincei inde siipaiam. Yenit autem postera
die, quasi ad higus mirae visionis testiflcationem,
quidam e predicto coenobio preeposiius, nomiae
Geolwyus, volens monastica consilia caus^sqoe
fratrum suorum cum pontifice pariier more solito
capiare. Huncille demonasieriovenientem,statim

micabilem, seu etiam spiritalem virum, magnam p P^^i daUm benediciionem, sollicite, siomniacum
tamen proIixiB chariulw roiellam in manu gestan- ^ fratribus suis esseni prospera, inierrogavit: isqne

iem, densim apicibus conscriptam, eo videlicettem-
poris momento quo rex a missarum celebratione,
novissimo poiiturus convivio, ad aulam usque redi-
bai. Quem cum inierrogarei quis esset, respondii
voce Saxonica se ex Orieniis regni partibus esse,
seque una cum rege, quaedam nupiialis verbi habere
secreia. Is dum essei regi nuniiatus, atque in illius
prsesentiam supervenieniiummoreinduci deberei,
nusquam apparuii : sedeodem, proh dolor 1 die, ui
diximus, amaree moriisacerbiias, per sicamperfidi
laironis, peneiralia cordis ipsius latenier iniroivit.
Ecce enim quam maiure derege beati viriclaruere

mortem pueri minine comminiscens, respoodit
uuiversA sub integriiatis sospiiaiefuisse constitoU.
Ai ilie sermone modesio,quoniam propriiB visiofiis
fuerat admodum perspicacior illo : Non automo,
inquii, omnia apud omnes humanis in exoessibos
foreprofutura.Eiille : Suntequidem omnia ,excepto
quod nosiree societatis puerulus hesiema diesub
iempore meridiano necem ineviiabilem moriendo
subibat. Hoc esi, inquit sancius episcopus, quod
dixi. Requiescai felix spiriius ipsius, secandam
visionem nosiram, in pace.
35. Iterum auiem dum proprio immorareiurmo*

praesagitt. De principibus auiem non nisiEadwigijj ^*^^,®'*.^®»^^^®^*^^^*^^*»»*^^"^*^»^*^®"»*^"^*"^

pegis iemporibus, si rex jure queai appellari qui
nec sese nec alios quosque bene rexerai, patuere.

(61^ Aliam sub Edgaro rege^ factam visionemre-
fert OsbertusapudSuriiim his verbis : Alioquodam
tenipore rex in die Dominica mane venatum ivit, et
Dunstanum, qui tunc forte secum erat, missam suamj
donec veniret differre petivit, Appropmquante ergo
hora terlia^ vir Dei ad ecclesiam procedit : et indutus
tacris vestibus, regem, sicut ei promiserat^ expecta-
hal, Slabat ergo cubitis innixus altari^ orationi ac
lacrymis deditus, Tum subito sopore leviter pressus^
in ccslum rapitur; et beatis angelorum agminibus
associatusy auait eos summas Trinitati in laudem mo-
ckUatis vocibus decantantes : Kyrie eleison, Christe
eleison, Kyrie eteison. Quorum melodiam ecilestium
contemplator edoctus, ad se reoersus est. Et conversus
ad suos interrogat rcxne venerit^ an non? At ubi
fum nondum venisseaccepit^ ad suas preces sese con-

Ghrisii solers praevisor, cum quodlibetejusdemmo*
nasteriimonacho, dedomo indomum,fratrumquo-
que communium pabularia seu ceetera eorumdem

vertit. Factoque non grandi intervaUo^ iterum extn
se ductuSy audivit in coslis attisona voce dici: Ite
missa esi. Ad quod cum,Deo grattas, rtsponderetur^
accurrentes clerici regis, regem adesse toeiferantur^
sacerdotem ut fcstina/Jius missamcetebrety obsecrant,
At ille versus ab altari, missam se habere promtntict,
etaliam se eadie celebraturum abnegat. Depositisqiu
vestibus sacris, a suis de re inquirilur : quod UUebai^
aperitur. Ex hoc itaque sumpto sermone, regem m
diebus Dominicis deinceps a venatuprohibuit, Kyrie
eleison vero, quod in ccslestibus didicit^ suosdocuUy
idque multis in iocis hodie sancta Ecclesia inter inu-
sarum sotemnia canit.

(62) Bathe se*i BathorUa urbs celebris et episco-
paiis in Somerseilensi comitatu.

U53

VTTA SANCtl DUNSTAiNL

1484

necessariacoQsideratum. Et dum remeaado consr A quoDiam vias justitifie ambalavit, suscipere me-
pectis copiis veniret ad occideatalia antiquea Ec- ruerat.

clesise climata, audivit eminus vocem ccelitus ino-
pinato omine immissam, quse secum incedentem
monachum ad coelestes delicias blando sub eloquio
invitaverat, dicens : Veai, veni, iElfsige, veni : sic
enim erat^ ut opinor, ejusdem fratris nomen. Tunc
Beatus vir meriti clientis sui advocationem intelli-
gensy dixit : Accelera ergo fortiter, frater, appa-
rare te quantocius ; quoniam diebus citissimis, vo-
catus a Domino. ab hujus mundi scoriis migrabis
ad ipsum. Quod quidem diebus non adeo multis
interpositis ita de eo, ut prffidizerat, probabili in-
diculo adimpletura est. De hinc in eodem loco qua-
dratam paribus angulis ecclesiam in modum fa-

37. Nunc ergo, quoniam universa bonorum ac-
tuum suorum ezercitia, si die noctuquein summa
meditationis sagacitate, somno naturali privatus,
immorarer, nequeo explanare ; cequumtamenesse
arbilror ut ea saltem qu» vei egomet vidi vel audi-
vi, justa Dei admonitione stimulatus, pro posse
charitatis enodem. fluicetenim^dumtffidiosumhU'-
jus vitse incolatum laboriose incoluit, summum
studium fuit ut videlicet sacris in orationibus et in
Davidicis decem chordarum psalmodiis jugi fre*
quentia insisteret, aut in vigiliis suavem somnum
superando peruoctaret assiduis, aut in ecclesiasti*
cis fervidus semper insudaret operari operibus;aut

nunculi construere jussit, et constructam in hono- B etiam mendosos libros, dum primam orientis diei

rem almi Baptistse Joannis honorifice consecravit.
0 magnum gloriosi prsesulis meritum, qui meruit
vivens videre angelorum visiones, vocesque mira-
biles eorumdem audire 1

36. Huic igitur dum in propria prsesulatus sui ci-
vitate commanebat, sanctse consuetudinis inter cae-
terasublimitatum studiafuit, ut in secretis noctium
temporibus (63) sancta loca, propter multimodam
populorum adse vcnientium inhsesionem, vel etiam
aliorum multorum occupationem, sancta semper
psalmodia decantando lustraret. Et venit hac lege
religionis inneius ad almi Patris Augustini eedicu-
lam, nocturnis, ut dizi, temporibus oraturus : et
dum se sacris inibi suppleret orationibus, processit

lucem contueri potuit, erasa scriptorum falsitate
corrigeret ; aut ut vera et falsa inter virum et vi-
rum sagaci ingenio judicando discerneret; aut
inpacatos quosque vel rixantes placido sermone
concordes efficeretet quietos ; aut viduis, orphanis,
peregrinis et advenis in suis necessitatibus pio pro-
fuisset adminiculo; aut ut justa sequestratione
inepta vel injustadissociaret conjugia, automnem
humanum ordinem trifarie paratum in proprio
soliditatis proposito verbo vitce firmaret vel ezem-
plo, aut de justo conquisitionis suse censu ecclesias
Dei placitaprobitate sublevaret ditandas ; autetiam
utriusque ordinis imperitos, viros videlicet vel fe-
minas, qnoscunque die noctuque poterat coelesii

adorientaIemDeipuerper8e(64)eccIesiam,tantum-G sale, id est salutaris sapientiee documento, condi«

dem precaturus. Gumque ad hanc propinquando
psallendoque venisset, forte ex insperato noctis
eventu audierat insolitas sonoritarum (65) voces,
sobtili modulamine in hac eadem basilica concre-
pantes. At ille continuo per quemdam patuli fora-
minis hiatum inspiciens, vidit praelocutam eccle-
siam omni esse fulgida luce perfusara^et virgineas
durmas in choro gyranti hymnum hunc poetee Se-
utilii cursitando cantantcs : Cantemus, socii, Do-
smoo, etc. Itemque perpendit easdem post ver-
sum et versum voce reciproca, quasi in circumitionis
use concentu, primum versiculum ejus dem hymni-
culi more humanarum virginum repsallere dicentes :

ret. Ideoque omnishsec Anglicaterradoctrinaejus
sancta repleta est, fulgens coram Deo et homini-
bus, sicut sol et luna : aut etiam quando debitas
vernulitalis (66) suse horas cseterasque missarum
celebrationes Ghristo Domino solvere censuisset,
tanta mentis integritate eas decantando exercuit,
ut cum ipso Domino facie ad faciem fari videre*
tur; licet antea et tumultuantis populi conflictibus
nimium esset irretilus ; oculis interim ac manibus
more B. Marlini in coelum semper intentis, nun«-
quam ab oratione spiritum relazans. Quotiesque
aliquod aliud opus perfectionis diguce vel etiam
laude exerceret, in sacris etiam sacerdotum ordi-

Cantemus, socit, Domino, cantemus honorem : ^ nationibus, ecclesiarumque vel altarium consecra-

Dulcis amor Christi personet ore pio, etc.
Hsec inquam veneranda donorum spiritalium insi-
g^nia,aliaqueinnumera, quae necego nec aliusquis-
qnam higus vitae incola quolibet humano eloquio
prsevalet enarrare, egregius preesul Dunstanus,

(63)InVita S. Ethelberti regis Cantiorum 24 Fe-
briiarii, n* 3 ista habentur : Ad monasterium SS»
J^etri et Pauli S. Dunstanus crebris noctibus orandi
gratia veniens^ visionem supemorum civium videre et
Ayntnis cxlcstibus interesse meruit. Qui sospius dixisse
fertur quod ubicunque in ecclesia vel cameterio pe-
dem quis verteret^ super aiiquem sanctorum peaem
cakaret, adeo loca eorporibuy sanctorum plena esse
asseruit.

(64) De hac Deiparse virginis ecclesia haec reve-
laiio refertur in Vita S. Adriani abbatis, 9 Januarii,
n. 6. CanfUigrata i% qua requiescit eccksiaf in viso

tionibus, seu etiam in quibuslibet rerum divina-
rum institutionibus, hoc semper nimio rore lacry-
marum peregit, quas invisibilis habitator sanctus
quoque Spiritus, qui in eo jugiter habitavit, ex
oculorum rivulis potenter elicuit.

cuidam viro appamit, dicens : Vade et dic episccpo
Dunstano : H(bc tibi mandat famuhis Christi Adria-
nus» Tu in domibus diligenter coopertis requiescis, et
Mater Domini nostri atque nos famuU sui omni cosli
jacturse patemus, Qtio audito Dunstanus eeclesiam 5.
Marise reparat : quam mtema dulcedine raptus^ sir^
gulis noctibus frequentare solebat. Nocte autem qua
dam idem episcopus ecclesiam ingressus^ vidit S.
Adrianum inter choros ccelestium cum ipsa mundi
domina collaudantem Dominum.

(65) Sonorita dici videtur pro citharista^

(66) VermMas. u e. famulatus«

14S5 S. iELPRICUS ARCHIEP. CANTUAft. 1486

38. Cumque supernus inspecior ad alUpolorum Ajus exhortationis clausulam lerminam^ posttiuet,

fastigia, hsec pia omniaque heaii viri studia diutis-' nimia cordis charitate poposcit, quod ipse primi-

sima speculatione conspiceret, tandem decrevit tus celeri petitione impetravit, faoe aiqnidem, ot

clementiusflnemlahoriosorumluctaminumsuorum omnipotens Domious paterna pietate qnibQscoii-

ut cum beatis angelorum agminihus remunerantem que fidelihus, membris videlicet Jesa ChristiySetQ-

nummum acciperetincoelb,proquo ssepissimsesu- dendi facultatem eondooaret, quo principiam et

darat, dum portaret leve onus ipsiusin lerris. Insta- caput quorumcunque Christus in praedicta diepo-

hat namquc dies pariter DominiDei nostri Ascensio- tenter ascenderat. His ille alloquiis caeterisqiiepre-

nis, diesque advocationis ipsius, in quo tamen die dicamentis sainhrihus ter suh una diei ipsios ee-

Domino dictaute missarum celebria sine aliqua lebratione commissorumcordaafFatiuspermonuit:

Isesione compleverat, et novissimum verhi Dei fo- primo enim, ut ecclesiasticus ordo post lectioois

mentum commisso sihi populo multis cumlacrjma- Evangelium jure insinuat ; secundo post gratoitam

rum imhrihus ministravii;docens semper Dei Filium collatffi sihi potestatis benedictionem ; tertio vero,

de summis coelorum sedihus pro humana salute post pise pacis conferentiam, qnando eommoni

descendisse adterras, quo se Patremque suum una carmine cecinimus : Agnus Dei, qui toUu pcceaU

cum Flamine sacro unum esse Deum patula patefa- " mundi, miserere nobis, tunc quidem et ipse com-

ceret pietate ; et ut eadem, qua prsefaius sum die, missos sihi agnicnlos, a peccatomm prius poode-

devicto diaholo et liherato populo suo, coelos, de rihus leviatos, pio reUqna desiderantur.

quihus venire videhatur, ascenderet. Qui cum hu-

COMMENTARIUM

IN LIBRUM BED^ DE RERUM NATURA.

{Bxttat inter opera Bedte, tom. I, pag. 187 seqq.)

COMMENTARIUM

IN LIBRUM DE LOQUELA PER GESTUM,
{Opp. Beda, ihid., pag» 686.)

ANNO DOMINI MVI.

SANCTUS yClLFRICUS

ARGHIEPISGOPUS CANTUARIENSIS.

NOTITIA HISTORIGA IN SANGTUM iELFRIGUM.

(Mabill,, Acta SS, Bened,^ tom. Vllly pag. 55.)

1. Hujus sancti anlistilis nomen varie apud An- G duohus Elfricis, uhi roulta co^gerit de nostro^*

glicanos auctores scriptum legitur, qui eum Alfri- frico scitu non indigna; hunc vero Sancti AUmd^

cum. ^lfricum, Elfricum, Alvricum, Alvredumyimo ahhatem fuisse nlus quam probahile existimat.

et Saxonice Alrio quandoque appellant. Genus ip- Porro in ejus electionis decreto, quod hic infra

sius, parentes aut patriam nemo commemorat : exhihehimus, monachus, non ahbas appellatiir;

nohili tamen genere natus dicitur in epistola aa nec ullus scriptis mandavit quid abhas e^rit, vA

Cautuarienses, quam iufraexhihebimus. In Abin- quanto tempore id munus ohierit. Maltis Tirtati;

gdoniensiseuAhhendoniensipercelebnmonasterio bus eum floruisse in monasterio Ahbendopieasi

quod in agro Berrocensi situm est, vitam egisse testis est epistola quam ex Nicolai Harpsfeldii His-

monasticam asserunt omnes, cujus etiam ccBnobii toria Anglicana sseculo decimo, capite s^timo,

ahbas fuisse dicitur. Hunc certe ei tituium post huc nroferimus integram.

^Villelmum Malmesburionscm libro i De gestispon- « IJniYersis sanct» Gantuariensis Ecdesie filii^i

tiflcumAnglorumjConceduiitomnesfererecentiores « clerus et populus ejusdem Ecclesi» devotas ora-

historici ; quod tamen inflciatur Henricus Warthon « tiones. Unirersitati yesirie est cognilnm qoantiin

tomo 1 AngUfie sacree in dissertatione singulari de « temporis est, exqooaccidentibttsvtmiewntitei

1457

NOTrriA HlSTMaCA.

im

u maler EcdeBia ADglioB buo sit Tiduata pastoreacUL fuerit, quo Anj^licanaEcclesia sanctisftimisprssu'
« destituta rectore : quod non solum ad nostrum J^ libus abunde ditata erat. Id accidit anno 996, ex
« verum etadvestrumacomnisinftulsehujusdetri-j omnium fere historicorum consensu, sedemque
c< roentum pertinere dignoscitur, cum totius patrisBJ decem annis tenuit,De his nulla controversia. Ve~
« soUicitudinem metropolitano conslat esse com-j rum cuinam in sede Catituariensi successerit, li
« missam Proplerea elegimussancteeAbendonien-j «c» ;«f«*o«/>i«^«fl /t»/^...,^ oi;i c;,.;/*;»^ a.ipw.;/.:c../»

« sisecclesiflemonachum, Elfricum nomine, nobis
a sufficientissime cognitum, natalibus et moribus
« nobilem» apostolica et ecclesiaslica disciplina im-
« butum, fide catholicum, naturaprudentem,doci-
« lem, patientem, moribus temperatum, vita
« castum, sobrium, humilem, affabilem, miseri-
« cordem. litteratum, in Jege Dei instruclum, in
« Scripturarum sensibus cautum, in dogmatibus
M ecclesiasticlsexercitatum.etsecundum tramitem
« Scripturarum,tradilionemque orlhodoxorum,et
« canonum ac decretorum sedis Hpostolicse preesu-
« lum constitutiones, sano sensu ecclesiasticas re-

« gulas intelligentem, sanoque sensu docentem .,_, _.

« atque servantem, aroplectentem eum qui secun- |2 Anglos Alfrico ipsi subpares; nempe Rogerium
« dum doctrinam est sermonem fidelem, et cum '^Hovedenium.Chronicon Mailrosiense, quod recens
« modestia corripientem eos qui resistunt, et qui cum InguIfoOxoniieditumest, etOsbernuro,testem

e-

.Hs

est inter auctores, quorum alii Siricium Alfrici suc-
cessorem, alii vero preecessorem fuisse afflrmant.
Alfricum Siricio preeponit Willelmus Malmesbu-
riensislibro i De gestispontificuroAnglorum.capite
de Cantuariensibus : cseteri vero fere omnes Siri-
cium inter et Elphegum nostruro Alfricum locant ;
cuipostremseBentenliaelibenter subscribimus. Nec
enim tanta videri debet unica Willelmi auctoritas,
qui et se ipse inepiscopisWiltoniensibuseroendavit,
ut id quod seroel et quidero extra proposituro pro-
tulit, ceeteroruro omniuroscriptorumunanimiseu-
tentiee preeponi debeat. Ipsi enim non soluro oppo-
nirous uodwinuro, Henscheniuro aliosque recentio-
res, veruro etiam veteres chartas et historicos

« sane doctrinse adversantur, eis resistere et re-
<c darguere prcevalentem ; hospitalem, modestum,
« domui suee bene prseposituro, non neophytum,
M habentembonum testinioniuro,in gradibus sin-
« gulissecundurotraditionero ecclesiasticaro roini-
« strantem, ad orone opus bonuro, et ad satisfa-
« ctionem omni poscenti rationem de eaquee iu illo
M est spe, paratum. Quem nobis, » etc.

2. Hanc epistolam a Cantuariensibus ad Abben-
donienses monachos transroissaro fuisse asserunt
Menardus libro ii Observationum in Martyrolos^um
Benedictinum,et Harpsfeldiusloco superius lauaato ;
quamvisin ejus epigraphe a Cantuariensi clero et
populo ad Cantuariensis ecclesiai filios data dicatur.
£go vero eam Cantuariensiuro haudquaquaro esse

omni exceptione roajorero, qui paulo post Alf^ci
obituro Ecclesiee Cantuariensis monacnus fuit, ot
alios complures. Osbernus in Vita sancti Elphegi,
capite tertio, asserit Elphegum anno Christi 1060
in sedero Cantuariensero assuropturo fuisse^ €[uo
eodero anno aut preecedenti Alfricus ex oroniuro
confesso e vivis excessil. Osberno Gervasiuro Do-
robernensero, qui data opera de archiepiscopis
Cantuariensibus libellum edidit, adjungimus, sicut
et alios auctores, quos singillatiro recensere nihil
juvat. Quare ad ea properamus quae Aifricus jaro
archiepiscopus fecit.

4. Alfricuro Romam nudis pedibus petiisse pallii
archiepiscopalis obtinendi causa, testis est mona-
cbus anonyrous auctor IChronici Abbendoniensis

sospicor, sed potius Wittonensiuro ad ipsos Cantua- ^ apud Harpsfeldiuro ; additquepenularo (^ua sanctus
rienses, seu ad archiepiscopum Cantuariensem, ^ antistes eo iu itinere usus fuerat, in ejus pietatis

monuroenturo Ab bendonise adhuc suo teropore f uis-
se reservataro. Quanto autero studio sestuaverit ad
res ecclesiasticas, sed potissimum monasticas pro-
movendas, probant variee ejus subscriptiones, qui-
bus vel monasteriorum libertatesVonfirmavit, vel
etiam ad nova construenda operam suam contu-
lit. Donationero ab Ethelredo rege factam sancti-
monialibus ecclesiee Sancti Eduardi Scaftisburien •
sis lOOi conflrroavit Monastici AngUcani toroo I,

{>ag. 217. Item chartam ejusdem regis pro funda-
ione monaslerii Eyveshamensis in aitrro Oxonien-
si, quod Ethelmanus sub regula sancti Patris nostri
Benedicti erexit anno 1005 in honorem sancti Sal-
vatoris noslri et oroniuro sanctoruro. Ipseroet se
chartaro coroposuisse afflrroat pro erectione alte-
rius monasterii quod sub eadero sancti Benedicti
Eitum fuisse. Non minus episcopo regula Wilfricus anno preecedenti, scilicet lOOi,
in fine epistolie apponuntur, in ^ra- ^ construxerat apud Burtonium. Heec charta habetur
1 — rf-^j.rf.v.-.-w.. ^^«/«..^.««^^«v. in Monastico Anglicano tomo I, turo etiaminChro-

nico Burtoniensi, quod recens cum Ingulfo inte-
gro Oxonii editum est. Sed preestantior est ceeteris
charta, qua laudatus rex Ethelredus, expulsis e
monasteno Christi clericis, monachos ibi in per-
petuum constttuit. Hic ejns initium exhibere vi-
sum est, quod maxime ad Alfrici nostri pastora-
lem curam cororoendandam conferat. «In nomine
« Doroini Dei oronipotentis. Ego iEthelredus dono
« Dei poputorum Anglicorum rex, et aliarum in-
« sularum circumjacentium rector, omnibus An-
« fflicis Christianis notum facio, quod yeneran-
« dus archiepiscopus iEIfricns ex sua sapientia ct
M cura pastorali me circa preecepta Dei saspius oc-
« cupatum reddidit, et quod ego /psc quidquid
« preeccptorum Dei, quidqnid doctritvrt» sarnp ne-
M cessariuro, sedulo ediscendum mihi ^laiuo, »ete.
Hane versionem chartee Ethelredi qum Saxonice
data fuerat, debemus Henrico Spelmanno. Sed
aliam preterea reteramLatinam exhibct,qaee non

postulantium scilicet ut eiectionero ab ipsis factam
confirmet. Alfricus quippe Wiltoniensis episcopus
fuit anteadeptam sedem Cantuariensem. Ad ipsos
▼ero Cantuanenses, seu adeorum archiepiscopum,
ad quem utpote metropolitanum, cut, secundum
ipsius epistofee verba, totius provineix soUicitudo
commissa erat^ decretum electioniserat transmitten-
dum. Ideamdero epistolam attente legenti patebit,
in qua nempenonnuUa occurruntqueeepiscopo ne-
quaquam, recte autem monacho vel abbati in episco-
pum postulato coneruere possunt. Elegimus^ in-
quiunt isti, sanctx Ahhenjdonensis ecelesise monachum^
Elfricum ftomtn^.Quare euro episcopum non nuncu-
passent, si heecepistolade Alfnci e sede Wiltoniensi
ad Cantuariensem translatione ageret ? certum
qnippe est Alfricum e sede Wittoniensi in Cantua*
nensem translatum fuisse. Non "• ^~*
repugnant quee in fine epistolee ap . , ^

diius singulis secundum iraditionem ecclesiasttcam
ministrantem. Quisheecde hominejam episcopodi-
xerit? Alia denique insuper loca adduci possent quee
huic sententiee favere ndentur; quamvis fatendum
sit quod prester inscriptionem quee hanc epistolam
Cantnariensibus attribuit, alia etiam occurrant quee
difflcttltate non carent. Vernm cum heec nihil ad
noslrum inslitulum attineant, lubenspreetermitto.
Sufficit enim nobisex hac epistolaediscere Alfricum
nostrum moribus ex natalibus nobilem,rouItis ac
preeclaris virtutibus ornatum fuis.He, quee ipsi ad
episcopalem dignitatem adipiscendam viam para-
vernnt.

3. Anno 989, vel, ut alii volunt, 1191, Siricio
Wiltoniensi antistite ad sedem Cantuariensem eve-
clo, ut infra probabimus, Alfricus nosterin episco-
pum Wiltoniensem assumptus est. Quid in ea sede
preestHerit nuUascommemorat, quamvis magnum
sttHuniejns meriti sit argumentum, quodinsedem
totitts Ajigto primiiriam eo tempore translatus

im

S, i£LFRICUS ARCHIEP. CANTUAR.

m

minas £lfricum nostrum commendat. Unde etiam
apparet eamnon anno 1006,athabent exemplaria
vufgata,sed alicjuot antea annis, scilicet 1002 aut
1003 datam fuisse. Non ante annum i002, quia
Godwinus, qui inter alios antistites huic chartse
subscribit, anno 1001 RofTensem sedem adeptus
est ; nou multum postea,cum Wilfranus qui alius
est testis, anno 1003 aut 1004 juxtaSavilli fastos e
vivis excesserit Porro cum monachi anteAlfrici
teropora in Cantuariensimonasterio Salvatorisjam
constituti fuerint, utvultWillelmusMalmesburien-
sislibro i De pontiflcibus Anglorum,bsec chartavel
data est,ut ea quse jam priusstabilita fuerant, con-
firmarentur, vel sane ad expellendos clericos qui
fortasse monachis exturbatis hanc ecclesiam occu-

Sarant^ aut denique, quod verisimilius multis vi-
etur, monachi non tunc expuJsis clericih hac in
ecclesia sunt instituti,sed monachi ipsi qui ibidem
divina persolvebant, reformati et ad meliorem vi-
tam revocati fuerunt.

5. Alfricum non solum virtutes, sed etiam do-
ctrina eximia et singularis eruditio illustrem reddi-
derunt; unde otuomenGrammaticihabuisse dicitur
a nonnullis, quo nomine locum inter illuslres An-
gliae scriptores obtinuit. Ejus opera ex Lelando sic
recenset Pitseusin libro Deillustribus Anglise scri-
ptoribus, setaie undecima: <cGrammaticfie librum
« unum. Sermonum lingua Saxonica centum et
« octoginta libros duos. Epistolam unam de con-
« suetudine monachorum.Transtulit etiamcannnes
« concilii Nicfieni in linguam Saxonicam Chronica
« Saxonica, maxime de Ecclesia Cantuariensi.
« pictionarii Latini librum unum Translationem
« in Genesim librum unum. Super Dialogos sancti
« Gre^orii papse libros quatuor,Translationem Do-
« nati librum unum, Excerpta ez Donato et alia
« multa, » quorum pleraque adhuc exstant mss.
in percelebri bibliotheca publica Cantabrigise.
Translationem canonum Nico^norum, quam hic
Pitseus commemorat, nonaliavideturesse acano-
nibus JEiind Wlfino episcopo nuncnpatis, quos
SpelmannustomoIConciliorum Anglicanorum re-
fert, pag. 582,quosque, sicut et sermonum libros
duos, Alfrico nostro Cantuariensi vix attribui posse
contendit.Idem sentit et probat auctor Anglise sa-

A crse tomo I in disseriatione singulari de duobus
iEIfricis, ubi contenditpleraqueopuscolaquffivalgo
Alfrico nostro tribountur,^Iterius esseAlrrici, qui
cognominatus fuit Grammaticus. Refragaotur alii
viri erudili. Verum ad commendandamAlfricieru-
dilionem adduci potestProIogus.rudilicet calamo
exaratus, in Vitam sancti Dunstani, qui Alfrico
nostro ab au( torecosequali nuncupatusest.lDitium
ejus editnm est sseculo superiori inobservationibus
prseviisad Vitam sancti Dunstani, ubi sic babetor :
« Perprudenti domino archonti Albrico omniom
« extimus sacerdotum B. vilisque Saxonum iodi-
« gena, altapolorum gaudia.Te quidem, pastor
« prcecelse, ob enormitatem divul^atw periliap,
« perque magniflcam placidam privilegii aignila-
« tem ad insuperabilem mihi tuitionem, >» etc. De
Ethelvoldi Vita, ab Alfrico scripta, vide tomum I
Angliee sacrse, p. 128.

6. Expletis annisdecero, quibus Alfricus Cantua-
riensi Ecclesiae praefuit, e vivis excessit die 28 Au-

B gusti anno 1006; cujus corpusin monasterio Ab-
bendoni8e,ubi monasticam vitam egerat, sepullum
est, postmodum Cantuariam relatutn. Qusequidem
relatio sub depositionis titulo inscripta videturin
obiluali libro archiepiscoporum Cantuariensiom
tomo 1 AngIi{esacrse,UDi pag.54 habetur:xvi Kd,
Decembris Cantmriae depositio beatae memorix Al-
frici ejusdem civitatis archiepiscopi et confessons.
Hanc translationem sub Canuto rege factam fuissc
traditur in Hisloria monasterii Abbendoniensis,
quae exstat in tomo laudata An^Iioe sacrie. Ante et

Sost obilum Alfricum miraculi^ claruisse asserit
enardus libro ii Observationum ad Martyrologium
Benedictinum CerteChroniciAbbendoniensis ano-
nymus scriptor, quem jam ex Harpsfeldio laudayi-
mus,proIixam habet de ejusdem sancti miraculis
narrationem,in qua non solum ea refert qufleadhuc
puer, aut postea invittc dccursu patravit,sed etiam
alia multa quce ad ejusdemtumulum inmonasterio
Abendoiiieeeditafuerunt.Hinc miraeulb clarusiD
Q fastis Benedictinis celebratur die 28 Augusti. Pitseus
eum virum pium, et supra vulgarcm hominum
morem eruditum appellat. Ejusdem meminerunt
fere omnes qui de Anglicanae Ecclesise rebus com-
mentarios edidere.

DISSERTATIO DE iELFRICO SEU ELFRICO

ARGHIEPI8G0P0 CANTDARIENSI.

Utrum fuerit JElfHcus Gramxnaticus»

(Henr. Wharton, Angjia sacra, 1, 125.)

De ordinequem interarchiepiscopos Cantuarien-

ses ElfricuB tenuit,in superioridissertatione egimus,

atqueilluro Siriciosuccedentem abanno circiter 995

ad 1005 vel sequentem sedisse asseruimus. Restat

adhuc alia eaqueloo^e difficilior qusestio de Elfrico

.rchiepiscopo diacutienda,nimirum utruro istefue-

rit ilJe doctus Elfrieu9,quem Graromaticum {ippel-

lare solcDt ; et cui totum fere quod superest Saxo-

nics litteraturiB debemns. Atque id quidemliben-

ter crederem,quod semper optandum, ernditionis

nrincrpatum cum EcclesiaB primatu conjunctum

esse. Yereor autem ne, rationibns utriaque sub-

ductis, archiepiscopu» Gantuariensis alius a Gram-

matico sit statuendus.

Unum eamdeniqne fluisse Ba]eus,Pit8eus, et post
illos cuncti fere scriptores nostrates oninati suot ;
meque iUo quoQdamerrore abreptom raisae fateor.

D Et sane sententiee istius rationes adsunt non con-

temnendee Ut omnium eniro neotericorum consen-

tientcro auctoritatero mittaro:utcrqueElfricusEtbel-

woldidiscipulusfuil, et pra>cIararodoctrins£aroam

ffitate sua consecutus esl ; uterque acerrimus cieri

conjugati adversarius,et uterque obiisse dicitur die

xvi Kafeiid. Decembr. Dierum quidem obitualium

concordiam nuIIihactenusnotaruot;qui taroen anti-

quitates nostrce gentis suroma solertia rimali sunt,

Lelandus, Baleus, Pitseus, Usserius, aliique in eam-

dem sententiam conspirant. Plurimas rationes

illustrissimus Usseriusinbibliotheoa sua tbeologica

ms.congessit; eYquihusomnibushjpothesin quam •

dam etforroavit; cujus Epitomen vir doctissimus

Gulliel mus Cave i n ffistcriam LiUerariam transtnlit,

pag. 588 : scilicet Elfricum ante annum Q96 ccbho-

• mii «lici^iis abbatem Aiisae ei WalWano Ebon*

\ui

DISSEBT. tiE DUObU^ i^ElLPBlCIS.

Uli

eensi ae Wulfino Schireburnensi episcopis litteras
illo teropore dedisse. Dein Ethelwafdo prsceptori
in abbatia Abbendoniensi posl Ordgarum inlerme-
dium successisse. Mox ab Oswaldo abbatcm S. Al-
banicircaannum969constitutumesse;adMaImsbu-
riensis coenobii regimen anno 974 translatum.
Proximo loco Gridiensem episcopum factum, dein
Wiltoniensem postSiricum, ac Devoniensem post
Sidemanuum. Deniaue ad archieiscopatum Cantua-
riensem eyectum, oniisse anno lOOC. Sic quidem
omnia, quie de Elfrico narrata sibi constilere,reve-
rendissimus primas chronologisconciliavit.Liceat
mihi tamen pace tanti viri aliam inire sententiam,
indubiis rei testimoniis freto,qu8e ille aut nescivit,
aut minusadvertit.Neque tamen opus essearbitror,
ut hypotesin ejus ante omnia aggrediar.Errorejus
ex in^rius a me dicendisin singulis pene membris
sponte patebit. *

Elfrici archiepiscopi ordiuem, quem inter anti-
stites Cantuarienses tenuitfSupra asseruimus:illum
nempe circa annum 995, Sincioin archiepiscopatu
successisse, et anno 1005 vel sequente obiisse. Ne-
que magis dubitandum videtur illum Siricio ad
archiepiscopatum evectoinsede Wiltoniensi succes-
si&se, an ea demum ad sedem Cautuariensem trans-
latum. Id enim tradunt Malmsburiensis^Gervasius,
Radalpbus de Diceto et Ghronologia Saxonica, ut
alios taceam. Istius quidem versio Latioa a Wbe-
loco coufectaepiscopum prius Wintoniensem fuisse
preefert.Id autem contra ndem Saxonici chronologi
manifestam.Saxoni<:a enim sic se habent : Elfricus
Wiltoniensis episcopus. Ne^ue melius Baleus i Cent.2,
cap.2i) quia sede Wellensi ad Gantuariensem trans-
latum scribit.Utcunc[ue autem illud certumjuresit
babendum,nonnullamhistoricisnostrisreper]untur,
quee succes^ionem Elfrici in episcopatu Wiltoniensi
perturbant.Ut pauio altius enim rem ducamus,
postOdonis episcopitranslationem ad archiepisco-
patum Gant. circaannum 938, Osulfus successit ex
concordi omnium sententia, Iste obiit anno 970
juxta FIorentium,Osulfo Algarus, Algaro Elfstanus,
juxta Malmsburiensem ; rectius vero Florentius
Alfstanum Osulfo, Wulgarum Alfstano successisse
ponit. Uterque Elfstanum monachumAbendonien-
sem et S. Ethelwoldi discipulum fuisse perhibent.
Neque alius est Alffarus Willelmi a Wulgaro Flo-
rentii.Iste enim indiculo episcoporum Historise suee
subnexo Alfstani successorem Alfgarum vocat Al-
fgarum autem Alfstano successisse indicioest quod
narrat Florentius; Ethelredum regem inj^entem
collegisse classem,atque illi praefecisse Alfricum et
Theoredum duces, Alfstanum Wiltunicnsem et
iOscwiuum (Dorcebtrensisisfuit) episcopos; classem
demum Alfrici perfidia insignis victorise jacturam
fecisse anno 992. Isto quidem anno Florentius rei
exitum narrat; quamvis classi anle plures annos
prsfici potueriot,et episcopusille Wiltuniensisante
rem gestam fato cesserit. Et certe al) anno 989 AI-
fricus sedem Wiltoniensem insederat atque illi
etiam prsecesserat Siricius; quodin superiori dis-
sertatione probavimus.Quem Alfstanuni autemhic
vocat codex Florentiiimpressus, codexms.vetustis-
simus iEIfgarum appellat.AIfgarus igitur successit
Alfsiano,AlfstanusOsulfo.AIfstanus isohiitanno 980
Abendoniae sepultus Juxta Historiam antiquissimam
Abendoniensem, de qua infra, exeunte forsitan
anno postKalenda3Jauuarii.Annoenim981 obiisse
prodit Florentius. Certe consecrationi Ecclesiae
Wintoniensis anno 980,die xiu Kalend. Novembr.
EJfstauus adfuit ; teslc Wolstano in vitaEthelwoldi,
cap. 40. llli successor Alfgarus sedem ad annum
usque988 tenuit Siricius enim, si Willelmo Thorn
fidos, ex abbate S. Augustini Cant. Episcopus Wiu-
toniensis (%eWiltoniensis), procurante Dunstano,
creatus est anno 988.

ElMcatn ante siucepiimi epiBCopaium WUioaiens

Afoisse abbatem AbbendoniensemMalrosburiensitet
Westmonasleriensis scribunt: idque apud omnes
neotericosproindubiohabetur.Lapsitamenomnes,
Sequitur enim historiaAbendonensisa raeprimum
edita,qu8P nullam nonfidemnieretur.Dcvencranda
ejus antiquitate prfffationem consule.Ista successio-
nem abbatum Abbendoniensium ab Etholwaldo ad
annum 4131 accurate contexuit; nulIumautemAl-
frico locum dedit.EthcIwoldo enim anno 863 succes-
sit Osgarus (quod Wolslanus etiam in Ethelwoldi
Vita confirmat) Osgaro Edwinus anno 984,Edwino
Wulgarus anno 990, Wulgaro Adelwinus anno 1017.
Adelwino Siwardus anno 1030 Quod tamen errori
ansam dedit; Alfricus Cantuariensis priusfuitmo-
nachus Abbendoniensis, ex fidehistoriap supraciia-
iffi (ad annum 1006 .In eo sc. monasterio sub exi-
mio monastici ordinis instauratore Ethelwoldoenu-
tritus fuerat; in quo et plurimi alii isiius setatis
antislites. Ab initio enim Edgari regis ad annum

B circiter millesimum singuli fere Anglifleepiscopiei
abbates ex monasteriis Abbendoniensi, Glatoniensi
et Wintoniensidelecti sunt.Adeo invaluerat mona-
chorum ordo;tantun)que apud reges nosirospotuere
Dunstanus, Elhelwolaus et Oswaldus, qui Iribus
hisce monasteriis omnium primis monachos clericis
ejectis induxerant; ei quasi iotidem cucullati ordi-
nis seminaria instituerant,

Elfricum Cantuariensem clericis expulsis mona-
chosEcclesiee Christi Cantuariensi inauxisse supra
notavimus Obiii anno 1005 (juxia alios 1006) et
Abbendoniee, unde monachus exsiiterai, sepulius
est; iransIatusadEcclesiamCant. subCanutorege.
Isia nos docet HisioriaAbendonensis. Diem obiius
deditMariyroIogium Caniuariense ms. sc.xvi Kalend
Decembris Eodem die Elfricum Grammaticum de-
cessissecarmenglossario ejus, quodSomnerus edi-
dit, prsefixum refert. Suspicor tamen carminis au-

C ctorem, nominis ac di^niiaiis ab utro<jue gesim
simililudinedecepium,diemCantuariensiproprium
Grammatico male ad signasse.Alio enim dic Gram-
maiicum obiisse argumenio verisimili inferius os-
tendemus; ei Marlyrologio Cantuariensi fidem in
hacre derogari nequaquam par esi.Cfleterum Elfri-
ci Cantuariensis eruditionis famam asiruii non so-
lum insiiiutio sub doctissimo praesule Ethelwoldo,
verum eiiamBridferihimonacni Ramesiensis coaevi
fides; qui inViiaS.DunstaniipsiElfricodicata illius
nomen ob enormitatem divulgatx perititB deprajdi-
cat {in Actis Sanctorumy Maii iom. IV, p. 346).

Ista solummodode Elfrico archiepiscopoCaniua-
riensi consiani. Abbatem autem S. Albani prius
fuisse admodum probabile esi. Rationesexpediani
Sic enim Joannes Capgravius in VilaOswaldi prae-
sulis Wigorniensis,posleaEboracensis. Dalo illi ab
Edgaro rege et Dunstano archiepiscoponegolioca-

D nonicos s€eculares monasteriis ejiciendi, monachos
introducendi, quod slrenue adimplevii; inieralios
imtituit in ecclesia S. AlbaniEffricum abbatem ; qui
ad archiepiscoparum Cantuariensempostea sublimatus
fuit;in iLcclesiaEliensi Brithnotumabbatem . ( Lege nd .
Nov. f. 252 )Nescio unde ista hauserii Capgravius.
Sane is, ex quo csetera fere omnia desumpsit, Jo-
annes Tinmuthensis in Historia wia Aurea ms. nil
ejusmodi habet. Fidem tamen addiitraditio, qum
inter nionachosS. Albani viguiiAlfricuni scu Leo-
fricum quemdamabbatemsuum adihronumCanlua
riensem demum conscendisse. Istud ex Matthffi
Paris Historia abbatum S. Albani paiet; quamvis
ipse abbaium iempora atque successioneni malc
disposuisse videatur. De parachronismis in hoc
opere admissis nonnulla m notis ad Chronicon
episcoporum Lichreldeusium adnoiavimus. Forsi-
ian et error parilis in hac re deprehendi polest.
Numerat enim Ulsinum abbaiem sextum, Alfri-
cum septimum, Ealdredum octavuni,Eadmerum
nonum, Leofricum decimum, Alfricum unde-
decimomi Leofstanain duodeGiinumi qui tempore

1463

S. iELFRIGUS AACHIEP. GANTUAR,

m

Edwardiregis confessoris Alfirico successii. Porro A MalmsbnrieDsem tam in historia D» gesUs TBguffl

,i — :-4^ ^«-„ «^««•.^««# :««^«:«» Af»:« vi,* (l.ii.c. 8^ quaminVitaAIdbelmiamepriroumediti,

p. 32, charta Ed^ari regis data ccenobio Malinslm-
riensi anno Domini 974, regni sui 14, quase^//r».
cum virum m omnibus ecclesiasticum sic io libro De
gest. reg. virum moribus ecclesiasticis expertisstmvm
officiis : legendum suspicor in omnibus ecciesioiticit
expertissimum officiis) abbatem prefecisse dicit.Biue
abbati Willelmus in Yita Aldhelmi (p.33) ejusmodi
apponit cbaracteres» qui Grammaticopropriisunt.
Sic enimille : Eumperitumlitterarum,prasertimq\u
elegantissimum interpretem nisi fallax tradit vetiutos.
Moriens reliquit aliquantos codices.nonexigmingem
monumenta : Vitam S. Adelwoldi anteqvam em
Wolfstanus operosius concinnaret ; Abbreviati&nm
passionis S, Edmundi ; libros multos ex Latinoinpo'
trium sermonem versos, Opera isla ad j^fricum
Grammaticum spectare nullus «non novit. Hnjtts
enim innumeros fere sermones,Tractatus,et libros

si quis tempora componat, mveniet Africum abba-
tem septimum tempore Edgari regisfloruisse.Quod
cum Gapgravio apprime convenit Alfricum enim
coenobio S Albani etBrjthnotum Eliensieodem cir-
citer tempore prcepositos asserere videtur;Brithno-
tum autemmonasterio Eliensi anno 970 prffifectum
esse HistoriaEliensis refert.Rem conflrmat subscri-
ptio iElfrici abbatis in charta Edgari regis data coe-
nobio Ramesiensi anno 974 ^in Monastico Angl.
tom.I, p. 236). Iste quidem Alfricus sedem Cantua-
riensemposteaobtinuisseperhenepotuit.Id tantum
de exitu ejus Matthseus docet,iIIum plenum dierum
etsanctitate prseclarummigrassead Dominum,seu
potius,si verum fatendum esset,se nescire quid de
eofactum sit Honoremautemarchiepiscopatusgesti
non abbati septimoseddecimo.sc. Leofrico,defert.
Sicenim rem disposuit Leofricusliliuseratcomitis
Gantiffi, Alfricus frater ejus uterinus. Ille, inarchi-

episcopum Cant. electus^ non consensit, asserens fra- B S. Scripturae e LatinoinSaxonicum serroonem ver-

trejn suum Asfricum ad hoc esse dipniorem. Postea
tamen consensit. ^am,assumptusadarchiprxsulatum
domum suam bonis omnimodis reliquit reduntantem.
Et huie successit Alfricus frater^ (jmi, ope fratris m
archiepiscopi fultus^multos repressit insurgentes^ etc.
et ejusdem auctoritate officium S. Albani a secom-
positum in multis Anglise loris publicari fecit.Juepie
igitur Gullielmus Watsius,Matthaei Paris editor,no-
tam hanc marginalem apposuit ; Leofricus eiectusin
archiepiseopum non consensit^ asserens fratrem suum
Alfricum fuisse multo digniorem.Alfricus ipitur e/fe»
cius est archiepiscopus CarUuarise. Alfncus iste,
dum ssecularis fuit, regis Etheldredi cancellarius
fuit ; et postea abbas factus ab eodem Etheldredo
nonnuUa coenobiosuo emit Sub Etheldredo itaque
rege Leofricus abbatia cessit, Alfricus successit.
Anteannumigitur 978 quodponitUsseriu8,AIfricus

sosin bibliothecispublicisetiamnum haberous..Vitt
Ethelwoldi abeoconteztaexstat ms. (exbibliotbeca
FiscamnensideFcripta^peneseruditissimuroMabillo-
nium. qui prologum ejusdeditin Actis Benedictin.
Sa^c. V, 608, in notis ad Ethelwaldi vitaro a WoN
stano scriptam. Quam quidem Vitam, ut id obiter
notem, Wolstanum anctorem haberefde qoo dn-
bius heesit GI. Mabillonius) ex hoc Willelmi loco
jam primum constat. Quie de illo eniro Wolstsni
opere dicit Aldhelmus, Vitae Ethelwoldi aMabillonio
ibidem editae adamussim conveniunt Gapterom Ab-
breviationem passionis S.Edmundi ab Elfrico ador-
natam non aliusmemoravit.Nescio an hodiesope^
sit.Habeturquidem Vita S. EdmundiregisSaxonice
ab Elfrico scriptain bibliotheca Golton. Jul E.l.
Porro de Elfrico abbate Malmsburieiisi Willelmus
adjungit qaodi^ruinjamQrandsevusessetin episeopm

abbas S. Albani esse non potuit. Sed neque multo q Cridiensem altatus, vix oKatuor annis stgferfvit
post abbatiam sortiri potuit. Leofricus enim iste ad Longe igitur illealiusab Alfrico Cantuariensi,qniei

archipriBsuIatum a Matthaeo evectus,alius non fuit,
quam Leofricus episcopus Gridiensis ; qui (proutin
fronte MissalisEccIesise Exoniensiab ipsometdonati
scriptum reperitur) Gridionensem episcopatum ab
Edwardo rege, cui capellanus fuit donatum tulit
anno i046. Sedem Exoniam transtulit anno 1050 ;
obiit i071 .Nullum alium hujusce nominis inter pre-
sules Anglicos ejusdem ceviinvenimus. Quod si AI*
fricustemporeEtheldredi re^s abbasfuerit, dicen-
dum erit lUum Leofrico ordme preeivisse.GerteRa-
dulphus de Dicto (Abbrev. Ghron. p 446) isti sen-
tentiffiduffragatur Sic enimabbatesS.Albani recen-
set; Wlsinumsextum,EIfricum, Eldredum^ Edma-
rum, Aluricum decimum. Bic factus est, inquit,
archiediscopus Cantuariensis. Cui successit in abbatia

ipsius Willelmi aliorumqueomnium sentenliaarchh
episcopatum undecim annis, et anteaWiltoniensem
quincrue,tenuit.FalsusergoGI. Usserius, qui uoum
eumaemque ponit.Quod vero vir maximusElfricum
anno 978, Gridiatunensem episcopum, anno 990,
Wiltoniensem post Siricium^ sicut etiam Dewnien-
sium eodem temporepost Sidemannum fnissefacton
conjiciat ; pluries adhuc lapsus est. Sideroanons
enim obiit anno 977, teste Florentio ; alius^joeDe-
Toniensiumepiscopus^nonfuit praeter Gridiensem.
Nec minus erravit ipse Willelmus, ^ui Elfiricnm
Grammaticumeumdem cumGridiensi posuit.Scri-
psitenimGrammaticusVitam EthelwoMi KeDolpho
episcopo Wintoniensi anno i006. Elfricus antem
Gridiensisjamdiu satiscesserat: quippequiqoataor
duntaxat annis sedem tenuit, et ante annum 991

S. Albani Leofricus abbas undecimus^ frater ipsius ,

Elurici, Gautius igitur ordinemRadulfusdisposuit, «> quatuorinabbatiaMalmsburiensisuccessores,EtheI-
quanvisetipsehairucinatusfuerit,archiepiscopatum wardum,KinewarJum, Brichtelmum, et Brithvoi-
Alfrico abbati non septimo sed decimo tribuendo. dum habuit. Brithwoldus enim Danelf^ldurosolvit,

Leofricum autem abbatem fuisse episcopum Exo-
niensemidemconfirmat ; dum refert Leofstanum
abbatem duodecimum factumesseannol047.Anno
enim prsecedenti Leofricus sedem Exon. adeptus
fuerat. Nescio aunonMattbeeusfratrumofficiapari-
ter ac ordinem immutaverit.Leo£ricuna enim regis
cancellarium fuisse Westmonasteriensis et Wigor-
niensis produnt : Alfricum nullus. Ut quod seutio
dicam : SiAlfricus Gantuariensispriusnierit abbas
S. Albani, ordine fnit septimus. Et fuisse quidem
non afflrmo, lubens tamen concedo. Atque istaqui-
dem scripseram,antequam Vitam Oswaldi abEad-
mero scnptam perlegissem.Erilliusenimfidc cer-
tissimeconstatElfricum archiepiscopumGant fuisse
prins abbatem S. Albani, cffinoiborecensiustaurato
ab Oswaldo prsefectum.

Ab Alfrico Gantuarieusi ad Grammaticum trans-
oundum est : et primo quidem (juib de isto Malms-
buriensis narrati exaouai suhjicienda. Ezstat apud

teste Willelmo (in ViU Aldhelmi p. 95). Idautem
vectigalis anng 991 impositum fuisse constat. Pro-
pius adhuc veritatem attingere liceret, si chsits
Ethelredi regis Ethelwerdo abbati data (loc. cit.),
cui Elfricus jam episcopus testis adfuit, yeras tem-
porum notas exbiberet, quee codicis vitiu corroptc
sunt. Id tamen prcefatur Willelmus chariarodatam
fuisse ab Elheldredo, dum adhuc in regno leneUvs
esset. Regnum iste iniit anno 978 die 18 Martii.
Testes adfuerunt prceter Elfricum EscuinusDorces-
trensis episcopus, etilli quiin superiori ckarta(({Vt
Elfricus abbas constitutus est) subscripseruni: y\i'
Dunstanus, Oswaldus, Ethelwoldus, tres Elfstani.
sc. Londoniensis, Roff*ensiset Wlltunensisepiscop»
Ex his Elfslanus Wilhinensisobiitanno98«. pront
supra observavimus. Adeoque Elfricus Cridtens»
ante annum 985 obiil. Ista sulticiant. Gura charU-
rum autem fides merito suspecta habealur,noninu-
tile eritsaccessionemepiscoporiim Cridteiisiafflifl-

i46S

blSSERT. DE DDOBUS iELFRIGtS.

t4M

tiieri, Dlo» sic enameroiMalmsbttriensis (lib. ii, De

fesL pontif.) : Edolfus, Edel^ar, Elfwold, Sideman,
Ifric, Elfwold Eumdem ordinem servatFlorentius,
qui annosplurimoruminsuperexhibuit. Ethelgarus
sc. obiit anno 953, episcopatus sui ii, Alfwoldus
successit anno 953 (aono 952, juita Florile^um,
qui tamen sibi male constans ejusdem introitum
totidem verbis refert in anno976); seditannos i9;
obiit anno 972. Sidemannum Edgarus rex anno 968
coenobio Ezoniensi abbatem preefecit; anno 972
Alfwoldo successorem dedit. Oniitis anno 977. Ad-
diicodez ms. FlorentiiAbbendonise sepultum esse.
Sidemanni obitum conflrmant Acta synodi Kyrtlin-
gtoniensis (concil Angl. tom I, p. 493), anno 977,
nabits. In ipsa enim synodo obiisse ibidem dicitur.
Successit itaaue Elfricus anno circiter 977, el circa
annum 98i aefunctus est. De isto episcopo dictum
puto, quod habet Historia Glastoniensis (Monastic.
Augl. tom. I, p. 9) : Elfricus episcopus^ monachusei
abhas Glastonise, oiiil anno 988. Annus q[uidem mi-
nus convenit; nec^ue tamen minus verisimilis est
co^jectura. Auclon enim istius historice chronologia
infelicissime solet succedere.

Rejecta Malmsburiensis sententia, certiora de
ElfricoGrammaticosuntinvesli^anda. Id in primis
constat iltum Ethelwoldi abbatis Abendoniensis et
demum episcopi Wintoniensis discipulum fuisse.
Hoc ipse pliiries in suis scriptis testatur, et prsece-*
ptoris virtutem et erudiiionem deprasdicat Sic in
praBfaiioneprimaadgrammaticamdazonicam,«{cu/
didicimus in schola venerabiiis pradsulis A thelwoldi^
qui multos ad bonum imbuit. Et in prefatione se-
cundadicit Dunstanum archiepiscopum et Ethelwol-
dum episcopum litteras jamdiuapud Angtossepul-
tas in monasteriis resuscitasse. Sane prseclarum
Ethelwoldiinhacre studium alius ipsius discipulus
Wolstanus nobis in Vita ejus (cap. 3^ testatum de-
dit : Dulcenamqueerai ei, xnqail, adoiescenieset iuve-
nes tetnqir docere, ei Laiinos tibros Angliceeis solvere,
et reguias grammaticas artis ac meiricse raiionis
iradere, et fucundis alloquiis ad tneliorU horiari,

Ethelwoldus monachos Abendoniensesante, Win-
tonienses post prsesulatum susceptum discipulosha-
buit. Elfricus e Wintonieusibus fuit. Ipse enim in
episiola ad Kenulphum, Vitse Ethelwoldi prefiza,
sese Wintoniensem alumnum apellat. Eumaem El-
phegusepiscopus Wiutoniensisad monasterium Cer-
nelienseJe^ avit ; adeo ut monasterium, in quo dege-
bai, ab episcopi Wintoniensis ditionem spectasse
jure censeaiur. Poterai tamen Elfricus in utrovia
moDasterio Ethelwoidi regimini subdi ; modo ffitas
permitieret. Ethelwoldus enim (ut Joannis Tinmu*
ihensis verbis utar, in Historia Aurea ms. lib. zzi,
cap. 58), expulsis de veieri monasierio Winioniensi
elericisy induxii monachosde Abendonia quibus ipse
abbas ei episcopus fnit, £z horum aulem numero
Elfricum fuisse setas ejus necdum adulia non per-
miilii. Anno enim 963, quo ELhelwoldusab abbatia
Abbendoniensi ad episcopatum Wintoniensem
translatus est, nondum undecimum eetatis annum
superarat Quodprozime probandum esi.

Chronolo^iam Sazonicam a Julio Csesare ad an-
Dum Chrisii i 070 Abrahamus Whelocus edidii ex
duplici codice ms. Kaltero coliegii corporis Christt
Cantab. vetusUore, altero Cottoniano recentiore,
Operis totius auctor frustra quttrilur. A diversis
enim scriptum est. Codez autem Cantabri^ensis
uota afDza prsefert chronologiam istam scriptam
esse ab Klfnco anno oelalis sufie 23. Quod de parte
ejus posteriorenequac^uam inlelligendum esse satis
constat. ParsitaquepriorElfricum auctorem habet:
quae auidem res Ecclesie Wintoniensis ianta pre
aliis diligentia persequitur, ut a monacho quoaam
Wintonieusiconcinnataprimo intuitu videatur. De-
sinit ista in anno 975 ; primo sc. Edwardi regis ei
martvris anno : quod cuivislocuihconsuientifacile
patebit. Ibi enim hisioricuspostnarratamEdwardi

A iniroiium, moltosiUiannospreeaiuf.IaDroximoaiir
tem, cujusres gestas chronologia isia exiiibet> annd
sc. 977 Edwardum regem occisum esse narraiur.
Qu£B certe ab uno eodemque auctore proficisci ne-
quaquam potuerunt. Elfncus igitur m anno 975
dironologiamsuam terminavit,annosjam natus23t
adeoque anno circiter 952 natus esi.

Idem Elfricus post annum 908 nondum abbaiis
dignitale auctus scripsit ad Wulfinum episcopum
Schiburnensem epistolam celeberrimam. qus ssb*
pius prodiit, et canones ecclesiasticos, qui habentur
apudSpelmannum,concil. Anel.tom. I,p. 572. Spel-
mannusquidem ^n notis ad nos canones, p. 583)
contendit Elfricum tunc episcopum fuisse, duclo
ezinde argumento, quod Wulfino sesepareminnuat,
canones suos sic ezorsus: Elfricus humilis fraitr
venerabiii episcopo Wuifino. Porro duos tantum hoc
sfficulo Wutfinos episcopos fuisse : uuum ScirbuT'
P nensem ab anno 940 ad 958 ; alterum Dorcestren*
-^sem ab anno 1053ad 1067; nullum autem utrivis
Elfricum episcopum contemporaneum reperiri.Uni-
ci Alfrici Puttffiarchiepiscopi Eboracensisieiatemad
rempropiusaccedere. Istumenim sedem Eboracen-
sem ab anno 1063 adl031 tenuisse; adeo utsi Wul-
finus cathedram Dorcestrensem paulo citiasadierit^
vel Alfricus Eboracensem paulo diutius tenuerit, Al-
fricusarchiepiscopusWulfinocoepiscopocanonesin«
scribere commode potuissei.Etmhancseinclinare
senientiam . Vel si concedi posset Elfricum Canonum
auctorem non fuisse illo tempore episcopum ; cum
tamenaliundeconstet Elfricum canonum auctorem
cum Grammaticofuisse, eiGrammaticusEthelwoIdi
(qui sedem iniit anno 963) discipulus fuerit: nuUo
modo fieri posse ut, Wulfino episcopo Scirburnensi
anno 958 defuncto, canonesistiinscriberentur. Hue
redii Cl. Spelmauni sententia;qu8Biotfereerrore8
p habet quot argumenta. Quod Alfricus Putta sedem
^Eboracensem anno 1003 obtinuisse dicaiur; typo*
graphi erratum arbitror. Nescire enim non potuii
vir doctissimus Alfricum anno 1 023 archieprffisulatn
Eboracensiauctum esse. Neque etiam quo anno Wu^
finus episcopatum inierit, investigarerefert. Cano-
nes enim hos anteannum saltem 1006 scripiosesse
clarissime liquet ez prsBfatlone ESfrici auctoris ad
codicemms.^ in quo sermones catholici atque isti
ipei canones Sazonice habebantur. Prvfaiionis iui-
hum Spelmannus ibidem dedit. IneadicitEIfricus
se ab Elphego episcopo Winioniensi ad monasterium
Cerneliense missum,iibrumistum e Laiino sermone
in Anglicum iranstuUsse idioma. Ante annum igitue
1006, quo Elphegus Wintoniensis episcopus esse
desiit ; ei posi annum 983, quo esse cospii. Poierai
iamen ElfricuscanonesWuIfino Scirburnensi Latine
ante plures annos scripsisse ; et postea hic loci
^ Sazonice convertere. Quod illi non mfrequens erat
^ libros suos e Laiino ^onice, e Sazonico Laiiue
transferre. Potuii quidem etiam canonesanteannum
1006 compositoe Wulfino Dorcestrensi post annum
1035 inscribere: quodvult Spelmannus. Nimisia-
men durum videiur Elfricumcanonesconscripsiase
in gratiam alicvgus prsesulis : quem post quinqua*
ginta plus minus annos fuiurum prieviderai. Siu
Wulfino Schirburnensi inscripios aicamus; emnia
ojptimeconvenieni. Vitse insiituium eisectsstudium
Wulfino et Elfrico communiafuerunt;quodamici-
tiam illis facile contrahere potuissei. Iste sub Ethel-
woldo Wintoni», ille sub Dunstano Glastonie enu«
tritus (teste Historia Glasioniensi, p. 9) Elfricus
capitali odio inclericos sseculares prflesnrtim cooju-
gatos ubivis invectus, quod et in canonibus ad
Wulfinum prse aliis arflumentis persequitur. Wulfl-
nus ejusdem secte stuaiosus,clerici8 Ecclesia Scir&-
burnensi ejectisconfestim post acceptum episcopa-
tum, monachos in sede episcopali instiiuit : auctore
Malmsburiensi (De gesi. pontif., lib. ii« f. 141). In
epistola auiem canonibus prefiza iaoiam abosit ut
Wulflno se parem uintti^i ui aontmiain potbui «ea»

^467

S. -feLFWCDS ARCfllfiP. CANTtJAR, — DlSSKftT. DE DUOBUS JBLFWOS.

IMi

obscare indicel. Sic eliam Wulflnum alloquilur: ^
Obtemperavimus jussioni tuae libenti animo ; sed non
ausi fuimus aliquid scribere de episcopali gradu.quia
vestram est scire auomodo vos oporteat^ elc. Qiiod
vero se fratrem inoigitet, non aliud innuit quam se
monachum esse,usurpato vocabulo apud monachos
etiam antiquiores frequentissimo. Eifrico autem
prse aliis in omnibus suis scriptis solemne est no-
mini proprio nom en ordinis seu dignitatis apponere.
Sic enim cuncteefere illius lucubrationes exordiun-
lur Frater Elfric, vel Elfric abbas, vel Elfric episc,
Denique Wulflmus iste Elfrico contemporaneus
fuit. Anno enim 958 (quod vult Spelmannus) adeo
non defunctus est,utepiscopatumnondum obtinue-
rit. Namque anno 962 Wulflnus abbas Westmona-
sterii a Dunstano episcopo Londoniensi institutus
est; ex fide Radulphi de Diceto (Abbrev. Chron.,
p. 456, et Hist. De prsRsuI. Angl., cap. 3). Hudc
posteafuisse episcopum Schireburnensem constat ex
Willelmo Malmsburiensi (De gest. pontif., lib. ii, f. B
141] guiin Wulfini Schireburnensisrebus gestisnar-
randis eadem qnse Radulfus, de abbatia Westmo-
nasteriensi illi a Dunstano, cum esset episcopus Lon^
donise, commissarefert, anno duntaxatprsetermisso.
Sane Radulphum in annohallucinatumesselibenter
crederem. Dunstanumenimasede Londoniensi ad
Cantuariensem sub exitum anni959 translatum esse
in superiori dissertatione probavimus. Factus est
idem episcopus Londoniensis anno prsecedente, ex
Florentii fide, ita ut anno 959 vel 958 Wulfinus ab-
bas Westmonasterio praepositus fuerit Et anno aui-
dem 958 prcepositum fuisse Florilegus diserte arfir-
mat et Joannes FleteinHistoriaWestmonasteriensi.
De Wulfini obitu disquirendum restat. Ante annum
978 is contigit, si Florentio simul et Malmsburiensi
fides. Isto enim anno Alfwoldus ex illius sententia
decessit; qui Wulfino in sede Schireburnensi juxta
Malmsburiensem aliosquesuccessit.WuIfinumauem q
dam episcopum Wiltoniensem Evidentise Ecclesiee
Christi Gant. (col. 2223) memorant subscrip.sisse
donationi Etherici et Leofwennse una cum Elfego
episcopo Wintoniensi. Factum id igiturpostannum
984, auo Elfegus episcopatum iniit. Pronumtamen
est arnitrari Wulsini pro Wulgari nomine male irre-
psisse. Wulgarum enim postannum 98i sedem Wil-
toniensem tulisse supra probavimus. Utcunque au-
tem conjectura se habeat, evidentiarum istHrum
auctoritati quam minimum deferendum censeo.
Nescio an Florentii auctoritatem superet charta
Ethelredi regis data Wulfsino episcopo Schirebur-
nensi et coenobio suo anno 998> quse m bibliotheca
manu valde vetusta et semisaxonica reperitur^quse-
que exinde descripta in hoc volumine paulo inferius
locum habet. In tanta testium discordiaquid potis-
simum statuendumessetmihi pirorsus incerto felici- y.
terad manus devenitJoannisFleteHistoriaWestmo- ^
nasteriensis ms. Iste ex Sulcardo monacho West-
monasteriensi, qui 50 circiter post Wulfsinum an-
nisfioruit, refert can 17 Wulfsinuinepiscopum Schi-
reburnensem ab Etnelredo rege paulopost annum
980factum esse, etanno circiter 998 obiisse. Ineam
igitur adducor sententiam Alfwoldum iUum aFlo-
rentio memoratum ante Wulfsinum sedi Schirbur-
nensi preefuisse ; lapsumque esse Malmsburiensem
atque illius sequaces in catalogo episcoporum Schi-
reburniensum texendo.Eo quo WuifsinumMalmsbu-
riensis loco Alfsium reponit Florentius, Ulsium FIo-
rilegus, qui eumdem Elfredo anno 940 successisse
ponit*. Noster autem Wulfsinus inferius quceren-
dus est, illo circiterloco,quem£theIricus etEthel-
siusin vulgatisprsesulum Schireburnensium catalo-
gisobtinent.JoanniFIete fidem astruuntcharto!! per-
antiquee Saxonicse in historicacoenobii Abendonien-
sis ms. in bibliotheca Cottoniana Claudius B. 6.
Quarum plurimis Wilfsinus isto circiter tempore
pibscripsit. Verbi firatiachartsedatse anno 995sub«
iUibam^ElMcUswiltonidnsis episcdptts etWlfsige

Schireburnensis fol. 96 ; charlae anno 995, indic-
tione 8 datee iEIrricus electus Cant. arcbiepiscopQs
et Wulfsige Schireburnensis episcopus [ol 93;
chartae anno 906, indictiune 9, iElfricus Canl.
archiepiscopus, et Wulfsige Schireburnensis epis-
copus, f. 99; multae quin etiam post annura 998
cbartse edita? inibi singulisfere annisreperiuntnr;
in nuUis autem harum Wifsini nomen coropareL

Post ^nnum 987 Eifricus missus est ab episcopo
Wintoniensi Elfego ad monasterium Ceroelieose
in agi*o Uorsatensi ut discipIinammoDasticamiDibi
institueret,rogatu iEthelmari comitis, qui monaste-
rium recens fundaverat. Ista scribit Elfricus in
praefatione ad sermones catholicos etcanoues so-
pra memorata Charta autem fundationis dicti roo-
nasterii exstat (in Monastico An^l., tom. I, p.25l}
data anno 987. In hoc monasteno degens, plori*
mos sermones, quos catholicos vocat, e Latina in
Saxonicam linguamtranstulit : quodipse lococitato
prodit. Postannum itaque 987,grammaticamsDam
concinnavit.In secunda enim grammaticesprefatio-
ne dicit se octoginta libros ^ermonum vulgarisermone
reddidisse. Et totidem quidem, neque plure8,annu-
meratis etiam codicis Cerneliensis sermonibos ab
illo versos hodie habemus. Simplex autem mona-
chus adhuc fuit; utpote qui in prsefatione dicti codi*
cis se monachum et missalem presbyterum dnnlaxal
indigitat. Nec mirum videri debet simplici mona
cho monasterii recens fundati instiiuendi curam
commissam esse : cum praeter eximiam eruditionis
famam Elfrici meritis accesserit, quod Ethelwoidi
discipulus fuerit IIIo enim tempore nulli fere digni
habenantur, qui monasteria et ecclesias seu rcge-
rent, seu instituerent ; nisi qui e Dunslani, Ethei-
woldi aut Oswaldi scholis prodiissent. Hinc et ad
aiia monasteria Elfricum legatum esse leginaas.In
codice enim ms. versionis Saxonicse Evangeliorum
(in collegio Corporis Chisti Cantab.)subfineEYan-
gelii S. Matthaei, ista reperiuntur charactere Saxo-
nico scripta : figo Elfrieus scripst hunc librm »
monasterio Bathonio (missus puto ab Elphego epi-
scopo, qui primus fuerat ipse abbas Bathoniffi) ^
dedi Brithwoldo prxposito : teste Mareschallo m
Observat, ad versionem Anglo-Saxon , p. 490.

Post annum i002, Elfricus scripsit epistolamin-
signem (quee exstat) Desacramento allarisad^ol-
stanum archiepiscopum Eboracensem. Duo fucninl
isto sseculo Wolstani archiepiscopi Eboracenses.
Alter obiit anno 956, die vii Kal. Januar., \f^
Florentium et Chronicon Maiirosense.Alter Aldolio
successit anno «002, juxla Florentiura et WesUno-
nasteriensem ; obiit anno 1023, v Kal. Junii, fena
tertia, juxta Florentium et Thomam Stubbs. Abba-
tem fuisse, quando epistolam scripsit, ipse assump-
to in fronte epistolse abbatis tituio, demonstranl.
Wolstano igitur seniori epistola inscribinon polou;
cum Elfricus anno 987 triginta plusquam post u-
lius obitum annis^ nondumabbatisdigniUtecono-
nestaretur. Sunt tamen, qui Wolstano seniori scnp-
tam volunt ; quibus opposuisse sat erit E^^JIj"?
fuisse Ethelwoldi discipulum ; ipsum autem Etiiel-
woldum non longe ante Wolstani obiium abbatcro
factum discipulos sibi adscivisse: ne dicam itcrum
Elfricum post annum 787 simplicem monachom
fuissc ; et si de a?tate ejus recle conjecerinius, m
cunis adhuc, quandu Wolstanus obiit, vagiissC;

Anno 1005 Elfricus, abbas jam factus Vilam
Ethelwoldi prfficeptoris conscripsit ; ct Kenulio«r
scopo Wintoniensi scriptam nuncupavit. Kenulio
enim! successit Elphego ; quem anno 1005 aa se-
demCantuariensem translatum in superiori disscr;
tatione ostendimus; et ante mensem Julium »n
sequentis obiit, teste Florenlio Wigornicnsi. Anno
aulem 1005 potius quam' 1006 Ethelwoldi >«»

)4«»

S. ^PRICI AD WLPINUMEPISC. CANONES.

147«

das*medio anno 984. Sin idiis annas 4006 macris A Rei non leve pondns accedit ex eoffnomento EI,

placeat, non refragabor. Gujusaam monasterii
abbas fuerit Elfricus, miuus constat. Wintoniensis
tamen fuisse videtur ; tum quod opus Kenulpho
episcopo Wintoniensi inscripserit ; lum quod mo-
nachus Winloniensis antea rueril, quod supra os-
tendimus. In epistola etiam nuncupatoria cum et
abbatem et Wintoniensem alumnum se vocans,
institutionis locum doceat, abbatise sedem taceat:
unum eumdemque et abbati ct monacho fuisse lo-
cum subindicat. Rem extra dubium ponent Floren-
tius Wigorniensis, Radulfus de Diceto, et Thomas
Stubbs : quiAlfricumPuttam archiepiscopum Ebo-
racensem, prius Wintoniensem prsppositum fuisse
produnt. Nostrum autem Elfricum fuisse illum ar-
chiepiscopum Eboracensem unico eodemque cer-
tissimo argumento ostendemus.

Elfricum demum episcopali di^r^itate auctum
esse constat ex epistola ejus ms in collegio Gor-
poris Ghristi Gantab. quse inscribitur : ElfriciepiS'

frici archiepiscopi Eboracensis : qui an aliis Putta-
a Fiorenlio Wigorniensi Puttoc appellatur. Vocem
corruplam esse jamdiu suspicabar ; et pro Saxo-
nica Iittera /) litteram p male esse repositam ;quod
ob litterarum similitudinem perfacile fuit. Tan-
dem subadium felicissime tulit codex ms. vetustus
Florenlii Lambethanus ; qui pro Puttoc legit pit-
tunc Ista autem vox a voce Saxonica pitt, quse in-
genium seu doctrinam significat, derivatur. Unde et
pittiz et [)ittoI, doctus seu sapiens, Adeo ut Elfricus
pittunc nil aliud sit quam Elfricus doetus seu El"
fricus sapiens. Quod quidem cognomen jure illi
datum fuit, cum ipse solus plus omnibus simul
suae ffitatisAnglis in rem litterariam contulerit.

Alfricus itaque Wolstano juniori in archiepisco-
patu Eboracensi successit. Wolstanus obiit anno
1023 die v. Kalend. Junii feria tertia, ex fide Fio-
reutii Wigorniensis et ThomsB Stubbs. Ipse vero
Elfricus oniit apud Suthwellam anno 105i,etapud

copiadjam nunc ordinatos. Archiepiscopum apudB Medeshamstede seu monasterium Petroburgense

Anglos fuisse patet ex vetusto carmine glossario
ejus prsemisso :

Prxsulis hic redolent Elfrici lypsana summi :

Qui rector patrix perstitit A ngliqenm.
Inter jpontifices ruiiians seu mystica lampas :

Defensorregni^ necne salus popult.

Denique archiepiscopum Eboracensem fuisse li-

?[uet ex epistola antiqua, quse in.vetusto codiceEl-
ridi glossario subjiciebatur, et una cum glossario
a Somnero evulgata est. Inibi religiosus virquidam
Elfricum orans, ut illi regium favorem iu negotio
quodam tenui conciliaret, eum his verbis compel-
lat : Ita tu, sacerdos egregie ^lfrice, nostriregis C.
obtutibus semper asftistis ; et secreta ejusdem consiiia
a te non sunt abscondita. sedper tux industriam sa^

sepultusest. Id iidem auctores et Radulphus de
Diceto produnt : diem obitus praetermittunt. Gar-
men quidem supra memoratum glossario preefi-
xum die xviKalend. Decembr. illum obiisse prse-
fert. Istum autem diem obitualem ad Elfncum
Gantuariensem archiepiscopum certius spectare
antea adnotavimus. Praestat, ut Elfrici Eboracen-
sis obitum inter monachos Petroburgenses qusera-
mus. Siquidcm is apud eos scpultus fuerit; diem
ejus obitualem, quem anniversarium vocant, illi
quotannis celebrarunt. Habeturitaquems.inbiblio-
Uieca Lambethana Gonsuetudinarium monasterii
Petrobur^ensis ; cui prsemittitur Kalendarium.
Kalendano in totidemcolumnis seorsim positisin-
terseruntur dies anniversarii cujusvis mensis in
illo coenobio ceiebrandi. Et in his obitus Elfrici

pientic^ discemendo rimantur. Apnd eumdem verum ^"f^ ccenomu u«iem«uui. 1.1 m u« umtu=, ,ui.i.o.
multtmim mbvenis divitum et vi^um mUeriis. Unde- ^ ^'^^.f. v?r*>*« ^P^alur : Die l^^^^^-J^i"^^^''^'
totisimploronisibustua:serenitatJmbenevolentia>, etc. ^^^^^!^ DompmElfnct arc*i€pi5co/>i. Sic etiam obi-

n r r^ • , « I* «... . ' /^ fnnrinm nrpnnhii Rami>4P.n<«m (cmus fiXCerDta exfl'

Rex autem G. isto sseculo alius non fuit prceter Ga-
nutum; et Ganuti regis tempore Elfricus archi-
episcopus alius noa fuit prceter Eboracensem.

tuarium coenobii Ramesensis (cigus excerpta exfl-
tant in Monastico Angl , tom. I, p. 235) : Nono
Kaknd. Februarii, obiit Ailfricus arcniepiscopus.

CANONES ^LFRICI

AD WULFINUM EPISCOPUM,

(Edidit Labbecs, Coneil. generaly tom. IX. CQi.1003. — Habentur canonesisti adfidem libricatholicorum
sermonum, Anglice in ecclesia recitandorum, in celebri bibliothecaGorporis Ghristi, volgo SancUBene
dicti Gantabrigiffi, prout sequuntur.

EPISTOLA DE GANONIBUS.

iELFRiccs humilis f rater venerabili episcopo Wul-
piNO, salutem in Domino.

Obtemperavimus jussioni tuee libenti animo;sed
non ausi fuimusaliquidscriberede episcopaligradu,
quia vestrum est scire quomodo vos oporteatopti-
mis moribusexemplumomnibus fieri,et continuis
admonitionibus subditosoxhortariad salutem;qu8e
iii Ghristo Jesu dico : tum quod soepius deberetis
vestris clericis alloqai, et iilorum negligentiam ar-
g^uere, quia pene statuta canonum, et Ecclesias
religio, vel doctrina, eorum pcrversitate doleta
sunt. Ideoque libera animam tuam, et dic eisquse
ieneuda sunt, saccrdotibus et miaistris Ghristi, ne

D tu pereas pariter, si mutus habearis canis. Nosvero
scriptitamus hanc epistolam^qufleAnglicesequitury
quasi ez tuo ore dictata sit, et iocutos esses ad
clericos tibi subditos, hoc modo incipiens ;

I.
Dico vobissacerdotibus ego ipsemet : Non feram
negligentiam vestram in vestro ministerio, sed in
veritate vobis annuntiabo qtiid de sacerdotibus
constitutum est. Ghristusipse nobisexemplum prse-
buit Ghristian&e institutionis» et puritatis vite seu
castitatis. Omnes igitur qui in yia sua secum am-
bulaverint, mundano omnia reliquerunt, ne uzo-
res respicientes. Unde ipsemetin quodam Evange-
liorum suonim ait : Qui uxorem suaxn non odit^ m-
dignus est meus esse disdpulus (Luc. ziv).

U7i

n.

Post Christi Tero aseeasionein in regnmn coelo-
rum, et excessum venerabilium ejus apostolorum,
taata ezcitata est in terrarum medio perseculio,
ut ad sjnodum congregari nequibant ministri Dei,
propterea quod eorum vilis insidiabantur gentes
ethnic8B; donec Gonstantinus Gffisar, imperium
orbis assecutus, Ghristianus fleret.

III.

Tunc congregavit ille in Nic«a civitate cccxviii
episcopos ex omnibus nationibus ad confirmandam
fldem catholicam. Eraut in hac synodo multi epi-
scopi insignibus clari miraculis, et hi missalem
quemdam sacerdotem, Arium nomine, telo ana-
thematis perstrinzerunt,quodaon crederet Filium
Dei viventis in perpetuum eequalis esse potentiie ^
cum Patre suo glorioso. Ipsumque igilur Satanae
tradideront omnes : sed is noluit resipiscere, us-
qi^edum effnsa cum alvo intestina sua in latrinam
viderat.

IV.

In hae sjnodo instituta fuit sanctae Ecclesiie ii-
turgia, et fidei Sjmbolum quo in missa utimur,
nonnullaque alia ad cultum et servitium Dei per-
tinentia.

V.

Decreverunt jam tum omnes unanimi cogita-

iione ut neque episcopus, nequesacerdosmissalis,

neque diacoRfB, necqui vere est canonicus, indo-

mo sua secum haberet aliquam mnlierem, nisi q

matrem vel sororem suam, amitam vel materte-

ram soam ; et qui aliter fecerit, ordine et gradu

stto privaretur.

VI.

Gonsiderate igitur digna hsec auditu. Gum enim

habueritis ecclesifle vestree soIIicitudinem,econtra-

rio • adduct qnasipericu-

losuin non esset, sacerdotem vivere more coqju»'

gati [vel hominis plebei]. Sed dioetis eum faaud

posse carere muliebribus servitiis. Rej^pondeo :

Onraam paeto vitaim transegerunt sancti olim viri

absqne flSMiM vel uxore, qui in mercedem easti

sui animi vita nunc fruuntur sempiterna ? Ad hoc

diceat sacerdotes Petrumhabuisseuxorem. Verum

&. iKLFmCL AD WULFniiJM BPISC. {47^

A/ sam celebrabaat, nec sacrameatum corpons et

sanguinift Ghristi administrabant, sed boves off»-
rebent, usqne dnm Ghristus ante passionem soan
illud sacramentum sanctiflcaverat, missamque
instiluerat... modo per eum exist. ....

Vfll.

Gonstitutum etiam fuit in eadem synodo ul is
qui viduam duxerat, aut repudiatam, aut ad se-
cundas nuptias transierat, adsacrumordiDemQnn-
quam postea assumeretur, nec consecnretar m
sacerdotem : sed is qui castse unius uxoris muitos
fuerat, ad castum ordinem eligendus foret, joxta
id quod apostolus Paulus in epistola sua scriptum
tradidit.

IX.

Nuili liceat sacerdoti iis interesse nuptiararo ce-
lebritatibus, inquibusautsecunds vir uxori jongi-
tur, aut secundo viro femina; necvel iiadem beoe-

dicere, ut admonuit eum ita quod in

castitate degant. Sic doctores scripsemnt, licet
Apostolus veniam cesserit iterum duceudi uxorem,

si uxor ejus Ganonesautemjamtumpro-

hibent benedictionem, et ejusmodi connabeDtibos
imponunt etiam pcenitentiam.

X.

Septem gradus constituti sunt in Ecclesia : pri-
mus, ostiarius ; secundus,Iector ; tertitts,exorci$ta;
quartus, acolythus; quintus, subdiaconus; sextus,
diaconus ; septimus, presbyler.

XI.

1. Ostiarius est ostiorum templi seu eceiesic
cnstos, qoi campanarum sonitu designattempon,
fidelibusque ecclesise fores aperit» infidelibus Tero
occludit.

XH.

2. Lector is est qui legit in ecclesia Dei, ad
hoc etiam ordinatus ut verbum Dei populo prcdi-
cet.

XIIL

3. Exorcista idem estqui malignos spiritosbo-
mines cruciantes omnipeteQtis Dei nomiBe pro-
dire ex eisdem adjurando cogit.

XIV.

4. Acoljtus dicitur qui candelam vel cereum «&

est; sablege^eniM veteri, dom in Ghristi adfaucDcensum feri, dum evangeliumlegitiir iilDeimini-

non venisset eHentelam, bene ei lionii : qoampri-
mum autem i)ietu8 eet discipolas Ghristi, qai cas-
titatis ekemplam pnebuit, uxorem dereliquit et
mundana omnia.

VII.
In legeveteri pontiflci licuit uxorem sibi samere
pwr&m virginem, et ex ea prolem suscitare usque
in t^mfpas constitutam, propterea quod ex una
tnntum farailia ad eumdem ordinem, et non ex
a)ia anqttam consanguiDitate, cooptandus esset
pontifef. Nec tamen iicuit pluriesqaam semel uxo-
rem diicere, nechanc vidaamautrepadiatam,sed,
ut jaii^am diximus, puram virginem. Benetamen
ftub iis sfiDcuiis uxore fruercntar : neque enim mis-

sterio, vel dum sacerdos sacraroentum corpons
Domiui ad altare consecrat; non ita tamenad ar-
cendnm caliginosas tenebras. sed ad indieaodom
eo lumine beatitudinero, ad Ghristum honoran-
dum, qui estlumen nostram.

XV.

5. Subdiaconus is est qui diacono vasa porrigiti
et omni cum humilitate ad altare sanctam eidem
famulatur, vasa subministrans ad sacramenlam
corporis Domini nostri pertinentia.

XVI.

6 Diaconus est qui missali sacerdoU est ami-
nisterio, oblationes super altari ponit, et in divioo-
rum celebratione evangelium legit. Ei liceatbapli-

H73

CANQNfi^.

U74

jBMre, populoqQe eiHiam Domim^hilMM A rale item niUdumy ul (Shristi conTemt ministerio.

Sftlfalori deaervire, e( vitae eiOBiestis ratioaem in

castitate colere, et omnia sicut decetillum

ordinem. Sacerdoe qui versatnr absque diacono,
DOttien teaet, non ministeriam.

XVII.
7. Presbjrter est sacerdos miasalis, aut senior,
noo a seDectuie, sed quod senili gaudet prudentia.
IUitts est corpusDomini in Sacramenio consecrare
eodemmodo quo Salvator ipse isstituit ^us est ut
populum dncat adfidem.cum et prfledicando, tum
etsacramittisteria casteexsequendo^Ciiristianis se
exeraplum prsebens, et vitam agens non pro more
laicorum. Haud pluris interest iater missalem
presbjterum et episcopum quam quod episcopus

Nemo qiiidpiaro impnne proferat quod non-semper
dignum ftierit apud Demn, nt ei senriat, cum in
prudentia, tum in puritate.

IXIU.
Presbyter etiam, sen missalis saoeFdos^in di^M»
Soliset missalibus, oYangelii cgitts iatelleotani po*
puio dicet Angiiee, et ipsorum etiami^pfomo^l^iet
Credo toties quoties poterit ad eos instruendos «d-
bibere^ et ut Sjmbolum 'fidei memoriter discant,
^eliristianamque auam teneant confeBBiotiem, mo-
nente hoc Domino, una et propbeta inquienie :
Cane9 muti rum poaunt latrart {Ita, lix). Opoitet
nos iatrare et exhortari laicos, ne fortepredefeetn
instructioois perdamus eos. De insipienti doetore

coostitutus sit ad ordinationes conferendas, et ad B ait Cbristus in Evangelio : Caeeus $i esteo ducAiutn

visitandum, seu inspiciendum, curandumque ea
qufe ad Deum pertinent f Dei jura) quod nimi»
crederetur multitudini, si omnis presbyier hoc
idem faceret. Ambo siquidem onum tenent eum-
demque ordinem, qnamvis dignior sit illa pars
epBCopi.

xvm,

Non est alius ordo constitiitus in ecclestasticis
ministeriis prster memoratos septem istos, Mona-
ehoniffi et abbatum classes alterius sunt generis,
et neque istis annumerantur, neque ordiuis alicu-
jus nomen obtinent. Dicti autem ordines sancti
snnt, et perducunt presbyterorum snorum animas
ad beatitudinem si pure teneantur.

XIX.

Ad presbyteros spectat, et minbtros Dei omnes,
at ecclesiifflti snam sancto colant obsequio, septem
in ea horarios cantus psallant, ut a syuodo con-
stitntum est, id est cantus antelucanus, cantus
matutinus, cantus tertianus, vel ad horam diei
lOTtiam, cantns meridianus, cantus nonalis, vel
ad horam nonam diei, cantus ve^rtinus, cantas
noctnmus, qui et septimus.

XX.

Tenentnr hi etiam preces obnixins fnndere pro
rege et ipsorum episcopo, etiam pro suis benefa-
ctoribus et pro omni populo Ghristiano.

XXI.

prxstet^ambo in faveam cadunt (Luc. vi). Ofleous est
doctor qui litteras nescit, et ignorantia sua laicos
et indoctos decipit. Caveatis in hoc igitur, prout
opus fuerit.

XXIV.

Sancti etiam Patres statuemni ut Bodesiie Dei
decimas suas quique conferant, taradanturq ue oa
sacerdoti, qui easdem in tresdistribuat portiones :
«nam ad eoclesise repaimtionem, alterom pauperi-
bus erogandam, tertiam vero mioistris Dei qui
eoclesiam ibi curanU

XXV.

Gonstitoerunt etiam utnemo miiasam celebraret
^ in domo non consecrata, nisi urgente neceflsitate,
velqoispiam sit infirmus,et ad eccKesiam pi^eisci
nequeat*

XXVI.

Si pucr non baptizatns libere adducatur ad pre-
d>ytemm, caveat ille ut eumdem protinus baptizet,
ne forte moriaturethnicus.

xxvn.

Nullus presbyter pro pecuniisvendat ministerium
suum, nec pro eodem quidpiam petat, neque pro
baptismo, neque pro aiio aliquo ministerio exse-
quendo : ne sit eomm similis, quos de templo
Ghristus ipse flagro expulit, quod mercaturam ne-
quiter exercebant in eodem. Dei siquidem ministri

non jam faciant ministeria, nt pecuniam inde sibi
Habebit etiam presbjter quilibet, priusquam D eonferant, sed ut gloriam mereantur sempiteraam.

HinAliiA fnArii. Arma ad ODUS sDintuale Dariineii. * . o ^. •» »•

ordinatus fuerit, arma ad opus spiritu^le pertmen-
tia, videlicet codices sacros,id est psalterium, Epi-
stolarum libram, et librum Evangeliorum, librum
Missalem, libros Ganticorum, libram Mauualem,
seu Enchyridium, gerim^ Passionalem^ Posniten-
tialemetSectionarium. Hcec utbabeat necessarium
est; et curet presbyter diligenter ut accurate om-
nia sint correcta, et a scribarum vitiis liberata.

XXII.

Habebit etiam missalia vestimenta,ut Deo serviat
prout decet, bonoriflce : nec sint ea mucida, ne vei

aliquantulum et altaris etiam pallia affabre

sintcontexta.Ga]ixejus e pura * una materiafactus,
putrediuinonobnoxia: et sic etiam-patina. Gorpo-

XXVUI.
NuUus ilemque presbyter ex quacunque lucri
vel cupiditatis causa ab una ecclesia ad aliam
iranseat, ad mortem usque in eadem bsereat, cui
primitus ordinatus fuit.

XXIX.

Nullus presbyter ex ineptia bibat plus quam de-
cet, nec alium provocet ad bibendum ultra quod
desiderat, ne forte minime compos fuerit cum vel
infans baptizandus, vel morituras quispiam viatico
sit donandus. Quod si non acciderit, haud tamen
fiat ebrius, quia Dominus ministris suis interdixit
ebrietatem.

147»

S. iELFRICI AD WULFLNOM EPIC. CANONES.

(476

XXX.

A turam. Prima NiciBaB, ut hicaDteamemoraTimos:
post eam altera Constantiaopoli, e cl episcopis
sanctis Dei servis ; tertia Ephesi fuit, e cc episco-
pis ; quarta vero Chalcedoni, ubi mullffi aderant
episcoporum centurise. Et hi omnes unauimi as-
sensu omnia confirmarunl quse in Nicsna statae-
bantur synodo, et in quibus violata fuit, ea omnia
refecere. Quatuor istee synodi adeo obserrandffi
sunt a Christi Ecclesia ut quatuor Christi codices.
Multffi ex illo tempore fuerunt synodi, sed he
quatuor erant lirmissimae. Exstinxerunt enim istffi
hsereticas illas doctrinas quas adversus Deom hs-
retice posuerunt heeritici, et constituerunt pariler
ecclesiasticum ministerium.

XXXIV.

Qua igitur audacia, o sacerdotes, istorum om-
nium despexeritis constitutiones? Monachi enim
unius hominis constitutiones tenent, sancti vide-
Hcet Benedicti, et secundum regulam ejusiiTuit;
quam si violaverint, corrigunt statim omai eam
humilitate, juxta abbatis eorum sententiam. Yos
etiam habetis regulam : si vel eam legere Toloe-
ritis, videretis quid sit vobis constitutum. Vos
autem mundanis delectamini collocutionibas, ti-
cecomites fieri, prffipositi seu bailivi, neglecta
interea ecclesia vestra, et his una constitatioai-
bus.

XXXV.

Volumus, ut constitutiones perhibent, vostos-

B

Presbyter nec sit mercator, nec mercaturee cu-
pidus, nec, omisso theologiee studio, se ad mun-
danas conferat sermocinationes, nec arma ferat,
nec causidicus sit, vel lites agat, nec ia oeno-
poliisbibat more sscularium : juramentum etiam
ne jurato : semper autem et simpliciter verum
dicat absque mendacio , ut servi Dei docue-
runt.

XXXI.

Distincte etiam peccaloribus instituet poeniten-
tiam, unicuique scilicet juxta meriti sui rationem,
sicuti probabilius eamassequatur.InOrmiset segro-
tis coenam Domini ministrabit, dum tamen valeant
hanc deglutire : semimortuo autem non porriget,
quia Christus dicit : Homo manducat hoc sacra«
mentum.

XXXII.

Habebit etiam presbyter consecratum oleum du-
plex : hoc infantibus, id segrotis paratum ; et segro-
tossemperungetjacentes. Quidam vero segroti hoc
.nihiii pendunt, et in aegriludine sua se non conce-
dunt ungi. Dicam quid de iis docuit JacobusDomini
apostolus, qui credentibus ail : Tristaiur aliquts
vestrumt Oret wq%o animo et psallat. Infirmatur
quis in vobis ? Inducat presbyteros Ecclesiae, et orent
super eum, ungentes eum oleo in nomine Domini:
et oratio fidei salvabit infirmum, et alleviabit eum
Dominus ; et si in peccatis sity remittentur ei, Con"
fitemini ergo alterutrum peccata vestra, et orate pro q metipsos, prout Christianos decet, citius expedi-

invicem ut salvemini (Jac, v). Hec locutus est Ja-
cobus de ungendis eegrotis. Ai)grotus autem, prius-
quam inungatur, confitebitur ab intimo corde si
quid peccati commiserit pro quo dignam non con-
tulerit satisfactionem, sicut Apostolus hic jam supra
eum monuit : et nemo praesumat ungere, nisi ex-
oratus, et post peractam confessionem. Si antea
peccator fuit et negligens, faciat jam demum con-
fessionem, pcenitentiam et eleemosjnam ante ob-
itum suum, ut inferno non adjudicetur, seddivina
gaudeat misericordia.

XXXIII.
Quatuor erant synodi verae fldei defensione
contra heereticos blasphemias eructantes in san-
ctam Trinitatem et Salvatoris nostri humanam na-

re, ecclesiaeque vestrse sedulo indulgere. la ec-

clesia vero ne vel fabulari liceat, aut

loqui : orationis enim domus est, a Deo coose-
crata in sermonis spiritualis exercitationem. Nec
in ea quispiam bibat, aut indebite edal, cam st
illis sanctificata qui ibidem corpus Doniini in fide
manducaverint. Hsec quamvis turpia faciuntho-
mines, bacchantes ssepe, et usque ad iDsaoiam
bibentes in domo Dei, contumeliose etiam et tur-
piter ludentes, quin in foedis sermonibus ipsam
hanc domum contaminantes : satius eis foret in
lectis suis acquiescere quam Deum istiaimodi if-
ritare. .

{Reliqua d^mint.)

{Exstant jElfrici archiepiscopi opuscula quasdam e Saxonico idiomate in Latinum translata^ subUiU^ '^w^

fidei et qux manus acatholica interpolavit. Hsec ideo dare supersedemus»

•«•MH

• ^.

ANNO DOMim MIX.

JOAN^VES XVIII PAPA

NOTITIA HISTORICA.

(CucoNius, Vitae Romanorum pontificum, p. 283.)

JoannesXVIII, Fasanus vel Fassanns, Romanus, A berti Carnutensis elpiscopi, viri celeberrimi, episto*

die vicoportflB Mathodii,imperatoreHenrico juniore la, quaconqueritur Roduiphum quemdam res su8B

Au^usto, sedit annosquinaue, menses septem, dies Ecclesiffi invasisse, clericum suum propriis maoibus

vigmti ; creatus xii Kaienaas Decembris : Joannes interfecisse, duos captos tenere.

hic,quemvicesimumprimumPiatinavocat,seipsum Ab hoc Senenses in Btruria primum episcopo

decimum octavum appeilat in suis diplomatibus : decorati sunt, anno 1009

item publicarum tabularuminstrumentis,suotem- Burchardus, anno 1008, Ecclesiam Vormartien-

pore factis. Quare Joannes illi, c[uos nos XXI et sem recepit, qui voiumen Decretorum confecit.

ixill vocamus, XIX et XX dicendi essent. Synodus Germanica, jussu imperatoris Henrici,

Hic pontiOcatum iniens, nil di^num memoria exomnibusimperiiepiscopiscongregataannol004,

gessit. Quod magnopere celebrari possit. Aliquot sub pontificatum JoannisXVIIl papee.

tamen ecclesias priB vetustatecorruentesreparasse Item Synodus Frankfordiensis, anno 1006.

quidam scribunt; monachorum, et proicipue Casi- Obiit tandem Romee Joannes XVIII papa, xvKal .

nensium, quibus multa privilegia concessit, maxi- Augusti, anno 1009 ; sepuitus Laterani. Vacavit se«

mus amator exsUtit. des diebus triginta.

Exstat ad hunc papam decimum octavum Ful-

NOTITIA DIPLOMATICA,

Joannis bullse sunt scriptm per manum :

Georgii notarii ac scriniarii «9. R. E, (1).

Petri »»»)>» (2, S, 10).

JBenedicti regionarii notarii ac scriniarii 5. A, E, (4).

Petri abbatis et cancellarii sacri Lateranensis palatii (6, 7, 9).

Stqihani notarii et scriniarii » » » [11).

Ingiloms (Joannis ?) scriniarii S. ap. sed. (8).
Datae per m.

Chregorii episcopiS. Ostiensis Ecclesim et Bibliothecarii S. sed, apost* (3, 4).

JOANNIS XVIII PAPJE

EPISTOL^ ET DIPLOMATA.

I. B promptum animi impertiri assensum. Tunc enimi

Joannes XVII l monasterii S. Florentii Salmuriensis lucri potissimum praemium apud conditorem om-

privilegia etpossessiones confirmat. nium Deum reponitur, quando venerabilia loca op-

(Anno 1004). portune ad statum rectitudinis sunt perducta. Igi-

[DomMARTEN., Vet. Script, Collect. V. 11041. tur quia postulasti a nobis quatenus monasterium

JoANNBs episcopus, servus servorum Dei, dilecto S. Floreutii confessoris Christi, situm in loco qui

filio RoBERTo venerabili abbati monasterii S. FIo- dicitur Salmurus, in territorio Andegavensi, privi-

rentii confessoris Christi, siti in loco qui dicitur legiis sedis apostolicse decoraretur, libenti animo

Salmurus, ejusdemque successoribus cunctisque iu petitioni tuee assensum damus. Quia vero ipsum

eodem loco commorantibus fratribus perpetuum monasterium olim a Carolo imperatore nobiiiter

yale. constructum fuerat in loco vocabulo Glonna, ub

Gonvenit apostolico moderamini pia religione S. Florentius post diutinam vitAm spiritum coelo

poUentibttsin benevolacompassionesuccurrere,et reddidit^ et prasceptis imperialibus atque privile-

H7d

JOANNIS XVni PAFifi

m

giis cam ampiissimispossessionibus roboratum at« A^^ssio quoquecum castello Camoais, et S. Andree

que ditatum est. Similiter aLudovieocogaomento
Pio, ejusfilio^ omais fiscalis ex^ctionis vel cujus-
euaque legalis seu officiarifie peasioais,simul etiam
syoodalis debiti omaium ecclesiarum,qu6e ipsi mo-
oasterio subjaceat^ immuoitate ditatum, oos ei-
dem aotiquo mooasterio faveates, precibusdomoffi
Bertie regiace ac filiorum ejus Theobaldi et Odo-
ois, apostolica auctoritate io perpetuum coafirma-
mus atque coastabilimus, ut si quis harum rerum
temerator exstiterit,seu possessioaes, ecclesias, ter-
ras vel aquas ejusdem loci violare teotavarit sub
anathematis iodictiooe damoatus sit. De illo dovo
coenobio, quod post vastatiooem Normaoaicam
constroctum est a nobilissimo comite Theobaldo,

saactique Lamberti cum terris ad eas pertinentibas,
ecclesia S. Petri cum capella S. Joaonb. Item, alia
villa quse dicitur Alomoa, cum ecclesiis in boDore
S. Joaoois et S. Docelioi, cum terris ad eas petti-
noatibus. Alia quoque villa aomioe Mironio, cum
ecclesia io hoaore S. Ceesarii et terris qus ad eam
pertiaent.Hiecomnia auctoritate B. Peiri apostolo-
rum priacipis coram Deo ac terribili fuluro judicio
perhigus apostolicioostriprivilegii coofirmationem
eidem loco sancimusatque deceraimus,etquiecttn-
que a fidelibus eidem loco deiuceps collata fueriDt,
utsi quisaefarius cootradicere, iovadere aui calam-
niare prsesuropserit, anathematis vinculoinnodatos
a Christianorum societate io perpetuums^aretur.

in loco qui dicitur Salmurus, in abbatia saoct® B At vero qui pio iotuitu observator ac in omnilHu

Dei Geoitricis Mariae et saocti Joaaais Baptistse,
qum a Garolo filio Ludovici coUata fuerat eidem S.
Floreotio, postulaotibus supradictis filiis oostris,
statuimus apostolica ceosura sub divioi judicii ob-
tesiatioae, oe aliorum quorumlibet domioio subji-
ciatur aut ioferiori potestati subdatur^ sed io per-
petaum per succedeotes hseredes Theobaldi atque
Odoois regatur atque defeodatur. Si quis autem
eorum ipsum locum cuicuoque extraaece persooffi
transfuderit, seu quaecunque persona eumdem lo-
cum ab eis expetere aut coemere tentaverit, cum
Juda proditore in extremo judicio anathema sit.
Alligamusetiam eodem anathemateeos qui aliquid

exstiterit custodiens hujus oostri apostolici consti-

tuti, beaedictioois gratiam a misericordissimoDo-

miooDeooostromultipliciter consequator, acntie

ffiteroe particeps effici mereatur.

Scriptumper maousGeorgii ootariiacscriniarii

sanctas RomanaB Ecclesise in mense Aprili, indic-

tioae secuoda.

II.

Joannis XVIII privilegium pro Ecclesia 5. Marut

Isergensi.

(Aooo 1004).

[Marini, Papiri diplom», tom. l, p. 238].
JoANNES episcopus, servus servorum Dei, uoiTer-

de his qu6B ad prssens idem locus possidet, vel p sis sanctae Romanse Ecclesifle filiis.

deinceps acquisierit, auferre tentaverit, seu novas Officii nostri est omnium sanctaram Dei Ecde-

leges addere, nisi quantum constitutum est ab ar-
chiepiscopo Arduino et comite Odooe filio Theobal-
di. Statuimus etiam ut si decreto episcoporum pa-
gus iile excommuoicatioais seoteotiam exceperit,
liceat eidem coenobio missas et reliqua sacra ceie-
brare, oeque ab episcopis propter hoc aliquod prse-
judicium sustioere cogatur. Quod si abbati ipsius
loci aliqua calumoia vel crimeo impiogatur^ liceat
eum subduobus aut tribus episcopis causam dicere,
neque irrevereotersioe judicio illorum debeatmo-
lestari. Siotitaque servi Dei mooachi ibidemhabi-
taotes, quieti ab omoi molestia cupidorum,etliceat
eis propria booa disponere, Deo favente,ac nostra

eiarum commoda generaliter considerare et maii-
me earum quae poteotialiter sub jure et dominio
oostrae Romaoee Ecclesise coosistuot. Si quid est
iocommodum abolere, oe gravi iocommoditate
sua oeglectae vilescaot vel qualibet oos ac occasiooe
debita solemoitate careat. loter ceetera com plu-
rima oegotiorum geoera ad sedem Romanam ex
diversis muodi partibus deferaotur, cumqoe ad
multa coastitueoda, sive ordioanda coaferamor,
ioter ooooulla prseseotiarum accepimus illad quo*
que ad oostras aures perveuit ; quod plebem san-
ctce Marie iotra civitate quae vocatur Iserge juxta
footem saocti Joaonis Baptist«e sitam, parlim an«

apostolicaauctoritatecoafirmaate,utuullauaquamD tiquitatis suae, partim oegligeotia pastoris rumc

persooa, c^juscuoque digoitatis, aliquid de rebug
vel possessiooibus quae ad eos pertioeot quoquo
modo auferre vel alieoare preesumat. Haec autem
suot flscus Leotiliacus rum ecclesia io hooore S.
Marise et capellis S. HilariiacS. Vincentii, etom-
nibus quffi io castro sit«e suot, vel quidquid am •
plius ad ipsum pertioet.Item, villa quse diciturDL
slriacus cum ecclesia S. Juliaoi martyrls, aliaquo-
que villa quse dicitur Ulmis cum ecclesia S. Vioceo-
tii, et capella quae dicitur Maioiacus cum terris
queead eas pertioeot. Possessio etiam quse dicitur
CaprioiacusyCumecclesia S. Georgii et capellis, quse
vocaotur vulgo S. Helerus et Savoya, cum terris
quee adeaspertiueot; viila quoque vocabulo Cad-
•veroia cum Daneziaco et eccieaia ibidem sita» Pos*

lapsa defecerat. Sed outu Dei ejusque genitncis
Laodioolfus comes, filius comitis Laodolfl Gneci
cum booee memorise Gemma conjuge sua de re-
bus propriis pro redemptiooe aaimse eorum ipsam
aotiquam plebem ad hooorem S. Maris re«difi-
cavit atque reoovavit. Fuerat eoim quondam oc*
cupata pastoribus qui ooo sibi profeceraot ad aug-
meotum, sed totius immioutioois dederat oppro-
brium. Ergo quamvis priorum Palrum exemplo
doceamur^ ut omoibus ecciesiis per totum orbem
terrarum diffusis Christi amore qui eas nustri of*
ficii subesse voluit mioisterio prodesse debeamus,
tameo et hsec oos ad subveuieodum cogat neces-
sitas. Quapropter digoum dicimus eam Ecde-
siam Sanct8eMari« sitam juxta fontem sancti im-

mi

EPISTOLiB fir DIPt^iatA

\S6ii

nis Baptistffi intra ciritatem qase Iserge vel In omni A
sua pertinentia. at prsefatus comes Landinolfus
filins Landolfi Greeci cum suis hceredibus dominium
et potestatem exerceant ad regendum servitores
ipsius ecclesise secundum Deum et ecclesiasticum
ordinem^ut servitium Dei non minnetur sed augea-
tur et crescat. Decernimus etiam ut episcopus ejus-
dem Iserge civitatis nihil omnino de rebus vel or-
namentisipsius praefatseEcclesiae Sanctae Mariee per
qnamlibet occasionemvelargumentum imminuere
vel tallere praesumat; et nullatenus inde aliquid
quasi privato accipere audeat; sitque ab omni
externa potestate idonea atque perenniter secura.
Si vero quodnon optamus, in alicujus malae opinio-
nis piacnlo servitores ipsius Ecclesiie deprebensi

V.

Joannes XVIJI (1) Benedicto^ efiseopo Porltiensi^
dimidium campi Stagnelli makdicti coneedit.

(Anno 1005.)
[Ughblli, Italia sacra, I, 119.]

JoANNEs episcopus, servus servorum Dei, dilecto
nostro in Ghristo spirituali filio Benedicto reveren-
dissimoepiscopoS. PortuensisEcclesise suisquesuc-
cessoribus in perpetuum.

Quoties illa a nobis tribui sperantur quae rationi
incunctanter conveniunt, animo nos docet libenti
eoncedere,etpetentiumdesideriiscongruumimper-
tiri sufifragium. Ideoque postulastianobis quatenus
ex nostra apostolica anctoritate concederemus tibi
tuisqiie successoribus inperpetuum, idest integram
fnerint, episcopumipsiuscivitatisregulariter insti- B medietatemdecampoinintegrum, quivocaturSta-

tnimus corrigendos. Si antem episcopus eos emen-
dare contempserit, apud sedem apostolicam decer-
nimus andiendos atque regulariter corrigendos.
Quod si fortasse quisquam hoc nostrse auctoritatis
privilegium immutare prflesumpserit, omnimodo
frustretur, et primum quidem sui ordinis gradu
privetur,atque anathematis ultione mittatur^partem
cum Juda traditore in fine extremi examinis habeat.
Et per auctoritatem quam beatus Petrus in coelo, et
in terra ligandi atque solvendi meruit potestatem,
sita participatione dominici corporis et sanguinis
Domini nostri Jesu Ghristi, a nostro consortio, nisi
resipuerit, perenniter reclusns, et quse statuta snnt
perpetua possint diffinitione manere, et temerato-
rem preesentis decreti, de sua temeritate pcenis
multiplicibns subjacere.

Scriptum per manns Petri notarii sanctae Roma-
nae Ecclesice in mense Octobri, indictione tertia.

Bene valete.

III.

Joannes XVI II ecciesix SS. Cosmse et Damiani ad
Micam auream primlegia tribuit,

(Fragmentum. — Anno 1005.)
[Ughelli, Italia sacra^ I, 57.]

Data IV Kal. Aprilis per manus Gregorii episcopi
et bibliothecarii S. R. E. atque episcopi sancte
OstiensisEccIesiee. anno, Deo propitio,pontificatus
domini Joannis summi pontificis et universalis
XYUI papee in sacratissima sede beati Petri apostoli

gnellum maledictum,ubi nunc per nostram aposto-
licam bencdictionem salinarum fila novitei' con-
struuntur, quem Benedictum decaetero vocari jube-
mus cum medietate fiIorum,atque medietatepensio-
num, et omnis publicfie fVinctionis quce de toto su-
pradicto campoannualiterexierit, et cum omnibus
adsupradictumcampum, qui Stagnellum benedic-
tum vocatur generaliter, et in integrum pertinenti-
bus constitutum in territorio Portuense interGam-
pum majorem et pedicam quse vocatur Ticoh : haec
omnia juris nostrse S. Romanse, cui Deo auctore
deservimus, Ecclesiae, emissa nostra perceptione a
prcesenti tertia indictionetibi,tuisquesuccessoribu8
in perpetuumad tenendum etperfruendum conce-
dimus tuis inclinati precibus. Si quis autem te-
G merario ausu, quod fieri non credimus,contrahujus
nostrae apostolicse confirmationis seriem venire
tentaverit, sciat se auctoritate domini nostri apo-
stolorumque principis Petri anathematis vinculo
innodatum, et cum diabolo et ejus atrocissimis
pompis, atque cnm Juda traditore Domini et Sal-
vatoris nostri J6su Ghristi in fleterno igne concre-
mandum, simulque et in voragine tartarea dimis-
sum cum impiis deficiat. Qui vero custos et obser-
vator hujus nostri privilegii exstiterit, benediclioms
gratiam et vitam seternam a Domino consequatur.
Scriptum per manus Petri notarii et scriniarii
S.R.E., in mense Julio, indict.suprascripta tertia.
Bene valete. Decemimus ergo, etc. Si qua igituri
etc. Gunctis autem, etc. Amen.

VI.

secundo, in mense et indict. supradicta tertia. D j^annis X VIII papm privilegium pro Ecclesia Pa.

derlomensi,

(Anno 1005.)

[ScHATEN, Annai, Paderbom,^ tom. I, pag. 375.]

JoANNEs episcopns, servus servomm Dei, dilecid
filio Ratario, Paterbornensi venerabili episcopo
suisque successoribns in perpetuum.

Sacrosanctaapostolica sedes, dum maternflepietlt*
tis et regiminis universaliterinecclesiis Ghristi obti'>
net officium , corroborationis, doctrineeeiauctorita*

(1) Joanni XIX perperam ab Ughello tribuitur. Jaffi»

Paxaol* CXXXUL 47

IV.

Joannes XVIII monasterii SS. Benedicti et Scho-
lasticx Sublacencis privikgia confirmat,

(Fragmentum. — Anno 1005.)

[GEoaGius in Baron. Anfta/. ed. Luc. XVI, 431.]

Data per manus Benedicti regionarii notarii ac
scriniarii S. R. E.

4483

JOANNIS Xyill PAPiE

m

tis impendere incessaQiereisdem debetsnfTragium. A terroinabilem dittturnitatispalmamaltioribassalQ-

Quocirca tuae postulationi, reverendissime fili, in
concedendo tibi tuseque sedi apostolicae auctoritatis
privilegio, et libenti animo annuimus et gratissima
animi indulgentia concedimus. Ita enim caput gau-
dere poterit, si membra integra stabilito robore
se haberesenserit.Igitur ut ab antiquis sanclae Pa-
terbornensis EcclesisB sedes, cui Deo auctore prae-
sides, fundala, ac rebus diversi generis dotata est,
utque bononim virorum ac fideiium Cbristi colla-
tione hactenus copiis divitiarum possessionumque
accrevisse visa est, ita eam perpeluo apostolici
juris preecepto tibi tuisque successoribus inperpe-
tuum manere decernimus ; sintque a pravorum in-
cursionc, dolo et direptione tuta, qucecunque prce-

tarium velis virtutum subrigi, ac felicioribusbono-
rum incrementis operum diatim unumquemque sob-
moneri, quam sit sanissimum facile est intaeh.
Quibus in Dei nomine et pace sanctorum omnium
permotus ego Regenoldus Parisiorum episcopos ei
mei viceofflcii commissi gregis vigilanti curasolli-
citus, et memor magnae diei tremendi examinis, et
utriusque justorum sive injustorum retributioDis,
operse pretium duxi ex accessibus patrimonioram
meorum, felici commercio,mihi internorum sobsi-
dia civium faenorari .Guj us devotionis fervore succen-
sus notum esse volo omnibus, tam futuris quam
et prsesentibus, quia ob sempiternse prcemiaremu-
nerationis, etpro obtinenda delictorum veniageni-

dicta Ecclesia, imo sedes episcopalis possedisse B torum meorum,comitis videlicetBuchardi,ejusque

hactenus videtur; vel quflecunqueacquirere fidelium
Christi collatione poterit, id est vicos, possessiones
eurtes, dioeceses, dioeceseonque temtoriasibi perti-
nentia; item arces, casteila, agros, vineta, llumina,
lacus, cum omnibus quae in cis fiunt instrumentis,
servos etiam et ancillas, itemque colonos, census
seu reditus,aut etiara pensiones. Istaomnia, etsic-
ut supra dictum est, quarumcunque possessionem
praedicta Ecclesia habere visa est, aut videbitur,
auctoritatc apostolica eidem confirmamus et con*o-
boramus, et in perpetuum valere decernimus, ut
nulla violentia aut ingenio ab ea subripiantur aut
alienentur. Ilem decernimus beati Petri apostoli au-
ctoritatc ut nulla ordinatio ibi episcopaiis existat,

opinatissimee conjugisElisabeth,ut gremiissancUe
immortalitatis conf overi,et jucunditate lucisoetenue
perpetim mereamur Isetari ,piacui t vestrae reverentift
synodali conventu, et favore, ac notitia coetusrei-
pub. quoddam alodum, vulgo vocitatum Larguih
Campum , conferre Sanctae Marise Parisiacensi eccle-
siae, et rebus vel usibus deputare fratrum inibi de-
gentium Deoque canonice militantium. Ut aalem
praedictus Largus Campus,\n pago et comitatu Wa-
stinicnsi consilus, silvis, villis et villulis, vineis,
pratis, terris cultis ct incultis, cum ecclesia in ho-
nore S. Maturini dicata cum omnibus appenditiis
suis, ea quidem lege : ac omne jam dicti possessio-
nem allodi S. Mariae, etpraedictiscoUegiscanonic»

d est nullus consecretur episcopus in praedictaEc- G congregationis offerimus, ut nostri memorialeiilis

clesia, nisi electione filiorum ejusdem Ecclesiae ap-
probatus ; siquis autem insanus aut praesumptorres
ejusdeni Ecclesiae devastando, aut diripiendo, item-
que minuendo contra hoc nostrae auctoritatis pri-
Yilegium venire tentaverit, aut observare de-
spexerit, nisi condigna cmendatione resipuerit,
excommunicationi subjaceat, anathematis vinculo
innodetur, mededictione aeterna damnatus sit, ac
cum reprobis poenis subjaceat aeternis.

Datum et scriptum per manus Petri abbatis et
canceUarii sacri palatii in mense Decembrio, indi-
ctione quarta [a/., tertia], anno Domino propitio
domni Joannis XVIII papae tertio.

VIL

Joannes XV 111 confirmat donuma,Rainaldo episcopo
Parisiensibus canonicis factum.

(Anno 1006.)
[MANSi(7onct7. XIX, 201.]

JoANNfis episcopus, servus servorum Dei.

Imperiosae rationis institutione in quibuslibetor-
dinandis ac disponendis rebqs antiquorum priscae
ac providae auctoritati, ut totius posteritatis subse-
quens adnisus diligenter obtemperando et prudenter
imitando respondeat, utilitate sentitur, et sanioris
censura judicii omnimodis roboratur. Et quoniam
vita ipsa qua fruimur pollicemaltimodae brevitatis
coercetur, et pierisque immatura succiditur, ad in*

D

ab omnibus habeatur in psalteriis, ac missamm

solemniis, ac cunctis vespertinisacmatutinalibusvi-

giIiis,perpetuoque sit ratum jure ; triadeniquenostri

annivei*saria, videlicetpatris, etmatris, etipsius an-

tistitis Ragenoldi, ut[/. omni, E. P.] regni devolio-

ne, et celebri commemoratione annuatim proQ-

teantur obnixe precamur. Si quis vero rationis ex-

pers, tivore et facibus avaritiae pervasus, nostrsBde-

votionis adeo munificum pignus auferre, et quo-

libet jure, quacunque injuria voluerit impedire,

milleauri librarum fratribusvelcanonicis S. Maris

regia sublimitate cogatur exsolvere, et riisUcano

more, vel paralitate submissus, capitahs censas

dissolutione plectatur, et ad tolerandum perpes to-

tius perpetuitatis tormentum, auctoritate Patris,

et Filii, et Spiritus sancti sit maledictus et confu-

sus, et nullis sanctorum sufEragiis mereatur me*

deri, sitque conjunctus diabolo et angeUs ejus in

inferno inferiori, et pereat in aeternum.

Datum IV Non. Decemb. per manus Petri abbatis
et cancellarii sacri Lateranensis palatii, anno lu
pontificatus Joannis octavi decimi et universalis
papae in sacratissima sede B. Petri apostoli, indi-
ctione v.

\m

EPISTOLiE ET DIPLOMATA

im

vm. A

Joannis XV 111 papx priviUgium pro monasterio S.

Benigni Divionensis.

(Anno 1006.)

[GalL Christ., ed. vet., tom IV, p. 163.]

JoANNes episcopus, servus servorum Dei Guil-
LELMO abbati salutem.

Quoniam concedenda sunt quae rationalibus de-

sideiiis pertinere noscuntur, nostri apostolatus au-

ctoritas ad roborandum piam devotionem sancta

loca construentium in prsestandis privilegiis debet

minime abnegare. Igitur innuendumin Dei chari-

tate tuee petitionis votum, quia per venerabilem Val-

terium i£duorum pontificem a nobis postulare stu-

duit quatenus monasterium quod ad laudem et glo-

riam Christi Domini nostri, et ejus gloriosissimse o

genitricis Marifle, et S. mart}Tis Benigni honore,

construere jam summo coepisti desiderio in comi-

tatu Uiporiensi, inter duos fluvios Orgiim videli-

cet atque Ancolim, situm in loco qui dicitur Fruc-

tuaria,privilegiis sanctfle Romanse et apostolicee sedis

omnimodo decoretur flrmissimae stabilitatiscorro-

boratione, ut sub tuitione ac patrocinio sanct^e uni-

versaJiscui Deo auctore deservimus Ecclesias, jam ex

hoc constitutum, alterius nunquam juri et ditioni

submittatur Ecclesise. Ideo que tam justis faventes de-

sideriishacnostradecernimus auctoritate apostolica

idipsum prsefatum Christi genitricis, acS. Benigni

quod construcre niteris monasterium, amodo et

usque in finem sfficuli, sub patrocinio et tuitione

sanctse Romanse et apostolicaematris Ecclesiae, cum G

omnibus quai ad illum pertinent, permanendum,

Statuimus namque sub divini judicii obtestatione,

et B. Petri apostolorum principis, nostrseque humi-

litatisinterdictione, ut nuUus unquam imperatorum,

regum,episcoporum,ducum,marchionum,comitum

nullusque hominum in quolibet ordine et ministe-

rio constitutus, audeat moleste, causis, vel ordina-

tionibus ejusdem monasterii violenter incumbere,

aut in possessionibus vel ornamentis quse ibi a

fidclibus collata vel conferendaabbati, fratribusque

inibi secundum regulai^em institutionem,ut modo

Deo servientibus,temeraria praesumptione^post hu-

jus nostri privilegii notitiam, prsesumat auferre, aut

decimse reditum ab cis exigere, seu de dominicatis D

terrenishactenus exsulatis,in agris,pratis,vineis,seu

quibuslibet rebus vel animalibus, sive de omnibus

incultis, quseipsorum industria suntvelfuerintex-

culta, sive in ipso loco Fructuaria;, ubi situm ipsum

videturmonasterium, vel ubicunque ipsi aliquid ex

jam dicti monasterii jure possidere visi fuerint;

contestamus, etc. Statuimus et nos ut, post obitum

decedentis abbatis, nemo unquam ibi, nisi quem

consensus communis et voluntas fratrum ejusdem

monasterii sccundum Deum elegerint, construere
praesumat abbatem ; elccto vcro abbati sit facultas

omni tempore prffisulem eligendi, qui tamsibi quam

csteris fratribus ad sacros ordines promovendis,

cumtimore Dei, totiusquecongregationiscohibentia

iibiciuiq[ae voluerint, consecratioais inaigoia hu\ias

nostrse auctoritatis privilegio, absqne ullo terreni

pretii conferat munere. Quod similiter de oratoriis

in prsedicto loco Fructuai*iae sedificatis,vel sedifican-

dis, omnibusque necessaria consecrationis ordina-

tione, sancientes tam praefati Guntardi judicatum,

quam episcopale decretum, plurimorum jam pon-

tificum ad corrobaranda quai in ejusdem judicalus

chartula continentnr, subscriptione, firmatum, ex

auctoritateomnipotentisDei, qui beatoPetro apos-

tolorum primo claves regni coelorum tradidit, et

ejusdem primi pastoris ac nostra ipsius >nce qaam-

vis indigne gerentibus, prsesentis privilegii pagina

confirmamus atque corroboramus, etc. Si quis au-

tem etc. JoannessanctseEccIesiseapostolicuspnesaJy

Leoni, Gessoni, Constantino, Sigefrido venerabili-

bus episcopis mandamus eis ntcum summadiUgentia

consecrent abbatiam quse Fructuariensis vocatur.

Datum IV Non. Decembris per manus Ingilonis

scriniarii sacrse apostolicse sedis,anno iii pontifica-

tus domni Joannis octavi decimi pontificis sammi,

et universalis papse in sacratissima sedo B. Petri

apostoli, indict. v.

IX.

Joannes xviu Ecclesix Pisanx canonicorum passessio*

nes confirmat,

(Anno 1007.)
[Ughelli, Italia sacra, III, 356.]

JoANNEs episcopus, servus servorum Dei, dilectis-
simis filiis nostris spiritualibns canonicis sanctse
Dei Genitricis semperque virginis Marise, vobisve-
strisque successoribus in perpetuum.

Nostro quidem ordini congruit ut maximam cu-
ram exhibeamus^erga omnipotentis Dei Ecclesias,et
semper nostra mens penigil existat in illos qaot
agnoscimus esse Jesu Christi Domini cultores.Igitur
notum sit omnibus hominibus, tam prffisentibas
quam futuris, quia canonici Pisanensis Ecclesise de-
vote supplicarunt nostrum apostolatum per Joannem
prsefatse Ecclesise diaconum, ut confirmaremus illis
et omnibus eorum successoribus omnia quse nunc
retinent ex parte canonicfle ubi constituti sant prop-
ter divinum opus pQrficiendum.Nos autem, divino
spiramine compuncti, inclinavimns mentes nostras
adperagendam voluntatem prsenominati diaconi,et
caeterorum Deo servientimm canonicorum. Confir-
mamus itaque illis quidquid nunc ad preesens reti-
nent, sive qusepersubsequentiatempora in prsedi-
ctacanonica acquirere possunt, id est decimationtm,
vineas et terras, necnonetreliquiaprsedia. Qaican-
qne autem ex his omnibas a jam dictis canonicis
auferre tentaverit, sciat se incurrere in laqueam
seternse gehennse. Insuper ex auctoritate onmipoten-
tis Dei, etbeati Petri apostoli et nostra,sciat seesse
excomunicatum et maledictum, et a communione
et abEccIesia separatum, atque cum Juda et diabolo
condemnatum . Similiter, sicut superius missum est,
pernostramapostolicamaactoritatem confirmamoa
eis prsediam qaod vocatur Pedianam, et reliqaa om«
nia qase sibi abscpe tenimento canonice ac^pisiTQ-

«487

JOANNIS XVm PA^JS

liAft

ruiit, seu quffi in antea acqnirere possunt. ^Si quis A glectffi vilescant, vel quaJibet nacia occasione, de-

autem prsefatum prfiedium a canonica Sanctae Ma-
riee auferre voluerit, anathematis vincuio perpetua-
liter se sciat esse condemnatum. Placitum quoque
quod peregerunt prsedicti canonici cum archipres-
bytero Bonizonc, jubemus per apostolicam aucto-
ritatem ut nuUus dux sive marchio, episcopus, co-
mes, vicecomes, vel magna parvaque hominis per-
sona audeat illud requirere, vel recapitare ; quia
Uanen ad nostri apostolatus prffisentiom reiatum
estin conspectu Bonizonis archipresbyteri quidquid
ipse per studium suoe malignitatis in eos deliquit;
qui autem illud placitum requirere prsesumpserit,
perpetuiB maledictioni subjaceat.

bita solemnitate careant, Propterea omnibus sanete
Dei Ecclesioe fidelibus, praesentibussciUcetetfatiuis,
notum esse volumusquia dilectus et spiritaalis no-
sier filius Heinricus, gloriosissimus atque invictis-
simus rex, divina inspirante clementia, de propriis
hsereditaris rebus, pro sua suorumque pareDtom
anima, episcopatum inlocoqui diciturBabenberk^
perfectae fldei et charitatis devotione, in honorem
beatissimi Petri apostolorum principis esse consti-
tuit, commutatione factajureac legaliter cnm Hein-
rico Wirzeburgensi episcopo de aliqua parte paro-
cbiee sui episcopatus. Unde etiam prsedictus episco-
pus nobissuas litteras roisit, ut,suo consensa,pri-

Constitutum et peractum est hoc prseceptum a ^ vilegio nostree apostolicffi auctoritatis episcopatns
nobis in persona canonicorum S. Marise, quisunt: noviter factus fundareiur.

Petrus Domini gratia archipresbyter.

Petrus decanus et cantor.

Joannes archidiaconus.

Joannes presb. et primicerius.

Andreas presbyter.

Albizo presb. etcustos.

Doniinicus presbyter.

AmaKredus presbyter.

[Jrsus presbyter.

Bonizo presbyter.

Joannes presbyter.

Leo presbyter.

Theudo presbyter.

Uvinizo presbyter.

Albertus presbyter.

Joannes diaconus.

Petrus diaconus.

Albericus diaconus.

Dominicua diaconus.

Leo clericus.

Bonus filius clericus.

Obertus clericus.

Ut autem verius credatur, et ab omnibus conser-
vetur, perpetualiter nostris propriis articulis con-
iirmavimus hoc privilegium, insuper nostram
papalem bullam subter imponi jussimus.

Pro qua ratione Heinricus secundus gloriosissi-
mus rex nuntios suos ad nos direzit, qui nobis iuec
omnia dicerent, et nos pro hac sede confirmanda
interpellarent. GujussancUssimam imiiationeffl[in-
iimationem?]paterna et prsecordiali dilectione in-
tuentes, omnesres quas B.Petro apostolonunprin-
cipiyinlocopnenominatOylegitima ratione collectas
contulit, nostrae auctoritatis privilegio confirmare
decemimus,ea videlicet ratione ut episcopos ejns lo-
ciyOtqui in perpetuumsui fuerintsucce9Sores,easeea-
ra tranquillitate possideant, et liberamhabeantpo-
testatem res et proprietates e jusdem ecclesiA ordina-
G re atquecomponere^veletiam augmentare; dissipare
vero atqueconfundere nuUam habeantpotestatem.
Nostra quoque auctoritate sancimns uti in terroinis
et in rebus ejnsdem ecclesiae nuHa sit infestatio
tyrannorum, vel aliomm quommlibet pravoinm
hominum, sive sint in civitate ipsa Balienbeiky sive
in castellis et villis, servis et ancillis, tribatariis,
decimis, forestibus, silvis, piscationibus, venaiio-
nibuSy molendinis, campis, pratis, pascuis, terris
cultis et incultis, et quidquid modo iiluc pertinet,
vel in futuram acqniri possit, per nostne aoctori-
tatis privilegium corroboratum, in secura qniete
permaneat. Nullns ibi comes aut judex legem facere
preesumat^nisi quam per concessionem gloriosissimi

Joannes (2), divina preeeunte clementia, sanctae ^ regis Heinrici vel successomm ejus episoopns loei

catholicee Ecclesiee apostolicus prsesul.

Datum et scriptnm per manus Petri cancellarii
sacri Lateranensis palatii in mense Madio» ind. v.

X.

Diploma Joannis XV 111 ^ quo confirmat episcopatum

Bambergensem.

(Anno i007.)
tllANSi, conciV. XIX, 286.]

JoANNES episcoqns, servus servomm Dei.
Officii nostri est omnium sanctarum Dei Ecclesia-
mm commoda generaliter considerare, et maxime
eamm quse specialiter sub jure ac dominio nostrae
Romanee Ecclesiffi consistunt; si quodest incommo-
dum, abolere, ne pro gravi incommoditate sua ne-

(2) Tabulam hanc Joanni XVIII tribuendam esse
claiuala docot. imt^

ejusdem deligeret. NuIlaalienapotestasibiperTio-
lentiam irmat. Sit ille episcopatus liber et ab omni
potestate extranea securus, Romano tantnmniodo
^iundiburdio (3) subditus : quatsnns episcopos eo
melius cum canonicis suis servitio Dei possitinsi-
stere, et primi constmctoris ejusdem loci et reco-
peratoris jugiter memoriam habere. Sit tamen
idem suo metropolitano [m cod, Vienn. aidituf^
archiepiscopo Mognntino] subjectus atque obe-
diens. Quicunque hffic prfficepta servaverit, diri-
nam remunerationem et apostolicam benedictio-
nem accipiat. Qui autem conteinptor et violator
exstiterit, perpetui anathematis damnationi subja-
ceat, nisi resipiscens ad satisfactionem pervemat.

(3) MundibwrHum est defmio.

ilM

capisTouB m vmmkTk

I4M

Soripiom permcmiu^etri notarii et scriniariiS. A beatorum apostolomm Petri et Panli anathemaiis

vincnlo ligatum, et cum diabolo et omnibos im-

piis, quorum ignis non ezstingnetnr, et vermis

non morietur, sine fine damnatnm, nisi adplenuB

emendationem festinare stnduerit. Qui rero custos

et observator exstiterit hnjns nostri apostolici pri^-

vilegii in omnibus benedictionis gratiam et mise»

ricordiam, vitamqne fleternam a misericordissimo

Domino nostro, consequi mereatur tn siecula sse*

culorum. Amen.

Scriptum per manus Stephani notarii et scrinia^
xii sacri Lateranensis palatii in mense Juuio, et
indictione quinta.

Bene valete.

XI.

R. E. in mense Junio indict. v,

XI.

Confirmaiio privilegiorum et meiropoliei jurisSanctw

Tciosanm BcclesuB.

(Anno i007.)

[CoGQUELiNBSy BuUar, ampUss. Collect, l, 243.]

JoAif2<rBs episcopns, servus servorum Dei, dilectis-
simo in Domino Jesu Cbristo filio Raymukdo veno"
rabili episcopo sedis T olos^, tuisque successoribus
in perpetnum.

Convenit apostolico moderamini pia religione
pollentibus benevola compassione succurrere, et
poscentium animis alacri devoUone impertiri con-

gensnm : ex boc enim lucri potissimum praBmium -Qjoannes XVJll pnvilegia monasteni Fioriacensis

apud conditorem omnium reponitur Dominum^
quando venerabilia loca opportuneordlnataadme-
liorem fuerint sine dubio statum perducta. Igitur
qnia vestra dilectio nostro apostolatui bumiliter
postulat a nobis quatenus concedamus et confir-
memns tibi jam dicto episcopo ecclesiam proto-
martyris Stepbani, et Sancti Saturnini, et Sanct»
Mariae, quod vocatur sedis Tolos» cum omnibus
fundis et casalibus vel adjacentiis eorum, hoc est^
casis, vineis, terris et silvis, atque villis, campis,
j>ratisy pascnis, salictis, arboribus pomiferis, fructi-
feris velinfmctiferisdiversi generis, puteis,fontibus,
rivis, aquis aquarumque decursibus, molendinis,
piscationibus, necnon et salinarum filas, cultum

propugnat.

(Circa annnm 1008.)

[GalL Christ. t. VIII, p. 18, ex biblioth. Vatic.]

JoANNES, servus servorum Dei, praicellentissimo
Francomm regi Roberto ecclesiastici honoris vi-
gorem

Olim fama vulgante vestram, preecellentissime
regum,ecclesiasticum honorem comperimus diligere
atque tenere excelientiam ; ex qua re necesse est
ut, si aliarum ecclesiamm honor a vobis excolitur
eam qnce omnium caput esttanto ampliusbonoretis,
quanto constatreliquas ab ipsaexordiumsumpsisse.
Comperimus autem quosdam episcopos vestri regni

vel incultum ; una cum servis et ancillis, colonis C auctoritatem sedis apostolic«, quam in Romana

et colonabus ibidem pertinentibus, et cum omni-
bus supra scripto episcopo (leg. episcopatui, vel
episcopio) generallter et in integro pertinentibus
sltum in comitatu Tolosano, tibi atque succcssori-
bustuis detinc^ndum, emlssa praeceptione concedere,
et confirmace deberemus. Inclinati precibus tuis
per hujus privilegii seriem supra scriptum episco-
pum {leg. episcopatum, t7e/episcopium)cum omnibus
fundis et casalibus suis, vel cum omnibus pertinen-
tiis et adjacentiis, ut superius legitur, a prcesenti
quinta indictione, et usque in perpetuum, tibi
tnisque successoribus concedimus et confirmamus
detinendum. Insuper deceruimus ut nullus episco-
puB in illis partibus habeat licentiam in toto fine
episcopii tui quamlibet ordinationem facere, nisi
fuerit tuo consensu. Quapropter statuentes aposto-

urbe beatus Petrus suis tribuit successoribus, adeo
contemptui habere ut nullatenus se observaturos
dicant. Quam contumaciam in Transalpinis nos
audientes fore episcopis, et minime credentes,
misimus fratrem et coepiscopum nostrum Bip. an-
tistitem, ut rei veritatem agnosceret, qui se quidem
a vobis honorifice susceptum, et diu humanissime
tractatum asseruit, dum in sui prsesentia auciorita-
tem sanctffi Romanae Ecclesiae despici audivit. Nos
ergo pro susceptione fratris vestrse excelienti® gra-
tias agimus. Miramur autem vestram magnificen-
tiam hoc potuisse perpeii, ut in vestra praesenlia,
nam ibi, sicuti comperimus, prsesens eratis, sancla
Romana despiceretur Ecclesia. Sed quia hoe vobis
displicuisse nunc usqne dissimulastis, hortamur
vestram excellentiam ut de caetero non taceatis,

lica censura, sub divini judicii obtestatione ana- Dquinimo regiapotestatedecretaapostolicaesedisin-

thematis interdictum, ut nulli unquam nostrorum
successoram pontificum, vel aliae cuilibet magnse
personae contra te successoresve tuos aliquam mo-
lestiam aut damnum facere liceat, sed potius autem
in usu et utilitate tui episcopii in perpetuum ma-
neat. Si quis autem temerario ausu contra higus
nostrae apostolicae praeceptionis paginam a nobis
promulgatam agere praesumpserit, aut in supra
scripto episcopio consecrationem*fecerit, nisi tuo
fnerit consensu, aut aliquam rem ipsius episco-
pii minuere voluerit, sciat se judicio humilita-
tis nostriB per auctoritatem Dei omnipotentis, et

convulsa manere faciatis. Nam, ut nobis relaium
est, memorati episcopi privilegia, quce sancii prse-
decessores nostri regno*concesserunt, deslraere co-
nantur : quse res nosgraviler contrisiai; quia si nos
siaiula aniecessorum nosiroram non senamus, ncc
noslra servari confidimus. Proinde per omnipoten-
tiam Domini, auctoritate quoque B. Petri prin-
cipis apostolomm et nostra,bortamuratque prroci-
pimus ut auctores hujus prssumptionis in proximo
Pasclia ad nos venire faciatis. Sunt autem Leterius
pseudoarchiepiscopus Senonum, et ejus Aurelia-
nensis suflfraganeus Fulcho,qni in tantam prompil

14M

JOANNIS XVIII PAP-« EPISTOLfi CT DIPLOMATA

m

proiemam,ut Gauzlino abbati monasterii S. Bene- A tiiicum humiliter deprecando et commendando po-

dicti preeciperet privilegia a sede apostolica suo

monasterio coilata igne cremare. Yolumus autem

ipsum abbatem pariter advenire, ut apud sanctam,

cui Deo licet concedenti indignus prsesum, sedem

coramfiniatur controversia, et contemptor S. Petri

digna plectatur poena. Qui vero tua amantissima

admonitione spreta, vel imperio spreto, ad san-

ctum Petrum et ad uos venire despexerit nisi

corporis infirmitas eum gravaverit, a divinis se

alienum mysteriis ex Dei et nosira sciat existere

sententia. Cujus aegritudinis modum tuae cxcellen-

tiee iitteree regali sigillo signatffi nostrss indicare

curabunt sollicitudini. Yestri itaque honoris ma-

gnitudo nostra studeat adimplere monita, et eos

qui sedem apostolicam appellaverunt, nulla sinat

ab adversariis rerum suarum pati dispendia, ne, si,

quod absit! aliter quam mandamus actum fuerit,

non solum contumacibus, verumomni vestroregno

anathematis invehatur censura. Sempiternus Deus

suavosprotectione custodiat, etpostlongatempora-

lisregnicurriculaadregnaperducat seterna. Amen.

XIII.

Joanws XV 111 papss privilegium pro monasterio

BeUilocensi.

lAnno 1004-1009.)

[GalL Christ., ed. 1, t. IV, p. 151.]

JoANNES episcopus, servus servorum Dei, omni-

bus regibus, episcopis, ducibus, comitibus atque

B

suit, ut nullius dominatio regis et principis sen ar-
chiepiscopi et episcopi, aut cujuscunque dignitatis
personse praefatum monasterium inquietare, vei
disturbare, seu minuere audeat, neque de terris,
aquis, vineis, pratis, silvis, molendinis, viilis, villa-
rumque rcdditibus, senis et ancillis, ecclesiis, vel
de iis omnibus quee ad pra^sens ipse comes conces-
sit, seu quoe concedere debet, aut a fidelibus ipsi
loco dabuntur, quisquam cupiditate impulsus ao-
ferreprsRsumat; quod|ista sancta apostolica noslra-
que auctoritate statuimus, et in perpetuum confir-
matum esse volumus, ut quicunque de his qn« sa-
pradicta sunt in aliquo iemerator exstiterit, et
conirahanc nostram sanctionem,nostriquejnnsde-
fensionem venire ientaverit, ex auctoritate Patris,
et Pilii, et Spiritus sancti,simulque beaii Petri apo-
stolorum principis,et Pauli gentium doctoris,quibiis
ligandi et solvendi in coelo et in terra potestas cod-
cessa est, nostra etiam pastorali sententia excom-
municatus, atque perpetuo vincnlo anathematis in-
nodatus, et cum Juda Domini nostri traditore, et
diabolo, infernalibus poenis damnatus perroaneai,
nisi ad satisfaciionem et congruam emendationem
venerit. Statuimus aulem eidem monasterio aposto-
licae aucioritatis privilegium, utnullo modoabullo
archiepiscopo vel episcopo sententiam excommuni-
cationis sustineai, neque pro aliquo jure, nec ordi-
natione quamcunque molestiam ab eisdem episco-

nobilibus populis Francorum, prflesentibus et futu- q pjg cogatur sustinere, utsit quietus idcm locus, sub

rs, sanctae fidei in Christo pacem et apostolicam

benedictionem.

Sanctaapostolica sedes, RomanascilicetEccIesia,
quia a beatissimo principe apostolorum capite Pe-
tro obtinet Ecclesiarum sua sanctae auctoritatis ro-
boreligandi solvendiquepotestate, membrasuppo-
sita pie studet fulcire, et loca sacri cultus ubi videt
nntajitia solidare, solidata confirmare, qnatenus
ecclesiasticus status dispensante Deo sanctse fidei et
religionis morem cum pace ezsequatur, et ab ejus
laceratiOne pravi homines terreantur. Quapropter
notum sit yestrffi sublimitati, quia nobilissimus at-
que strenuissimus comes Fulco innotuit nobis, se
quoddam monasterium in nomine ethonore sanctce

jure et defensione beatorum apostolorum Petri et
Pauli, et pontiflcum suse sedis hujus in perpeiuum.
Quod si aliquis rebellis contra hanc nostram aucto-
ritatem, scilicet archiepiscopus vel episcopus qui-
cunque, ipsum locum excommunicare voluerit, ipse
sit excommunicaius, et locus iste absoluius, in
ffiternum etin sfficulum sfficuli. Amen.

XIV.

Joannis XVIll privileoium pro monasterio
S. Vicioris Massiiiensis.

(Girca annum 1009.)

[Marini, Papiri diplom,, I, 64.]

JoANNEs episcopus, servus servorum Dei , Gi-

FREDO venerabili abbati et omnibus fratribus de

et indiyiduffi Trinitatis, Patris, et Filii, et Spiritus J) monasterio S. Victoris dilectissimis filiis nosiris

sancti, atque similiter in honore coelestium agmi-
nnm snper qn» Deus assidet, hoc est Gherubim et
Seraphim, a fundamentis construxisse pro suffi ani*
mffi redemptione. Gui monasierio privilegium san-
ctffi apostolicffi auctoritatis contra improbiiates ma-
lorum perenne munimen exposcit. Itaquffi ipsepro
amore Dei eidem loco contulit, atque confirmando
delegavit, nulius temerator, nuUa nobilis seu igno-
bilis persona minuere prffisumat. Est auiem mo-
nasteriumprffidictumsitumin pago Turonico, juxta
finmen qui vocatur Andria, in prospectu casielliqui
dicitur Locas, ipsum denique locum sub iuitione et
defensione sanctomm apostolorum Petri et Pauli,
9nccessorumque nostromm hujus sanctffi sedis pon-

spiriiualibus salutem et gratiam, insuper et beoe-
dictionem apostohcam.

Gonsueludo fuit nostrorum antecessorum ponli-
ficum subvenire omuibus ad se propter bonum
opus convenientibus : illam quoque bonam consue-
iudinem, quam in illis audiendo, videndo cognovi*
mus ; cum omni devotionis studio conservare debe-
mus, ut agnoscens nos Dominus suum vcile per
ficere, reddat nobis vicissitudinem cum ab hac
prffisenii vita nos subtraxerit. Voluimus itaque ut
monasierium S. Vicioris cum omnibus monachis,
et reliquis Deo servientibus ibidem permanentibus,
semper honorabiliter permaneat, ita ut omnia sua,
quffi eidem monasterio pertinent, quiele et pacifico

UM

ABNOLM HALBERSTAT. EPlST. AD HENWCIJM HERBIPOL. EPISC.

14M

teneat. CellaAqaoquesibi sabjecias, cortesetvillasi A parvaquepersonaaliqoid audeat auferre de rebus

et reliqua loca sibi pertinentia per apostolicam
auctoritatem ei confirmamus, amodo et usque in
perpetuum, ita ut nuUa magna parvaque persona
audeat unquam aliquam molestiam inferre ex om-
nibus quffi pertinent prsedicto monasterio; et qui
inferre prffisumpserit, ex auctoritate omnipotentis
Deiy et beati Petri apostoli, et nostra sciat se esse
excommunicatum et maledictum, et insuper a
commnnioneetab Ecclesia separatum, etcum Juda
et diabolo in atrocissimis poenis perpetualiter dam-
natum. Joannes sanctfie catholicse et apostolicffi
Ecclesiffi apostolicus preesul hoc dedit privilegium
ut nullus metropolitanorum, nullus episcoporum,
nullus comes, nec vicecomes, nec uUa magna

monasterii S. Victoris, nec ullum judicium nec pla-
citum audeat facere nec tenere, nec infra monas-
terium, nec in totam terram S. Vicioris, quse hodie
habet et in antea habebit, nec ulius abbas jam in-
troeat in monasterio, nisi quem omnis congrega-
tio elegerit. Et qui hoc privilegium infringere vo-
luerit, non valeat, sed componat in vinculo auri op-
timi libras centum. Insuper iram omnipotentis Dei
incurrat, ei sii excommunicatus ex aucioritate san-
cii Peiri aposioli, ei nosira, et sanctorum trecen-
torum Patrum, ethoc privilegium firmum etsta-
bile permaneat.

^ Bene valeie.

0 Petrus scriniarius scripsit.

ANNO DOMINI MXI

ARNOLDUS

HALBERSTATENSIS EPISCOPUS

ARNOLDl

EPISTOLA AD HENRIGUM

HERBlPOLENSElf EPISCOPOM

DE mSTrrUTIONE EPISCOPATUS BAMBERGEiNSIS
(Edidit Baluz., Miscell. t. lY, p. 39.)

Hbiniuco episcopo Ahnoldus»

Din et multum qusesitus, domine mi, patere tan-
dem aliquando jam ie inveniri. Nescio quo infor-
innio meo, quoties in ista terrarum venero quse
longissima in peragrabas, et semper dum in altera
ripa ilnminis ie nuntiatum qusero, jam transisti in
alieram, neqnaquam uisaltemlitteriste conveniam
opporinniiaiemdans. Jacentadhuc in scriniismeis
liiieraB torpenies jam dudum iibi directse, quas le-
gains meus posiridie regressus, ie non invento,
frusira se accepisse testatus esi.Haberem iamen, si
auderem, plurima tibi suggerere ei de isia commo-
iione rerum iuarum,qua ie ulira quam credi possei
perinrbaiam seniio, ac de nostra etiam, quos tibi
inflrmas res nostras Deo donante miseratus, in
patrociniumvindicasti, defensione.Teautem salvo^
res nosirae in portu navigabunt. Quocirca dimissis
interim nosiris^ rebus tuis, quod modo magispremit,
si aliquo modo mederi possit invigilandum est.
A4juiorium nostrum a Domino, qui fecit coelum et
ierram. Quid est hoc, domine mi, quod tanio ie
moerore afflcis?Quidcontigit tibi undetorquere ie
habeas? Eiiamsi pericli aliquid forei^ esset tamen
ferendam,quia leviusfiipatientia quidquid corrige-
re esi nefas (i). Istud vero.unde nuuc te afOigis, si

(1) HoR. Carm, i, 24, 19.

B diligentius intueri vis, Deo propiiio unde jure gau-
deas non dehabebis.Tu autem,qua8i aliquidinsupera-
bile iibi evenerit, rem tuam tam enerviter iractas.
In conventum fratrum iuorum venire recusas, cum
quibus incommoda tua evincere debueras fugis,
magnam tibi invidiam conilas ; conspecium tegis,
quasi aliquid in se commiseris, devitas. Quid esi
hoc quodtibi importas? Ubiestsapieniiaillaquam in
ie dudum saiis acutevigila88econspeximu8?Istaqu«e
iu facis non videntur esse vigilanii8,sed gravi quodam
sopore depressi, non clare videniis, sed dure lippien-
iis. Expergiscere, domine mi, aliquantulum, etca-
pesse te ipsum. Nescio quibns fascinaniibus exira ie
ductus es. Enitere quoad possis ui ad te ipsum rever-
iaris.Loquitur vox divina: Surge quidormiSf eteasitr-

C ge a mortuis, et illuminabit te Chrisius (Ephes, v, 44).
Tu primus autinter primos, etiam antequam rex fie-
ret, dominum illumiibipraeelegisti.Tu postea quan-
tum poteras, sicut magnifice poieras, ut rex fleret
institisti. Proinde tania in invicem suavitate con-
juncti, iania chariiaie devincii, ie nemo inlibera-
liter serviendo sibi devotior, se nemo in amicabili-
ier accipiendo paratior, prorsus glutine quodam et
vinculo amicitiee quasi inseparabiliter colligaii fuis-
iis. Postremo ubicunque vel quandocunque aui ne-

im

ABNQLDI HMLBERSTAT. EPIST. AO «ENRiaHI BERKPCHL. ms/i.

I4M

GOttitafl poflulabal aut jucunditas, etiam in vitaa pe- A lectio ; conBcribe cum aliis coepiscopis et eonfratri-

riculo fldeliter sibi suffragando non deeras. Gum
biBc beneflcia omnia in illum prfierogaris, et ex his
penes se magnam tibi gratiam, amicitiam, charita-
tem jure conflaveris, quid est boc quod modo Ubi
imponis?Gur, cum bona promeruisti^maliste remu-
nerari permittis ? Difflcile est reum esse m^jestatis.
Nec litteris, ut audio nec legatis, parcendo, pro-
mittendo, supplicando, te ad se accersire potest.
Quomodo potes in regno ejus babere pontificium,
si ad se venire refragaris? Quiddicturi sunt judices
€um in judicio talia ventilabuntur ? Vide ne sero
pejus fiat quod prius melius fieri potuit, et ne ri-
gor iste non fortitudo, sed duritia magis babenda
sit. Aliud est autem durum esse, aliud fortem. Du-

bus tuis ; ne flat intra sancts ecclesi» parietes di-
visio scbismatis, sed potius in omnibus regnet nni-
tas charitatis. Sentio jamdudum te mihi coDtraire
▼elle, et injustffi suasionis notare elogio, hnjnsmodi
verbis : « Sanctis et justis nimis injustumvidm.ter-
reni imperii potentiam magis formidare qnam di-
vinam, dilectione temporalis snavitatisprovocarein
se iram absque flne puniehtis. Sedem qnoqne epis-
copalem cui sedes, quamreperistiamplishcmoribus,
auctam per longa terrarumspatia dilatatam non esse
fas tuo arbitrio vel exhonorari vel arctari, te nolle
subire supplicium causa perditionis remm eccle-
siasticarum. » Absita me ut, nisi desipiam, hnjus-
modi tibi persuadeam 1 magis, si uUo modo sciam,

rus nec in bonam partem flectitur. Gur exgrato Bin haecipsate ducere velim. Procedat Apostolns;

ingratum, ex amico inimicum, ex muniflcentissimo
tibi inliberalem facis ? Quidquid tibi libuerat,
prout pluribus risum est, apud illum obtinere po-
tueras. Nonne tanta tibi potestas in his regionibus
ab eo concessa est, ut ad nutum tuum omnia pa-
reant ? Gni nos, aut caeteros qui de te priesumunt,
defendendos relinquis? Sit animus fortis, sed us-
que ad temperantiam. Quod modum supcrgredi-
tur immoderatum, immoderatum intemperens, in-
temperantia vitium est. Amplius non progredior.
Si non pro te, saltem pro ovibus tuis tibi timen-
dum est. De periculo enim agitur rei publicae tuce.
Si ita ut ccepisti perstabis, evenire potest in tan-
tum eam vexari vel etiam diripi, ut aut nunquam

loquatur pro me ille vas dilectionis,doctor gentium.
Ecce doctor noster. Non enim ex Jndseis sed ex gen-
tibus. Quid ait Apostolus? Omnis anima, inqnit, po-
Ustatihus tubiimioribus subdita sit. Non esi enim po*
testas nisi a Deo. Qux autem sunt, a Deo ordinaia
sunt, Itaque pd resistU poiestati. Dei ordinationi re-
sistit. Qui autem resistunty ipsi sibi damruUionem ae-
quirunt. (Rom. xm, i, 2) Ecce quid hortor, ecce in
quffi duco ; imo non ego, sed Apostolus, imo non
ille, sed perillum Deus ; ut Dei ordinationi non re-
sistitis [resistas], nec ipse tibi dominationem assn-
mas. Fortassishoc est dominationem sibi assumere,
ea quae a sublimioribus injunguntur supersedere.
Sed quia, dumtecumeras,nimis acutumteet clare

ant sero reparetnr. Quapropter recordare, domine G ridentem noveram, opinor, hoc c[uodin canonibns

mi, Ecclesi® sanetffi cui praesides, recordare om-
niom qui tihi libenter serviunt. Loquere cum iUis
qui tifoi non aliter ac sibi consultum volunt, cum
domino meo venerabili archiepiscopo W. [Wiligiso]
^iritoali tuo et Patre et fratre, cum domino H.
[Heriberto] fratre tuo uterino, item venerabili ar-
chiepiscopo, cum domino B. [Burchardo] Wangio-
num episcopo, aliisque fidelibns et amicis tuis. Gon-
siiium quod tibi dent non repudies. Qnod enim de
te agitur, illorum pariter est tecnm. Si istorum
consilio ferte delinques, illis imputabitur. Habuit
quoque fortnnasflBpe regressum (2). Quod modoim-
minet tibi in proximo fortassis continget et alteri.
Ideo non nimis formidandnm est ut modo tibi im-

legitur, honesta prsecipienti obediendum esse, vi-
vse adhuc memoriffi reconderis ; et hoc mihi supe-
rinducas, ideo te prsecipienti noUe acqniescere
quia in honestum rideatur Ecclesiam tuam dioacesi
sua privare. Sanctis Patribus prsdecessoribne ves-
tris, ut audivimus, non inhonestum, sed vakle ho-
nestum et utile visum est in locis sibi commiasts,
postqnam in tantum grerit Ecclesia ut ipsi eam
oircuire et observare non valerent, alios sibi subs-
tituere sacerdotes et ex uno episcopatn duos aat
tres facere ; ut quod unus minus posset, a dnobas
auttribuscumulatiusauppleretur. Sedjam erronun
pLena sunt omnia. Uii totam operam suam pro ani-
mabus lucrandis insnmebaot ; nos quomodo cor-

ponant quod ipsi paulo post ferre refragentur. j^porafoveamuspr8Bcipue8atagimus.IlIiproc<Elo,ous

Sane plorimis fidelibus tnis in conventu fratrum
tnorum, nbi ordinatio facta est, te in audientiam
venire nolle displicuit, opinantibus, si omnino inflr-
mare velles, te pressente magis infirmari potuisse.
Sed quia te donante, quoqno modo dederis, paro-
chia data est, et moltis religiosis ac venerabllibus
viris comprobantibus ordinatio facta est, quodque
tantis auctoribns roboratum ac ratum factum est,
difficile annuUari et irritum fieri valet ; cedat, quseso,
sanctitas tua iUomm sanctitati qui huic ordinationi
consentientes subscripserant ; roborelur ex te uno
qued jam mnltorum religiosorum confirmavit col-

(i);VxBO. JEneid, xi, 413 et 426-27.

pro terra disceptamus.Non esset tamen necesse.Ter-
ra nobis satis erit. De ccelo rideamns, si velimus. In
his omnibuf temporale lucrum, quod homiiMs raa-
gis tuontur, et iu quo famae tute detrahi formidas,
non imminuetur tibi.MuIto enim potiora, nlaodio,
atque utiliora jam reddidit, atque etiam redderet,
et adhuc forsitan reddet, si tantum in audienUam
venies, et secundum quod tui consortes tibi consu-
lent ages. Liceat mihi pace tua hoc quod super
eademremecum ipse sermocinatus es tibi in aurem
susurrare. Nonne recordaris quod in priore anno ad
eumdem locura G. [Bambergl nobis equitantibas

1497

SERGroS IV PAPA. — NOTITIA HISTORICA.

Udft

me advocato ad le, hnjnscemodi sermonem, quasi A gressu jnstitisB cnrsnm peragere. Errata enim non

praescires, habere coepisti : « Si rex ibi facere vel-
let episcopatum, facile illum EcclesiaB tua; quod tibi
utilius esset posse tribuere, te parvum inde fructum
habere, totam ilJam terram pene silvam esse,ScIa-
vos ibi habitare, te in illa longinquavelnunquam
vel raro venisse. » Nonne haec in hunc modum dicta
esse recolis ? Cur modo difficile videtur quod tunc
facile visum est? Ecce jam, nt confido, cognoscere
potes me tibi injusta non suggerere, nec hortari ut
plus regem timeasquam Oeum, sed ut illum pro-
pter hunc et diligas et formides, honestaque non
pr»cipienti, sed supplicanti ac retribuere volenti
concedas ; leviusque tibi erit partito in alium onere;

recto ductu occurrunt, sed ex transverso et devio
venientia, a recto tramite depellere volunt. Quippe
errata non essent nisi a recto calle deviarent. Unde
et in operibus jnstitiee preecipimur neque ad dexte-
ram neque ad sinistram declinare. Hoc ita descri-
pto, in his quse a rege postulantur nihil invenieB,
nt ego cognoscam, qnod religionem Ifledat vel ad
delictum inducat, verum omnia divini cnltns pieta-
tem tueantur. Hoc et ipse in synodomrserabi1i,atta-
men luculenta oratione perstrinxit, quia, si se Dens
privaret fructu ventris sui et hnmana, prole exfaie<-
redaret, se Deum, si dignaretur, libenter sibi hsBre-
dem facturum ; et ad hoc nimis humiliter omnium

facilius quoque de paucioribus animabus procuran- praesentium suffragia poscit. Si interfueri8,utpropi

dis rationem Deo reddere poteris.

Quodsiadhuccederenon vis, etquia legitur Deum
regnare facere hypocritam propter perversitatem
populi (Job xxxiv, 30),resistendumputasnisi aliquo
argumento snbmatur, dicam inde quod sentio.Apo-
stolns, organnm Ghristi inflatum a Spiritu sancto,
fallere nequaquam potest. Quidquid sonat, verum
esi, sed intelligentiam quffirit. Quoties ezigente ma-
litia nostra a potestate nequam premimur,quidquid
nobis ab ea praecipitur quod a fide non abhorreat et
religioni catholicaj non adversetur^videturmihi esse
faciendum. Dura, difficilia, molesta grassentur in
nobis, parendum est. Qux enim sunt, a Deoordinata
sunt. Ibi culpanda est pravitas nostra, non ferientis

tinm te sentio, procul dnbio miserereris. Igitor mi-
tescat, oro te, animns tnns; laxa sinum pietatis
tuse, parce tibi, miserere tuorum (3). Quod hypocri-
tfiB regi facere debueras, fachuicreligionemastmeu-
ti. Honesta postnlat, eadem satis et snper retribuere
parat. Si quid Ecclesise tuee corporalis spatii snbtra-
hitur, hoc idem spirituali eedificatione suppletur ;
multoque honoratior erit fecunda in filia quam
omnino absque liberis sterilis remaneret et infecun-
da. Aufer rubiginem a corde, hilarem te ad hsec
omnia deinceps ostende.NonvenietseroqnemDens
adjuvare vult. Unde modo tristaris,decursa ista tea-
tatione Deo propitio muitum inde Iffitaberis. Teota-
tio est vita humana snper terram. Non est homo

jnstitia. Non enim nisi perversitate nostra regnaret C qp^ non bibat de calice isto. Convertat Deus luctum

hj^pocrita. Si quando vero hujusmodi aliquidapo-

testate illa nobis injungatur quod vel religionem

vnlneret, vel ad peccatum vergat, libere resisten-

dnm censeo ; quamvis hoc non proprie, sed abusive,

dicatur resisterey errata declinare, et recto itineris

(3) Sic prope apud Virgilium l^neid, xi) Dran-
ces, ad cujus verna alludit hic Arnoldus, ut paulo

tuum in gaudinm. Nimis augustor quodtam dudum
est qnod te nec audierim nec viderim. Ideo vellem
alfqnid audire tuorum, sive per litteras, sive per
vivam vocem. Sed sitarbitratu tuo. Satis operosus
es, non audeo magis te defatigare.

superius ad Turni orationem Dranei reapandentis.
Ed. Patrol.

99

ANNO DOMINI MXIl

SERGIUS IV PAPA

NOTITIA HISTORIGA

[CiACONius, De Vitis Romanorum pontificum, p. 284.)

Sergius IV, Petri Martini filius, Romanus, BuccaD
porci antea dictus, ex castro Lunse, monachus antea
Benedictinus, sedit annos ii, menses ix, dies xn,
creatus xv Kal. Septembris, anno i009. Virsanctis-
siraus vitee, gratseque consuetudinis, et ante ponii-
ficatum, et in ipso pontificatu fuit, in pauperes libe-
ralis, in amicos et familiares jucunaus, in delin-
quentes clemens, in contumaces modestus. Tantce
prudentise preeierea fuit, ut toio suo pontiflcatu nil
commissum sit q^uo merito reprehendt gubernantis
negligenlia possit. In Deum enim omnem meniem
convertens (quodfaccrc omnesponlificesdeberent),
inste ataue integre omnia ex animi sui sententia
l»ene Qouva, et moribos institaii sui gub«rnabat.

Interea vero ejus consilio ei monitionibus principes
lialifle composiio foedere consilia ineuni pellendi
Sarracenos a Sicilia insula, quam per multos annos
detinuerant, idque moliri paribus animis ei copiis
instiiuunt.

Annus iOiO nobili Ungarornm ad fidem Ghrisiia«
nam conversione nobilitatus esi. Ipsumfaciendserei
initium ab ipso rege est ductum, qui cum Giselam,
Heinrici regis sororem, eximiaspeeie vir^nem coa-
jugio impetrare non posset, nisi Ghristiana sacra
susciperet, uliro ad sacrum iayacmm accessit, ac
geniem suam pulcherrimi facti imitatione succen-
dit.

Itonuialdiu vir sanctitaieiDoriJMiS etpietaleii

\m

SERGII IV PAP*

iSM

^is : anno 4009 Gamaldasensis congre^atio ab eo A
instituia manavit in Italia ; qui eremeiica studia
persecutus in agro Aretino consedit, ac cujusdam
casam Maldini in eremo habitavit, anno 1012.

Huic Sergio visum, et cardinalibus, principibus-
que viris urbis Romfe, imperium Germanicffi genti
tribuere, quodea natio, aftlicta Hispania Galliaj^ue
ad novos reges translata, omnium Europae provm-
ciarum potentissima videretur. Decreiumque ut in
posterum dignissimus tantum eligeretur, et quem
Romana Ecclesia probaret; qui Caesar, et Romano-
rum rex appellatus; tum demum imperator et Au-
gustus haberetur, si eum Romanus pontifex confir-
masset.Hosautem imperatoriseligendi auctoritatem

erirao habuisse Piolemseus refert : archiepiscopura
ioguniinum Germaniae, archiepiscopum Treviren-
sem GaIli6e,archiepiscopurn Coloniensem lialiee no-
mine ; his additi quatuor principes : marchio Bran-
demburgensis, imperaioris post electionem came- _
rarias ; comes palatinus, qui dapes ; dux Sazoni«e, ^
qui ensem fert ; Bohemiae regem septimum electo-
refia, imperatoris pincernam esse siatutum : hisque
in eligendum adaiium esse ad iollendam discor-
diam partium, ad utrum enim inchnasset, ea pars
potior habebatur. Electionem igiiur in septem viros
ejusdem gentis coniulere, qui nunc quoque sum-
mam ejus rei poiesiatem habent. Id vero non cre-
ditum ab Italica gente factum, qu«esemper magnos
viros habuit ; nisi Ricordamus Etruscus, et gravis
et antiquusscripior, id in commeniarios suos trans-
talisset; quem Johannes Wiliancus secatus est.
Verum sunt qui hanc creandi imperatoris auctori-
taiem, non Sergio quarto sed Sylvestro secundo
iribuani ; quod Joannes Nauclerus scribai in monu-
meniis Ecclesice Aquiieiensis reperiri hajusmodi
eleciorum Germaniae institutionem anno Domini
1002, S^lvestro secundo papa, qui Gregorio quinto
successit, fuisse faciam, G

Et manifesie ex rescripto Innocentii iertii liauet;
quod verba illius manifeste declarant, in cap. Vme-
rabilem extra De electione: « Verum in({uiens, illis
principibus jus et potesiatem elegendi regem in
imperatorem, postmodum promovendum recojpo-
scimus, ut debemus, ad quos de jure ei antiqua
consuetudine noscitur pertinere ; praeseriim cum
ad eos jus et potestas hujusmodi ab apostolica sede
pervenerit, ct qui {sic) annos quinquaginta, plori-
mum minimumve Gregorium decimum antecessit,
ut ex his constet conirariae opinionis hisioricos lon-
ge lateque a recia ratione temporum aberrasse.
Quare septem virorum institutionem, aai fuisse
Sylvestri II pontificatu, aut Sergii IV convinciiar. »

Scrgio ante poniificatum indecorum nomen fuit.
Ditmarus enim libro sexto, vocatum fuisse Biuccam
porci, quod nomen haud impositum fuii pnero,
quibus pulcbra nomina parentes infantibus impo-
nuni, sed aduKo ob antiquam occasionem. In \ic-
toriano c[uoque codice idipsum enarraiar. Tanc-
que institutum nt omnes qui in reliquam iempos
summi pontifices designareniur in consecraiione
nomina mutarent : licet enim, inquii idem Dil-
marus, aliq[uorum nomina fuerani maiaia, non
tamen omnium, nec hoc erat ez insiiiutione gene-
rali. Ratio auiem hujus insiituiionis fuii iriplex :
una quod Dominus beato Petro in apostolum elec-
to, novum nomen imposuit; aliera, quia muiari
debent pontifices in perfeclione ^iise ei famc,
ideo et m nomine ; tertia, quod turpe essei eom
qui ad tam decorum dig[nitatis officium eTehiiur,
aliquo nomine turpi et inhonesto appellari. Hos
igiiur auctores secuti, prsecipue Ditmaram, qui
Sergio quarto aequalis temporis fuit, (i) mntatio
nominis tribuenda, non superioribus, qiii Sergio
coffnomines fuere.

Obiit Sergius quarius Romee, vf Kal. Jnnii, anno
1012, sepultus Laterani. Vacavit sedes diesocto

(1) Ad plenum perfectumque sensum hic aliquid deesse videiur. Ed. Patr.

NOTITIA DIPLOMATIGA

Sergii IV bull6e suni scripi® per manum :

Benedieti notarii regionariiet scriniariiS. E, E. (1, 4-, 5, 6, 7, 8, 13, 14).

Joannis seriniarii S, R, E. (16).
Daiffi per manum :

GregoriiS, R, E, curdinalis presbyteri(%,

Petri episcopi S, Prsenestina ecclseis etbibUotheearii S. Sedis apost. (3, 13).

Joannis S, R, E, diaconi cardinalis (9\

Gregorii episcopi et bibUothecariiS.sed. apost, (16).

SEKGII IV PAP^

EPISTOLiE ET DIPLOMATA

I.

Sergius IV Andrem episcopo Parentino possessioneni
paracise Ruviniensis casteUorumque duorum as-
serit.

(Anno 1010.)

[Ughellc, Italia sacra, V, 402.]

Sergius Episcopus, servus servorum Dei, venera-
bili fratri ANunEjB episcopo sancl«e Parentinae Ec-
clesiee, pro te et tuis successoribus in perpetuum.

Gongruum valde nemique est ut ea quae a prce-
decessoribus nostris secundum sanciorum instituta
canonam 0ea legam concessa BiTeconflrmata snni a

D nobis corroborentur, et flrmiter corrigantur, ne
post longa annorum curricula, insiigante diabolo,
aliquis contra sanctam matrem Ecclesiam insorge-
re et contra hanc nostram confirmationem conetar.
Quapropter quod notum nobis pluries fecisii quod
Joannes Aquileien. patriarcha olim invasissei Ru-
▼inii parochiam. ubi quondam episcopains dicitur
fuisse, nec non duo castella cum qnadam valle tem-
pore preedecessoris nostri Sylvestri, atqne privilc-
gium, quod ab ipso accepisti, ostendere curasti
nobis. In quo etiam quomodo ter vocatas fuissei, et
qualiter ipsam irinam ciiationem pro nihil6 doxifl-

1501

EPISTOL^ ET DIPLOMATA

1901

sel, reperilur, aique qnomodo ipse Sylvester piae A clesiasticae sfficularive personse facullas sit idem

roemoriiB Romatife Ecclesiae pra»sul deprecasset
Henricum, qui eo tempore ducalum tenebat Baina-
riorum, ut supradictum pati*iarcham moneret ut ab
infestatione sanctae Parentinoe Ecclesiae reoederet.
Quod memoratus Henricus facere non potuit, eura-
que ad se vocare fecit, sed tempore dislulit. Unde
ipse Sylvester papa pia; memoriae protestatus est
canonum librosalque legum, in quibus praesentes
capitulos reperit, hoc est in octuagesimo septimo
titulo Africani concilii : « Placet ut quicunque epi-
scopi plebes quas ad suam cathedr. existimant per-
tinere, non ita repetant ut causas suas judicantibus
episcopis agant, sed alio remitlere meruerint, sive
volentibussine non volentibus plebibus detrimentum

patiantur.» Ex mundana etiam lege hoc recte facere •> decimo, indictione viii.

castrum minuere, infestare vel suis usibus vindi-
care, sed quietum tibi, sicut a nobis concessum est,
et integi'um conservetur. Si qua igitur ecclesia-
stica saecularisve persona temere, quod absit!
adversus ista praesumpserit, secundo tertiove com-
monita si non satisfactione coilgrua emendaverit,
honoris et officii sui periculum patialur, aut excom-
municationis ultione plectatur. Qui vero conserva-
tor exstiterit, omnipotentis Dei et apostolorum ejus
Petri et Pauli gratiam miscricorditer consequatur.

Ego Sergius catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum Laterani per manum Gregorii sanct» Ro-
manae Ecclesiae cardinalis presbyteri, iii Kalendas
Aprilis, Dominicae Incarnationis anno millesimo

posse cognovit. Nam cum dc hoe Justinianus impe-
rator in octavo libro Institulionum : « Si quis ausu-
propriam rem occupavit : si sua est, amittat ; si alie-
na, ipsam aestimationem rei reddat. » Idcirco tanta
auctoritate sanctorum Patrum atque legum sufful-
tus,privilegium tibi facerepraecepit, et eum paterne
valere commendavit. Hoc ego cognoscens, supradi-
cta loca, id est Ruvini parochia, ?t duo castella, et
vallis, privilegii paginam tibi, et, sicut Sylvester
praedecessor noster confirmavit, confirmo, atque in
ffiternum valere praecipio. Quod si aliquis patriar-
cha, aut episcopus, vel quaelibet magna parvaque
persona contraire, vel tuos successores ultra de su-
pradictis locisaliquam inconsuetudinem facereprae-
sumpserit, sit fossus gladio mei anathematis,et, nisi

III.

Sergius IV conhrmat fundationem parochialis eccU'
siae Sancti Michaelis apud Nonantulanum caro^
bium in agro Mutinensi, factam a Rodulpho ejus-
dem ccenohii abhate.

(Anno iOH.)
[HuRATORi, Antiq, ItaL, V, 341.]

Sergius episcopus, servus servorum Dei.

Apostolatus nostri est proprium, quoties si qua
sanctaEcclesia adjutorii aliquid seu corroborationis
ab eo poposcerit, toties cuin omni alacritate sese
impetrasse congaudeat. Et ne ahqua improborum
calliditas, sive adversariorum sanctae Ecclesiae astu-
tia in posterum eidem addere praesumatcaluroniam,
non solum dictis, sed etiam scriptis, quidquid a

cito resipuerit, cum Juda Domini mei traditore Q ''^*'*' 'J!'^ ^«"^^«^""^ ^'^«"^' in perpetuum confir-

perpetualiter gemat.

Scriptum per manus Benedicti gratia Dei notarii
regionarii et scrinarii S. Romanae Ecclesiae, mense
Martio ind. octava.

Bene valete.

II.

Sergii iV, papx litterx, quibus Vediano cuidam
eastrum Scuriense tituio emphyteusis concedit.

(Anno iOlO.)

[MuRATORi, Antiq. Ital.^ I, 941. J

Skrgius episcopus, servus servorum Dei, diiecto
filio Vediano, Scuriensis castri domino, salutem et
apostolicam benedietionem.

Manifestum est castrum quod Scuria dicitur tem-
poribus beatae memoriae praedecessoris nostri papae
Silvestri, ut etiam nunc vestra relatione comperi-
mus, regia muniflccnlia quoudam per manus ejus-
dem beato Petro fuisse collatum, et a te nunc per
innovationem sub censu annuo docem solidorum
Raimondensis monetae oblatum. Nos itaque, eam-
dem suscipientes oblationem, quoniam id esse tuse
voluntatis agnovimus, tibi a manu beatitudinis
nostrae cum magna devotione suscipienti, et omni
posteritati tuae castrum Scuriae cum omnibus perti
nenciis et pu&>essionibus ejus in perpetuum habere
coDcedimus, et idem protectione sedis apostolicse
communimus. Statuimus enim ut nalli omnino ec-

mare dignum duximus. Quapropter notum fore
volumus omnibus Christianis fldelibus qualiterRo-
dulfus venerabilis abbas ecclesise sanctae Nonantu-
lensis, una cum omni congregatione fratrum se-
niorum monachorum, nutu divino et instigatione
Spiritus sancti,qui mentes,quasrepleverit,ad omni-
potentis Dei obsequium,ejusdemqueSponsae,scilicet
sanctae Ecclesifle,ineffabihter accendit,pr8edicatione
quoque fidelium praedictorum fratrum coegithabita-
tores atque agri cultores jam praefatae abbatie no-

strae paroechiae decimas Deo dare, qui hactenuf

usque rerum sueLTum decimas Deo minime tribue-

bant : Q mum scelus arbitrabantur, eo quod

jxin Veteri ac Novo Testamento praecep memi-

nerant non solum Deo conferre decimas dia-

rum. Ad quorum exhortationes,venerabilis videlicet
abbatis et praedictae congregationis, omnes unani-
mitersuacorda inclinantes, contritocordedecimas
Deo per annos singulos de omnibus quse possessuri
erant, offerre voverunt, atque obnixe petierunt ut
praedictas decimas, quas libenter Deo reddere

dis bant, ne in futuro laicis hominibus inbene-

ficio darentur, nostro apostolico interdicerent prae-
cepto. Propter hoc autem jam fatus abbas una cum
consilio fratrum, nostram deprecatus est magniA-
centiam ,ut constitueret de jam dictis decimis nostro
largimine unam canonicam, suae etiam abbatie
subjectam in qua clerici^diurnis ac hoctnrnis horiii

im

SERGH IV PAPJB

iSM

Domino, et ibidem convenienti populo soUicite di- A
vina exhiberent obsequia. Hse autem sunt fines de-
cimarum illius prsefatfie canonicffi : a Glaudia Strata
usque ad Porciolam : a Mucia vero usque ad Pana-
rium flumen, et ultra quidquid et quantum a prae-

dicti fluminis vill seu a Nonantulae habitatori-

bus laboratur. Et quidquid clerici in prsfata cano-
nica Deo communiter militantes juste acquirere
poterunt. Nos vero precibus illius annuimus, quod

cognovimus juste peti denique constituta est

in honore Sancli Michaelis canonica, ordinati sunt

clerici archipresbyter lis, cui etiam archipres-

bjtero hanc potestotem concessimus -ut de crimi-
nahbus culpis ipse judicium indicat poenitentibus.
Attamen, si necessitas incubuerit, ab aliquo epi-
scopo expetat judicium, ne desideranti animse pce- B
nitentiam interim negare videatur. Eidemque vero
archipresbytero cura sit pro omnibus, in divinis
videlicet ofQciis, in luminariis, in architectis, in
hospitibus, in decimis et in oblationibus dividendis
inter Cffiteros, sic qualiter se recognoscat Deo red-
diturum rationemin diejudicii ; eiqueconcessaest
decima unius yUIb&j q\m dicitur Salicetus, ante
«liospropter curamsoIlicitudinis.Statuentes aposto-
lica aactoritale ut quicunque hanc ordinationem,
quamDeo auxitiajaie pro salute animarum fidelium
erdinaFe jussiwis, ^ ut ab errore pristino Mbera-
rentor asnpliaiie, vel observare studuerit, nostra
Mlid^tur benedictione. Qui autem, quod non opta-
l^tts, violare tentaverit, aut consilium violandi de-
.dederit, aut a subjectione sancti monasterii canoni- ^
e$m subtrahere cupiverit, seu laicis decimam in
benaficio dare volaerityaaathematisvinculoferiatur.
Quod ut verius credatur, diligentiusque ab omnibus
observeturyhoc decretumnostrocancellario scribere
praacepims, nostrisque litteris, ut superius prseli-
. bavoDus, ac Impressione nostri sigilli corroboravi-
muf. £t profato abbati Rodulfo atque omnibus
fratribns in hoc decreto unanimiter facto scribera
pr«cepimus.

Beoe valete.

f Dalum per maaum Petri episcopi sanctffi Pra-
^esti^iffi EGcIesi«e, et bibliothecarii sacri palatii,
aoAo Oomini miUesii^o undecimo, vi KalendasD
Juxui, indictione ix.

Rodulfaa abbas jussioBe apostolic» sedis in hoc
decreto manu propria subscripsi.

£go Frogerius prior mauu mea subscripsi.

Laureatitts presbyter et monachus manu mea
subscripsi.

Gulferius monachusmanu mea subscripsi.

Gregoritts presbyter et monachus manu mea
aubacripsi.

Liuzo monachttssubscripsi.

IV.

Sergius IV papa confirmat bona omnia ad (7«M-
nense monasterium pertinenHa,

(Anno lOil.)

[GoGQUEUNE8,.6tt//ffr. ampl. CoUecl.^ I, 340.]

Sergius episcopus, servus servorum Dei, Ouvx
religioso abbati Sancti Michaelis archangeli, San-
ctiqcie Germani confessoris Ghristi, quod est si-
tum in valle Gonfluente juxta fluvium Literani, in
locum quem vocant Guxanus, tibi tecumque ma*
nentibus, et per te tuis illorumque successoribus,
salus et pax, et apostolica benedictio qaoad maodos
permanet. Amen.

Gum constet Dominum Deum nostmm honorem
sanctee universalis Ecclesise incessanler a propaga-
toribus beatee fldei augmentare, necesse est ab Ulo
totius jure regiminis eis concedere censuni justi mo-
deraminis liberalitatem, malorumque procul ab ea
pellere pervasionem. Quocirca qnoniam oonvenit
apostoIic«e pietati benigna petentibus snccorrere
compassione, ideo nos tuis justis (etenim sicut sunt
nobis adjudicatfle, nam juste fiunt) annuentespreci-
bus,omnespropnetatessiveposses8iones ipsios loci,
flnes vel limites cum adjacentiis prsecipuomm pne-
diorum, cum omnibus ecclesiis, parochiis, villis,
fundis casis, casalibus, terris, campis, (nratis, pa-
scuis, silvis, garricis, areis, torculariis, aquis, aqua-
rum ductibus, viis, molendinis, molendinariis cnm
suis caput aquis, et suis piscatoriis, cultum et incal-
tum, et queecunque gloriosissimus archangelosMi-
chael ex collationibus fldelium in coenobio Coxiano
retinere videtur, nostro confirmamus privilegio.
Concedimus itaque prsedicto monasterio, qnod in
circuitu ejus habetur, alaudem cum flnibBs et suts
terrenis ex latere uno pergentem per summitatem
Serrse de Bovaria ad Jovumde Glerano, etadmon-
tem qui dicitur Lavarias, et per Lavarias usqne in
Flamidinum, etinde itur inlocum vocitaUmi Stella,
et usque in summitatem montis Canigonis ; et a
meridiana fronte montis Ganigonis descendit per
Serram pogii Aquiloniad rupem vulgo nuncupalnm
GherumGIerinti,etdescenditpersummitatemSerrs
usque ad pogium Parabarii, et usque in rivumMer-
darium, et deducitur usque in fluvium Tede ; et
a septentrionali parte venitur in strata pnblica
quam dicunt Duas Sorores, et per ipsa via pnbiica
usque in Literanum, et inde sub Sancto Felice ten-
ditur usquein alaudem SanctsMarin,et terminatur
in Petraflxa. Deinde tenditur per ipsa comella, nbi
rupes magna, in qua ob dignoscendum terminam
ipsius alaudis a bonse memorife Seniofredo comit«
crux excisaest. Et exinde itur in Bovaria subtenofe,
et per summitalem usque in Bovaria soperiore.
Alaudem itaque Tauriniani cum ecclesia Sancti
Fructuosi cum decimis et primitiis, et villam cqib
omnibus rebus ad se pertinentibus. Simiii modo
villam Glerani cum ecclesia Sancti Martini, onm de-
cimis et primitiis, et alaudem cum flnibos ettermi-
nis. Itemque alaadem Avcdlaneti, et daodem ie Ai^

\m

EPlSTQLiE Et JWLOMATA

im

boca, cum floibus et terminis suis, et yallem Leche A uncinias,alodemEzalatamcumSanctiPelri ecdeaia

cum ecclesia Sancti Salvatoris cum decimis et pri-
mitiis. Quse vallis terminatur de uno latere in ipsa
Portella, de alio in supra scripta Stella, de tertio
in monte Stabello, de quarta in monte Gaprario,
de quinta in Gabum convivium, de sexta in mon-
tem Gogoliemi de septima in villa Senarii. Hanc de-
nique vallem his terminationibus introclusam juxta
deflnitionem Senio&edi comitis quondam, etprae-
ccptionem Leutharii regis, ac restaurationem filii
nostri Wifredi comitis absque ullius inquietudine
vobisconcedimus.Villam insuper Gurtis cum finibus,
et terminis suis, et alaudem de Foliolus, quem vobis
commutavit comes Guifiredus prsescriptus cum om-
nibus rebus qu(e inibi possidere erat solitus, scilicet

villare Intervallos, villam Tobes, et villam Aquas,et
villam Pratis, vallem Balagarii cum finibus et ter-
minis suis, ecclesiam Sancti Thomffi cum suis alo*
dibus, et cum decimis, et primitiis ad eam perU-
nentibus, villam vocitatam Lar cum lecclasia Saac-
U Andrece cum decimis et primiliis, et alodemcum
lerminis et limitibus. In villa Saltone ecclesiam
SancU MauriUi, cum decimis et primitiis eidem
perUnentibus. Et in eadem villa alodem et locum
quem vocant Algionem, silvam, et pascua pecori*
bus apta, ecclesiam Sancti Petri quem dicunt Infor*
cats, cum decimis et primiUis suis et villare Rivo«
frigido cum silvis et pecorum pascuis. ViUam Lacu-
nam, cum ccclesia Sancti VincenUi cum decimis et

cum fevo, et cum silvis ad eamdem villam pertinen- B primitiis et omnibus rebus ad ecclesiam seu ad yiU

tibus,et alium alaudem quem in eadem villa,etin
ejus fines et terminos habetis. Itemque ecclesiam
SancU Vincentii, etalodem ipsius loci, cum fini-
bus et terminis suis, et alodem Verneti. Quod-
cunque autem habet in eadem valle per plurima lo-
ca simili modo constituimus; id est, alodem de Fu-
liano, etalodem de Bonohomine,quem vobis contu-
lit per scripturee seriem, et in villa Pini, et in Villa
Mentedo, et in aliis pluribus locis, et villa Giresago,
atque in villa Arriano, quantum Seniofredus comes
ibidem habuit per qualicunque voce, vel cseteri ho-
mines contulerunt eidem monasterio, et alodem do
Canolia, atque villam Gastellani cum duabus eccle-
siisibidem fundatis, scilicet Sancti Andrese, ac Bea-

lam pertinentibus, cum terminis et finibus. Eocle<«
siam Sancti Valentini cum decimis et primitiis
quae sita est in villa Sponda, Alodem de Angulos
cum mercaU teloneo, cum viliulis, et viUarunculis
et vallem Ursariam. Hi autem sunt termini de
Angulos: De una parte in rivo vel in villa Furmi*
caria, de alia in villa qufie vocant Grucam, vel in
summitate montis quemvocant Scalibatum» et per
summitatem ipsiusmonUsiturin viliam Quilianum
et inde pervenitur usque in Melum; de terUa vero
parte in campo raso; de quarta in campo regis,vel
in pugio Elperico. Item viliarunculum quem- vo-
cant Odelonem de Ghero ramatum. In comitatu
vero Gerdaniensi, Vil-Vulcariam, et in Avizuno, et

isR semper virginis Marifie, cum decimis et primitiis C in Odelone, et in Egat, et in Turba, et in Ernas et

et alodibus ad easdem ecclesias pertinentibus.Eadem
itaque villa habet affrontaUones sive terminos de
una parte in Petrafixa, quse sita est in terminio de
villa MoIIegio, de alia parte in arca de Gasalono,et
vadit per comam qua pergitur ad flumen Ted de
tertia parte in ipsos casales de Mengono, de quarta
terminum de Ganova vel Petrafixa, et inde usque
in flumen Ted. Et ultra ipsum flumen, quantum te*"
nebat Seniofredus comes, in die obitus sui villam
TorrenUs cnm finibus et terminis suis, villamlnsu-
Ise pari modo, villare et casalonos, cum suis limiU-
bus, alodem de Molegio et de valle Mosset. Item in
Planicolos, et Stagnilios, et in Terradas, et in Mar-
ceval, et in Erbocolo, et in ecclesia sanctse Eula-
liiB portionem quam habere debetis, et in deci-

in Alzone, et in SaIagosa,et in Bajande, etin Esta-
var, et in Gurjuga superiore, et invillare Nervice,
et in curte Floridio, et in Edors, et in Unozes, et
in Gallegas, et in villam Ixi, et in villam LubinU,
et in eodem comitatu villamEragolisamcumeccle-
sia Sancti Jacobi, cum decimis etprimitus, et om*
nibus rebus ad se perUnontibus, alodem de Eucig
et de Lora et in Araone, et in Ezenegia, et in villa
Sancti MarUni, et Ysavals, et in Sancta Eulalia, et
in valle Gheirol. Item in Palleriolos parochia Sano-
ti Thomae, qum est in Ventcgola, cum decimis et
primitiis; et in eadem viUa alodem villam Vuivirri
cum ecclesia Sanctee Gieciliffi cumdecimis et primi-
Uis; et ejusdem villae alodem cum servis etancillis,
et omnibus rebus ad eumdem locumpertinentibus,

mis,primiUis,adeamdempertinenUbus.ViIlamTa- *v cum terminis etfinibus tam ecclesia quamalodes ;
resagi integram cum ecclesia ibidem sita cum deci- ecclesiam Sanctse Eugeniiecum decimis et primitiis

misprimitiisetomnibusrebus eidem pertinenUbus.
Aiodem de villa Ropidaria,et alodem quod vocant
Wlcraria. £t in eadem vaile Gonfluente, in valle
Secundiano etin villa Ortos et Juliolos,etinFlacano,
et in Sodanias,et Marazanos,et in Porcinianos>et in
Agnes,et in Eune,in EvuIo,et in OreUano, et in Gir-
lanoetinTubiro, et inVetesano villa Ganabellas, et
Erola, etPIanos,etGaprilios,etTovegaI cumecclesia
Sancti Adriani cum decimiset primitiis ad eam per-
iinentibus; villam Talantii cum ecclesia Sancti Ste-
phani cum decimis et primitiia suis. Mozunculas et

et cum alode de Sagano ; alodem in viUa Albi, et
vineas in termino de Isogal. Et in viUa Gurtes,et in
Judicarias, et in Gerconeda,et in Aranfer. Alodem in
villa Palazold, et in Anauga, et Olaja, etin Palazio.,
et in villa Goma, et in viUa Borco, etin Ghrzanos,
et in Estol, in villa Adacio. In ecclesia Sancti Lau-
renlii partem quam dedit Wisadus et nepos ejus
Willelmus ; alodem in villa Senovastre ; villam
Brrizellam cum finibus et terminis suls ; in villa
PraUs, alodem, villam Oruc, et villam Rivi, cum
fimbua et terminis et a^jaceatiis suis; ecclesiam

IWI

SERGH IV PAPifi

1508

de Tilla Tarteria cum decimis et primitiis suis. Ec- A villa, itemque ecclesiam Sanctas Felicitatis, qua

clesiam Sancti Andrese in villa Batturga, et ibidem
alodem. In villa Telone ecclesiam Sancti Vincenti,
quae sita est in pujo cum alode suo, et in eadem
Tilla alodem alium. £t in valle Baritana, in villa
Monteliano alodem cum cjus finibus et adjacentiis ;
et in villa Bar alodem cum ejus finibus in plurimis
locis; et in comilatu Urgcllitano, in villa Cabrils
alodem qui fuit de Undiscolo monacho. Qua^cun-
qne autem habet idem ccenobinm in pripdictis co-
mitatibus seu locis, statuimus atque decernimus
jure perpetuo possidenda, et absque ullius inquie-
tudine tenenda. In comitatu vero Cerdaniaj villam
quam vocant Rivolorto, cum finibus et terminis
suis; similiter villam de Montenigro cum ecclesia

B

sita est in Castellione cum suis alodibus, ia villa
Favarios, et in Regulella, etinTiriliano,etin Cassa-
nias, et in PIeucios:a]odem etiam devilia Saccana,
et de Palraas, et de Campo Ursino, et de Petralas.
et de Curbones cl de Uxone, ot de Coma-Calida,et
PorciJianos, et de villa Pratis, et de Priciiianos, et
de Cabannas, et de Virano. Et in valle Sancta
Marioe alodem, sed et vallem Sanctae Cnicis, et
arehangeli Michaelis, et beati Joannis quae sita est
in valle Alba, cum decimis et primitiis ; sed et
omnibus rebus ad eam pertincnlibus. Castrum
etiam Sancti Laurentii cum eadem Ecclesia, sed ei
cuncta ad eamdem vallem pertinentia : alodem de
vilia Attendido,etin Chonosolo,et in Buliaco, elin

Sancti Stephani cum decimis et primitiis suis ; sed Conredo ; el in comitatu Redensi in villa Brevazello

et in comitatu Bergitano villam Spiojiolam cum
ecclesia Sancti Clementis, cum decimis et primitiis
et omnibus ad se pertinentibus rebus, et alodem
de Cleirano, atque in Petra furno, et in Herenna,
et in Viver de Castraserras alodem qui fuit de Onia
monacho ; et in Wardia alodem et ecclesiam
Sanctse Maris cum suis rcbus, et alaudcm in
villa Crosilios ; item in valle Confluente, in villa
Astoer, et in Aspicano, et in Pcnedes alodem. In
vilia Fenestret, et in Saorla, et in Vincano, et
in Vilella, etin Rigerdano, et in Vallils, et in Are-
nianes, et in Ghuvianas, in his omnibus alodes, e^
villare Erzillano alodem qui fuit dc Durando

alodem. In comitatu Tolosano ecclesiani Sanct^
Mariae quee sita est inter duas aquas, cum decimis
et primitiis ct cum omnibus alodibus ad eamdem
ecclesiam perlinentibus, cum aquis el piscatoriis
et vernelis; alodem de AIgai'es subteriores, etin
Algares superiores medietalem ecclesiae Sancti Ju-
liani, et medietatem de omnibus quae ad eam per-
linent, et alodem, et bo^cos : et in villa Texona-
rias ecclesiam Sancti Martini cumdecimis et primi-
tiis cunctisque rsbus ad eam pertinentibus,sedalo-
dem et boscos, et alodem de Corlevillica, et in vil-
lare Fagia alodem, et in villa Bexano alodem et
molendinum, et in Artennago ecclesiami Sancti

presbytero, vallem Stabiam, cum ecclesia Saacti Q Quintini cum decimis et primiliis, et alodem in

Andreae cum decimis et primitiis suis : in eadem
valle villas cum terminis et finibus,silvis etmonti-
bus ; item Vallcm Magnam cum ecclesia Sancti
Vincentii cum decimis et primitiis, cum terminis
et finibus, silvis et collibus ad eamdem vallcm
pertinentibu? : Alodem de Bula cum lerminis ct
iinibus, et alodem de Insula seu de RagoIIella at-
que de Nisiago et de villa Milliarios, et dc Sancto
Felice superiore, seu de Sancto Felice subteriore :
item alodem de Valletorta, et de Locas et de Cur.
baria. Et in locum quem vocant Insulas, terras et
vineas ; et alodem de Valleventosa ; et in pugio
Buscano, et in valle Asperi alodem de Vernedas, et

eodcm loco, et in Ambliago alodem et molcndinum
cum caput aquis et piscatoriis,et in Viiiago alodem
et moIendinum,et in Miliarias ecclesiam Sancti Sa-
turnini cum omnibus rebus ad eam pertinenlibus,
et ibidem alodem : Et in provincia Narboneusi
alodem de Villare Aldi*ado : Et in comitatu Bisuldn-
nensi villam Centens cum finibus et terminis siiis,
et alodem deitfaliano, et ecclesiam Sancli Micbae-
lis de Ortomadario cum decimisetprimitiis et cum
eamdem villam, et in Cantens alodem, qui fait
Odonis,et alodem de Maneval, etalodem de Monte
Canuto, et de Salletas, et in comitatu ImpnrdaDO,
alodem de Castellione, et ecclesiam de Fluviano

in MoUedil, et alodem de Crodos, et de Salvaticos, j) cum suis terminis et pertinentiis : m comitatu

et de viUa Paladolo : et in comitatu Rosselionensi in
Tilla Tiviro alodem cum finibus et terminis, etalo-
dem de fonte Centuria, et de Reliano, et in villare
Milano alodem qui fuit de Bonisilio ; itemque alo-
dem Basoni cum ecclesia Sancli Vincentii cum de-
cimis et primitiis cunctisque rebus ad se pertinen-
tibus, cum finibus et terminis suis, et alodem de
Caucanet, alodem de Pelra-Calce cum tcrminis et
adjacentiis suis, et in villa Turilias, et in Sancto
Laurentio, et in Judegas, et in Caldarios etalodem
da Berchal : item in comitatu Feniolitensi, invalle
Sauriniani villam quam nuncupant Valletam ad in-
tegrum cum finibus etadjacentiissuis, cam ecclesia
Sancti Michaelis et ecclesia Sancti Petri,qu8B estin-
Tl^>emullas ciim suo alode, et alios alodes in eadem

Barchinonensi in Lanaria alodem quifuit deAbba-
rich, et in eadem civitate alodem terras et vineas:
Et in Orta, et in Romanel, et in Fenestrellas alo-
des ; et in Balneolos alodem ; in comitatu Vallensi,
in Mogoda, et in Galleches et in Tenes, et in
Olineto, et in Palaciolo, et in Petrafitta, et in
Aspicell alodes ; Et in civitate Minorissa alodes
qui fuerunt Audcsindi monachi. Etin comitatu Au-
sonae alodem de villare Pauli,quiest juxta Castnmi
Salliforas, et alodes de Cheros : ct in Sancto Byp^
polito et villa Palazol alodem. Hxcigitur quaecun-
que dizimus vel quae non diximus pra^dia, rillas
scilicet, ecclesias, parochias, fundos, casas, casa*
les, terras cultas et incultas, campos, sylvas, vi-
neas,prata,pecorumpascua| areaS| torcuIaria,aquaS|

IM9

BPISTOLifi ET DIPLOHAt A

m«

aqnarum doctus, vias niolendinos, moleQdinares A salus, et pax,et apostolifia benedictio, qaoadmun-
cumsais caput aquis, et piscaturiis, et cum salinis, dus permaneat. Amen.

et clibanis piceis, omnia acquisita vel acquirenda
ad Sancti Michaelis ccenobium in valje Coniluenti
situm, pertinentia cum servos et mancipia, auclo-
ritate iUi servatur apostolica a nobis. Statuimus
aulem ut, quando. abbas ipsius monasterii obierit,
neque a regibus, neque a comitibus, neque a qua-
licunque persona, cupiditatis pecuuise causa, neque
pro qualicunque favoris inani gloria ibidem con-
stituantur abbates, sed a cunctis ibidem degenti-
bus servis Dei secundum Deum juxta Benedicli pa-
iris regulam eligantur abbates. Damus quoque Ji-
centiam ipsius loci abbatibus ubicunque vel a qua-
libuscunque voluerint episcopis suos clericos ordi-
nandi, et a qualicunque sede eis placuerit cbrisma

Cum constetDominum Deum nostrum honorem
sancUe universalis Ecclesifie incessanter a propaga-
toribus beatffi fidei augmentare, necesse est abillo
totius jureregiminis eiconcederecensura justi mo-
deraminis liberalitatem, malorumque procul ab ea
pellere pervasionem. Quocirca, quoniam convenit
apostolicae pietati benigna patentibus succurrere
compassione, ideo nos tuis justis (etenimsicutsunt
a nobisadjudicatffi, namjustaesuntjannuentespre-
cibus, omnes proprietates sive possessiones ipsius
loci,fines vellimites cum adjacentiis prsecipuorum
praediorum, cum omnibus ecclesiis, parochiis,villis,
fundis, casis casalibus terris, campis^ pratis, pa-
scuis, silvis, garricis, areis, torculariis, aquis, aqua-

accipiendi ; et ut anullo episcopo, nec ab illo cujus '^ rum ductibus, viis, molendinis, molendinariis cum

suis caput aquis,et suis piscatoriis cultum et incul-
tum ,et queecunque beata gloriosa virgo Maria ex col-
lationibusfidelium in coenobio Rivipoliensi retinere
videtur, nostro apostolico confirmamus privilegio.
Concedimusitaqueprffidicto monasterio,quod in cir-
cuitu ejushabetur,alodem ex latere uno pergentem,
quoddiscurritperTamarice, etinfunditinTezer; ab
aliolatereperaquseductum qui discurrit ultra\illam
Molas cum eadem villa Molas, et infundit in Tezer,
deinde ascendit per torrentem ultra Engordans, et
ascenditper Fornellos usque in Serram super sii-
vam de Ordina, ct pervenit in pago super Vilarzel-
lum ; ab ipso Vilarzello pervenit usque in pogiom

situm est, nec ab alio possit excommunicari, vcl
aliqua eumdem monasterium pertinens ecclesia.
Statuimus etiam ut quis poenitens, a iiminibus ex-
clusus ecclesise^quandiu ibi steterit,habeat licentiam
introeundi, et omne divinum officium audiendi.
Ckincedimus quoque abbati vel monachis, et onmi-
bus clericis ad monasterium pertinentibus, licen-
tiam, nisi voluerint spontanee vel rogati, ad syno-
dum non eundi. Confirmamus igitur et stabiiimus
amodo ut nullusrex,nullusprinceps,nullusmarchio,
nulius comes,nullus judex,nullus episcopus,neculla
magna parraque persona aliquam vim vel invasio-
nem in eodem coenobio aut in suispertinentiis face-

re prsesumat Pro quo et tuo divini judicii obtesta- q Cfidvellum,deinde pervenit in Serra super Guausago

tione, et anathematis interdictione promulgantes
decernimus ut non audeat aliqua persona vel pree-
sumat contra hoc nostrum privilegium in aliquibus
agere injuste^ neque quis illud tentet frangere. Si
quis autem, quod non credimus, parvi pendenspri-
vilegium nostrum tentaverit, de parte Dei omnipo-
tentis sanctique ejus apostoli Petri, et nostra, qui
ejus fungimur vice, perpetuis, nisi resipuerit, ana-
thematis vinculis obligamus. Si quis autem sancti
coenobii hujus adjutor existcns, illum in quo potue-
rit elegerit, ditaverit et amaverit, hicDei omnipo-
tentis interventu apostolica repletus benedictione
crescere se gaudeat in virtutem de virtute.

minore, etinfundit in rivum Sancti Laurentii usque
in fiumen Freber, deinde ascendit per rivulum qui
discnrrit ad villam Babos, et pervenit ad villam
Stamariz, et infundit in Tezer, et affrontat in villam
Archamala, et inde in pogium Salomonis usque in
villa Molas cum suis terminibus, quacunque au-
ctoritatem habet in eadem valle per plurima loca.
Simili modo constituimus de vaUe de TentarioSy
villa Aramancias, Stuiolo major, ipsa Grivolosa, et
alios perplurimaloca. Piscationesquoqueaquarum
de Tezer a Risbamala usque ad Spata, et de Freter
de ipsa corba usque in Tezer. Mercati vero prsefati
loci, toloneum et omnem justitiam ibi peragendam

Scriptum per manum Benedicti notarii regiona- -^ &b integro concedimus. Parochiam de ipsa vaile,
rii et scriniarii sanctie Romanee Ecclesi6e,in meuse ecclesiam Sancti Petri, cum cfieteris ecclesiis sibi

>'ovembri, indictione decima.
Bene valete.

V.

Sergii papas IV privilegium pro mormkrio Jlivi^

pullensi.

(AnnoiOll.)

[CocQOBLiNES, ^u//ar. ampL CoHect., 1, 312.]

Sbrgius episcopus, servus servorum Dei, OLiviB
religioso abbati Sanctas Marise dominse nostrte mo-
nasterii quod situm est in comitatu Ausonse in valle
RivipoUensis inter duo flumina, tibi tecumque ma-
neotibus^ et per ta tuis illorumque succedsoribus,

subditis,sicut Gotmarus episcopus ibidem concessit,
velsuccessores ejus Idalcherius et Georgius episcopi
cum decimis atque primitiis absque tributo.AIodem
quod dicitur Matamala cum ecclesia Sanctae Mariae,
et ecclesia de pugio Machonosio cum decimis et
primitiis. Et habet afiroutationes ex latere uno.in
pugo Transvadoni, pergit per ipsum rivolum usque
ad alium qui pergit per ipsa loca, et injungit in
torrentes qui discurruut de Serra Viniclos usque
ad CinctumcontraTremolosa,etpergitper Serram
usque ad portellam de Villalonga, et descendit in
torrentem, descendit per Lobaria, et injungit in
pugio Transvadoui. £t io eadem vallQ Mnf^maltt,

i5H

S£RGiI IV PAPi^

iUt

alodem qui fuit Rodulphi episcopi, et parochiam A termlnos ejus, et alode de Camma cam eede^

de Vineolas, cum decimis et primiliis, quas Geor-
gius episcopos concessit sancto SaWatori absque
tributo, sicut in ipsa dote resonat; et alodem ipsum
quem dicunt Gampmanandati cum terminis et ad-
jacentiis, totam videlicet villam. Et in Guausago
alodem qui fuit de Guisallo et Seniofredo cum ec-
elesia, cum terminis et adjacentiis. Et alodem qui
fuit de Joanne cum domo, terris et vineis, et ipsum
boscum Libertini, Et iu villa Stamariz ipsum alo-
dem cum terminis, vel adjacentiis. Et in viila
iEnove ipsum alodem,qui fuit de Tellemar, vel de
egus hffiredibus cum terminis, et alodem quem tenet
Petrus presbyter* Et in ipsa Silva, quee dicunt Gu-
valosa, cum terminis et adjacentiis. Et in Salton,

et decimis, et primitiis, et terminibus, ci Enolosa
cum suis pertinentiis. lu comitatu qui didtnr Val-
les, casas cura curtes, hortos, terras, et vineas, et
alodem de Digno, vel Engelfredo, et alodem de
Canobelias,etfiiIodem Mationa. In comitatu Ausona
alodem palatii, et alodem quidicitur Oligo, et Da-
nielis villarem, alodem Saniliare, et alodem de
Elzedelo cum terminibus, et boscos Rochs Felicis,
alodem Planezas. Et in comitatu Auzona alios alao-
des in mullis lucis, id est ipsa Deveza, et in Wisti-
liano casas, terras, vineas quamplurinas, et alo*
dium, qui fuit de Borello comite de Paiiares Mira-
lie, cum suis terminis, et ipsos alodes quos dedit
Gualdus ad Sanctam Mariam sicut ille tenebat, et

alodem cum boscis,quos dedit dictusdomnusOliba, B pro donatione scribere fecit, et alodem quod Guil-

et boscum qui fuit de Sperandeo et de Ortes, cum
ierminis vel adjacentiis. Et alodem de Sasitos, et
ipsos condaminas de Archamala, et alodem de Bal-
bos, et alodem de Monleliols, et alodem de Guid-
mondi cum terris, vineis, silvis, cum ecelesia, et
decimis, el primitiis cum iinibus et ierminis suis
absque tribnto. Alodem vero qui dicitur Salselles
cum ecclesia S. Petri, cum decimis, et primitiis,
cum iinibus et ierminibus suis absque tributo. In
pogo Berguitano locum Brositano alodem sicut in
lUonun judicio resonat, et parochia Sanctse Mari»
euin eeclesiis sibi snbditis, id est, palatium Rodga-
rium ei ipsa Pera, cum decimis et primitiis absque
iributo. Ecclesiam S. Vincentii, quae est in Albiols

lelmus dedit in Albedano cum terris,casis,et vineis,
cultis vel incultis, ei alodem de Serra, qui fuit de
Gafredo, et alodem de Juniolosa, et alodem de Ga-
linde campus qui fuit de Guiscafredus clericus, ei
alodes de Lociana, qui fueruni Guillelmo fiUo £r-
menairi, et alodem de Guisado cum molendinis, ei
alodes de Ovalo, quos dedit Gandamurus eiHones-
tus, et Oliba clerici, vel cuncti homines, etalod»
de Jonna, et alodes de rivo de Peras, ei alodes de
Saturano cum suis terminis, et alodem de vaUe
Oriola cum suis terminis. In comitaiu Cerdaniense
valle Lilitense villa Armonedo cum decimis et pri-
mitiis,cum alodequi diciiur Lilledo, etGenebredo,
pogium de Maranegas, ei Marola. In locum qni di-

cnm alode et decimis ei primitiis. Ei iu locum qui Q ciiur Guarexer, ipso alode cum ecclesia, decimis ei

dicitnrSuburbano alodum cum ecclesiis inviUa
qQsedioiiurGuargalam. Inlocumqui dicitur Ponius,
alodem cum ecclesiis, quas dedit Guifredus comes
Saact® Mari«e ut alium alodem de Gargalam cum
ecdesiis et decimis, et primiiiis ei terminis, et alo-
den\de Nabars cum termiaibus,et alodem de Nureo,
et alodem de Montesclau, ei alodesTorrentispro-
fundi^ ei alodes de Folcunaria, et alodes ad calcem
de castro Balzarens, et alodes de Begua, et de An*
zano, et alodes dela Doixosa, qui fuerunt Bonifllii,
et Lobatoni, vel de oaieris. Et ipsam vaUem Marles
cum viUas et moIendinos,ei ecdesiam Sanciffi Ma-
n» cum decimis et primiiiis, ei alodibus cum suis
terminis vel adjaceniiis. Ei alodes de Gaminacos,

primitiis. In Cerdania alodem qui diciiur alozos,
cum ecclesia, decimis ei primiiiis, alodem de Bar.
£t in eadem Cerdania, alodes de ArreguaU, et de
NassobeU ei de Monteliano, et de Bar, ei Adoll. Ei
in Labertells alodem cum molendinis, et alodem
de Villa-veiere cum ipsis ecciesiis, ei alodem de
Evall, et de BelUch, ei de Masolio ei de sancia
Eulalia, et de Engils, ei de Ger, ei de Paiaciol,
et de VUla-Lobs, ei de Oligua, et de Anama, ei de
Salciep, et de Equaleges, ei de Ur, ei de Centaflo-
rida, ei Angasiuna, ei de Esiavar, ei de Sala-
gosa de Sed, ei de Palaciolo, ei de Valfamelica,
et de Ezer, ei de Esna, et de Psanezas ei de Sal-
tegual, eide MieUa, et de Veniolano, ei deClosel-

ei ecclesia de Monte Clauso, et alodes de Bene- -rv los ei de Obzelio et deCampancionos, Macana et de

mide, et alodes de Serra, qui fuit Delanti, et alo-
des de Spurigia, et de Callers, et ips€e vaUes de
Boscedano camvillis,vel illorum ierminos,etalodes
de Palam. In civitaie Minorissa alodem, id esi
oasas, ierras, vineas et alodes qui fuerunt de aUis
hominibus. In Monie Serratoadolem cum ecclesia
Saneti Petri, eiSancii Martini,et in cacumine Moniis
Serrati ecclesiam Sanct^e Marise ei Sancti AsiseU,
cum terris, ei vineis, ei molendinis, et sUvis, atque
garricis, et alodem qui diciiur Evelosa cum terris,
vineis, molendinis, silvis, aique garricis ; et in ci-
nitaie Barchinona casas, cum curiibus, puteis,
hoftki terriSi viaeis, quea suot infra civitatem et

Meramors, ei de Urriols, et de Cols com pasinFfts,
etArmonedum jamdicium cum ipsosboscos, et
calino, ei ipsas pasiuras, et ecclesiam Sancti Ro-
mani cum terminibus, ei alodes de ptgo Malello,
qui ibidem est, et Gomses, et Scurrigeres, et in
eadem Cerdania in pluribus locis, casas, cortes,
cum vineis et terris. Et in comiiatu UrgeUiianensi
alodem qui dicitur Eseduli cum ecclesia Sancti
Michaelis. Et in castro Cardona alodem quem di-
cunt Pradis, ei cffiieris aliis; et alodesde Seorbario
cum ecclesiis ei suis terminibusi et alodes de Cor-
dineUo cum ecclesia Sancii Cncuphatas com sois
ierminibttSi et alodes de LagaO| et Gastraboao ia

mz

EPISTOLiE ET DIPLOMATA

i514

eodem comilatu alias ierras et vineas. In valle A nec ab ullo in cujus suum est monasterium episco-

Confluenti alodem, qui dicitur Evol, cum ipsa sa-
lices et pasluraS; Et in eadem valle in mullis locis
vineas, et alodem de Sodames, et alodes de Win-
ccdo, et de Macanos, et alodem de sagamano cum
ecclesia Sancti Clementis cum suis alodibus, etin
Soliano alodem, et in Corneliano terras et vineas ;
et in Arriano casas, terras et vineas, et alodem de
Monsedo, et Vitamarlas, et alodem de Fenestredo.
In loco qui dicitur Bulla, terras et vineas, et
casas, cum decimis et primitiis. In Vintolano ter-
ras et vineas. Incampajonos casas, terras et viueas
et in Rippas terras, casas et vineas. In Macana ca-
sas, vineas, terras. Et in comitatu Rossolionensi alo-
dem de Tason, et Amasos de Petra-calce. Et in
valle Speri alodem de Etaloris et alodem de Her-

B

pio, nec ab alio possit excommunicari, vel aliqua
adeumdem monasterium pertinensecclesia.Statui-
mus etiam ut quisquis poenitens a liminibus exclu-
susEcclesidB quandiu ibi stetent,habeatlicentiam in-
troeundi et omne divinum officium audieudi. Gon-
cedimus quoque abbati vei monachis, et omnibus
cleris admonasterium pertinentibus^licentiamnisi
voluerint sponianee vel rogati, ad synodum non
eundi. Confirmamus igitur et stabilimus amodo ut
nullus rex, nullus princeps, nullus marchio, nuUus
comes, nullus judex, neque uUa magna parvaqae
persona aliquam vim vel invasionem in eodemcie-
nobioaui in suis pertinentiis facere prsesumat, pro
quo et sub divini judicii obtestatione, etanathema-
tis interdictione promuIgantesdecernimus,utnuilu8

mis. hicomiiatu Paloriensi alodes qui sunt in Bas- unquam nostrorum successorum pontificum neque

iurcius cum ecclesiis,vel suis alodibus. In comitatu
Bisuldunensi alodes qui fuerunt de Corbo, et
Argilagarios, Vaile-alia, Juviniano, cum casis,
vineis et terris; in locum qui dicilur Judaicas,
ecclesia S. Petri cum casas, terras et vineas,
cum decimis et primiliis, et oblationibus, et suis
terminis vel adjacentiis. Et in Vernedas casis et
terris, et alodem de Fulgosa, et de Secundella,
et in Aqualia et alodem de Bag, qui fuit de Ra-
roardo, et Porrarias, ei alodem de Blacarder cum
boscis, pasturis et molendinis, et alodem de Bra-
nia, et ipsam tertiam parlem de villa Palazol cum
terminis et finibus suis : et alodes de Basso et de

quisillum frangere tentet. Si quis autem, quodnon
credimus, nec timensDeum, etnostrumparTipen-
dens privilegium, quod concedimus, verbo factove
disrumpere teniaverit, hunc quisquisillefuerit, de
parte Dei omnipotentis,sanciique ejus apostoH Petri
et nosira, qui ejus fungimur vice, perpetuis,nisi re-
sipuerit, anathemaiis vinculis obligamus. Si quis
auiem hujus sancii coenobii adjuior existens, illum
in quo potuerit elegerit et amaverit, hicDeiomni-
poientis inierventu apostolica repletus benedic-
tione crescere se gaudeat in virtuiem de virtute:
siique poriio cjus paradisus, hffirediias iilius Do-
minusChristus, paxet consolatio ejus, ubi semper

Viguilar el de Rivocano ; et de Villalonga, et de q et gaudium et dolor nullus.

Pineda, ei alode de Bagonos : in comitatu Gerun-
densi in villa quam dicunt CeJiano ipso alode, et
alode de Emulano. In comitatu Cerdanise ipsum
alodem, quod fuit Gualdaldi vicecomitis, cum ec-
clesiis superpositis, quse ibi suni, sive in locum,
quem vocani in Valle veiere ecclesiam Sancii Mar-
tini, et Sancii Saiurnini cum flnibus et ierminis,
decimis et primiiiis. Item in valle Asperi, villam
qoam dicuni Hermas cum finibus et terminis suis
ac silvis. In Roveraso casas, cum terris et vineis,
et eremis ; item in Berguiiano in villa Donegua : in
eomiiatu Empuradense alodem de siagno salso. Et
in Petralatense alodem de Castillione, et de Valle-
mala cum ierminibus. Hsec igitur qufficunque dixi-

Scripium per manum Benedicti notarii regiona-

rii, ei scriniarii sanctee Romanse Ecclesise in mense

Novembris, indiclione decima.
Bene valete.

VI.

Sergius IV papa confirmat fundationem monasterii
S. Petri /tniliotensiSf et bona ad illud spe^
ctantia.

(Anno 1011.)

[CocQUELiNES, Bullar, ampi collect,^ I, 314.]

Sehgius episcopus, servus servorum Dei.

Si domus excellentissimae speculationis sanctis-

simae matris nosirse Eeclesise impellimnr jsuram

satagere, et ob siudium divini culius pro religione

sacrorum locorum promovemur praecogitare illo-

mus, vel qnsecunque non dicimus prsedia acquisiia rum sublimitatem aique stabilitatem, ut soli Deo

Tel acquirenda ad sancice Dei Geniiricis coenobium
in valle Rivipollensis situm pertinentia, auctoritaie
illi firmaniur a nobis apostolica. Statuimus autem
ut, quando abbas ipsius monasierii obierit, neque
a regibus, neque a comitibus, neque a quedicunque
persona pro cupiditaie, pecunise causa, neque pro
qnalibet favoris inanis gloria ibidem constituaniur
abbates, sed a cunctis ibi de gentibus servis Dei se-
cundum Deum, et juxta Benedicii Patris regulam
eligantur abbates. Damus quoque licentiam ipsius
loci abbati ubicunquevel a qualibuscunqueepisco-
pis suos clericos ordinandi, a qualicunque ei sede
placaeritGhrisraA accipiendi, et uia nollo episcopo »

pateou cmii^

servitium valeant habitantesin eaimpendere; hoc
nobis decet pio labore assuescere, ut anime Chri-
sto dicaiffi, quae se in diebus viiie illorum servituti
coclradiderunt, perseverent^ sub ejus militia im-
periurbatse, necnon etilla illicmaneant peraucto-
ritatem nosirse sedis aposiolicse, aucioritate nobis
conces3a,subejusvideIicet, cujus nosfruimur vice,
flde ienus flrma, quae voiive a Christanis in Dei
laudibus contradita suni. Igitnr omnibos episco-
pis, docibus, comitibus, etsanct«e Dei Ecclesiie
primatibus prsesentibus scilicet et futuris fldelibusy
notum esse volumus quia dilectus et speciaiis filius
nosterBemardascomesgloriosus soggessit aposto-^

«515

S£R6B IV PAPyfi

1516

atui noslro quod in comilatu Fenioiensi veliet se- A Scriptum per manum Benedicti notarii regio-

undum institutionem canonicffi auctoritatis mo-
nasterium construere in quodam venerabili loco,
quiestconsecratusinhonorc sancti Petri aposloli,
deprecans ut idem monasterium nostrse apostolicoi
preeceptionis muniremus privilegio. Gigus petitio-
nem salubrius ob amoremDei adimplere studentes
decernimus per hujus nostri privilegii dignitatem,
ut omnia quse antiquitus cujuscunque generis in
eodem votive contradita sunt loco, sive prsedia,
sive in decimis, sive in primitiis, sive in ceeteris
redhibitionibus ecclesiasticis, perenniter persistere
jubemus ibidem mancipata alodia, vel quse prsefatus
comes in eodem subrogat ioco, vel quse moderno
videntur ad eumdem iocum tempore pertinere, per

narii, et scriniarii sanctse Romanse Ecdesiae, in
mense Novembris^ indictione decima.
Bene valete.

vn.

Sergii IV papx privilegium pro momsterio

Canigonensi .

(Anno iOil.)

[GOCQUELIN., i. I,p.3i3.]

Sergius episcopus, servus servorum Dei.

Quoniam divina aunuente pietate sedulamosin
nostris prasdecessoribus exstitit prosperis sive ad-
versis omnium hominum diligenttus vigilare, etin
necessitatibus subvenire, quo malum in animore-

hanc nostri privilegii auctoritatem in prsenominato B secare possimus^ bonum vero apostolicis beoedi-

subrogamus ioco ; quorumnominasunt hsecieccle-
siam Sanctse Mariae de Valle, et ecclesiam Sancti
Andrese. et ecclesiam Sancti Martini de villa Pri-
nianas, et ecclesiam Sancti Jacobi cum decimis et
primitiis, et alodiis, redhibitiouibus illarum, hac-
tenus etalodium de villa Archauis cum terminis,
et (inibus suis, nenipc ct alodium quod Wadal-
lus de eodem loco abbas in villa S. Felicis acqui-
sivit sive per parentes, sive per qualemcunque
vocem : similiter et alodium de viiia Regulella, et
quod Pontius frater jamdictiabbatis ibidem votive
subrogavit. Hcec omnia prsedia supra nominata a
fidelibus ibi coUata, vel quse deinceps fuerint ac-

ctionibus corroborare :quapropter nos, quieorum
geslamusinfulam,illorumutique volumus vestigia
sequi, ut omnes videlicet homines sub noslris tem-
poribusa Deo constitui gaudeant, etDeoauxili&Die
perenniter nomen tantse dignitatis decus^ et com-
moda ferant. Ideo quia Ghristo distribuenle Petri
principis apostolorum vicem gestamus, hoc qaod
facimus inconvulsum manere volumus, ut oolla
laicalis persona seu episcoporum vel clericorum
nostris obstet prseceptis aut coniradicat, oein
multis maledictionibus incurrat. Igitur quia postn-
lastis a nobis, Guifrede dilecte comes, qaaienas
ecclesiam sancti Martini tibi concederemus, ut pro

quisita cum eodem monasterio sub sanctae Ro- p tuorum peccatorum, sive tuorum parentum remis-

roan^e Ecclesifie et nostrae sedis apostolicae recipi-
mus munimine, hoc statuentes ut deinceps nuUa
unquam subrogata personaprffifaiam ecclesiamatr
que monasterium cum suis omnibus supra tazatis
sub jure alteriusecclesieeeam subjugare prsBjumat
neque placitos publicos, sive perhomicidia, vel pro
cujuscunque culpa valeat peragere vel functionem
sive temporale servitium ex eodem monasterio exi-
gere; sed liceat abbati prasfato, et successoribus

sione in ea monasterium faceres, et de tuis siqoi-
dem prsediisilli sanctae Ecclesiseconcederes^tisc,
charisssime fili petitio nobis bona videtur, et an-
nuente summo Rege illam prsefatam ecclesiam cnm
omnibuspertinentiistibi concedimus,et apostolica
auctoritate confirmamus, eteam in perpetnam in-
convulsam manere sancimus. Goncedimas, etiam
prselibatffi ecclesiffi ut nunquam obnoxia sitserri-
tuti alterius, semper sit libera et apostolicis priTi-

suis sub nostrse institutionis servitio quiete vivere, ^ legiis ezaltata, per [se in flevum maneat sobli-

ffec iicentia sit cuiquammagnaeparvsequepersonse mata. Quas autem possessiones aut praediasea

ez ejus rebus omnibusque ad eum pertinentibus confinia cum suis omnibus pertinentiis rebosqoe

ezinde auferre, sed omnia in eodem loco per nostri cunctis usque huc acquisitis, villas scilicet, ecdesias

privilegii auctoritatemperennitermaneantdotata. cum illarum pertinentiis, parochias, fandoSyCasas
Concedimus etiam praefato abbati et successoribus D casales, costales, terras cultasvel incultas, campos,

Buis chrisma de quacuoque sede ejus placuerit re- silvas^ vineas, prata, pecorum pascua, areas,toreii-

cipi, vel clericos eorum ordinandi. Si quis autem,
quod non optamus,nefario ausu prsesumpserit hffic
qucB a nobis in eodem sancto lococoncessasunt, et
a nobis pro stabilitate jam dicti monasterii statuta
sunt, refragare', aut in quoquam praesumpserit
transgredi, sciat se nostri anathematis vinculo in-
nodatum, et cum diabolo, et ejus atrocissimis
pompis atque Juda traditore Domini nostri Jesu
Christu ffiterni incendii supplicio concremandum.
At vero qui pio in tuitu observator in omnibus exsti-
terit, custodiens hujus nostriprivilegiistatuta^ be-
nedictionis gratiam a misericordissimo Domino Deo
nostro multipliciter consequaluretvitaeffiternaeef-
tlci ]|i^eatur particeps in sa^culasieculorum . Amen.

laria, aquas, aquarum ductus, vias molendinas,
molendinarios cum suis caputaqais, et piseato-
riis, cumsalinis, et clibanispiceis, omnia acqaisita,
vel acquirenda Sancli Martini coenobio in Talle
Confluenti in monle Canigonensi in pace teaere, ei
possidere sine alicujus inquietudinis damno decre-
vimus. Statuimus autem ut, quaudo abbas ipsins

•

monasterii obierit, nequearegibus,nequea comi-
tibus, neque a qualicunque persona cupiditatispe-
cuniae causa, neque pro« qualicunque favoris iaanis
gloriaibidem constituantur abbates; sedaconctis
ibidem degentibusservisDeisecundum Deum jnxta
Benedicti Patris regulam eligantar abbates. Con-
firmamus ergo, et stabilimus amodo ut aallas

1517

EPISTOLiE ET DIPLOMATA

IM8

rex, nullus princeps, nuUus marchio, nuUuscomes, A
nullus judex, nullus episcopus,nullusabbasaliquam
vim vel invasionem ac subjugationBm in eodem
coenobio aut in suis omnibus pertinentiis facere
prcesumat. Proquo sub divinijudicii obtestatione,
etanathematis interdictione promulgantes decerni-
musut nulla unquam magna parvaquepersona ullo
ingenio, ciguscunque sit ordinis^ h^jus nostri apo-
stolici privilegii ausus sit frangere. Si quis autem,
quod non credimus, parvipendens privilegium no-
strum] disrumpere tentaverit^ de parte Dei omni-
potentis, sanctique ejus apostoli Petri, et nostra,
qui ejusfungimur vicem, perpetuis, nisi resipuerit,
anathematis vinculis obligamus. Si quis autem san-
cti coenobi higus adljutor existens, illum in quo
potuerit elegerit, ditaverit et amaverit, hic DeiB
omnipotentis intervenlu apostolica repletus bene-
dictionescandere segaudeat in virtutem de virtute.

Scriptum per manusBenedicti notarii regionarii,
et scriniarii sanctae Romanai Ecclesise, in mense
Novembris, indictione decima.

Bene valete.

vin.

Serghts IV papa monasterium Arulense mb prote-
ctione sedis apostolicx recipit, et a cujuscunque .
personae^ etiam episcopi ordinariiy jurisdictione
eximit,

(Anno iOii.)

[GocQCELiN., Bullar. ampLCoUect. i,3i6.]
Sergius episcopus, servus servorum Dei, dilecto
in Domino filio Gauzberto religioso abbati venera- p
bilis monasterii sanctffi ac perpetufleVirginisMarise
dominee nostrce, quod situm estin Asperiensi valle,
atqne comitatu,tibituisquesuccessoribus inperpe-
tuum.

Tuncsummffi apostolicsedignitatisapexin hoc di-
vini prospectus nitore dignoscitur prffifulgere,cum in
exercendis Dei laudibus sui impensius studebit labo-
ris exercere certamen. Ob hoc debita nos Ecclesiae
apostolicae pastoralis compulsi sollicitudinis cura,
quseque ad stabilitatempiorum pertinere dignoscitur
locorum, ubertim promulgari, et apostolicffi institu-
tionis censnra confirmari,etcum solo apostolo Petro
legamus, omnium tam clericorum, quam laicorum
esse curam divinitus a Domino concessam, illius vi-
cariam sua vice preesenti sseculi dispositione, et tu- D
tare omnia atque in^omnibus prosperis seu in adver-
sis subvenire auctoritate apostolica. Nos ergo qui
ejus, quamvisimmeriti,vicem gerimus, suffragante
Deo^monasterium prsefatse perpetuseYirginisMarise
amodo deinceps tenere,defendere,atqueprotegere
sub nostrojure nostroquepatrocinio disposuimus,et
ut privilegii sedis apostolicse infula decoretur sub
jure et dictione. sicut diximus, sanctee nostrse cui
Deo auctore deservimus, Ecclesiffi, constitutam nul-
lius ecclesise alterius jurisdictionibus submitlatur.
Pro qua re vestris propriis desideriis obtemperare
satagimus. Postulastis enim a nobis quatenus per
nostriprivilegii auctoritatem concederemus,etcon-
flrmaremttsprsefato monasterio scilicet cellulas, et

praediacum mansionibus,vel possessionibus adenm-
dem locum pertinentibus. Gonflrmamus etiam in
prffifatum monasteriumcellam scilicetAlbaniani cum
ecclesias duas ibidem constitutas,ecclesiam namque
Sancti Petri,nempe et Sancti Michaelis archangeli
cum decimis et primitiis et oblationibus fidelium,
sicutiindotibusearumscriptareperientur.Terminos
vero concedimus, vel confirmamus huic cellulae
siculi iii vestro regali prcecepto resonat. Mansos
▼ero de villa Ollarias cumfundis,et possessionibus
suis, alaudem etiam de custodia cum ecclesia San-
ctse Marise, sive eeclesiam Sancti Laurentii sibi
subjectam,cum decimisetprimitiis, etoblationibus
fidelium.In Giro vero prsediaad eumdemlocum per-
tinentia. Imprimitus in villa Pratis, mansos, cum
fundis, agris vinalibus, molindinariis vel caput-
aquis piscatoriis, cultum vel incultum ad eumdem
locum a fidelibus antiquitus subrogatum et villare
Gumquotus cum vineiset terris^et piscatoriis simul
cum ipso alaude de Maures vel de Maniaches, vel
de Madaloth cum terris et vineis cultum vel incul-
tum, et Mansos de Bennato. Gonfirmamus etiam
pascua gregibus vestris, etiam culmen de Vesias,
sicut in prseceptis regalibus vobis constat esse con-
cessum.Vallem etiam Riviferrarii, quam obtinuistis
ex curiacomitali,simul cum valle vetere Riviferrarii ,
quam obtinuistis superiori et subteriori cum ecclesia
SanctiMartiniCurtio Savinicum decimis,etprimitiis,
etoblationesfidelium,ceIlulam sanctiPetri,et eccle-
siam Sanctse Golumb8e,ctecclesiam Sancti Stephani
cum decimis et primitiis, et oblationes fidelium,
simul cum ipsos decimos de Frexeno, et aiaudem
castelli curvi, etvillam Gleranos, vel de Bonabosco,
et mansosdeBeceda, vel de Arlelas,Balnea quoque,
et villare Gotffileto,simulcum totam illamveterem
vallem adeumdem monasteriumpertinentemsicut
per prsecepta regalia vel per donationes fidelium vo-
bis antiquitus concessum fuit, vel moderno voUve
concessum est. Alaudem siquidem Palandani cum
terris et vineis, et mansis et molendinis vel caput-
aquis.Et in Rivo-nigro mansos duos,cum terris et
vineis adeorundem mansos pertinentibus.Ecclesiam
montis Aurioli cum decimis,et primitiis et redhibi-
tionibus,atqueoblationibusfidelium simul cnm ipso
alaudedeprsefatavillaMontisAurioH.Prffidictamvero
ecclesiam Sancti Michaelis archangeli cum decimis
et primitiis, et redhibitionibus^ atque oblationibus
fidelium. Gonfirmamus illi terminum ex parte una
parochia Sancti Fructuosi de Gastro-camelos, de
alia vero parte in terraino parochice Sancti Joannis
de villa Ulmos, de terlia deniqueparte termino
Sancti Marlini parochiee de Laurisione, de quarta
siquidem parte in vinea communali simulcum ipso
decimo de Poncione, vel de Uliardis sorore siia.
Alaudem vero de villa Moletto, vel Molletello simul
cum ecclesia Sancti Michaelis archangeli. Per nostri
vero privilegii dignitatem damus prsefatae ecclesiae
termina de uua parte in valle magna Ferrarta, id
est, in coUe de Lebraria; de alia vero parte in ter-

1S19

SERGfl iV PAPiE

)S!0

loiao de parochia Sancli Petri, qut dicitur Serra,
vei del Aquabula ; de tertia quoque parte in termiDO
de GiveunagO) de quarta siquidem parte in parochia
Sancti Saturnini. Quantum infra istis torminibus
fui^datum esse videtur, tamcultum quam incultum,
et praBnominatis possessionibus decimas,et primi-
ti^ cumoblationibus fidelium his prselibatis paro-
chiis ad possidendum perennitercontradimus.Prse-
cipimus etiam auctoritate apostolica, ut nullus epi-
scopus, omnisque generis persona infra jam dicta
termina de his duabuspra3no minatis parochiis novel-
lamsibi ecciesiam construere preesumat^ nec cle-
ricos alios eligere ad eorum functiones peragendas
nec alias ecclesias erigendas ad ministerium au-
diendum, uec ulia persona clericorum eis sacrum
ministerium exerceat his qui praedicta termina
videntur habitare, nisitantunimodohi qui perma-
nus abbatis prsefaticoenobii fuerint subrogati in his
isupra nominatis duabus parochiis. Qui aliter prfle-
sumpserit, nostreeauctoritatissententia excomma-
nicationis vinculo feriatur.Enimvero et confirma-
mua in praef ato monasterio alios omnes al odios,qui a
fidelibusDei in prselibato monasterio coUati repe-
riuntur,scilicei villam Tordarias, cum finibus suis,
et villam Fullonicam cum ecclesia sancti Martini
cum decimis et primitiissuis,et oblationes fidelium ;
nempe et viiiare qui vocatur Kasti cum ecclesia
Sancti Joannis cum decimis et primitiis,et iinibus
suis.Plane quidem,6t alaudem de villa Gsssamolas,
ecclestiam quoque Sanctas Mari8e,qu8e dicitur Pan-
nessiares sub tuitione domini Bernardi comitis, et
abbatis prsedicli monasterii adconstruendumjetor-
dinandum cumdonafldeliumquse ibifuerintsubro-
gata siue aliqua minoratione vel deterioratione.
Stabilimus simul cum omnia ipsa quse deinceps
videtur augmentare vel juste acquirere omnia in
omnibus quidquid prsefatum coenobium videatur
habere,vel deinceps acquirere sub nostrfie defensione
certitudinis recipimus omuimodo: insuper censura
apostolicastatuentessub diviui judiciiobtestatione,
ut nuUus Ecclesiseepiscopus in praefato monasterio
ditionem quamlibet, aut excommunicationem prse-
samat inferre, nec in eorum ecciesiis, neque in-
eopum possessionibus.Jubemusinsuper ut omnes
nocivte ecclesiasticae venditiones, vel commutatio-
nes, quee ababbaiibusvel episcopis olim de eodem
monasterio factse sunt, ex auctoritate nostra om-
nino vacufle et invalidse persistant : quia scriptum
est quia, quod semel offertur Deo auferre minime
liceat. Damusetiam potestatem monachisipsius loci
secundum regulam Sancti Benedicii exeorum pro-
pria congregaiione,vel undeaptumessse perspexe*
rint, abbatem eiigendi, et synodum, nec ipsis nec
elericiseorum non custodiri chrisma unde eis pla-
ouerit recipiendi, ei clericos eorumyin quacunque
sed£ elegerini ordinandi ei ut omnis pcenitens,
quandiu ibi steierii, liceniiam habeat ecclesiamin-
iroeandi, vel qui ibidem dictum fuerit audiendi.
Ilflec igiturquflecunquesupradiximusauctoritaie illi

A, confirmantur a nobis apostolica. Si quis aniem)
quod fieri non credimus, temerario aasu contra
huijas nostri privilegii statuta, quod concedimas
disrumpere tentaverii, nisi resipuerii, aoctoritate
Dei omnipotentis ei sancti Peiriaposiolorumprin-
cipis atque nostra, qui ejusfnngimur vice» anathe-
matis vinculis indissolubiliter innodandum, eta
regno Dei se seniiai alienatum. Prfledicium veio
monasierium nobis tributariumeligimus per singu-
los annosduosbizaotios.Quiauiem prsedictumsaQ-
ctum monasterium sanctae sedis iribuiarittm iaqoo
potueriielegerit, et nostri privilegii observator ex-
siiterit,pax super illum si t e t misericordia benedicto-
.nis, in omnibus rebus locupleiatus gratiasciatse
adepturum gaudia sempitema.
B Scriptumper manum BenedictinotariiregioDarii,
et scriniarii sancifle nosirse Romanss Ecclesie, in
mense et indiciione decima»
Bene valete.

IX
Privilegium Sergii IV papapro momsterio MonHs

Majoris.
(Anno 1009-1012.)

[Gall. Christ. nov., 1,104]

Sergius episcopus, servus serverum Dei«

Notum omnibus fieri volumus^prsecipue Amalrico

archiepiscopo, Poncioniquearchiepiscopo, Eldiber-

to,Jocelino, Almerardo, ei Frodoni episcopb, cs-

terisque tam clericis quam ladcis, salutem et beDe*

Q dictionem aposiolicam,eic.Sciatisquod Archinhcos
aJ)bas ad nostram aposiolicam sedem Aubertnm
monachum misii,ut nostra benedictione Stephanos
episcopus ecclesiam S. Marifle, S. Joanniset S. Petri,
ac Saincti Benedicti consecret ac benedicai. Id sctft-
iis,facimus in ejus consecrationetalembenedictio-
nem et absoIuiionemconcedimus,utquicunqiiead
eam poenitens in consecraUone ipsius advenerit,
tale remedium percipiai.Ibi iertiam pflurtem pOBoi-
tentflB illi dimitiimus, et ecclesiam uaque apud
caput annieireddimus,etpacem ei capillosincidere
habeai ; ei si mors in capiie anni evenerii, vel
infra annum, ex nostraparte absoluius permaneat,
et si desiderans per infirmiiaiem annuflditer veoire
nequiveriiy ei interveniente morte occubuerii, io

^ eam flJ)solutio permflineat. Aldibertus vero ei Rai-
noflordus qui hflmc causflun propierflonorem Dei fieri
in eorum potesiaie adjuvfluado cupiuntydepoBDitao-
tia de qua modo suspirant absoluii siQt,et habeant
integram licentiam ei possibiliiatem in qitimittin
voluerint tflim ipsi quam sui, augendi et crescendi
eumdem locum noviter fledificaium» et coenobittin
Montis Mflgoris,quod juris esi Romfluise Ecclesifle^ et
sancti Peiri,et nostri,iam in honoribus eoclesta-
sticis, quam in sui potestate habeni, quam in cae-
ierispossessionibus juxia piam petiiionem venera-
bilis abbatis prfledicti loci Archinrici, et modo et in
fttiuro,sicuiolim Lambertus paier eorumdem mili-
tum conveniendo scribere feciL QuicoAqae vtfo
huic loco Gorieno vel Monti Mfljori boiie feceriiv

\m

EPISTOUB ET DIPLOMATA

im

talem ben«dictionemaccipiat,sicutdiximus,etqai A GorgnitOy salutem charissimam cam benedictioQe
ad hanc ecclesiam ibit, securus de omnibus inimU apostolica.

cis suis yadat, et qui ei aliquod iropedimentum
priestiterit^ sciat is excommunicatum et anathema-
tizatum. Si quis itaque, quod non optamus, teme*
rario ausu, etc.

Sergius sanctffi cathoHciB et apostolicse Ecclesife
prsesol. Petrus episcopus, Grescentius episcopus,
Petrus episcopus, Gregorius et Stephanus epi-
scopi.

Datum Laterani per manus Joannis sanctee Ro**
maniB Ecclesie diaconi cardinalis.

X.

Sergius IV papa Amalricum Aquensefn archiepisco»
pum ob Vexatum Montis Majoris monasteriufH
redarguit.

(Anno 1009-i0i2.)
[GaU. Christ. nov., I, 63.]

ScAGius episcopus, servus servorum Dei, omni-
bus archiepiscopis, episcopis, ducibus, marchioni-
bus et comitibus, salutem et apostolicam benedi-
ctionem.

Nobisclamor nobilissimse comitissfie Adelaidis de-
iatusest, etmonachorum S. Petri super filios Ne-
belongi, Rainaldum videlicet, 'Willelraum et Lan-
frednm, et archiepiscopum Amalricum Aquensem,
qui fortiter devastant monasteriumMontisMajoris,
quod est sub potestate sancti Petri et nostra, et
insuper viliam qufle nominatur Pertusus, per virtu-

Nostra cura pastoralis talis est, Ghristo favente,
utdiscordantesclericosvellaicos ad concordiamre-
vocemus.Ideo monemuste, prffidicteGratianeabba,
et omnino jubemus ut, secundum prseceptum re-
gulffi Sancti Benedicti, humilies te sub Guidone ab-
bate monasterii Sanctse Marise quod ponitur in
Farfa ; et quidquid contrapreelibatum monasterium
injuste egisti, citius emendes, et ecclesias, quas
jam dicto abbati contendis, scilicet Sancti Peregrini
et Sancti Michaelis cum omnibus suis pertinenUis,
reddasilli. Quodsifacere nolueris, abomniofficio
sacerdotali maneas alienus. Similitcr mandamos
omnibus preedictis hominibus, vel aliis, qui tibi
B contra hanc nostram jussionem acyuiorium prsa-
stare voiuerint, utextraEcclesiammaneant,u8que
dum per satisfactionem emendaverint.

xn.

Sergius IV Ecclesix Bamhergensi privilegia trtbuit.

(Anno 1009-1012.)

[Vide in Benedicto Wll privilegium pro eadem Ee-

clisia^ adan. 1013.]

XIIL

Strgius IV monasteri S. Vincentii Vultumensis pos^
sessiones et privilegia eonfirmat,

(Anno 1012.)

[Ughelli, Italia sacra, VI, 390.]

Sergius episcopus, servus servorum Dei^ Hilario

temillorumdeprffidaveruntetcremaverunt,tandiuC venerabili abbati ex monasterio Christi martyris

quousque inbabitabilis permanet. De qua causa,
monemus et rogamus auctoritate apostolorum et
nostra,supradictum Aquensem archiepiscopum^ ut
ipse primus satisfaciat : deinde cum cfleteris com-
provincialibus archiepiscopis, episcopis, atque ii-
delibas Ghristianis, qui imperio Provinciae habi-
tant, faciat venire infantes Nevelongi, et ad con-
gruam emendationem illos admoneat de gravi da-
mno, quod injuste intulerunt monasterio B. Petri.
Si vos audierint et emendaverint, Deo gratias. Si
autem contempserint obedire vobis et apostolicis
prfficeptis, excommunicamus illos^ ac maledicimus
ex parte Dei et S. Marise, et auctoritate B. aposto-
lorum, etc. Insuper rogo omnes vos qui Deum cu-

Yincentii, et pro te vener. monasterio, tuisque
successoribus in perpetuum.

Gum magna nobis sollicitudine cura insistit pro
universis Dei Ecclesiis, ac piis locis vigilan. ne ali-
quam necessitatis jacturam sustineat, sed magis
propria utilitate stipendia consequatur; ideo con-
venit nos pastoralis tota mentis integritateeorum*
dem ven. locornm maximee stabilitatis integritate
procurare, et sedule eorum utilitati subsidia illi
conferre, et Deo nostro omnipotenti id quod pro
ejus sancti nominis honore, etiam ad iaudem atque
gioriam ejus divinee m<gestatis venerabilium no-
strorum etiam contulere locis, sitque ac optabiiem
nobis, qufle ad ejus locum plenissimam misericor-

ram habere videmini.ut, sicut ego excommunico, ^ ^iam dignum hiyusmodi pii operis in sidereis arci-

similiter et vos faciatis^ et constringantur vinculo
anathematis, qui vi sseculari vastant atque dissi-
pant sine voluntate abbatisetmonachorum,terras
retinent, quas nos et antecessores nostri tradidi-
mus, et corroboravimus ccBnobio supra dicto.

XI.

Sergius IVpapa Gratiano abbati et omnibuu hahitan-
tibus in castello et cipitate Corgnito prxcipit ut
eeclesias Peregrini et S. Miehaelis Gutdoni abbati
Farfensi restUuant.

(Anno 1009-1012.)

[Mabill., AnnaL ord. S. Bened. IV, 206.]

Siaoius episcopusy servos servorum Dei, Gra-
TiANo abbati, et omnibus habitantibus in casteUo

bus conferant remunerationem. Igitur quiapetistis
a oobis quatenus monasterium B. Yincentiimarty-
ris situm supra fluvium^ quod dicitur Vulturnum,
in territorio Beneventano partibus Samnise, una
cum suispertinentiis et monasteriis, videlicet mo-
nasterium^B. Petri apostoli positum juxta fluvium
Sabbati territorio Beneventano, sed etmonasterium
S. Dei genitricis Mariae in loco, qui dicitur Loco
sano. Item monasterium Salvatoris Domini nostri
Jesu Giiristi, quod positum est in AUfe, nec non et
monasterium in honore S. Mariie ffidificatum, vide-
licet in territorio Marsicano loco Apinianici, porro
et monasterium S. Mauriinfracomitatum Atinen-
sem, etiam aliud monasterium S. Dei genitricis

\m

SERGn IV PAPIR

m

Mariee posiium in territorio PiDnease inloco^qaod A nasterii fueriiinvitatusynecmissarumsolemDitatem

MosaDp dicitur ; eDimvero et rooDasterium aliud
coDsecratum in hoDorem S. Dei geDitricis MarisB
in loco, qui dicitur Duas basilicas. Item et alia
cella S MarisB juxta fluvium Trinio, quouiam qui-
dem, et cellaS. Sossii in Liburia, locusque Pautano
cum integro ipso Waldo pertinente ipsi monasterio
S. Vincentii, quod habet flnes 4® prima parte via
antiqua, qui venit ad ducenta, qui decernit inter
hsBC, terra, seuWaldo,et alia terra, et Waldo, qui
fuit prffidicti monasterii, et terra alia ipsius mona-
sterii, et qualiter demergit via antiqua, qui vadit
ad ipsa piscina jam dicti monasterii, et demergit
via ipsa inter ipsas terras, et Waldo jam dicti mo-
nasterii, et terraaliaipsius monasterii, qusdicitur

quispiam celebrare preesumat.Statuentesapostolica
insuper censura sub divini judicii obtestationibiu,
et validis atque atrocibus auathematis interdictio-
nibus, ut nullus unquam priesumat quispiam alias
cujuscunque dignitatis pr8edituspotestate,veleliani
in eodem venerabili monasterio, vel cujus causis
incumbere, aut de rebus, et possessionibos, vel
Ecclesiis subjectis,vel quidquid de his exinde inesse
videtur quoquo modo auferre, aut alienare, nee
quamlibetmalitiam, aut jacturee molestiam ibidem
sive pacis, sive barbaricis temporibusquoquomodo
inferendum prcefatum perenniter,ut dictam est tam
pacis quam barbarici temporis firma stabilitate
decernimus sub jurisdictione sanctee Ecclesiae do-

de Tortora, et terra de hominibus, qui ibi affines 3 strse permanen. Promulgantes nempeet hac aucto-

sunt, et sicut incipit super ipsa piscina, et qualiter
revolvit super ipsa terra de eodem Waldo, et eadem
terra de Tortora, et vadit ad ipsum Pantano pree-
dicti monasterii, et perrexit peripsum Pantanum,
et Silva,et palude usque in ipso frigido. Dequarta
vero parte sine jam dicto frigido, et jam dictola-
neo etiam una cum aliis monasteriis et cellis cum
casis et casaiibus, cum servis et ancillis utriusque
sexus ibidem residentibus, vel cum omnia et in
omnibussuis pertinentiis tibi,tuisque successoribus
abbatibus, qui ihidem in tempore fuerint. Conce-
dimos ut sub jurisdictione sanctffi nostree cui Deo
auctore deservimus Ecclesise vobis attinendum
nullius a?terius Ecclesiee jurisdictionibus submlt-

ritate B. apostolorum principis coram Deo et tef'
ribili ejus examine pro futuro per hujusnostriapo-
stoiici privilegii, atque constituti saacimus, atqne
decernimus, ut loca quee ab abbatibus cujuslibet,
qufie vobis in eodem prsefato vener. monasterio S.
Vincentii mart. commutata, vel etiam concessa
sunt,nec non et alias locomm possessiones, qus a
regibus, ac ducibus, vel castaldeis, universis Chri-
stianis in eodem sancto loco largita atque oblata
sunt, aut in posterum illic concessa fuerint, firma
stabilitate Juri ipsius prsefati ven. monasterii eii-
stenda atque in perpetuum permanenda statuimus.
Nec licentia sit, ut dictum est, et ejus, vel omnibas
eidem monasterio pertinen. cuiquam magnee par-

tantiir. Pro qua re piis desideriis faventes, ac no~ ^ veeque personeeauferre,autpr8efatoJuxtaid, quod

subjectum eisdem ven. locis apostolicis constitutis,
atque privilegiis consistat in concurrendum per-
maneat. Et liceat eosdem monachos de sua congre-
gatione abbatem semper eiigere, iiceat ipsum ab-
batem, qui fuerint suos judicare monachos non
solum virile monasterium, sed etiam moliebre
monasterium sibi subjectum. Si quis autem, quod
non optamus, nefario ausu prsesumpserit hsecque
a nobis ad laudem Dei pro stahilitate ven. mona-
sterii statuta sunt refragare, aut in quoquamtran-
sire discilium, anathematis vinculo innodatus, et
cnm diabolo, et ejus atrocissimis pompis, atqae
cum Juda traditore Domini nostri Jesu Ghristi

stra auctoritate quod exposcitnr, mancipamur. Et
ideo concedimus vobis vestrisque successoribus
abbatibus licentiam apostolicee sedis nostrse, ut
quamlibetChristiauitatem indigentibus in prsedicto
vener. monasterio, qualis episcopus vobis ad invi-
tandum jure volueritishabendi potestatemomnino
concedimusad Ecclesiasconflrmandas, seuabbatem
consecrandum. Etiam similiter ordinationem de
subdiaconibtts, et diaconibus seu presbjteris per
temporafaciendum,et adomnem graduro ecclesia-
sticum ibidem in tempore adimplendum.Protesta-
mnr etiam nullus episcopus exinde debeat subdia«
conom, diaconum, seu presbyterumadsuum conci-

liamprovocare,nisisuafueritYoluntas,autabbatem, T^setemo incendio concremandus deputetur. Atvero

vel monachum nuUo modo Judicare, vel excommu-
nicare. Yolumusetiam et apostolica injungimus au-
ctoritate vobis vestrisque successoribus abbatibus,
qui ibidem in tempore prseord^uatus fiierit dequa-
licunque Ecciesia sacerdos, vel clerici venerint ad
habitandum, autinconversationefratrum^sive mo-
nachicumsuscipiendihabitum, se contulerit,statim
recipiendi ; chrisma vero et oleum sanctum a quali
episcopo vobis voluntas fuerit, impetrandi. Liceat
semperetsecundum, ntdiximus, sub apostoHcam
nostram potestatem, et omnem cujuslibet Ecclesiae
sacerdotem in preefato ven monasterio ditionom
quamlibethaberehanc auctoritatem, preetersedem
apostolicam prohibemns, ita ut, nisi ab abbatemo-

qui pio intuitu observaturum, et in omnibusex-
stiterit custodiens hujus nostri apostolici constitu-
tum ad cultum Dei respicientibus, benedictionis
gratiam, vitamque selernam a misericordissimo
Domino Deo nostro multipliciter consequatur, et
vitee eeternee particeps efflci mereatur.

Scriptum per manus Benedicti notarii regionarii,
et scriniarii S. R. E. in mense Febmario indict.
X. Beno val. Data v Kal. Martii per manus Petri,
Domioi gratia episcopi S. Prsenestinee Ecclesiee,
et bibliothecarii sanct® apostolicee sedis, anno
Dei propitio pontiflcatus domini nostri Sergiisan-
ctissimilY papse sedente anno 3, indict. supradicta
decima.

1525

EPlSTOLifi ET DIPLOMATA

1526

XIV.

Sergii IV papx privHegium pro monasterio BelliiO'

censi.
(Anno 1012.)
[Gallia Christiana, vet. ed., I, 756.]

In nomino Domini Salvatoris nostri Jesu Ghristi,

anno propitio pontificatus domni nostri

Sergii summi pontificis universis quarti papffi, in
sacratissima sede beati Petri apostoli, tertio, indic-
tione z mense Aprilis die xiv.

Quia mens humana semper in cogitatione posita
esse dignoscitur, etanimiuniuscujusquepro diver-
sis causis et soIlicitudinibus,huc illuc divagando dis-
currit, nec valet omnia explere sermone, nec fu-
tura tenere memoria quse geritur ; idcirco notum
prudentissimis viris ingenuis, litterarum repertum
est, ut quffi mente inquirimus, litteris ezaremus.
Et ideo, ego Sergius divina gratia quartus sanctffi
Romans Ecclesiffi pontifex, servus servorum Dei,
universffi Ecclesiffi populo notum essevolumus,prffi-
cipue successoresque nostri,et cohabitatoribussacris
Lateranensis palatii , qualiter ad nostram apostoli-
cam sedem lamentando venit quemdam Hugovene-
rabili archiepiscopo sanct» Turonensis Ecclesiffi, et
de monasterium quem Fulco a noviter construzit,
et pro animffi suffi remedium beati Petri apostoli-
ac nobis obtulit, proclamavit et quffirelam suam
circa nos, ita disponere coepit dicens : « 0 Domine
papa,cur consecratione monasterii quem Fulco vobis
obtulit, quod infra nostri archiepiscopatus paro-
chiam fundatum esse dignoscitur nobis auferri
vultis? » Gum ego ab eodemHugonearchiepiscopo
talia audissem, statim ad nostram prffisentiam
arcessere fecimus, episcopis cardin. presbyteris
diaconibus, subdiaconibus, et non paucis de clero
judicibus quoqiie Romuleis, multisque etiam viris
nobilibus, ibi coram assistentibus, quorum nomi-
na suisi manibus inferius ascripta tenentur, etnunc
seritftim intimare studemus, videlicet: archiepi-
scopo Lugdunensi Ecclesiffi, Petru^ episcopus Prffi-
nestimffi, Benedictus episcop. Portuensis, Joannes
qui et nomine vocatur Lavicffinensis Ecclesiffi epi-
scop., Gregorius episcop. Sylvffi candidffi, Petrus
episcop. Vipernensis Ecclesiffi. Aroico presbyter
cardinalis, Stephanus presbyter card., Joannes
presbyter cardinalis, Grescentius presbyter card.,
Joannes archidiaconus sanctffi Romanffi Ecclesiffi,
Abbo diaconns,Joannesdiaconus qui cognominatur
de Beno opifex. Petrus diaconus a Ghana patria,
Grescentius Anpodiaconusj)bIacionario ; Gregorius
defensorum primicerius. Petrus ez alio Petro de
pulchro dativorum judicibus. Stephanus qui voca-
tur de Bernardo, Petrus de Breperato, Berardo
filius Grescentio ad puteum proba. Franco Gamar-
lingo, et alio Franco deDeodato, cffiterisque pluri-
mis. Ante his oronibus prssentiam erezitse Bene-
dictos Portuensis episcopus, et coram dicto archi«
episcopo interpellavit, et dicere coepit : « Domine
sanctissime Pater et senior cui Deus commisit sum-

A mam potestatem etregimen totiussanctissimn Ec-
clesiffi^ qui huic archiepiscopo vestram sanctita^
tem. . . . Lamentat, et interpellat Ecclesiam et
legem et justitiam postulat, venerabilique monas^
terio Fulco infra suam construxilparocfaiam, et vo-
bis obtulit. Si vobisplacetipsearchiepiscopusconse-
crare velit, ac nullatenus secundum statuta cano-
num et Justinianffi legis, consecrationem addomi-
nium archiepiscopi auferri potuit. » Tunc Petrus
Dei nutu unus ez nostris datum judici pro nos, et
ad nostra vicem habere respondit : « Gerte raona-
steriuro ipsum qus Fulco ffidificavit sua propria
hffireditas fuit, et beati apostoli Petri Ecclesiam,
et nostri seniori potestatis et dominii^ monaste-
rium et consecrationem perpetualiter, prosua obtu-

B lit anima qualiter perdere a suo dominio debeat,
ostendite? et nobisinnotescite? Unum scio tantum,
quia cujus est hffireditas, ipsius et consecratio. »
IgiturHugo archiepiscopuscernenssenuUum verum
autrectum habere, et qualiter nos eum perdere
deberemus, minime posse ostendere^mozprofiteri
et dicere coepit se peccasse, errasse, et coram
omnipotentem Dominum et nostram sanctam Ro-
manam Ecclesiam, nimis deliquisse eoquodii^uste
et absque aliqua ratione nobis ezinde litigasse. Inde
vero ez manu Gregorii episcopi Sylvffi Gandide
recepit virgula, et per eamdem virgulam quam
manu tenebat, consona voce, devota mente, cer-
uentibus cunctis qui aderant, ipsum monasterium

Q cum consecratione, et omnibus sibi pertinentibus,
sicuti Fulco B. Petri apostoli et nobis, nostrffique
apostolicffi sedis pro sua obtulit anima, uobis ita
refutavit> atque in perpetuum traditum esse affir-
mavit ; his ita ezpletis publice constituit, atque in
perpetuum permanendo firmiter stabilivit. . . in
tempore amodo in antea in qualicunque persona
hominum, tam sacerdotalis, quam laicalis, qualibet
scriptura, vel privilegia, ez prffidicto monasterio,
et sua consecratio, vel pertinentia a me, vel ameis
successoribus facta apparuerit, sciant omnes, quia
partim et metu essefacta.Etsi, quodabsitlipsam,
ut dizi, scripturam a nobis factam apparuerit, irri-
tam esse volo atque damnatam : et hanc notitiam
refutationb brevis omni tempore firmam et stabi.

^ lem astipulo permanere; dehinc ante unum nos-
trum coepiscopum videlicet Petrum Vipernensis
Ecclesiffi illic transmisimus^ et nostravice illud mo-
nasterium consecrarijussimus, contra quod consti-
tutionis nostrffi edictum, qufficunque moliri teme-
rarie prffisumpserit, anathematis maledictione te-
neatur, donec resipiscens, et ad satisfaciendum
prffidictffi nostrffi Ecclesiffi, nostrffique prsceptionis
redeat. Qui vero pio hortatu observator in omni-
bus exstiterit, custodienshujusnostrffinotiliffiatque
refutationis brevis, benedictionis gratiam a mise-
ricordissimo. Domino Deo nostro multiplicitercon.
sequatur, et vits ffiternffi parliceps effici mereatur.
Quam chartulam brevis refutationis Benedicto no—
tario et scriniario sedis nostrs apostolics pro fa-

\w

SERGH iV PAPiE EP1ST0L£ ET DIPLOHATA

m

tora memoria futuroque testimonio, et cbartula A
scribendam prscepimus, ac sigillo nostro sigillari
jussimus in mense et indictione suprascripta de-
cima.

Signum, cgo Sergius sanctoB catholic^e et apos-
tolicffi Romanffi Ecclesiae prsesul. Petrus episcopus
sanctffi PraBnestincB Ecclesioe et Bibliothecarius sacri
palatii. Beoedictus episcopus Portuensis. Gregorius
episcopusSilvte Candidas. Homo episcopus Lavicanse
Ecclesiae Petrusepiscopus sanctie YipernensisEccle-
siflB. Petrus defensor dativus judex. Petrus dati-
vus judex. Petrus alius dativus judex. Richardus no-
bilis vir. Stephanus de Bernardo Franco Deodato
cubiculario dominico, Berardo filio, Crescentio ad
puteum proba. Joannes archidiaconus sanctse Ec-

XVL

Sergius JV Michaelis arckiepiscopi Salemitani jm
metropoliiana confirmai,

(Anno 1012.)

[Ughelli, Italia sacra^ VII, 377.]

Sergius, servus servorum Dei, dilectissimo nobis

fratri meritoque honorabili Michaeli, Salernitame

sedis archiepiscopo.

Quia vestri accepti beneflcii memores esse debe-

mus, et reverentiam fraternitatis vestrffi erga nos

et sanctam Roraanam Ecclesiara praecipue exuberas-

se cognovimus, ideo merito ac jure recompeDsatio-

ne charitatis vestrse rependere vobis 8tatuimus,qaa-

tenus liqueat omnibus Christi fidelibus, immeoso

^_ , honore honorandum fore, qui vicarium B. Petri

clesiffi RomansB Abbo diacouus sanclse Romanse-^ apostolorum principisdiligenterhonoraverit;coD-

Ecclesiae. Joannes diaconus Sanctse RomancB Eccle-
sisB. Petrus diaconus. Crescentius subdiaconus.
Benedictus diaconus. Amico cardinalis. Stephanus,
Joannes, Crescentius, cardinales Sancto! RomauflB
Ecclesiffi ; Joannes prior subdiaconorum ; Rame-
rius diaconus. Ego Benedictus scriniario S Roma-
nee Ecclesiae scriptor hujus notitise refutationis
brevis post omnium supradictorum subscriptiones
factas, complevi et absolvi.

XV.
Sergii IV papse privilegium pro monasterio Belli-

locensi.
(Anno 1012.)
[Gallia Christianay vet. edit., tom. lY, p. 150.]
Sergius episcopus^ servus servorum Dei, omni-
bus fidelibus sanctse Dei Ecclesiee episcopis.

Notum esse volumus vobis quia quidam comes
nomine Fulco construxit quoddam monasterium
in «uo proprio aiodo,quod et S, Petro apostolorum
principilradidit,acnostrae donationi, successorum-
que nostrorumin perpetuo jure submisit : quem lo-
cumegopermemetipsumsacrare non valens,quem-
dam nostrum sulfraganeum episcopum illuc direxi,
ut ipsum monasterium vice S Petri ac nostra sa-
craret ac benediceret. Audivimus autem eidem loco
multoshabere invidos, quapropter benedictione ex-
pleta, si fuerit aliquis homo qui hujus loci servien-
tibus, autadipsum locum attinentibus,a1iquam cu-

sensu ac voluntate nostrorum fratrum concedimas
et confirmamus te Michaelem confratrem nostram
in ordine archiep. sicuti quondam Amato, cuipri-
mitus vestrae sedis archiepiseopatus SalernitaDS a
nostris antecessoribus datus fuit, ita vos nostra au-
ctorit. quietus valeas possidere ac vigilantius cu^
todire ; tali namque ordine, ut fati sumus, id fieri
decrevimus ut tu et successores tui in perpetuum
habeatis licentiam et potestatem ordinaadicoase-
crandique episcopos in his subjectisvobislocisboc
est Pestanae cumparochiisetadjacentiis superepi-
scopatum Consanum cum parochiis et adjaceatiis
suis, necnon ct episcopatum Acheruntinum, simul
p etiam et episcopatum Bisinianensem, et episcopa-
tum Maluttauensem, atque episcopatum CuseDiis
cum omnibus parochiis etadjacentibuseorum,sic-
uti in vestro anteriori usu pallii continetur, ut in
ecclesia sanclaB Dei Genitricis MarisB et beati Hat-
thei apostoli et evangelistaB cujus sacratissimum
corpus possidetis atque vobis vestrisque successori-
bus concessum est. Post discessum siquidem tuum
successores tui perveniant ad apostolicam sedem,
ut usum pallii consecrationemque decretalitersus-
cipiant; et si successores nostri consecrare nolue-
rint, licentia sit vestneB sancta^ Ecclesiffi ab episcopis
vestris suffraganeis consecrari, et nonhabeauipote*
statem successores nostri in cunctis vestris episco-
patibus, quos vobis subjecerunt deinceps in perpe-

lumniam aut molestiam inferre voluerit,autaliquis D tuum aliquem episcopum consecrare, quodjam

episcopus aut archiepiscopus, qui eos excommuni-
care vel maledicere voluerit,ipsl sint ex auctoritate
Patris, et Filii, et Spiritussancti,et S. Petri aposto-
lorum principis cui a Christo collata est potestas
ligandiatquesolvendi, omniumque sanctorum, et
ex nostra auctorilate, omniumque episcoporum at-
que archiepiscoporum sanct® Romanse Ecclesiae^ek-
communicatiatque anath matizati, sive maledicti,
etc.Locus vero ille etomneshujuslociservientes.nec
non et adjutores ejus, sive amici ei ex eadem aucto-
ritate superius dicta^ sintabsoluti et benedicti,nul-
lamque timeant unquam excommunicationem at-
que maledictionem ab illoepiscopo,nequearchie-
plscopOy qui viyere possit super terram.

vobis concessum est Quicunque autem hanc dos-
trcB concessionem prroceptionis violare prasump-
serit, perpetuo anathcmatis vinculo religetur, et
hflBC nostra concessio stabilisetfirmain perpeluum
maneat.

Scriptum per manus Joannis scriniarii S. Rom.
Ecclesiffi in mense Junio, ind. x. Dat. xv Kal. Jali»
per manum Gregorii episcopi et bibliolhecarii S.
sedis apostolic», anno. Deo propitio, ponlificalus
D. Sergii IV papsB in sacratissima sede beati Petn
apostolica in, indict. x, mense Junio, die sexia de-
cima.

ANNO DOMINI MXV

HENRIGUS

PARMENSIS EPISGOPUS

{•)

HENRIGI

SERMO DE PASCHATE DOMINI

(Edidil Mai, Script. vet. CoU, nov. VII, 271.)

Redemptionis nosiree dies, charissimi, taato nobis A molari jubetur, quo typicusille populus insuekeeo"

est propensius honorandus et celebri devoiione re-
colendus, quanto salutis nostrse gaudio dicalum
illum agnoscimus.Licet enim cseterarum festivita-
tum dies ad nostrum sintinstilutigaudium etpro-
fectum, hic tamen, qui resurrectionis est nostree
myslerium, salutiset exsultationisprivilegio obtinet
principatum : sicut per Psalmistam dicitur : Saecest
dies quamfecit Lominus ^exsuUemus et l^etemurinea,
Hsec est, inquam, diesin quaviventibusgaudiumet
mortuis prsestalur refrigerium: hsec est, inquaro,
dies quam sibi Dominus speciaJiter vindicavit, et
^anguinis sui pretioetresurrectionis gloria dedica-
vit ; pro nobis enim mortuus resurrexit nunquam,
secundum aposioli Petri senteniiam, moriturus, ut

mestionis more vesceretur: sicut ei perMoysen a
Domino demonstratur : Benes yinquii, vestroswcinr
geiiSf calceamenta habebitis inpedibus^ et cemedeSis
festinanter, Sed quod illi in occidente legis littera,
hoc nos vivificantis apiritus custodire debemas in
gratia. lAttera enim occidit, spiritus autem vivifieat,
Quid ergo per iEgyptum, nisi tenebras accipimus?
et quid phase, nisi transitum nominamus ? Phase
igitur, pro quo pascha, sit licet linguee aliehus ac-
cipimus, recte celebramus, cum de veteris legis
ienebris ad novfie graiiae lucem venimus, et infer-
nalia claustra coelesti sede commutamus, apostolo
Peiro tesie qui ait : Eratis dliquando tenebrse^ nune
autem hix in Domino. Et paulo post nos admonet

cum eo pariter ad virtutem a vitiis resurgamus. B dicens : Populus acquisitionis^ annuntiate virtutes

Christus, inquit, resurgens a mortuis jam non mori-
tur ; mors illi ultra non dominahitur, In hac itaque,
fraires, nobis est permaxime congaudendum ; in
hac, Domino auciore,spiriiualiier exsultandum, in
quacapuinostrum Chri3tus,morte devicia^resurre-
xii eiresurrectionisnosirse nobisformamresurgendo
demonstravit, Apostolo ieste, quiaii : Sicomplan-
tati (iia cod.) facti sumtM similitudini mortis ejits,
simul et resurrectionis erimus. Sed ut solemnitatis
hujus vobis amodo roysteria revelemus. Testamenti
Yeteris quodamroodo porias subeamus, et unde hcec
prius celebritas inoleverit agnoscamus : quo bene
cognitam et plus amemus et venerabilius observo-

ejus gui vos vocavit in admirabile lufnen suum.

Quod bene etiam demonstratur cum per Lucam
evangelistam dicitur : Hamo quidam descendens in
Hiericho incidit in latrones ; q\x\ exspoliatus atque
vulneraius, iandem relinquitur semivivus ; sed a
Samaritano misericorditer susceptus, vitiB et salutis
graiiam adeptus est. Homo hio proioplastus, imo
humanumgenus accipitur. Hiericho rfe/^«e^ expri-
mitur. Hierusalem pacis visio nominatur. Latrones
roaligni spiritus intelliguniur. Tunc revera homo
hic ab Hierusalem descendit quando in paradiso
Dominisuipreecepta contempsit; qui cumHiericho
pergii, meriio spiritusroalignos offendit ;quia cum

mus : quidquid etiam hinc spiritualiter patueritas- Qreliciis seternis, solum defectivisintendit,quodsibi

sumendum, utilitatis vesirse per nos eritusibus ex-
ponendum,

Gumde servitute iEgyptiacaporteniis insignibus
plebs Israelitica Iiberatur,phaseDomino anniversali-
tercelebrarepreecipitur, ne tot tantorumquevirtu-
iemmiraculorum processu tcmporis posteritasigno-
raret,ignoiamque nuUa honoris reverentia cclebra.
ret : ubi etiam agnus, quiillorum pascha fuerat, im-

pernicies pareiur nuUaieuus intelIexit.Merito itaque
tunica immortalitatis exuitur : meriio moltarum
miseriarum, quibus hic involviiur, plagis afficitur.
meriio posiremo semivivusin higussseculiviapro-
teritur : ut amodo quivis aeierna discat appetere, et
transeuntiaomnistudeat cauiela declinare.Etquia
sacerdos ct levita, Veieris Tesiamenti Patres, eis-
dem addicti plagis succumbebant, nullum vulnerato

(i) Vivebat Henricus circa annum 1015; adfuit enim RomaniB ^nodo ^us anni. Prodit antem hic
sermo ex antiquo codice Vaiicano.

1531 BRUNONIS LINGONENSIS EPISGOPI im

remedium exibere valebant. Neque enim aliorum A in pedibus procul dubio gestamus cum sactoram

solutioni idoneus est habendus quicunque suis est Patrum exemplis vitse noslr» gressus munimus.

vinculis irretitus SicDominus dicit : ^i^a?cocd?ct/5 Tenentes baculum in manibus; quia enira cacs

ducatumprstbet, ambo in foveamcadunt. Quid ergo ? noclis itineraper baculum exploramus dtscretionem

Estnein iliatisvulneribusetimminentismortis dis- perbaculum uon inconvenienter accipimus. Tanc

crimine relinquendus? Absit I adestenim Samarita- siquidemin manibus baculum tenemus cum avitio-

nu6| custos interpretatus, Dominus videlicet Jesus rum oifendicnlis baculo nos discretionis obserr»-

Ghristu8,nulliuspeccati tenebrisjsecundum Petrum mus. Renes itaque vestros, fratres, accingite, car-

apostolum, obfuscatus, qui peccatum non fecit, nec nis delectationes cohibete; vitse vestrae viam exem-

inventus est dolus in ore ejus; qui ejus calamitatibus plo sanctorum Patrum et discretioni s baculo custo

adeo propitiatus indoluit, quod de tenebris eum dite ; a terrenis ad coelestia festinanter Iransite, ot

moriens et umbra mortis eripuit, et resurgens vi- Jesum in Galilsea, quse interpretatur trammigraiio-

tffi et luci perpetuse sociavit. possitis inspicere. Resurrectionis enim ejos perfnii

Sed videamus quid sequitur. JRenes vestros accin- societate merebimur, si a corruptela vitiomm ad
getiSf calciamenta habebitis in pedibus, et comedetis -q virtutum opera transmigremus. Quod discipulis

festinanter, Per renes, charissimi, carnales delecta- per mulierem resurrectio Dominica nuntiatur.pro-

tiones accipiuntur, quos quipascha comedunt,hoc cul dubio ostenditur, quia per quem humano ge-

est qui agni immaculati, Domini scilicet JesuGhri- neri sexum est mors addicta, per eum beatse vitse

sti, carne reOciuntur, accingere monentur : quo- est resurrectio nuntiata,et quo mors mundo, dia-

niam qui Dominicae resurrectionis gloriam digne bolo suggerente, paratur, per hunc a monomento,

cupiunt celebrare, immundos carnis appetitus et angelo mouente, vita, revelatur ; et per c^jus ma-

voluntates debent noxias refrenare : calciamenta num homo mortis suscepit poculum, per ejusdem

in pedibus habere^utprecedentium exemplissuam vitee suscepit antidotum. IUi ergo concinnam»

valeant vitam custodire. Galciamenta quippe ex laudes in terris qui pro redemptione nnstra des-

mortuomjn fieri pellibus non ambigimus, quee tunc cendit de ccelis Jesus Ghristus Dominus noster.

ANNO DOMINI HXVI

BRUNO

LINGONENSIS EPISCOPUS

NOTITIA HISTORIGA

(Histoire litt6raire de la France, Vil, 232.)

Brunon, ^vSque de Langres, a laiss6 k lapost^rit^ quelques productions de sa plume. II 6tait d*ane

Srande naissance, et proche parent du roi Lothaire (Spic. i. I, p. 429). Ragenald, son p^re, seigneur de
ouci, portait le titre de comtede Reims; et sa m^re ^taitfille deOerberge et de Gislenert, duc de Lor-
raine (GalL Chr. nov. t. IV, p. 548). Brunon fut d*abord chanoine de Reims iSpic, ib.\ od ilprit des le-
^ons de Gerbert, qui dirigeait alors les ^eoles de cette Eglise. En 981 , n'ayantencore que vingt-quatreans,
11 fut ordonn^ ^v^que de Langres par Bouchard, archev^aue de Lyoh(HuG Fl. Chr, p. 157). Dte lors il
mit tous ses soins h remplir les devoirs d'un bon pasteur. 11 s'en acquitta si dignement, qu'il ne futinfe-
rieur k aucun autre ^vdque decesi^ge,et qu'il a m^rit^ d*6tre regard^ commeun excellentprdlat^prawt/
eximius, Un de ses premiers soins fut der6lablir, dans le spiriluel et le temporel, rabbaye de Saint-Bi^nigne
de Dijon, ofi il introduisit )a r6forme de Gl.uni, et pour abb^ le B. Guillaume, qui devint dans la suite le
r6formateur de plusieurs autres monast^res. Les auteurssont partag6s sur Tannle de la mort de ce grand
6v6aue(Ga//. Chr, ib, p, 55:2). Mais on peut s'en rapporter & la GhroniquedeSaint-B^nigne (Sutc.l, 456)
qui laplace au 31 janvier 1016, apr6s trente-cinq ans d'6piscopat. Le N6croIoge de la m^me abbaye (L.%b.
mblioth, nov, I, p. 657), qui fait en peu de mots T^loge de Brunon, ajoute qu'il ^tait alors dans ia sotxan-
tidme ann^e de son Age, et la trente-sixi^me deson ordination,ce qui confirme la supputation do chro-
niqueur. On n'a qu'imparfaitement le peu d'^crits de Brunon.

l^ Dom Mart^ne et dom Durand {Anec, t. I, p. 107) nous ont donn^ le commencement d'uiiede ses
lettres, adress6e & Heldric ou Hildric, abb^ de Saint-Germain d'Auxerre, etditoute sa comiuunaut^. Ce
fragment est si court, qu'il n'est pas possible de deviner quel ^tait le siget de la lettre. Le maniiscrit
des pr^tres de TOratoire de Truyes, d od il a 6t6 tir^, n'en contenait pas davantage. La leltre suivante
fait regretter qu*on n'ait pas celle-ci en entier. Brunon y emploie cette formule, qui est devenoe depais
si fort en usage : Gracia JDei episcopus,

2^ Les rodmes ^diteurs ont pubh^ entre les monuments du z® si^cle, sur un manuscrit derabhayade
Saint-AJlire en Auvergne, une autre longue lettre. EUe estsans nom d^aoteur : mais les caractAres dont

1533 EPISTOLA AD CLERICOS UNGONENSES 1534

m

elle est rdTdiuefontvoirqae c'e9t un ^vdquedeLangresquiyparle. En effet, elle est non-seuldment ^rite
aux jeunes clercs qu'on6Jevait dansr^elise de Saint-Mamm^s, sous rinvocation duquel ]a cath^dralede
^ ^^j?x_ _--•_ 1.-..X -1 i_ ^ . ^._-_ 1 "'^ ' de les instruire

'^vSqueBrunon.
_ ^ _ ;e devaitavoir de

recourir souvent au rem^de du sacrement de P^nitehce. Cest k quoi il les exhorle par toute sorte de
motifs, avec une tendresse de p^re et une onction capable de remuer les coeurs. De sorte que la lettre
pourrait porter pour titre, De confessione clericorum^ comme nous avons d^jkjuntrait^, De singularitate
tlericorum. Ce dernier n'^tait point inconnu k Tauteur de la lettre, qui semble Tavoir pris pour modMe
en quelques endroits, et qui l'a effectivement imit^ en ce qu'il n'emploie que Tautorit^ de l^Ecriture et
le raisonnement. On n'a point d'6crit de pi6ti6 de ces temps-14 qui soit au-dessus de celui-ci.

Brunon 6crivit auelquesautreslettres qui ne sont pas venues jusqu'^nous, comme il paraltnommdment
par les deux que lui adresse le pape Benolt VIII. II v a de lui une charte, en date de i008, par laquelle
il confirme les pouvoirs qu'avaient les moines de Saint-B^nigne de pr^cher et d'entendre les confes-
sions des fid^les [GalL Chr. lY, App., p. 138).

BRUNONI8 UNGONEirSU

EPISTOLA

AD HELDRIGUM SEU HILDRIGUM ABBATEM S. GERMaNI ANTISSIODORBNSIS

Fragmentum.
(Edidit D. Martene. Tkes. Anecd. 1, 107, ex ms. Oratorii Trecensis.)

Venerabili Hel omnique congregationi sibi com- A cebris expeditis : vigeat igitur sequitas, nec culpe-
missoe Bruno, gratia Dei Lingonensium episcopus, tur vitio levitatis quod incomposite familiaribus
ver® religionis exercilium etselernfle beatitudinis nostrapronuntietsceduIa.Datenimausumloquendi
emolumentum. cum conjuncti officii auctoritas, tum amicititeapud

Loquor inscius philosophis vanitatibus Sfieculi quam, Boetio teste, quemquam inscium inter suos
irretitus, contemplatione coelestium muudanis ille- garrire non dedecet

BRUMfONIS LINGOirENSIS

EPISTOLA

AD CLERICOS LINGONENSES

De assidua peccdtorum confessione.

(Edidit D, Martene, Thes. Aneed. I, 79, ex ms. S. Illidii Claromontensis.)

Dilectissimis in Christo filiis bonaque spei ado- Bfraternaecongregationis in omni bonitaU

lescentulis qui in ecclesia S. Mammelis gloriosi juventulisdeprecor utadmoneatiseos,id est disci-

martyris Christi Domino Jesu Christo deservire pulosvestros, ut sludiosediscantqufle Deo placent,

videntur, atque ab ecclesiasticis erudiuntur ma- etadsaluteraanimarumpertinentsuarum,quatenus

gistris in Domo Dei, «ternee prosperitatisin Christo ex illorum profectu et prosperiUte, vos perpetuam

Deo salutem. apud Deum habeatis mercedem. Exhortamini illos

Desiderans vos, filii charissimi, in salute anima- sobrie, caste, pudice, et cum omni humilitate et

rum proflcere vestrarum, ideo aliquas paterno af- obedientia, Deo servire in bonis moribus, de sancta

fcctu vobis admonitioues dulcis sermonis dirigere conversatione et religiosa castitate, et maxime de

studui, ut per eas praesentis vitce prosperitatem, et confessione peccatorum suorum, quia multa sunt

futurffi,Deo miserante,beatitudinem habere merea- contra adolescentulos diabolicffi fraudis insidi© in

mini »lernam, et fragilitalis vestrae eeternitatis desideriocarnali etcieterisadolescenUiB vitiis; sed

annosin ejus servitio edocti ad perfectum seneclutis nihil, Deo donante, proficit in suam diabolus mali-

diem adducere. Vos sancti Patres et lumina hiyus tiam, si puram voluntjuvenesfacereconfessionem^

IS3S

BRDNONIS LINGONBNSIS EPISCOPl

«sa»

et fnictiis dignospoBniientiiB agere,id est otyolne- A dittm. Homo cegrottts quaertt niedicinam,qiii8i^

ribtts Tulnera non adtjiciant, et sanata non resau-
cient. Salutare siquidem poenitentiee estremedium
poenitentia (1) iterum non perflcere. Scriptum est
enim : Poenitentibusdedit Deuspartem jttstiti». Age
igitttr, pcenitens, propria scelera confltere, prode
iniquitatis secretum. Nota sunt Deo quse in occulto
fecisti, quse si non dixerit lingua, non poterit celare
Gonscientia. Frustra inter parietes tuos timenscri-
mina abscondis : patet Deo omne qnod absconditum
putas ; et si horainis oculos in peccatis effugere
V ales, nullatentts tamen Dei aspectum latere poterit
quidqnid in occnlto gesseris. Si per confessionem
peccata (2) anteqnam jndicis iracundiam sentias,
crede mihi, tolum veniale erit, si confiteri non era-

incerto labore desudat in segroto. Deos Tero sioe
labore sanat, sine tarditatemedicamentapraesiat,9
devote lacrymis scripta in auribtts pietatis sus )e-
gatttr poenitentia. Nemo te, ot^omo, melius reficik
qaam qui fecit, nec alins sanat nisi qui fidgellat et
curat. Soltts enim novit operis tai fragilitatem, qoi
hoc totam exspectat ttt fatearis et mora non erit,
tttsaneris, qniper prophetam Ezechielem ait : Gam
conversus fuens et ingemneris, tunc salvaberis.
Datur nobis a benignissimo judice locus caraQdi
nosmetipsos in peccatis uostris coram sacerdote
Dei, ne iternm accuset nos in eis diabolus coram
judice Ghristo. Vultenim ut ignoscatur ne paniator
in ftttaro. Igitur pitts Pater dum videt per poeniteo-

bescis et per poenitentiam purgare prsecaveris, di- B tiam peccata nostra a nobis damnari, gandei mise-

cente Psalomographo : Dixi injustitiasmeas DominOf
etturemisisti impietatem peccati mei {Psal. xxxi, 5).
Exspectatanobis Dominus confessionis sacrificium,
ut prsestet nobis delectabileindulgentise muntts,qtti
vult omnes hominessalvos fieri et neminem perire«
hsec dicente et in alio loco Scriptura : Jn quacunque
die peecator confessus fuerit^ vita vivet et non mo-
rietur {Ezech, xxi, 28). 0 singttlare clementissimi
judicisbeneficittm I 0 magni et securi divinse pieta-
tis thesauri 1 Propter hoc peccantium vult confes-
sionnm mnntts accipere, ttt non inveniat qnod ttl-
cisci debeat. Non simus ingrati tanti benevolentise
Hedemptoris nostri, qui magis vult ignoscere quam
punire, magis salvare quam perdere. Acqttiritur

reri, etproprium exercere muutts miseriGordiae in
pcenitentes optat, sicnt per Isaiam testator prophe-
tam. Ego sum qui deleo iniquittUes tuas (/». xun,
25). Et itcrum : Convertimini ad Dominum Deum
vestrum; quia misericors etpius estj paiiens ei multx
misericordix (Exod, xxxiv, 6). Hoc sciens B. David
ait : Peceatum meum cognitum libi feei ei iniquitates
meas non operui (Psal, xxxi, 6). Econira si peoca-
tum quod fecerit, hoc negat, poenas realus accii-
mulat, quia punitur contumacia sceleris negatiou«.
Sed dicis forsan : Me terret meonun magnilado
peccatorum. Quin^imo tanto magis insisiendam est
tibi, peccator, in medicina confessionis ne parcasio
putredine vulnerum. Si medico erubescis aperire.

Domino qnod non pttnitttr in servo, et mnltttm G miiltiplicas ttlcerum dolores. NttUatenus dirioip

confertttr attctori, si deputatttr poense, venise con-
donetur, nec optat ulcisci qui paratus est mise-
reri, ipso de se perprophetam dicente : Nato mor*
tem peccatoris, sed ut convertatur et vivat {Exech,
xxxiii, 11). Ecce verus vita auctor qui non vnlt
peccantis mortem, sed convertentis vitam : nnde
et in Evangelio ipsa Veritas ait : Sic erit gaudium
in cmlo eoram Patre vestro ei angelis ejus super uno
peccatofie posnitentiam agente {Luc, xv, 10) ; et in
propheta : Die tu prior injustitias tuas ut justificeris
{Isa. xLiii^ 26). Ecce benigntts est largitor venice,
qtti prffibetpro Ittcttt temporali «eternitatis gaudittm,
ipso dicente : Beati qui lugeni, quoniam ipsi conso-
labuntur {Mattk, v, 5). Et in alio loco : Venite ad

abttndantiam clementiie uttmerositas toonunsapd-
rare poterit peccatorum.Ne tardesde die in diem,
dicit Scriptura, converti, quia nescis quid saper-
ventura pariat dies : quia quaiem te uJtimus iave-
nerit dies,ta1isjttdicaberis,necte voluii Deus illom
prffiscire diem, ut semper paraius esses ; qaalem
optas ante judicem te stare, te prsepara dnm habes
tempus operandi. Esto negotiatordevotus,eme tibi
regnum Dei poenitentifle lucris, memor Domini di«
centis : Potnitentiam agite, appropinquabii pobis re-
gnumDei {Matth, iv, 17). Pro ie legiinr, o bomo
vivens, Denshomo factus est, ut te redimerei. Seip-
sum tradidit in mortem, ut te salvarei in vitam.
Quid tu jaces in morte scelemm? Surge et dic :

me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego refi- j^ Pater,peccaviincoelttm, adduc tibi iuse poeniteiiti^

ciam vos {Matth, xi). Ait enim, ut diximus : Dic prius
ii^justitias tuas ut justificeris et non condemneris,
ttt maneat in te prseminm poenitenti8e,non vindicta
peccatorum. Nunqttidqnasi nescins Dens nos confi-
teri hortatttr peccata, qttse pritts qttam gesta essent
pr8esciebat,cijgtts providentia omnia patescnntoc-
cttlta? Tttuc poteris perfectttm consequi beneficium
medicin®, si non celes medico tuse vulnera con-
scientice. Opinor enim nisi interpellatur medicus,
non curatttr segrottts. Gonfessio tna medicina est
vttlnerom tuorttm et saltttis ttt«e certissimttm sttbsi-

(1)F., pomitenda.

testem fidelem.Mundavis habere vestimenla,quaR
non multo magis quseris mundam ie habere ani-
mam ? Sordidus non vis procedere in conspecta
hominum, cnr non mnlto magis times sordidnm
peccatis te procedere in conspectu Dei? Lara te
lacrymarum fonte, ne quid in te illius oculis maje-
statis offendat. Quis, rogo, cadens nonqnierilsar-
gere?Quis infirmaturetnon desideraiconvalescere?
Qttis periclitatttr et non optat evadere? Po^aitebit
te postmodum tarditas, si non cogitavcris quod
animce tuse proficiat ad salutem. Exsiirge, filL

(2) Deest videlicet aperias aut quid simile.

1537

EPI^LA AD CLBRtCOS LIN60N£NSES

1538

ezsurge,placarePairemp(Bnitentia,queiii offendisti A ratus nos accipere, si non faerimus pigri ad eam

scelere. Gonfitere culpam, ut saueris a medico.
Esto in tua solUciius salute. Si iu ipse tui non
habes curam, quis tibi adsalutem prodesse poterit,
▼el quis tibi fidelis erit si tu ipse tibimet infidelis
esse probaberis?Infideliiasestmagnatenon curare
de salute tua,et morientem te in peccatis nonresu-
scitari per pcenitentiam. Quanto longius recessisti
pro scelerum magnitudinea Deo, tanto fortius per
pcenitenUam appropinquare studeas.Glemens Pater
paratus est te accipere,si tu non iardaveris rever-
tere.Asperatibi videtur conversio, carnis relinquere
desideria ; sed multo durior conditio ffiternis te ar-
dere fiammis.et pro modici temporis luxuriapoenis

▼enire.AudivimusbeatumJoannem evangelisiam ad
pcenitentiam nos hortantem dicentem in Epistola
sua : Si dixerimus quoniam peccatum non habemusy
nos ipsas seducimus^ et veritas in nobis nm est. Si
autem confessi fuerimus peccata nostra, fidelis et
justus est DeuSf ut nobispeccata nostra dimittat^ et
emundet nos ab omni iniquitute (7 Joan. i, 8). Sia
nullus est sine peccato,quisestqui pceniientia non
indigeat,qufiB sine confessione viz fructuosa fieri
valet? Consideremus sententiam beati Jacobi apo-
stoli dicentis : Confitemini aUerutrum peccata vestra
(Jac. V, 16). Recordemur quod Redemptor noster
publicanum peccaiorem se confitentem Pharisieo se

iradi perpetuis. Quanti modoinfemalibus deputati j^ in sua laudanti justitia prfietulerit : scii enim con-

iormentis converti voluissent,8i spatium illis dare-
tur convertendi ? Omnia quidem hujus sceculi dura
in comparatione infernalium leviaetquodammodo
jucunda videntur. Servisti diabolo in luxuria, servi
Christo in castitate. Utriusque rei finem attende.
Illa siquidem, id est luxuria, hominen mittit in
ilammas ; castitas charitati conjuncta nos deducet
in regnum Dei? Revertere in viam de quaoberrasti.
Jejuniis corpus afficitur, sed pulchriiudo animte
reparatur. Vilis sit corporis cultus, sed ipse prceci-
puus est sanctitatis ornatus. Vigiliarum assiduitas
in orationibus et laude Dei angelicee est imitatio
viiae.Parvus cibus pastusest animae. Si habes unde,
pauperibus porrige.quia manus pauperis gazopby-

ditor nosier fragilitatem nostree naiurte, ideomedi-
camenta poBniteniiie vulneribus nostris perdonavii,
Dieamus cum propheta : Sana me, Domina^ et smut"
bor (Jerem. xvii, 14). Idem : Domine^ sana animam
meam quia peccavi tibi (PsaL zl, 5).Idcirco,chari8-
simi filii, festinate ad confessionis medicamentum
aperire vulnera in confessione, ut medicamenia
salutis perficere valeatis in vobb. Transeunt hujus
vitse dies, et incerta esiunicuique nosirum quare-
vertatur pulvis in pulverem, et spiritus redeai ad
dominum, qui dedit illumj ut judicetur secundum
opera sua. Auditura erit iunc anima quidquid hic
copulata carni gessii in occulto, si nunc erubescis
confiteri peccata iua per poenitentiam emendare.

lacium est Christi ; nec de opere misericordiffi ie^ Stabilcausatormalignuscontraeam, qui quondam

jusie excttsare poteris, dum calix aqus frigidce
mercede remunerabitur perpetua.Visitare infirmos,
moerentes consolari, hospitibusoccurrere,fame vel
siii laborantcs reficere, possessio est regni Dei in
coelis. Sicut in Evangelio legitur. In talium, o fili,
operumexsecutione peccatorum remissio habetur,
insuper et perpetuffibeatitudinis preesiat ingressum.
Noli degeneris animi esse ; Dei filius in baptismo
consecratus es, sed tamexcellens nobilitas non nisi
magna morum dignitate conservari poterii. Gcele-
stis Pater,imo omnium Dominus peccatores sub-
ditos,dedignabitarhabere filios,excate de collotuo
jugam eaptivitatisdiabolicse ; recurreread pietatem

suggessit illi ut peccarei, sinos neglexerimus pre-
venire faciem judicis in confessionen. QuiBcnBque
euim humiliier confitemur innostris peccatifi,Bihil
horum diabolus habebit potestatem nobis objicere
in iilo tremendo judicio nostrie vitae.

Agiie nunc, juvenes adolesceniuli et pueri, libe-
rate vosmetipsos de diabolica servitute per poeni-
ientiam ad clemeniissimam omnipotentis Dei pie-
iatem. Nolite per desideria carnis vesiree perdere
gaudia coelestia eiaeierni regni inter angelicoscoe-
tus beatitudinem ; sed confortate vosmetipsos, ei
viriliter pugnate cam adversario vesiro, utfeliciier
mereamini coronari cum sanctisDei,etperpetuam

patemie dilectionis, revertere ad dominum, fili, D cum illis possidere gloriam. Ei vos, sanctissimi

reverlere; ei ex mortuo revivisce, et ex perdito

reparare. Quserit ovem bonus Pastor erraniem, et

amplius de inventa quam ante perdita gratulatur,

ei humeris suis inter angelicos revehit coetus. Ani-

madverte clementissimam Dominica pieiatis sen-

tentiam diceniis : Non veni vocare justo8,sed pec-

caiores in poenitentiam. Vocai ergo Dominus ad

poenitentiam peccatores, quia magis optai salvare

quam damnare, ei plua cum sanciis nos gaudere,

quam cum diabolo punire. Vocai nos per seipsum,

vocat per Scripturas sanctas, vocai eiiam per do-

clores catholicos, ui revertamur ad eum, qaia pa-*

higus familiee magistri et Paires, docete filios ve-
stros pie, sobrie et caste vivere coram Domino in
omni humiliiate, obedientia etjsanctitate, et puram
facere sacerdotibus Ghristi confessionem peccato-
rum suorum,et poenitenti«e laciymis abluere sordes
luxuriae carnis, nec eas iterum repetere, quia
posteriora vulnera pejora suniprioribus; scientes
vosmetipsos de salute fiiiorum vesiroram eteraam
habere apud Deum remuneraiionem, quatenus
quorum ministeriis utimini in ierris, pro eis mer-
cedem habeaiis perpetuam in coells* Amea«

1539

ARNUFLtJS REIIENSIS ARGHIEl^.

12^

BBUNONIS LING0NENSI8

CHARTA

Nonnulla Besuensi ccenoMo conferentis,

(Gall. Christ., /V, Append., p. 138.)

GoDsideraas ego LiogODeasiumBruno episcopus A

officii mei negligentiam in damnalionem animse

meffi cadere^ juxtasensus mei modum elaboravi

ecciesiis Domini provisores efficere, qui, in eis

talentum Verbi divini disseminantes, mecum pa-

riter de eo ipsi Domino Jesu Chrislo lurrum re-

portantes eeternfle vitse remuneratione ditarentur.

Volui igitur ecclesiseBejuensi domnumGuillelmum

virum religiosissimum abbatem pro^esse, qui, dum

in ea cuncta regulariter ac religiose disponeret,

inteliigens propria in quibnsdam non satis suffi-

cere, qusesivit ab ecclesia Lingonensi ecclesiee Be-

suensi aliquid ad luminarii opus conferri . Cognos-

cens itaque petitioni viri Domini non esse contra -

dicendum, cum consilio totius capituli Lingonen- j.

sis statui ut de ecclesiis a sex leucis ultra infra a

Besua tempore Rogationum, omnes tam viri

quam mulieres cum oblationibus ad SS. apostolo-

rum Petri etPauli limina conveniant. Ulud quoque

non otiose mecum reputans quia, cum tempore

eodem Lingonas venire deberent, alii longitudine

via, alii imbeciliitate corporis, seu aliquibus aliis

occasionibns retardati, pabulo Dominici verbi, et

peccatorum remissione quam ibi deberent acct-
pere, frustrabantur. Veniant igitur illo tempore
statuto, et de peccatis suis veniam postolant», ab
eis quorum linguae claves coeli faclfie sont, a mona-
cbis illic Deo servientibus, de salute animarum
suarum admoniti, facta absolutione, et data bene-
dictione, laeti revertantur in pace, ete. Et at hoe
per ssecula inconvulsum permaneat, mann nostra
subter Grmavimus et ut a pluribus firmaretar ro-
gavimus. S. Brunonis episcopi. S. Guillelmi abba-
tis S. Lambertipraepositi. S.Geraldi archidiaconi.
S. Teudrici archidiaconi. S. Brunonisarchidiacoui.
S. Teudrici archidiaconi. S. Teudonis archielavi*
S. Widonis archidiaconi. S. Amelii. S. Widonb
presbyleri, S. Giraldi hjpodiaconi. S. NivardL S.
Gocelini, et aliorum multorum. Ego Airardasrao-
cellarius scripsi, et cum cseteris laudator et robo-
rator cxstiti.

Acta sunt hsec anno ab Incarnatione 1008, indi-
ctione 0, epacta xi, concurrente iv, regaante Ro-
berto rege, et domino Brunone sedeoi Lingonicam
tenente.

ANNO DOlfim IfXXIII

ARNULFUS

REMENSIS ARCHIEPISCOPUS

NOTITIA HISTORICA

(Dom Marlot, Metropolis Remensis Historia, tom II, pag. 39.)

Pro adispiscendo Remensi archiepiscopatu mul to- G
rum animos ambitio stimulabat ; quidam donis sibi
ad cum iter parabant, Gerbertus se successorem ab
Adalberoneaelectum,volo totiuscleri, omnium epi-
scoporum et aliquorum militumsuffragiijactitabat;
sedHugo^ nactus occasionem conciliandi sibi amici-
tiam Arnulfi principis,regio stemmate orti, egitpro
ea auctoritate qua pollebat/spe obtinendae pacis,ut
prffisulatus infulis adhuc licet juvenis donaretur.
Gujus rei Arnulfus statim certior factus per Adalbe-
ronem Laudunensem, qui ad castra regis venerat,
Hugoni mox reconciliatur.Porro Arnulfus,quondam
Ecciesiae Laudunensis cauonicus, nonfrater Lotha-

rii ut scribit Gontinuator Aimonii, sdd filios ejos
naturalis et nepos Garoli ducis Lotharingiae fuit.
Bruno episcopus Lingonensis de Gilberto comitis
Reginaldi fllio loquens in Actis Goncilii S. Basoli
eum fratrem suum unicum vocat, et Giiidonem co*
mitemSuessionensemconsobrinum. Unde j^quitor
Lotharium primo sororem duxisse Reginaldi, qac
posthac arege rcpudiataTheobaldo demonte Acalo
nupsit, etsic dissoluto matrimonio, Arnulfusquiab
eo venerat,filius naturalis regis reputatus estcum Ri*
chardoquodam, qui ejusdem fratris titalo gaadet
in actissynodalibus.Quidquid sit,coasiliam Ho^ois
fuit hac electione sibi priacipem deTtncire,qmaiias

1S4)

NOTrriA. HrStORICA

1542

obstaculum esse poterai primordiis uovellie su«e A ^< Caroli cursum feneahgix IransFudit? quod faei"

dominationis.

Antequam onus pontificale susciperet Arnulfus,
Hugoni et Roberto re^ibus sacramentum prsestitit
clientelse seu fidelitatis, quod manu propria, ut
moris est, ac sigillo corroboravit.

Arnulfus, Remis inauguratus, animum statim ad
coraparandos sibi amicos undecunque applicuit.
Sciens benevolentiam qua semper ususeratEzber-
ius Trevirensis cir cabeatserecordationis preedeces-
sorem Adalberonem, tutiorem se fore judicavit si
in hoc dissidentium regnorum tumultu ac novitate
sua ordinationis indissolubilem cum eo conserva-
retamiciliam.GseterumCarolusLaudunivelutlimax
in conclavi latitans, cum nullum foedus, nullse indn-
cise dolorem animi lenire possent, quin avitum re>
gnumquavi, qua dolo repeteret, totam regionem
tanquam infensissimus hostis populabatur. Ac pri-

nus die Ccenx Domimcx patravit^ Ob id veiulus Iradi-
tor vocatur ab Eginaldo, a Nangio, et a Joanne de
Nesie; quamvis non desint qui de bac bistoria du-
bitent, ut Papirius Masso. Quidquid sit, Carolus
ca{)tus ab Hugone ductusest in custodiam Aurelianis
civitate, ait Hugo Floriacensis, tuncque penitus ex
stemmatis ejus ramo excisnm est regnum Franco-
rum. At Arnulfum rex deducijubetjudicandumad
collectam Remis synodum, in qua deponitur.

Porro quid de Arnulfi proditione censendum sil,
si actorum supradictffi synodi (quae tanti ponderis
non sunt (juiususpicio suboriri possitcorruptafuisse
ab bsereticis) nulta ratio habeatur, vix quisquam
cerlo definire potest,cum EginaIdus,suppressoinfi-
delitatis crimine, virum pium ac modestum fuisse
asserat eumque ob solam mvidiam ac natalium defe-
ctum urgente Gapeto degradatum, cui astipulantur

mum Montem-Acutum in Laudunensi pago dolose -q quidam auctoresferecosetanei, etinter alios Hugo
coepit, tum Suessionenses agros, ac Renienses perva- Floriacensis, et Guido de Basochiis apud Albericum.

gatus.cuncta rapiuis. caede, incendio devaslabat. Fa-

maest etiam ab Arnuifo archiepiscopo Remos fuisse

evocatum, qul misertus ->ortispatrui sui, cogitavit a-

pud se quomodo civitatem ei traderet. £t (juoniam

alias usus fuerat opera Adalgeri presbyteri, iterum

pepigit cum eo, datis portarum urbis clavibus, ut

easconfestim aperiret, cum primum dux armatus

adventasset; quod ita factum est. Unde Carolus ex

condicto urbcm reserata porta ingressus, militibus

eam diripiendam tradidit^sanctuarium Dei polluit,

clerum et populum cum archiepiscopo captivavit.

Quodvero non levis suspicio esset civitatem jussu

archiepiscopi Carolofuissetraditam, ipse ut eam a

se amoliretur adversus omnes qui urbem spolias-

sent severissimamanathematis sententiam intorsit.

Hugo rex certior factus rerum omnium quae ac-

ciderant (increbuerat enim rumor adversus Arnul-

At Baldericus econtra tradit in Chronico Camera-
censi lib. i, cap. ilO, Arnulfum pro multis sce-
leribus, et maxime pro infidelitate sui senioris,
ab episcopali gradu depositum, sed quia absque
licentia et auctoritate Romanse sedis pontificis luit
degradatus, rursum ci ad eamdem sedem reditum
patuisse, quod Silvester II in privilegio eidem
Arnulfo concesso satis exprcssit, et auctor yiioe
Abbonis Floriacensis aperte fatetur.
Finita synodo tractarunt episcopide subrogando

Ereesule in locum Arnulfi; nec dubium quin Ger-
ertus, qui prsesens aderat, regum amicitia fretus,
omnesingenii vires pro adipiscenda hac dignitate
vehementer intenderit; opportunum tempus sibi
adessb videbatur, sed opportunior Hugonis etRo-
berti praesentia, quse sic pellexit electorum animos
ad id quod diu optabant^ ut sine alio delectu, Ger-

fum de proditioneRemensis civitatis)nihilque cun- Qbertum concordantibus omnium votis nominarint
ctandumratusstatuiteumsubjiceresynodalijudicio, ad archiepiscopatum Remensem.

ut poenaslueretsuse infidelitatis,et cum inconsulta
sede apostolica, ad quamjudiciaepiscoporum refe-
renda sunt, id probe sciret fieri non posse, litteras
ad Jo^nnem papampernuntiosipsedirexit, datque
operam ut afiae scribantur ab episcopis Remensis
provinciffi, auibus petitum est ut idem pontifex in
Arnulfum ooinsi^nem proditionem,aIiaqueobjecta
crimina, damnationis sententiam proferret.

Missi quoque eodem tempore Romam le^ati ab
Heriberto comite, socero Caroliprincipis,qui citius
forsan appnlsi, muneribus preeoccuparunt pontifi-
cem (si berberto credendum in propria causa), cum
interim legati re^isetepiscoporumper triduumante
palatiijanuasdetatigali, nec admissi, infecto nego-
iio Galliam redire coacti sunt. Ubi ergo a Romano

{>ontifice reversi non fuisse auditos retulerunt,intel-
ectum est, quasi ex eo silentio judicandi faculta-
tem inFrancorum episcopos devolutam. Undetam

His auditis, mquit Continuator Aimonii, prsesul
Romanus, valde mdignatus super hoc facto, inter-
dixit sacris omnibus episcopis qui Arnulfum dejece-
rantetGerbertum orainaverant Misit quoqueLeo-
nem abbatem a sede apostolica ad dominum Se-
guinum, archiepiscopum urbis Senonic«e, qui vice
sua in urbe Reraensi synodum congregaret mandans
illi ut siue dilatione revocaret de carcere Arnulfum,
et degradaret Gerbertum. Collecto igitur concilio
iterum in urbe Remensiex jussione apostolica revo-
catus est Arnulfus de custodia, et cum honore ma-
gno receptus in propria sede. Gerbertus autem,
relicto Francorum regno, se totum Ottoni Germa-
nise regi addixit, comitatusque est eum in Italiam,
ubi cum alic[uanti8per Ravennse constitisset, mox
ejusdem civitatis archiepiscopus e vita migravit, in
cijgus locum, petente clero et populo, ac regis con-
sensu, Gerbertus subrogatus est. Sic et hic statim

a regequamab episcopisindictumRemisconcilium, ^ post Gregorii quinti obitum, cogente eodem impe-

ad quod ssepe vocatus Arnulfus, cum excusaret se
quod a CaroIoregeLaudunidetinereturin vinculis»
tactum est inter hsec, ut proditione Azelini Laudu*
nensis episcopi, ab Hugone rege eadem civitas, et
qui in ea eral Arnulfus cum Carolo caperetur. Qui-
dam referuntprsedictum Azelinum, qui et Adalbero
dicitur, venia a Carolo obtenta quod cum Hugone
communicasset, suas sedi ab eo restitutum fuisse
ac inter consiliarios ascitum; qui cum custodiam
qnoque portarum urbis inconsulte tradidisset, clam
Hugoni mandasse se condicto die ethorahas,sibilo
edicto e domoepiscopali, apertunim,quodetfecit,
in cujus rei memoriam seu perfidise aut prasstiti
obsequii monimentum, duas hinc inde in vestibulo
domus statuas adhuc videri quarum una e collo
fistula pendet. De Azelino Guibertus de Nogento
sic loquitur : Quid nequius quam quoddominum suurn
regem innoeentem puerum^ eui sacramentum fidelita-'
tis iUefrmtiterat^produlit^et in exterum genm Ma"

ratore, apud quem gratia piurimum valebat, sum-
mum adeptus estpontificatum, mutatoque nomine,
Silvester secundus dictus est.

Sic igitur Arnulfus, rege consentiente, custodia
tandem exemptus, pontincatui restituitur, palHum-'
quo a Gregorio V, Joannis successore, per Aobonem
Fioriacensem directum recepit Statim asua inau-
gurationc majusaltareccciesiffi Mosomensis,vocatus
a Basone abbate consecrat. Hoc anno ibidem exi-
stens, monasterio dedit piscationem Cari fiuminis
secus Duziacum decurrentisusque adMosam,aItare
etiam ejusdem loci de Duziaco, et de Colredo^vulgo
Coroy^ m tcrritorio Remensi cum duabus tunicis
diclionalibus. Anno iteni 1018 fundationi ecclesise
collegiatfie Sancti Laurentii de Rozero ab Hilgando
ejusdem loci dynasta subscripsit. Tum moribusipse
et annis maturus s®culi lerumnas consummavit iii
Nonas Martii, vel pridie Nonas; quo vero annOjSunt
discrepantes sententia. Qoidami ut ColTenenas et

1543

AHNULPI ARGHIEPISGOPI REMENSIS

fo**

Demochares, putant an. 4009 obiisse, quos a vero
peniius aberrare patet. Sammarthani citant pri-
yilegium monasterio Latiniaco concessum an.
i0i9, cui Arnulfus archiepiscopus tanquam regni
cancellarius subscripsit, ^uem e^o auguroresse Re-
mensem. Auctor Ghronici Mosoniensis refert Arnulfi
obituman. 1021, Albericus 1023, eui su scribendum
puto, alioqui plures annos vacasset sedes Remensis,
quod verisimile non est, cum Guidonem episcopum
dilvanectensem, electuman 1024, hortetur et mo-
neat Fulbertus Garnotensis ut intersit,tanquam suf-
fraganeus provincise Remensis, consecrationi Ebali,

A Arnulfi successoris. Arnulfus igitur vita functos iu
ecclesia Beati Remigii, quam bonis cumolarerat,
tumulatus est, cui asceta quidam sequens cecinit
epitaphium quod Japidi afOxum adhuc cernitur e re-
gione summi altaris ac latus Evangelii.

ffic jacet Amulfus regali stemmate fusus^

Retnorum prmuly nulli pietate secundus,

Spes inopum, pes dehilium^ pastor monackMTim^

Assertor veri, rigidi servator honesti,

Quem fera mors rapuit, qtta nulli piircere novit.

Flete Patrem, monachiy ULcrymarum fontt perenmi.

■■■

ACTA ELEGTIONIS ARNULFI

- (Anno 989.)
[Les Actes de laprovince eccUsiastique de ReimSf I, 629.)

Sancifie ac universali Ecclesi» catholicee salutemB mate positi (1), aliquo infecit contagio, sed tameo

dicunt filii Remorum metropolis.

Divae memoriee Patre nostro Adalberone sensus
corporeosrelinquente,cIarumlumen pastoris amisi-
mu8, prseda hostium facti sumus.jltaque dum moli-
mur tanti viri resarcire ruinas, elapsa suntcanonica
tempora, violatfie sunt leges, quibus cavetur nullam
sedem amplius triginta dierum spatio vacare licere.
Nuncque tandempulsantibosdivinalux se aperuit,
ei quo sequeremur ostendit, dopulso Antichristo,
Simoniaca hseresi damnata. Nos, inquam, qui dici-
mnr episcopi dioeceseos Remorum metropolis, cum
omni clero diversi ordinis, populo acclamante,or-
thodoxis regibus nostris consentientibus, eligimus
nobis in prffisulem virum pietate prsestantem, fide

hunc mater Ecclesia purificans, mysiicis ablnit sa-
cramentis. Hunc, inquam, dicimus Laudaneusis
Ecclesise filium, et^ ut verius fateamur, Remensis,
ea quippe civiias Remense terrilorium, Remensis
parochia est, nec sic a beato Remigio divisa, uifie-
ret aliena; nimirum ille vir Deo plenus, unitatem
appetens, non scissionem affectans, sic scidit ot
coheereret velut pars in toto; et quis, et quaiita>
fulurus esset, inteliigens, natale solum beavit sa-
cerdotii dignitate. Eligimus ergo hunc Arnulfuro,
hinc ortum, hic educatum, SimoniaciB hseresis ex-
pertem, a factione iyrannica remotum, sui cuiqne
jura debita reddentem, sanctuarium Dei non dissi-
pantem. Sint procul ab electione nostra dolas ei

insignem, ccmsianiia mirabilem, in consiliis provi-C fallacia; nec putent eamad se pertinere filii Belial;
dom, rebasgerendis apium, in quo hse viriuies quse filii pacis ei concordiee siabilem eisolidam in per-
sie dare reluceni, indicio sunt cseieras abesse non peiuum faciani, confirmando, corroborando, sab-
posse, Amulfum dicimus, Loiharii regis filium; scribendo»
quem etsi alios sanguis viiio iemporissub anathe-

JURAMENTUM ARNULFI

Bgo Amulftts, graiiaDei prsevenienie, Remorum
archiepiscopos promitto regibus Francorum Hugoni
et Roberio me fidem purissimam'servaturum, con-
siliumei auxilium secundum meum scire ei posse
in omnibtts negoiiis prsebiiarum ; inimicos eorum
nee consilio, nec aaxilio ad eorum infidelitatem
scienier a^juiurum. Hsec in conspectu divinee maje-
statis ei beaiorum spiriiuum, ei ioiius Ecclesiee assi-
aiens promiito, pro bene servaiis laiurus pnemia ^
aeieraiB benediciionis: si vero (quod nolo^ et quod
absit) ab his deviavero, omnis benedictio mea con-

vertaiur in malediciionem, ei fianidies mei pauei,
eiepiscopaium meum accipiai alier ; recedania me
amici mei, sintque perpeiuo inimici. Huic ego chi-
rographo, ame edilo in iestimoniumbenediciionis,
vel maledictionis meaesubscribo, fralresqae ei filios
meos, ui subscribani, rogo.

Ego Arnulfus archiepiscopus subscripsi.

Actum Remis in palatio, anno Yerbi incamati
989, indictione u anno iii ordinaiionis domni
Arnulfi archiepiscopi.

(1) Yide conciliam Remense anni 987.

int

tomomToiiimt ik pRjia)ONfi$.

i«4«

ARNULFI COMMONITORIUM

CONTRA PlbEDONES (2).
(Actes de la province eccUsiastique de Reims^ I, 631.)

Arnulfus, gratia Dei archiepiscopus. A

Quid libi vis, prsedonum Remensium scelerata
manus?Nihilne te movenl pupilli et viduae lacrimae,
nec advocatus eorum ? Velis nolis, Dominus tuus
ipsetestis, et judex, et gravis uitor, cujus judicium .
non effugies. Vide quid ante oculos ipsius egeris.
Sanclam pudicitiam virginum non erubuisti ; ma-
tronas etiam barbaris verendas nudas reliquisti ;
orphanum etpupillum non respexisti. Parvum tibi
hoc : accessistiadtemplumMatris Dei cunctis mor-
talibus reverendum ; ejus atrium perfregisti, pol-

luisti, violasti ; quod oculi tui viderunt, concupi*
visti; quod manus attrectare potueruut,rapuisli. Et
nos quidem contradivinum et humanumjus mise-
ricordia abutentes, quod cibi et potus abstulisti,
non indulgemus, sed propter impia tempora non
exigimus.Exigimus autem reliqua omnia quffi pol-
lutis manibus pervasisti, ac retines Redde ergo,
aut sententiam damnationis in pervasores rerum
ecclesiasticarum a sacris canonibus promulgatam,
eam in te latam^ maitotiesque ferendam, excipe.

ANATHEMA IN PRiEDONES

Auctoritate omnipotentis Dei Patris, et Filii, et
Spiritos sancti, interveniente et adjuvante beata
Maria semper Virgine, aucloritate quoque ac pole-
state apostolis tradita, nobisque relicta, excommu-
nicamus, anathematizamus, maledicimus, damna-
mus et a liminibus sanctse matris Ecclesiae separa-
mus vos, Remensium prsedonum auctores, factores ,
cooperatores, fautores, eta propriis dominis rerura
suarum sub nomine emptionis abalienatores ; obte-
nebrescant oculi vestri qui concupierunt ; arescant
manus quas rapuorunt,debilitenturomniamembra
quae adjuverunl ; semper laboretis nec requiein
inveniatis, fructuque laboris vestri privemini ;

B formidetis et paveatis a facie persequeciiis, et non
persequentis hostis, ut tabescendo defictatis ; sit
portio vestra cum Juda traditore Domiai io teira
mortis et tenebrarum, donec corda vestra ad satis-
factionem plenam convertantur. Hic autem sit
modus plense satisfactionis:utomniainjusteabIata
prseter cibum et potum propriisdominisex integro
restituatis, coramque Reroensi ecclesia poenitendo
hnmiliemini, qui sanctam Remensem ecclesiam re-
veriti non estis : ne cessent a vobis hoe maledictiQ'-
nes scelerum vestrorum persecutrices, quandia
permanebitis in peccato pervasionis. Amen, flat,
fiat.

|2) Quod non levis suspicio esset civitatem Re- q spoliassent severissimam anathematis senteatiam
mensem jussus Arnulfi Carolofuisse tradiiam,ipse, intorsit. Vide Notitiam historicam, supra.
ut eam ase amolirctur, adversus omnesqui urbem

LIBELLUS ABDIGATIONIS ARNULFI

(Labbe, Concil IX, 1738.)

EgoArnulfus,quondam Remorum archiepiscopus,
recognoscens fragilitatem meam et pondera pecca-
torum raeorum,testesconfessores meos,Siguinum
archiepiscopum, Dalberlum archiepisc , Arnultum
episcopum, Gotesmannum episcopum, Herveum
episcopum,Ratbodura cpiscopum, Guallerium epi-
scopum,Brunonemepiscopum,Milonemepiscopum,
Adalberonemepiscopum,Odonem episcopum, Gui-
donem episcopum,Heriberlum episcopum,constitui
mihi judices delictorum meorum, et puram ipsis
confessionemdedi,quffirens remedium poenilendi,
et salutem animse me8e,ut recederemab officio et
Patrol. CXXXIX«

D ministeriopontificali^quosme recognoscoosse indi
gnum,et alienum me reddens pro reatibus meis,in
quibus peccasse me secreto ipsis confessus sum, et
de quibus publice arguebar : eo scilicet modo, ut
iili sint testes alii succedendi et consecrandi in loco
meo,qui digne prseesse et prodesse possit Ecclesifle
cui hactenus indignusprsefui; et ut inde ultra nul-
lam repetitionem aut interpellationem auctoritate
canonica facere valeam,manu propriasubscribens
firmavi. Quo perlecto, ita subscripsit. Ego Arnul*
fus quondam archiepiscopus subscripsi.

49

iW

ARNULn ARGHIEPISCOPI REHENSlS.

1S4S

ARNULFI EPISTOL^

(Vtde inter epistoku Crerbertiy num, 163, 164 hujusce voluminis coL 244-245.)

ARNULFI ARCHIEPISCOPI REMENSIS

PRTVILEGIA

(Les Actes de la province eccUsiastiqve de Eeims, i, I, p 630. et t. 11, 1 .)

L

Privilegium pro abbatia S. Remipii.

(Anno 989.)

In nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti^san-
ctse et individuse Trinitatis^ego ArnuIfus^Dei gratia
Remorum archiprassul, nolum volo fieri omnibus,
quoniam ego non immemor liberalitatis et munifi-
centiffiparentum meorum,quam erga patremetpa-
tronum nostrum sanctumRemigium fideliter habue-
runt, Lotharii scilicet genitoris mei,nernon et avi
Lttdovici inclytorum regum, atque aviae mese glo-
liosse reginae Gerberg8e,volo res et potestatem prae-
dicti sanctiaugere pro mea et parentorum meorum
salute ; quatenus ipse intercedat pro nobisadDomi-

A gnum Adalgeri decani. Signum Rotfridi archidia-
coni. Signum Brocardi comitis.

II.

Privilegium pro ccsnobio Mosomensi,

(Anno 1015.)

In nomioe sanctffi et individueeTrinitatis. Notum
sit omnibus tamprseseutibus quam futurisfidelibus
quod eguArnuifus,gratiaDeiRemorum archipnesul,
venerandi abbatis Bosouis cseterorumque meorum
fidelium imploratione rogatus,contuli SanctaeMaris
Mosoraensis Ecclasise quartas omnium ecclesianim,
quse ad prffifatum pertinebaut locum, haud contra
sancti Remigii statuta, qui indigentibus jussitdari
illasi sed ad relevandam ipsius loci paupertatem,et

num, et mereamur gaudere in regno viventium. _. obperegrinorumpauperumquesusceptionein.Indul-

Itaquesuburbium,quodBurgum vocant^quod etiara
ejos castello subest, nec non et omnia ej us adj acentia
hoc est molendinos ethortos,camposqueet domos,
in jns potestatis ejus concedo:ita ut ab hodierna
die et deincepsin potestatem alienam non transeant.
In his ergo nullus polestatis vim exerceat ; sed,
eornm omnimodis immunitate servata, sancti Re-
migii,ejusquemonachorum potestati omnia subja-
ceant, hoc est, tabernffi, furni, mercatum^ bannum,
macellum, et postremo queecunque ad Burgura
pertinere videbuntur, necnon et omnes justitise ad
me perlinentes, prsdictfle potestati subdantur.
Quod si quis dissipaverit hoc nostrae roborationis
censura constitutum, omnipotentis Dei auctoritate

sietiamin adjutorium victus monachorum omnem
decimam porcorum,quospraedicti locisabbasetfra-
tresmitlerent in Ardennam silvam gratia saginandi,
et decimam iliorum porcorum quos homines suffi po-
testatis, videlicet villffi Bervelliacensis {BreviUy) in
prffinominatamsyivamhaberent. Simulque donavi
piscationemCari fluminis(/a riviireduChier)^cnfS^%i^
siacum(i)ouzy)decurreQtis,aloco ubi bannum tenent
de BervilliacOjUsqueaddecursumipsius fluminis in
Mosara Hffic omnia prffiscripta quffi a me vei ea qus
ab antecessore meo Adalberone, seu a quibnslibet
fidelibus personis collata aut conferenda snnt,perpe-
tualiler secureque etabsque ullarepetitionemeomm
successorura vel prffipositorum aut officialium perti-

et nostra perpetuffi damnationis incurrat maledi- G nentiura adBeraensen episcopura seu rujuslibet per-

ctum. £t ut fixum et roboratum hoc perraaneat,
t%o ipsa propria macru firmavi, et authenticarum
personarum annotatione, et sigilli nostri impres-
sione roboravi.

Signum ArnulfiRemorumarchiepiscopi, qui hoc
donationis scriptum fieri jussit. Signum Arnulfi
Aurelianensis episcopi vicedomini domini Lotharii
regis, qui hoc donum laudavit et confirraavit. Si-
gnum Guidonis Suessionensis episcopi. Signura
Adalberonis Laudunensis episcopi. Signum Herivel
fielvacensis episcopi. Signum Gotesmanni Atnbia-
nensis episcopi. Signum Ratbodi Noviomensis epi-
KopiiSignumOdonis Sylvanectensis episcopi. Si-

sonffi locus jam dictus possideat, pro animffi me«e
antecessorumque meoruraseu cffiterorum fidelium
reraedio, Romanisque priviiegiis et apostolicis de-
cretis sub anathematisvinculo corroboravimus : et
nunc in prffiseuti synodo /ratres coepiscopos cffite-
terosque fideles confirmare fecimus. Quod si quis
contrahujus donationis scriptura cupiditatis felle
prffivenlus ire tentaverit,aut infringere volnerit,
iram oranipotentis Dei incurrat, sed cura Judatra-
ditore Doraininostri JesuGhristiffiterno gehennae
incendio concreraetur, nisi resipuerit, et coram ab-
bate fratribusque loci ejusdem ad satisfactionem
confugerit. Fiat, fiat.

1549

PRIVILEGIA.

1550

-}• Signuin Arnulfi Dei gratia Remensis Ecclesise A
archipraesulis.

•f Signum Adalberonis sancUe Laudunensis Ec-
clesiflB episcopi.

•f Signum Fulconis Arobianensis episcopi.

-}• Signum Rotgeri GaUtlaunensis cpiscopi.

-}• Signum Rodulfi Silvanectensis episcopi.

•f Signum Gerardi Gameracensis episcopi.

-}• Signum Rolgeri Belvacensis episcopi.

•f Signum Harduini Noviomagensis episcopi.

-}• Signum Balduini Tarvanensis episcopi.

•f Signum Rayneri praepositi. S. Alulfi vicedb*
mini.

Acta Remis monasterio sanctse Marise, anno ab
Incarnatione Doniini nostri Jesu Ghristi i015, in-
dictione xii, iv Idus Maii, regnante gloriosissimo B
rege Fraucorum Rotberto.

Ego Dario vice cancellarii subscripsi.

m.

Pro eodem ccmobio,
(Anno 1018.)

Abnulpus, gratia Dei Remorum archiepiscopus.

Gredibiiiterverumestquod dicit sanctaScriptura,
quia fiducia est magna coram summo Deo eieemo-
syna facientibus eam. Ideo pro certo credimus quo-
niam maximam habebit reniunerationem iiia mise-
ricordia, quse sanctorum locis et ecclesiis Dei Ghri-
stique pauperibus fideliter fuerit impensa.Propterea
notum esse volo tam praesentibus quam futuris
Ghristi fidelibus et nostrb, nostrorumque successo-
ribus, qood egoin DeinomineArnulfus,Remorum q
gratia Dei archiepiscopus, per consilium Rotberti
regis Francorum, et multorum fidelium nostrorum,
ecclesise sanctoe Dei Genitricis Marise Mosomi, se-
cundum etiam quod a preedecessore meo Adalbe-
rone devotissime faclum fuerat, per deprecationem
Bosonis abbatis ejusdem loci, qusedam bona qam
juris nostri erant misericorditerindulsi, ut mona-
chos inibi Deo servientes nostra sublevaront benef]«
cia, quatenus animfie nostrae etsuccessorum meorum
remedio, sanctffi Marise et servorum ejus subveniret
oratio. De cujusrebus illimonasterio tunc pertinere
debentibus, cum antea multo tempore Romam pe-
tiissem, et preedictum abbatem mecum haberem,
depreratussum humiiiter, et obtinui a sede aposto- ^
Iica,ut ille locusMosomi Romanae auctoritaiis me-
returhabere privilegia; quibus acceptis, et aliquot
decurrentibusannis,nostriministeriaIesdeMosomo,
et judices de ccistello cceperunt illum locum soepe
molestare, et tanquam ex uostra rectitudine per
bannum et districtum nostrum suborta occasione
plurimas injurias facere ; quia hominibus Sanctae
Marise in Mosomo et Flabeio {Flaba) manentibus
necesseerat gemina placita custodire, etvigilias ad
castrum facere, et in dandis lectis, vel aliis negotiis,
servitia prsebere. Rac de causa, cum essem in regis

prsesentia Lauduni in Pascha, adiit hnmilitaiem ct
preesentiam nostram prsedictus abbas Boso, insi-
nuans suam necessitudinem, et pauperam suorum
oppressionem, obsecransque humiliter utpro animas
meee, meorumque successorum remedio, facerem
de ista causa et oppressione aliquam misericordiam
et relevationem Sanctee Marise monasterio. Quod
cum regi ostenderem, et cum ejuscousilio etbene*
volentia,multorumetiambonommhominumdepre-
catione conventus essem, auctoritate qua debai, et
devotione qua potui, donavi ecclesiae predicliB ban*
num et districtum supra scriptarum rerum, facieus
traditionem per manus Godefridi ducis, ejusdem
ecclesise advocati, prsesente etiam Haceca jam vi-
dua, etfilio ejus Dodone, qui werpierunt (3) ibidem
tertiam, qua; de suo beneficio erant,ad opus sanctie
Mariae perpetuo habendum etquiete possidendum ;
ut homines sanctse Mariae in Mosomo, vel Fiabeio
manentes, vel deinceps undecunque ibi manere ve-
nientes, nuUas constumias (4) alicui hominum vel
potestati faciant, nisi abbati et monachis Sancta
Marise, nec placitaobservent, necvigiliascustodiant,
nec lectos prsebeant^ nlsi ad servitium ecclesise. Qua
traditione solemniter facla, et banno sub prnsentia
regis Rotberti legaliter imposito, ne aliquis homo
hoc infriugere praesumeret aliquando, etiam ad fu-
turorum memoriam et ecclesiae Iibertatem conser-
vandam, auctoritatis nostne scriptum imposui, et
signare feci, admonens ex parte Dei successores
nostros ut, sicutsuastatuta ecclesiastice facta volunt
inviolata manere^ sic hiyus nostrfie donationem et
statutum eleemosynae nuUo ingenio patiantar rescin*
di vel violari aliqua ratione. Omnibus vero quos no-
strse auctoritati vinculum Ghristi subjugare debet,
comitibus, judicibus, preepositis, diversis etiampote-
statibus, sub anathemate Ghristi et totius Ecclesiie
interdictum facientes, ammonemus ut nullo inge-
nio, nulla ratione, nuIIacupiditatesubripIente,hoc
decretum preesumant infringere vel removere.
Quod si facere praesumpserint, cum Juda traditore
Domini subjaceant seternse maledictioni. Fiat, fiat.

•f Signum Arnulfl Dei gratia Remensis Ecclesiffi
archiprcesulis.

•i* Signum Adalberonis sanctse Laudunensis Ec-
clesice episcopi.

•{• Signum Fulconis Ambianensis episcopi.

•{• Signum Gerardi Gameracensis episcopi.

-}• Signum Rotgeri Gatalaunensis episcopi.

Signum Godefridi ducis, ejusdem Ecclesiie ad-
Yocati.

Signum Dudonis,signum Odonis comitis,signam
Hilgaudi, signum AluIfl,archidiaconietvicedomini.

AclumLauduni inmonasteriosanctsMarise, anno
ab Incarnatione Domini nostri Jesu Ghristi 1018,
indictione i, regnantc Rotberto rege Fraoconim.

Ego in Dei nomine Bardo cancellarius scripsi.

U) Werpift ^f^guerpirt^ abandonner.

(4) ComdimuUs servioo Atahli pir la. coutmiM*

ANNo j>oum MXXIV

COKSTANTINCS

S. SYMPHORIANI ABBAS.

VITA ADALBERONIS II

METENSIS EPISCOPl
AUCTORE CONSTANTINO ABBATE.
(Edidit Pertz, Monumenta Gei^manix historka^ ScripU tom. IV, pag« 658.)

MONITUM.

Adalberone II ,qui annis 984-1005 Metis sederat, defuncto^Theodoricusdux filium Adalberonem III fra-
tri successorem instituityparvulumque adhuc cursB Theodorici. fratrisKunegundse reginse, commisit. Qui
potestate sua abusus cathedram episcopalemipse invasit,et potestate fratrissui,Heinrici ducis, iisas, cam
an. i008 Trevirensis quoque cathedra Liudulfo morluo vacasset, ejus occupandse cansa contra Megin-
gozum archiepiscopum a rege institutum etTheodoricum ducem bellum iniit, quod vario rerum eventu
usque adan, i012 processit,et nonnisi an. 1017 vera pace compositum essevidetur.Medias igitur intertur-
bas, quibus tota Lotharingia devastabatur, Constantmus (1), monasterii S. Symphoriani extramuros Me-
tenses abbas, YitamAdalberonisIIscribeudam suscepit. Impellebat eum recordatio meliorisffiviet gratas
in defunctum animus, quem moiiasterii suirestauratoremvenerabatur, cuiipsequondamcomesassiduus
tam ad mensam (2) (^uam in morbispauperumcurandis (3) adha^serat, cuius beneftcio anno 1004 mona-
sterio S, Symphoriani abbas prsefectus erat (4),cui aegrotanti et morienti Numeniaci(5) et Metis astiterat
cujus defuncti cii.cium etstamiueampro magnis thesauris acquisita religiosissime servabat(6 ,quem deni-
que in ecclesia S. Symphoriani sepultum 0) piecibus assiduis Dcocommendatum susceperat.Opus ma-
gna devotione sed stylo nonnunquam diffusiori cxactum, plura continetmemoriadignissima, et rerum po-
tius quam temporis ordinem sequitur. Scripsit auctor ahquot post Adaiberoniset Liudufi Trevirensis (8)
obitumannis peractis(9), superstite Immoneabbate GorziensivlO),necdumf]rmapace regionis composi-
ta(ll), Heinrico Ilrege, non imperatore (12); igitur annocirciter 1012, et exemplosuo paulo post Alper-
tum, monasterii S. Symphoriani tunc monachum,ad scribenda gestapontificumMetensiumConstantino
nostro dicata, accendit (13). Quo anno bonus abbas obierit, non plane constat (14).

Tres libri codices supersunt :

(1) C. bibl. regise Parisiensis n. 5673, mbr.,in-4<^ minori, ssec ii,Constantinimanu scriptusaut dictante
eo exceptus,paucisque in locis correctus, quem Parisiis anno l§39evolvi,eleditione nostraexprimendum
curavi. Contmet nihil praeter Yitam et epistolam Hildewardi Halberstatensis episcopi ad Adaiberonem
scriptam.

(2) C. bibl. ejusdem n. 5294,mbr.,sffic« xi,in-foI.,Iiber olim Saneti Symphoriani Metensiscoenobii, Cod-
stantini nostri jussu Bettonis harundine exaratus; Vita hic ex priore codice transcripta et manu alia
passim correcta, a>que ac illa Constantini auctoritatem prseferre videtur. Cui plurimum consentit :

(3) C. bibl. ducalis Guelferbytanffi inter Augusteos 76, 14 signatus, mbr., sffic. xi, in-fol., quem ffique
ac re^um n. 5294 Waitzius noster cum editis contulit.

Quibus subsidiis ita usus sum, ut codicem primum ad litteram expressum nonnisirarissime reliqaorum
ope corrigerem. Hildewardi litterffi in collectione nostra Epistolarum edendffi reponuntur.

In fine Epitaphium Adalberonis a Kuonrado, S Naboris ut videtur monacho,compositum,quodBala2iaa
olim in Miscell iy^554,ex codice Colbertino n. 1682, auctoris nominecelato, ediderat, ex eodemcodice in
bibLregio Parisiensi n.8088 signato, sffic. xi, in-fol., una cum ineditis Kuonradi carminibus, quibus ept-
taphium Ratramno abbati oiiert et sacram ipsius vitam exponit, preferimus.

NOTiE.

(1) G. 26 pTffidecessores suos Fingenium et Si- (9) C. 27 aridajam utriu^que membra dicit.

riaudum nominat. (10) Quo anno obierit, non constat.

(2^C. 8. (11)C. 27.

(3) C. 14. — Prffiterea se tacente alios de elemo- (12l C, 15.

loqui jnbet. (13) V. ea ;..«.» «ji^*^ ^v»«» ^^ ^*,^^^^ •. ^»»^.

G. 26. (14) V. Gall. Christ. XHl, p. 846, ubi usque ad

mis loqui jubet. (13) V. ea infra typis edita (Patrolonxi. CXL).

(4) G. 26. (14) V. Gall. Christ. XHl, p. 846, ubi usque ad

(5) C. 31. a. 1046 vixisse dicitur. Rivet Hist.li/ter. VU,p.248,

(6) G. 22. nescio quo testimonio nisus, eum 10 Sept. 1024

(7) C. 36. obiisse dicit.
(8)Qaia.i008.obiit.

1553

GONSTANTINI S. SYMPQORIANI ABBAHS YITA ADALBERONIS n.

im

INCIPIT VITA.

1 . Adalbero i sanctse Mettis venerabilis praesul, A ad reformandam in populis pacem totius paci^

magni Adalberonis fratruelis (15), licet tempore
inferior, Jicet post natus, merito et gratise privile-
gio, vere fatemur, non impar, gloria luxque decu-
sque cum suorum — nostrum dicimus — tum to-
tius patrise, ad hoc omnium quaqua orbis degen-
tium, genus ab attavis > et supra nobillimum *,se-
que suoque preemio omnino perornans, omnino
perlustrans, dum vizit splendor gaudiumque et,
ad conservandas res publicas, spes salutis et vitee^
nonodecimo Kalendas Januarii dum deccbsit, lu-
ctus qui dici non possunt reliquit bis, quibus ab-
scessus ejus tenebrse ffiternse caligoque perpetua
abhinc, proh dolor I perseverat. Hic nomine et vi-
tae grati magnus ad mundi provectum et fficclesise
stabilimentum procreatus, patre Friderico, qui
Gallise medianse dux, generositatis excellentia et

amator Adalbero genere et mente nobilissimus *,
procurante et procurrente matre Beatrice, faventa
domina AdeIheideaugusta,prolis adhuctenerrimeB
avia, quod autem primum bonarum rerum postre-
mumque est, Deo omnino annuente, votis populo-
rum et seculorum famosissime Metti prsesul ele-
vatur et constituitur die 17 Kal.Novemb. anno Do-
minicse incarnationis 984 < indictione 12 ^.

3 Mira vero Dei et Domini nostri gratia, et po-
tentiae antiqua virtute,quod estdictu mirabile, priu-
cipum illa discordia quam putabant non sine ma-
gnis periculis nec sanguinis > multa efifusione um-
quam evadendam, sic sedata, sic ad nichil redacta
est, ut res jam in armis constituta, ad unitaiem
electiprincipisetaddiutumitatem verae pa^is, qu«e

sapientia; praeminentia multos prffidecessorum in B quamdiu vixit priucepsidemduravit, perfectissima

id offlcii superavit, matre Beatrice, quse Magni Hu-
gonis fllia fuit, progeLitus est, et tantam tamque
inclitam lineam * generis non modo uon infama-
vit, verum ultra quam est dicere, ullra quam est
digne meditari, decoram reddidit et insignem,
dum Adalberonis vita purissima et gloriosa, prout
fert instantia temporis, populis enarratur,gentibus
ad Dei et Christi ejus Domini nostri gloriam pro-
nuntiatur.

2. Quid autem egerit, ad quid natus sit, qualis
vixerit,paucis dicere cupientes, intimamus audire
volenti,amatorem eum ex cordis integritate ac ani.
mi maxima alacritate sui ex cunis fuissc condiloris,
proximum ex divino prsecepto omnino dilexisse,

rediit, dum votis fidelium Adalbero in hunc digni-
tatis pontificalis gradum felix ascendit. Acta sunt
hsec felicibus auspiciis Wormacise {circa oci. 20],
quondam Vangio dictse, quo exercitus GaUiarum
Germanieque pars ad favendum puero principi, pars
ut resisteret, concesserat (17). Sed Adelberone ba-
culi pastoraIisdonatohonore,regi, quem Deus ele-
gerat ut eratvidere, qui paulo anterestiterant magis
hujus beati meritis post plus pronos adserviendum
sese inpingere festinabant, et fideles fore abhinc
in posterum devovebant. Quid amplius? Pacatis
rebus regiis^ tranquillatis cunctis regis novi nego-
tiis, Beatrix, quse hujus pacis propagatrix Deo an-
nuente extiterat, et cujus industria tam subita mi-

infirmantium corpore sive corde usibus, ut sibi ipsi, ^ litum et principum in regem confederatio facta fue-

semper condescendisse, mortuorum sepulturis assi-
due, dum necesse erat, astitisse, et ut succincte
multadicam, eam sibi legem beatus statuerat, ut,
quocunque veniret, lux quedam venisse et spes sa-
lutis videretur, semperque ad divina mandata con-
servanda et fratribus utiliapraevidendaseanimum-
quesuum intenlissimepiissimus prroparabat. Scola.
ribus disciplinis apud Gurgitenses (16) castissime
detritus et institutus, dum post mortem secundi Ot-
tonis divi imperatoris {an, 984), et casu patris et
orbitate immatura filii, post creati ca?saris totus
occidens dissensione minorum,majorum autemcu-
piditate ad regnandum,omnino Iangueret,dofuncto
memorandae vitos viro Deodcrico pontifice {an, 984),

rat,cum sua felicissimaprole felixet ipsa, et cum no-
bili illo Mettensium exercitu, ad urbem fllio datam
ire properat, gestibus cordis et corporis quibus po-
terat, quibus noverat, Deum et Dei antiquam cl^-
mentiam et summam bonitatemacnotamgentibus
virtutemmagDificansatquecollaudans. Fit concur-
sus virorum ac mulierum, fit inaudita populorum
irruptiojfitadmirabilis monachorumaCvirginum et
sanctorumomnium votivusacdulcis appIau8U3»dum
veniunt, dum diu prsestolata gaudia affore cernun-
tur ct suscipiuntur. Quanta piis gratuiatio, quanta
curdiumprscconia, dumapopulis laudes Deo reso-
nantur ^o, dum clerus non tantum urbis unius mo-
dos dulcissimos et hos altissimos inter cantandum

VARL^ LECTIONES.

i Incipit vita beati Adelberonis episcopi. Igitur Adalbero 2, 3. > ita 1. 2. 3. * ita 1. nobilumum
corr, nobilissimum 2 * linea 4. » nobilhmus 2. 3. • DCCCG 1. 2. addito in 2. airamenio fusco :
LXXXIIII. 7 locus erasiiif in 1. numerus atramento fusco additus in 2. * nec sine s. 2. 3t * et virginum ^c
2. 3. ^o resonant 2. 3.

NOTvf:.

H5) Fratris Friderici filius. (17) Rex ibi 20 Oct. erat; Bohmer Reg. N. 629.

(l6) I. e. Gorzienzes.

\m

CONSTAISnNI S. SYMPHOtUANI ABBATIS.

iSSft

facit, dum sacrarum ii mulierum iurba voces Deo A cura sibi erat monacbis semper dilectis accurate

dignas efferunt in excelsis.

4. Interim benedictio sacerdotalis usque in Gbri-
sti Domini batalem dififertur; et quia Dominicus
dies ad hoc sacramentum peragendum a Patribus
est institutus, S Kal.Januarii, quo natalis Innocen-
tum celebris veneratur, dominicaJis resurrectione
Domini sacratus ac sanctusdies alfuit; et ecce an-
tistites vicinarum civitatum Trevirim, quse est me-
tropolis antiqua, confluentes, cui domnus Ecbertus
venerabilis archiepiscopus prseerat, paribus votis
parique assensu dominum Adelberonem insedem

satis parare.

9. Ergo isbeatus vir, cumquo, ut vere credimns,
Deus erat vere apostolicus omnibus ^* omnia factQS,
ut omnes lucrifacret, universis non modo cleri-
cis sed et laicis, Judffiis etiam dilectissimus erat,
ita ut usque bodie, praetermittam christianos, ab
ipsis nostroe i« etiam retigionis infestissimis Judsis
cotidianis luctibus et gravibus suspiriis defleatur.
Hunc omnis sexusetsetas, hunc omnis ordo et con-
ditio, hunc incolse et advense, hunc infra el »
hunc extra positi, hunc noti hunc ignoti, miro af-

Mettensis urbis praesulem consecrant atque bene- - fectu menlis venerabantur ac diligebant.
dicunt. Hinc jam pastoralibus curis et ovium do- 10. Erat igitur corpore plus cunctis sui temporis
minicarum registris susceptis, totum se ut forma venustus, statura decorus, forma elegans, ocuUs
commissi gregis fleret accinxit, totum in Dei ope- amantissimus, nasu mediocris, capillis albus el ipsis

re corpus et animam prseparare deliberans, exem-
plum subditorum et specimen advirtutesforestu-
dio summo curavit.

5. Affabilis etiam setate aut paupertate inferio-
ribus, ultra quam credi hoc tempore possit, humi-
lis sic, utapravisin hoc et a superbis quasi nimis
dejectus notaretur, mitis prse omnibus sui tempo-
riSyire (18) omnino expers, ita ut se mirari dice-
ret, adquid aut quomodo in homines vitium ira-
cundiiB assurgeret, cum ipse disciplinas erga ma-
le facientes exercere gestiens, irasci non posset.

6. Servorum Dei et prsecipue monachorum ama-
torferventissimus, adeo ut a laicis assidue lacera-
tus ac corrosus, nihil preter monachoscurare infa-
maretur ; Christi Domini certe imitator fieri exo-
ptans et vere cupiens, dum Dominum suum, quod
cum publicanis et peccatoribus convivaretur, con-
▼iciari legeret, et a Judeis pessimisvini potatorem

raris et planis, ex genere corpulentus, manibos
pedibusque et toto quod erat mirabilem Deum in
omnibus operibussuisostendebat, et quam deconu
Factor in sua natura sit, cujus tam decora opera
habeantur, se cernentibus indicabat. Primordia ac
primitice actuum ipsius ad divinos usus et ad exer-
cendos animosin hisquae pietatis sunt,sancti Sjm-
phoriani locus extitit, qui licet antiquitate nihil
praeter ruinas et casus prsetenderet, et in nigerri-
mam faciem ejus magna nobilitas decidisset, situs
aipcenissimus vineisque uberrimus ac urbis vicinio
honorabilis, sanctorum multiplicitate, et quod est
decentius, sedis pontificum numerosis corporibus
famosissimus, cor beati et i< dulcissimi domini no-
stri Adelberonis et mentem, ut in hanc quae est
yidere decoris spetiosissimi venustatcm reduceret,
induxit, et in redivivam ut assurgeret forraositatis
gratiam, devotissimiis elaboravit; nec destitit, do-

Tocatnm audiret, se improperia hujusmodi aut ^ uec ad id quod cceperat felici Dei dono votisbeatis-

forte graviora pro ejusdem Domini sui quo mul-
tam fervebat amore perpeti, divitias inestimabi-
les et grata sibi munera judicabat.

7. Gonviviis virorum sanctorum et monachorum
mazime sic delectabatur ut felicem se eo die fate-
retur, quo cum his ei prandere contingeret, quibus
mundus crucifixus est et ipsi mundo, quibus et ac-
cambens sepe dicebat : Venite, ut sedeatis a dex-
iris filii matris wcclesix.

8. Hsecyeredico^Yere fateor, quia hoc et verbo

simis ^f adimpleret. Et quia parietum et maceria-
rum proceritas, tectorum culmina, columnarum
honesta rotunditas, rutilantium metallorum splen-
dor, casso labore adquiritur et inani studio coo-
geritur,si non,semota omni mundani favoris cupir-
ditateettranseuntis laudis cuncto appetitu abject^,
pro solo divinse remuneraUonis respectu totum
congestum corrasumque fuerit, et ut divinas aeter-
nasquemansiones sibi fidelis ac devota Deo praepa-
rareti> anima^haec terrena aedificiaconstruere ap-

et pastu, licet immerilus, licet abjectissimus suo- parareque totis studiis debet : hic beatus id prae-
rum, dextere ipsius domini mei primus assidens, videns, loco, quem Deo paraverat, servorum Dei,

sepe usus sum, participatusque ejus sacris collo-
quiis, et inter convivandum frequentissime dele-
ctatus. Miscebantur etiam sacree exhortationis ac
correptionis dulcis8imisermonescibis,quos summa

qui institutis sancti Benedicti bene parere docti ad
perfectum noverant,colIegio decentissimo exornat,
et ut pro salute perpetua cum sua praedecessorum-
que suorum, tunc pro totius orbis, cigus magna

VARLE LECTIONES.

11 sacntm 3. i> Vnr 2. 3. i* omnia omnibus 2. 3. i> e. n. 8. ^* deest 2. 3. i« d. et 3. i^ devotissimb 3.
I* praeparet S.

NOTiE.

(48) I. e. ire.

1557

VITA ADALBERONIS U.

im

erant pericula, Deum ezorarent, solertissimus ag-
gregavit.

11. Postquam vero locum hunc digne Deostabi-
litum reddiderat,etmonachoruiii copiapulcherrima,
quos undecumque collegerat, honesUssimumfece-
ratyid deliberans,ut semper suus don solum spiri-
tus sed et anima et corpus Deo et Christi ejus
serviens, nullasui pars velad momentum quidem a
divino pieCatis opereotiosaconsisteret,sed impigra
et utilis, laboris assidua, multimodo etiam sancto-
rum exercitiorum genere sese deterere cupiens,
RomanumiteraggreditiTr, limina apostolorum adit,
et suos subditorumque excessus jletibus, quibus
supra mortales abundabat,deploransdeponit.Papa
Johannes (19) sanct® sedi preesidebat,et vices beati
Petri dignissime administrabat;quidomnumAdaI-
beronem tanto honore suscepittantaque reverentia
habuity uthominem hujusmodi generis etnobilita-
tis decebat, et quod magis est, tantae sanctitatis et
pietatis viro competere novit^ac sanctorumreliquiis
honestissime muneravit. Quamdurum,quam aspe-
rum beato viro hoc iter fuerit, quanto labore
quantisque sudoribus juga et devia montium ru-
pinm et silvarum arripuerit, qui nosli quantce tene-
ritudi nis et gravedinis fuerit,qui scis eum robore
corporiset membrorumviribus omniuo cumnatura
nobilitalis tumanimi imbecillitatedebilem acinva-
lidum fuisse,perpendere ac dijudicare valebis.Red-
iens autem tolum se divino operi ^' mancipavit,
laudibus sui Greatoris assiduc insistere curavit,
elemosinis, vigiliarum et orationum laboribus se
corpusque maceravit, infirmorum necessitatibus,
mortuorum sepulturis assistere prsecipuum faciebat,
peregrinorum diversse professionis et diversi ordinis
nuditatietpaupertatisubveniebat, sic indefosse,sic
sedule, ut cotidiauo usu receptos, pedes eorum
manusque lavans, diversis ciborum generibus re-
creansjin commeando etiam m uueribus donans, hos
relaxaret, mox alios suscepturus pari amoris fei^
vore,pari pietatis dilectione, ea quee Dei mandato
utfratribus impendantur instituta cognoverat im-
pensurus.

12. Xenodochiuui quidam locellus infra urbem
Mettensem habebatur antiquissimus pauperculus,
vilissimus, pr«eter id quod beat® Mariffi semper
Virginis nomini erat dicatus ; quem amore Ghristi et
Matris Ghristi Domini,in quem aedificiorum splen-
dorumreerexit, quantis divitiarum opibusaggrega-
tas ibidera ancilias Dei ad laudes perpetuo Greatori
omnium celebrandas ditaverit^res acta indicio est.

13. DomuusAdventius sanctae Mettis veucrabilis
prsesul in Blisacensi pago (20)loculum quendam in
sanctffi et individuse Trinitatis, honore coeperat,

B

A quem prflBvenius morte perstruere non Taiait;qiiem
domnus Rotbertus, ejusdem sedis pontifex, prout,
erat parvus coeptus,parvttm perfecit.Hunc dominas
noster Adalbero cernens sanctie religionis oaltibai
aptissimum, qnia et silvarum vastis sitibus here*
mum prfletendebat et aquarum gratia amoenitatem
circummanentibusconferebat,quod autem maxime
sanctum virum permulcebat,quia et consecratusin
honore summaeet individuffi Trinitatis,ut diximuSy
et corpore sancti Terentii confessoris et ponliflcis
ejusdem Mettensis sedis erat insignis,multum dele^*
ctatus, item feminas Deo dicatas coadunans inib
coUocavit, et sumptus amplissimos ad vivendum
condonavit.

14. Domnus Deodericus item Mettensisarbis an-
tistes gloriosus, cui hic dominus noster Adalbero
successerat prsesul, in pago Galvomontense loeom
quendam inter Mosellamet monteroj qui in divexo
sui castrum habens ex accidenti rusticorumlingua
Spinal (21) vocatur, divino famulatuiapium reppe-
riens,monasterium construxii,con8ecransillud Deo
etsancto Goerico, cujus sacratissimaossa^ urbe
Metiensi transferens, digna veneratione collocavit,
et patriae patrocinium felicissimum pr8eparavit.Dom-
nus Adalbero hujus successor, ad salutem christia-
nitatis et ad votum commissorum prsesul effecins,
perpendens murorum alta fastigia non valere, si
non sintservi Dei quiincolantediflciorum constrn*
ctiones, nequeprodesse ierrena ubiccelesiia defud-
rint,primo quidemclericorumconventumad omni«

Q potentis Dei honorem coadunavit, posi gloriam
divinitatis, quanium in homine est, ampliare totis
viribus omniqtteconaminegesiiens,anciIlas Ghrisii,
sub regulari vita et sub instiiutione patris ^'nosiri,
beaii scilicet Benedicii, bene edoctasi Deo et sanelo
Goerico pontifici servire destinavit dans pnedia et
possessiones, quibus sine inopia et sine indigentia
vivere possent«Quantae vero humilitaiis et hospita-
Iitatis,quant£e patientise et largitaiis erga peregn-
noset cunctos pauperes fuerii,res in^eodem loco
acta indicio est. Sancius confessor Ghrisii Goericus
quid in viia sua promeruerii, quid apud Deum
Yaluerit,multis miraculorum signiset prodigiisde-
clarans, fama sui longe lateque crebrescenie popu-
lis gentibasque innotuit. Ut ergo gloria Dei nota
fieret et magnificentia bonitatis ejus plus plusque
nostris iemporibus manifesta claresceret, in Bur-
gundiae cunctis finibus cladis pessima mttltitudi-
nem magnam populorum invasit, qua manibos
pedibusque ardenies miserabili posna, hic per«
dito uno, hic uiroque iruncatus pede« hic me-
dio adustus, aliquis tunc primam aduri inci-
piens, non moltum sero veniens, audito sancto

D

!• opere post corr. oberi 2,

VARLE LECTIONES.
NOTiE.

(19) Johannes XVI annis 985-906 sedit.

(30) Pays de Blois prope S. Mihiel ad Mosam.

(21) Epinal ; cf. Sigeberti Vitam Deoderici c. iS.

4550

CONSTANTINI S. SYMPHORIANI ABBATIS.

!8M

pontifieis romore, hiDitentes baculis, aut carrio-A i6. in/er mti//a, inqnit, qux inregnonoitro vttirih

tis devacti, undecuniqae confluebant. Dumbepcfie-
rentydomnus AdalberOydum vireret luz gaudiumque
fiaorum,quiacastrum imminens monasterio sedes
est episcopalis, sepissime aderat, ethujuraodiviros
cotidie ad conviyandum suscipiens so,propriis ma-
Dibusvulnera illacontrectans et ]avans,ore etocu-
lis demulcenSyDeum in omnibus suis operibus lau-
dare et benedicere non desinebat.Vere loquar, se-
ptemdiebus bnic divinoservitiocuoperator interfui,
et propriis manibus aut lavabam aut detergebam,
Aim non minuscentum autoctogintasi, ut diximus,
coUdielavaretet cibo recrearet. Nam dum vulnera
ipsa aqua perfunderentur, tantus vapor tantaque
nebula domumin quaid fiebat replebat,ut vixalter

que parrochiis corrigenda sunt^ parentes sic sHnpro-
xime conjugio copulantur^ ut Deum non tmentes et
homines non reverentes^etiam tertii hci consangumi*
tatem^ quod dictu «? nefas est,ad copulam asscissert
non refugiantjCt lineamj quae ad septimam usque ge^
neralionem sacris canonum institutionibus iiHhata
conservari jubeturj Judxis paganisque infeliciores in
ipsis sui exordiis abrumpere non /brmufan/.Episcopis
hiuc inde sedentibus diuque silentibu.s,pars de qno
diceretur nesciens^pars personamdequodicebator
multum vel amansvel timens,quid dictis regalibus
responderety [prorsus ignorabat. Mens enim male
sibi conscia^dum ea qu® non vult audire compeUi-
tur, fit stupida, voz refugit, verba dilabuntnr, et

alterum videre preevaleret *>, fetor etiam intolera- B sapienti coram positus honestius ei videtur silere

bilis eratySuIphur et quidquid in odoribus importa-
bile est exsuperans et vincens. Ha?c, utdizi,beatus
vir sine despectu et cum magna cordis devotione
peragebat. QueeidcircodixerimuSyUt inuna eadem-
que re duorumsacerdotum duo factamemoriffi di-
gnissitna preedicaremus et posteris imitanda vel ad-
mirandatraderemu8,dum io beato Goerico virlutum
insignia, etin domno Adalberone humilitatisetab-
jectioaisMomnisque vilitatis s« humanae appetentiam
el sttmmum amorem demonstraremus. Sane hunc
tantum ettalemvirum nimise humilitatisetomnium
VlHMum,quas sancta mater humilitas pio uberum
lacte enutrit, cultorem prsedicantes, etinejusmodi

quam loqui. Rex, quem fallere nemo poterat,quia
erat homo litteris adprimeimbutus,eIoquentiafa-
cundissimus, ad regendum Dei timore vivacissime
astrictus,motura cordispacientiffi frenisrestringens,
sacrffiScripturae ezemplis eos aggredihonestiusesse,
judicans : Ecce, inquit, ecce, vos estis loca quidem
sanclorum sacerdotum tenentes, et in meliori cathedra
quam sedisset Moyses sedentes, utpote vices Domim
possidentes, qui est boni canes et sancti arietes pro
i)itss merito dici debueratist contraria vice inversoqwe
ordine canes muti non valentes latrare estis effeeti^
ipsique cecitate muUati dum subditis ducatwn prashert
cogimini, et ductor ct sequens ambo in foveam prsed-

TObas {vobabilem enarrantes ", ne id ei a posteris, q pitamini. Ecce. inquit, Conradus dux Austrasiorum^

quod a praesentibns sui temporis, ad hoc a familia-
ribus, imputabatur, imputetur, fuisse scilicet eum
nimium humilem nimiumque dejectum, queedam
huie open subnectenda decrevimus, quibus certis
tettlporibus certaquerationebonishumilitate subdi-
tom,maIisautem fideiconstantia accensurajustitise,
temporis etiam conibentia rcpugnantem, et vitiis
vitiosisque resistentem ostendamus.

15. Domuns Heinricus rez, qui teriio Ottoni di-
voM imperatori adregnandumquidem,necdum au-
tem ad imperandum, in tota Germania, qum citra
Hrenumest,et in Lotharii regno, quod eis Rhenum
est,socces9erat, cotloquium synodumque (22) con-
scivit (an. I005).Ubi omnes pene regni sui summos

consanguinitate nobis et quicunque in totapatria no-
biliores sunt cunctis affinitate conjunctus, uxorem dti-
xit sic stbi propinquam, sic proximgm, ut^ sicut time-
muSf non modo ipsi,verum omni patrise offensa Dei
citissime etj ut dicitur, pro foribus adesse videatur^
parumque minus crimen nobis tacentibus indieitur^
quam ei qui idem scelus audacler et sine peccaU «sfi-
matione perpetrare cemitur.

" 17. Domnus Adalbero Mettensium ve&erabilis
prffisul,sanguine et affinitate regi assidenti et con-
ctis qui ez magni Heinrici linea descenderant ad*
priroe conjunctus, huic sacro synodo intersedebat^
et ut erat cunctis consacerdotibus nobilior excel-
siorquc,sic nobiliori celsioriquesellaintersuos pro-

sacerdoles coadunans,et ex diversis diversadispu- D mincbat.4Iic regis objurgationem uitra ferre non

tans, inter disputandam ipsos eosdem sacerdotes
acerrime congreditur, cur videlicet in suis diocesis
et diocesianis ea quse synodali ac per hocspii*HuaU
falce secanda orant non resecarent, ac gladio Spiri-
tus sancti putrida et male sana a membris fidelium
ilbscidere supersederent Mirantibus omnibus, quid
sibi verba regis tam districlissima vetlent quove
tendercnt, rex ammiratione eos absolvere curavit,
quidve prsetenderet palam fecit.

valens, et tacere ampliusinhonestum judicans: in-
terim^ inquit, astatis sanctitatis et scientiae pretroqa-
tiva, locum quidem loqucndi cum fratribits nostris
dantes, et lionorem canis senectutique divino prsecepto
exibenteSf quo dicitur : t< Coram cano capite consur^
gas{Levit. xix, 32)^ » quia majestatis vestrse poten^
liam,domine mi rex^ad dedecus nostri ordinis objur-
gationiet invectioni pltis plusque videmusverba auffe^
re: tacere ultraj vere fatemur^ et quse recta sunt non

VARIiE LECTIONES.
w recipiens2. 3. " LXX. 3. " pualeret 1. «• adjectionis 2. 3. «* utilitatis corr. uilitatis I. utilitatis 2. 3.
«• praedicaates corr, enarrantcs 2. " vivo 1.2. divino corr. divo 3. " ncfas dictu 2. 3.

NOT^.
(22) Cf. Thietmar. Vi. 21. SS. lU. p. m.

1561

VITA ADALBBRONIS U.

m%

dicere^ non folum $tuUtti», sed ^uod majus est, ma- A i9. Hacigiiursimultatione, hisodiisinfestiasimis

gnm vereeundias deputamus, Domnus Otto duXy pater
istius venerabilis Conradi ducis nobis consedenlis,
natus ex filia est »» magni Oltonis, cujus soror Gir-
bergia s* dedit filiam suam Conrado Burgundionum
regi. Bx Conradi autem filia nata est domina Mathil'
dis »«, hujus Conradi »* assidcntis uxor Hoc ergo ge"
nealogiae ordine, qnia frater sororque in supputatione
r*on admittuntur, consanguinitas horumnonplus quam
secundo loco elongariprxvalet. B(bc beato viro rete-
xente, tantse irse tant«pque simultates inipsasynodo
exurgere coepit ut, nisi esset ea nobilitas qua coelo,
terra marique ultraque mare inclitus etruigcbat,

discessum est, et unusquisque ad propria redire
festinabat. Sed domnus pontifex, dum ex propria
»^ patria recedens ad regale colloquium perre-
xerat, nihil horum metuens,nihilhorum estimans»
quia erat omnium sui temporis mitissimus atque
pacificus, non multa militari manu, set clericorum
et honestissimorum laicorum dulcissimo comitatu
usus est, et propter id in redeundo, verens ne
forte in via hostis insidias patereiur^ ab itinerepa-
rum quid declinare dignum duxit, et cedere magis
ad horam quam vesanise »» furentis principislocum
csedis aut alicujus alterius malignitatis darevoluit.

Conradusdux,dequores»sagebatur,etquicumque B^^^ autem omuipotentis et Ghristi ejus ineffabilis

suse partis erant, neque Deum neque regiam ma-
jestatem reverentes, ueque sacerdoiibus, quorum
maxiraa et honestissima multiiudo 'prcesens ade-
rat, aliquid honoris exibentes^ arma furoremque
corripuissent, et ad insaniam exsaciandam, quid-
quid mali manus roburque inferre posset, non
omisisset

48. Aderat huic magis sediiioni quam sjnodo
domnus Theodericus, frater quidom hujus domini
iioslri Adalberonis pontificis, dux autem eorum qui
cis »» ciiraque Mosam Mosellamque »« resident, et
hsecquoeagebanturquequejuste disponebantur,sua
auctoritate6rmabataiquecorroborabai,nupiiasque
illiciias cum reliquis ducibus, comiiibus, ci quod
inajusest,sacerdotibus Deo et reciitudiui ac regise

pietas ei seterna clemeniia, aHier quam domnus
pontifex crediderai, rei eventum miserando dispo-
suit ei disponendo prfleordinavit, dum spiritum fu-
roris et malignitatis, dum vim bachantis »» et tur«
bulenii vertigines^o in eumpavoremin eomque ii-
morem commutavit,uteoimpetueaque virtute,qua
Dei virum «^ ante persequi moliebatur, nunc fu«
gere ac reiro ire viribus quibus poterat aggredero*
tur, ac magis capi iimeret quam capere elaboraret»
20. Duobus igiiur diebus fuge fidem committens»
donec in iuio se esse credidit, semper se a domno
poniiGce eifratre ejusduceTeoderico insequi exi<»
stimabat memoratus Gonradus; nostri vero nichil
aliud quam patriam repeiere, et id summa festina-
iioneconabantur ; et quia idtempusposcebatprceter

jusiitise faveniibus dampnans, eihumanas iras non ^ pacem et ea quse pacis sunt, videlicet metere, cn«

formidans,8equitatislance quce Deierant liberrime
decernebat. Aderant etiam in hac venerabili synodo
primietprsecipuisacerdotes WiUigisus Maguntinus
pra>su], Heribertus Goloniensis itidem preesul, [ille
Warmacensis (23), ille Argentensis, 2. 3.1, Walte-
rius »» Spirensis, Noigerius »» Leodicensis, Hezel
Wiziburgensis (24), Haimo Virdunensis, Bertaidus
Leucensis, aliique quam plures non solum ex Lotha-
rii regno verum ex omni Germania, quorum pars
favore, parstimore nobilis persona;, hiuc inde agi-
tati, hiuc inde defluenies, pauci admodum, et ipsi
intersuospra^cipui, Deo dilectissimo Adalberoni ci
dictis ejus justissiniis testimonium veritatis exhi-

•

bentes, egerunt, ut iuierverum falsumque discidi'

ris domesticis uiilia administrare, domnus autem
episcopus *» consueia repetere, monasteria videlicet
vel nova construere vel vetera resimere, procura*
bat. Haec dixi propier hos, qui beati viri innocen'-
tiam ei pietatem in stultitiam etstoliditatem verte-
bant et Judseorum sequaces, qui caput nostrum et
principium mordacibus verbis persequenies, vini
potatorem et dsemonioplenum, qnodnefasestetiam
recordari, semper inciamabant — horum,inquam,
similes scrvum Dei ei honestissimum summi capitis
membrum quia ad quseque convitia ad irascendum
nou insanibdt *», hebeiem et vecordem dicebant*
Hic auiem beaius ct ad sibi illatas injurias patiens
esse didicerat, et subditorum kalamitatibus sic

et discordise non modica disceptalio lierct, quam j. seniper adesse fesiinabat, ui rerum oportunitatem

eUam ipse rex omnino scdare non potuit; vcrum
nisi essetdomini etponiificisnosiri Adalbcronisin-
comparabilis nobiliias^furorcecus etinsaniamisera
arma eiiam telaque corripuisset, et ad bomicidium
usque irsR commotionem periingere contigisset.

prsestolans, omnibus omnia facius, sauctis semper
subditus, erga malos ut convertereniur ad corri-
gendum et exortandum assidue prseparatus, fre*
quenier sua bcnignitate fructus sibi ex pravoram
conversione adquirebat, et lucrom ex pecunia sibi

VARLE LEGTIONES.

«» m. o. c. 2. 3. «» girbergia con\ gibergia i. »o maihildis 2. »i conradis i. »* rex i. 2. 3. »» scis 3.
»* mosselJamque 2. »» vualttirus 2. 3. »« nbtgcrus 2. 3. »' patria propria 2 3. »» uexanise 3 »» vachantis
3. ^^ ita i 2. 3. «i servum 2. 3. «» pontifcx 2. fontifex 3. «» insaniebat corr, insanibat 1. insaoibat corr.
iusaniebat 2.

NOTiE.

f22) Wormaticiensifl tnnc Burhardus, Argentinensis Wcrinharius crat.
(2^) L e. Wirziburgensis.

\m

CONSTANTINI S. SYMPHORIANt ABBATIS

iS64

credita fecisse multum gaudebat.Exortabatur quos A
exortari debere videbat, increpabat duros et perfi-
dos, obsecrabat pios et benigiios ad meliora con-
scendere ; quos vero mentis duritia incorrigibiles
efficiebat, bos gladio et armis divinee animadversio-
nis telisque spiritalibus persequi diu per patientiam
expectatos, legibus etiam adjudicatos festinabat.
Aliquando res eorum et facultates depopulans, ali-
quando castra eorum subvertensetterre coaequans,
quia bsec secclesiasticee famiiiae «« nimis vicina «*,
quicquid prsedari poterant his inferebant, et con-
tinuum pauperum clamorem ad aures piissimi pon-
tificis pervenire faciebant Alteriacum namque Teo -
derici infelicissimi castrum, Lantfridi-curlis (25)
etiam dictam turrem, cui Everelmus << pravissimus
insidebat, et Yendoperam (26) Beraldi comitis in B
Galvomontensepago situm,subversione dampuavit.
Noverit sane quisquis bsec legerit, injurias sibi spe-
^^^aliter illatas numquam vindicasse,sed pro Christo
et pro tanti nominis amore equis animis cuncta
tollerasse, et per patientiee virtutemsibi ingenitam
Domini sui imitatorem extitisse, ^ut, ut beatus
apostolus dicit, cum pateretur non comminabatWy
eum malediceretur non maledicehat (/ Petr, ii, 23).
Recordabatur, quia traditus idem Dominus omnem
patientiam exhibuit. Non contendit, non clamavit,
nec in plateis audila est vox ejus. Recordabatur,
quia insultantium ille sputa suscepit, qui sputo suo
oculos ceci natiaperire digualusest; coronatusest
spinis, quisanctosmartiresfloribuscoronat fieternis; q
palmis in fatiem csesus est, qui veras palmas vin-
centibus tribuit ; spoliatus est vestibus, qui indu-
mento immortalitatis ceteros vestit,flagellatus est,
cujus nomine sancti et servi ejus diabolumetange-
los apostatas flagellaut. Cibatus estfelle^quicjb^um
celestem fidelibus dedit et semper dat, et qui panis
sanctorum est^^angelorum. Aceto potatus est, qui
salutari poculo fidei christianis cotidie propinat. llle
innocens, iJle justus, immo innocentia ipse et ipse
justicia inter peccatores et iniquos deputatur, et
testimoniis falsis veritas premitur, judicatur judica-
turus, et Dei verbum Deique sermo ad victimam
tacensducitur; aduUimum mortem cioicispatitur et
moritur, qui vitam prsestat mundo, qui resurgens
spem resurrectionis fidelibus dat, et ascendens in
celum, quia cum eo ascensuri sumus, si capiti no- D
stro compacti et conglutinati bonis operibus et ac-
tibus sancti «> inveniamur, membra efifecti Christi
Domini, qui est caput principiumque non solum
nostri, veram omniam creaturarum.

21. Hiec cuncta Dei «' Filius, in sua natura im-
passibilis^ in nostra efifectus passibilis, virtute pa-

cientise pro nobis perferre dignatas, patientea nos
esse non modo verbis verum exemplis suasit. Qofi
et hic beatus sic sequi^ sic imitari studuit, nt inju-
rias sibi a quocumque etiam infimo illatas numqaam
vindicarit, numquam ultus fuerit, sed firmopectore
prsecepti Dominici executor ^, qua beatum Petrum
instruxerat : Non dico tibi^ Petre, dimittendi septies,
sed usque septuagies septies [Matth, xviii, 22), qaic-
quid in se umquam aliquis delinquere poterat,
pacientissime ignoscere poterat, et injunarum im*
memor, magis beneficia pro malis quam yindtctam
recompensabat Rapinas vero eecclesiarum et qus
filiissecclesiee inferebantur, dia quidem per patien-
tiam sustinens Jam tandem vel malorum enormita.te
vel pauperum nimiis assiduisque clamoribus tcdia-
tus, quiaid censura officii expetebnt» et idOamini-
cum prseceptum fieri mandat, dicens cornpiendam
pravum primo solo Deo teste, secundo adhiben
unum aut duos testes, tertio debere dici «crJeaa^,
deinceps si secclesiam non audierit, deputari inter
ethnicos et publicanos (ifa^M. xviii, 15,17); his
omnibusei qui incorrigibilis existebat exibitis, ali-
quando vinculo anathematis eum astringere, ali-
quando prava ejus domicilia subvertere, multoUes
rebus propriis subvertere, non cupiditateactus, sed
pro correctione pravorum et requie ** bonoram id
agere compulsus. Quia vero pietate magis quam
avaricia ha>c faciebat, ea res indiciu erat, dum ab
aliquo maligno quippiam lege accipiebat, suis usi-
bus exinde nihil uraquam miscere voluit, sed aut
pauperibus ea statim distribueuda, aut restauran-
darum ** fiecclesiarum usibus largienda dispertie-
batur.

22. Dum enim ea quse sibi vel ex patris mairisque
patrimonio ^* vel ex commissae aecclesiae thesaaris
et magnis diviliis juro competebant, non reserrare,
non congregare umquam volebat, sed pauperibus,
viduis, orphanis et prcecipuo mouachis, qoi erant
sua cura, qui erant suus summus amor, cuncta
impendebat, cuncta largiebatur, credi fas non est,
quod is bona alicujus, etiam legibus adquisita, sibi
servare*^ aut marsubiisfiecclesiasticis includerecon-
cupisset. Yere beatus, vere vir in quo dolus nullus
erat, nuUum circumveniens,nulli fraudem inferens,
quin potius sua libenter iinpertiens, in crastiaum
aut nulla aut pauca retinens ; apostolici pFaecepti
devolissirauset continuus executor,haben8 victum et
vestitum, hiscontentus erat : Nihii, inquiens, tn/u-
limus in hunc mundum, verum nec au/erre aUquid
possumus, Eratei humilitasin couversaiione, siabi-
litas in fide, verecuudia in verbis, in factis jasticia,
in operibus misericordia, in moribus disciplina,in-

VARLE LECTIONES.

«« familiiB 1 . «* ucina 1 . ** everelinus 1 . everelinus corr, everelmus 2. everelmus 3. «^ est s. 3.
«* sancti2. 3. «• deus filius dei 2. 3. *o executo 3. *^ b. r. 2. 3. 52 restruendarum 2.] 3. » matrimonio 3.
»* reservare 2 3.

NOTiE.

(25) Lantfrocourt ad Saliam.

(26) Vendoeuvre.

)5«S

VITA AlDALBBRONiS H.

15M

jariam facere nescius, iDatam ferre sciens. Cum Ajustum digna laude pro divinocuUu diyinoqueser-

fratribus pacem tenere,Deum toto corde diligere,
amare in illo quod paterest, timere quodDeusest^
Christo omnino nihil prseponere, quia nec nobis
quicquam ille prseposuit. Karitatiejusinseparabili-
ter adherere noverat, crnci ejus fortiter acfidenter
assistebat, quia hoc >* didicerat coheredem Christi
ezistere ; hoc esse prseceptum Dei facere, hoc esse
voluntatem Patrisimplere. Quseautem dicam,his>0
qui eum exterius noverant incredibilia forte vide-
buntur, quia et nobilitate carnis et natura supra
mortalescunctos tener ct delicatus erat, etad per-
ferenda *'' quse dura sunt omnino imbecillis Missas
et sacramenta divina sine cilicio numquam celebra-
vit, panem coelestis misterii intirais lacrimis irrora-
bat, potum itidem divinum cum fletu semper tem-3
perabat.VigiliasnatalisDominicietsanctaesspaschse
sanctique pentecostesetomnium sanctorum aposto-
lorum et pra>cipuorum martyrum sine aliquo cibo
seroper transigebat, et in occulto cubiculo conscien-
tiffi etcordisDeum exorans faciebat. Quadragesimee
dies sine monachis, si in patria demorari poterat,
numquam celebrabat; quod prspcipue apudGurgi-
tensesfacereconsueverat, quia locus idem et sacree
religionis dislrictione insignis et divitiis opulentis et
situ amoenitateque gratissimus, ad divinos usus et
ad divinum servitium perficiendum placidum quie-
tumque otium exhibebat. Nam duabus quadragesi-
mis iter Romanum pro solo Dei amore celebrans

vitioextollant, recollentes scriptum : Omn» laus in
fine decnntatur et Sapientem dixisse memoretur:
Ne laudes hominem in vita sua {EccU, xi. 30), quo-
riam quidem in vita hac nihil veri constat, sed
cuncta mendatio plena, cuncta caduca, nec potest
esse certa laus ubi finis certus non est, cum quis-
que beatus beatae vitffi inseritur, et ei conjungitur,
qui est via, veritas et vita ; tunc vere Iaudatur,tum
vere in memoria «0 hnminum vertitur, quialaus et
pax etgaudium et honor omnium sanctorum est,
quera laudare et benedicere hic quisque incipiens,
bono fine consumatur <S hincque transiens, quem
vere videt facie ad faciem, vere laudatet verebene-
dicit.

24. Episcopi sui temporis aliqui fastu superbise^
aliqui simplicitate cordis, filios secularium sacer-
dotum ad sacros ordines admittere dedignabantur,
nec adclericatum eosrecipere volentes: hic vero
beatus ueminera despiciens,neminem spernens,pas-
sim cunctosrecipiebat nequepersonamnequegenus
eligens autproejudicaus, sed in mentefixaretinens:
Quia non est personarum accqAor Deus^ sed in omni
gentequi timet Deum et operatur justiciam, acceptus
est ilii {Act. x, 34, 35). Vix in omni tempore sui
pontificatus annus transiit », quo vel ante diem na-
talis Dominici vel Quadragesimse tempore statuto *>
antiquitusjejuniorumsabbato,presbiteros,diacones
et reliquoseecclesiasticijurisministros nonordina-

iteravit, et sacrosanctas apostolorum memorias ^ ret, et se eorum precibus subnixenoncommitteret,

liroinaque orationibus et muneribus honoravit. Si
quis auteift ad credendum tardus, beatum virum
cilicio usum refragatus fuerit aut negaverit, ad nos
veniat, etvisoquo ulebaturcilicio, etstaminea(27)
laneaquaomniquadragesima induebatur, qusenos
ab his qui secretorum intime conscii erant, quse et
nos pro magnis thesauris »• adquisivimus et serva-
mus, quia Deo nihil est impossibile; quod oculis
cernere est, credulitati cor fidele necesse est comi-
tetur.

23. 0 quam facilis aditus ad colloquendum, ad
convivandum, ad queque commoda perquirenda,
omni ordini, omni oetati,omni professioni^pauperi,
debiJi, personfie vilissimee, justo, peccatori, erga

in tantum utsacerdotum ab eoordinatorumnume-
rusultramille fere procedat, etreliquorumgraduum
numerositascomprehendi nequaquam possit.Qualis
frequentia, quale Dei et omnium sanctorum decus,
quanta populi tociusque cleri leticia, quocienscum-
que beatus pontifex vel missas publice dicebat, vel
aliquarum novarum secclaesiarum novam dedicatio*
nem exercebatvel benedicUones divinorumgraduum
adimplebat, quis dicere, quis valeat enarrare?Ipse
autem adtanlaofficiaperagendainhominum facie-
buset in publico, auro cunctisque prseciosis marga«
ritis, gemmis etlapidibus circumamictus ac deco-
ratus, intrinsecus induebatur occu]te,ut supradixi-
mus, durissimo asperrimoque ciIicio,videlicetinle-

beatum virum semper erat! NuIIi prcpsentia ejus D riori horaini interiora et spiritualia exhibens, utin

deerat, secretarium ejus cunctis patens, fores ejus
nulli clausffi, subsidia ejus omnibus aderant, ejus
dulce consiliumnullideerat. Anniversaria priorum
pontificum quo sumptu, quara magnis eleraosinis,
quaota devotione venerabatur ac recolebat, me ta-
cente hi qui in missis agendis, in pauperibus recre-
andis et reliquis pietatis usibus sancto pontifici
cooperatores frequentissime extiteruiit,referant,et

eo posset Ghristus per fidem habilare, exteriori
vero ea quse ad cultum consuetum pertinent sine
typo superbise et sine inanis glorise elatione per-
ficiens.

25. Tertius Otto, divus imperator, usque ad ulti-
ma fere tempora domni Adalberonis Mettensium
beati pontificis imperavit,etin Romana urbe totum
pene vitos suos tempus exegit; unde sicimperiisu

VARIiE LECTIONES.

» hunc 3. »• deest 3. " prseferenda 3. Msancti 2. 3. *» thesauri 3. •« memeriam 2.3. «^ consumma-
tus 2. consummalur corr, consummatus 3. <> pertransiit corr. transiit 2 3. <> statuo 3.

NOTiE.

(27) Interula, oamisia.

M1

CONSriNI S. SYMPBORIANI ABBATIS.

1868

regna et patris devastabantur, quo vix subsistere A Mettensi diocesi monasteria, diicatmemorue,inaJi*

aut vivere ipsis etiam primatibus, pontincibus, et
roajoribus regnorum facultas esse posset. Ctjgus pe-
riculosissimos procinctus et miseranda rapinarum
discriminabic beatus et semper memorandus Adal~
bero data sibi a Deo sapientia datoque animi ingenio
semper et ipse evasit, et commissam plebem eripere
mazimi habuit, dum, quantulocumque adjutorio a
filiis fficclesioe accepto, plurimaautemetpenecuncta
pecuniffipatrimoniorumque suorumredibitione dis-
tracta, per omnes fere annos buic vix forendo ser-
vitio et importabilibusferendis >* xeniis undecumque
compilatatransroittere (28); juslius leviusquejudi-
cans, minora tradere et pauca mitlere, quam ipse
delicatus et nobilis expeditioni sese committens, et

quo eorum duos, in aliquo tres viros patris loco et
nomine et dignitate promovisse, ut est indicio hic
sacerlocus, cui Deo auctore licet indignissimi prse-
sidemus, dum prfficedentibus duobus sanctis etve-
nerabilibus patribus, Fingenio ex Hibernia ~ nam
Scotti et reliqui sancti peregrioi semper sibi dolcis-
simi babebantur — et domno Siriaudo ex Gorzis
ferulis ad regendum abducto (29), nos« qui hee
scribimus, benedictione hujusbeati pontificis tertio
loco regimini succedere compulsi sumus. Sancto
Trudoni duos, Saucto Adelfo duos, Sanclo Felici
itidem duos, Sancto Martino ultra fluvium (30) duos;
nec adjacet sanctsp. urbi monasterium» cui benedi-
ctionis gratiam datis patribus non contulerit, aot

quequearduaitineraaggrediens, plussuffiviaesump- B etiam bis terque, viam patrum iIIoingrediente,hoc

tuquamregalisfamulatusexpensaetnulliindultape-
cunia prffigravaret. Noveratetsapienti ingenioprse-
videbat, quoniam quidem, licet esset genere et
sanguine nulli mortalium inferior, licet posset, non
debere resistere <> potestati, dicente Domino ac ju-
bente: Reddite Caesaris Csesari (Matth, xxii, 21), vi-
delicetCffisari tributum,vectigal, censum,Deoautem
pietatisopera,orationum munia, elemosinarum fru-
ctum. Sciebat 6< apostolum imperare ac suadere:
Omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit
(Rom, xiii, 1) ; idcirco utilius animae susesubdito-
rumque fore prsevidebat, sua quam se pessumdare»
terrena distrahere quam spiritualia, meminitque

succedente, repetierit, prseter felicem locumGorzisc;
felicemjautem non minus ex eo qui in praesentiarum
prffiest et sanctissime dulcissimeque prodest,qoara
ex his quijam beati ad coelestiatransmigTaniat*»,
quorum vita inclita et gloriosa proprios librosexpe-
tunl, et gesta vere memoranda otium satislongum
ad scribcndum requirunt. De hujus viri moltum ho-
norandi gestis honestissimis ad augendum no&lrc
materiffi decus plurima inserenda judicaremus, et
ex actibus ejus satis magnificis venustatem pagins
inderemus, sed quia ad votum utilitatemque patri»
«• adhucDei gratiasuperest, adulatioais nota inuri
timentes, aliitempori vel personffiidreservaraus.Hfc

Dominum dixisse, homini nihil prodesse, si totum p certe domnus 7o et multum venerabilis Immo, post

mundum lucretur, animffi vero suffi detrimentum
patiatur(ifa^/A.xyi, 26). Animaenim perdila, nihi^
deest ad perdendnm ; salva anima, etiamsi census
carnalis defuerit, non deerunt divitiffi, quas fur
minuere non poterit, tinea non demolietur, erugo
non consumet, egestasque ejus ditissima locupleta-
bit; eritetiam tamquam nihilbabens, et omniapos*
sidens, eritque ei Deus omnia in omnibus, ut in
omnibus adimpleatur.

26. Mandatum Dominicum: Gratisaceepistis, gra-
tis date (Matth, z, 8), prffisul venerabilis perfectissi-
me adimplens et dum vixit verissime custodiens,
numquam pro fficclesiasticis officiis, nunquam pro
ordinandis sui claustri ministris, nedum abbatibu^

decessum patrisOdelbertiadamnoTeoderico, sarro
pontifice, Gurgitensibus pastor et abbas constiUitos,
ex omnibusprimoribus domussanctiStephani abba-
tibus et abbatissis, quos domnus Adaibero pneeiiae
iuvenit, solus hunc eundem sanctum antistitem
supervixit, et interim — quo multnmgaudemus —
supervivit.

27. Cousecravit etiam noster beatus el electns
Deo sacerdos Adalbero Liudulfum Trevirensibos
arcbiepiscopum (31), vits magna simplicitate et
morum maturitate insignem, quibus viventibus et
proprias fficclesias gubernantibus, pacis tempora,
vere fatemur, extiterunt, quibus decedentibus, etiam
dics in noctium nigerrimam faciem transmutat«.

monasteriorum,quosusque adquadragenariumpe- D nihilprffitermortemetmortisdiscrimina,nondicam

nenumerum consecravit, pecuniam aut quippiam^?
munus suscepit, symoniacamque heresim ut vene-
num mortiferum mortemque venenatamsemperex-
horruitet aufugit. Si quis sane est qui putctinnu.
mero ordinatorum ab eo abbatum fidem dictorum
nos in scribendo excessisse, dum non tot sint in

viventibus, sed morientibus etvere mortuis prffilen-
dunt. Et quos plangere nimia divitiarum opnlentia
et pacis ingenti et diuturna insolentia noviter defoo-
ctos et, ut est in orc vulgi, viridesmuodus non novlt,
aridis jam membris et in cinerem jam redaclis, coa-
tinuis lamentis et lacrimis kalamitate et omui mi$e-

VARIiE LECTIONES.

e4 deest 2. 2. •» restitere 2. 3. •• Sciebatqne 2. 3. " quidpiam 2. 4. « transmigravit 3. •• patria 3.
''o dominus 2. 3.

NOTiE

(28) Exemplum memorabile pecuniffi loco militiffi (30) Mosellam ; S. S}7nphorianus in dextra flavii
imperatori prffistitffi; v. Chuonradi II capitulum de situs erat, 8. Martini monasterinra in sinistra.
ostandiciis Leg. t. II, 38** cap. 2, cumglossa. (M) Sedit a. 994-1008.

(29) Siriaudus obiit a. 1004.

1569

Vrr\ ADALBfiKONlS lU

itib

ria plenissimis deflentur ac deplorantur (32). Jam A annorum curricala, etqaod graTius eral, hac tanta

certe in haecnoslra, pro dolorl tempora ; et utinam

istaipsa tempora nostra non essentl Nam vita

odio est, mors vere optatur ut assit, quoniam qui-

dem cui tollitur unde vivat, quomodo vivere velit

ignorat, et cui sumptus viffi deesse contingit, viam

arripere omnino ahhorret. Urbes certe depopula-

tae, vici et vill» incensae omnes, viri omnes et fe-

minseettotum promiscuum vulgns ferro, fame,

igne pestilentiaque consumtum ; multi etiam nobi-

les in paupertatem et magnam miseriam devoluti,

muUi gladioperempti,itauthodie vere dici possit:

Pervenit gladius usque ad animam {Jer, iv, 10). Nam

vinese eradicatse, arbores et arbusta excisa ; mona-

steria depopulata; etjamin proximo est, ut, etfu-

gatis habitatoribus, servorum et ancillamm Dei

importnnitate usque.in summa vesperaconsumpta
et diducta est.

29. Quid amplius 7>? Discessum est post collo-
quium,et tribus aut quattuor miliariis peracta jam
die itineri insistere compulsus, Numeniacum (39)
usque sine cybo medii Madii tempore pene media
nocte devenit, quando dies noctem f* plus minus
triplo magnitudine vincit, et tandem cum ingenti
militum raanu fesso multum corpore refectioni in-
dulget. Ut vero erat homo cui parcitas victus et
cybornm semper contraria exlitit^ liberalitas et af-
fluentia ab ineunte aetate amica et familiaris, diu
multumque et pene usque in lucem sessum est,
ingentique letitia inter convivandum usus est cum
clericis, quorum frequentia sibi dum vixit continua

habitacula in solitudinera et horemum vastissimam ^ et dulcissima erat, cum laicis diversarum dignita-

devenire cogantur. Verum dum adhuc res in dubio
cst, nec inter compugnantes ac litigantes alicui vi-
ctoria data est, dum etiam pars parti cedere ne-
scit, trenas has et lamentatam ingentia alteri scri
benda committimus, nosque cuncta pacifica, cun-
cta dulcissima paginae nostrce indere aggressi, illa
tristia et posteris nostris in dies depioranda, ut ele-
giaco planctu, non dicam cantu, aliquis describat,
relinquimus.

28. Cum igitur beatus vir et Deo dignus sacerdos
Adalbero pro meritorum magna prflerogativa ut re-
munerarelur tempus adveniret, ac bono fme et
bonce perseverantiffi terrainoconsummaretur,et qui

tum, nimieque morae, ut post patuit et ut accidere
solet, magni et per cuncta tempora dolendi detri-
menti causa fuerunt. Nam dum nimis et plus ni-
mis, quod alterius temporis erat, ezercitio se dant,
tandem ad hospitalia propriapergentes discedunt,
atque sesoporitardiusjusto dederunt; reliqui qui-
dem quod deerat noctis in diem sequentem somno
dediti restituerunt. Sed quia dici solet non esse
mortem sine occasione, venerabilis pontifex con-
sueturo morem preeterire nolens, quin debitum
munus noctis Deo exiberet, vix caput ad dormien-
dum demiserat, vix sopori aliquantulo membra
tradiderat tenerrima, et ecce surgit ad confiten-

DonfleperseveraniiiE ierniiuui;uu»muiiiaiotui ,cm«- ^ «

bcnevixerat melius et moreretur, licet dece?sus ^ dum Deo super judicia justiti» ejus,devoteque plus

sanctorum verius transitus de morte ad vitara dica-
tur, et non possit raale raori qui bene vivit: forte
fuit,utTeodericus, frater ipsius nostri pontificis,
res quasdara Deo etsancto Amulfo auferens,diu et
roultura precibus ct legibus tediatus, condictum
diem constituit, ut decreto •»! sapientum, cujus jus
aut injuslitia esset, patesceret ac manifestaretur.
Advenit assignata dies (Mai. lOOo), et diesilla lota
rei ventilandae necessitate consurapta est, quse ni-
mio cestatis fervore oranes qui advenerant adurcns,
quia hic beatus pontifex, ut sepe dixiraus, ex gene-
re et nobilitate, ad hoc ex proprii corporis niraia
imbecillilale, ultra quara dici possct delicatus et

solito expcnsas officii nocturnalis Deo persolvebat;
cura subito — merorem suorum abhinc in evum
permansurum referara ! — sic subito, sic de re-
pcnte raerabra beati viri cuncta paralisi resolvun-
tur, ut nullura ex his suura officiura peragere prae-
valens, terrce totum corpus darent, tantaque velo-
citas ipsius pessirai raorbi in arripiendo extitit, ut
nullus casui illius succurrere ex astantibus clericis
posset, antequam beati viri corpus solo proster-
ueretur.

30. Accessum est ergo quiam citius potuemnt, et
ecce sub tanta velocitate neque os neque pes, non
manus aut lingua, aliquid sui officii implere prae-

tener habebatur, irapaciensqueeratomniura labo- j) valebat.Deportatus est adlectum manibusT» disci-

rum : quod pro orani hujus vitae coraraodo numquam
fcrre aggredi aut veliet aut pos3et,pro Dei et Christi
amore et pro creditae, sibi cecclesiae utililatibus su-
biit, videlicet pondus diei el ffistus portare, diei uti-
que illius, cujus caloris nimietas sic intolerabilis '«
extitit, ut nemo recordari posset, se tantum fer-
vorem autardorem vidisse per tota temporum vel

pulorum perstititque triduo non loquens nec aliquem
intendens,donec tertio die pulsatus Dominussnorum
precibus — nam non solum ex proprio episcopio, ve-
rara ex inultarum regionum angulis viri et feminse,
monachi et monachae, etiam ipsi solitarii et here-
mitfle propositumniraiisdoloribus et inedicibilibus
meroribus frangentes accurrerunt, et ut suo fldeli

VARIiE LECTIONES.
71 secreto 1. 7« intollerabilis altero 1 eraso 2. « post amplius vocabulum erasum 2. 74 nocte 1. 2. 3.
7» discipulorumbrachiis 2. 3. NAT^

(32) Scribit de bellis Theoderici II episcopi et doricura ducem a. 1009-1012. gestis et nonnisi a.
Heinrici ducis fratrum contra Heinricum regem et 4017 plane compositis.
MeginpiudumTrevirensemarchiepiscopumetTheo^ (33) Nomeny ad Saham,

tB7i CONSTANTINI S. SYMlPGOWANI ABBATlS. 1575

vocem et sermonem Deus omnipoteDs redderet A ex propriis rebus Numeniaco expendere ccepit, sed

optinuerunt. Accurrit et duz Teodericus, frater
ipsius pontificis ; afTuerunl et comites primariique
militnm suorum, nobiles et ignobiles ; cuncti ex
urbe, suburbiis, agris, villis et oppidis irruentes
clamabant se miseros, se omni felicitate indignos^
qui tali pastore orbati destituebantur ; luposomne-
sque malas bestias adesse pro foribus, qnorum
morsibus usque ad ipsam necem dilaniandi pate-
renty vocibus intolerabilibus "^^ ingeminabant.

31. Prffisul venerabilis, auditishisanimo quidem
et spiritu conturbatus, et ad pietatem sibi ingeni-
tam commotus, in multas lacrimas resolvebatur,
et quod multffi adversitates populum post mortem
suam insecuturffi essent, sicut sepe incolumis prae-

Metti sic complevit, ut quicquid se habere recorda-
batur, nihil reservaverit, si quidvero remansit^ava-
ritiapotiussuorumquara pii pastoris incnriae de-'
putandum est. Quidquid anri argentique, palUo-
rum, vestium preciosarum habere poterat, non
modo proximis et vicinis, vemm servisDei longe
manentibus mittere curavit, et ut pro remedio
animffi suse proque cotidianis excessihns, sine qui-
bus vix aliquis aut nullus vivit, exorarent et apud
pias Divinitatisaures interventores fierent, depre-
cabatur.

33. Nam beato Martino Turonis, sancto Dionlsio
Parisius,saucto Remigio Remis, sanctae MarisVirdo-
ni, sancto Petro Coloniae, multisque aliis per Fran-

dixerat, nunc infirmus et transitui suo satis, heu B ciam superiorem inferioremque sanctis xenia ho-

■!_;_ f I J* 1 ^l ¥X •_!_* _ ■ ' o ••• •..

nobis ! proximus prsedicebat. Dicebat, suas magis
nfelicitates ut deflerent, se roagis lamentarentur,
nihil novi adesse^ debitum primi parentis nulli in-
dulgendum, dum his qui nullius debiti obnozius
erat, Christus Deus et Dominus noster, ipsa mortis
acerrima discrimina ezperiri et pati non refugisset.
Ipsa ergo infirmitate oppressus, per aliquot. dies
in eodem vico Numeniaco jacuit, donec invento
communicatoque in invicem consilio, a clero ple-
beque ad urbem propriam deportatus, a multis
quidem devectus, a plurioribus susceptus, dicere
possibile non est, quantffi voces, quanti clamores,
viduarum, orphanorum, virorum clarissimorum,

norificentissima mittens, patronos sui itineris quo
pergebat adquirere, prout poterat, festinabat, et
de mammona fs iniquitatis amicos, qui se in ta-
bernacula seterna reciperent, lucrari matnrabat In
hac denique tantainfirmitate constitutus, hoc egri-
tudinis onere prsgravatus, ccelum ac coelestia su-
spiriiscontinuispetere, oculis ipsis et spiritu sedulo
non cessans, multo majora se promeruisse ore et
corde semper fatebatur, dumetiamsecundnmapo-
stoli dulcissimum adhortatum ipsis sanctis pro glo-
riaffiternaetperpetuacoronacertantibus non sut
condignffi passiones hujustemporis,ad fntnramean-
dem gloriam, quffi revelabitur in eisdem sanctis

honestissimarum feminarum, ad alta aera proten- (iJ(wi.viii,18), et utinam in nobis, licet indignis et

debantur, Monachorum et sanctimonalium '^?, quo-
rum fruges maxima in manipulos perplures ct non
numerandos ipsius ejusdem pastoris diutino conti-
nuoque labore et sudore exurrexerat, pudore or-
dini suo debiio nimiis doloribus postposito, om-
nis sexus et ffitas accurrens ek ut verius dicam ir-
rumpens. : Heul inquit, heu ! quid tantopatre orba-
ti^quid tanto pastore destituti, plebs, ckrus^ ordo
numachilis utriusque sexusj tibi omne quod sapiebas
quod vivebas magis dilectus^ quid agety quo se vertet,
cui subjiciendus relinquitur ?

32. Ipse vero dilectus Deo pontifex consueto sem-
per 78 sibi more extensa mauu signo crucis omnes
uon semel, non bis tantum, sed quousque sancti
Stephani prothomartiris fficclesiam deportatus in-
tromitteretur,Deo commissam plebem commendare

non merentibus. Sancti Job et Tobise venerabiJis
patientiam, suifereutiam, reliquorumque sancto-
rum patrum veteris no vique Testamenti reminiscens
qui ludibria et verbera experti, insuper et •• vincola
et carceres, distenti etiam sunt non soscipientes
redemptionem, ut invenirent «i meliorem r«ur-
rectionem. Beati eliam servuli recordabatur, el
semper merita prffidicabat, qui ea qua is idem no-
sterfelix defixusinfirmitate,infirmitativirtutes ad-
nectens, ipsiusJesu Christi Domini nostri, in ipsius
beati obitus articulo, meruit visitatione eonsola-
ri,etymnidicorumangelorura vocesin ccelo resona-
nare audiens,quid virtusin infirmitateperfecta,quid
patientiffi lenitas adipiscatur, posteris imitanda de-
^'•liquit 8«. Nam beatus vir et veneraodus sarerdos
Adalbero,utacervus mei itorum ejus etiam per inGr-

Mviu.vv^««.vtu ,^^w^^«>...<.«7^«u i^t^i^^iij uuiuiuciiuaro Au<iijjuru,uiacervus mciitorum ejus etiam per inur-
non desinebat. Jusserat autem, ut primo ante san* ^ milalis pondus in perfectionem usque devenirel, el

cti Stephani altare, post cunctis oratoriis domus
diductusdeveheretur, ibi se suumque populumDeo
orationibusque sanctorum precibus depositis com-
mittere,prout poterat, prout virium possibilitas aut
imbeciliitas permittebat, studuit. Hinc bajulorum
manibus episcopalibus lectisintroductus,Iccto depo-
nitur, etut competebat infirmitati ejus, subsidium
necessarium familiareque ei impenditur.EIemosinas

invirumperfectumplenissime succrescens exurge-
ret, qui temptationes illatassemper pie sufferens, ut
acciperetvitfficoronam,quamrepromisit Deus dili-
gentibus se,ffigritudinehactam valida, tam ingcnti
depressusjacuita »»! omnibus deztrffi partis mem-
brisgravissimaparalysiresoiutus, nuilius officii ^i-
gore aliquo modo compos exislens, solius lingwe
ministerio nactus, laudes Creatori suo Deo Patri et

VARLE LECTIONES.

M intoler. 2 7' sanctimonalium 2. w gibi semper 3, '• mamona 3. w deesl 3. *i m, 1 . 2, 3. m dereliiTwl
!• ^pott a tn 1 . 2. spattum vacuum relictum. «^«

I&7)

vrrx ADAIA6I1DNIS II.

m4

redcmptori saoDeoFilioeiillmiiittatorisnoDeoSpi- A cto ^ Simphoriano prcBparayerai, quo et se sepul-

ritui sancto indefessa sedulitate referebat.

34. His ergo bonorum actuum fructibus,his beatffi
conyersaiionis siudiis >« commerciis Deo diu com-
mendatusspiritusycceio repetita anima 19 Kalenda-
rium Januariarum die,felix migravit ad eumyquem
devotissime sitiens diebus quibus umquam vixerat
adesse sibi concupierat,etcuijungiinderessis preci-
busetvocibusindefessabonorumoperumassiduitate
elaboraverat. Erat prima bora sextse feri(B,quando
civitatis omnis populus et pro fldeiss consueta reve-
rentia et pro adventus Domini dignitateadeeccle-
sias sanctorumsacroethonesto more concurrerant,
et orationum ac missarumrituietobsequioinsiste-
bant. Fiteccestrepitus concurrentiuni,flt clamor ad

turse tradi jusserat;qui etiam locus muliis sancto-
rum prffidecessorum suorum pontiflcumMettensium
corporibus insigniset celebris habebatur ethabetur.
Nani sauctus iEpIicius >• sanctitate et antiquitate
inter suos coepiscopos satis clarus, nostris etiam
temporibusmultis etmultorum revelationibusccgus
meriti sitmanifostatus,ibidem rcquiescit. Domnus
Papolus, cui sanctusArnulfus in episcopatu succes-
sit, qui eidemlocomultaprsediorum beneficia con-
tulit,et beatus Goericus,nostris temporibus mirabi-
lis miraculorum operator, et sanctus Godo,germa-
nus ejusdem pontificis Goerici, qui sancti Arnulfi
etiam sanguine et carne affines in episcopatu suc-
cesserant, domnus Aptatus, domnus Felix, reliqui-

alta decessu pii pastoris, lacrimosis suspiriis plebs ^ quequamplurimisacerdotesejusdem urbishonora-

biliter ibidem humati venerantur.Quorumamoreet
loci amoenitate hic beatus pontifex illectus, sepe-
liri B9 eo loci ^ mandavit.

37. Denique depositum corpus ante sancti Sym-
phorianimartyris altare,etiam dominica quseadve-
nerat nocte ac die (Dec. i6), et usque in vesperti-
nam pene horam quarti a transitu diei,qufle secunda
feria habebatur (Dec. n},magnoconcursufide]ium
multaque devotione frequentabatur, itautnoctuet
inlerdin congregationes sanctorum seinvicemprse*
veniredulci invidia pro cffilebrandis vigiliis et sum-
mis sludiis festinarent. Tandem adveniente fratre
ejus Teoderico, et detrimenta sua ex morte ger-

omninogemebundaet mestissimaDeo commendare
festinat, atque transitum ejus digna veneratione et
dignocuitu prosequitur.DanturDeopreces etlaudes
prodebito^dantur patri piisimo luctus et fietus pro
pietate quia et patri debeDt,utorent pro animse ^
absolutione et commendatione, etsibidebent,utlu-
geant pro dilecli et multum dilecti recessu proque
delrimf^ntoabsentiee et discessus ejus ; quilicet hinc
abiens coeleslia diu petitiapromerucrit,hosquosre-
linquebat, qui ex magna cotidianorum colloquio-
rum dulcedine ac mutuse afi^abilitatis consuetudine
in nimiosluctus amarissimosque diessedeventuros
clamoribus quibus plus poterant ingeminabaut.

35. Interim circa beati viri corpus exuviis rite p manimoxfuturaquasipra^sentiainultumdeplorantej

peractis, lotis ex more sacris justi membris^ in-
duto pontificalibns vestibus et ipsis pretiosis, ut
nullus unquam sic pretiosis clericorum, abba-
tum, monacborum, laicorum diversarum dignita-
tum etetatumprosecutione lamentabili iugubrique
ad ecclesiam matrem devehitur, atque sancti Ste-
phani, prothomartiris pretiosissimi levilaru^que
prcecipui, antealtaredeponitur. Ibitotaquse super-
erat parte diei, tota etiam sequenti nocte a ciericis
non urbanis et regularibus stipendiariisque domus
tantum, verum suburbanis et ex forensibus, quo-
rum magna etcopiosamultitudoundecumquecon-
venerat, vigiliis CDnsuetudinariis et psalmis magna
devotione celebratis, obsequiis sanctissimisfrequen-
tabatur.

36 Sequenti die, quae sabbati dies dicebatur
(Dec. 15), celebratis missis oblationibusque Deo
magna reverentia datis, et usque in horam nonam
pro commendationefelicisanimoe officiosissime ex-
hibitis votis et precibus, elevanles venerabile cor-
pus, per mcdiamurbem versusmeridiemextramu-
rum devehnnt ad locum, quem ipse a fundamentis
construcns,iuicium suorum operum,moxutepisco-
pus est effectus, iniciavcrat, quem et Deo et san-

aj^currente etiam domno Bertaldo Leuchorum vene-
rabili pontifice, qui quod sic leniter dulcissimeque
ab eodem enutritussit, donec adapicem pontifica-
tus 9i proveheretur,satis vocibus et fietibus recolens
et revolvens, cselebratis missarum solIempniis,se-
pulturaB dilecti sibi corpus tradidit,et spiritum ani-
mamque Deo datori multasatis sollertia et devotione
commendavit.Sepultus est juxta altare sancti Sjm-
phoriani martyris venerandi ad levam, sicut jusse*
rat; videlicet ut sapiens utilia semper cogiianssa-
lubriaque pertractans,h6ec aliaquo quaesancta erant
et sunt adinveniens, hoc inter reliqua mandavit et
constituit, ut sic proximum sanctis sanctorum se-
pultura ejus fierct, quo sacerdos ad celebranda sa-
-^ crosancta mjsteria mensse adstans divin8e,ejus ju-
giter memoretur, cujustumuluscorporispreeoculis
venerandushabeturetcernitur. Suscepit episcopale
offinium, anno ab Incarnatione Dnmini nostri Jesu
Ghristi 984, 17 >> Kelendas Novembris ; ordinatus
Cit eodem anno o Kalend. Januarii.Trans iit ex hac
luce ad bcatam vitam et veram lucem anno Domi-
nicffilncarnationis millesimo quinto 9*,indictione3>>
regnante Heinrico rege, anno regni sui 6 »>, coelo
autem terra marique regnante et imperante Deo e^

VARIiE LECTIONES.

•* deest 2. 3. " diei 2. 3. «• abs, an. 3. " d. saectoque 2. 3. •« aepleiius 2. 3. •» se s. 2. 3. •« loci post

corr, loco 2. •& add. sed delevi eum 2. •> DCGGC • YIL Kl. 1 - «t harum vocum ioeo spatium reiicium

c$ti.

IS7B

GONSTANTIN. S. SYMPHORIANI ABBATIS VITA ADALBERONIS II.

m

Domino nostro Jesu Gbristo, cui cum fieleruo Deo ^ beatitudo omnium saQctorum,qui est salas inrirmo-

PatreetaeternoDeoSpiritusanctoestlausperpetua, rum,qui est remissio peccatorum, qui estsalusTJ-

honor indeficiens, jugis gloria, ineilabilis ^laritas, ventium, qui est resurreclio raortuorum,et nuae el

•iDComparabilis magniludOjdignitas inflnita; qui est semper et per omoia saecula sseculorum **. Amen.

EPITAPHIUM ADALBERONIS.

Lector,fige gradum, qui voto tendis in altum.

Istic et caute scribta notando lege,
Taliter utvitam; studeas servare quietam,

Qualiter bic gessit, quem brevis urna capit
Bic civis »» egregius,regali stirpc decorus,

Servatur tumulo, usque resurgat bumo.
Hic pater et pastor mitisque per omnia doctor

Nomine Adalbero fulserat eximio.
Annis bic binis feliciter atque vicenis

Mettensi dominse prefuit eccIesi(B,
Sectatorlegum, rectissima norma minorum,

Precessit facto.suasit et eloquio.
Gemmis virtutum discretus duxerat sevum,

Tractavit cunctos ut proprios genitos.
Virgiueos coetus monacborum bic pater almus

Dilexit, lubricis prcetulit et laicis.
Pes fuerat claudo, lucens et semita ceeco,

Consolans tristes et refovens inopes ;
Nulli difficilis, nisi forte per avia pronis ;

Hos tamen ipse pius rezerat in melius.
In Domini laudem sibi mcrccderaque perbcnnem

Erexit multas struxit ct aecciesias.
Hoc templum fundansmulto et sudore laborans,

Servitium Dominibic statuit pera^M,
Sed non ut voluit, quia mordaxfliiis ademit.

Heu sors dira necis, quse tulit bunc superis I
.Quem plangit populus, quem luxit multa juventus,

Patres et nati, servulus et Domini.
Hic quartodecimo mensis sub sole Decembris

Decedens mundo, se dedit Altitbrono.
Lector : Hujus culpae Deus auctor, dic, miserere ! —

Vivat et in Christo ! clamitet omnis bomo.

B Signifer in castris, civium dux tempore pacis,
Virtutum fama vulgate per avia cuncta,
Aspice •« nunc oculo quae sunt bic scribla sereno.
Scribsi tantorum tibimet formas numerorum ;
Elige de multis, quos ad tumbam senioris
Dilecti vobis et cunctis scribere possis.
Si qua sonant lepide, placeant >?, pater alme ;
Dure quod resonant, boc clausa silentia coadant.
0 senior dulcis super omnia nectara mellis,
Memet Cuonradum ^^ celso tibi sterno pusillam,
Et rogo, sancte pater, quo non est sanctior alter,
Ut cum finieris versus non valde politos,
Dicas corde bono : Qui fecit vivat in alm. Amen,

C VERBA LIBRI :

Cumjuyenis splendens fueram, matuatus adibam
Coenobium sanctum celso Nabore sacratam,
In quo prseclari multaet virtute probati
Insignesque viri desudant laude perbeoDi ;
In quo pax radiat magna et sapientia regnat,
Moribus et sancti concordia fulget in illis.
Uluccum veni,felicem mereputavi;
Namque capite et cauda portavi tergora nuda,
Undique nudus erom ; sed moz vestitus abibam.
Non te sicut me decoratum credo, Lucane,
Nec te Constantinus babens vestivit bonore
Ut me Cuonradus '>, qui sit simper bcnedictus;
Cujussicstudiis signis fulgesco novellis,
Margine deque mco nuncplura problemata pango ;
jv Quae quicumque Iegis,dic: Vivant semper inaltis
Sancto Ndbori /amulantes sorte perhenm,
0 quicumque libens versus aspexeris istos
Undiquo et adpositos, utile^, et jure legendos,
Dic: Cuonrado «>o sit vita salusque misello.

0 Ratramne pater, venerabilis ore magister,
Dttlcis,care, decens,facundebenigneque, prudens,

VARIiE LECTIONES.
»* sseculonum 2. *' cinis c. »• Espice s, m vocabuluc deest. »« xouwv^aBooiji codex. •» cxpnrbdxs codei,
Koucovpodco cod.

*t*k

C9S

ANNO DOHmi MXXIV

BENEDIGTUS YIII PAPA

NOTITIA. HISTOMCA.

(Apud Mamsi, ConciHoruin ampUss. CollecliOy XIX, 323).

Benedictus, natione Tusculanus, huius nominisA imitati, imaginem Ghristi iisdem i^juriis et conta-
octavus, creatus est pontifez anno Kedemptoris meliis affecissent quibus olim ipse Gnristus affectlls
nostri i0i2,temporeHenrici regis. Adversushunc ^ftierat. Addit : Eodem die post cnicem adotatam
in schismate contra sacros canones creatus est Gre- - circa vesperum turbine ventorum totam Bomam
gorius, quiy potentia Romanorum fretus, Benedi- concussam, omnesque pene Romanos occiflfos esse ;

ctum ab Urbe expuUt. Pontifex, hanc injuriam a
schismatico illatam non ferens, ad Henricum regem
in Saxonia degentem se contulit, exposita({ue coram
imperatorem,quffipassus erat, viet ignommia, Hen-
ricusrex,parato et convocato quampotuit citissime
exercitu, ad vindicandam injuriamsedi apostolicse
iilatam Romam profectus est. Gigusadventu Grego-
rius pseudopapa schismaticus perterritus, relicta
Urbe, aufugit; Benedictus, quem rex prsemiserat,
eamdem Petri cathedram recepit. Gumaue Romam
venienticorouam imperialem conferre aecrevisset,

ero insigni imj^eriali regi conferendo, jussit, inquit
itmarus, fabricari aureum pomum, atque circum-
dari per quadrum preliosissimis quibusque gemmis

neque prius ce^asse ventos quam de iUdiEis per
Judseum accusatis pontifexcapitis suppliciiuti sum-
psisset.

Higushortatu Northmanni Greecos inApoIiaplu-
ribus victoriis debellarunt. Rogatus ab Hdarieo im-
peratore ad conflrmandumsaaprasentiaBalnber-
gensem episcopatum, <{uem iipse imperatpr erexe-
rat, Bambergam venit in Gerniaaiam, ibiguA post
dedicatam Sancti Stephani ecclesiam, per a<)ii«i(>-
nem imperatoris, ipsius urbis omniumqae jurium
ejusdem dominium obtinuit. Nam cum aliquandiu
post hffic tempora Romse tanquam dominn sttse an-
nuum censum persolvisset, Henricus junior j^ro ea
liberanda, et aRomanorum dominio eximenda,Be-

ac desuper aureaih crucem inseri. Erat aulem in- ^^ neventum pro ea tradidit, tempore Leonis IX Ro-

in -"mani pontificis: (Lbo Ostiensis, Jib. ii, cap. 47.)

star specieihujus mundan8emolis,qu8evidelicet

3uadam rotunditate circumsistere perhibetur; ut,
um illud respiceret princeps terreni imperii,foret
ei documentum non aliter aebere imperare vel mi-
litarein mando,quamutdignus haberetur viviiicse
crucis tueri vexillo : in ipso etiam diversarum gem-
marum decoramine, videlicetimperii culmen plu-
rimarum virtutum speciebus exornari oportere.
Venienti, et Urbijam appropinquanti, obviam pro-
cessit pius pontifex ; quodque pararat stemma et
insigne imperii eidem obtulit : ac paulo post in
Urbem introductum, unacum Ghunegunde coi\juge
ejus sanctissima, titulo et corona imperiali deco-
ravit. Henricus primordia sui imperii Deo conse-
crare volens, insigni muniflcentia Romanam Eccle-
siam pie sancteque est prosecutus,

Sarracenos, qui littora Ecclesiee invadebant, bello
aggressus fugavit, et feliciter expugnavit. De Judceis

Imperatorem ad suppetias ferendas adversas
Grsecos provocavit. Anno enim secundo postquam
ponXifex in Germaniam venisset,imperator hosUbas
tremendus in Italiam cum exercitu se contulit^
suoque adventu Grsecorum fautores alios cepit,
alios fupravit ; Gapuam, Trojam aliasque urbes Grie-
cis deditas obseoit et expugnavit. Anno sequente
in Germaniam reversus cum Roberto Francoram
rege de statu regni, Ecclesise et imperii, con-
gressum babuit, eumque pluribus muneribus do-
navit.

Benedictus papa ex hac vita migravit terlio Kal.
Martii anno 1024, cum sedisset annos duodecim.
Post obitum poenas purgatorii passum fuisse indi-
cant duee pluresve ejusdem post mortem factie ap-
paritiones, quibus, ut refert Petrus Damiaai ia

bdilone apud Surium et in epistolaad Nicolaum
quTbusdam fiomse de^entibus^ leste Glabro lib. in ^ secundum, per intercessionem Odiionis et eleemo-
cap. 8, capitis supplicium sumpsit, quod in Para- ^ synas germani fratris, in sede apostolica successo-
sceve, actionem eorum qui Ghristum crucifixerunt ns, liberari petivit.

NOTITIA. ALTERA.

(CocQUELiNES, Bullarum pnvileg , ampliss.CoUectA^ 317).

Benedictus octavus, natione Tusculanus, ex patre
Gregorio comite Tusculano, dictus antea Joannes
episcopus Portuensis, non multo post Sergii mor-
tem iuthronizatus est, ut apparet ex infra scriptis
documentis.Seditin pontificatu annos xi, menses
XI, dies XXI. Fuit autem temporibus Basilii et
Gonatantini imperatorum in Oriente ; in Occidente

PAnoL. GXXXIX.

vero Henrici II, quem ipse Romffi coronavit anno
1014. Obiit auno 1024 (mense circiter Augasto,
vel Septembri) ; non enim videtur recedendum ab eo
quod dicitur in Sergio IV ejus obituai diei 19 Ajq-
gusti 1012 datumjuxtaMenologium Benedictihao),
ex quo tempore manifestum est computanti xii fere
annos fluxisse ad Benedictimortemi mensi drciter

SO

iS79 BENEDICn Vm PAPM i580

Septembri iDeunti assignandam, prsesertim si A paratu apostolico, expulsionem suam omnibos la-
pauci dies vacationi sedis tribuantur. mentanao innotescens. Quare Henrico rege adTin-

Sckima decimum nonum. dicandam injuriam apostoliciE sedi illaUm prope-

«^i,#»«or#m («cct/»»»»* fH/fiwrft. raiite, Gregonus pseudopapa scbismaticus perter-

Gum Benedictus Gre^orio cuidam in electione ritus, relicta Urbe, aufugit. Benedictus vero poo-

fir8B▼aluisset, potentiori tamen cedere deberet, ad tifex, quem rex prsemiserat, eamdemPetri cathe-
ienricum regem perrexit in Saxoniam cum omni dram recepit.

NOTITIA DIPLOMATICA

BinedicH VJII bullx sunt scriplx per manum

Benedicti notarii regionarii et scriniarii S, R. E, (3, 5, 8> 11, 15, 17, 18, 19, 20)

Herardi (al., Bemardi) scriniariiS. R. E. (4).

Sergii notarii regionarii et scriniarii S. R. E. (7)

Leonis » » » (9)

Stephani » » » (10, 23, 24, 26)

Petri » » » (12, 21)

Georgii » » » (22)

Raphonis » » » (25)

Stephani primi scriniarii [al., protoscriniarii] S. R.E, (27, 28)

Gregorii ypocancellarii domini Benedicti octavi pap« {21)

Joannis aiaconi S. R. E. scriniarii (32)
l)at«p. m.

PetriepiscopiS. Prxnestinx ecclesix et hibliothecarii sanctx sedis ap. (2, 15)

Benedicti episcopi Portuensis et bibliotheearii S. R. E. (4, 23, 25)

Benedicti Dei gratia episcopi S. Silvse Candidx ecclesix et bibliothecarii sanct» apost. ff(/(5).

Azioni episcopi S. Ostiensis ecclesiae et bibliothecarii sanctx apost. sed. {V.

Bosonis episcopi S. Tiburtinx ecclesix et bibliothecarii sanctas apost. sed. (10, 12, 17, 18, 21, 22,28)

Benedicti episcopi, apostoHcse sedis iegaii (14)

PHigrvni Coloniensis archiepiscopi et bibliothecarii sanclx sed apost. , qui vicem Benedicto commisii ept
scopo (36)

BiaiEDlCTI Vm PAP£

EPISTOL/E ET DECRETA

I. qus antecessores tui suis decretis censaenmt, luec
Menedicti VIII papx epistola ad Brunonem LingO' B Dei beatique Petri apostoli, et nostra auctoritate

nensem episcopum. privilegii nostri littera confirmandum decreTemnt.

(Anno 1012.) Horum si quis contrarius transgressor exstiterii,

[PiRABD, i2ecu^{/ de plusieurs piices curieuses ser- anathematismucroneseanobismultatuznprocerto

vani d, Fhist. de Bourgogne, Paris, 1664, fol., p. noverit. Monemusetiam prffidictumlocumtoa pro-

172.] ' tectione defendi ab externorum infestationibos et

Benedictus, sancte universalis Ecclesiffi praesul, a tuorum importunitatibus ; et quoniam uonmus

BauNONi Lingonum preesuli, salutem et apostoli- te, quod successores tuos timemus, non agere

cam benedictionem. proposito religionis favore monastics, et eum-

Monasterii martjris Benigni, quo Willelmum in dem locum a te construi et amari, ideo prohibe-

sancto proposito studiosum monachum abbatem a mus, denominato abbate suppliciter exorante, ate

te didicimus ordinatum, privilegia prsedecessorum vel a tuis successoribus divinum ibidem officium

meorum,pr8Bceptaetiamfiliorumnostrorumregum intcrdici ; quod etiam beati Gregorii aactoritate

Franci», a te, vel ab ipso abbate mihi transmissa confirmamus, qui Joannem episcopum de nrbe ve-

relegi, atque,uttuaposcebatbonitas,corroboranda teri pro hoc ipso increpat et interdicit, ne in cce-

statui. Quicunque igitur de burgo, claustro, cime- nobiis divina officia celebran prdhibeat, quia quo-

terio, poteslatibus appendiciisque omnibus quae ties vei aJiquid inusitatum in monasterio geriUir,

juris prsedicti sancti noscuntur, ipsi sanxerunt, et tenor mde regularis impeditus, non pamm a

)58i

BPISTOUB ET DECRETA

im

custodia religionis relaxatur. Quo exemplo decerni- A transgressor ezstilerit, aaathematis mucroiie se a

mns in Divionensi monasterio divinum officium pro

sancts slatu Ecclesise continuo celcbrari, quatenus

freqnentata cclcbratio missarum et orationum

tturbines ac procellas infestantium vaieat sedere ;

nisi, quod absit, Lingonensi Ecclesise, vel eidem mo-

nasterio, infractione, aut prsesulis proedictffi sedis

proditione, sive captione aiiquo modo accidente,

proquibusspontedebent ab ofQcio cessare, Valete.

Data pridie Kalendas Decembris^ per manus

Petri sanctae apostolicse sedis bibliothecarii, indi-

ctione z.

II.

Benedicti VIII papx privHegium pro monasterio

S. Benigni Divionensis,

(Anno 1012.)

[PiRARD, Eecueilf etc., p. 273.]

Benedictus, sanctie uuiversalis Ecclesioe prflesul,
dilecto in Ghristo Jesu filio Willelmo abbati mona-
sterii Divionensis, ejusque successoribns regulariter
substituendisysalutein et apostolicam benedictionem.

Ez injuncto nobis ofOcio sanctorum locorum
quieti debemus invigilare, ut quanto quietius, tan-
to devoUus in eis Domino serviatur.

Propterea, charissime flli Willelme, petitionibus
tuis annuentes, monasterium vestrumsubprotectio-
ne apostolica conservandum statuimus, et ne abepi-
scopo Lingonensi, aut ejus successoribus, divinum
in ipso monasterio interdicatur officium, prohibe-
mus. Quod etiam beati Gregorii auctoritate confir-

nobis multatum pro certo noverit.

Data Kal. Decembris, per manus Petri saacto
apostolica: sedis bibliothecarii, indictioae z.

m.

Benedictus Vlllpapajura omnia ac bona S. Urgel-
lensis Bcclesix confirmat.

(Anno 1012.)

[GocQUELiNEs, BuUar. tom. I, page 319.]

Benedictus episcopus, servus servorum Dei, re-

verentissimo ac spirituali filio EaiiENGAUDo sancta^

Urgellensis Ecclesiae episcopo, tuisque successori-

bus in perpetuum.

Apostolatus nostri sollicitudo omnium ecclesiarum

utilitatibus nos monet prospicere, et ne fondituscor-

3ruant, opem perpetu» sustentaUonis impertire.

Quapropter cunctis archiepiscopis,ducibas, marchio*

nibus, comitibus, vicecomitibus, cunctisque sanctae

DeiEccIesis filiis manifestum fieri voIumus,quoniam

una cum cuncto nostro clero episcoporum, cardina-

lium, presbyterorum, diaconorum subdiaconorum-

que,confirmamus atque concedimushuic supradicto

Ermengaudo episcoposuum videlicet jamprcefatum

episcopatum sancte UrgellensisEccIesisezintegro

cum omnibus suis oedificiis, castellis, villis, fundis

et casibus in quo sunt, ecclesiis, vineis quoque et

terris et pratis, pascuis et silvis, arboribus pomife*

ris et inpomiferis, fructiferis vel infructiferis, di*

versi generis, paludibusetpantanis,salicetisyputei8|

fontibus, rivis molendinis, piscationibus, seu etiam

mamus, qui Joannem episcopum de urbe veteri pro Q ^^ venationibus, aquis aquarumque decursibus,

hoc increpatetinterdicit, ne divinum officium pro-
hibeat in coenobiis celebrari, quia quoties hoc vel
aliquidinusitatum inmonasteriis geritur,tenorinde
reguIarisimpeditus,non parum acustodiareligionis
relazatur. Quo exemplo decernimus in Divionensi
monasterio divinum officium pro statu sanctse Eccle-
siae continue celebrari, quatenus frequentata cele-
bratio missarum et orationum turbines ac procellas
infestantium valeat sedare, nisi, quod absit, Lingo-
nensi EccIesisB, vel eidem monastero, infractione,
autprsedictae sedis prsesuliscaptionealiquo modo ac-
cidente, pro quibus sponte debent ab officio cessare,
omniumetiam monachorum tuorum quoslibet ez- .
cessus secundum Dei timorem et beati Benedicti re-
gulam, paterna animadversione habeas castigare,
nec ulli episcoporum liceat interdicti proferre sen-
tenUamyseu quibuslibet angariis, vel indicUonibus
fatigare, quandiu ipsi monachi vestrse discipliufle
subdi voluerint, et regularibus institutionibus sup-
poni. Quiecunque vero privilegia prfledecessorum
meorum, quaecunque praecepta regum vel impera-
torum, qusecunque scripta Lingonensium antisti-
tum aliarumquepersonarumidem coenobium nosci-
tur possidere, nos priesenti decreto corroboramus,
nec non possessiones, dignitates atque libertates,
quoe in ipsis paginis continentur annotatae auctori-
tate beati Pebri et nostra integras et iilibatas perpe-
kiQ manere saozimus. Ilorum si quia contrariiu

montibus et coUibus, plagis et planitiis, cavertinis,
adjacentiisque eorum, cultum velincultum, nec non
et pertinentiam ejusdem episcopii, scilicet Gerda-
niensis pagus^ Libienensis, Bergitanensis, Paliaren-
sisquoque, atque Ribacurcensis, Jestabiensis atque
Gardosensis, Anabiensis ac Tirbensis, et locus san*
ctsp DeodatflB cum finibus suis, castrumetiam^quem
dicunt Turres, cum finibus suis, et Bescaram cum Q«
nibussuis, cum ipso alede, quem dicunt Sor, et ip-
sos villares, quse dicunt Letone, et Golpedra cum
finibus suis, Haclone et Sardina cum flnibus suis,
et ipso villare, quem dicunt Boscedera, Galbitiano
cum (inibus suis, et Lenztirdo cum flnibus suis, et
Submonte cum finibussuis^etipsosalodesde valle
Andozza, qui fuerunt de Sinifredo comite, et ipso
fevo de Archavello, et ipso alode de Salellas cum
ipso fevo de Sancto Stephano, et ipsas villas, qu«
dicunt Montaneo, Lello et Gubilare, cum illorum
terminos, vel fines, et ipsa villa, que dicunt Salento
cum finibus suis, castrum etiam Sanguia cum flnihus
suis, et ipsa viila qu8e dicunt Tossen cum flnihus
suis, quam Burellus comesin hunc episcopatum pro
sua olim donavit anima, et a suo filio Ermengaoda
episcopo postea huic episcopatui confirmala. Confir-
mamusetiam idipsa villa cum finihussuis ad locum
vocitatum sanctie Urgellensis Ecclesie de illa hora
in antea, quam Raimundus comes reddidit in pote-
state Domino Deo qusque pr«cel8«gQaitrict| ot ia

im

BENEDIGTI Vni 9iPM

1584

manu memoraioErmengaudo episcopo propterre- A contra hoc nostrum apostolicum prinlegiom ia ali-

medium animse suae, et uxoris sui Ermesinde, et
pro remedium animse genitoris sui, et fratris sui
Ermengaudi, et ipso alode quem dicunt Gastellione
cumGuardiolaet cumipso Solane, cum illorum ter-
minum vel flnes. et ipso alode quera dicuntTurri-
zella, cum flnibus suis, et ipsam hsreditatem, quam
ssepe dicto Ermengaudo episcopo deditadjam prse-
fatse sanctae sedis Urgellensis, qui illum advenit per
successionissui genitori, in tali videlicet ratione dum
vixerit Arnaldus frater ejus teneat, et possideat, et
post obitum vero suum remaneat ad sanctse pree-
dict® sedis ; alodem qui est ad ipsa spungia simili-
ter. Gonfirmamns etiam ei tertiam partem Telonei
ejusdem episcopii mercati cum pertinentiis vel cum

quibus agere injuste, neque frangere teatet. Ergo
qui ad sanctee higus Ecclesise aliquid rapit, aufert
vel fraudat, invadit, reLentat,deva?tat, aut nefaria
cailiditate suppres^erit, pro homicida teneatur,
atque reus in conspectu jusli judiciiDei deputetur,
et ut sacrilegus judicetur, et nisi per puram pro-
batamque atque publicam poenitentiam et per Ec-
clesiae satisfactionem episcoporum manus iroposi-
tionem juxla canonicas sanctiones reconcilialus
non fuerit, regnum Dei uon possideat, et non so-
lum a regno Dei fit alienus, sed etiam a liminibos
sanctffi Dei Ecclesise sit ejectus. Taiium scelerum
patratores, nisi per satisfactionem, nec viTus nec
mortuus communicare non audeantur, etinsuper

omnibusadipsumepiscopium,etsuisomnibusIocisB anathematis vinculo damnentur, Deo et sanctis
ubicunque generaliter et ex integro pertinentibus, suis [deest odibiles vel quid smile] etficianlur, et ab
situm supradictum episcopatum a territorio Urgel- Ecclesise catholicae communione pellantar. Quo-

lensis, Gerdaniensis, Bergitanensis, Paliarensis, at-
queHibacurcensis.Item et confirmamus tibi tuisque
successoribus de ipsius supradicti episcopii locis, et
pertinentiis, primitiis, et decimis, nec non et inte-
gram stabilimus ut nulla quselibet persona clericis
vestri episcopii eonsislentibus injuste ad districtio-
nem, aut adjusta lex deportare laicali persona prse-
sumetur. Nam quia supradictum episdopium cum
suisrebus ubicunqne sibi pertinentibus Frakicorum
rcgibus per prseceptum domni et prsestantissimire-
gis Garoli Francice regionis, et per scriptionem no-
minis ejus concessit ; et firmavit sigillo regale seu

rum nos sequeutes exempla omnes tales prsesorop-
tores a liminibus sanctffi Dei Ecclesiffi anaihemati-
zamus, apostolica auctoritate pellimus, et damna-
mus, atque sacrilegosessejudicamus, etnonsolom
facientes, sed et consentientes eis ; qaia non solnm
qui faciunt judicantur rei, sed etiam qui facienti-
bus consentiunt. Pari enim poena, et agentes et
consentientes comprehendit. Si quis autem qaod
non credimus, in aliquibus frangere ientaverit.
sciat se, nisi resipuerit, auctoritate Dei, et sancti
Petri apostoli, atque nostra qui ejus fungimur vi-
cariatione, anathematis vinculis indissolobiiiter

per concessione et donatione regis Ludovici proles ^ esse innodandum, et a regno Dei alienandam, et

Garoli, et per confirmationem regis prfficeptis si-
gnansque sigillo proprio domini regis Garoli Ludo-
vici proIis,necnonetper privilegiaitaque beatorum
apostoiorum principisPetri,et domno Agapito papa
et aliorum apostolorum, qui hic fuerunt functi, et
obligationemillorum tenuerint,prfficedentes episco-
pi sub jugo et servitio inviolatffi Dei genitricis ; sed ita
etnos apostoiica auctoritate firmamus ut a modo, et
in anteaquidquid vosvestrique successores legaliter
acquisituri fueritis, futuris temporibus ex prffisenti
anno incarnationis Domini nostri Jesu Ghristi
iOi3 (1), indictione xi, inclinati precibus vestris,

cum diabolo et ejus atrocissimis pompis atqae cum
Juda traditore Domini nostri Jesu Ghnsti, incendio
concremandum, et in voragine tartareoqae chaos
demersus cum impiis deficiat. Qui vero custos et
observator exstiterit, benedictionis gratiam eic<B-
lestis retributionis a justo judice domino Deo no-
stro multipliciter consequatur, etviiffi ffiiernffi par-
ticeps esse mereatur, Amen.

Scriptum per manum Benedicti noiarii, regio-
narii et scriniarii sanctffi Romanffi Ecciesiae, in
mense Decembris, indictiohe xi.

Giselbertus gratia Dei episcopus. Senensis Sige-

per vestra regalia prfficepta et hiyus privilegii se- -. fridus Parmensis Ecclesiffi Dei providentia episeo-

riem in perpetuum vobis vestrisque successoribus
confirmamus et stabilimus detinendum, possiden-
dum et cum timore Dei dispensaudum atque regen-
dum, ut nullus rex, nulius princeps, nullus comes
nuilus marchio, nullus judex, neque ulia magna
parvaque persona aiiquam vim, aut invasionem in
eodem episcopio neque in suis pertinentiis nun-
quam facere prffisumat. Pro quo, et sub divini ju-
dicii obtestatione, etanathematisinterdictione pro-
mulgantes decrevimus, ut nuUi nostrorum succes-
sorum pontificum, ut supra posuimus, neque uila
magna parvaque persona audeat neque prffiaumai

(i) Leg. 1012«

pali infula redimitus. Ego Pontius, ac si indignas
sub manu Dei omnipotentis Aratensis episcopos,
confirmo et consigno hanc paginam, ui in Dei no-
mine firma permaneai omnique iempore. Petros
episcopus Pabiensis subscripsi; Sigefredus sanciffi
Placentinffi Ecclesiffi custos consentiens subscripsi.
Leo episcopus ac si indignus Vercellensis Ecdesac
custos subscripsi. Hotkerus Leodiensis episcopos
subscripsi. Ego Benedictus Dei gratia episcopos
sanctffi Silvffi Gandidffi Ecclesiffi iuterfui et sub-
scripsti.Aimericus episcopus Ribacurcensis sabscri-
psti Petrus Magalonensis episcopus ; BoreUus ac si
indignus episcopus; BonifaciusTaarinos episcopiis
subscripsi.

1585

EMSTOLA BT DECRETA

1586

IV

Benedicius Vlll Ecelesise Bamhergensis^ petentibus
HeUvrico rege et Eherhardo episcopo, privilegia
confirmat.

(Anno 1013.)

[Pertz, Monum, Germ. hist. Scr. IV, 808, in Vita

Hemriciimp.j auct. Adalberto.]

Bbnedictus episcopus, servus seryorumDei, dile*
ctissimo sibi in Christo semper domino et serenis-
simo regi Heinrico, a Deo coronato, suoque spiri-
tuali filio, Eberhardo quoque confratri et coepis-
copo suo, sanctaevidelicetBabenbergensis EcclesieB
▼enerabiti episcopo, fleternam in Domino salutem
et apostolicam benedictionem.

Inter omniaqufiedivinfiB providentiffi consilio dis-
ponuntur, ad laudem respicit Creatoris, quod etiam
a sammis viris Deoque devotis, intuitu pietatis et
spe fieternce retributionis, venerabilia loca eorum
samptibus sublimantur rectissimeque ordinantur,
possessionum suarum beneficiis, cumulantur, et in
meliorem stalum,Christo auxiliante,commutantur.
Unde, dilectissime flli in omnibus, quse te ad lau-
demetgloriamRedemptoris nostri devote et mise-
ricorditer fecisse, manifestum est, nihil perfectius
nihilque melius ad promerendumregnum coelorum
agere potuisti, quam quod illum tibi fecisti hffire-
dem, a quo ffiternam accepturus es hffireditatem,
quodque sancta Babenbergensis Ecclesia ad episco*
palis dignitatis fastigium perte 8ublimata,illic tibi
beatissimam Dei Genitricem semperque virginem
Mariam, beatissimosque apostolos Christi Petrum
et Paulum, unacum sanctis martyribus Kilianoet
Georgio, elegisti in patrocinium ; qui, Christo pru-
pitio compensata vicissitudine, adipiscendi regni
coelestis perpetuum prffistabuntauxilium.Pro tanto
igiturDeo ejusque sanctis collato servitio in primis
ipsi gratiasdebitasquelaudesreferimus, quitibi tam
sanctum opus faciendum inspiravit, et ut ad votum
tuum perficeres,largiflua pietatea^juvare disposuit.
Deinde quoniam sancta Romana Ecclesia,quffibene
fundataestsupraflrmam petram,hocsemper habuit
vers charitatis indicium,utde exteriorumgauderet
provectu Ecclesiarum : competit nostro apostolico
moderamini, ut nos, qui eidem Deo auctore deservi-
m us, sancto studio tno plenissime congaudeamus,
sperantestui operis habere portionem,si,quod tuam
estper laborem, nostrum facimus per charitatem.
Quapropter, quoniam petisti a nobis una cum con-
fratre nostro Eberhardo,ejusdem sanctffiBabenber-
gensisEccIesiffiDeodigno episcopo, ut omnia, quffi
privilegiorum auctoritate sibi suffique Ecclesiffi a
prffidecessoribus nostris, videlicet domnoJoanneet
Sergio, summis pontificibus, coUata sunt, nostr»
quoque auctoritatisprivilegio confirmaremus, con-
siderantes oos quidem vestrffi devotionis affectum
piffique voluntatis propositum, libentbsime petitio-
nibus vestris assensum prffibere decernimus. Quo-
circa statuentesatquepromulgantes, coram Deo et
^erribili futoro ejus examineiperhujus nostriapo-

Astolici privilegii seriem etconsUtutionemsancimus,
et beatffi Dei Genitricis semperque virginisMariffi,
necnon etbeatorum apostolorum Petri et Pauli san-
ctorumque martyrum Kiliani et Georgii cffitero-
rumque omnium sanctorum auctoritate, in quorum
nomineprffinominata Ecclesia dedicata est, decer-
nimus, atque obtestamur tamapostolicffisedisfutu-
ros pontifices^ quam qui ecclesiasticas administra-
verint actiones, cunctosque Christianitatis titulo
insignitos,ut nullushabeatlicentiamde hisomnibus
quffi eidem Ecclesiffi a prffidecessoribus nostris per
privilegia concessa sunt, vel a nobis datavel danda
sunt, aut ab aliquibus fidelibus viris ac mulieribus
prffifatffi Ecclesiffi tradita sunt, vel in antea futuris
temporibus contradentur, tam in familiis quam in

Bterris, seu in aliquibuspossessionibus, convellendi,

destruendi, molestandi vel alienandi. Siquis vero,

quod non credimus, temerario ausucontra eaquffi

hacnostrastabiliet inconvulsa firmitate pie et fide-

liter per hoc nostrum privilegium disposita sunt,

contraire temptaverit, et hffic, qusa nobisadlau*

dem Dei pro stabilitate prffiscriptffi fficclesiffi statuta

sunt, refragari, aut in quoquam transgredi,sciat se

auctoritate beati Petri principis apostolorum om-

nium nostraque, ci^us immeriti vicem agimus,

anathematis vinculis innodatum, et cum diabolo

ejusque atrocissimis pompis atque cum Judatra-

ditore Domini nostri Jesu Christi ffiterni incendii

supplicio concremandum^ nisi resipuerit et eidem

Ecclesiffi digna emendatione satisfecerit. At vero

qui devota intentione observator exstiterit hujus

nostri privilegii ad cultum Dei respicientis, bene-

dictionis gratiam a misericordissimo Deo et Do-

mino multipliciter consequatur, et vitffi ffiternffi

particeps effici mereatur. Sancta Trinitas charita-

tem vestram illibatam custodiat.

Scriptum per manum Herhardi, scriniuriisanctffi

Romanffi Ecclesiffi, in mense Junio, indictione xi

Datum per manum Benedicti^ Portuensis episcopi

et bibliothecarii sanctffi Romanffi Ecclesiffi, anno,.

Deo propitio, pontificatus domini nostri Benedicti

summi pontificis et universalisoctavi papffi primo.

V

Benedicti VII 1 papx bulla ^ua Farfensi cosnobio bona
j) ae jura omma confirmat.

(Anno 1013.)

[MuRATORi, Scr^>t, IlaL, II, 557.]

Benedictus episcopus,serYus servoram Dei,dilecto

in Domino fllio Guidoni coangelico, abbati monas-

terii quod dicitur in Pharpha de loco Acutiano,

tuisque successoribus in perpetaum.

Igitur quia petistis a nobis qaatenus ex nostra
largitate nostroque dono concederemus vestr» reii-
gioni in fundo Massa eccleisiam Sanctffi Maris in
locoquidicitur Formellus, cum omniornatuipsius,
atque vineis et terris, sicut olim detinuerunt duo
presbyteri Benedicti propriis vocitati nomiaibos,
qui modo videntur esse vestri monachi,cum introitu,
etexitu suo, etomnibos sibtgaiiaraliter at is omni-

i587

BENEDICn Vm PXPM

IS88

bU5 pertinenlJbus.Concedimus vobisinsuper in su- A quibus omnipolenli Deo laudes referunfair ; utRe-

pradicto fundo Massa casales tres ex integro,sciIicet
casale de Petroccio, et casale Leonis Sabinensis et
casale Petri de Leone ferrario, cum casis, vineis,
terris, campis, pratis, pascuis, silvis et arboribus,
po miferis,f rucUferis vel infructiferis diversi generis,
cultum vel incuJtum, vacaum vel plenum. Affines
▼ero et termini eorum sicut nunc sunt et ab origine
fuerunt, et quemadmodum iu vestrcp- acquisitionis
continetur chartula, etsicut bfieredessupradictorum
h ominum ad laborandum suis modo detinere videii-
tur manibus. Omnia juris sanctse Roraanee, cui Dei
auctore prcesidemus atque deservimus, Ecclesiffi,
vobis adtenendumemissa preeceptioneconcedimus

demptori nostro hoc ipsum quod ad gloriam saacti
nominis ejus dignoscitur procurasse, sitacceptabile,
a nobis inferius ascriptum, et domno Gregorio et
domnce Mariee genitorum meorum, pro quorttcn
amore et venia meoruroque delictorum offero, at
ab eodem Domino Deo nostro sanctissimis suis mise-
rationibusin ethereis arcibusconferatur remanera-
tio,et veniam deiictorum omnium consequi mereaa*
tur. Quapropter ego suprascriptusdomnus Benedi-
ctus almee Romce prsesul a prsesenti die do, dono,
cedo, trado et irrevocabiliter iargior, simul atque
concedo ez propria mea substantia, propria, spon-
tanea, meaque voluntate, vobis, Guido, venerabilb

a prcpsentiindictione xi vobisvestrisque successori- B P^esbyter et monachusatque abbas venerabilismo-

bus absque reddito velcensu perpetualiter delinen-
dum. Statuentes apostolica censura et auctoritate
beati Petri apostolorumprincipis, subdivinisoble-
stationibus et anathematis interdictionibus.ut nulli
unquam successorum nostrorumpaparum, vel aliae
cnilibet roagnffi parvaeque persona;, per nominata
)oca a potestate et dictione vestra vestrorumque
successornm, ac vestri monasterii auferrevel alie-
uare quoquo modoliceat. Si quis auiem teroerario
ausu magna parvaque persona contra hoc privile-
gium agere prsesumpserit, sciat se a Deo alienum,
et cnm omnibusimpiisfleternoincendio acsupplicio
condemnatum. Atvero qui pio intuitu custos et ob-
servator hujus nostri privilegii exstiterit,gratiam

nasterii Sancts Dei Genitricis Mariae dominse no-
strse terrse Sabinensis, in loco qui dicitur Acutianos,
vestrisque successoribus abbatibus, presbyteris et
monachis, majoribus minoribusque, qui in eodem
venerabilimonasterio Deo servituri sunt,pro vestris
sacrosanctis fidelibus et quotidianis orationibns,
quas pro salute animarum nostrarum facere non
cessaiis. Ideoque remunero et dono et offero pro
anima mea et animabus prflenominatorum piie re-
cordaiionis olim genitomm meorum : Id est totam
integram vineam et lerram quas ad laborandum de-
tinuit Benedictulus, qui dicebatur de Lazo, et Pec-
culus filius ejus, qui fuerunt famuli nostri, cum ca-
sis, vineis, et terris, campis, pascuis, silvis» salectisy

atqne misericordiam, vitamque fieternaro a roise- ^ arboribus pomiferis, fruciiferis vel infractiferis,

ricordiosissimo Domino Deo nostro consequi me-
reatur in ssecnla sieculoruro. Amen.

Scriptum per manus Benedicii regionarii notarii,
et scriniarii sanctie RomaneeEccIesise in manu apo-
stolica (2), indictione supradicta xi.

Bene valeie.

Datum VIII Kalend. Maii per manus Benedicti
Domini graiia episcopi Sancise Silvae Gandid»
Ecclesiae, et bibliothecarii sanctae apostolicse
sedis, anno, Deo propitio, pontificaius D. N. Bene-
dicti sanciissimi VIII papce primo.

VI.
Donatio ierrarum facta Farfensi ccmohio ejusque

diversique generis, rivis, foniibus aque perennibus
cullum vel incultum, vacuum et plenum, si in in-
iegrum, quomodo supradicti famuli nostriadlabo-
randum suis detinuerunt manibus, in montibus et
planiciebus per diversalocaetvocabula, ubicunque
posita esse videntur,cum'introiitt et ezilu 8uo,et cum
omnibusad ea generaliter in integrum pertinenti-
bus, posita iuierritorio GoUinensiinfundoFlajanOy
sicuti ejus affinesab origine fuerunt, vel mododesi-
gnari possunt, juris, cui existunt. Que a pnesenti
dielargimurvobis, itautavobis continuas orationes
suscipiamus; qui si carnaliavobisconcedimus,spi-
ritualia a vobis percipere debemus. Et a praesentt die

abbati Guidoni a Benedido VIII pontifice tnammo, D proredemptioneanimarumfratrumetsororammeo

(Anno 1013.)
[MuRATORi, Antig, Ital. IV, 799 ]
In nomine Domini nostri Jesu Ghristi, anno Deo
propitio pontificatus domini Benediciij suromi pon-
tiflcis et universalis papse VIII in sacratissima sede
beati Petriprimo,indictionezi, menseJunio,die ii.
Dum proadipiscendiscoelestisregnigaudiis ceieruis
procQl dubio ad cultumdivinee majestatisconferenda
stipendia oninino fas ezigit, eo quod valemus, nisu
queqaeadstabilitateminiegritatis perfectam in ve-
nerabilibus locis permanere, et non tantum verbo
flrmitatis maneat, verum eiiam per seriem scriptu-
ramni paginam vo umus esse testatum, maxime in

rum, et mese,quisupra donator,habeatis,teneatb,
possideatis,et uteudi , fruendi,possidendi,vendendi,
donandi, commutandi, velquidquid ad luminario-
rum concinnationem ad sanctie Ecclesiae utilitatem
vestri monasterii facere sive peragere volueritis, in
vestra vestrorumque successorum sit potestate. Et
nullo unquam tempore a me, neqne ab heredibus
ei successoribus meis^ neque a me submissa magna
vel parva persona aliquam aliquandohabebitisquae*
siionem aut calumniam. Et si vobis vestrisque sac-
cessoribus opus iniervenerii, stare me unacam hc>
redibus et snccessoribus meis,etdefendere promitlo
ab omni homine in omni tempore et inomni locoy

tt) Leg.f tn meme ApriU. Jaff^.

iSM

EPISTOLE ^ BEGRETA

IKOO

ubi vobis necesse fuerit. Et hoBC omnia, quee higus

donationis chartulie series textus eloquitur^ inviola-

biliter conservare atque adimplere promitto.Nam,

quod absit» si contrahoec qu» superius notata sunt,

▼el ascripta leguntur, agere prsesumpserimus, et

cuncta non obsenraverimus, tunc daturos nos pro-

mittimus vobis ante omnis litis initium poence bo-

mine aurioptimi libras duas; et post solutam poe-

nam hijgus donationis chartulae series in sua nihilo-

minus manet firmitate. Quam scribendam rogavit

Roccionem, scriniarium sanctae Romanfle Ecclesiae

Et ego, qui supra scriptus manu propria subscri-

psi, et testes qui subscriberent, rogavi, etvobis,qui

supra, contradidi in mense et indictione suprascri-

ptaxi.

^ThFKIhCTXG, quiet Benedictus epi-

scopus servus servorum Dei.

^ Hilperinus filius Hilperini.

^ Franco Qiius Duranti.

^ Joannes, qui Paparone vocatur.

® Octavianus filius Sergii de Transtiberim.

9 Grescentius filius Joannis de Lottecar.

9 Ego Roccio scriniarius sanct® Romanae Eccle*
sice, qui supra scriptor hojus chartulee complevi
et absolvi.

vn.

BuUa Benedicti papx VIIl pro monoiterio Sancti
Sepulcri in loco Nociati,

(Anno 1013, mense Decombri.)

[MiTrAHiLLi,Afina/. CamalduL, I, Apend., p.212, ex

auiographo monasterii Fontisboni.]

Benbdictus episcopus, servus servorum Dei, di-
lecto in Ghristo filio Roderico, qui Bonizzo vocari
videtur, abbati monasterii Sancti Sepulcri ac san-
ctorum Quatuor Evangelistarum, quod situm est
in castro Felicitatis, in loco Nociati, tuisque suc-
cessoribus in perpetuum.

Quoniam si quid ad honorem Dei et sancta Dei
monasteria ordinamus, mercedemindein futurum
a Deo nos recepturos esse non dubitamus : idcirco
nos quibus ecclesiarum Dei cura commissa est
ecclesiam prsedictam in posterum provideatis de
rebus sanctse nostre Romanse Ecclesice privilegium
Dostrse auctoritatis constituere ratum duximus ;
arbitramur etenim ad futurse utilitatis fructum
plurimum valere quod contra insectationes tyran-
Dorum et quorumlibet pravorum vires videtur ha-
bere. Auctoritate igitur apostolica constituimus
privilegium de ea qua; inferius coutinet pro remedio
animee nostree nostrorumque successorum ponlifi-
cum et pro sustentatione fratrum et susceptione
inopum et peregrinorum et congregatis in Ghristi
laudibus, quia mercedem in futurum a Deo nos
recepturos non dubitamus; proinde concedo vobis
vestrisque suceessoribus in perpetuum, idest Gorte
quse Gonstantiorum. et Sargonina, el Nobule et
Balzolo, et campo Dominico et cainpo de Puzzo et
Flavelle totum in numerum, sicuti sanclffi nostrs
RomaneEcclesiae cui Deo auctore deservimus Ec-
lesiee, vobis vestrisquesuccessoribusiflpei^petuum

A detinendum et perfruendum concedimuSy vestris
precibus inclinati, aprsesentiduodecima indictione
nostra auctoritate libera atque secura habeatis ab
omni extranea potestate, ita ut nuUus dux, prin«
ceps, comes, ant vicecomes, vel magna parvaque
persona, potestatem ibi exerceat vel vim facero
ibidem praesumat, ita sane ut singulis quibusque
in indictionibus pensionem auctionarii sanetffi no-
strae Romanee Ecclesiee duos aureos solidos diffi*
cultate postposita persolvatis. Statuentes itaqne
apostolica auctoritate sub divini judicii obtestatio-
ne et anaihematis interdictione ut nulli unquam
successorum nostrorum pontificum, vel magna
parvaque persona, sicuti supra scriptum est, con-
tra hoc nostrum privilegium venire audeat. Si quis

3 autem^ quod non optamus, temerario ausu contra
haec venire attentaverit, et sicuti a nostra aposto-
lica auctoritate concessum et confirmatum est,
permanere uon dimiserit, sciat se maiedictum et
anathematis vinculo a Patre et Filio et Spiritu
sancto innodatum, et in eeternis incendiis cum Ju-
da traditore Domini nostri Jesu Ghristi habeat por-
tionem. At vero qui pio intuitu custos et observa^
tor hujus nostri apostolici priviiegii exstiterit, be-
nedictionis gratiam a justo judice Domino Deo
nostro consequi mereatur et vitam eeternam par-
ticeps effici mereatur in saecula sieculorum.
Amen.

Scriptum per manus Sergii notarii regionarii
sanctae Romanee Ecclesiee in mense et indictione

n suprascripta duodecima^
^ Bene valete. SS.

In nomine Domini datum per manus Azzoni
episcopi sanctee Ostiensis Ecclesiee et bibliotheca-
rii sanctee apostolicee sedis, anno, Deo propitio,
domni Benedicti summi pontificis et universalis
octavi papee in sacratissima sede beati Petri secun-
do, in mense Decembrio, indictione suprascripta
duodecima.

VIII.

Benedictus Vlll Beinrico imperatori tradit cortes tres
in ducatu Bavarix sitas pro quibus Colle Calvum
regalem curtem accipit,

(Anno 1014).
[IftANsi, Concil. XIX, d29J.
^ Benedictus episcopus, servus servorum Dei, di-
lectissimo in Domino spirituali fiiio H.invictissimo
ac triumphatori Augusto.

Quanquam rei commutatio ex ipsa corporaii tra-
ditionepossit firma consistere, vel ea quee legaliter
geruntur nulla valeant refragatione convelli, ne
quee tamen possit esse contradendi dubietas^nostree
debet intervenire auctoritatis adnisus. Et quoniam
curtes tres cum omnibus earum pcrtinentiis, ser-
vos denique et aucillas, colonos cum colonabus
utriusque sexus ibidem residentibus, sic hactenus
nostra apostolica sedes detinuit in juree sanctas
Romanie, cui, Deo auctore, deservimus Ecdesicy
charitas nostra poscii ei desiderat commiiUre; ad

im

wfimiGn ym pajp^s

iwn

c^UB, Ticem recompensationis recepimns nos, a A delegavit, quasque pmdictus Adalbeitas marcbio

yqhip in sanctai^ Dostram RoinaDam Ecclesiam,
dilecie 61i JI.. iinperator Auguste, curtem regalem
qm dicitur N. cum omni sua pertinentia, constitu-
ia i^fra comitatum Spolitanum, quae ad vestrum
videtiir pertipere imperium, vobis in perpetuum
jam dictfis tres curtes tradimus atque commuta-
mos, ui a prsesenii die illas habeatis, teneatis,
pcissideatis, et in vestrum jus ei dominium perpe-
Uialiler vindicetisi ita ut nullus unquam nostrornm
sttccessorum pontificii, vel quffilibet alia magna
vel parva persona, ipsas ires prsedictas curtes cum
omnibus earum pertinentiis a potestate ei ditione
vesira auferre aui alienare audeat : sed liceat vos

cum uxore sua deinceps apud BermeUim» txBnsla-
tum donavii. Ecclesiam vero, quae esi eonsimcta
in honorem S. Dei Geniiricis virginisMariae in Pol-
Kcino cura omnibus suis pertinentiis, cellam quo-
que vocabulo S. Andre» in civitate Tanrinensi
cum omnibus suis pertinenUis praediclo monasierio
confirmamus, eic. Insuper celiam qnam a Paganis
vocani, cum omnibus snis pertinentiis, sicnt per
prfficeptaei delegatum esi; quin etiamGabiani cor-
tem cum universo territorio, quce esi in Siupanico
Vallicella, Maridiago, Loretto,Roxaria, el Abrosia-
ieo monasteriolo Gorgiano,qu8e omniacnm pr»di-
cia corte ac suis pertinentiis jam dicio monasteno

in perpeiuum omni teropore a nosira S. R. E. re- per prceceptum concessum est. Pollentium quoqne
cepUs ienere ei possidere. Quod si quis hoc no- cellam^quffabejusdemmonasieriifralribas noviier

sirum aposiolioum prceceptum, quod non credi-

mus, iDfrin^ere ientaverit, sciat se vobis composi-

iiirum anri pvurissimi libras cenium ; ei hanc com-

nifiia.tioDum paginam in sua manere firmitaie

parpeiualiier.

IX.

Benedictus VIJI nwnasterii B, Petri Bremetenm li"
bertatem et possessiones confirmat (3).

(Anno 1014).

[Ughslu, Italia sqcra, lY, 1024J.

Penepictus, eic.,dilectofilioGoTnFREDO abbaiive-

nerabili monasierii B. Petri apostoiorum princi-

^,, fundaii in Bremetensi ierritorio inter Padum

constructa est, et colonia cortem, et Mancianum
castrum cum omnibns suis pertinentiis, qufie Oddo
marchio pro remedio animse suse matris eidem
monasierio cum suaconjugeperchartam offersionis
concessit; Gavallarium eiiam cnm corte magna, et
omnibus aliis suis appendiiiis, sicui ab Axdiiino
marchione pro remedio animae suse mairis eidem
coenobio largitum esi. Gastrum vero S. Georgii, et
Casalis curlem, cellulam vero in honorem S. Pe-
iri constructam in valle quse dicitur Ignaria cum
omni sua iniegriiate; cellam quoque S. Petri prin-
cipis apostolorum, ei S.MichaeIisarchangeIi,ei ec-
clesiam in hooorem S. Stephani sacraias ciim

^' '■ : . ... tiioaittiu m uuQurem o. oiepnani sacraias com c»-

ei Ticmum, suisque successonbus m perpetuum. c stro quod vocatur Rodo, ei aliud nomine Viidn-

Sl aAVinmiv aiin4 A/\rmA/iAm4a /vii<n v\iib <laet/lA«<iio ...

Si semper suni concedenda quse piis desideriis
coDgruani,quanto potissimum non suntdeneganda
ea qoee pro divini culius siabilitaie petuntur, etc.
Igitur quiaperintervental. charissimi nosiri,AdaI-
beri^ graiia Bei marchionis gloriosissimi, ac imp.
P^nrici posiulatio frairum ejusdem Bremetensis

n^^asierii quaienus ad ipsum monaste-

rj^i^, quod prius ad Dei honorem ac S. Petriapo-
siolornm principis iempore regis Theodorici ab
Abbonepairitio fuii prope Alpes in loco Novalesio
nuncopato sediflcatum, et posimodum imminente
S^pracenorum persecuiione studio Adalberti Deo
devoii marchionis iransiatum esi, collecia congre-
gaiione fratrum regt|larium ad oppidum quod Bre- -q
meinm diciiur privilegiis nosirce S. sedis apostolic®
roboraium. Quorum piis desideriis faventes hac
QQsira auctoritate id quod postulatum est concedi-
mus. Ei ideo omnibus ctguslibei ecclesise sacerdoti-
bus quamlibei diiionem habere, vel missarum so-
lemnia ibidem celebrare prohibemus, nisi ab ab-
bate ipsius loci invitatus fuerit, sed nec aliquam
ofdinafionem vel consecrationem illic facere prsp-
suihai. Coniirmamus etiam eidem moDasierio B.
Peiri apostoli omnes res ei possessiones quse ab
initib fundationis suce apudNovalesiumsupradictus
yir excelleniissimus ei Ghristianissimus Abbo per
iestaj^ehii pagiham, sive ciira viventis tradidit et

num cum omnibus suis pertineniiis, cum portisy
ripaticis, etc. Si quis autem, etc.

Scripium per manus Leonisnotarii regionariiei
scrinarii S. R. E., \u mense Febmario et indici.xix,
anno, Deo propitio, pontiflcatus domini Benedicti
summi pontificis et universalis VIII papse in sacra-
tibsima sede B. Petri apostoli ii, imperante D.
Heinrico a Deo coronato magno imperaiore-annoi,
in mense etiudici. suprascripta zii.

Bene valete.

X.

Privilegium Benedicti VIII papse pro monasterio

Casinensi.

(Anno 1014).

[J. TosTi, Storia detla badia Casin., t. I, p. 446].

Beneoictus episcopus, servus servorum Dei, cha-
rissimo in Domino Jesu Christo filio ATHEifULPo
venerabilietreligioso abbaii sacratissimi monasterii
Beati Benedicti confessoris Christi, siii in mona«
sterio [montej qui vocatur Casini, iuseque sanciep
congregationi successoribusque tuis in perpeiuum.

Convenit apostolico moderamini pia religione
pollcntibus benevola compassione succurrere, et
poscentium animi alacri devotione impertire sufifra-
gium. Tunc enim lucri potissimum prsmium a
conditoreomniumDomino sine dubiopromeremur
si veuerabilia sanctorum loca optime ordioata, ei

(S) Bethmanmu Y. D., qai hanc bullamin ar- sac.zn ezaraia, eam aut transcriptam ant raBMdfr-
Qhiqp» WMi; TAiiruu9ft»B»;iiMii« cubi lii mana im eflse censdt. Japj««

»id

EPistoL j: ot decreta

im

ad tQeliorem faerint sine dubio statnni nostra
auctoritate perducta. Igitur quia yestra dilectio
nostro apostolatui humiliter postulastis a nobis,
qnatenus concederemus et reconfirmaremus vobis
supradictum monasterium Ghristi confessoris beati
Benedicti, situm in territorio Aquinense in monte
qui Yocatur castro Gasino, ubi sacratissimum
corpus ejus humatum esse videtur, cum omnibus
adjacentiis sive pertinentiis, tam monasteriis riro-
rom quamque et ancillarum Dei, necqon cellis ac
prcediis ubicunque yel quaJitercunque ad jura
monasterii eidem pertinere dignoscitur, omnia in
integro monasteria venerabilia. In primis Domini
Salvatoris positum ad pedem ipsius montis, atque
monasterium sanctse Dei Genitricis et yirginis Mariae
qui vocatur Plombarola. Itemque et monasterium
Sanctffi MarisB in Gingla, qui nunc infra civitatem
Gapuanam cedMcatum est; similiter in eadem civi-
tate Capuana cella Sancti BenedicU, et monaste-
rium Sancti Joannis puellarum, imo et monasterium
SanctffiSophise, quod infracivitatemBeneventanam
sdificatum est ; verum etiam et monasterium Sans
ctae Mariffi, situm in finibus Beneventani in loco
qiii dicitur Ganneto Juita fluvium Trinium ; porro
et monasterium Sanctse Marise ancillarum Dei intra

civitatem Gosenciffi (se guono i nomi di terre

chiese ed altro suggette a la Badia). . . Pro qua
re piis desideriis faventes, ac nostra auctoritate
id quod exposcitur effectui mancipanus, et ideo
omnem cujuslibet ecclesis sacerdotem in prsefati
monasterii ditionem quamlibethabere, hanc aucto"
ritatem, prceter sedem apostolicam, prohibemus.
Ita ut, nisi ab abbate ejusdem monasterii fuerit
invitatus, necmissarum ibidem solemnia prffisumat
celebrari omnimodo. Sed a prssenti duodecima
indictione irrevocabiliter in perpetuum stabilimus
permanendum, et cum Dei timore regendum et
gubernandum atque dispensandum statuimus. Post
vero obitum abbatis nemo ibi abbatem constituat,
nisi qnem consensuset voluntas communisfratrum
ei ipsa congregatione eligerit ; et quialiunde ibidem
abbatem intromittere voluerit sub anathemate sit.
Insuper apostolica censura sub divini judicii ob*
testatione, sed et validis atque atrocioribus ana-
thematis (poenis), interdicimus, ut neque uUus
unquam prsesumatquispiamqualiscunquesit digni-
tatis prseditus potestatis, vel etiam quacunque
magna parvaque persona in eodem monasterio, vel
ejus causis incumbere, aut de rebus et possessio-
nibus, vel ecclesiis sibi subjectis, vel quidquid de
his quce ei pertinere videntur quomodocunque
aoferre aut alienare,sednec quamlibetmalitise aut
jacturse moIestiam,ibidemsivepacis, sive barbaricis
temporibus quoquomodo inferre: dum profecto
eum perenniter, ut dictum est, pacis quam barbari.
cis temporibus firma stabilitate esse decernimus
sub jnrisdictione sanctse nostrse Ecclesiee perma^
nendum. Promulgantes nempe,et auctoritate beati
Petri apostolorum principis co^am Deo et terribili

B

A ejus eiamine per hujus nostri apostolici privilegii
constituti sancimus atque decernimus, ut loca qu®
oblatffi cujuslibetquinobis in eodem prffifatimona-
sterii commutata vel concessa sunt, nec non et
alias locorum possessionesqufiearegibusacducibus
vel castaldeis et a cseteris Ghristianis in eodem
sancto loco largita atque oblata sunt aut inpostmo-
dum illic concessa fuerint, firma stabilitate jure
ipsius preefati monasteriiexistenda atque inperpe«
tuum permanenda statuimus. Nec licentia sit, ut
dictum est,eiejusvel omnibus ejusdem monasterii
pertinentibus cuiquam magna parvaque pars au-
ferre. Aut profecto juxta id quod subjectis iisdem
venerabilis locus apostolicis constituti atque privile-
gii consistit inconcussedotanduspermaneatetliceat
eosdem monachos, ut dictum est de sua congregatione
abbatem semper eligere. Etiam licentiam vobis sit
pro confectione chrismffi, vel oblatione et ordina-
tione presbyterorum seu diaconorum et subdiaco-
norum, et aliorum consecranda.Goncedimusetiam
vobis in prffidicto venerabili monasterio omnibus
subjectis ecclesiis Ghristianis dotesagere,episcopum
qualem vobis placuerit invitandum,hymnum ange-
licum per dies vero Dominicos et festibus omni
tempore ad missarum solemnitates dicendum conce-
dimus; et liceat vobis signum pulsare tam in
diurnis quam in nocturnis horis, quando vobis
placuerit, in jam dictum monasterium, quam et in
uUis ejus : et nullus episcopus prohibeat populum

Q Dei ingredi in monasteriis quam et in cellis ejus ad
audiendum verbum Dei. Insuper etiam volumus
ut nullus episcopus prffisumat in Jam dicto mona*
sterio, vel in subjectis suis ecclesiis sacerdotem ex-
cummunicare vel adsynodum provocare, autabha-
temvel monachos qui in illo tempore fuerint. Liceat
vobis etiam clericum seu sacerdotem, vel diaconum
sive subdiaconum, de quocunque episcopatu fuerit,
suscipere ad habitandum, vel monachicum habi-
tum recipiendum cum rehus suis absque prohibi-
tione omnium episcoporum: et liceat vobis tuo-
rumque monachis tibiquo subjectis judicare tam
monasteria, et coenobia puellarum ab&que sfficulari
potestate, et prohibitione ctguslibet episcopi. Si

j) quis autem, quod non optamus, nefario ausu prffi-
sumpserit hffic quffi a nobis ad laudem Dei pro
stabilitate jam dicti monasteriistatutasuntrefragare
aut in quoquam transgredi, sciat seynisiresipuerit»
anathematis vinculis innodatum, et a re^no De
aJienum, et cum diaboloet ejus atrocissimis pom-
pis, atque Juda traditore Domini nostri Jesu Ghri-
sti, ffiterni incendii suppliciis concremandum sit
deputatus. At vero qui pio intuitu observator, et in
omnibus exstiterit custodiens hujus nostri aposto-
lici constitutiy et ad cultum Dei respicientibusy
benedictionis gratia a misericordissimo DominoDeo
nostro per intercessiouem beati Benedicti multi-
pliciter consequatury et rit» ffiternffi particeps ef-
fici mernatur. . , .,,..;.

Scriptum permanam &tepbani notarii, re^onairf

im

BENEDICTI YIII VAVM

150«

et scriniarii. Data tertio Idus Martii per manum A DomininostriJesuGhriati, eetemoigneconereman-

domni Grambosonis episcopi et bibliothecarii san-

ctffiapostolicffi sedis, anno> Deo propitio, pontificatus

domni Benedicti sanctissimi octavi papeSi sedente

anno secundo, indictione duodecima mense Martii

die duodecima.

XI.

Semdicti VUI papa priviUgium pro Ecclma

Paderbomensi.

(Anno 1014).

[ScHATEN, AnnaL Paderbom, tom. I, p. 407.]

Benbdictus episcopus, servus servorum Dei, di-
lecto in Domino filio Minwebgo venerabili episcopo
Patherbrunnensis Ecclesiae, suisque successoribus
in perpetuum.

Desiderium, quod ad religiosum propositum, et3
sanctorum locorum stabilitatem pertinere mon&-
tratur, sine aliqua nostra, Deo auctore, dilatione
perficiendum, et quoties in quibusdam ejus utili-
tatibus nostrum assensum et solitse apostolicse
auctoritatis exposcit praesidium, id nostree benigni-
tatis intuitu cos convenit subvenire, et rati pro
integra securitate ex ratione solidare, ut ex hoc
ipsis venerabilibus locis salus et indemnitas pro-
fligetur, et nobis quoque lucri potissimum preemium
a Gonditore omnium Deo in sidereis arcibus prse-
scribatur. Igitur quia postulastis a nobis quatenus
conOrmaremus et apostolica auctoritate corrobo-
raremus tuse Eeclesifie tibique et successoribus tuis
quseque pro redemptione animarum suarum ab

dum. Simulque et in voragine tartareoque chaos de-
mersus cum impiis deflciat. Qui vero pio intuita
custodes, et observatores hujus nostrce salutiferae
prceceptionis exstiterint, benedictionis gratiamcce-
lestisque retributionis, ac seterna gaudia ab ipso
judice Domino Deo nostro consequi mereantur.

Scriptum per manus Benedicti notarii etscnnia*
rii sanctffi Romanse Ecclesise in mense Martio, indi-
ctione xii.

Bene valete.

XU.
Benedictus papa VIII castellum Buceinianum nuper

a se recuperatum monasterio Farfensi confirmat.

(Anno 1014.)
[MnaATORi, Script. ItaL, II, ii, 518.]

Benedictus episcopus, servus servorum Dei.

Gonvenit apostolico moderamine, etc. Igitnr no-
tum esse volumus omnibus fidelibus sanct» Dei
Ecclesiee, prsesentibus scilicet atque futuris, quali-
ter nos divino amore illustrati ob reTerentiam
sanctee Dei Genitricis semperque virginb Marie, et
petitionem gloriosissimi filii nostriimperatorisHen*
rici domini nostri, dominse Genitricis virginis Ma-
vm monasterio, quod dicitur in Pharpha, castel-
lum Buccinianum, qiiod nuper perditum habebat,
reacquisivimus ad opus et utilitatem prsdicti mo-
nasterii perpetualiter permansurum, situm in Sabi-
nensi comitatu Deinde praedicti monasterii venera-
bilis Hugo abbasnostram adiitclementiam, instan-

imperatoribus, sive regibus, ducibus, comitibus, C tissimis precibus deposcens quatenus pro Dei amore

▼el ab omnibus magnis parvisque personis oblata
sunt, sive commutata, seu omnia quse tu ductus
amore Dei de propriis tuis hcereditatibus eidem
venerabili sponsee tuee contulisti perpetualiter ;
inclinati precibus tuis, per hujus privilegii seriem
confirmamus et corroboramus Ecciesiaetuse, tuisque
successoribus in perpetuum, omnia prsediaculta vel
inculta, nec non omnia quee ei pro redemptione
animarum suarum ab imperatoribus maximeque
a Ghristianissimo et serenissimo imperatore Hen-
rico oblata sunt, sive in comitatibus, seu ubi-
cunque fuerint, nec non omnia quse a regibus,
ducibus, comitibus, magnis parvisque personis
jamdictffi Ecclesice oblata sunt. Similique modo

etremedio ejusdem venerabilismonasterii ex nostra
apostolicalargitateconcedere dignaremur placitom
et districtum de massa Bucciniani, quae est ante
idem castellum, cum omnibus perlinentiis eidem
massae pertinentibus vel adjacentibus. Gujus preci-
bus annuentes, eidem venerabili monasterio, supra-
dictoque abbati, suisque successoribus, necnon et
sanctee congregationi servorum Dei ibidem degen-
tium, praedictee massee Bucciniani distfictum etpla-
citum cum omnibus suispertinentiis vel adjacentiis
ex largitate beati Petri principis apostolorum, et
sanctee apostolicae sedis, cujus jus esse dignoscitur,
nostraque apostolica auctoritate concedimus atque
confirmamus perpetualiter mansurum, sciiicet ut

confirmamus ea omnia loca quse tu ipse pro re- j) monachi praedicti monasterii omni in tempore pro

demptione animae tuse et parentum tuorum jam
dictie tuee sponsee de propriis heereditatibus con-
tulisti ; nec non ea quee ab aliquibus commutata
sunt. Statuentes apostolica censura sub auathe-
matis interdictione, ut nulli unquam magnee par-
veque personee liceat contra hoc nostrum apo-
stolicum preeceptum insurgere vel coqtraire. Si
quis autem,quodnon optamus, temerario ausucon-
tra higus nostree preeceptionisapostoliceeseriempie
a nobis promulgatam venire ac agere tentaverit,
sciat se Domini nostri apostolorum principis Petri
anathematis vinculo innodatum et cum diabolo et
ejus atrociseimis pompis, atque cum Juda proditore

nobis delectent ad Deum fundere prcces, et glorio-
sissima virgo Maria, etc., sciat se anathematis vin-
culo innodatum esse, et a regno Dei alienum. Insu-
per et compositurum se sciat auri optimi libras cen-
tum, medietatem in sacrosancto Lateranensi pala-
tio, etmedietatem in supradicto monasterio.

Scriptum per manus Petri scriniarii, notarii at-
que regionarii sanctee Romanee Ecclesiee, in Mense
Augusti, indict. xii.

Bene valete.

Dat. xy Kal. Augusti per memum domini gratia

Bosonis episcopietbibliothecariisanctee apostoliec

sedis. Anno,Deo propitio, pontiflcatus domniBene-

150T

lEPISTOLiG ET DEGRETA

IBM

dicii summi pontificis et universalispapfie octa?iin
sacratissinia sede beali Petri apostoli tertio.Impe-
rante domno Henrico aDeo coronato magno etpa-
cifico imperatore, anno ejus primo.

xm.

Synodus Bomana BenedicU Vlll^ in ^ua Fructua^
rieniis camohii privilegium edttum,

(Anno 10i5.)
[Mansi, ConciL XIX, 361.]
In nomine sanctie et individusBTrinitatis. Anno qui
computatur ab incarnatione Domini 1015, indi-
ciione xii, residente in synodo domino et glorioso
papaBenedicto intrabasilicam Later.anensem,adf uit
quidem abbas Willelmi nomine, quiddam preestan-
dum valdeque utile amaterno universalisEcclesiee
sinu suppliciter exposcens, videlicet ut monasterio
Fructuariensi, quod in honorem Dei, et Domini no-
stri Jesu Cbristi, ejusqueintemeratse Genitricis^ in
paterno solo construzerat, apostolica dignitasliber-
taiissufFragiumexbiberet. Cujus petitioni Romanee
sedis non contemnenda sublimitasassensum idcirco
iam facillime prsebuit, quia prsefatum monasterium
in deserto loco^ unde nullus unquamepiscopusali-
evQxis vel decimee redditum noscitur habuisse, fun-
davit, et apostolica regalia, necnon et imperialia
iestamentaacquisivit, justum votum justumque la-
borem pie cunctis juvantibus. Pk^seterea idem ipse
Warmundus episcopus Hipporiensis [qui melius
Eporediensis. Sed avo illo ita locuti], in c^jus
episcopii limite idem locus situs esse videtur,
manu propria firmavit, pluresque firmare roga-
Tii episcopos testamentum, ubi excommunicationis
Dostree minamine prohibeturtemerariacunotorum
hominum audacia, videlicet ne quaregia, episcopa-
lis, vel ciguspiam mundanivel ecclesiastici ordinis
dignitas valeat, sub qualicunque occasione seecula-
ris ambitus, vel ecclesiasticee religionis obtentu> ha-
bitaiores illius loci ullo modo inquietare.Undedo-
minus Benedicius universaiis pontifex ad confirma
iionem testamentorum omnium unde corroboratu
esi locns ipse Fructuariensis, sacro suo eum dotavi
privilegio : insuper hoc, cui omnis heec sancta syn
Dodus favens subscriberei, exarare preecepit decre-
ium. Unanimiterergotanti Patris, summiquepon-
iificis libentissime parentes imperio, saluberrimo
qtte ejus subjacentes desiderio [f, deest si qui], cor-
rumpere nituntur tantee auctoritatis privilegia, at-
qae violare illa, queecunque vel a Guntardole via
yel ab episcopis, aut a regibus ipsi sancto Fructua'
riensi coenobio collata^ vel fuerint testamenta :
ipsos confidenter heec sancta synodus ecclesia per-
cuiit in gladio, utpote contradicentesjura majorum^
Patrumque instituta contemnenies sanctorum, qui
sanctce Romanee Ecclesi<e ab ipso apostolorum tem-
pore omnem obedientiam a cunctis ordinibus exhi-
bendam fore decreverunt. Hujusmodi armisinstru-
cii, excommunicationisjacula in eos retorquentes,
Deminem perversorum permittimus immuUre, vel
infringere quidquid ad quietem, libertatem, secu-

A riiatem,honorisquehone9iatem«ip8i Fruciaariensi
monasterio, suisque rectoribus per tanta ac talia
concessa suni testamenta. Quee quicunque servave-
rint> dilexeriniet magnificantesattxerint,gaudeani
cum eis quorum nomina scripia sunt in coelo : qui
autem contempserint, corruperint, et pro posse de-
leverint, caveant, ne ei ipsi deleaniur de libro vi-
ventium, et cum justis non scribaniur : quoniam
nisi resipuerint ab hac nequitia, a cunciis etiam se
noverint excommunicatos. Quorumhic subter scri-
pta sunt nomina.

Ego Benedicius S, Romanes Ecclesiee preesul.

Ego Eriberius [^iit et Aribertus vocatus] S. Me-
diolanensis archiepiscopus.

Ego Michael archiepiscopus.

Ego Theobaldus sanctee Yeliternensis Ecclesiee
^ episcopus.

Ego Petrus sanctee Preenesiinensis Eccledee epi-
scopus.

Ego Gono PerusinflB episcopus.

Ego Arduinus Monteferetranus episcopus.

Ego Peirus Gastellanus episcopus.

Ego Emino episcopus Asculanensis.

Ego Adelbertus episcopns Spoleianus.

Ego Lambertus episcopus Polimartiensis,

Ego Joannes episcopus Balneoregiensis.

Ego Deusdedii sanctee Ecclesise Amerinae epi-
scopus.

Ego Benedictus episcopus.

Ego Joannes Quiesthomo episcopus.
Q Ego Stephanus Narniensis Ecclesiie episcopus.

Ego Gregorius episcopus N.

Ego Joannes sanctee Alinxee episcopus.

Ego Joannes sanctee Tudertinee ecdesiee episco-
pus.

Ego Crescentius sanctee Phalariianee {/., Calan-
riteuiee] Ecclesiee episcopus.

Ego Domnus sanctee Sutrinensis Ecdesiee episco-
pus.

Ego Petrus Gentumcellensis Ecclesiee episcopos.

Ego Joannes sanctee Suanensis Ecdesiee episco-
pus.

Ego Heldericus Urbeveianns episcopus.

Ego Boto episcopus.

Ego Henricus Populoniensis episcopus.

Ego Georgius Assisinaiensis episcopus.

Ego Theobaldus sanctee Albanensis Ecdesiee epi«
scopus.

Ego Rayoerius Roselensis Ecdesiee episcopus.

Ego Lambertus Lingonensis Ecclesiee episcopus.

Ego Benedictus sanctee Gasiriensis Ecdesifle epi*
scopus.

Ego Petrus sanctce Pipemensis Ecdesiee episco-
pus

Ego Lintulphus sanctee Trivensis Ecdesiee epi-
scopus.

Ego Benedictus Gerensis Ecdesiee episcopus.

Ego Crescentius Nepesioee Ecclesiee episcopus.

Ego Joannes Sabinensis Ecdesiee episcopos.

D

m

immmvmpkpM

lioo

C j^6 DiBodftt^ Terracfhehsis Eeclesiee episcopns

Ego Joannes Fundanse Ecclosiee episcopos.

Ego Hobertns Signensis Ecclesiee episcopns.

Ego Benedictns Ferentinus Ecclesiee episcopus.
^Ego Sigefredus Placentinse Eeclesise episcopus.

Ego Rajrnaldiis Ticinensis Ecctesise episcopus.

Ego Landul^hus TaurinensisEcclesise episcopus.

Kgo Henricus Parmensium episcopus.

Ego Dertonensis Ecclesiee episcopus.

Ego Joannes presbTter, et cardinalis titnli San-
ct® Susannse.

Ego Landulphus GeriUensis Eccl^siffl episcopus.

Ego Stephanus presbjter cardinalls tituli San-
ctffl Caecilise.

Ego presbyter Petrus et cardinalis tituli Sancti
Sixti.

Ego Joaunes presbyter et cardinalis ti tuli Sancti
Marcelli.

Ego Petrus presbTter et cvdinalis tituli Sancti
Marci.

Ego Petrus presbyter et cardinalis tituli Sancti
Damasci.

Ego Crescentius presbyter et cardinalis tituli
Sancti Stepbani in Gelerina.

Ego Sebastianus presbfter et cardinalis tituli
Sancti Glementis.

Ego Ben^dictus diaconus.

Ego Crescentius diaconus.

Ego Joannes diaconus.

Ego Crescentius diaconus.

Ego Petrus diaconus sanctse Bomanss Ecclesiee»
et cancellarius sacri palatii.

Ego Franco diacoiius.

Ego Landulphud Cremonensis custos.

Ego Guido abbas.

Ego DominicuB fiibbas Gapitolii.

Ego Joannes abbas Sancti Silyestri.

Ego Joannes abbas Sancti Matthaei.

Ego Petrus abbas Sanctse Marise ad Vincula.

. Gujus testamehti notitiatli preecepit scribere mihi

Benedicto, sdcri palatii scriniario, dominiks papa

Benedictus, tertio die mensis Januarii.

XIV.

Benedietus Vlll Popponi archiepiscqpo Trevirensi

pmiwn miUit.

(Anno iOieO

[HoifrBmJi, Hist. Trevir. I, 352.]

Benxdictus episcopusy servus servorum Dei, bea-

tissimo eonfratri et episcopo Popponi S. Treyericfle

sedis archiepiscopo yenerabili fleternam in Domino

salutem et apostolioam benedictionem.

Apostolicse soUicitudini conyenit benignum erga

fratres semper prslMre affectum,eorttmque petitio-

(4) Henricum II regis Romanorum titulo usum
fuisse (etforteomnium primum inter Germanise re-

ges. Vid. Hahn. Hist. Imp. p. ii,cap. 6, § 9, in not.
t, R^ p. 20) s^pparet exdiplomatePaderbornenside
anno I0i3, apud LunigSpicil. eccJes. tomll, p.
704, xiec non Fuldensi apud Schannat. Corp. trad.
Fuld > nv BM; p. m \ s^ id fi^aiite Ue^bi tulcUd-

B

A nibus, qjam ratffi rationabil^que Tidenttir, cmuno-
dare assensum. Proinde, duleissime frater, quia
postulasti a me uti juxta morem prsedecessonim
tuorum usum tibi pallii concederemu8,Iibenter tno
yoto annuimus, solerter tuam commonentes frater-
nitatem ut eiterioris indumenti habitum monim
probitateexornes,ta1emquetein omnibus exhibeasy
ut creditee dispensationis of&cium pastorali cura
semper administrare studeas : tunc enim yelnt In-
cema> quse in domo Domini lucet, cnnctis appare-
bis conspicuus, si, uti exteriori habitu, itaet inie-
riore, fueris adornatus ; crucem Gliristi, quam snb
pallii specie gestas in corpore, intus decreyeris por-
tare in meute, clamans cum Apostolo : u Mihi moo-
dus crucifixusest, et ego mundo; » desideranter qoo-
que et illud addens prophetse : « Gonflge clayis a ti-
more tuo cames meas. » Debita igitnr charilate ta
admonentes, ab apostolica sede pallium tibi trans-
mittimus, hujus priyilegii nostri aactoritaie sfa-
tuentesutincelebratione missarum, hisiantQmmo'
do solemnitatibus eo adornatus incedas, yidplicet :
in Natali Domini,inEpiphania Domini, in CoesaaDo-
mini, in Pascha, Pentecoste, et in Ascensione Domi*
ni ; et festiyitatibus sanct® Dei Genitricis et perpe-
tuse yirginis Mariee^ et in Natah sancti Joannis Ba-
ptistee, et in solemnitatibus omnium apostoloram,
et in solemnitate Omnium Sanctorum ; in festis
quoque illorum sanctoram quorum corpora etFeli-
quise intuo episcopaturequiescunt,et indedicaUona

Q tnee ecclesise, et in die annuse ordinationis tme; et

si quando sacros ordines competenterfaoere decre-

yeris. Concedimus etiam, charissime flli, cnteem

ante tegestari. Omnipotens Dominasfrateraitatem

tuam, dulcissime frater, hic et in futuro cusiodiat,

sicque mentes nostras in senritio suo corroboret, ut

pro bene administratse pastoralis cur» officio in

aeterna beatitudine laborem nostmm remunerei.

Bene yale.

Data yi Idus Aprilis mensis, per maauB Beoedkti

episcopi, apostoliose sedis legati. Anno (4) Henrici

inyictissimi regis Romanorom xyii, imperii vero

ejus ni, indict. xy.

XV.

Benedictus Vill Benedicto archiqriBeopo StUBmitwno
D paUium trihuit Ecclesissque ejus jura confirmat,

(Fragm. — Anno 1016.)

[Baron. Annal, ad an. 1012, n. 4.]

Scriptum per manum Benedieti noiarii

regionarii et scriniarii S. R. E., mense Afvil., in-

dict. xiy.

Datum yii Kalendas Maii per manus Petri episcopi

Ecclesice Prfienestinse et bibliothecarii S. R.E., in-

dict. xiy, anno, Deo propitio, pontiflcatua domini

nem in Romanum imperatorem, Romanaraque
coronationem. At post hanc, et ab ipso quidem
Benedicto PP. peractam, eum ab eodem Romano

Sontifice adhuc regem Bomanorum in hoc nostro
iplomate appellari, Hahnio /. cit, mimm, quin et
tantum non suspectum yidetur.

t
r
t

r

im EPISTOMS BT DBGREIfA IM2

Doslri Benedicti summi pontifids ei universalis oc - A dilectusiml fflii nostriOdilonis ^^asdam loei abbatis

percepimns, ita malorum conira eos exardescens
insurrezit et convaluit cupiditas etinsania, scilicet
terras ipsorum invadendo, et substantiastam ipso-
rum quam pauperum sibi commissorum depraedando.

iari pape in sacratissima sede B. Petri apostoli
quarto,imperiidomini Heinrici imiperatorisAugusti
anno tertio, indict. decima quartaymense jam dicto
Aprilis, die septima.

XVI.
StpUiola Benedicti VIII ad episeopos Burgundiw et
Aquitanue. — Mandat ut invasores bonorum Clu"
nia^ensium^ nisi satisfecerint, excomn%umcentur,

(Anno 1016.)

[DvcBSsnZfScript. Ber Franc., Vf , 169.]

BxNBoicTUsper divinam gratiam sanctasRomansB

Ecclesiffi preesul et episcopus, omnibns fratribus et

coepiscopisper Burgundiam, Aquitaniam et Provin-

ciam constituUs, Bdechardo, scilicet arcbiepiscopo

ut, mnltiplicibus angustiis etafflictionibustribulatiy
nullo modOySicut nunc usque fecerunt^convenienter
Deo debitum obsequium vaieantsolvere^nec solitam
curam supervenientium bospitum etpaupemmpos-
sint exercere.Igitur quia in eodem loco juges oratio*
nes et missarum celebrationes eteleemosynffifiunt
pro stata sanctse Dei Ecclesiffi, et omnium fldelium
vivorum et defunctorumsaluteet requie, ipsius dis-
pendium commune omnium nostrumestdetrimen-
tum.Et licet omnes boni fideles de eorum angustia

Lugdunensi, ejusdem nominis archiepiscopo Vien- B et perturbatione debeant compassionem babere, et

nensi, WikLTBaio archiepiscopo Besontiensi, VtAL-
TKaio summse religionis episcopo Augustudunensi,
Stephano episcopo Arvernensi, Frbobloni episcopo
Aniciensi, Gaufredo episcopo Cabilonensi,LAMBERTO
episcopoLingonensi,GAUsuNoepiscopoMatisconensi,
VuiGONi episcopo Valentinensi, Harhanno episcopo
Vivariensi, Pontio archiepiscopo Arelatensi, Ari-
baux) episcopo Uzeticensi,Oouuuco episcopo Tri-
cassinensi, Gbraldo episcopo Vapincensi, Pbtro
episcopo Vassinensi, Eldbberto episcopo Avinio-
nensi, Stbprano episcopo Garpentoractensi, Almb-
lADo episcopo RhegensiySalutationem et benediciio-
nem ex parte Dei omnipoieniis et beati Petri apo-

summo cum studio servos Christi juvare, ut absqne
nllo impedimento queantin sanctoproposito persi-
stere, ego tamen, ad quem, postOeum et sancium
Petrum,curaetproridentia ssepedicti locispecialiier
periineijuvamen eisolaiiumaucioritaiis aposiolicffi
non desisiam subminisirare.

Suniauiem crudeliores Sffipenominaii loci habita-
torum persecutores. Ildinus, omnis bonitaiis inimi-
cns, qui non solum in hoc illos irriiai quod sua
suorumque eis^iollit,sed eiiam quod,suam nequitiam
in iilos retorquere cupidus,facii circum se manen-
tibus intelligere omnem jusiitiam de male ase comis-
sis eis velle se facere, et ita eos in ipso placito ei

stolomm principis, ei mea qui prsesulaium, licet G concordaiione semper fallii et illudii ui pro justiiia

indignus, tenere videor apostolicie sedis.

Liquidum esi Cluniacense monasterium olim a
WellilmOf nobilissimo Aquitanorum principe, in
pago Matisconensi consirucium, ipso agenie, cum
apostolicie sedis pontifice et Romanorum imperaio-
re, regibus quoque Francorum et Burgundionum,
qnad ita sitab omni subjeciionecujusiibei persons,
flive regis, sive episcopi, sive comitis liberum, ut
aliquid debeat nulU nbi Deo etsancto Petro et sedis
apostoliciB Bummo prsesuli. Qusb libertas a cunciis
antecessoribns nostris, qui a conditione ipsius loci
in hac sancia Romana Ecclesia fuerunt usque ad
no8,scripiis privilegiis, et a prffilibatis principibus,
daiis prfficeptis tam de ipso loco quam de omnibus

deieriorem abeo iqjuri^msuscipiani.Esi et Wichar-
dus de Belioco, qui eis iollii ecclesiam de Tresdo
cum omnibus appendiciis suis. Bernardus quoque
de Retorierio,Hugo de monie Pavonis,ei uxor ejus
Arilina, qui eis iolluni potesiaiem de Lasiaco, cum
omnibus ad se periineniibus, sicui divffi memoriffi
comes Leotaldus primum,deinde Milo religiosus mi-
les per iestamentum litterarum olim coniulerunt
sanctoPetro et pnefaio loco.Falco nepos lierii clerici,
ei frater ejus, omnesque consortes illorum,qui eis
iolluntpotestatem deOiadelliscum omnibusappen-
diciis suis. Warulfus de Branceduno, ei frater ejus
Walterius Maiiscensis prffipositus, qui eis conirarii
suni de precaria quam ienebai de sancio Pelro

ad se pertinentibus, in Burgundia, Aquitania, Pro- ^ beatffi recordaiionis Leobaldus episcopus, eorum

Tincia constitutis, ridelicet monasteriis,cel]is, terris
Gnliis et incuiiis, corroborata et confirmata est, eo
votoeidesiderio ut sfficulum deserenies, eiineodem
loco sub reguiari disciplina Chrisii serviiio ez ioto
semei mancipantes, absque ullius impedimento
licentius Deo adhffirerent, ei de ibidem Deo ei S.
Petro a fidelibus oblaiis, bospiialiiaie et egenorum
curffi inserrirent. Quod hactenus, Deo propitiante,
ei aposiolica aucloritate suffragantejboniiaie insu-
per circum se maneniium adm iniculanie,inquantum
potuerunl, devote feceruni. Nunc vero, sicui in
pnssentiaDeo devoti dominiRoberii regisFrancorum
principomque ejus et optiiiiaium,qui cum eo venerunt
•d iimioa apoatolonim, et reelamaioiia legatione

videlicei avunculus ; ei de alia terra quam idem
prffisul ante mortem suam> ipsam precariam resii-
tuensy ez sua parie donaveraisancio Peiro. Duran-
dus de Candiaco, Aimious de Caudiaco, Girardus
de Ceniurpennis,quieisconirariuseside villaFon-
ianendo. Robertus de Islevee, qui ioUit eis plantas
quas Bemardus Dolum inierfecius dederat sancto
Peiro.Sed ei illi qui eis contrarii suni de poiestate
Sarrianis, necnon ei illi quideprffidaiioneseiinju-
stasconsueiudines faciuni ei requiruni in poteslate
Valeniiola, et in poiestaie TudeUeia, ei in Podio-
odelenis,ei in cffiteris potestaiibus, villulis et ierris
ad prffifatum locum pertineniibus. Sunt eiiam alii
qoamiBttumerabiiesi guorumnomina longissimum

1603

BENEDlCtl Vbl PAPifi

1604

essethaicschedulfieinseri. Hos snpra nominatos et A domno Wigoni vicecomiti, et fratri ejos domno

omnesaliospersecntoreSydeprsedatores et invasores
terraram et snbstantiarnm ad ssepedictum locum
pertinentium, more antecessorum nostrorum,pr8e-
fati loci ad nos speciaJiter pertinentis curam et
providentiam habentes^ex parte Dei etsancti Petri,
et nostra, vocamus ad resipiscendum, et monemus
nt contrarietates et injustas quereias,quibus servos
Dei inquietantet contarbant,quamcitiusdeponant.
Terras etiam injuste pervasas,et substantias deprse-
datas, cum omni integritatejuxta rationem,quam
cum eis invenire potnerint, restituant.Sed de inju-
riaquam 8inecausaillisintulerunt,congrue satisfa-*
ciant infra spatium quod est abhinc usque in festi-
vitatem S. Michaelis.Quod si fecerint, habeant gra-

Willelmo, domno qaoque Odulrico,et domno An-
soldo, et cseteris principibus et optimatibos totias
Burgundie, Aquitanise et Provinciffii qui auxilio
esse possunt habitatoribus sfiepenominati loci apo-
stolicse benedictionis et absolutionis munus mitU-
mus,ipsisque omnium suorum peccaminum veniam
impiorantibus,in cunctis benefactis,qnfiB a nobis et a
cfieteris fidelibus in hac sancta Romana Ecclesia
quotidie fiunt, ez peurte Dei sanctique Petri, et no>
stra, partem et societatem damus, eo obtentu at
semper adjutores et defensores prfiedicti loci, om*
niumque ad se pertinentium, de omnibos sibi con-
trariis ezistant. Quod si negiexerint, non solam
tanto beneficio privabuntur, sed insuper de potestate

tiam,etbenedictionem,etabsolutionemDeietsanctiBob defensionem fldelium a Deo sibi data ia die

Petri, et nostram. Siauteminfraprseflzum a nobis
terminum monitioni et vocationi nostrfie non assen-
serint, sedcontemptores etinobedientesezstiterint,
in sua malitia perseverantes, cauterio ecclesiastici
ezaminis quasi putrida membra a corpore Ghristi
prfiescindantur,sintque aliminibus sanctfieDeiEccle-
siae procul repulsi, et a consortio fldehum alienati et
ezcommunicati.Sint maledicti stantes et ambnlan-
tes, vigilantes et dormientes, ingredientes et egre-
dientes. Sint maledicti manducantes et bibentes.
Sit maledictus cibus eorum et potus. Sit maledictus
fructus ventris eorum,et fruclusterrrfieeorum.Sub-
stineantque plagas Herodianas, quousque disrum-

ultimi ezaminis sine dubio rationem reddent.
Data Kfiil. Septembris.

XVII.

Erectio Bisuldunensis Ecclesim in episeopatum.

(Anno 1017.)

[GocQUELiNEs, BuUar, Collect., I 327,]
Benedictus episcopus, servus servorum Dei, di-
lecto in Ghristo filio Guifredo a nobb consecrato
episcopo, tibi tuisque successoribus in perpetaum.
Desiderium, quod religiosum propositam et saa-
ctorum locorum stabilitatem pertinere monstratur,
sine aliquaest,Deoauctore,dilatione perficiendum,

pantur viscera eorum. Et cum Dathan etAbiron de p etquantuminquibusdamejusvfiuriationibuscommo-

terra viventium perditi, cum diabolo et angelis ejus
perpetualiterdamanati,maneantinpoenisinfernalibus
sinefine cruciandi.Fiantetiam filii eorum orphani,
et uzores eorum vidufie. Nutantes transferanturfilii
eorum, et mendicent. Ejicianturde habitationibus
Bois, omnibusque maledictionibus, quce in Yeteri
vel Novo Testamento contineri videntur, mfiJedicti
et anathematizati subjaceant, quousque resipiscant
et nostrfie vocationi et monitioni congrue satisfa-
ciant.

Vobis etiam fratribus meis et coepiscopis^ supra
.tiominatis,mando et prfiecipio anctoritate apostolica
ut hanc meam confirmetissententiam,et similiter
illos excommunicetis, omnibusque presbyteris et

dis nostrum 8issensum,et sanctfieapostolicfle auctori-
tatis ezposciturprfiesidium,ultro benignitatis intuitu

nos convenit subvenire pro integra securitate

ez ratione solidare, ut ez hoc ipsis venerfid>ilibas
locis, salus et indemnitas proficiscatur et nobis
quoque lucri potissimum prfiemium a conditore
omnium Deo in sidereis arcibus prfiescribatur.Qua-
propter notum esse volumusomnibos tfiLmpraesenU-
bus quam futuris, quoniam Bemardus comes cum
fllio suo Guillermo, et per hoc Guifredus comes
fraler, ejus suum desiderium demonstrantes, hi
omnes derelictisimulsub solatuitioneetdefensione
beati Petri apostoli suique vicarii a pise memorise
patre Oliba comite nobilissimo, apostolorum adie-

cfieteris sacri ordinis ministris vobis commissis ez- D runtlimina, nostramqueprsesentiam, petentessop-

communicare prsecipiatis. Si quis autem vestrum
(quo(i minime credo futurum) non obedierit huic
nostrae jussioni,de contemptu inobedientifie noverit
se habiturum rationem ante tribunal Ghrisli. Ipse
nempe dizit : Qui vos audit me audit^ et quivos sper-
nit mespemit. Sed et seniori quam revereudo domno
Willelmo comiti, necnon preecipufie bonitatis et
dulcedinis domno Hugoni comiti, domnoque Rai-
naldo comiti fllio supranominati domni Willelmi,
bonee quoque indolis, ac totius affectu dilectionis
amplectendo domno Ottoni comiti; omni etiamre-
verentia etveneratione dignissimfie domnfieAdeleidi
comitissfie, cognomento Blanchse, nuruque ejus
donuifid Gerbergr comitiasfiel; aedetilustribuaviris

pliciter, ut liceret sibi nostro consensu nostroque
judicio, sub quo solo erant positi, pro redemptione
animarum pfiirentum suorum> et suorum venia de-
lictorum episcopatum in propria hsereditate perfi-
cere in uno ez tribus locis,quo eis magis placuerit
siveinmonasterioSanctiJoannis Rividollensis, sea
in monaisterio SanctiSalvatoris, etGenesii, ac Mi-
chaelis fiirchangeli, quod est infra muros Risuldini,
et liceret eis nostra constitutione ez suis donb, et
propriis hfiereditatibus episcopatum ditare, qaibas
ibidem servientes vivere, et quiete Deo servire
possint, episcopumque in eo consecrari a nobb
flexis genibuB suis cum osculo pedum nostromm
patierunt; et qui necessacium cognoacUnus ad tale

1605

EPISTOLiE ET DEGAETA

1606

vel simile opiis iimenies Dominum nostra exhorta- A Portuensis. Joannes episcopus Pandanae Ecclesiae.

tione inclinare, non desiderantes hos vel similes a
6U0 bono proposito removere, eorum sacratissimis
petitionibus contraire indignum duximus^sedpotius
eorum desideriis annuentes in uno ex tribus prse-
dictis locis, quos sibi magis placuerit episcopatum
fieri, et ditari decrevimus, et in perpetuum episco-
patum esse censemus, teque Guifredum episcopum
in eadem eorum petitione consecravimus, eo scilicet
ordine ut licentiam et potestatem habeas tu tuique
successores episcopi per totam illam terram quam
prsedicti fratres venerabili episcopatui obtulerint
vel habere videtur ex proprio dono, haereditate, vel
alii Ghristiani in posterum pro redemptione suae
animfle daturi sunt consecranti ecciesias, et consi-

Datum VII Kaiend. Februarii per manum Boso-
nis Dei gratia episcopi et bibliothecarii sanctas
apostolicffi sedis.

xvni.

Benedictus VUl papa ecclesiam Bisuldunemein nu-
per conslructam a Bemardo comite Bisuldmen$i
$ub protectione sedis apostoUcx recipit*

(Anno 1017.)
[GocQUEUNEs, tom. I, p. 326.]

Benbdictus episcopus, servus servorum Dei, di-
lectissimo in Ghristo filio Ada.lbbeto S. Salvatoris
et S. Genesii ac S. Michaelis rectori, quorum eccle-
sia est cedificata juxta castrum Bisulduni, tibi tuis-
que successoribus cunctis in perpetuum.

Desiderium qnod ad religiosum propositum et

gnandi infantes, clericosetsacerdotes benedicendi B sanctorumlocorumstabilitatempertineremonstra-

etomneepiscopale opusperagendi. Gonsecrationem
verosuccessorum tuorum nobis nostrisquesuccesso-
ribus reservamus inperpetuum, pro qua sacratione
nobis et successoribusnostris asuccessoribus vestris
nihil offerri judicamus statuta sauctorum Patrum
sequentes. Sed ne appareat in conspectu nostro vel
successorum nostrorum vacuus, qui consecrandus
erit, non pro consecratione, ut diximus, sed pro
debita obedientia,et utsubjectum se semper nostrse
Ecclesifie ostendat, post sacrationem suam unam
libram auri offerri jubemus. Similique modo prceci-
pimus ut contra Ghristianos arma movere nulla
ratione pr8esumas,nec aliqua magna vel parvaper.
sona ad hoc vos cogere tentet. Statuentes apostolica

tur, sine aliqua, Deu auctore, perficiendum est dila-
tione : et quoties in cigusdam ejus utilitatis commo-
dum nostrum assensum et sanctse apostolice aucto-
ritatisexposcitur preesidinm,ultro benignitatis intui-
tu noseonvenit subvenire.... pro integra securitate
ex ratione solidare, ut ex hoc ipsis venerabilibus locis
salus, et indemnitas proficiscatur, et nobis quoque
lucri potissimum pr€emium a conditore omnium Deo
in sidereis arcibus ascribatur. Quapropter omhibua
hominibus notum esse volumus tam praesentibus
quam futuris quoniam dilectus filius noster inclitus
Bisuldunensis comes Bernardus cum filio suo
Guillelmo flexis genibus pedes nostros osculando
sanctam Romanam curiam deprecatus est, ut preefa-

censura, sub divini judicii obtestatione et anathe- G t^m ecclesiam Sancti Salvatoris, ac Sancti Genesii,

matis interdictione,utnulli unquam nostrorum suc-
cessomm pontificum vel alii cuilibet magnseparvGe-
que personae haec quse a nobis modo decreta et
constituta sunt, in quoquam convellere sed potius
firma stabilitate inconvulsa perpetuis permanere
temporibus definimus.Siquis autem temerario ausu
contrahujus nostrse apostolicse praeceptionisseriem
pie a nobis promulgatam, venire, agere, vel effria
gere tentaverit, sciat se, nisi resipuerit, domini
nostri et apostolorum principis Petri anathematis
vinculo innodatum, et cum diabolo et ejus atrocis-
simis pompis atque cum Juda traditore Dei et Sal-
vatoris nostri Jesu Ghristi in ceternum ignem con-

necnon SanctiMichaelisarchangelisub solatnitione
ac defensione beati Petri apostoli, suique vicarii
reciperemus, et nostrse apostoIicaeconfirmationis,et
auctoritatis privilegio muniremus. Ea propter, di-
lecte filiAdaIberte,tibi tuisque successoribusdecer-
nimushigus apostolicse auctoritatisprivilegioaprse-
senti decima quinta indictione, sancimus ob hono-
rem ipsius S. Salvatoris, et S. Genesii ac S. Michaelis
archangeli, et stabilitatem ejusdem loci, quem ipse
prsedictus comes Bernardus cum avunculo suo Mi-
vone pro omnipotentis Dei amore, mercedeque ani"^
mse suse de suo proprio comitatu moderno juh vel
ditioni subsit. Inprimis ecclesiam Sancti Yincentii

cremandum, simulque et in voragine tartareaque jv cum decimis et primitiis, etcimeteriissuis cis tor-

chaos demergendus cum impiis deficiat. Qui vero
pio intuitu custos et obediens, atque observator
hujus nostrse salutiferee prceceptionis exstiterit, be-
nedictionis gratiam et coelestis retributionis ceterna
gaudia a justo judice Domino Deo nostro consequi
mereatur in ssecula sseculorum. Amen.

Scriptum per manum Benedicti notariiregiona-
rii etscriniarii sanctae Romanse Ecclesise, in mense
Januario, indictione quinta decima.

Petrus Ecclesise Sutrinee episcopushis omnibus
consensitetsnbscripsit. Linoltus episcopus. Rober-
tus episcopus. Joannes Hortanus episcopus. Bene-
dictus Garensis episcopus. Petrus episcopus sanctee
Pipemensis Ecclesiee. Ego Benedictus episcopus

rentem et ultra torrentem, seu cum oblationibus
suis, et cum ecclesiis suis suffraganeis, videlicet
Sancti Martini de Juviniano, et Sanctee Mariee de
Faxis, et Sancti Fructuosi de Ursiniano, et Sancti
Sylvestri deMor, sicut terminis assignantur in dote
consecrationis ejus quam conspectui nostro obtulit
Bernardusspiritalisfilius noster jam dictus. Primus
terminus est jamdictee S. Vincentii ecclesiee cum
suffraganeis suisab oriente in Portello, de meridie
in flumine de Tezer et in Turno, de occidente in
Lidercha, et in monte Augu8tino,de Gircio in podio
regali, et in monte Frigido super Paleriam, et in
monte Galvo super Ligordanum.Etecclesiam Sancta
Mari», et Sancti Joaoms cum omnibua alodiia et

iW

BBKB0)CCI m PAPi£

1608

proprietatibus suis, qose estin prope xaoenia Bisul- A Petri anathematis vinculo innodaium, et cum dia-

duni una cum ipsa proprietate quam prsefata eccle-
sia Sancti Salvatoris et Sancti Genesii, ac Sancti
Michaelis habere videtur in burgo Bisulduniy et in
circuitu, et in omnibus aliis locis. Has vero supra-
djctas, omnes ecclesias cum omnibus alodiis, et
proprietatibus suis, sicut fatus Bemardus ipse co-
mes donavit cum avunculo suo Mirone in prcedicta
ecclesia, vel donabit, et ccetera quse ubique donavit,
aut donabit, sive casis, casalibus, curtis, mansis,
ecclesiis, fundis, terris, seu vineis, pratis, pascuis,
et cum omnibus ad jus ecclesise notatae pertinentibus
salvam et in cunctis quietam consistere sub nostrsB
apostolicae sedis tuitione, ita confirmantes decerni-
mus, utnullusimperatorum, vel regum, neque ulla
persona clericalis vel laicalis, parva aut magna in
prsefatis ecclesiis, neque in parochianis earum pro ^
pace, et tregua, seu pro re ecclesiastica, sicut jam
dicti terminiassignantur,a1iquam ditionem habere
praesumat, sed rem per judicium Adalberti ejus-
dem loci rectoris vel successorum, qui in jam dicta
ecclesia Sancti Salvatoris ac Sancti Genesii seu
Sancti Michaelis modo et in futuro in perpetuum
commorabuntur,dijudicent,etdiscernant,etsemper
in eorum consistat voluntate et potestate.Liceateos
quiete et pacifice vivere tam illos, quam sacerdoteS|
seu clericos, atque I&icos eorum, et sint omnes im-
munes, et alieni ab omni publica functione vel
turpi servitio, ita ut nullus audeat eos molestare,
aut inquietare, nisi solummodo binos solidos omni

bolo et ejus atrocissimis pompis, atque cum Juda
traditore in eeternum ignem concrematum, simal-
que in voragine cum impiis deficiat. Qui vero pro
intuitu custos et obediens, atque observator hujas
nostrffi salutiferse prseceptionis ezstiterit, benedic-
tionis gratiam, et ccelestis retributionis ceiema
gaudia a justo judice Domino Deo nostro consequi
mereatur in Sfiecula ssculorum. Amen.

Scriptum per manum Benedicti notani regio-
narii et scrinarii sanct«e Romanee Ecciesie in
mense Januario, indictione quinta decima,

Petrus ecclesiae Sutrinee episcopus his omnibas
consentit et subscripsit.

Robertus episcopus.

Joannes Hortanus episcopus subscripsiL

Benedictus Arensis episcopus.

Petrus episcopus sanctae Pipemensis Ecdesi«e.

Ego Benedictus Portuensis episcopus.

Datum VII Kal. Februarii per manum Bosonis
Dei gratia episcopi, et bibliothecarii sanctiie apos-
tolicse sedis.

Bene valete.

XIX
Benedietus VIII papa conftrmat bona monasterii

S. Stephani Balneolensis Bisuldunensis diacesis,

(Anno 1017.)
[GocQUEUifES, ubi supra, l, 323.]

Benedictus episcopus, servus servorum Dei, di-
lecto in domino Bonisilio religioso presbytero et

anno ad altare Sancti Petri propensionepersolvant, q monacho, atque evangelico abbati venerabilis mo-

et Mironi Gerundensi episcopo, et omnibus ejus
successoribus hospitium annuatim de septem equi-
taturis, et totidem sociis tantum. Et ipse Miro, et
omnes successores ejus episcopi dent jam dicto
Adelberto, et successoribus ejus in prsefata ecclesia
liancti Salvatoris, et Sancti Genesii, ac Sancti Mi-
chaelis commorantibus, chrisma sine aliquo servi-
tio, et habitatores ejusdem ecclesiee donent illud
S. Vincentio, et aliis ecclesiis sibi subditis. In
preecipuis quoque festivitatibus, Pascha videlicet et
Pentecoste, et sancti Genesii, ac sancti Michaelis
archangeli, et omnium sanctorum atque Natalis
Dotnini^ omnes clerici S. Yincentii cum universis
parochianis suis veniant plenissime ad missam ma-

nasterii Sancti Ghristi protomartjris Stephani,
quod situm est in comitatu Bisuldunense in Talle
Sterria in capite ipsius stagni, loco qui didtiir
Balneolus, tibi tecumque manentibus, et per te
tuisque illorumque successoribus, salus et pax, et
apostolica benedictio quoad mundus permanet.

Gum constet Dominum Deum nostrum hoaorem
sanctae universalis Ecclesise incessanter a propaga*
toribus beatffi fidei augmentare, necesse accipienU-
bus ab illo totius juraregiminis,ei concedere censura
justi moderaminis firmam liberalitatem, malorum-
queproculabeapellere pervasionem.Quo circaquo*
niamconvenitapostolicffi pietati benignapetentibns
succurrere compassione, ideo nos tuis jastis(etenim

jorem ad ecclesiam S. Salvatoris ac Sancti Gene- sicsuntanobisadjudicatffi^namjustefiunt)axmuen-

sii, atque Sancti Michaelis in perpetuum cum eo-
rum oblationibus. Statuentes, apostolica censura,
sub divini judicii obtestatione, et anathematis inter-
dictione, ut nuUi unquam nostrorum successorum
pontificum, vel aliae cuilibetmagnae parveeque per-
sonse, haec quee a nobis modo decreta sunt, atque
constituta quempiam in quocunque convellere, sed
potius firma stabilitate inconvulsa perpetuis tem-
poribus permanere definimus. Si quis autem te-
merario ausu contra hujusmodi nostrse apostolic«e
prfleceptionis seriem pie a nobis promulgatam venire
agere vel infringere tentaverit, sciat se, nisi
resipuerit, Domini nostri et apostolorom principis

tes precibus, omnes proprietates sive possessiones
ipsius loci, fines veilimites, cum adjacentiis prsci-
puorum prffidiorum, cum omnibus ecclesiis, paro-
chiis, villis, fundis, casis, casalibus, terris, vineis,
campis, pratis, pascuis, silvis, garricis, arcis, tor-
culareis, aquis, aquarum ductibus, vineis molendi-
nis cum suis caputaquis^ et suis piscatoriis, cultum
vel incultum, et queecunque beato protomartjri et
levitee Stephanoez collationibusregumolimiacce-
nobio Balneolas retinere videtur, nostro apostolico
confirmamus pri vilegio .Goncedimus itaque prsedicto
monasterio^quod in circuitu ejus habetar, videlicet
quantuoihaberedigQOsciturin comitatuBisuldiaeiui;

1009

EPISTOLiE BTDECRETA.

\m

parochia autem de ipsa vallc, ecclesiam SancUe A.iQcaltam,cnmterminiseiadjacentii8sai8. InLogor-

Ifariee, et Sancti Benedicti cum decimis et primitiis
absquetributo unacum oblationibus fldelium,cum
ierminis et adjacentiis eorum. Ecclesiam Sancti
Petri cum ipsa villa Agemal cum terminis et deci-
mis atque primitiis suis ; ecclesiam Sancti Romani
cum ipso cimeterio, cum decimis et primitiis, et
obiaiiones fidelium, et ipsam medietatem de ipsas
primitias, et de ipsa Salisparsa, ei de Ermetanos,ei
de Agelaga, cum ipsas domos, ierras et vineas,mo-
lendinis, quse in ipsa parochia sunt et vel ad ipsum
ccenobium pertinent: villam Leonem cum terminis,
adjaceniiis suis : Savarres cum terminis etadjacentiis
suis; Starolaet Figerolas. cum ierminis et adjacen-
iiis sais : Erementanos, ei Agelaga cum terminis ei

dano et in Malano terras, com Oliberes, ei ipsas
condaminas de Boschoios, et ipsavinea de Vallealia.
In Bruger ipso manso qui fuit de Seniofredo Marhoi
cum terras caJlas vei incultas. In Morzano domos,
terras cultas vel incultas, ei vineas cum terminis
earum. In Gisieriano, quce dicant Villaveri, eccle-
sia sanciie MarisB cum ipsa parochia, cum decimis
et primitiis snis, et cum oblationes fldelium, cum
domos, terras et vineas, cultas vel incnltas, eicum
ipsis molinis, cum terminis et adjacentiis suis de
ipsa parochia. In villa OUer, vel in villa de Amelio,
ei in villa Vendui, domos, ierras, vineas, caliam ei
incaltum. InTurres, domos, terraseivineas,culiam
et eremum. In villa de Almires, vel infra ejas termi-

adjacentiis suis, et cum ipsos boscos; Neserga, etB nos, domos, terras, vineas, cuitum et eremum, sil-

Frescaoed cum terminis et adjacentiis suis : villa
Jafare et villare Paterni cum terminis^et adjacentiis
suis : Agemal ei Millanicasatquevilla Alba cum ter-
minisetadjacentiissuis. In parochia de Porqueres
domos, terras, vineas cum eorum terminis vel adja-
ceniiis suis, et cum ipsas decimas quee sanctus Ste-
phanus ibi tenet. Vallemala que dicunt Merdani,cum
dcciniis,etflnibus,terminissuis. Solerols cum termi-
nis ei adjacentiis, et cum eorum decimis. In villa
qaae dicitur Adiliano, ei Sirinano ei Albuciano, ei
casales, domos, terras, vineas, cultas ei incultas,ei
boscos ei molinis. Usal cum ipsos boscos cum ter-
minis ei adjacentiis suis. In villa Vendut domos.

vas, ei olibarias. In Contens domos, terras, vineas,
cultum et eremum, et olibarias. In sancti Felici de
Ledono domos, terras, vineas, culiam ei eremum.
In parochia de Sancta Golumba, domos, ierras, vi-
neas, cultum eieremum.In villaAbandanti domos»
ierras, vel infra ejus terminos, domos, ierras, vi-
neas, olibariaa, cultum et eremum. In villa Fedanii
vinea una. In Orfanos vel infra ejus terminos, do-
mos, ierras, viueas, calium ei eremam, molinis ei
molinariis cum caputaquis, hortis horialibus cum
olibariisei ipso alode cum ipsos molinos, et cum
ipsos capataquis cum eorum lerminis ei cum eorum
affroniationes, quod Bonfllius dedii, sicut in scri-

ierras, vineas, caitas, et incultas. In vallc Miliarias G pturis S. Stephani resonat. In villa Galdinarios do-

ecclesia sancti Petri, de sancta Maria de Romzilia,
ei sancii Andreae in Rovilias, cum decimas, et pri-
mitias, eioblationesQdelium, in eorum videlicei pa-
rochia domos, terras, vineas, silvas cum corum ter-
minis, et adjaceniiis suis. In Falgons,- vel in ejus
ierminis domos,terras,vincasetboschos^ cumeorum
ierminis et adjacentiis suis. In Sancti Nazarii domos,
ierras, vineas, silvas cum eorum terminis vel adja-
ceniiis suis. In Biserga domos, lerras, vineas, silvas
cnm eorum terminis et adjacentiis snis. In pago
Arivilfo domos, terras, vineas, silvas, caltum et in-
cultam, eteremam,'cum eoramterminisetadjacen-
tiis sais. In Galvas, terras cultas et incultas. In vafle

mos, terras et vineas, vel infra cjus terminos cultam
et ereranm. In Pareds terras, et vineas ; in Ordios
domos, lcrras, vineas, cultum et eremam, vel infra
ejus terniinos ; in pago alto, quem dicani Murriano,
domos, lerras, vineas, silvas, coltum eteremam.In
comitalu Gerundense in Maiamors, vel infra ejas
terminos, domos, terras,vineas, cnltum ei eremum,
molinis et molinariis, silvis et ipso siagno cunf ip«
sis pratis. In Gerundella terras, culias vel inculias»
et boschos. In Gosta Rabida, ei in Bonecurio ierras
vineas, et boschos, et vinea de Gona. In Bieri vel
in Gralloners domos, terras, vineas ei silvas. In
Monte Galbo, vel in Ganneio, domos, ierras, cul-

sanct» Pati», in locnm, quem dicunt S. Vincentii p ium et eremum In Borgoniano ei in curies, vel in

de Salenie, vel in loco quem dicuni Gorbos, eccle-

siam sancti Vincentii, atque parochia cnm decimis

eiprimitiis, et oblaiiones fidelium, cum domos,

ierras, vineas, moIendinis,s]lvascum ejus terminis.

vel flnes de ipsa parochia. Mercati vero prsefaii loci

ieloneum, et omnem jusiitiam ibidem peragendam

ab integro concedimus. In Somer domos, terras, vi-

neas, culiam vel incultnm, et cnm ejus silvas cam

terminis ei affrontaiiones. In monte Sancti Juliani

ipsa ecclesia, cumdecimas etprimitias etoblationes

fidelium, cum domos» terras, vineas et silvas cum

eorum terminis vel adjacentiis suis. In Gamedello

domos, terras, vineas, culias ei incultas ei molena-

riis. In Baso domos, lerras, et ipsaecclesiola Herma.

Iii Agelager domos, ierras, vineasi silvas^caliamei

pmoiM cmiz.

Gannellas, vel infra eorum terminos,domo8, ierras,
vineas, cultum ei eremum, molinos ei moliuariis,
cum caputaquis. In Parazol et in Pulgaz, domos,
ierras, vineas, vel infra eorum ierminos. In villa
Trader, vel infra ejus ierminos: in Leudenago, vel
iofra ejus ierminos, et ipso manso Bianchelo, qaem
donavit ad S. Stephano, domos, terras, vineas^cul-
ium et eremum. In Tomedo, ei in Mediniano, ei in
Exchers, et in rio de Lluios, vel in ipsa Gros, vel
infra eorum terminos, domos, terras vineas, cultam
et eremum, et molinos, ei molinarios cum capui-
aquis. In Gelrrano, in Bibiano, inRiurano, in Pubol
vel infra eorum terminos, domos, terras, vineas,
cultum et incultum, eremum, et ipsas vineas qaaB
Seridredos de Aqoaviva donaviiadSaaciumStepiia-

ii

teii

BENEDlCn Vin PkPM

1612

nam.lQlocumquemdicantMatametyipsumalodem A qufficunque diximua, vel qtifle non diximus, pnedia

qui f uit de Aurichio jud ice. In comi tatu Barcinonense,
in valles ipsos alodes, quse Bella femina dimisit a
Sancto Stephano sicut in suo judicio resonat. In
parochia de Sancto Felice, quem dicunt de Buada,
vel infra ej us terminos,in locum quem dicuntXorren-
tilio, vel infra ejus terminos, in iocum quem dicunt
Torrcnte, vel infra ejus terminos, ipsas commuta-
tiones quas Grustarius fecit. Apud Ricolfo domos,
terras cultas et eremas, clausas arboribus, et ipsas
viueas quse Sanctus Stephanus debet habere. In
Segalars, quoe Seniofredo Wita tenet, et ipsa vinea
de Susanna cum suo termino^ cum eremo et culto,
sicut in scriptura Sancti Stephani resonat. In Pe-
tralta et infra ejus terminos, in terra infra ejus

acquisita vel acquirenda, ac Sancli protomari^Tis el
levitse Stephani coenobium, in valle Sterria situm,
pertinentia, auctoritate iJii Ormantur a nobis epo-
tolica. Statuimus autem ut, quando abbas ipsius
monasterii obierit, neque a regibus, neque a comi-
tibus, neque a qualicunque persona pro cupiditalis
pecunise causa, nequepro qualicunque favorisina-
nis gloria ibidem constituantur abbates; sed a
cunctis ibi degentibus servis Dei secundum Oeum,
juxta Benedicti Patris regulam eligantur abbates.
Damus quoque Jicentiam ipsius loci abbati ubicua-
que vel a qualibuscunque volaerit episcopis suos
clericos ordinandi, a qualicunque sede ei placuerit
chrisma accipiendi, et ut a nullo episcopo, oec ab

terminos, in Docuinano vel infra ejus terminos, Bullo in cujus situm est monasterium episcopio,nec

sicut in scriptura quam Rannus clericus fecit a
Sancto Stephano resonat, domos, terras, vineas,
hortos, cultum et eremum. In Jafar vel infra ejus
terminos ; in Tonnano vel infra ejus terminos, in
Ciurana vel infra ejus terminos ; in villa Dud, vel
infra ejus terminos; In Ventajone vei infra ejus
terminos, in villa Mocorono, vel infra ejus terminos ;
in Armentera vel infra ejus terminos, domos,terras,
vineas cum garricis, pratis, pascuis, molinis, moli-
nariis cum caputaquis, cultum et eremum. In
Gastellione domos, terras, cultas vel incultas. In
Fontanedo, quem dicun t Val]emala,ecclesiam Sancti
Martini cum ipsa rocha, cum decimis et primitiis,
cum oblationibus fideiium, cum domos et terras et

abalio possit excommunicari, velaliqua ad eumdem
monasterium pertinens ecclesia. Statuimus etiam ut
quispGenitensaliminibus ezclusus eeclesis^ quandiu
ibisteterit,habeatlicentiam introeundi etomneoffi-
cium divinum audiendi. GoncedimusquoqueabbaU
vel monachis et oronibus clericis ad monasterium
pertinentibusjicentiam, nisi voluerint spontaneevel
rogati, ad synodum noneundi. Gonfirmamusigitor
et stabilimus amodo ut nuUusrex, nullus princeps,
nullus marchio, nullus comes, nul]usjudez«nullas
episcopus neque ulia magna parvaque persona ali-
quam vim vel invasionem in eodem coenobio, aut in
sais pertinentiis facere preesumat. Pro quu et sub
divini judicii obtestatione et anathemaiis interdi-

vineas, cultum et eremum, et cum ipsos boschos: ctione promulgantes decernimusut nuUusunqnam

et affrontat ipse alodus de parte orientis in ipso
Gher, sive in alode qui fuit de Suniario comite, et
pervenit per cacumina montium, seu in coUo de
Gode, et pervenit in alode de ipso feo, et pervenit
ad alodia de Betlono Malachana, et de meridie in
ipsa sorra ad fontem de Ilar, sive in eremo de Bet-
lotte, vel in alode qui fuit dc Ajo femina, seu in
ipsarocha, ab occiduo, in rio quem dicunt Budiga,
vel in villare de Melandre ; et de Girci in ipso rio
qui discurrit de ipsas forites, et inlaterat per ipsum
saltum, et pervenit per Moloculioo, sivc in alode de
Joanne presbytero, et pervenit usque in collo de
colaria sive in ipsa arca. £t alio alode, qui fuit de

nostrorum successorum pontificum, neque aliqna
magna, sicut diximus, parvaque persona andeat
vel prsesumat contra hoc nostrum apostolicum pri-
vilegium in aliquibus agere injuste, neque quis illam
frangere tentet. Si quis autem,qaodnoacredimas,
nec timens Deum, et nostrum parvipendenspririle-
gium quod concedimus, verbo factove disnunpere
tentaverit, hunc, quisquis ille fuerit, de parte Oei
omnipotentis, sancti apostoli ejus Petri et nosbra,
qui ejus fungimur vice,perpetuis,nisi resipaerit,aoa-
thematis vinculisobligamus ; sitqueportio ejus infer-
nus, hsereditas illius diabolus, pars et consolaUoejus
ubi nunquam laetitia, sedsemperestfletus: yeniat-

Seximundo presbytero sive alias vineas quae in aliis D que, nisi, utdiximus,resipuerit,super illumquidquid

locis sunt. Et in Sancti Sylvestri manso cum terras
et vineas, et cum ipsos eremos, et cum decimas de
ipso manso. Et in Deredeldos manso cum terras et
viileas, el cum ipsos eremos qui ibidem sunt. In
comitatu Gerdaniense manso uno cum terras. Et in
Purermano maso uno cum terras. £t in Arriano
domos, terrasetvineas cum terrainis et adjacentiis
suis. £t in Bulla domos, terras ct vineas, et in ipso
manso cum ipsas terras et ipsas viueas, quod Landri-
cus cum uxore sua dedit ad Sanctum Stephanum,
cum lerminis et adjacentiis suis. In Olmera terras
cuUas vel incultas Et in Lampage campo uno. Et
in Bages, et iu Merresa terras et vineas, cultum et
^remum, cam terminiset adjacentiis suis. Hsec igitur

maledictionis excogitari vel dici potesLSi quis autem
hujus sancti coenobii adjutor existens iUum, in quo
potuerit,eIegeritetamaverit, hic Dei omnipotentis
interventu apostolicarepletus benedictione crescere
se gaudeat invirtutemde virtute ; sitqueportio ejos
paradisus, hsereditas illius DomiausGhristns, pars et
consolatio ejus ubi semper gaudium et dolor est
nullus. Interdicimus etiam universi generis pote-
statibus ut nulli liceat ez jam dicto monasterio
accipere pascuarios, vel exigere traginas, aat di-
stringere placitos uUius hominis ad roonasteriam
pertinentis, cujuscunque sit culpffi, si supradictis
maledictionibus non vult subjacere, quasDeusom-
nipoteni et ab adjutoribtts hqjus nostri priTitogii

)6I3

EPISTOLiE ET DEGREtA.

ita

semper avertal, et disrumpere cupientes severus A boscno, et alodem quem dicunt Oliba ; et malo

inducat.

Scrlptum per roanus Bencdicti notarii regiona-
rii etscriniarii sancts Romance Ecclcsi® inmense
Januario, indictione quinta decima.

Bene valete.

XX.

PrivUeghm Benedieti VIII papas pro monasterio
Sancti Petri Campirotundi in eodem comitatu Bi-
suldunensi,

(Anno 1017.)
[CocQUELiNEs ubi supra, tom. I, p. 325.]

Bbnedictus episcopus, servus servorum Dei, dile-
cto in Domino Bonfilio religioso abbati venerabi-
iis monasterii Sancti Pelri Gampi Rotundi, quod

pertuso cum terminis et adjacentiis illorum. £t
alodem quem dicunt Genebrel, et Aquabella, et
Prunarias, et Habinarios, et alodem quem dicunt
Garrera, cum terminis et acyacentiis illorum. £t
alodem qui est in parochia de Tortelliano, et in
parochia de Agelager, cum terminis et adjacentiis
suis. Etalodem qui est in parocbiadeMonteacuto,id
est palatio, cum ipso boscho et Moliuo Beteret. Et
alodem quem dicunt Artisces cum ipso boscbo, et
in Gapriol, et in Mauro, et in palatio ipsos molen-
dinos, et in Molino Yetere, et in Wadomaio cum
suo caputaquis, et cum suo decurso, et suos super-

positos. £t in ipso mansocum terminis, ei ad-

jacentiis suis. £t in Boscols ipsum alodem cum

est situm in comilatu Bisuldunensi, in valle Lau- B terminisetadjacentiissuis.Etin parocbiaSancti Fe-

darense, interduo flumina,tibitecumque manen-
tibus, et per te tuis illorumque successoribus, sa-
lus et pax et apostolica bencdictio, quoad mun-
dus permanet. Amen.

Gum constet Dominum Deum nostrum honorem
sanctce universalis Ecclesiie incessanter a propaga-
toribus beatas fidei augmentare, *necesse est acci-
pieutibus ab illo totius juraregiminisei concedere
censura justi moderaminis iirmam liberalitatem,
malorumque procul ab ea pellere pervasionem.
Quocirca quoniam convenitappstolicaepietatibeni-
gna petentibus succurrere compassione, ideo nos
tuisjusiis, etenim sicsunt anobisadjudicat€e,nam

licis in Lutuno ipsa villa cum ipso aiode de Lu-
ders, et de Selvatellacum ipso boscho, et cum ip-
sos olibarios, cum terminis et adjacentiis illorum.
Etin parochia Sancti Matthsei, alodem qui est in
villa Damires, et in stella cum terminis et adja*
centiis illorum, et ipsa valle et Romaniano cum
ejus alode, et cum ipsa ecclesia cum decimis et
primitiis, et oblationes fideiium cum terminis et
adjaceniils illorum absque tribuio. Et in Pontons
ipsum alodem cum terminis et adjacentiis iilorum
Et in Parietes ipsum alodem cum terminis et ac(ia-
centiis iliorum.Etin S.Eulaliaipsosmansoscumejus
alodes, cum terminis et adljacentiis iilorum. £t in

juste fiunt, annuentesprecibus,omnesproprietateSp valle Biania ipsos solarios cum ejus ecclesia, et

sive possessionesipsius Ioci,fines,vei limitescumad
jacentiis preecipuorum prcediorum, cum omnibus
ecclesiis, paiocbiis, viliis, fundis, casaiibus, casis,
terris, vineis, campis, pratis, pascuis, siivis, garri-
cis, areis, torculariis, aquis,aquarum ductibus,viis,
molendinis cum suis caputaquis et suis piscatoriis,
cultum et incuitum, et qusecunque bealus aposto-
lus Petrus ex coiiationibus fidelium in ccenobio
Gampi Rotundi retinere videtur, nostro apostoii-
co confirmamus privilegio. Goncedimus itaque
preedicto monasterio aiodem quod in circuitu ejus
habetur vei habere dignoscitur,piscationes quoque
aquarum Tezen de septem casas usque ad ipsos
Kalkers, etin rivo tortode Mullione usquein Tezer.

cum decimis ei primitiis, et cumejuscimiterio, et
obiationes Odelium absque tributo. Etin cubiiisco
vei in valie Biania ipsos masos cum ejus alodena
cum terminis et adjacentiis iiiorum. Et in Bago
vei in Serra ipsos mansos cum ejus alode et cum
ejus decimis. Et in comitatu Rossolionensi, vei in
vaile Asperi^ vel in Palaldano ipsos mansos cnm
ejus alode, cum terminis et adjacentiis iilorum.
£t in Miralias ipsa villa cum ejus alode et cum ip-
sos boschos, cum terminis et adyaccntiis iiiorum,
et ipsa villa de Avellanoteiio cum cyus aiodCy et
cum ejus decimis. £t in comitatu Rossolianense
vei in villa Malleolas, ipsos mansos cum ejus alo-
de, cum terminis et adjacentiis iliorum. £t in villa

Parrochiam autem de ipsa vaile ; ecciesiam Sanctce ^ Torrilias ipsas salinas, cum ipsas vineas, et cum

Marise cum decimis atqueprimitiis, et oblationibus

fideiium absque tributo, Parocbiam autem Sancti

Ghristophori Grescentarii cum ipso aiode, et cum

ipso cimeterio, cum decimis et primitiis, et obla-

tiones fideiium absque tributo. Aiodem quod dici-

tur Miiandars, et alodem de Frescanet, et aiodem

de Paradeiia, et de Rescat, et in yilla-Ionga, et in

Casteliars, cum ierminis, et adjacentiis. AJodem

quem dicunt Pugna Francorum, et aiodem quem

dicunt Grado, et alodem qui est in Borloso, et aio-

dem qui est in Arza, cum terminis et adjacentiis

5uis, et aiodem quem dicunt Reget cumipsa Massa-

na, et aiodem quem dicunt Yailestir, et aiodem

qaem dicimt Aibei com ipsa aqua, et cum ipso

ejus alode cum terminis et acyacentiis iilorum. Et
in comitatu Petralatensis ipsos mansos de viiia
Sacas et in Olibes ipsos mansos cum eorum aio-
des, et in Terrers ipsas vineas eum terminis etad-
jacentiis illorum. Et in comitatu Gerundense ipsos
mansos de Flassano cum ejus aiode, cum terminis
et adjacentiis illorum. Et in comitatu Bergada-
nensi ipsos mansos quos dedit Wifrcdus comes, et
aiium quem dedit Oliba comes, et aiium quem
dedit Bonfilius, qui fuit qunndam. liem in Gorpe,
et in Ardariz et in Gardilanz, cum eorum aiodes
cum terminis et adjacentiis iilorum. Et in comi-
tatu Gerdania, vei in viila Alone, vei in Volpeiia-
ge, yel in Ezer ipsos mansos cum alodeS| et cum

\m

^ENEfilCT! Vm PAPJE

\M

eju8 farnos, cum terminis el adjaceniiis illorura. A solatio ejus ubi nunquam Iseiitia, sed semper est

Ei in comitatu Rossolionense,veI in valle confluenie
ipsa villa de pino cum ipsa Ecclesia, et cum ejus
alode, ei cum ejuscimiierio, eicum decimis ei pri-
miiiis, et oblationes fidelium cum terminis ei ad-
jacentiis illorum.Ei in viila Saorra^et in viilaTroIano
eiin villaYernei, ei in villa Yliiiefano, eiinAsca-
jone, et in Parcinianos, ei in Evulo, et in Mari-
gnanos, et in Campestres, ipsos masos cum eorum
alodes,ei cum eorum vineas cum ierminiseiacya-
centiis illorum. Et in Massaneto ipsa villa de No-
vories, et ipsa villa de Malaconjuncta, et cum ip-
sas casasde Lavajoli ct in villare Bellone, ei ipsa
villa de Olibeia cum ejus ecclesia cum decimis et
primitiis, etoblaiionesfidelium cum eorumalodes,

fletus; veniatque, nisi, uidiximus, poeQiiuerit, sa-
per illum quidquid malediciionis excogitari vel
dici potesi. Si qnis aulem hujus sancii CGPnobii ad-
juior existens, illum in quo poluerit elegerit et
amaverii, hic Dei omnipolentis interventa aposto-
lica repletus benedictione crescere se gaudeat in
viriutem de virlute, siique ejus poriio paradisus,
hsereditas illius Dominus Chrbius, pars ei conso-
laiio ejus ubi semper gaudium ei dolor est nallus.
Interdicimus etiam universi generis potestatibasy
ui nulli liceai ex jam dicio monasierio accipere pa-
scuarios, vel exigere iraginas, aut distringere
placitos ullius hominis ad monasierittm pertinen-
iis, cujuscunque sii culpae, si supradictis maledi*

etinTapiescumipsosboscoscumierminiseiadja-B ctionibus [non, E. P.] vuli subjacere; qaas Deus

ceniiis illorum. Hcec igitur qucecunque diximus,
vel quse non diximus preedia acquisita vel acqui-
renda ad Sancti Petri apostoli coenobium Campi-
rotundi situm perlinentia, aucioritate illi flrman-
iur a nobis apostolica. Siatuimus auiem ui, quan-
do abbas ipsius monaslerii obierit,nequearegibus,
neque a comitibus, neque a qualicunque persona
pro cupiditaiis pecunice causa, neque pro quali-
cunque favoris inanis gloria ibidem consiituantur
abbates ; sed a cunctis ibi degeniibus servis Dei
secundum Deum juxia Benedicti patris regulam
eliganiur abbates. Damus quoque liceniiam ip-
sius loci abbati, ubicunque vel a qualicunquevo-
luerii episcopo suos clcricos ordinandi, a qualicun-

omnipotens ei ab adjutoribus nosiri privilegii sem-
per avertai, ei super disrumpere cupientes seve-
rus indacat.

Scriptum per manus Benedicii noiarii regiona-
rii ei scriniarii sanctffi Romanoe Ecclesie, in mense
Januario, indici. quinia decima.

XXI.
Benedicti Vlll papss buUa qua Farfensi c€tnMo
concedit monasterium Sancti Laurentii in Macri
comitatu Campanino,

(Anno 1017.)
[MuRATORi, Script, ItaL II, u, 521 .]
Benedictus episcopus, servus servorum Dei, di-
]ecto in Christo fllio Hugoni religioso presbjtero et

que sede ei placuerit chrisma accipiendi, et ut a G monacho, atque spiriiuali abbati venerabilis moaa-

nullo episcopo, nec ab illo in cujus siium est mo-
nasteriuro episcopio. nec ab alio possii excommu-
nicari aliqua ad eundem monasterium periinens
ecclesia. Staiuimus etiam ut quis poeniiens a limi-
nibus exclusus Ecclesiee, quandiu ibi steient, ha-
beai liceniiam introeundi, ei omne divinum offi-
cium audiendi. Concedimus quoque abbati vel mo-
nachis ei omnibus clericis ad monasierium perti-
nentibus licentiam, nisi voluerini spontanee vel
rogati, ad synodum non eundi.ConGrmamusigiiur,
eislabilimus amodo ui nuUus rex, nullus princeps,
nullus marchio, nullus comes, nuUusjudex, nuUus
episcopus, neque ulla magna parvaque persona.

sterii Sanciffi Dei Geniiricis semper virginis M arie
Dominas nosiree, siii a lalere moatis qui nunca-
paiur Acutianus, super fluvium qui diciiur Pharpha
iuisque successoribus abbaiibius, vestraeque almse
congregationi perenniter et in perpelaum.

Quoiies illa a nobis tribui sperantar quffi rationi
incunctanter conveniunt, animo nos decet libenti
concedere,et petentium desideriis congruum imper-
iiri suffragium. Atque ideo quia peiistis a nobis
quaienus omnipoientis Dominiamore,mercedeqae
anims nosirae^concederemuset confirmaremos tibi
tuisque successoribus in perpetuum monasteriom
quodesi in honoresancti martjris levitse Laarentii,

aliquam vim vel invasionem in eodem coenobio aui j) situm in Macri comitaiu Campanino, cam casu.

in suis periinentiis facere prsesumat. Pro quo, et
sub divini judicii obiesiaiione et analhematis in-
terdiciione,promulgantes decernimus.ut nullus un-
quam nosirorum successorum poniificum, neque
aliqua magna, sicut diximus, parvaque persona au-
deat vel preesumai contra hoc nostrum apostolicum
privilegium in aliquibus agere injuste, neque quis
illum frangere ientet. Si quis auiem,quodnon cre-
dimus,nequeiimensDeum, et nosiri parvipendens
privilegium quodconcediinus,verbofactovedisrum-
pere ientaverit, hunc, quisquis ille fuerit, de parte
Dei omnipotcnlis, sanciiquc ejus apostoli Petri ct
nostra,quiejusfungimusvice,perpclui,nisiresipue-
rii, anathemalis vinculis obligamus ; sitque poriio
ejusinfernus, heereditas iUius diaboIus,pars etcon-

horiis,vineis, terris, campis, praiis,pascaisetsilvis,
sicui fines inferius coniinere videniur, videlicet a
primo laiere via quae venii a foniana Palumb«; a
secundo laiere rigagines quffi perguni in viam po-
bIicam,eiadCerrumJannarium; a tertlolaterealia
viapublica quseduciiadBalueum Novum ; a qaarto
lalere alia via et rigagines quie vadunt ad Acrifo-
lium,eiexindepergunt in Arciones, et veniant in
viam supradicti foniis Palumbfle, qui est primos
finis, seu et cfleiera alia quantacunque per dtversa
loca,ci ubicunque propeet longe Petiolum rejaeere,
ci ad supradiciumroonasieriumpertinerevidentan
omnia juris sancice nosirae Romanee, cui Deo au-
ciore deservimus, Ecclesiiet vobis ad teoendamy
emissa pr»ceptione,concedere et conflimaFe debe*

I«I7

remus. Inclinatr auiem precibus vestris, per hujus A
prieeepti seriem snpradictum monasterium Sancti
Laurentii in iutegrum cumomnibus ad illud perti-
nentibus, ut superius legitur, a preesenii xv indi-
ciionei etusque xn perpetuum, eavideJicei raiione
concedimus detinendum vobis. uiservos Dei mona-
chos qui in eodem monasterio sunt, vel quos ag-
gregare potueritis sub castilate et modestia atque
regulari et monacbica disciplina, Dei cum timore,
ut Paier familias, fovendo,gubernando, aique re-
gendo, etdispensando,vel in prsefaia ecclesra lumi-
nariorum concinnationes,eiquotidianas laudesDeo
omnipotenti omni tcmpore referre faciatis. Unde
nosira apostolica auctoriiate consiituimus, et con-
firmamus vobis ui nullus episcopus, marcbio,
comes, vicecomes, sive castaldus, aut alia quGeiibei ^
roagna persona vel parva vos vel vestrum monaste-
rium de jam suprascripto preelibaio monasierio mo -
lesiare aut disvesiireaudeat.Etquifacere hocprse-
&uropserii,sciai se aucioritate Domini nostri Jesu
Christi ei beatorum aposiolorum Peiri ei Pauli, et
noslra,maledicium«ei excommunicatum,ei anaihe-
maiizaium ; insuper composiiurum cenium aureos
mancosos, medietaiem camerse nosiree, ei medie-
tatem ssepe diciovestromonasterio.Qui vero pioin-
tuiiu cusios et obediens atque observator hujus nos-
tri privilegii exstiierii, benedictionis gratiam ei
ccelesiis reiribuiionis fleierna gaudia a jusio judice
Domino Deo nosiro consequi mereatur in seecula
seeculorum. Amen. q

Scripium per manus Petri notarii regionarii et
scriniarii sanctffi Romanae Ecclesiffi in mense Junii,
indictione xv. Data ix kalen. Junii per manus Dei
graiia Bosonis episcopi ei bibliothecarii sanclffi
aposiolicffi sedis.

Bene valeie.

XXII.
Benedictus VIII Ecelesia Portuensis prtvilegia pos-

sessiomsque confirmat.

(Anno 1017.)

[Ughelli, Italia sacra^ I, H6.]

Benedictus episcopus, servus servorum Dei, re-
verendiss. in Chrislo confrairi nostro Brnedicto
episc. sanciffi Portuensis Ecclesiffi,8uisque succes-
soribua in perpeiuum.

Quoiies iUa a nobis iribui sperantur, quffi rationi
incunctanier conveninni, animo nos decei libenii
concedere,ei peieniium desideriis eongrunm imper-
tiri suffragium.Igiiur quia vestra dilectio aposiola-
ium humiliter postulavii quateuus concederemus,
et confirmaremus vobis vestrisque successoribus in
perpeiuumepiscopatum supradictum cum pertinen-
iiissuis;inclinatiprecibusvestris,per higus prfficepii
seriem concedimus et confirmamus vobis vestris-
que successoribus in perpeiuum prffidicium episco-
pium S. Portuen. Ecd., quodposiium esse videtur
foris prffidiciam civitatem Poriuen., cui vocabulum
esi Si Hippolyii, cum vineis, ei hortis in circuitu
ejusdem Eccl. pariier, ei clausuram, ei viaeani

EPISTOLfi ET DECRETA. i6|8

unaminte^ram sitamin cardeio,eiinFiniliaclausa-

D

ras duas cum vineis,ei terris infra se omnia posiia
in insula majore; imoeieccl. S. Mariffi,pariierque
eccl. S. Laurentii, cum episcopio, et cum cellis, ei
hortis,atque vineis, clausuras quinque ; in una qui-
dem esteccl. S.Petri, ei S. Georgii^eiTheodori;in
alia vero est eccl. S. Vili, sicuti a muro, et a fluvio
Tiberis, aique limitibus circumdatur ; teriia super
ripam fiuminis; quarta, juxia S. Mariam usque in
Trajanum; quintajuxta S. Laureniium,etusque iu
prffidicium Trajanum,nec non clausuram de vinea
in loco qui vocatur Scaraio, et aliam petiam quffi
appelatur CIausura,et vineffi peiiam unam in iurre
Cocuzina, etaliam in Monlon., verum etiam eifun-
dum unum in integrum, qui dicitur Bacaium,cum
appendice sua quffi vocatur Scripiula, in qua suni
cisternffi antiquffi positffi juxia eamdem civiiaiem
Portuensem,sicuti incipit a priino laiere ab arbore,
quffi dicitur Tamorice, dirigiiur in columneIIa,quffi
in capo stare videturmilliariosecundo distanie ab
eadem civiiaie, eideinde pergenterectoitinereper
Salariam,ei usque ad attegiam piscaioria, eiexinde
remeanteadmarepcr buccina,etcircumeunie liitus
maris,usque ad Sanciam Nympham, ei usque ad
facem Miccinam cum locis qui dicuntur Trunceia
usque ad balnearia, ei usque ad lacum qui Porius
Tr^jaui vocatur,et usque ad palatium quod vocatur
Prffigcsia, ei usque ad civitaiem ipsam vetustissi-
mam cum Lacu Trajani, nec non et castellum aliud
minus in integrum cum omnibusad illud pertinenii-
bus, et in civitaie Constantiniana, omnia quffi ibi-
dem per dicium episcopumhabero dignosciiur,una
cum eccl. BB. Peiri et Pauli destructa cum crypiis
ubi aninaalia ipsius eccl. manere videntur, exten-
dentibusseusqueS.Mariam, quffiponiturin arveum
Cisterna, eiusque ad domum, quffi vocaiurBalneum
Veneris, ei usque ad viam publicam intra ipsum
casiellum, aique cannetum de ipsa civitate,s<;ilicet
monasi. S. Agneiis cum salariis, et vineis, quffi
infrase babere videtur ; porro ei fundum in inie-
grum, qui vocaiur Pallius, cum casis, vineis, terris
et pascuis extendentem se usque ad furnum anii-
quum, qui esi juris supradicii episcopii, ei in
eodem fundo monumcntum aniiquum esse videtur
posiium via Portuense milliario ab urbe Roroa plus
vel minus decimo. liemque insulam minorem cum
vineis, ei casis^ seu ierris, cum loco, qui vocaiur
Scaraio, qui olim fuit Porius Trajani cohffirente
eidemfundoBaccani,etcumomnibusad eum perii-
nentibus, pariierque ei fundum iu iniegrum qui
vocaiur Judffiorura,eifundum qui vocatur Gualdus
cum omnibus eorum periinentibus,*posiium juxta
prffidiciam civitatem antiquam, eliam, et filum
salinffi in integrum siium in 7 filas.

liem, ei in Bacan. et in Genecula fila novem,
omnia fila salinarum quffi ad vestrum episcopium
perlinere noscuniur, seu ei fundum in iniegrum
qui vocaiur Gualdus Msgor cum eccl. S. Aureffi, ei
monumenio 8uo,et ierra semiiariiia qun appellaiur

1610

BENEDICn Vm PkPM.

iM

Planura, in qua cisterneeTidenturesseposiUeinfra
fluyium ; etterrara,qufle vocatur Arcionum : nec non
et conflrmanius vobis curtem ia intcgrum, quae
dicitur Galeria, in qua est eccl. S. Marice cum ca-
minatis, seu orticIineis,atque diversis cubiculis et
omnibus suis eedificiLs quse infra se et circa se ha-
bere dignoscitur,cum omnibusflnibus, terminis^li-
mitibusque suis,terris casalibus,silvis atque pantanis
cum ponte, et ipsum vicum qui vocatur Galeria,
usque adflumen,una cum campis^ pralis> pascuis,
8alicetis,arboribus fructiferis et infructiferis divers^
generis, puteis, fontibus, rivis, aquis perennibu
cumlocis adaquimolamfaciendam,yelcum omnibus
ad prcedictam curtem quce vocatur Galeria perti-
nentibus. Simulque pratuni in integrum cultum,et
assolatum, situm in campo qui vocatur Mcruel,
constitutum via Portuense miliario ab urbe Roma
plusminusduodecimo sicut afflnes incipiunt a tota
curte, a primo latere prata Caraci qu® vocatur
Merul, et vadit per montem quem olim detinuit
Joannes de Miccina, et heeredes Stephani Numen-
clatoris, et exinde ducitur per casale quod olim
detinuit Joaunes de Sergio, ct transit aliam viam
Garrariam,etvenitin casale quod detinent haeredes
quidam Franconis Transtiberim, sicul per affines
marmoreosdesignatur,exinde vadit in casale mona-
sterii SS.Gosmseet Damiani, et pergit per fossatum
antiquum^qpii verno tempore ducitaquaminrivum
qui vocatur Galeria, pergentem ad molam de silva,
et revolventem pcr viam carrariam,usqueadvallem
mediam de monte qui vocatur Sunuel,etpergentem
usque ad casile qui stat in lentiscino, et usque in
caput devalle concludentem totum campum,usque
in pedicam quee vocatur Ticli, et Piscinam Galiar-
dam concludentem ipsam pedicam,ubi sunt flla 30,
pergentem juxta flla quse sunt monasterii di Mi-
randa^usque in stagnum majus, etper ripam stagni
in Borduzariam,et a pede fllorum usque in Bacca-
num,etusque interra deprsedicli episcopi,etusque
in formam quae vocatur Arcionum, et per ipsam
formam usque in rivum qui vocatur Ga1eria,elultra
Galeriamper formam, usquein prsedictum primum
afflnem de prata Garaci.Intra hos vero flnes, loca,
et vocabulasunt bcec, S. Caesarius, Palinus, Sorbi-
lianus, Pantanum Majus, Clusa Velus, Medianum,
RuginosusMons, Cannaparius, Celsa^ Limes Megor,
Stagnellum maledictum, Siocli, Piscina Galiarda,
Olibastrum, Stagnellum Peregrinum,cum omnibus
eorum pertinenlibus. Nec non et conflrmamus vo-
bis vestrisque successoribus perpetualiter qualuor
in integrum principales uncias, quce est tertia pars
de toto Stagno Majore Portuensi cum omni pisca-
tione,redditione et datione sua,vel cum omnibus ad
ipsasquatuor unciasstagni in integrum pertinenti-
bu8 sicuti a prsedecessoribus nostris in S. ecclesiam
Portuensem concessum est : omnia jam supcrius
dictaposila suntin territorio Portuensi.

ItemqueconcedimusetcouOrmamusvobisvestris-
quesuccessoribusturrem iii integrum, quce vocatur

A de Albo, cum casis, etvineis, hortis, terris, campisi
pratis, pascuis, silvis, pantanis ac rivis cultis et
incultis, vacuis et plenis, et cum omnibus turrem
generaliter inintegrum pertinentibos, sicutiafBnes
ejus designant a primo latere rivus qui vo^^alur
Galeria, et a secundo latere fluvius qui vocat^r Ti-
beris, et a tertio latere pulverinula, et a quarto
latere forma, qufle vocatur Arcionum. Concedimns
etiam;ipsishominibus qui pro tempore habitatori
sunt in prsedicta turre, ila ut nullius potestaU,
nullius dilioni sint subditi,aut fldicui homini| ser-
viant aut honorem faciant, nisi episcopo qui jam
in dicto episcopio fuerit; nec non et confirmamus
vobis vestrisque successoribus in perpetuum omnes
res, et facultates mobiles et immobiles de illis ho-

B minibus qui sine heerede et intestati ac subito
prseoccupati judiciomortui fuerint,et minimeperse
ordinare ex eorum facultatibus possunt,in tolaPor^
tuense civilate, sea in Traustiberim, vel in insula
Lycaonia,sive ubicunque vestri episcopii jura esse
videntur. Ipsam S. matrem ecclesiam Portnensem
constituimus atque conflrmamus habere haeredita-
tem illorum qui per temporain jam dicto episcopio
ordinati fuerint,quomudo eis placuerit ordinandi et
disponendi habet Iicentiam,ut in seternum pereant,
scilicet in quantum potuerinteorum semper oratio-
nibus adjuventur.Insuperconcedimus vobisvestris-
que successoribus inperpetuum,ex jure sacri nostri
palatii Lateranensis quodadpublicum nostrumper-

Q tinet, totum castaldanum in integrnm Portuenseniy
vel quidquid usque hactenus vestri castaldiones de
tota Portuensi civitate, sive de portis vel de navi-
bus,nec non de tota burdunaria,vel quidquid extra
vel infra ubicunque illis pertinuit de jam diclo mi-
nisterio, vobis vestrisque successoribus perpetuis
temporibustribuimus possidendum,ita ut qualem-
cunque hominem ibidem constituere volueritisca-
staldum autmandatarium,v.estrfle poteslaticonsistat,
et quidquidexipsoministerioacquisieritvel habere
potuerit, vobis veslrisque successoribus deferatur,
quidquid vobis placuerit exinde faciendi, tamensi
nostro comili vel nostrorum successoribnsplacoerit,
de illo quod ad uostrum palatium pertiael Gdelita-
tem juret. Ipsi namque comites qui per iempora

D ibidem fuerint, nuUo modo alium castaldum vel

mandatarium audeant ordinare vel constiiuere,

praeter illos quos vos vel vestri successores ordina-

tis vel constitustis; quisi fecerint, veldejam dicto

castaldatico aliquid violonter abstulerint, vel quip a

nobis vobis vestrisque successoribus -Iradita sunt

frangere aut contraire voluerint,unusquisqae 4 lib.

auri persolvat, medietatem vestra episcopatoi» et

medietatem in nostro palatio,ctquod ab eis in no-

strum casiflildionem vel in mandaiarium f uerii ordi-

natum ,evacuetur. Si vero contumax exstiterii,asqae

ad veram satisfaclionem excommunicatus exLsiai.

Itemqueconcedimus et conGrmamus vobis vesiris.

que successoribus in perpeiuum do civiiaiePortuense

duos piscatores, et duos cariales quales vos ?e

iSM

BENEDICni Vn PAPiB.

im

snccessores eligere volaeritisdeipsishominibus qui A plebem S. Mariffiin Apmniana, vel omnes ecclesias

ibidem fuerintaut invenire potuerint.Vestrffiitaque
religiositati baec omnia in perpetuum concedimus
et confirmamus ; ipsi namque duopiscatores, et duo
curiales ulterius nuilam dationem aut servitium
facianti nec ad placitum distringantur ab aliquo,
qui pro tempore in ipsa civitate Portuensi domina-
tum tenuerit ; scilicet tuse tuorumque successorum
iilos submiltimus potestati. Item confirmamus vobis
vestrisque successoribus casale unum in inlegrum,
quod vocatur Genesianum,et Malianumcum insula
modica ultra rivum in ipso loco posilum cum omni-
bus sibi pertinentibusypositum via Portuense juxta
Malianum juris monasterii S. Pancratii ; etiam et
confirmamus vobis vestrisque successoribus in per-

exiguas vel magnas cujuslibet nominis, qufle infra
jam dictosaffines sunt vel esse possunt, absque illis,
quas jam diximusTranstiberim sitis. Interea san-
cientes jubemus, sicuti a nostris praedecessoribus
jussum est, ut infiumine toto, qui juxta urbem Por-
tuensem decurrit, nullusaudeat molendina, aut pon-
tem post jussionem tuam, vel successorum tuorum
episcoporumjuxta priscam consuetudinem quoquo-
modo constituerCi et cum vel a vobis, vel ab aliis,
quibus tamen vos facienduminjunxeritis,constitu-
tum aut factum fuerit, ipsa molendina vel pons
vestro arbilrio dispensentur; per pontem vero civita-
tis ipsius, si factus fuerit, cum plaustro onusto vino
vel victu nemo audeat neque binc illud neque inde

petuum totam insulam qu» vocatur Lycaonia, in B huc penitus transmeare. Iterum sancientes jube-

qua est ecclesia B. Jo. Baptistfie, et ecclesia S.
Adalberti cum casis et oratoriis infra eadem curte,
cum hortis, et aquimolis, et pertinentiis suis infra
hanc urbemRomam sitam,sicuti extenditur ab uno
capite usque in aliud caputipsius insulae, ubi flumen
dividitur. Pari modo concedimus et confirmamus
vobis vestrisque successoribusin perpeluum omnem
ordinationem episcopalem, tam de presbyteris
qaam diaconibus vel diaconissis, seusubdiaconibus,
ecciesiis vel altaribus, quae in tota Transtiberi ne-
cessaria fuerit, faciendam, nisi cardinalis presb.,
vel cardinalis diaconus, vel subdiac, velacolythus
sacri palatii Lateranensis efficiatur. Scilicet omnia
tibi tuisqne successoribus, vel quibus episcopis a

mus ut nullus presbyter vel cujuslibet ordinis cle-
ricus aliquis de toto prsefato episcopatu audeat ad
placitum constringere, aut ad contentionem fi-
niendam compellere, aut aliquod servitium ab eis
requirere; potest episcopus Portuensis, in ciguspa-
rochia sunt. Qulcunque vero praesumptor, sive dux,
sive comes, vel vicecomes, aut cubicularius, ^el a
noslra apostolica sede missus, aut qualiscunque in-
terveniens potestas, quse de ipsa civitate Portuense
dominatum tenuerit, de quocunque fuerint ordine,
prsedicta orania immobilia loca, autpreenominatum
castaldaticum, vel dnos piscatores et duos curifldes,
vel omnes prsedictos clcricos a jure et potestate at-
que ditione prsefati episcopi auferre, vel minuere

Tobis invitati fuerint, ordinandi, benedicendi, con- ^ voluerit, vel parochiam infringere tentaverit, aut

secrandive concedimas potestatem ; et ne parochia
vestra ab aliquo pervadatur episcopo, fecimus per
hoc nostrum privilegium intimare, tueeque Eccle-
sice confirmare curamus, incipiente quoque primo
terminoa fracto ponte, ubiunda dividitur per mu-
rum, videlicetTranstiberinffi urbis,per Septimianam
portam, perportam S. Pancratii, per silicem vero
ipsiusportffi, usque ad pontem marmoreumqui est
saper Arronem, et ducente per ipsam silicem usque
adparitorium, inque revolvente per paludes, usque
in mare,indequ3 veniente per mare, usque ad duo
miliiaria ultraFarum, etusque in fontem majorem,
indeque remeante per medium fiumen majus venit
nsque ad ramumfiracti pontis,quiestjuxtaMarmo-

homines in prsedicta turre habitantes, vei ubicun-
que proprietas episcopi mentionata fuerit, ad publi-
cum servitium revocaverit, sciat se compositurum
episcopo ipsi qui pro temporQfuerit,auripurissimi
lib. 20. Insuper anathemati subjaceat, statuentes
quippe apostolica censura, auctoritate B. Petri apo-
stolorum principis, sub divinijudicii obtestatione et
anathematis interdictionibus, ut nullusunquam no-
strorum successorum pontificum, vel alia quaelibet
magna parvaque persona, ea quce a nobis ad lau-
dem Dei pro stabilitate vel augmento praedicti epi-
scopii statuta sunt, refragari, aut in quoquam trans-
gredi, aut aliquid exinde minuere audeat; scilicet
sicut superius a nobis statutum vel concessum est.

ratam, inque ad mediam pontem S. Mariee, et ad D ita perennibus ac perpetuis temporibus sine aiiqua

medium pontem ubi Judsei habitare videntur, et
redit per medium pontem prffidictum fractum ubi
jam de unda diximus, qui est primus affinis absqne
Transtiberinis catholicis ecclesiis S. Mariffi, videli-
cet in Transtiberi S. Grisogoni, et S. Gfficiliffi, vei
monasterio S. Pancratii, etSS. Gosm» etDamiani,
tamen in priedictis ecciesiis et monasteriis quid-
quid ibidem ab episcopis necesse fuerit faciendi
Portuensi episcopo, vel ab ipso invitatis tribuimus
potestatem.

Itemque concedimusetconfirmamus in jam dicto
episcopio plebem S. Mari» et S. Apollinaris in
Mola Bapta^ et plebem S. Stepfaani in Panchi, et

minutionepermittat in ffiteruumpermanere.Si quis
autem, quod non optamus, temerario ausu contra
hoc nostrum privilegium veuire, autin quoquam ire
prffisumpserit, et sicut superius a nobis statutuni
est, ita firmiter permanere non dimiserit et in
omnibus non observaverit ; sciat se, nisi resipuerit,
auctoritate Dei omnipotentis, et B. Petri apostolo-
rum principis, atque nostra, qui ejus fungimur vica-
riatione, anathematis vinculo esse innodatum, et a
regno Dei alienatum,atque cum Juda traditoreD.N.
Jesu Ghristi, et omnibus pompis ejus omnino incen-
dio concremandum. Qui vero pio intuitu custos et
observator hi\^us nostriapostoliciprivile ii in omni-

M23 EPISTOLiE BT DEdUSTA. ittl

bus exslilerit, benediclionis graliam, vitamque A igitur apostolica aucloritate censemus nl nulli un-

«eternam a justo judice Domino Deo nostro, et ab
omnibus sanctis ejus consequi mereatur in siecula
sfieculorum. Amen.

Scriptum per manu(n Georgii notarii regionarii
atquescriniariiS. apostolicee sedis, in mense Julio,
indictione I.

Datum Kal. Augusti per manum Domini gratia
Basonis episcopi, et bibliothecarii S. apost. sedis.
Bene ?alete. Decernimus ergo, etc. Si qua igitur,
etc. Gunctis autem, etc. Amen.

XXIII.
Benedictus Vlll Amato, archiepiscopo Sakrnitano^

pallii usum concedity et privilegia Ecclesise ejus

confirmat.

(Fragm. — Anno 1019.)
[Baron. ad an. 1013, n. 5.]

Scriptum per manus Stephani notarii

regionarii et scriniarii S. R. E., mense Decembris,
indict. 111.

Datum VI Kal. Januarii per manus Benedicti epi-
scopi Portuensis et bibliothecarii S. apost. sed.,
anno, Deo propitio, viii pontificatus domni Bene-
dicti sanctissimi octavi papee, imperante domino
piissimo imperatore Aug. Henrico anno vi, ind.
m, mense Decembris, die xv.

XXIV.
Benedicti VJIl privilegium pro partlienone S, Ma-

rise et S. Andre»,

(Anno 4020.)

[Mansi^ ConciL, XIX, 330.]

Benedigtus episcopus, servus servorum Dei, Cu-
MiGUNDJs venerabili abbatissas seternam in Domino
salatem.

Convenit apostolico moderamini pia religione
pollentibus benevola compassione sncurrere, et po-
scentium animis alacri devotione preebere assensum.
Ex hoc enim lucri polissimum preemium apud con-
ditorem oronium Dominum promeremur,si venera-
bilia loca sanctorum opportune ordinata ad melio-
rem statum fuerint perducta. Et ideo quia postulatis
a nobis quatenus apostolica auctoritate concedere-
mus ei confirmaremus vobis et eis quse vobis in
perpetuom succedere debent, monasterium in ho-
nore sanctse Marise et S. Andreae situm in loco qui

quam mortalium liceatcontra tenorem hujusnos-
tii privilegii insurgere usurpando, invadendo ali-
quid de possessionibus monasterii vel de rebus e&-
clesiasticis, sive de hoc quod modo habet vel habi-
turum est in perpetuum, seu inquietando vos pos*
terasque vestras. Si quis, quod non optamus, ne-
fario ausu hoc nostrum privilegium-pie a nobis
promulgatum in quoquam perfringere aut eva-
cuare tentaverit, iram Dei incurrat et principis
apostolorum, atquc cum Juda traditore Domini in
inferiori gehenna damnetur. Qui vero pio intuitu
custos et observator hujus nostri privilegii exstite-
rit,gratiam Dei consequatur, et apostolorum prin-
cipis benedictionem mereatur, atque cum electis
B in coelesti tabernaculo in aeternum Isetetur.

Scriptum per manus Stephani scriniarii Roma-
nffi Ecclesise in mcnse Aprili indict. m.

XXV.
Privilegium Benedicti papee de confirmatione Babe-

bergensis episcopi,

(Anno 1020.)

[Mansi, ConciL XIX, 327.]

Benedictus episcopus, servus servorum Dei, di-
lectissimo in Domino Jesu Christo filio etc. sanctse
Babebergensis Ecclesise venerabili episcopo perpe-
tuam sadutem.

Quandocunque nostree apostolicse corroboralio-
nis pice exposcitur suffragium, celeri effectu esi
Q attribuendum. Et si in his exposcitur qne durare
perpeluo videntur, litteris est et adnotandana, ne
prolixitas temporum posteris hoc reddat dubiuni
vel incertum. Quapropter notum esse volomas
cunctis sanctse Ecclesiae filiis, tam prflesentibas
quam futuris, qualiter de episcopatu quem CSui»-
tianissimus Henricus imperator ad honorem prin-
cipis apostolorum Pelri Babeberc devoiissime pne-
fecit, actum in eadein ecclesia nobis praesentibos
sit. Seepius enim obnixe dictus imperator, fenreos
nimio amore episcopatus quem taclus divino im-
pulsu perfecerat, honorifice ad confirmandttm
apostolica auctoritate Babeberc adire nos depreca-
tus est ; cujus deprecationes assiduas et indeficien-
tem instantiam dejuslodesiderio procederecognos-
centes, iniquum judicavimus praesentiam nostram

vocatur Goffia, in comitatu Liubana, a bonse me« D illi denegare, et inhumansm calliditatem contra

moriae Aribone et Adalaconjuge suaincoeptum et a
filio eorum Aribonevenerabili diaconoperfectumet
in libertate dilectissimi fllii H. imperatoris commis-
sum : inclinati precibus vestris, et prsecipue depre-
catione dicti imperatoris, et interventu ejnsdem
Aribonis venerabilis diaconi perfectoris ejusdem
loci, concedimus et confirmamns vobis et eis quae
vobis sttccedere debentin perpetuum, dictum mo-
nasterium cum omnibus pertinentiis suis et integri-
taiibus, quse quoquo modo hahet vel babiturum est
in perpetuum. Ita sane ut singulis quibusque indi-
ctionibus pensionis noniine unus aureus solidus
sanctcB Bomanse Ecclesia) persolvatur. Statuentes

venerabilem locum aliquando occasionem sumere.
Venimus igitur Babeberc, ubt ab eodem impera-
tore suscepti sumus, prout poterat et noverat me-
lius. Ecclesiam autem cuni omni integritate epis-
copatus S. R. £. cui, Deo auclore,prsesidemus,et oo-
bis obtulit. Quod videntes, aequum consideravimus
seriem hujus nostri privilegii, et episcopatom con-
firmare in perpetuum,eumque tibi, dilectisstrae, et
tuis successoribus concedere ; ea videlicet ratione,
hoc ordine ut nuUus unquam viventium, cujuscun-
que sit dignitatis vel ordinis, contra hanc nosiram
confirmationem episcopatusvenire audeai,velcontra
tetuosqcesuccessores ob boc agere, neque Uceat

\m

BPISTOUB n DECRETA.

\m

ei de omnibas qnm nunc habet vel habiturus est A omnino, juzta manifestationem Ma^lpMi abbatis

preelibatus episcopus, vi, fraude aut iniqua callidi-
tate aliquid abradere, vel te tuosque successores de
his omnibus inquietare aliquo modo; ita saue ut
singulis quibusque indictionibus sub nomine pensio-
nis equum unum album nobis nostrisque successorr
bus persolvat cum sella conveniente Romanoponti"
fici. Si forte^quod non optamus, aliquis superbuset
arrogans temerario ausu contre hanc noslrseprfle-
ceptionis seriem pie a nobis promulgatam venire
aut agere tentaverit, sciat se Domini nostri et apo-
stolorum principis Petri cui oblatus est a jam dicto
Christianissimo imperatore episcopatus cum suis
pertinentiis, et cujussuffiragium etjudicium pernos

Sancti Benedicli Casinensis monasterii, quamfecit
Urso abbas S. Sopbise in prsesentia principum Jan-
dolphi ac Pandolphi filii, quin et magnatorum ac
judicum eorum ; necnon et multis postmodum annis
se manifestavil Joannes abbas prsedicti monasterii
Casinensis tibi Gregorio abbati S. SophisB; quemad-
modum et MagelpotusabbaspraedictusUrso abbati;
statuentes apostulicam censuram sub divini judicii
obtestatione et anathematis interdictionibus, ut
nulli Christianorum viventium, cujuscunque sit
dignitatis vel potentiee, liceat contra hoc nostrum
apostolicum privilegium venire aut insurgere, vel
de rebus et possessionibusejusdem monasterii ali-

nostrosque successores expectat, anathematis vin- quo modo vel aliquo ingenioauferre vel usurpare,ut
culo innodatum, cum diabolo et cum ejus alrocissi- ^ profecto, juxta id quod subjectum eodem loco apo-

stolicse conslitutionis atque privilegii consistit, in-
concusse dotandum permaneat: et liceat eisdem
monachb de ipsa congregatione abbatem semper
eligere, et nonsitlicilumalicuiepiscopo ibidemmis-
samfacere aut canere, autetiam ordinationem fa-
cere nisi quem abbas ej usdem monasterii provocave-
rit. Si qusB temerario ausu contra hanc nostram
apostolicam praeceptionem venire tentaverit, vei
definitiones, quas prsedicti abbatesinter sefecerunt»
quoquo modo irritas facere voluerit autcontenderit;
vel etiam si aliqua persona hominum res suas in
eodem monasterio vel ecclesiis iliis subjectis offerre
vel dare voluerit, etaliqua persona hominum subtra-

mis pompis, atque cum Juda traditore Domini et
Salvatoris nostri «terno igni concremandum.

Qui vero pio intuitu curator et observator hujus
nostrse salutiferoe prseceptionis extiterit, benedi-
ctionis gratiam et coelestis retributionis gaudia a
justissimo judice Domino consequatur.

Scriptum per manus Raphonis notarii regionarii
et scriniariiS. B. E.

XXVI.

Bemdictui VJJl monasterii S, Sophise Beneventani
possessiones et privilegia confirmat.

(Anno 1022}.

[Anecdota Ughelliana, 489.]

BBNKDiCTcsepiscopus servus servorum Dei, Gas- q here illud voluerit, sit a Deo Patre, et Filio, et

GORio venerabili abbati monasterii S. Sophise quod
permanet intra civitatem Beneventanam, et urbe
▼etere, et post te in eodem venerabili monasterio
successoribus tuis in perpetuum.

Convenit apostolico moderamini pia religione
pollentibus convenienti compassione succurrere, et
poscentibus animi alacri devotione impertiri assen-
sum. Exboc enim lucropotissimum apud condito-
rem omnium Dominum veniam promeremur, si
venerabilia sanctorum loca opportune ordinata ad
meliorem fuerint statum perducta. igilur quia tua
religiositas nostro apostolatui bumiliter postulavit
quatenus concederemus et conflrmaremus tibituis
que successoribus prsedictum monasterium S. So-
pbiae cum Ecclesiis, curiis, villis et casalibus, vineis j>
quoque et terris, servis et ancillis, omnibusque
rebusmobilibusac immobilibiis,privilcgiis sedisapo-
stolicfle ac infuiis decoretur, ut sub Jurisdictionc
saucttt sedis apostolicfle, cui Domino auctore de-
servimus, Ecclesis constitutum, nullius alterius
jurisdictionibus submittatur; inclinati prccibustuis,
perhujus nostri apostolici privilegii tenorem conce-
dimus ac confirmamus tibi et successoribUs tuis in
perpetuum prsefatum monasterium cum omnibus
rebus suis quas nunc habet aut habiturum est in
perpetnuni, ne id videlicet alicui Patri aut domino
nisi Romano pontiiict subjugatum, sed semper ab
omni subactione et condictione Casinensis monaste-
rii maneat, qnam fecit Urso abbas S. Sophiie liber

Spiritu sancto excommunicatus et maledictus, et a
beato Petro et Paulo apostolis Domini noslri Jesu
Christianathematizatusetcondemnatus; in die vero
judicii cum diabolo et angelis ejus praecipitetur in
gehcnnam aeternam sine fine arsurus. Qui vero
custos etasservator in omnibus hujus apostoliciB
prseceptionis nostrfle salutaribus constitutisextiterit,
omni benedictione replealurper omniasfficulasce-

culorum. Amen.

Scriptum per manum Stephani notarii regionarii
et scriniarii S. R. E. in mense Mart. indict. v.

XXVII.

Bulla Benedicti VJIl papse qua Pomposiano mona"
sterio cuncta irivilegia etjura confirmat.

(Anuo 1022).

[MoRATORi. Antiq. ItaL, V, 1051.]
Benbdictus episcopus, servus servorum Dei,
WiDONi venerabili abbati monasterii Sancts Dei
genitricis Marise dominie nostree, siti in insula que
dicitur Pomposia, successorihusque suis in per-
petuum.

Quoniam semper sunt concedenda,qua ratioua-
bilibus congruunt desidwiis^oportetutdevotio, etc.
Igilur quia postulavittuasanctitas curvatis genibus
nostram piam voluutatem quatenus prtefatum
monasterium Sanctse Dci Genilricis dominie nostrfle,
in iuHuIa Pomposiana situm, privilegio apostolico
roboraretur, ne id videlicet alicui hominum, proetre

1697

BENBDicri vin PiiPie

im

D60etregisubjugatamesset;peri)Iamaactoritatem A apostolatam respiciunt; tanto citiufl pleniosqae,

quam Christus Dominus noster beato Petro apo-

stolorum principi et sanctffi Ecclesiae rectoribus

concessit, constituimus et ordinamus ut nunquam

locus ipse aut res ad ipsum pertinentes,pr8eterDeo

et regi, alicui submitti possint: nullusque morla-

lium, preeter regiae potestatis culmen, in preefato

monasterio, aut in cortibusvel in castellis, sive in

plebibus, aut in cellis, seu in villis, aquis aquarum-

que decursibus, ripis, pascuis, silvis, piscationibusy

paludibus, omnibusque rebus mobilibus etimmobi-

libusad ipsum pertinentibus, nec non in servis Dei,

aut in famulis utriusque sexus, sive etiam in liberii

super terras ejusdem monastorii residentibus, ali-

quam ordinationem, vel auctoritatem,sivepotesta-

quanto oportunius ]isindigerecognoscimus»adipisci
debent ut nuHa indemnitas venerabiltbus lods
provenire poscit, sub tuitione apostolica receptis^
quse nostro brachio repugnante non submoveator.
Harum denique nostrarum sollicitudinum recom-
pensatorem Dominum credimus, quem in iisdem
locis quiete laudari optamus. Nam tanlo inibi
degentium laudes et preces erunt acceptabiles,
quanto mentesearum ab omni perturbatione, nobis
suffragantibus eruntalienae Igitur quia postulastis
a nobis quatenus monasterium S. Benedicti in
monte Gasino situm,cujus abbatis consecrationem
nuperexdono piissimi HenriciimperatorisRomani
suscepimus, et per nos et successores nostros in

tem aut jurisdictionem tenere, vel conversatio- ^ perpetuum,nuIIapravitateSimonlacainterTeniente

nem monacborum impedire seu molestiam inferre

prsesumat, aut in aliquibus locis ipsius monasterii

districtum habere vel judicare, seu aliquod placitum

absque licentia abbatis tenere, vel res monasterii

invadere, aut quovis modo alienare, aut fodrum

vel paratas, seu aliquas publicas functiones exigere

vel requirere audeat. Et tam a potestate archiepi-

8<*.oporum quam ab omnibus subtrahimus, regali

tantummodo vel imperiali submissum ditioni vel

defensioni. Nec non et conflrmamus vohis piscariam

quam Volana cum suis pertinentiis habet. Si quis

autem, quod minime optamus, inobediens et

contemptor higus nostri privilegii in toto vel in

consecrandis, concedimus, et conOrmamus, com
omuibus ecclesiis, monasteriis, cellts, castelliSy etc.
Post obitum vero tuum nemo inibi constitnat abba-
tem, nisi quem conventus et voluntas commanis
fratrum ex ipsa congregatione elegit; electus ad
nos vel successores nosLros consecrandus gratis
et sine pretio veniat; quod si aliunde veniat, tcI ab
alio aliquo archiepiscopo vel episcopo consecrari
maluerit,tunc consecrator etconsecratusanathema
siui. Et infra: Insuper etiam apostolica ceusnra
sub divini judicii obtestatione prohibemus ut DuUns
episcopus proesumat in jam dicto monasterio vel
in ecclesiis sibi subjectis sacerdotem excommnni-

parte repertus fuerit, vel occasione cujuslibet q care vel ad sjuodum provocare. Si quis autem.

personee attentare prffisumpserit, nisi resipuerit»
roaledictionem a Patre, et Filio ,ei Spiritu sancto con.
sequatur, et cnm diabolo ejusque sociis atrocissimis
poenis et eeterno incendio deputetur, n resurre-
ctione electorum futura dignus inveniatur, et a
communione et sancts matris Ecclesim sinu et
consortio sanctorum sit alienus.

Scriptum per manus Stephani primi scriniarii
sanctn apostolicae sedis, in mense Julio, et indi-
ctione v.

Bene valete.

XXVIII.

Benedicti VllJ papse privHeoium pro monasterio

' Casinensi (o).

(Anno i223Wulii i.)

[Margarini, Bullar, Casin., II, 75.]

Bknbdictus episcopus, servus servorum Dei,
charissimo nobis in Domino Jesu Ghristo flllo Teo-
BALDO venerabili et religioso abbati sacratissimi
monasterii beati Benedicti confessoris Ghristi, siti
in monte qui vocatur Gastrum Gasini, sueeque
almfle congregationi in perpetuum, in Domino sa-
lutem.

Sipetitaapostolica suffragia, universis ecclesiis,
cogente ministerio quo videlur praediti, impertiri
debemus, quse specialiter ad nostrum solummodo

(5) Veram buUae hujus clausulam, chronologica

quod non optamus, nefario ausu prsesumpserit,
haec qu8e a nobis ad laudem Dei pro stabilitate jam
dicti monnsterii statutasunt, refragari autiaquo-
cunque trangredi,sciat se^ nisi resipuerit, anathe-
matis vinculo innodaturo, et a regno Dei aliennm;
et cum diabolo et ejus atrocissimis pompis, atqoe
Juda traditore Domini nostri Jesu Ghristi in ster-
nis incendiis et suppliciis concremandns sit deputa-
tus. At vero qui pio intuitu observator et in omoi-
bus custodiens exstilerit hujus nostri aposiolici
constituti, et ad cultum Dei respicientibus (nr); be-
nedictionis gratiam a misericordissimo Domine Deo
nostro, per intercessionem beati Petri apostolorum
principis et B. confessorb Benedicti multipliciier
consequatur^ et vitse setemee particeps esse me-
reatur.

Scriptum per manum Sergii scriuiarii et no-
tarii sacri nostri palatii, Kalendis Julii, indictione
sexta.

Benevalete.

XXIX.

Bpistola Benedicti YJIl papet adStephanum Amer*
norum episcopum pro Cluniaeensibus.

(Annu 4012-1024)
[Bullar. Cluniac.t pag. 7 ]
Benkdictus episcopus, servus servorum Dei, Sti-
signa continentem, affert Gattula Hist. Gauii. 56.

im

DENEDICTI Vin PAPi^

16M

PHANO Arwemorum religiosissimo episcopo, in
Domino salutem.

Vobis notum est Gluniacum monasterium san-
cta^ Romanse Ecclesiffi) a fundaiore ejusdem, ad
defendendum contra insaiiabilem cupiditatem sse-
cularium esse comroissum. Unde, justitiro reguia
dictante, admoniti, quoiiescunque pressuram is-
dem locus a pravis nominibus patitur, scutam no-
strse defensionis debemus opponere. In qua re
sanctitatem vestram, ad confringendam cervicosi-
tatem eidem coenobio resdelegatas rapere volen-
tium,adjutricem nostri esse omni modisvolumus;
et non levem lapillum, sed fortissimum excom-
inunicaiiouis jaculum rogamus vos in eos intor-
quere, qui ausu nefario, Domini timore postpo-
sito, Dei servos scandalizare aut contristare, res
eorum auferendo, non metuunt. Priecipue autem
hoc ad prsesens gladio ferianlur. Tetardus atque
Girberlus iilii Stephani, qui alodem, quem Am-
blardus archiepiscopus reliquit Sancto Petro,
injuste retinent ac possident. Hi igitur, donec red-
dant jam dictum alodum, sicut ex parte nostra,
ita ex vestra vinculo excommunicationis ionoden-
tur.

Bene valete.

XXX.

Benedicim VIII papa ad Willelmum abbatem mo-

nasterii Divionemis.

(Anno 1012-1024).
[Pehard, Recueil^ etc, p. 273J.

Benedictus episcopus, servusservorum Dei, Wil-
LELMo venerabili abbati et in Ghristo dilecto fllio,
salutemcharissimam cum benedictione apostolica.

Audita vigilantia studii iui, qua invigilas super
-filios commissos tibi, referimus gratias Deo omni-
potenti. Denique comperimus te jamdiu laborare
creberrimis tuorum hostium incursionibus,et pene
jam destitutam Ecclesiam tuam adiripientibus; et
infortuniis tuis, quas forinsecus pateris, condole-
mus. Namque pro longanimitate patientise, quam
bucusque cxhibuisti adversarii Ecclesiffi tuee, decet
nos gaudere,ct bonitatemtuam laudare; ceeterum
hactenus sufiiciat patientiani hanc ita exhibuisse
ut impune ad nihilum redigantur penitus resEccIe-
sia3,et prse penuria inopia". labefactetur ordo religio-
nis monasticae, quseinibi subtedinoscitur prsepolle-
re. Habes tecnm Hlium nostrum Benignum episco-
pum,gratias Deo^efTectum monachura,quem admo-
nemushonesteetreligiosc convcrsari, professionem
obcdientiffi moribus et opere aitcndcre, in qua voca-
tione vocatus est, in ipsa permanere. Deinde illi
jubemus cum omni imperio ut inimicos martyris
Benigni insequatur omni justitiae zelo ac cum di-
yina auctoritate feriat eos anathemate : tibi etiam
praecipimus ne obsistas ei in hoc, sed illi auctori-
tatem pervasores tuosferiendi concedimus, jube-
musetimperamus; ita tibi per "veram obedieniiam
mandamus ne impedias eum nec eura prohibeas
quiiiipsosmalefactoresdiviniverbigladio coerceat.
Ac si in eo corroboratur nostra auctorilas, et quos-

A cunque ille ligaverii,apostolica et nostra auctoritate
sint ligaii, et quos absolverit, sine nostra pariter
absolutione soiuti. Damusetiam illi potestatem or-
dinandi quidquid juste postulatus fuerit in sancia
Ecclesia ordinare, verumtamen te jubente. (Sine
sigillo).

XXXI.

Benediclus VIILconcedit ui in ecelesia monasterii
Rivipollensis cantetur Alleluia^ et hymnus anfeli'-
cus in festivitaie Hypapanti [sive in festo purtfica'
tionis beatse Mariss)^ etiamsi ea ineiaerit post Sep'
tuagesimam.

(Anno 1012-1024)

[Ck>CQUELiNEs, BuUar. Collect. I, 318].

n Benedictus opiscopus, servus servorum Dei, di-
lectissimis in Christo flUis ad festivitatem Hypa-
panti Domioi in coenobio Sanctse Dei Genitricis
convenientibus salutem et apostolicam benedi-
ctionem.

Quoniam omnis universalis Ecciesi8enobis,quam-
vis iinmeritis,commissa secundum Deum credimiu
fore regimina, idcirco jussit nos quorumcunque
fidelium convenitannuere votis, et ab inde cunctis
emanare profectum,unde totiusacceptum religiouis
constat exordium. Quapropter innotescimus cha-
ritati vestro; quoniam adieus nos dilectissiqius fl-
lius noster Oliba, coenobii RipoUensis abbas, zelo
divino, et beatce virginis Marise ductus amore,
supplicitcr petiit ut, si prsedicta festivitas evenerit

^postquam dimissa fuerit ^^/uta, ilia eadem die
cantetur cum Gioria in excelsis Deo in solo prsefato
monasterio sibi darelur licentia. Cujus precibus
nobis annuere libuit, concessimusque illi et suis
in perpetuum successoribus Alkluia, si jam absti-
terit, hjmnumquoqueangelicum, cum estcanen-
dum. Quicunque igitur gaudiis hujus festivitalis
in suprascripio loco studuerit interesse, sciat se
donandum muiiere protectionis divin®, et aug-
menio benedictionis nostrae, atjyuvante Jesu Chri-
sto benignissimoSalvatore.

XXXII.

Benedicti YIII papa epistola ad GuUlehnum

comiletn,

D (Circa an. 1014).

[MtNARD, Histoire de NismeSy Preuves, p. 20].

Benedictus episcopus, servus servorum Dci,
CuiLLELuo comiti, nec non matri suse Adelaidoe
comitissai pe^petuam salutem et apostolicam be-
nedictionem.

Inauditum facinus nefandaque injaria vestris
videiur in regionibus orta, eo quod monasteria,
Patrum olim decretis fundata, modo conspiciun-
tur malorum pravitatibus hominum pene dissipa-
ta; unde ego moerore percussus arcano, stigmate
iusigniius apostolico, cum higus apostolicee sedis
diversorum ordinum clcro, cui ego, Deo dispen-
sante, deservio, omnes homines, illos scilicet qui
beati iEgidii alodem temere avobisexquiruntacci-
pere, siue abbatis iilius loci voluntate, sineque

M81

EMSTOLf KT DBCRSTA.

ift»

conseosu mopach0rum,contraS. iEgidii damnum, A, sit maledictus et excommunicatas ; similiier qai

eique servientium, a sanct® matris Ecclesise gre-
mio absentes esse pr8ecipio,et cum Datlian et A.bi-
ron, Ghore quoque, Bahal et Behelzebud, et eo-
rum simiiibus, maledictiDnem iliis ffiternam inge-
ro,et participationem illis perseverantem conce-
do. Nec non et illos simili damnatione excommu-
nico sive condemno, qui male ipsius terram, san-
ctissimi videUcet iEgidii, invadeates, in usum si-
bi, se sciente, proprinm vendicant et deprasdan-
tur, quia a vobis potestatibus, retro in actis tem-
poribus, non exceperunt. Si vero propler hoc
quod ipsi alodem supradicti almi iEgidii malitiose
voluerunt possidere, et a vobis multiformiter cu-
pierunt accipere, damnum illis habitantibus mo-

B

illos portaverint ad sepulturam,ctpr8esumpserint
sepelire. S'ntma1edictietexcommunicati omnibiu
maledictionibus, si non emendaverint et ad satis-
factionem non venerint.Hoc pro certo sciendumest
vobis quod post obitum noslrum nullus episcopus,
nec uHus comes, necullasfficularis potestas audeai
prffisumptuose monasterium beatiiEgidii sibi in do-
miniumusurpare. Quod si prffisumpserint facere,
omnibus supra laxatis maledictionibus obligali,ad
regnum nuuquam valeant iutrare cceleste, quia ia
domiuio et salario beati Petri ipsum ccenobium
cum omnibus rebus sibi pertinentibus beatus JEIgi:
dius contradidit. Nuliusque successoruni meorum
cuiquam audeat venundare seu commulare, sive

nachis aliquod venerit, duplicem excipiant poenam sub tuitione cujusquam potestatis subjicere.

excommunicationisseumaledictionis, et nunquam
a consortio Judffi, Domini traditoris, Caiphffi quo-
que, et Annffi, Herodii necnon, et Pontii Pilati,
coUegio valeant dissociari; angeiorum itaque ma-
ledictionibus pero^nt, ei communionem Satans
in interitu carnis percipiant ; maledicliones acci-
piant desursum, et abjacentis abyssi maledictio-
nes deorsum accipiant; maledictionem coelestem,
et maiedictionem terrestrem.

Prffisentem maledictionem percipiani in corpori-
bus, et debilitationemin animabus, etperditionom
eicruciationem recipiant. Maledicantur cum male-
dictis ; flagellentur cum iugratis ; pereant cum su-

Scriptum per manum loannis diaconi, sanct»
Romanffi Ecclesiffi scriniarii.

xxxni.

Benedictus VIII, petente Rogerio comite Carcasp}-
nemi et conjuge ejus Adalhaide, res ei jura mana-'
sterii S. Hilarii confirmat.

(Anno 40U-1024).

[Besse, ffist. des comtes de Carcassonne, p- 81, teste
Brrquigny, Tahl, chronoL I, 530.]

XXXIV.

Benedictus VJII monasterii S. Sa^ini pouessumes

confirmat.

(Anno 1012-1024).
[Ugheixi, Italia sacra^ 11, 207].

perbis. Sini maledicti cum Judffiis qui Dominum p In nomine sanctffi et individuffi Triniiatis Bknk-

in carne videntes non credideruni, sed magis eum
crucifigere ieniaveruni. Maiedicti sinl cum hffireti-
cis qui Ecclesiam Dei cupieruni subvertere. Male-
dicii sini cum illis qui nomen Domini blasphemant.
Sini maledicti cum illis qui se de Dei misericordia
desperani. Sint maledicii cumillis qui damnatisuni
in inferno. Maledicii sint cum impiis et peccatori-
bus, si non emendaverint et culpabilesse adversus
S. iEgidium non reddiderini. Maledicti sini per
quatuor pariesmandi ; inOriente sini maledicii ;
in Occidente destiiuti,in septentrionesiniinierdicti
ei in meridie excommimicaodo exuti. Maledicti
siDt in die, sint excommunicati et in nocte, intra
domum suam siui maledicii, et extra domum sini

DicTus prffisul apostolicffi sedis omnibus uaiversa-
liter Ghristi famulis prffisentibus et futuris.

Apostolicffi sedis munimen suppiicantibus prs-
stare nec nobis grave, nec ulli omnino videri de-
bei iniitile, cum nec nobis, quod Dei esi donam,
vendere, nec ulli fas debei esse cohtemnere. No-
▼erit igitur omnis una matris Ecclesi» coetns in-
sians vel futurus, quouiam sccundum preces no-
^is oblatas a fratre et coepiscopo nosiro D. Sige-
fredo prffisule Placentinffi sedis, ei a venerabili
Wimperto abba^ monasterii S. Savlni, qaodnain
a pontifice in sui episcopatus subjectione consim-
ctum videtur, damus, concedimus, hoc que me-
diante decreto sancimus sine ulla diminuiione in-

excommunicaii. Gam sieierini sini maledicti, et D violabiliter servari prffifato monasierio qoidqoid

cum sederini sini .^communicaii. Sint maledicti
cum manducaverini, sini maledicti cum biberini ;
maledicti sint, cum dormiant, et excommunicati
cum vigilant.Maledicti sini cum aliquid operantur,
ei excommunicati cum paululum requiescunt. Ma-
ledictisini verno tempore,etexcommunicatiffistate;
maledicti sintinautumno, et excoromunicati inhie-
me. Maledicii sint in pr«;senti tempore, et in futuro
sfficulo sint excommunicati. Possessiones eorum
accipiantaIieri,etmuliereseorum eant inperditio-
nem^ et infanles eorum gladio cadant. Maledicti
sint cihi illorum ; et hoc quod ex eis remanserit sit
maledictum, et qui eis gustaverint sint maledicii.
Sacerdos itaque quieiscorpusetsanguinem Domini
iradiderit^ ei eos in infirmitaie posiios visitaverit,

imperiali vel regali prfficepio, necnon et episco-
pali decreto, fideliumque oblatione eidem eoeno-
bio daium concessumque videlur, seu quodcunque
juste et legaliter usque in prffisensad partem sffip»-
fati monasterii acquisitum est, velin futuro dederit
Dominus.NulIa ergo cujuscunquedominationisper-
sona, iimoreDeietsanctorumapostolorum venera-
tione refrenata, videlicet imperatoris, regis, epi-
scopi, marchionis, comitis vel cujuslibet allerius
licentiapotiatur qnidquid illud fuerit auferendi,mi-
nuendi,seu in aliud jusrefundendi. Similipr«eterea
modo et aliud decernimus,Pairum statuia servanles
nealiquidSimoniacahffiresis sibi vindicet commo-
dum, iempore quo vocatio divina vices indixerit
r^novandoram in eamdem Ecclesiffipastorum.Sed^

)k3d

BfiNEDICTl Vm PhPJE A>lStOLit5i «T DECRETA.

16^

opportunitate servata, in ejus, qui diguus fuerit, or- A nu3 coucederemus ac reconfirinaremus vobis supra-

dinatione, sanctee in9titutionisprfficeptum,post'po-

sita omni cupiditato, servetur. Si quis autem, quod

absill hoc nostrum, quin mafis beatorum apostolo-

rum, infringeretentaveritdocrelum,in adventu Dei

nostri sit anatbema maranatha, Judse proditori et

Simoni Mago sociatus in poena ; ad damnationem

proveniat ilii sanguis Bedemptoris, qui effusus est

ad diluendam maculam primse prsevaricationis :

sortiatur maledictusille, quicunque fuerit, stagnum

ignis et snlphuris progaudio vitse perennis in om-

nibus saeculorum seeculis. Ut vero nuUus ambigat

decreti hujus paginam nostra jussione perfectam,

eam nostri sigilli impressione videat signatam.

Bene valete.

XXXV.

Beatus Simeon monachus et eremita in canobio Pa-
dolinorensi agri Mantuani sanctorum confessorum
canoni ascnbitur,

(Anno 1017-1024.)

[CocQUELiNES, Bulhr , pnvileg. Rom, pont ampL

Collect. I, 322.]

Benbdictus, servus servorum Dei, Bonifacio, gra*
tia Dei marchioni inclytosalutem charfssimam cum
benedictioue apostolica.

Requisistisjudicium nostrum sicut dignum fuerat,
utrum in honore Simeonisnupersanctificati,quod
opera probant et innumera ac diversa miracula
testificant, liceret vobis ecclesiam constituere, et
ejus venerabile corpus honorifice collocare ibidem.

dictum monasteriumSalvatoris Domini noslri Jhesu
Christi et sancti Bonifatii, situm in loco qui Bocho-
nia juxta ripam fluminis quodvocatur Fulda, cum
omnibus rebus mobilibus et inmobilibus sibi per-
tinentibus que nunc habet et inaoteaDeo auxiliante
habebit; iterum concedimus ac donamus vobis
monasterio in honore Sancti Andreae apostoli quod
exaiulo, quod situm est juxta ecclesiam Sanctae Dei
Genitricis seraperque virginis Mariae quae a Presepe,
cum omnibus mansionibus, caminatis, cellis vina-
riis, et quoquina, cum vineis et ortis juxta se cum
diversis arboribus pomorum, cum curie atque pu-
teum, cum introito soo et exito per porta migore
avia publica et cum omnibus ad eum generaliter
B pertinentibus, seu que foris extra urbem sive infra
urbem sunt,que ei juste ac rationabiliter pertinere
dinoscitur, a presenti septima indictione perpetua.
liter immunitate sancte nostreRomanesedisaposto-
lice id ipsum sacratissimum mooasterium perma-
nendum statuimus et statuendo conflrmamus, ita
ut cuncta loca ipsius monasterii amodo et usqne in
flnem seculi cum omni securitate et tranquillitate
voscumposteris vestris tenere et possidere valeatis,
ut, sub juris dicione sancte nostre cui Deo auctore
deservimus Ecclesie constitutum, nullius alterius
ecclesie juris dicionibus submittatur. Pro qua re
piis desideriis faventes banc nostram auctoritatem
id quod exposcitur effectui mancipamus ; et ideo

De quo respondemus : Si ita coruscat miraculis, ut q omnem cujuslibet ecclesie sacerdotem in prephato

vei>ter homo nobis asseruit, sediflcate ecclesiam,

coliocate in ea euradem, juxta quem altare conse-

crari rogate, in quo reliquise antiquorum sanclorum

cum sacratissimo corpore Domini nostri Jesu Chri-

sti, et sic demum divina ministeria celebrentur.

Tractate eum ut sanctum, ut Sanctus sanctorum

reddat vobis mercedem sancti, sicut ipse dixit :

Qui recipit prophetam in nomine prophetx, accipiet

mercedem prophetse {Matth x, 41). Ipse inspector

est renum et cordium, et ipse illi dignam recom-

pensationem remunerel, et vobis pro sancto desi-

derio gratiam suam indulgeat.

XXXVI.

Benedictus VIII Richardo abbati Fuldensi monaste-
rium S» Andrese donal.

(Anno 1024.)

[Dronke, Cod diptom. Fuld., 347. |

Benedictus episi!Opus, servus servorum Dei, Ri-
CHARDO abbati venerabilis monasterii Salvatoris Do-
mini nostri Jesu Christi et sancti Bonifatii, situm
in loco qui Bocchonia juxta ripam fluminis quod
vocatur Fulda, et per te in eodem venerabili mo-
nasterio tuisque successoribus in perpetuum.

Convenit apostolico moderamini pia religione
pollentibusbenevolacompassione succurrere,et po-
scentium animis alacri devotione impertiri assen-
sum. Ex hoc euim lucri potissimum premium apul
couditore omnium Deo, si venerabilia sanctorum
loca ordinate ad meliorem fuerint sine dubio sta-
tum perducta. I^tiv qoia postulasti a nobisquati-

monasterio dicionem quamlibet habere aut aucto-
ritatem preter sedem apostolicam proibemus ; ita
utnisi ab abbate monasterii fuerR invitatusnec mis-
sarum ibidem solemnitatem quispiam presumatom-
nimodo celebrare, ut profecto juxta id quod subje-
ctum apostolice sedi flrmitate privilegii consistit in-
concusse dotatum permaneat locis et rebus tam eis
quas moderno tempore tenet vel possidet, quam
que futuris temporibus in jure ipsius monasterii di-
vina pietas voluerit augere ex donis et oblationibus
decimisque fldeliumj absque uUius persone contra-
dictione flrmitate perpetua perfruatur. Constitui-
mus qu^oque per hujus decreti nostri paginam ut
quicunque cujuslibetecclesise presul vclquacunque
Ddignitate predita persona hanc nostri privilegii
kartam quam auctoritate principis apostolorumfir-
mamus, temerare temptaverit anathema sit et iram
Dei incurrens a cetu sanctorum omnium extorris
existat et nihilominus prephati monasterii dignitas
a nobis indulla perpetualiter inviolata permaneat;
aposlolica auctoritate subnixa scriptum.

•{- Bene valete.

Data VI. Idus Februar. per manus Piligrimi Colo-
niensis archiepiscopi et bibliothecari sancte sedis
apostolice,qui vicem Benedicto commisit episcopo.
Anno, Deo propilio, pontiflcatus domni Benedicti
summi pontiflcis et univer^lis octavi papae xiiy
imperii vero domoi Heinrioi secttndi imperatoris
Au^sti X, indictione vik

1«3«

1«3S EPISTOLJS ET DECRETA.

DUBIA.

^^^'^- Ainiquojudicio damnaverunt; habeatque parlem

Bcnedictus YIII Unwano archiepiscopo Hambur" cum Juda traditore, qui pro *amore pecunis Do-

gensi pallium mittit^ eique et successoribus ejus
legationem et nrchiepiscopalem potestatem in omnia
regna septentrionalia.

(Anno ^022.)

[Lappenbehg, Hamburg, Urkund. I, 66.]

Benedictcs, episcopus et servus servorum Dei,

reverentissimo et sanctissimo Unbwanno, sanctce

Hammaburgensis Ecctesim episcopo, paternam di-

lectionem.

Si pastores ovium solem geluque pro gregis sui,

custodia die ac nocteferrecontentisuntetutne qua

ex eis aut errando pereat, aut ferinis laniata mor-

mmum suum vendidft atque magistrum ; sit ana-
thematizatus a septem universalibus conciliis;
alienus sit a consortio omnium sanctorum et ab
omni Ecclesia Dei, el, in die judicii cum diabolo
damnatus, non videat gloriam Dei. Amen.

Actum die apostolorum Petri et Pauli.

Ego Puppo patriarcha Aquilegensis.

Ego BeJiigrinus archiepiscopus Nepe^inas.

Ego Boso episcopus Tyburtinns,

Ego Heinricus cancellarius domni imperaloris.

Ego Everardus episcopus et cancellarius domni
imperatoris.

Bibus rapiatur, oculis semper vigilantibus circum- ^ u ,t i. . «

speclant, quanto sudore quantaque cura debemus ^ ^^° "^" cancellar.us Everard. archicapellani.

essepervigiles, nosqui pastores animarum dicimur,
attendamus, et susceptum officium exhiberc erga
custodiam Dominicarum ovium non cessemus, ne
in die divini examinis pro nostra desidia antesum-
mum pastorem negligentise reatus excruciet. . . .
. . . ne quod uUus non fueris, perpetrari non per-
mittas. Sit in te et boni pastoris dulcedo, sit et
judicis severa districtio, unum scilicet quod inno-
center viventes foveat, aliud quodinquietosferien-
dosapravitate compescat.Viduisac pupillis injuste
oppressis defensio tua subveniat. Ecce, frater ka-
rissime, inter multa alia ista sunt sacerdoUi, ista
sunt pallii ; quse si studiose servaveris, quod foris
accepisse ostenderis, intus habebis.

Legationem quoque et archiepiscopalem potesta-
tem in omnia regna septentrionalia, Danorum scili-
cet,Suenorum,Norvenorum, Hislandicorum et om-
niuminsularumhi8regnisadjacentium,tibietomni-
bussuccessoribustuisperpetuotenendaconcedimus.

Si quis hsec infringere, aut permutare, aut vio-
lare in toto vei in parte temptaverit, sit excommu-
nicatus in perpetuum, nisi resipiscat, et Ecclesioe
fiammaburgensi satisfaciat.

Datum per manum Pelri, cancellarii sanctse Ec-
clesi», in mense Aprili, indictione quinta.

XXXVIII.
De electione abbatis Casinensis,

XXXIX.

Bulla Benedicti papx VIII qua Henrico samiatem
a S Benedicto restUutam es^e testatur,monasierio-
que Oasinensi asseril dona ab imperatore delata.

(Anno 1012-1024.)

(Tosn, Storia di Monte Casino, I, 251 J

Benedictus episcopus servus servorum Dei.

Notum volumus esse omnibus fidelibus Christia-
nis, tam prajlalis quam subditis, quia dominus
Henricus imperator, spiritualis noster filius, per-
rexit ad monasterium Sancti Benedicti quod situm
est in monte qui dicitur Castrocasini, ubi sacratis-
simum corpus ejusdem sanctissimi Benedicti hu-
Q matum est ; et quamvis maximam circa eumdem
locumdevotionemgereret,etnunquamterribiliusac
venerabilius oratorium se vidisse assereret, lamen
dubietalis scrupulo movebatur utnimnam bealus
Benedictuscorporalilerin eodemCasinensicoenobio '
quiesceret. Prae dolore autem quo gravissirae idem
imperator cruciabatur, nec plene dormienti, nec ex
integra vigilanti sanctissimus Paler Beuediclas
eidem imperatori apparens, ubinam pateretur in-
quirit. Cui langorem protinus profitenti, sanclissi-
mus Benedictus ait : « Scio quoniam tu me hacle-
nus hic dubitasti quiescere ; sed ne super hoc am-
plius dubites, meumque in loco isto unacum sorore
mea certissime quiescere corpusculum credas, hoc

Ego Benedictus, cathoiicfle Romanee sedis epi-j^ tibisignumerit : cum primum hodiesurrexerisin

egestione urinsetuffi treslapillosnon parvosegerere
habebis, et ex tunc dolore isto amplius non labora-
bis, et scias quia ego sum fraler Benediclus. » Et
his dictis prassto disparuit. Experrectus imperator
confestim surrexit, ac juxtavisionemquamviderat
sanitati pristinse redditus Deo et Patri Benedicto
gratiam maximam retulit. Mane autem facto, ve-
niens in conventum fratrum imperator ait : « Quid-
nam^ dominimei,me consulitis donare medicoqni
me curavit? » Cumque responsum illi fuisset ut
quidquid sibi de monasterio placeret, tolleret ac
medico daret. :«Non,inquit, itaoportet,imperator:
sed quod sanctissimus Pater Benedictus hac me
evidenter nocte curavit, ratio est et quidem jostis*

Bcopus.

Constitutnm prsedecessoribus meis hoc facio, ut
nnnquam de consecratione Casinensis abbatis,quam
bodie a serenissimo filio nostro Henrico imperatore
fluscepimus, pretium, aut censum, aut dationem
requirantaut exigant; quod si aliter fecerint, et
venaliter duxerint, quicunque in hoc deprehensus
fuerit, sit maledictus a Deo Patre omnipotente, et
Filio ejus Jesu Cbristo Domino nostro, et Spiritu
sancto ; sitque parsejus cnm Dathan et Abiron, qui
in Dei Ecclesia seditionem excitaverunt ; omnesque
imprecationesquas Moyses famuIusDei contempto-
ribus legis imprecavit veniant super eum ; sitque
danmatiis eum Anna ei Caiphai qui Auciorem

\9i1

ORDO HERDM QU^ IN l^OG TOMO GOlimNENTUR.

163S

sima ut de meamet camera illius debetur remune- A

rare medelas » Et heec dicens cum lacrymis gaudio

mistis retulit omnibus quse vidisset atque audisset;

adjiciens : « Nunc piane pro certo cognovi quo-

niam vere locus iste sanctus est, etnulii mortalium

est ullerius ambigendum quoniam hic sanctissimus

Benedictus Pater pariter cum sancta sorore sua

quiescat » At fidem verborum tres illos lapillos,

quos sub tenore visionis ante paululum egesserat,

palam omnibus ostendebat. Imperator autem sur-

gens et ad corpus beati Benedicti perveniens, ob-

tulit beato Benedicto munera hsec : Textum Evan-

gelii de foris quidem ez uno latere adoperlum auro

purissimo ac gemmis valde pretiosis, ab intus vero

nncialibus lilteris atque figuris aurois mirifice de-

coratum. Galicem aureum cum patena sua gemmis B

et margaritis ac smaltis optimis laboratum cum

mappula, cum quibus offertur, oloserica auro in-

tezta de pallio diopistim adornatam opiimis listis

aureis, et orarium et mappula atque cingulum et

stolam, singula intezta auro similiter, et pluviale

diasprum cum liztisauro textis, nec non et tunicam

ejusdem subtegminis, aureis operibus ezornatam.

Situlam quoque et cuppam argenteam, cum qua

fratresinfestivitatibus biberint, Planetam diarodi-

nam aureis liztisornatam unacum alba, etcingulo,

stola atque manipulo. RecoUegit aulem a Judseis

qui retinebant in pignore pro quingentis aureis

unam vestem de altario sancti Benedicti, quce fuit

Garoli regis, nec non et calicem argenteum Sazoni- q

cummajorem cumpatena sua, quem Theodoricus

Sazonum rex beato Benedicto olim transmiserat.

Nostra vero parvitas imperatohfle saluti congratu-

lans, posuimus super altare beati Benedicti plane-

tam optimam veneti coloris liztis nihilominus au-

reis decenter ornatam, et stolam optimam auro

bustam cum manipulo suo. Similiter et Belgrinus

archiepiscopus obtulit planetam purpuream opti-

mam aureis liztis mensium duodecim signa baben-

tibtts, in circuitn adornatam, stolam cum aureo

pluviali unum. Quse omnia posuimus super altaro

sancti Benedicti in perpetuum ibi habenda.

Quapropter ego qui supra Benedictus episcopus,

servus servorum Dei, una cum prsedicto imperatore
omnes qui Ghristiano vocabulo censentur, obsecra-
mus per Dominum Patrem omnipotentem et per
Jesum Ghristum Filium ejus unicum Dominum
nostrum, qui pro salute lotius muudi nasci, mori
et resurgere voluit, et per Spiritum sanctum, ez
utroque procedentem, et per bealissimum Petrum
apostolorum principem, qui habet potestatem li*
gandi alque solvendi, ut nullus unquam thesaurum
et omnia quffi predictus imperator pro remedio
animse suce in prcedictam ecclesiam antea contuleriti
quolibet modo vel ingenio aliquatenus toUere prie-
sumat. Si quis autem, quod non optamus, hanc
nostram obsteslationem vel obserrationem pro
nihilo duzerit, et aliquid deea quae superiusscripta
sunt, de prsedicta ecclesia quolibet modo et teme-
rario ausu tollere prsesumpserit, sciat se anathema-
tis vinculis innodatum, et a regno Dei alienum ; et
cum diabolo et ejus atrocissimis pompis, atquecum
Juda traditore Domini nostri Jesu Christi, fleternis
incendiis et suppliciis concremandus sit deputatus.
At vero qui pio intuitu observator et in omnibus '
ezstiterit custodiens higus nostri apostolici consti-
tuti, et ad cultum Dei respicientibu8(iic], benedic-
tionis gratiam a misericordissimo Domino nostro
per intercessionem beati Benedicli multipliciter
consequatur, et vita seternae parliceps esse merea-
tur. Amen.

Interfuere huic rei Puppo patriarcha Aquilegen-
sis, Belgrinus archiepiscopus Goloniensis cum om-
nibus fere episcopis et abbatibus totius Galliee et
Italiffi,

XL.

Benedietus YIII monasterii S, Petn Luxavienm
privilegia « a Joanne papa IV quondam concetsa^
totidem verbiSf interventu Heinrici imperatoris
renovat. »

(Anno 4012-1024.)

[Mabill., AnnaL ordin. S. Bened,, IV, 256.]
.... Datum Romse Idibus mensis Aprilis, in-

dictione prima. . . .

ORDO RERUM.

QVM IN HOG TOMO CONTINENTUR.

BENEDICTVS 5. ANDRElE MONACHUS.
De B«nedicto et ejQS chronico notitia. 9

CaRONICON. 10

DE IMPERATORIA POTESTATE LN URBE ROMA

LIBELLUS. 50

SYLVESTER PAPA II (GERBERTUS).

Notitia hietorica in Sylvestrum. SS7

Notitia litteraria. Oi

Disquisitio de •criptii Gerberti post modum Sy«

VMtri IL ^

PAR8 PRIMA OPERUM STLVESTRI II. DE
DISCIPLINIS MATHEMATICIS.

LIBGLLUS DE NUMERORUM DIVISIONE. 85

Pnefatio. 85

Cap. 1. — De singulari numero. 80

Cap. II. — Decenteno. 86

Cap. III. — De railleno. 87

Cap. IV. — De deceno milleno. • 87

Cap. V. — De centeno miUeno. 87
Cap, VI. — Qaomodo diTidator ■iogolaria par siiigaU-

m^

ohdo kerum

1040

rem, vel ceDtenut per centenam, vel millenus per mille-

nuiD. ^

Cap. VII. — Quomodo f ingulares Bua quantitate metiim-
tnr deoenos centenos et mUlfnos. 87

Cap. Vlll. — Quomodo metiatur deceous centenum aut
millenum vei centenum roiilenum vei milienum et ulte-
riores. . 88

Cap. IX. — Quomodo tingulares cuncti decenis metian-
tur decenos centenos, miiienos, vel aimul dividendoe vel
intermiBne. 88

Cap. X. — Item aliadiTisio centeni vel milleni et dein-
ceps per eoadem divisorea. 88

Cap, XI. — Qaomodo deceni jnncti centenia, vei centeni
miilenit metriantur centenoa aut millenos et ulterioreK.

89

Cap. XII. — Item alia divisio centeni vei millenl, et
deincepa per eoadem compoaitot diviBoree vel simpliceB.

89

Cap. XIII. — Quomodo uno medio numerorum inter-
miaao juocti duo extremi cseteros metiantur. 89

Cap. XIV, — Qiiomodo centenua cum aiogulari metiatur
miltenum et u1teriort>8, vei miilenua cum decenia decenoa
millenos et ulteriores. 90

Cap. XV. — Quot diviaoret aint in quolibet dividendo.

90

Cap. XVI. — De protensione quarumdam menaurarum
terrse. 00

DEGEOMETIUA. 93

Cap. I. — Quid ait corpuB aolidum? quid linea puoctumy
auperficies? quid pes aolidusf constratua, etc. 93

Cap. II. — De vocabulia et quantitate mensurarum ab
antiquia inventarum. 96

C^p. in. — Oe descriptione quantitatis earumdem
mensurarum trifaria. 97

(^p. IV. _ De planis figuris. 99

Cap. V. — His tribus angull speciebus omnis coagulata
consistit figura. i03

Cap. VI. — De principalitate trianguli. 403

Cap. VII. — De speciebus trianguli. 10-4

Cap. Vill. — De natura triangulorum. 105

Cap. IX. — Quomodo tres angulorum speciet diacerni
valeant. i06

Cap. X. - - De appellationibus lioearum infigurls. 107

Cap. XI. — De Pythagoricis orthofi^oniis. 107

Cap. XII. — Quomodo roinutise adaanlur figuris. 107

Cap. XIIK — De geometria trigon orum prsedictorum.

113

Cap. XIV, — Quas utilitatea ara geometrica spondeat.

115

Cap. XV. — Nomina roenaurarum qulbua geometr»
muntnr. 116

Cap. XVI. — Ad altitudinem inaccesaabilem cum ho-
roBcopo roetiendam. 118

Cap. XVIII. — llem de eodem. 117

Cap. XIX.— Ad altitudinem cum horoscopo metiendam.

119

Cap. XX. — Ad metiendom cum lioroacopo puteum.

119

Cap. XXI. — Ad altltudinem arboris, columnse vel tur-
ris per umbram cum astrolabio inveniendam. 120

Cap. XXII. — Item de eadem re. 1J1

Cap. XXIII.— Ad altitudinem cum speculo vel pelvi me-
tiendam. 121

Cap. XXIV. - Ad sestimandam cujusqoe rei altitudinem
Bole lucente. 121

Cap. XXV. — Ad planitiem virga vei arundine qu£e-
rendam. 123

Cap. XXVI.— Figura ad altitudinem mensurandam. 123
' Cap. XXVII. — Figura ad metiendam planftiem. 124

Cap, XXVI 11. — Ad metiendam planitiem per arundi-
nem. 124

Cap. XXIX. — Ad menaurandum puteum. 125

Cap. XXX. — Ad aititudinem metiendam cnm ortho-
i(onio. 126

Cap. XXXI. — Orthogonium Pythagoricum ad metien-
dam altitodinem. 126

Cap. XXXII — Adrem ioaccessibilem nobis altioribaa
propositum. 127

Cap. XXIII. — Ad metieodum planum quolibet modo
metiendam. 127

Cap. XXXIV. — At putei vel foss» altitudinem me-
tiondam. 128

Cap. XXXV. — Ad altitudinem montis iaveniendam. 129

Cap. XXXVl. — De eodem. 129

Cap. XXXVII. — Ad inyeniendam per ■peculam «Itittt*
diineia turriura, ttc. 190

Cap. XXXVIII. — Ad invenlendam latitudinem flavii
vel campl, etc. 130

Cap. XXXIX. — Ad idem alius roodus. 131

Cap. XL. — Ad altum cum sagittia et filo mensuraDdum.

431

Cap. XLI. — Ad inveniendam in ampligonio crjecturara
quanta pit. f32

Cap. XLII. — Quomodo in trigono orthogonio catbe>
tus et basis quterantur. 133

Cap. XLIII. — Ad inveniendam basis et catheti dis-
junctionem in trigono. 433

Cap. XLIV. — lo trigono oxjgooio cujue in lateribus
numeri quantitate dissimiles sint, invenire perpeodico-
larem. 133

Cap. XLV. — Per datum quemlibet irigoni orthogooii
cathetum basim invenire. 134

Cap. XLVI, — Trigoni orthogonii embadum invenire.

1J4

Cap. XLVII. — • Per cathetum basim iovenire. 135

Cap. XLVill. Trapisetici embadnm inveoire. 135

Cap. XLIX. — Trigoni isoplevri, cujus auot atngula ia>

tera 30, embadi pedea comprehendere. 135

Cap. L. — Trigoni iaoscelia cathetum invenire vel em-

badum, 135

Cap. LI. — Trlgooi acaleni cathetum invenire. 136

Cap. Lli. — In quadrato diagonnm invenire. 137

Cap. Lill. — Numerum agrorum in agro invenire. 137
Cap. LIV. — Rhombi cathetum quserere. 137

Cap. LV. — Quomodo trigonua letragonus, hezsgoons,

etc., aequilateri suas areaa impleaot. 137

Cap. LVI. — Cujuscupque rotundt vel circnU diam»-

trum invenire et embadum. |3g

Cap. LVII. — In hemicyclo aream invenire. 138

Cap. LVIII. — Sphserse-aream coUigere. 137

Cap. LIX. — In tr goni orthogonio circuli inacripti et

aingula latera tangentia diametrum invenire, 139

Cap. LX. — Reguia ad coosUtuendat pyramidea in

omnibus figuris a moltis angulis praecedentibua et sequi-

lateris. 139

Cap. LXI. — Invenire pyramidem in tetragono^ cuias

aunt siDgu'8e latera pedes 10 et embadnm lOD. 140

Cap^ LXII. — - In pentagono sequiiatero denarii nnmeri

pyramidem indagare. 140

Cap. LXIII. — In omni circulo duobua circumscripto

tetragonis scire quaotum ab extracedente vincatur. 141
Cap. LXIV. — Mootis jugera inveoire 141

Cap. LXV. — Quomodo quadrata et latera trigonitetra-

goni, pentagoni, etc,, nascantur. 142

Cap. LXVI. — In oxygonio, cathetum etembadumin-

venire. 142

Cap* LXVII. --Ovea incampo siccollocare, ut quaevis

certum apatium occupet. 143

Cap. LXVIII. — Scire quot agripennos claodat campua

fastigiosus. 143

Cji^. LXiX. •— In campo quadrangulo agripennos co*

gnoscere. 144

Cap, LXX. — In campo triangulo agripennos inveoire.

144
Cap. LXXI. — lu campo rotundo numernmagripennorura

noase. 144

Cap. LXXII. — In civitate qnadrangula ponere domos

certsa longitudiuis et latitudinis. 115

Cap. LXXIII. — lo civitatetriaogulade eadem re. 145
Cap. LXXIV. — In civltate rotunda domos certSD longi-

tudinis et latitudinis locare. 146

Cap. LXXV. — Basiiicse pavimentum quot laterculi de-

beant supplere. 146

Cap. LXaVI, — In lacuna^ canna^ etc., viam certa lati-

tudine ducere. 146

Cap. LXXVII. — In circnlo embadum invenire. 146
Cap. LXXVIII. — Hezagonum facere. 149

Cap, LXXIX. — Intraqu^lratumsequilatemmoctogonum

doBigoare. 150

Cap, LXXX. — Structurae circa puteum poaitae pedea in-

venire. 150

Cap. LXXXI. — Prismatispedesinvenireinorthogonio.-

150
Cap. LXXXII. — Inomnitetragone diagonium invecire.

150
Cap. LXXXIII, — Quot stadia 'nterria respondeant zodiaei

partibuSy etc. 150

Cap. LXXXIV.— Alia ratio meridianumdescribeodi.lSi
EPISTOLA AD ADELBOLDUM 151

EPISTOL\ AD CONSTANTINUM. 155

LIBELLUS DE RATIONAU ET RATIONE UTI.
Fedl monitmD» IST

4441

QUiE IN BOC TOBIO COiNTLNENTUR.

i642

Vmns kk Ubnn. 158

iDcipit lib«>r. ij(9

OPERUM PARS SECUNDA. — DE REBUS

ECCLESIASTICIS.

SERMO DE INFORHATIONE EPISCOPORUM. 169

UBCLLUS DE CORPORG ET SANGUINE DOMINI.

177
Petii monitnm. 177

Incipit liber. 179

Sblecta b coxciuo Basolensi gbnuina. 189

Sblbcta b concilio Hexbnsi. 193

excbrpta e conciijo mosoxen8i. 19i

CoNCiLiuii Ravennatbnsb. 196

CoNauuM Romanqii. 199

OPERUM PAUS 111. — EPJSTQLiE £T
DIPLOMATA.

9ECTI0 I.-- EPiSTOL^ ANTE PONTIFICATUM SCRIPTiE.

901
Epist. I. — Ad OthoDem Cmarpm. tiOl

'Epist. II. — Ad eumdem Csesarem.^ SOl

Epist. III. — Ad Goreliertum episcopum TerdoneQ-

aem. t02

Epbt. iV. — Ad Bosonem. ^2

Epist. V. — Ad Petrum episcopum Papienaem. 20i
EnsT. VI. — Ad Adelaidem augUBMm. 203

Epist. VII. — Ad Airardum. 203

Epkt. VIII. — Ad AldalberooemRemorum archlepicco-

pnm. 203

Epist. IX. — Ad Gtailbertum «bbatem. 203

Epist. X. — Ad Csesarem. 20i

Epht. XI. — Ad eumdero. 204

Epist. XII. — Ad Uugonem scbolasticum. 204

Epist. XIII. — • Ad Liberinm arcfaiepiscopumTreTeren-

204
Epist. XIV. — Ad papam Joannem. 2(15

Epist. XV. — Ad Petroaldum roooachum. 205

Epist. XVI. — Ad Geraldum abbatem Auriliaceosem.

m

Epist. XVII. — Ad eumdem. 205

Eput. XVIII. — Ad fratres RobieDaea. 206

Epist. XIX. — Ad Rainaudum mon^rhum. 200

Epist. XX. — Ad Adelaidem imperatricem. 2l'6

Epist. XXI. — Ad Egemannum palatinum monaehnm.

200

Epist. XXII. — Ad dominam Imisam. 207

Epist. XXIII. — Ad dominum Joannfm Paprm. 20/

Epist. XXIV. — Ad Lupitum Barchinonfnsem. 207

Epist. XXV. — Ad Booifiliam Geruncienpem episcopum.

207

Epist. XXVI. — Ad Gebertnm archiepiseopum Treviren-

^06

Epist. XXVII.— Ad Villegisum Moguntinum archiepiBCo-
pum. 208

Epvt. XXVIII. — Ez peraona Hierusalem devaststm
nniversali ecclesise. 20d

Epist. XXIX — Ad WaloDom ejnaque pertinaces ez
persona Adalberoois. S08

Epist. XXX. — AdNotegarium episcopum Leodicensem
0Z persona ejusdem. iOS

Epist. XXXI. — Controveraia Dielerici episcopi
Metenaia contra Caroinm. 2U8

Epist. XXXII. — Gerbertus ex pcrsona Caro'i. 209

Epist. XXXII 1. — Purgatio Gerherli ob controversiam
a se dei-crj)tam. 211

Epist. XXXIV. — Ad Willigieum Moguntinnm archi-
episcopnm. 211

Epist. XXXV. — Ad Geraldum ubbatem Aurelfacen-
sen. 212

Epist. XXXVI. , — Ad Widonem abbatem Gandavensem .

212

Epbt. XXXVn. — Ad nohertum pa'atinum. 212

Epist. XXXVIII. — Ad Ecbertum archiepiscopum Tre-
virensem ez persona Adalberonis. 212

Epist. XXXIX. — Ad Not« garium episcopum Leod:en-
•em. 212

Epist. XL. — Ad St^pbanum Romanse Ecclesise diaco-
nnm. 2I.'{

EpiST, XLI. — Ad .Adalberonem episcopum VirJunei:-
sem. 213

fPisT. XLII. — Ad Notegarium episcopum Leodiensero.

215

Epist. XLHI. — Ad enmdem ex persona Godefridi.

216

EpiST. XLIV. — Ad Ecbertum abbatem Turonensem.

216

EnsT. XLV. — • Ad Raimnndum monachum Aurcllacen-
Mm. 216

PATnoL. CXXXIX.

Epist. XLVI. — Ad Gerandum abfaatMn. 9|5

Epist. XLVIi. — Ad Adalberooi vocatum episcopum
' Verdunensem et Hermannum fratraa. 2 15

Epist. XLVIII. — Ad innominatnm. 215

Epist. XLIX. — Ad Notegarium episcopnm Leodieen-
aem. 215

Epist. L. — Ad Bl.ithildom comitifsam. 216

Epot. LI. — Ad Sigifrednm comitia filinm Gerbertua.

216
Epist. LII. — Ad dominam Teophanu iroperatricem.

216

Epist. LIII. — Ad Lotharinm regem.

Epist. LIV. — Ad Treviranaem arcbiepiacopum ex

peraona Adalberonia. 217

Epist. LV. *- Ad enmdem. 217

Epist. LVI «- Ad eumdem. 217

EnsT. LVIL - Objectio In Adalberonem. 217

Epist. LVIII. — Pnrgatio. 217

Epist. LIX. — Ad dominum Meteoaem eplscopum Die-

dericum. 217

Epist. LX. — Geibertns iunomlnalo. 218

Epist. LXl. — Adalberoni archlepiscopo Gdrbertua.

218
Epist. LXII. — Ad Beatricem dncem ex persona AdaU

beroijia 219

Emst. LXIII, — Ad eamJem. 219

Epist. LXIV. Ad eamdem. 219

Epist. LXV. — Ad Nitardum abbaiMn Medelensem. S19
Epist. LXVI - AdNotegarium episcopumLeodiceusem.

219
Epist. LXVII. — Ad eumdem ez persona ejusJem. 219
Epist. LXVIII. — Ad abbaiem Raioerum. 219

Epist. LXIX. — Ad Ecbertum archiepisco^um Trevi-

rensem. 219

Epist. LXX. Ad Maiolum abbatem Cluniacensem. 220
Epist LXXI. — Ad Geraldum abbatem Auriliacenaem.

220
Epist. LXXII. — Ad Stephannm diaconnm data vi Noa.

Mart as. 220

Epist. LXXIII.— AdNithardumabbatcm Mcdelecensem.

220
Epist. LXXIV. — Ad Ecbertum archiepiscopum ez per-

aona Adulberonie. 221

Epist. LXXV. — Ex persona Emmrn re^iuae aJ ma-

trem. 2il

Epist. LXXVI. — LXXVII — LXXVIII. — LXXIX. —

Ezhibent epitaphia Lotharii regis Francorum, ducis Fride-

rici,AdaIberti acholastici et Ottonia iropArutori». Hsec

sopra seordim dedimns. 221

Epist. LXXX. — Invectiva in Virdunensium Ecclesiam.

221
Epist LXXXI. — Ad Ecbertum abbatem Turouensem.

2i2
Epist. LXXXII. — ' AJ Adsonem abbatem D.»rvenscm.

222
Eplst. LXXXIII. — Ad Bobiensea. 222

Epist. LXXXIV. — Ad Hugonem marchionem. 223

Epist. LXXXV. — Ad Conuoem italicum roarchionem.

223
Epist. LXXXVI. — Ad Theophaniam imperatricem ex

per5(.>na Aialberoiiis. 223

Epist. LXXXVII . — Ad Conatantinum 8ch'>lasticum

Floriac^^nsein. 2i3

Epist. LXXXVIII. — Ad Maiolum abb&tem Cluniacen-

sem ei persona Adalberonis. 223

Epist. LXXXIX. — Ad Ecbertum abbaiem Turonensem

sub persoia Adalberonis. 223

S^piST. XC. — Ad imperatricem Thcophaniiim ct ad

fllium Oitonem. 2i3

Epist. XCI. — Ad R&imundum Anriliacensem abbutem.

223
Epist. XCIL — Ad Eernardum monachum. 224

Epist XCIII. — Ad Adalberonem archie^iscopum. 225
Epist. XCIV. — Ad enmdem. 2i5

Epist. XCV. — Ad fratrea Floriacenses ex persona II e-

mf^nsium abbatum. 225

Epist. XCVI. — Ad fratrea Blandlniacenses. 226

Epist. XCYII.^Ex peraona reginrn Emmm ad roa-

trera. 2-6

Epist. XCVIII. *- Ex persona Lauduncasis cpiecopi ad

episcopos. ^27

Epist. XCIX. — ' Ez persona AJalberonis arclii^piscopi

ad Bellovagenaem. 2^7

Epist. C, — Ad Ecbertum archiepiscoputn T.''eviienf m.

2i7
Epist. CI. — Ad eumdem. 228

Epist. CII. — Ad Adaiberonem archiet>!scopum . 2i8
Epist. Cill. — Ad dominam TheophanijimLmperatricen

52

1643

ORDO RERUH

1644

6X persona Adalberonis. 2t8

Epist. CIV. — Ad Ecbertum TreTirensein archiepieco-

pnm ex persona Adalberonis. ^8

Epist. CV. — Ad fratres Blandiniacenses ex persooa

AdAlberonis, 238

Epist. CVI. — Ad Ecbertnm archiepiscopum Treviren-

sem. %28

Epist. CVII, — Ex persona regia Hagonis ad Sigoinum

arcbiepiscopum Senonensem. 229

Epist. CVIII. — Ad Ecbertum arcbiepiecopum Trevi-

rensem ex persona Adalberonia. 229

Epist. CIX. — Ad eumdem. 229

Epist. GX. — Ad comproTinciales. 250

Epist. CXI. — Ad Basilium etCouatantinum imperatores

orthodosos, Ilugo gratia Domini rex Fraocorum. 229
Epist. CXII. — £x per&onaregisUugonis ad Borellium

msrchiouem. 230

Epist. CXI 1 1 . — Ad Rothardum archiepiscopnm Camera-

censem ex persoaa Adalberouis. 230

Epist. CXIV. — Ad..., ex persona Adalberonia. 230
Epist. CXV. — Ad Caroium ducem. 230

Epist. CXVI. — Ad Romnirum abbatem Senonensem.

2^0
Epjst. CXVII. — Ad dominam Theophaniam. 230

Epist. CXVill. — Ad clerum et popuium. 230

Epist. CXIX. — Emn^a quondam regina domiose Au-

gustSB Theophanise. 230

Epist. CXX. — Domioss august» Tbeophaniso nomine

Hugonis rej^is. 231

Epist. CXXI. — Au Treverensem. 231

Epist. CXXII. — Adalbero archiepiscopus Remensis ad

Caroium ducem. 231

Epist. CXXIII. — At Tbetmarum Moguntinnm archi-

episcopum. 231

Epist. CXXIV. — A. H. c. J. V. B. z. 232

EpiiT. CXXV. — locerto. 232

Epist. CXXVI. — Incerto. 232

Epist. CXXVII. — locerto, 232

Epist CXXVIII. — Ad Adelaidemmatremregnorum.232
Epist. CXXIX. — V. V. D. A. H. o. I. D. V. I. D. 233
Epist. CXXX. — Rainaudo mooacho. 233

Epist. CXXXI. — CXXXII. — CXXXill. 214

Epist. CXXXIV. — Ad Remigium monachum Treviren-

sem. 23i

Epist. CXXXV, — Ad archiepiscopum. 235

Epist. CXXXVI. — CXXXVII.-CXXXVIIL— CXXXIX.—

CXL.— CXLI. 235

Eplst. CXLll. — Adaibero episcopos A. et achularis

abbas. aj Constantinum suum. 236

Epist. CXLIII. — CXLIV. 237

Epist. CXLV. — Parisiensi episcopo Gerbertus. 237
Epkt. CXLVI. 237

Epist. CXLVII. — Emma qnondam regina Francorum.

238
Epist. CXLVIII. — Ad Remigium monachum TreYiren-

sem. 238

Epist. CXLIX. — CL. 238

Epist. CLI. — Gerbertus salotemsibi scribentt sobno-

mine reTcrenJi patria Adalberoois Verdunensis episcopi.

239
Epist. CLII. — Ad Remi^ium. 239

Epist. CLIII. — Ottonis imperatoris ad Gerbertnm. 239
Epist. CLIV. — Gemertns Ottoni Cesari. 240

Epist CLV. — Ottoois ad Gerbertum. 241

Epist. CLVI. ~ Ottonis imperatoris ad R. Comitem.2il
Epist. CLVH. — Ottonis aa Adelaidem Augustam. 241
Epist CLViII. — OUonis ad Gerbertum. 241

Epist. CLIX. — Gerbertiad Adelaidem augustam. 242
Epist. CLX. — CLXI. — Ad CoDStantinom scholasticum.

243
EPISTOLi^ M\JE GERBERTI curante Andrea Du-

chesoio primum ex ms. exemplari Jacobi Sirmondi socie-

tatis Jesu in luoem edit». 243

Epxst. CLXII. — Electio Arnulphi Hemorum archienis-

copie a Gorberto edita. 243

Epist. CLXIII. — Ex persona Amulphi Remensis epi-

scopv. 244

Epist. CLXIV. — E. episcopo TreTirensi ex persona

ejusdem. 245

Epist. CLXV. — CLXVI — CLXVII. * 246

Epxst. CLXVIII. — Ad Rainarium monachum Bobien-

sem. 216

Epist. CLXIX. — Ad Remigium monachum Treviren-

sem. 246

Epist. CLXX. — Gerbertue Raimundo. 246

Epist. CLXXI. — VeoerabiU aihuc episcopo A. Gerber-

ins. 247

Epist. CLXXII. — CLXXIU. 248

Epist. CLXXIV. — Ad Romalfum abbatem SMoeDn-
ttn. 248

Epist. CLXXV. — Ad E. archiepisoopum TreYireosem.

248

Epist. CLXXVI. — G. sal diclt R. sibi dilecto. f^

Epist, CLXXVII. — Ad RomulTum abbatem Semonen-
sem. 249

Epist. — CLXXVIIL ^ Ad Brunonem eplscopiim Lio-
gonensem. 249

Epist. CLXXIX. — Ad Ecbertum archiepiscopiim Tre-
▼Ironsem. 219

Epist CLXXX. — Ad Adalberonem opiscopom Yirda*
nensem. 249

Epist. CLXXXl. — CLXXXII. 250

Epist. CLXXXIII. — Episcopi Remomm dioeceteos
salutem dicunt. ReverendissLmo Patri . 251

Epist. CLXXXIV. — Ad Garimberdum abbatem. 251

Eput. CLXXXV. — UbeUus repudii Gerberti Anralpho
archiepiscopo. 2Si

Epist. CLXXXVI. — Electio Gerberti Remomm arcbi-
episcopi. 2£3

Epist. CLXXXVn. — Professio fidei Gerberti Remo-
rum archiepitcopi. 253

Epist. CLXXXVIIl. — Gerbertos OUoni Caesarl. 253

E^iST. CUCXXIX. — Gerbertus Ottoni. 254

Epist. — CXC Domino et reTerentissimo Pairi iJL G.
fllius. 254

Epist. CXCI. — Ottoni Csesari et Angusto imperatori
qooque Romano Gorbertus. £S

Epist. CXCII. — Adalberto archiepiscopo, abbati majo-
ri« monasterii. 255

Epist. CXCIII. — Gerbertas Arnulpho AareJiane.nsi
episcopc. 256

Epist. — CXCIV. — Gerberttts Conslantino Bfictacenei
abbati. 2S6

Epist. CXCV. — Leodicensi episcopo Nacherio. 257

Epist. CXCVI. — C. abbati S. Geraldi, et fratribns.

259

Epist. CXCVII.

Epist. CXCVIII. — Gerbertus I.eoni pontlflci.

Epist. CXCIX Ad Joannem papam.

Epist. CC. —

Epist. CCI. — Gerbertos et omnea episcopi

Remensium pervasoribus ^usdem. 260

Epist. CCII. — Ad Erveam Belvagorumepiacopam. 260
EPisT. CCIIL— 261

Epist. CCiV. — 461

Epist. CCV. — 261

Epist. CCVI. — Gerbertus Adelaidi imperatrici. 261
Epist CCVII. — 262

Epist. CCVill. — Fulconi episcopo Ambianenai. 202
Epist. CCIX. — Gerbertus Archembaldo archiepiscopo

Turonensi . 2^

Fpist. CCX. — Adelaidi imperatrici Gerbertna. 263
Epist. CCXI. — Canonicis sancti Martini ex persona

episcoporum. 263

Eput. CCXII. — Gerbertus Araulpbo AareliaoeDsi

episcopo. 264

Epist. CCXIII. — Gerbertus Meteosi episcopo. 264
Epist, CCX4V. — Gerbertus Verdunensi episcopo. 264
Epist. CCXV. Ad Axeiinum episcopum Laodanensem.264
Epist. CCXVI Ad Arnulphum Remeosem episcopom.

264
SUPPLEMENTUM AD GERBERTI EPISTOLAS £DI-

TIONIS DUCHESNll. fflS

Epist. I. — Ad Vilderodum Argeoticeosem epiacopom.

Epist. — II. — Ad Seqwinom archiepiscopnm Seoo-
uensem. 267

Jarameetamprsestituaia Petro Classensi SancUApol*
linaris Gerberto arcbiepiacopo Ravennati. 290

SECTIO SECUNDA. — EPISTOLiE CT DECRETA
PONTIFICIA. 269

I. — Sylvester 11. — Monasterium S.Lamberti Senoae»-
se, petentibus, fandatore ^ Aribone comite et Ottone \U
iroperatore, conOrmst juribusque omat,ea legeut singiii-
Us aDnis dent>rii XII sedi Romanse solvaotur a *^'~

.II. — Silvester II papa monasterti Faldeosis privUegiaj
petente Erkanbaldo abbate, conflrmat. 272

III. ~ Silvester 11 papa Arnalfo Remeosi, qaibasdam
exc«ssibus pontificali honore privato, qnia «jas a^icatjo
Romano asseosu caruerit, coooedit ai, reoepto bacalo ei
annulo, archiepiscopali offlcio fungatur et omnibos ioai-
gnibus sotito more perfruator. — Ecclesise Reouiitte
privilegia conGrmat. 215

IV. — SUvestri II papce epistola de electiooe TheoUrdi
in episcopum Aniciensem. 274

1645

QUiE IN HOC TOMO CONTLNENTUR.

1646

y. — SilYMter U papam aacram coronamStephaso Hum-
garomm duci mittlt quem regio qaoque nomine cohone-
atat ; mriisque coDcessis privil^is, StrigODiensem eccle-
siam regoi m6tropolim ioBtituit. 374

VI. » Epistola Silvestri papn ad Darferlum comitem
•joBque filios et nepotes. 276

Vil. — Epist. Silvestri papee II ad Azelinum LaudaneQ-
a«m epiecopum. — Ipsumde moitis ctimnibuB accusatum
ad proximum eyuoduitt liomse evocat. 277

VIII. — SilTester U papa S. Urgellensia ecclesise bona
et jnra confirmat. > 278

IX. — -Epiat. SiUestri II papsead Robertum ViseUa-
censem abbatem. — Privilcflria Vizellacensia contirmat.

280

X. — Silvestri U e\ istola ad AdonemepiscopumGerun-
densem. 281

XI. — Bulla Silvestri papiB II quautrumque monaste-
rinm Stabulense et Malmuodariense snb sua suscipit pro-
tectiooe,mandatqne ut in abbatis electione ex Stabulensi,
si dignus reporiatur, assumatur. 282

XU. — Silvestri II papa epistola ad bdilonem abbatem
Cluniacensem. 283

XIII. — Silvertri II papse 6pistola ad .. abbatem 284

XIV. — (Fragmentum) Silvester II ecclesise SS. Ger-
Tasii et ProtasQ, in comitatu Gabalitano a Stephano vice-
comite et Angelmoda conjugo constructse^ beatoque Petro
oblatse, protectionem suscipit. 284

XV. — ^Silvesterll monasterium S.Trinitatls et S. Petri,
Bnr^uliense, ad Emma comitissa Pictaviensi conditum,
privilegiis ornat. 285

Ddbia

XVf. — Litterte Silvestri papsa ad Ottonem IH impe-

ratorem, quibus significat se episcopo Ticinensi commen

dasse monastenum monialium Ticinensium. quod Senato-

ris appellatur, ipsumque rogat ut h^jnsmodi constitutio-

nem confirmet. 285

SILVESTKI II CARMINA. 287

SPUHIA AUT ALIENA. 287

Acta concilii Remensis ad sanctum Basolum. 287

Leonis abbatis et legati epistola ad Hugonem et Ro-

bertom reges. 338

Acta concilii Mosomensis. 343

Acta concilii Causeiensis. 346

BVRCHARDUSMONACHUSAUQI^DIVITIS

Notitia bistorica 3S0

CARMEN DB GESTIS WITIGOWONIS ABBATIS

352

QOZPERTUS ABBAS TBQBRNSEBNSIS

EPlSTOLiC. 385

Epist. I. — Ad Ramuoldum abbatem R. Emroerammi se
Ratisbons in festo S. Emmerammi fulurum nuntiat, pe-
titque sibi scrtbeadum transmitti librum plenarise cofla-
tionis. 365

Epist. IL — Ad Arnoldum coroitem. — Iili pro im-
pensis favoribus gratias cumulate agit, doloremqne suum
ob Adelheidis imreratricis obitum declarat, ac qu» pro-
ejus animae requie asnis monachis persoluta sint prescri-
btt. 365

Epist. III. — Ad eumdem. — Maximas gratias agit pro
ienestris templo Tegemseensi afTabre cemparatis, et pue-
ros ^uos discendi causa hsctenns in monaaterio contrivit,
emditionts specimina daturos remittit. 365

Epist. IV. — Ad Me^inhelroum comitem. — Rogat ut
sibi noonihil frnmenti m victum eorumqui in Austriamo-
nasterio suo servlunt, elargiatur. 367

Epist. V. — Ad eumdem. — Gratia agit pro husonibus,
|nscium genere, quamtunque precum Deo pro ejus coniu-
gis anlma oflTerant Tegemseeoses, exponit. 367

Epist. VI.— Adeumdem. — Petitsioi suisque^cumcarai-

bns monachorum more abstineant, husones mittl. 368

^ Epist. VII. — Ad Gerbardum episcopum Augustanum

ejus rellgionem ac pietatem landat, spondetque se ad

enmdem, cum per annl tempus licuerit, accessurum.

368

Epist. VIII. — Ad Brunonem. — Ut declma in vico
Trtinhusa ecclesise Tontinhusanse reddijubeat. 369

Epist. IX. -<— Ad Ottonem comitem. — Commeodat el
servum quendam, rogatque ut duo ipsi palliola reddan-
tur. 369

ErisT. X. — Ad H. comitlssam. — Petit pecuniam pro
qnorarodam consangulneoram snomm redemptione. 369

Epist. XI ~ Ad Otpertum abbatero. — Ut quamdam
iater ntrinsque servos commutationem fieri permittat.

369

E^ist. XII. — Ad Eihstatensis ecclesise fratres nt diem
Obltns fratria snl ad se perscribant. 370

EpiST. Xlll. — Ad domnum H. — Ut tertiam partem

hlstorise Tripartitse sibi utendam et excribendam coDce-

dat. 370

Epist. XIV. — Ad R. comitem. — lmmamanci'iamcum

filiis suis sibi lcge deberi probat, ac reddi postulat. 370

Epist. XV. •.- Ad P. cognatnm suum. — Ut in egregio

Tageraeensem familiam juvandi animo persistat, et quos-

dam famulos, civitate pnlsos, tueetnr. 371

Epist. XVI. — Ap eumdem. — Conqueritur ob sui ne-

glectum et obliyionem. rogstqu3 ut aliquit cupri, slanni

et piumbi ad fundendam campnnam, et nonoibil thymia-

matis ad cultum Dei et S.Quirini mittat. 371

GOZPERTI EPISTOLiE ALIiE. 371

Epist. pbdia. — Ad Utonem nepotem suum. 371

Epist. II. — Ad comitem Adalp. 371

EnsT. III. — Ad Araoldum nepotem sunm. 371

Appendix ad epistolas Gozperti.

Tegernsceensium epistolm. 373

Epist. I. ~ Ad Gozpcrtum abbatem suum. 375

Epist. II. — Ad Henricum Bojari» ducem de ejusdem

Gozperti obitn novique abbatis electlone. quam ut libe-

ram sihi concedat obnixe rogant. 373

THIETPALDUS TBGBRSBENS2S AfONA-

CHUS.

Thietpaldi epistola ad S. Adelberlum Prussiensis eccle-

sisB monachum. — Se, Aristotelica philosophia contem-

pta, rebus sacris studere nuntiat, optatque ut ei omnia ez

aniroi sententia eveniant. 374

SANCTUS ABBO ABBAS FLORIACENSIS

Viia sancti Abbonis auctore Aimoino. 375

Notitia litterarta in L. Abbonem. 418

Monachorum Floriacensium epistola encjclica de csede

Abbonis abbatis. 418

SANCTI ABBONIS EPISTOLiE. ^ig

Epist. I. — Ad Gregorium V summum pontiGcem. 419

Epist. II. — Gregorii quinti ad Abbonem. 421

Epist. III. — Abbonis ad Gregorium V summum ponti-

ficem. 421

Epist. IV. — Ad Gregoriom V summum pontificem.42i

Epist V. — Ad monachos sancti Martini« 4^

Epist. VI. — Ad Robertum regem Francoram. 424

Epist. VII. — Ad Odilonem abbatem Climiacensem.

425
Epist. VIII. — Ad G. abbatem. 429

Epist. IX. — Ad Bernerium abbatem. 432

Epist. X. — Ad N. episcopum. 433

Epist. XI. — Ad monachos Miciacenses. 436

Epist. XII. — Ad Odilonem. 438

Epist. XIII. — Alberti abbatis Miciacensis ad Joan-
nem XVIII papam. 439

Epist. XIY. — Abbonis ad G. 440

Epist. XV. — Ad Lonem abbatem Romani sancti Bo-
nifacii monasterii. 460

Epist. XVI. — Ad Bernardum abbatem Belhlocensem;

463
SANCTI ABBONIS APOLOGETICUS. 462

SANCTI ABBONIS COLLECTIO CANONUM. 471

I. — De honore ecciesiarum et monasterioram. 475

II. — De defensoribtts ecclesiarum et monssterioram.

476

III. — De ministerio regis. 477

IV. — De fiJeliUte regis. 478

V. — De privilegiis. 479

VI. — De prseceptis regalibus et imperialibus. 480
Vil. — De differentia testameotornm et precariis.

480

VIII. — De eo quod necessitas excludit leges et cano-
nes. 481

IX. — De dlfierentia legis et consuetudinia. 482

X. — De eo quod sacerdotes mandatum ad gentem ez-
traneam non mittant, 482

XI. — De clericis electis ab ledificatoribus venerabi-
lium locorum, vei hseredibue eorum. 482

XII. — De ordinatione vel degradatione presbytero-
ram. 483

XIII. — Ut nulla pecunia data eplscopi ordinenlur.

483

XIV. — De electione abbatis. 464

XV. — De abbatis ordinatione, et de accessu episcooi
ad monasterium. 484

XVI — De eo quod abbas sdcerdos esse debet. 386

XVIf . — Oe accusato abbate quid sit a^ndum. 486

XVill. — Demonachis et sanctimoniahbus, ut regnla-

riter vivant. 487

XIX. — De abbate ad regem pertinente. 487

XX. — De rectore Plorlacensi. 487

XXI. — De sacerdotio monachi. 487

XXII. — De monachis non servaDtibni propositum. 488

XXIII. *— De clericis qui monachi voIuntflerit,etde in-

i647

OBDO RBRUM

ms

soUntia apiseoporum m mooachos. 489

XXIV. — De clericis qui propter ▼aniiatem efficiantvr
monachi. 4^

XXV. — De postetsionibiit eecletiie. 489
XXVi. — Dd monacho, Tdt saActimoniaU in jua Toeato.

49a

XXVII. — De his qa» a fldelibaa in baeiiieie offeroii
tur. 400

XXVI II. — De episcopis invagoribas pmtermMaa Byo^
odo . 490

XXI K. — Dd trioennali prsescription<>. 481

XXX. — Da dote ecclesiarum. 481

XXXI. — Deepiicopo. Quid debeat haliere de ecolesia. -

XXXII. — De rebua eodeaise, et de proiimis fundato-
rum ejus. 491

XXXIil. — De provisione suffragii episcoporom. 492
XXX iV. — Dj indigeotiv eorum qui res sua contul'»-

ruot ecclestse. 403

XXXV. — [)e avaritia saeerdotnm. 499

X.XXVI. — Dd injuste excommonicatis. • 481

XXX vn. — Dd ecclesiis et eainm preabyteris. 494
XX.XVIII. — De eo quod episcopus habeat tertiam par-

tem ec('l**s2!B, ct potest dare cui voluerit. 495

XX.VIX. — De sanctitate vitse clericonim. 495

XL. ' Da filiis presbjterorum, vtii episcoporum, vel

diaconorum. 496

XLI. — Dd rebus ecclesise dispcnsaniiis. 496

XLIt. — Ub nullus ^ligat sibi episcopum successorem.

XLIIl. — De oommuriione. ^ 497

XLIV. — Qualiter sacerdotum accusatores exsminandi

int, vel sl scriptis iuter partes seoteotia recitata est.

XLV. — Do episcopis io juJicium testimoQii causa evo-

catis. 504

XLVf. — De accQsatis episcopis. 504

XLVII — De his qui contra episcopnm habeDt caasam.

*^ 505

XLVIII. — De testimoniis ciericorum. 505

XLIX. — Quantum prosit freuuens oUlatlo sacrificii.

^ 505

L. — De inilitaDtibus. 500

LI. — I)e 8tip>nilii< milltum. 506

LII. — De inilitaotibus clericis, et eornm stipendiis.

506

VITA SANCTI EADMUNDI REGIS ANGLORUM ET

MARTVRIS. 508

CARME.N ACROSTICHUM AD OITONEM IMPERA-

TOREM. 519

SAiNCri ABBONIS QU^SriOiNES GRAMHATICALES.

522

EPITOME DE XCI ROMANORUM POXTIFICUM Vl-

TIS. 535

SANCTI ABBONIS PRiEFATlO COMMENTARIl IN

CYCLUM VICIORII. 570

IN CIRCULOS B. CYRILLI ET DIONYSII ROMANI AC

BEDiC ABHONIS PR.4iFATI0. 574

FRAGMENTUM DE S. MARTIALI. 580

APPENDIX AD SANCTUM ABBONEU.
CATALOGUS ABBATUM FLOHIACENSIUM. 580

ANNALKS FLORIACENSES. 58i

ALiiERTUS ABBAS MICIACENSIS.
Notitia. 586

EPISTOLA AD JOANNEMXYI PAPAM
ALBERTICHARTA. 586

RORICO MOISSIA CENSIS APUDCA DURCOS

AiOSACHUS.

Notitia historics. 588

Noiiiia altera. 588

GESTAFRANCORUM. 590

AIMOINUS MONACHUS FLORIACSNSIS.

, Notltia historica. 617

Notiiia liucraria. 617

AI.MOINI HISTORL^S FRANCORUM LIBRI QUATUOR.

m

L1BER PRIMUS. 637

Cap. 1. — De gesti* Fraocorum, et prlmo, de Trojano-
nun di«persiooe. 6J8

Gap. li. — De Fraocoram appellationa alt«*ra opioio.

639

Cap. II!. — DeFrancorum, antequam io Gar.iam vene-
rint, gestis. 639

Cap. IV. — De PharamanJo. prlmo Fraocorttm rege.

640

Cap. V. — Da Romani imperii excidio, ei Fran«orum
incremento snb Clodiano rege. 610

CAr. Vh -^ Da llecoveo r«g«. C40

Cap. VU. — De OMldepieo rege. 641

Cap. VIII. — De BaaiiMe, Thoringoroa regit noria« ad

Cfiiidericam transitu. 64ft

Gap. IX. -^ De Aatemiiimperio, et prodigiis s^b eo. S44
Cap. X. » De Teodorici imperio, 644

Caf. XI*— De duobiis papia, ei poBna aotipi|M» teoCo-

Ptt. 616

Cap. XII. — De Clodorei regis oria et regoo. 646

Cap. XIII. — De aodovei regis procatione, ^l

Cap. XIV. -~ De Clotildis despoosatione. 4EU

Cap. XV. .^ De CIodof«i rcgis ad Christi fidcm eonver-

slone. 633

Cap. XVI. — Clodovei eonversi ad saos concio, et

ejosdem baptizaiio. 054

Cap XVH. — De CloJovei czpeditiooibns ei Tidoriw

reliquis. (S5

Cap. XVI il. -^ De sancio Furseo. 685

Cap. XIX. ~ De bello cooira Gundebaldum. 656

Cap. XX. — De bello oootra Alaricom Goihonnii r»>

gem. eS6

Cap. XXI. — De omine Victorise et cervaa «ppariiioiM.

658
Cap. XXII. ~ Dd Tbeodorici ex^editionibna. 658

Cap. XXIII. — De Charaiici rogis morte eC pagn Qo>

dovei cootra Rsgnecharlom. 6G6

Cap. XXIV. — De saocto Severino et aiiis. 666

Cap. XXV. — De lerrmmottt oi Ciodovei iraosii«. 661
UBER SECUNDUS. 66i

Cap. I. — De regoi Frar.cornm inter filioa Clodovei

psrtitione. 661

Cap. 11. — De bello ioter fraires ob divittonea& iwii
orio. 6n

Cap. III. -^ De Clotildii ad regt^s oratione.
Cap. IV. — D« Sigisniondi in sediflcaoda sede
martyruni sancta magiiificeiiiia et victoria.
Cap. V. — De Justiniano et Belisario.
Cap. VI. « De Belisarii successo.
Cap. VII. — DeClotario et Childeberto.
Cap. VII!. — De Amalrico Gotho.
Cap. IX. De Clotarii in Tkorin^oi ervediUamt. 670
Cap. X. Deorigine Francorum ctkitiu iivM HierottfmMg,

610
Cap. XI, — De reliqais Clotarii ei Theodorici goalia.

671
Cap. XIT. — De dolo in fllios Clodomiri. 673

Cap. Xill. — De Loncobardorum origioe gesii. €7S
Cap. XIV. — De Theodonco ei Theodoberto. 6*6

Cap. XV. — De Belisarii reiiqttis su cessibaa, 677

Cap. XVI. — De divo Benedicio. 678

Cap. XVIL — De Vigilii disconi conatibos, 678

C\p. XVIII. •— De Childeberto rege et beato Germsoo

episcopo. 679

Cap. XIX. — De rel quis Childebertl gesiis. 680

Cap. X.X. — De Gothorum regum a sois aoco, ei Chil-

deberti Francorum re^is gestis 6S0

Cap. XXI. — De Theodoberti in Italiam expaditiooe.

Cap. XXII. — De sancto Benedicto. 681

Cap. XXIIl. — De Bellsarii rehquis gesils ei nece. 682
Cap. XXIV. ^ De saocto Gregorio LiDgonensi ei eaatro
Divionensi. 688

Cap. XXV. — De ClotiMis obiiu et Clotsrii progenie.

Cap. XXVI. — De odio Francorum in Pariheniiim. 684

Cap. XXVII. ^ De Clotaril edicto ei expedilione ia
Saxooes. 685

Cap. XXVIII. — De Chraono et ejus geatts. 685

Cap. XXIX. •— De Cbildeberti posi regci rraterai affir-
clatiooem morte. 686

Cap. XXX. -^ De Chranni conatibus et Cloiarii de-
meotia et pietate. 684

Cap. XXAl. — Oe Longobardomm re^bas ei ToiiU
Gotho. 687

Cap. XXXII. — De Vigilii papse et Theodorse AaguaUs
cootroversia. 687

Cap. XXXIII. — De Rom» a Totila obsidione ei Ronsa-
norum ad JuRiioiaoam coofugio. 688

Cap. XXXIV. — De bello Buceneno daci a. Narsete
illato.

Cap. XXXV — De Alboin Lon^obardonim rege.

Cap. XXXVI. — De Cauiini facmore, ei aancit lledaidi
iraositu et s»epulcro. 686

Cap. XXXVII. — De Clotarii regli douKionlbvt, el ^
operibtts, obiiu ac h»redibtt«, 681

LIBER TERTIUS. 681

Cap. I. — De Chitperic regia cnm Cralriboi dimpia-
iione hmrediiate paierna. '^

I64d

QUiE IN HOC TOMO CONTINENTUR.

1650

Cap. II — Di Chereberto, qui ei Ariberttts dictas esL

Caf. III. — De GttoiranDi liberis etgestts. 605

Caf. J V. — D« SiCEeberti coDJugio chjd. firuma Golhorain
Mgis filia. 604

Cap. V. — De Chilperici muUerosi novis Duptiis. 605

Cap. VI. — De Chilperici fliiis et eomm gestis. 686

CiP. VII. — » Do Saxonibus in Gailiam irrumpeatibus a
Mummolo repulsis. 687

Cap. Viil. — De JttstiniaDO ei Justino Augustis. 687

Gap. IX. — De Cassiodoro et abis claris viris. 698

Cap. X. — De Narsetis inclytis geetts. 606

Gsp« XI. — Da Cnunis seu AvaeibAS Galiiam iavadenti"
bos. 688

Csp. Xll. — De Clodovei gestis, et Gontraani. 699

Caf. XIII. — De Portunato episcopo otejus sctentia. lOi

Cap. XIY. — De BrUDichildis in conservanda prole
aaieatis. 702

Cap. XV. — De Merovei et alioruni regum gtistis. 702

Cap. XVI. — De divi Germani episcopi transitu^sancti-
taie et miraculis. 703

Cap. XVII. — De re.um Hispanomm rebus. 704

Cap. XVIII. >- Da Justini minoris gestis. 705

Cap. XIX. — De Tiberio Constantino et ejus imperio.

705

Cap. XX. — De Britannornm rebus et Gontranni faci •
sore. 706

Cap. XXI. — De Chilperici in Prtetextatum simnltate.

706

Cap. XX) 1. -*- De Guntranno Pythonissam coDSuItante.

706

Cap. XXDI. — De Meroveo oraculum a libtis diviois
{«eteute. 707

Cap. XXIV. — De Gontianni-Bosonis filiabns virtute
jMtrjs liberatis, sufiragsote divo Martino. 708

Cap, XXV. — De Pictavorum Britonnmque disconJia.

708

Cap. XXVI et XXVII. ^ De Chilperici io Pnetextatum
#|MScopum accusatione et Prseteztati purgatione. 708

Cap. XXVIII. — De Guntranni Burgundionum regis ad
Childebertum oratione. 713

Cap. XXIX. — De Cliilperici in EDDoJiom csterosque
dhildeberti fautores ssevitia et de motu Britonum. 7i3

Cap. XXX. — De violatiooe templi Uionysiani et repa-
rstiooe. ' 7U

Cap. XXXI. — Do NaoUni Engolismensis morte formi-
danda. 714

Cap. XXXII. — De Chilperici per Fredegundem in suos
sa»vitia. 715

Cap. XXXIil. — De innndatione aquarum, tempeslata
coeli, terrse molu et prodigiis nrnltis. 716

Cap. XXXIV. — De legatis captis ei remiesis. De Mau-
rilii episcopi laudabilis obiiu deque Gregorii Turooensis
|»ro flfle eathoHca victoria. 7t7

Cap. XXXV. -« De Tiberii Consiaoiini obitn et Mauricii
itt impcnum successioDe. 718

Cap XXXVI. — De primo Loogobardorum rege. 718

CaV. XXX VII. — De Maurtcio imperatore Francos in
I.ODgo*)ardos sollcitanie. 718

Cap. XXXVIH. -.- De perseeutione Catholicorum in
itispaoia. 7t8

Gap. XXXIX. — De Beoedicto et Pelagio Ronianispon-
iiflcibus. De Mammoti in Aveoionem profugio De Cbiide-
lierti ad Chilpericnm transiiione. De Lupo Campaaorum
doee. De Chilperici in Petro^ricos expeditione. De Bau-
dastis intertu et de hosi>itii rec'osi sanciiute, et beatl
Uartini Gall ciensis traosito, et de comete et portento
ooBiitati. 710

Cap. XL. -* De Rodiai dttcie obitn ei pleUte. 790

Cap. XLI. — De Chilperici ia h»resim Sabellianam
tapstt et restpiscentia. 720

Cap. XLII. — De Agricola et Dalmatio sanotis. 721

Cap. XLIH.— De Lettdaetis eomitis ob tytanntdem
expulsione. 7ft

Cap. XLIV. — De ChUperici speciaculis. De Sslvii vi-
«fcHie, et qvsa eam secota snnt. 793

Cap. XLV. — De benedictione qoam Judieus respuit,
Cktlperictts expetilt, et de Eparebii rec usi obitu. 724

Cap. XLVI. — De Theodoro MasBiliensi episcopo et
1.«^ eiire TnFOoenol : de eclipsl Inme, ei prodtgtoso san-
gvinis floiu aliisque porieDtls. 721

Cap. XtVII. — De Prisci Jndni obstinationeeiinterttn.

7i5

Gar. XLVIff. — De ChHpeplei ob tmperiectttm ptm^U
fUttm pontis Psrisiensis In GvDirannttn atiione 726

Cak XUX. — De tabeUsriU Chsrterii episeopi depre-
httnsia, et Theodonci ortu. 726

Cap. L. — De legaiione fedali Childeberti ad Chilperi-

726

Cap. Li. — De vnigt in Eigtdiaai episcopum ledilittMii

m

Cap. UL -— De MttflMioU magim ei veneflei lasimttlato.

728

Cap. LIII.— De clerici cujusdam libidine, etingratitu-
dtne delealaadtt. ttS

Cap. LiV. — De Clotarii fliii Chilpcrioi orto, pitftitt
Massilia per Mummolnm reslitutioiie, et Ch%»epici matm»

729

Cap. LV. — De Innoceatio Raiheooram et Svlpioio Bl^
turigum episcopis, dequ<s rosaaum pBamaAaritate et arb»«
tibus biferis. 72ft

Cap. LVl. -~ De filim Chilperici regia per legatos de-
sponsatione. 720

Cap. LVII. — De Fredegundis astu et iUecebri% ifl
Chiiperici obitu et moribtts. Deqoe ^ttreUaaoran» cam
Ble«eatibus in Duneaaes expeditiene. 730

Cap. LVIH. — De Fredegundis efc ihasaurariorum Chil-
perici profugiis. 732

Cap. LIX. — De Clotarii filii Chilperici per priocipea
ioauguratione, deque Guntraaiu piauaibiii ad popuium
concion«*. 73)

Cap. LX. — De Rigundis detentione, et dotis ejusoccu-
patione. 733

Cap. LXI. — De TheoJori Massiiiensis, qui pseuiofra-
trem Guntranni eztulerat^ multa; et de prodigiis ejuB
anni. 733

Cap. LXII. ^ De GuLtranni cum cohmredibtta rogai
concerUtiooe. 735

Cap. LXHI. — De Fredeguodis rcginee in asylo Pari«
sieosi sflsvitia per Audonem inflammata. 131

Cap. LXIV. .— De Praetextati episcoj»! Rothomageasia
restitutione. 737

Cap. LXV. -* De diiigenti Guotranoi cuatodia sui, et
Fredegundis in agrum perfngio et fraade. 731

Cap. LXVI. — De Eberultt pttnitione, et in beatum
GreKorium Turonenaem simultate, et Guntranni gestis*

733

Cap. LXVII. •* De PiotavienMa epiacopi redamptione*
ac populi reconciliatiooe. 740

Cap. LXVIII. — De Gundoaldi gestis et quibusdam.

740

Cap. LXIX. — De Childeberti et Guntranni reconcitia-
tioDe» et Guntranni consitio Chiideberto dato^ deque Gun»
doalJi factione. 742

Cap. LXX. — Da Gundoaldi io coovenas fraude. 743

Cap. LXXI. — De litteris a Guntraono ad Gundoaldum
roissis, dtf auri direptione« etde Clanstri Viocen iani apud
Agennenses spoliattoue, et ejos ultione, deque cailida
Guiidoaldi querela el jreliquts gestis. 743

Cap. LXX I. — Dd Rigaudis ad matrem revectiooe. 747

Cap LXXIII. — De Mumnioii rebus fisco adiictis, et
Italise diluvio magno et pestileotia. 747

Cap. LXXIV. — De beati Gregorii in papam electioae,
et Aoglorum seu Britaunorura ad fidera ci&thoLcam con-
versiono. «48

Cap. LXXV. — De Mummoli supplicio, de aeris intem-
perie, Laudegisih pairiciatu, Theodcberti orio, et aqua*
rum in Uurgundia inundatioiie. 7w

Cap. LXXVI. — De Theodorici filii Childeberti nativi*
tate, et ipttius Lhi!d«berti io regui snccessiooe coofirma-
tione. '*®

Cap. LXXVII. — De primatibus Chlldebera \m m ma-
jestaiis convictiB,et de Authari Loogobardi cum Theude-
linda Quptiis, Recharedi(iud Hispani fide catholica, et de
exercitu BurKUodionum io Uispaaiam misse. 749

Cap. LXXVIII. — De taoicfla Dooiioi loconsutiUs invea-
tione, et prcelio cum Britanuis, io quo alur Franoorum
docum de^idtfraios esi, alter, cui multa postea indicla
est, misere inopa factos. ''^O

Cap. LXXIX. — i>a Amkari L&ttgohardi fc^iwis «4
re^es Francorutn, e$ morte. 750

Cap. LXXX. — De Thoudelinda Authari vidua, Agilulto
nubente. '^

Cap. LXXXI. — De Guotraoni rogis obitn et clansival
iastitttiione. , "*»»

Cap. LXXXII. — De Childeberio oHioDem de P^^^ «^
patruo in Fredegttodem meditaute. <l^>

Cap. LXXXIII. — De muina Francorum Britonomque
cmde, de Varoorttm exltio, Gripponis legaiione, et Frw-
copum In Italiam espeditiooe. 733

Cap. LXXXIV. — DeChildebertl ei uxoris inieri»tt, •
fiiiopum ejus Theodebertl et Theodoriei sucoession^ l9k

Cap. LXXXV. — De Uttnnorom in Thoriogam irropiioaa
ei Agiluifi seu Agoois legatiooe in Frauciam. 794

Cap. LXXXVI — De Fredegundis grassatione et moctai
QamtfioDis ccede, Boleoi pairieiatu, iAgninaria p^*

Eisciom prse fervore flavii decocuooe, et Wameclisnl
beraUute. ^^

1651

ORDO RERUM

1652

Cap. LXXXVH. — Do Brunechlldis casu, mirabilique
•rrore, et graiitodine in paaperem ductorem, deque pro-
4igii8 coelestibuB. ISS

Cap. LXXXVIil. — De crudelistimo regum inter se
conflictu, et angeli yisioQe^ Ciotariique fuga et damoo.

755

Cap. LXXXIX. — De Catini c»de. SigeberU ortu. Egiln
nece, Vasconum domatione, Adoaidi Loogobardt subli-
matione, strage apui Saxones. 756

Cap. XG. — De inventione corporis beati Victoris, de
Etherit Lvgdunensis archiepiscopi obitu, de Cbildeberti
minoris ortu, Desiderii episcopi dejectione, et Dommili
sabrogatione, ac solis eclipsi. 7S6

Cap. XCL ^ De Corbi ortu, Bertoaldi bteritu, et Pro-
tapii Brunechildis amatoris insolentia^ ac regum con-
Aictn. 757

Cap. XCII. — De Protadii Romani, qui factus est major
domus regise, ayaritia fseda, ob quam omnibus evasit invi-
sus, et tandem a proceribus est interfectus^ et reges re-
eonciliati, deque successione Claudii Romani viri pruden-
tis. 758

^ Cap. XCIII. — De ultione -quam Branecbildis de inimi-
•is Protadii cepit, deque Desiderii episcopi lapidatione.

759

Cap. XCIV. — De Hermembergse flliee regis Hispanise
infaustls cum Tbedorico nuptiis. 759

Cap. XCV. ^ De Columbani Hiberni in dicendo liber-
tate et miraculis, regisque reeipiscentia aimulata, Ro-
biique coQncbii constructione, et Columbani transitu. 760

Cap. XCVI. — Theodericus metu fratris cum eo paci-
scitur. 761

Cap. XCVII. — De Alemannorum in Ultrajuranos gras-
satione. 7C1

Cap. XCVIII. — De Theodorici consiliis.et Tbeodoberti
infami conjugio, de Berto Leanisao, et apologio ejus de
lupo et regum conflictu, 763

• Cap. XCiX. — De Clotario ducatum Dentelini recipiente,
•t ira Theodorici in eum. 764

Cap. C. — De Theodorico fratris filiam procreante, et
ob id a Brunechilde increpito, deqae ejus in Bninechil-
dim ira, et Brunechildis, quce eum veneno sustulit, iu
eumdem crudelitate. 764

LIBER QUARTUS. 765

Cap. I. ^ De Clotarii cum nostrls Theodorlci instinctu
Brunechildis super successione in regnum certatione, et
de Brunechildis ezitio. 763

Cap. II. — De Austregisilo praesale sancto, falso accu-
tato etmiraculose purgato, deque ejus 6anct'ta<e. 767

Cap. III. — De Mauricii imperatoris cum filiis csde,
deque ejusdem moribus pravis et poBuitentia salutaricoB-
litus reveiata per anachoretas iEgypti^ et de Philippici
gestis. 768

Cap. IV. — De pontificum Romaaorum successione, et
Ecclesise romanae primatu. 769

Cap. V. —DeCacani Avaiis seu Hunni cum Gisulfo
liOngobardo beilo, deque Romildie amoribus infelicibus.

770

Cap. VI. — De Clotarii regis et monarcbae in Francia
gestis. 771

Cap. VII. — De tributo qaod Longobardi Francia pe-
penderunt. 771

Cap. VIII. — De Bertedrudis regtnse obitu, et Sichildis
matrimonio, ac filio Ariberto. Et de Dagoberti in societa*
temregni assumptione. 772

Cap. iX, — De Samone inter Sclavos rege oonstituto
ejusque successu et prole. 772

Cap. X. — De Adalbaldo LoDgobardoram rege, et ejus
soccessore, deque Gundeberga regina. 773

Cap. XI. — De Dagoberti regis Austrasiorum prudentia
•t Rodoaldi tnsolentia. 774

Cap. XiL — De Da^oberti cum Gomatrude conjugio, et
cum patre Clotario disoeptatione^ sc eorum pacificatione
super regno Austrasise. 774

Cap. Xlll. — De Sisebodi regis Hispanise virtute etfide,
et Cantabriie per eum subactione, et regni Gothurum per
hoc dilatatione. 775

Cap. XIV. — Dtt Wamarii morte et incestis Godini filii
•jus cum noverca sua nuptiis, et ejuadem repudlo, et re-
pudiatse furore ac fraude in Cogonem, et do Cogonis jura-
meote fidelitatia in muitis templispnrstando eju8<iue nece.
Item de Palladii Sedecique dxsilio et de Bosonis csedey

77.

Cap, XV. — De successore Warnarii prsefati aulse Bur5
gundise per Ciotarium et regulos ac proceres regni con-
f ultstio, et seditione oborta ob csedem Hermarii ab gi—
nano factam. 776

Cap. XVI. » De Clotaril junioris obitu, miraculosaque
par divum Sulpicium a febnbus sanatione^ deque ejuidem

Sulpicii vitse senctitate, et beati Eligii aurifabri inDocen-
tia et opera. 77i)

Gap. XVII. — De Dagoberti post annuntiatam sibi C3o-
tarii morlem studiis, et Ariberti ac Brunulfl contra eara
tactioae, deque corpanim Dionjrsii et sociorum inTentione
miraculosa, necnon et Sadregisito locum tenente ia Aqoi-
tania. 777

Cap. XVIII. ^ De Dagoberti cum Bertoaldo Saxooom
duce periculoso praelio, et Clotarii subventione mirifica,
ipsiusque Bertoafdi fugientis nece. 77^

Cap. XIX. — De Dagoberti post raortem patria in Bur-
gundiam ut oppressos erigeret, profecti ne et reliqita pe-
regrinatione, deque ejusdem repodiata conjuge, com
Vestali matrimooio, et de coaftlariis ejns bonis, Anolfo
episcopo, Pippino, et Chuniberto episcopo. 'M^

Cap. XX, — De Dagoberti ez Ragnetrude fllio, qui dam
a beato Amando baptizaretor respondit : Amtn, et postea
In avaritiam faedani lapsu, et spoliationeque tempU diri
Hilarii ac libidine ejusdem ; sed resipiscentia consilio^p>
pini. > 781

Cap. XXI. — De legatis ad imperatorem^ ct de impe-
ratorum Pocse et Heraciii gestis, et successibus Heradit
in Chosdrohem Perssrum tyiaQOum, ejusque nece craeifr>
que Domjnicse receptione. 7^

Cap. XXII. — De Heraclii forma, et praesagii quo se a
circumcisis pellendum viderat errore. Nam Judseos pro-
pterea persequebatur, e Franciaque pelleodoa curavit ;
cum a Sarracenis fuerit pellendus. De eorum itaque afl>^
tur prselio et Heraclii morte. ^

Cap. XXIII. — De morte Aitbertii regfs Aquitanise, et
ejas fllii Chilperici, deque negociatoribos Fraocis male a
l£:lavis accepti, et de le^atione ad Samanem Sclavorom
re^emj et prselio cum eis commlsso ejos exiCu Francia
inteiict. 784

Cap. XXIV. — De contentione inter Avares etBulgaros
de rege diligendo, et de Bulgaris ezpalsls a patrta, et
Franciam it.vadere parantibus, uoa nocte caesis. 7S5

Cap. XXV. — De regibus Hispanis. et bello eis a Dago-
berto per Burgundiones lllato, et deMissoriipostttlattooe,
et direptione, ac recompeofat-one. 78S

Cap. XXVI. — De bello quod in Sclavos paravlt liago-
bertus, a Sazonibus ob tributi levationem ficte suscept^;
sed a Sigeberto fllio regis feliciter gesto. 786

Cap. aXVII. — De Clodovei fllii Dagoberti oriu, et de
regnorum inter Sigebertumet cttm perpatiem divisiooe,
•t de Dentelini ducatu recepto. 786

Cap. XXVIII. — De Sadregisili ducisnece, et flliontm
ejus ob ignaviam el paternse csedis negligent^am exhsre-
datione. Et de bello in Vasconea felicitar gesto, prster-
quam quod Arembertus duz perierat. 786

Cap. XXIX. — De legatione ad judicabilem Britanni»
regem, cum quo Eligius vir l>onu8 fcedus pactos est, de-
quA Judicabilis Audoenique religiositate. 786

Cap. XXX. — De Dagoberti in •cclesias munificeotis,
et de concione ejus in concilio pracerum regoi, dejoe
testamento et donationibus ejus. '88

Cap. XXXI. — De fide prsestita Francis et Vascooibos.

789

Cap. XXXII. — De Grimoaldi regis Loogobardonim g»-
stis, et fratrum ejusciede, deque Constantiao imperaton
(qui et Coostans dictus est) Beneventam obeidente, et de
crudelitate ejus et exitio, et Mezantli tjraxmi, ^^SSS
Coostactii imperio. t89

Cap. XXXIll. — Da Dagoberti ebitu et sepii:tora, ac
ssdis divi Dionysii eedificatione eV ornata. 790

Cap. XXXIV. — De visione facta aolitario aaper sUta
Dagoberti regis defuncti, et quid prosit temploram oma-
tio, etobsit spoliatio, 791

Cap. XXXV. — De Clodovei sub Ega justo principato,
et paradisi Romani pavimeoU). Et de Gothorum ia Uispa-
oia regibos Tolga et Hisigindo. T^

Cap. XXXVI. — De thesauri regii diviatone, et conci-
liis Pippini Sigeberto datis. 79i

Cap. XXXVII. — De Egani morte, et Erchinoa!di pne-
fectura, (t Ermeniridi homicidio. 793

Cap. XXXVIII. ^ De Pippioi morte a maltia fleU, et
filti ejus post multam contentiocem et iacUonem saccet-
sione in prsefectdra, 793

Cap. XXXIX. ^ De Flaucato majore^omas Burgundic.
et simulute ejus cum Wiliibado. 793

Cap. XL. ^ De Nantildis reginss obitu, Willibadi cssd^
et Flaucati paulo post morte non iuiufrita. 791

Cap. XLI. — De Clodovei in pauperes eroffatioDe, co&;
cione et templi ac coenobii Dionysiaoi ab episcopali
subiectione exemptione : et de Tiria sajictia qoi iatere-
rant ac piia eorum operibos. 795

Cap. XLU, — -De fuodatione ca»nobii Floriacenais. 197

1653

QUiE IN HOC TOMO CONTINENTUR.

im

TRANSLATIO S. BENEDICTI.

&E MiRACULIS SANCTI BENEDICTI,

796

LIBRI DUO.

803

Prologas ad Gauzllnum abbatem. 802

LIBER PRIMUS. 803

Cap. I. — Northmaonorum stragesper Galliam sub Ca-
roto Caive^ sub Ludovico, 8ub Caroio Simplice^ Odone et
.Roberto CaMinogiti palatii situe, etc. 803

Cap. II.— Rainaldus rex Northmannorum moratnr Flo
liac ; a saucto Benedicto csesus. Cadaver in Sequanam
mlssum. Eftigies ejus Floriaci. 806

Cap. III. — Robertuaoccisus. Lerbertus Caroli proditor.
Rodulfus rez. Exemplum de ejus sequitate. 807

Cap. IV. — FioriacenBium abbstum success-o, Drogonia
noTitii probatio , secessus in eremum, tentatio. Visitatio
S. Benedicti. 808

Cap« V. — Ludovicus rez, CaroU successor ; filii ^us
iSuo. Amustus S. Benedicto dat poenas. 810

Cap. VI. — S. Remigiifesium. Ensemaltari S. Benedicti
imponens punitur. 812

Cap. Vil, — Herbertus, prmdiorum Floriacensium in-
▼asor, percutitur baculo S.Uenedicti. 812

Cap. VlII. — Romaldus item morte correptus. 814

Cap. IX. — Floriacense incendium ; aliud. 814

Cap. X. — Mensa incombusta. Coenobii instauratio. In-
cendium anno 974. 815

Cap. XI. — Arcbitectus casu illssus. Mulier a dsemone
liberatur. 816

Cap. XII. — Contractus erectus. Duodecim pauperes
Fioriacl altti. 817

Cap. XIII. — Lucernse tres in ecclesla B. Marlse. Cercus
coelitus acceosus. 817

Cap. XIV. — Sancti contemptor punitus. 818

Cap. XV. — P/sedatores mnliia paucis fus'. S. Benedicti
rexidum. 818

Cap. XVI. — Item alil. Argentomagenses eulogiis
paniaetvini muoiti. 810

Cap. XVII. ^ Trabs loco mota. 820

Cap. XVIII. — Navicula coelitus subminiatrata. 821

CAp. XIX. — Arnullo episcopo vineas invadente^ reli-
quise delatse, seger sanatus.sedicula constnicta. 822

LIBER SECUNDUS. 823

Cap. I — Floriacus, Vallis aurea. Stbi nota narrat
auetor. Francorum reges. Abbo Oiiboldi auccessor. 825

Cap. II. — Flonacense incendinm. Apparatus in festo
translatioois. Incendium divioitus restiuctum. 825

Cap. III. — Cootractus erectus. Ingiatus denuo male
habet ; iterum sanatus. ^6

Cap. IV. — Sacergii situs. Otherius para lyticus,Caput-
cervium vovfet S. Benedicto ; facto dono mox sanatus Alia
relatlo de trad.tione illius prsedii. 828

Cap. V. -^ Ademarus Brucciee et Capitiscervii invasor.
Otherio prseposito Hagonem bortante, viso ac cedente.
Territus audito nomine S. Benedicti. Castri de Salis situs.
Ademarns taudem victus et captus, faveute superna vir-
tute ; soeii itidem castigati. 830

Cap. VI. ~ Ademari castrum dirutum. Eqaus e puteo
eductus. 834

Cap. VII. —' Milites pasti pane S. Benedicti in prselio
illsesi. 836

Cap. VIII. — Abbatisvillse monasterium eum miles per
yim iogressus fuisset et in contemptum S. Benedicti sese
Tino fratrum inebriasset, abbate orante Deum ut se os-
tendere tutorem loci, igni consumptus est. Necnon dno
pneri ipsius complices, equi et qucecumque sua 837

Cap. IX. — L geris exundatlo, anno lt03. Armentarius
ex aquisereptui. 839

Cap. X. — S Benedicti agrum minnens mala morte

perit. 840

Cap. XI. — S, Pauli corporis translatlo Floriacum. 841

Cap. XII. — Felix anachoreta nautragio liberatus. Epis-

oopus Leonensis id coelitus discit. Felix ob id in S. Be-

nedictum amphus animatus, iterum liberatus. 842

Cap. XIII. — Advocatua malua porit. 813

Cap. XIV. — Monachus in extremis ab omnibus dere-

lictns, S. Benedictum habet propitinm. 844

Cap. XV. — Patriciacns ( Preaay ) in Bnrgnndia. Ibi

reliqniae S.Benedicti cnm aliis contra prsedatorea delatse.

Gerei coelitus bis reaccensl ; reliquiae data in prsemlum

ductrinsB. 845

Cap. XVI. — Minaz et blaaphemns in S. Benedictum

interit. Du» feminse sanantor a quatuor morbis. 816

Cap. XVII. — MuU et danda aanatur. 847

Cap. XVIII, — Item alia indlcare non valens. Iterum

imjpotens, iterum sanata. 847

uAF. XIX. — In fetto translationit iDcendiQmrestinetam.

Caf • XX. — Contraeta erigitiir.

848
850

Cap. XXI. « Csesel duo lumen reoepemnt 8S1

Cap. XXII. — {Auei^r mnlia omisit). 852

SERMO IN FESTiVITATIBUS S. BEfNEDICTI. 854

Cap. I. ^ De oratorio quod S. Pater Benedictas in

summo monte eondidit, ubi sacriflcabat Jovi erronea

paRanitas. 859

Cap. II. — Deaogeliaqalostenderantei viamqaa pei>-

gere deberet 880

Cap. III. — De tribus eorvis qnos alere solitns erat, qui

eum a Sublacu usque Beneventum^ per quinquaginta

fere milliar.a sunt seeuti. 860

Cap. IV. — De monachis qni, extribns monasteriis pro

necessitate aqu» ad eum collecti, meruemnt ex petra

aquam nbertim mansntem adipiscl. 860

JOANNES DJACONUS VENETUS.

Notitia hiatorica et litteraria. 871

CHRONICON VENETUM. 875

CHRONICON GRADENSE. 939

Chronici Gradensis sopplementiim. 951

BERIGERUS ABBAS LOBIENSIS.

Notitia historica. ttS5

HERIGERI ET ANSELMI GESTA EPISCOPORUM
TUNGRENSIUM , TRAJECTENSIUM ET LEODIEN-
SIUM. 957

LIBER PRIMUS. 1003

Cap. I. — ProcBoiium opuscali sequeatls. 1003

Cap. II. — Quod Deus omniain numero et pondere et
mensura oonstituit, et de mysterio cmcia. 1007

Cap. III. — Quod Dominus occidentales partes aposto-
lorum principibna Petro et Panlo dignatus est iliustrare.

1008

Cap. IV. — Qnaodo Petrus Romam venerit. 1009

Cap. V. — Qnod Eucharium, Vaierium atque Maternum
Treverim miaertt. 1010

Cap. VI. — Qualiter beatus Maternas defunctus, per
baoulum ejus sit resausoitatus. 1011

Cap. VII. — Quod hi tres viri Treberi, Coloni», Tnngri
prsedicaverint,et de insigni fonte Tongrensi. 1013

Cap. VIII. — Qnaliter sanctus Eucharius populnm resi-
stentem oratione ligaverit et absolverit. 1014

Cap. IX. — Quod fllium viduse ressuscitaverit, 1014

Cap. X. -« Quod reveiatum sitcuidam senatori, omnes
oportere baptizari. 1015

Cap. XI. — De obitu beatl Eu^harii. 1016

Cap. XII. — De vita et obitu beati Valerii saccessorls
ejua. 1017

Cap. XIII. ^ Quod beatus Matemus totannis episcopns
fuerit, quot diebus in sepulcro jacuit. 1018

Cap. XIV. » Qualiter eum Eucharius et Valerins de
hoc mundo per viaum vocaveriot. 1019

Cap. XV. — De octo eplscopls qui beaio -Materno in
sede Tungrensl succeaaerunt. 1020

Cap. XVI. — Qualiter in diversis lods orthodoxi viri
arianae hseresi restiterint. 1020

Cap. XVII. — De Hnnis Per totum Imperium RoroaDum
diffusis. 1021

Cap. XVIII. — Qttod ab immundis spiritibuset ex magls
mulieribus procreati dicantur. 1022

Cap. XIX. — Qualiter ductu cervse insnla egressl,
primo Gothos, deinde alias gentes^ noTissime Galliam
mvaaerint. 1013

Cap. XX. — De saocto Servatio. 1024

Cap. XXi. — Quod multi sancti viri contemporales illi
fuerint, et de multarum urfaium eversione. 1024

Cap. XXII. — Quod sanctns Sarvatius Romam adierit,
si quo modo oratlonibua suis valeat Galliam ad Hunia
liberare. 1026

Cap. XXIII. — Qualiter ante tnmulum beati Petri per
visum de eversione totius Galiise et de obitu suo sit edo-
ctus. 1027

Cap. XXIV. — Rediens quid Tiderit, commisso gi^
exponit. 1029

Cap. XXV. — > Oratio ejus et iamentatio olericoram et

populi, et de obitu ejua. 1029

Cap. XXVI — Qnod Hnni multas Galliser urbea cnm

TuDgris subverterunt. quos item Franci a Galliia expa-

lerunt. 1051

Cap. XXVII. — De aancto Remigio et novem Tnngren-

sibns episcopis. 1032

Cap. XXVIII. — De sancto Domitiano. item Perpetuo

et Ebre^iso. 133

Cap. XXIX. — De saocto Joanne. 1034

CAP.XXX.—Quod ei atransmarino quodam prsedictum

sit, eum Trajectensem episcopum futurum. 1035

Cap. XXXI. — Quid ad hasc iUe responderit, qnodque

bacnlus ejas terrae fixus florait, ot de episcopatu, vita et

obittt ejos. 4037

i«S5

ORDO fiERtm

iW

Cap. XXXIL — Detaneto AmaDdo. 1030

Cap. XXX ni. — De Berpente orationibus (ju8 fbgiAte, et

i^ttodclericus faetoe Turonos, hinc fiituricos.tuBC Homam,

atemque inde Gallias repetierit. 1080

Cap. XXXIV. — Quod episcopui ordlLatua multa bona

•opera fecerit. 1040

Cap. XXXV. •— Quod Gandensem populum cooverterit.

^▼onem recluserit, mortuum tuscitaverit. 1040

Cap. XXXVl. ^ Dagoberti regis fllium oatechizal. Tra-

jecteosem eDiscopatum post triennium derelinquit, 1041
Cap. XXXViI. — Quod contemaeBtee verbum Dot ex

ore ejus ultio divina percusaic, csBcua ex aqna manibus

0JU8 mfuen visum recepit. 1048

Cap. XXXVIII. -h InsidiatoreB auos coscitate percussoa.

itemque ceecam mulierem il umioat. 1048

Cap, XXXIX. — Monachum inobedientem paralysi per-

'emsum liberavit. Enumeratio virtutam ejus et dormttio.

1048
Cap. XL. — Proemium In Vitam beati Remaclt. 1043
Cap. XLI. — De rejg^no Franeornm et Aquitania, unde

sanctuv Remaclus originem duxit. 1044

Cap. XLII. — Quod a beato Sulpltio dehino sub Elegio

educatuB, oalatii nrimor.boa innotuerit. 1045

Cap. XLIII. — Quod beato Amando in catbedra Traje-

ctensi 8ucre9s«rit, et qualiter ibi vixerit. 1U47

Cap. XLIV. •-- Qui sancti viri sub eo coaluerint 1048
Cap. XLIV iis, — Sancto Trudooiadbnc pueroquideum

oporteat facere prsedicit. 1040

Cap. XLV. — Quam alienus fuerit a eupiditate. 1051
Cap. XLVl, ^ Quod Sigeberttts ox consilio eins codno-

bittm4>rimum euper Sesmaria fluvium, deinde in Ar-

doena construxit. 1058

Cap. XLVII. — De Malmundarii constructione. 1053
Cap. XLVIII. — De Siabulaus conslructione. 1054.

Cap. XLIX. — Qaod designato sibi successore eremi-

ticam vitam expetierit. 1055

Cap. L. ^ Responsio filiorum, ne hoo fleret reiragao-

tinm. 1058

Cap. L1. ^ Item excnsatio ejusdem sancti viri. i057

Cap. Lll. ^ Quod multi ejua ezemplis «seculum reli-

•qMrunt. 10£^

Cap. LIIL — Qood creeeeote religiono crevarunt res

ecclesise. 1060

Cap. LIV, — Exhortatio sancti sacerdotisad fratrea in-

atante die vocationis. 1061

Cap. LV. — Obitus ipsltts. 1065

Incipit. liber secnndusgestommpontiflcum Tongrensio,

Trajectensis 8ive Leodicensis Ecciesi», 1067

Cap. I. — Prooemium opusculi sequentis. 1067

Cap. II. — De eancto Theodardo. 1069

Cap. III. — De sancto Lamberto. 1070

Cap. IV. -— Qood puUus sb episGopatu monasterium

adierit. 1071

Cap. V. — Qnaliter ibi probatus fuerit. 1071

Cap. VI. — Qualiter denuo ad epiacopatnm raptas in eo

vixerit, et Tezandrie pnedicaverit. 1078

Cap. VII. — Qualiter a perfidis sit interemptua. 1063
Cap. VIII. «- Item aiia de eodem opinio. 1074

Cap. IX. — Quod in Bawari et pago WirzeburgenBi ad
memoriam ejus flrequenter flunt miracula. 1075

Cap. X. — Quid apud Lovinion ad memoriam ejus
contigerit. 1076

Cap. XI. — De equo in rabiem verao et mortno. 1076
Cap. XII. — De quodam qui pedem foriboa ecclesisQ

ejus illisit et putreiactum amisic. 1076

Cap. XIII. — De eo qui vomitu furtum prodidit. 1077
Cap. XIV. — > De contracto manifeste erecto. 1077

Cap. XV. — Oratio ad sanctum Lambertum. 1078

Cap. XVI. — De 8ancto Huberto. 1080

Cap. XVIL — De sancto Fioreberto. 1080

Cap. XVIII. — De aiiis septem episcopis. ItSO

Cap. XIX. — De Francone episcopo, et quid ejns tem-
pore acciderit. 1081

Cap. XX — De Stephano et Richario episcopis. 1063
Cap. XXI. — Ezemplar testamenti in quo testatnr Ri-
charius Stephanum condidisse reBponaonadesanctaTri-

niUte. 1084

Cap. XXII. — Item de Richarlo. 1085

Cap. XXIII. ~ De aliia qoatuor episcopis. 1085

Cap. XXIV. — De Everbardo episcopo, et qnid sub eo

inCalabtia contigerit. 1086

Cap. XXV. — Do Nokero episcopo, et quanti.m omnia

apud no8 melioraverit. 1088

Cap. XX VI. — Quam sapienter cujusdam potentis cu-

piditatem eluserit. 1089

Cap. XXVIL <— De ecclesiis aanoti Dionysii et sancti

ioannis evangelistee. 1008

Cap. XXIII. — Quanta IHi cura erga educandos pneroa

foerit.

Cap. XXIX. •* Qnl et qnialos anb ao eoalnerlnt. 100}
Cap. XXX. — Quod mitis humilibns, terribitia foerit

svperbis. |0S4

Cap. XXXI. — De Baldrico episcopo. 1005

Cap. XXXIi. — De Walbodooe epiacopo. 1006
Cap. XXXIII. — Qnaliter epiacopus factoa fiierii. 1086
Cap. XXXI V. — .Quid placaturna imperatorem Heafli»

enm feeerit. |ogg

Cap. XXXV. — De vocatioBO ejus. fOSO

Cap. XXXVI. — De Durando epiaoopo. 1100

Cap. XXXVII. — De Reginardo ep*8copo. 1100

Cap. XXXVIll. -^ De Nithardo episcopo. iltt

Cap. XXXIX. — - De domno Wazone episcopo. flOS

Sequmtia capitula desunt m iextu,

Cap, XL.— Qualiter in soholarum magisterio se faabiMrit.
Cap. XLl. — Controveraia ipsiua in Joannem prmpo-
ailum. "■"

Cap. XLII. — Quid a msticia sit perpesaas.
Cap. XUII. — Qttod capellanas imperatoris Cuonndi
ail efiectus.

Cap. XLIV. — Quod Juieum aententla Veteris Testa-
menti revicit.

Cap. XLV. — Quod defonctis priepositis Joanne et
LAmberto pnepositus efBcitur.

Cap. XLVI. — Prmpositus Cactus ut se tiabtterit^ etqnod
prsebendam fratrum melioraverit.

Cap. XLVIL — Qualiter exteriora administraverit.

Cap. XLVIII. — Qualis interius fuerit.

Cap. XLIX. — Quod defuncto Reginardo impcrator
CttoiiraduB illum episcopatu donare voluerit.

Cap. L. — Quaiiter in episcopatom eiectos faeriL

Cap. LI. — Quod episcopua fiactns vigilanter aanctam
religionem exsequebatur.

Cap. Lti. ~ Quam iargns cttjusqoe generis hoimnibafr
fuerit tempore sterilitatia.

Cap. LIII. — De bel!o, et charitate Wirdanensibos im-
pensa.

Cap. LIV. — Quod belli tempestatem maxima ex psrte
sedavit.

Cap. LV. — Quod castella prsedonom everterit.

Cap. LVI. — De divisione gratiarum huic bomini col*
iata.

Cap. LVII. — Ut imperatori injuste Buspectus fnerit.

Cap. LVIII. — Quid in causa Ravennatif episcopi sea-
serit.

Cap. LIX. — Qualiter a comitissa Ifontis castronun
tentatus fuerit.

Cap. LX. — Quod sollicitatns sit per Utteras at impe-
ratoris resisteret.

Cap. LXI. .— Quod regem Francoram, ne Aquaagraai
inVaderet, per litieras abist€rruerit.

Cap. LXII. — Episcopus Cataiaunensia enm per litts*
rasconsulit, quid de hmreticis censeat agendum.

Cap. LXIIl. — Responsio ejns, qom sibi auper hoc se-
deat sententia.

Cap. LXIV. — De hsereticis nequaqnam irterfidendia.

Cap. LXV. — De apostolico eligendo qiid sibi videatur
per nuotium imperatori respondet.

Cap. LXVI. — InaimilatuB ab imperatore qaid &ccrity
quidve responderit.

Cap. LXVII. — Quod vel quales praabendarios consti-
tuerit.

Cap. LXVIII. ~ De impendiisab eo ad sedificia datia et
vitm ejus perfectione.

Cap. LXIX. — De imminente corporis ejtts dissoitttione.

Cap. LXX. — De coofeeaione ejus et nnctione.

Cap. LXXI. — Quod abbas Albertus, ne 7 diea aaper
eum faceret, exoravit.

Cap. LXXII. — Quod Lethgia tantopa8tore orfaatnr.

Cap. LXXIII. — Apoatropha ad Lethgiam,ul religiooam
teneat sanctamque Coloniam imltetur

VITA SANCTiE BERLENDiS ViRGINlS. 1103

VISA S. LANDOALDI. 1107

LIBER PRIMUS. — S. LaLdoaldi et sociorum geeu,
translatlones, miracula Wintershovit facta. ilil

Cap. I. — Viri aposioiici snb Francia In Belgio adven
tus S. Landoaldiet sociornm. llll

Cap. II. ~ Varise translationes Wintershovii factse. 1115

Cap. III. ~ Miracuia Wintershovii patrata. 1110

LIBER SECUNDUS. — Tranalatie rel.qaiarom Ganda-
Tum. 11*1

VITA S. yRSMARl ABBATIS. 1125

EPISTOLA AD liUGONEM MONACIIUM. — Reapondet
qosestionibus sibi ab eo propositis de diversitate qosB
Dyonisium inter et Bedam occurrit, aliasqae ipse iiii vi«
oissim proponit enodandas difflcttltatos. 11^

mi

QUJE IN HOC TOMO CONTINEiNTUR.

1658

NQTGERVS LEODiENSIS EPISCOPUS

No titia historica. 1135

Notitia litteraria. 1139

GESTA EPISCOPORUM LEODIENSIUM. 1141

VITA SANCT/ HADALINI. H41

PRiEFATIO AD VITAM LANDOALDI. 1147

VITA SANCTl REMACLL 1147

THIETMARUS MERSEBURGBNSIS
EPISCOPUS
Notitia in Thietmaram. ^ £ta8| patria, natales, res
cestce. scripta. 1160

THIETMARI CHRONICON.

BRIDFERTUS RAMESIENSIS MONACHUS
Notitla historica. 1423

SANCT! DUNSTANI VITA. 1423

Prologu». 1423

Cap. I. — Ortot, edocatio, atndia, mora in anla regii>,

et inde ezpulsio. 1425

Cap. II. — Monachatn» S. Dnnstani. Gesta et pinsobitos

^helfledse Tidu». Antiphona ez cithara prolata. 1430
Cap. IH. — Res gest» sub Edmundo rege, abbatia

Glastoniensia snscepta, demonnm insidise Titati». 1430
Cap. IV. — Acta sub Edredo et Edwio regibus. Episco-

patus recnsatus; Exsilinm. 1440

Cap. V. — EpiscopatUB Wlgpmiensis et Londiniensis :

dein archiepiscopatus Cantnariensis. Iter Romannm. 1444
Cap. VL — Varlse visiones. Preparatioad mortem. 1450
COMMENTARIUM IN LIBRUM REDiE DE RERUM

NATURA. 1455

COMMENTARIUM IN UBRUM DE LOQUELA PER

GESTUM. 1455

SANCTUS ^LFRICUS ARCHIEPISCOPUS

CANTUARIENSIS.
Notitia historica. 1455

Dtssertaiio de i£irrico seu Elfrico srchiepiscopo Can-

tnariensL — Utrum foerit iElfricns grammaticns. 1459
Canones iElfrici ad Wnlflnum episcopuro. 1469

Epistola de canonibus. 1469

JOANNES XVIII PAPA
Notitia bistorica. 1477

Notitia diplomatica. 1477

EPISTOLiE ET DIPLOMATA. 1477

I. ^ Joannes XVIII monaaterii S. Florentii Saknnrien-
ais privllegia et possessiones coDfirmst. 1477

II. • Joannia XVIII privileginm pro ecclesia S, Mari»
Isergensi. 1480

III. — Joannes XVIII ecclesisd SS. Cosmae et Damiani
ad Micam anream priyilegia tribnit. 1481

IV. — ioannes xVlII monssterii SS. Benedicti et Scbo-
lastic» Sublscensis priyilegia confirmat. 1481

V. — - Joannes XVIII Benedicto^ episcopo Portuensi,
dimidinm campi Stagnelli maledicti concedit. 1482

VI.— Joannis XVIII papse privilegium pro ecdesia
Paderbomensi. 1482

yil. — Joannes XVIII confirmat donum a Rsinaldo
opiscopo Parisienaibns canonicis factum. 1483

VI II. — Joannis XVIII papsQ privilegium pro monaste-
rio S, Benigni Divionensis. 1485

IX. — Joannes XVIII ecclesin Pisan» canonicorum
poBsessiones coofirmat. 1486

X. — Diploma Joannis XVIII, quo confirmat episcopa-
tum Bambergensem. 1487

XI. ^ Confirmatio privilegiorum et metropolici juris
sanctsB ToIosaosB Ecclesiae. 1489

XI I. — Joannes XVIII priTilegia monasierii Floriacen-
sis propngnat. 1490

XIIL — Joannis XVIII papse privilegium pro monaste-
rio Bellilocensi. 1491

XIV. — Joannis XVIII priYiIegium pro monasterio S.
Victoris Massiliensis. 1492

ARNOLDUS HALBERSTATENSIS
EPISCOPUS
Amoldl epistola ad Henricum Herbipolensem episco-
pnm de institntione episcopatus Bambergensis. 14^
SERGIUS IV PAPA
Notitia historica. 1497

Notitia diplomatica. 1499

EPISTOLiE ET DIPLOMATA. 1499

I. — Ser^uB IV AndresB episcopo Parentino possessio-
Dom paroecisB RuTiniensis castellommque dnoraoi asserit.

1499

II. — Sergii IV papse littersB, quibus Vediano cuidam
castram Scoriense tuulo emphyteusis concedit. 1501

III. — Sergios IV confirmat fondatiooem parochiaiis
ecclesiae Sancti Michaells apud Nonantulannm csBnobium
in agro Mntinensi, fiutom a Rodnlpho ejnsdem coBnobii
abbate. 1502

IV. — Sergins IV papa conflrmat booa omnia ad Cuza-
nense monasteriom pertioentia. 1504

V Sergii IV pap» privilegium pro monasterio Ri-

vipuUensi. 1509

VI. — bergius IV papa coofirmat fnndationem monaste*
rii S. Petri Feoliiotensis, et bona ad illod spectantia.

1514

VII. — Sergii IV pap» privilegium pro monasterio Ca-
nigonensi. 1513

vlll. — Sergius IV papa monasterium Arulense sub
protectione sedis apostolicse recipit, et a cujuscunque
personsB, etiam episcopi ordioarii, jurisdictione ezimit.

1511

IX. — Privilegium Sergii IV papse pro monasterio
Mootis-Majoris. 1520

X. — Sergios IV papa Amalricom Aqnensem archiepi-
scopom ob vezatom Mootia-Majoris monasteriom redar-
guJt. 152!

XI. — Sergios IV papa Gratiaoo abbati et omnibos ha-
bitantibus in castello et civitate Cor^nito prsecipit nt ec-
clesias Peregrioi et S. Michaelis Guidoni abbati Farfensl
restituant. I5ti

XII. — Sergius IVeccleslse Bambergenai privilegla tri-
boit. 1522

XI !I. — Sergius IV monasterii VincenUi Vultnraensis
possessiones et privilegia conflrmat. 1522

XiV. — Sergii iV papae privilegiom pro monasterio
Bellilocensi. 1525

XV. — Sergii IV papse priviiegiom pro mooasteri6
Belliloleosi. 1527

XVI. — Sergios IV Michaelis archiepiscopi Saleraita-
ni jura metropolitana confirmat. 1528

HENRICUS PARMENSIS EPISCOPUS

SCRMO DE PASCHATE DOMINI. 1529

BRUNO LINGONENSIS EPISCOPUS

Notiiia historica. 1531

BRUNONIS EPISTOLiC ET CHARTiE. 1533

ARNULFUS REMENSIS ARCHIEPISGOPUS

Notitia historica. 1539

ACTA ELECTIONIS ARNULFI. 1543

JURAMENTUM ARNULFL 1513

ARNULFl COMMONITORIUM CONTRA PRiEDONES.

1545
LIBELLUS ABDICATIONIS ARNULFI. 1545

ARNULFI EPISTOLiE. 1547

ARNULFI PRIVILEGIA. 1547

I. — Privilegium pro abbatla S. Remigii. 1547

II. — Privilegium procoenobio Molooiensi* 1548

III. — Pro eodem coBoobio. 1649
CONSTANTINUS 5. SYMPH0RIAN2 ABBAS

VITA ADELBERONIS METENSIS EPISCOPI. 1551

BENEDICTUS VIII PAPA.

Notitia historica. 1577

Notitia altera. 1517

Notitia diplomatica. 1579

EPISTOLC ET DECRETA. 1579

I. — Benedicti VIII pap» epistola ad Branonem Lingo-
nensem episcopum. 1579

II. — Benedicti VIII papse privileginm pro monasterio
S. Benigni Divionensis. 1581

lii. — benedictos VIII papajora omnia ac bona S.
Urgellensis Eccic siie confirmat. 1582

IV. — Benedictos VIII Ecclesim Barabergensis, peten-
tibos Heiorico rege et Eberhardo epiacopo, privilegia con-
firmat. 1585

V. — Benedicti VIII papse bolla qoa Farfensi ccBnobio
booa ac jura oninia confirmat. 1586

VI. — Donatio ferrarom facta Farfensl CQBOobio ejusque
abbati Gnidoni a Benedicto VIII pontifice maximo. 1587

VII. — Buila Benedicti papm VIII pro monasterlo
Sancti Sepulcri in loco Noceati. 1589

VIII. — Beoedictus VIII Henrico imi>eratori tradit
cortes trea in ducatu Bavarise sitas pro quibus CoUe Cal-
vum regalem curtem accipit. 1590

IX. — Benedictus VIII monasterii B. Petri Bremetensis
libertatem et possessiooes confirmat. 1591

X. — Privilegium Benedicti VIII papsB pro mobasterio
CaFinensi. 1592

XI. — Benedicti VI!I papa) privilegiom pro ecclesia
Pad<»rboraensi. 1595

XII. — Benedictos papa VIII castellom Boccinianom
nuper a se recuperatum monasterio Farfensi confirmat.

1596

XIII. — Synodot llomana Benedicti VIII, In qua Fra-
ctuariensis coenobli priviiegium editum. 1597

XIV. — Benedictus VIII Popponi archlepiscopo Trevi-
rensi pallium mitlit. 1509

XV. — Benedictus VIII Benedicto archiepiscopo Saler-

I6b9

ORDO RERUM QVM IN HOC TOMO COiNTtNENTUR.

1660

nilano palliam tribuit Gcclesioeque ejus jura coufirmat.

leoo

XVI. — Epistola Benedlicti Vlfl ad eptBCopos Burgun-
dise et Aquitanise. — Mandat ut invasores bonorum C'u«
niacensium, nisi satisfecerint, escommunicentur. 1601

XVil. — Electio Bisuldunensis Eccleeia) in episcopa-
tum. iGOi

XVIII. — Benedictus VIII papa ecclesiam Bisuldunen-
sem nuper constructam a Bernardo corolte Bisuidunensi
sub protectione sedis apostolicso recipit. 1606

XrX. — Beuedictus VIII papa confirmat bona monaste-
rii S. Stepbani Balneolensis BisuIduneQsis dioecesis. 1608

XX. — Privilegium Benedicti VIII papse pro monasterio
S. Petri Campirotundi in eodem comitatu Bisulduuensi.

1613

XXI. — Benedicti VIII papae bulla qua Farfensi cgduo-
bio concedit monasterium Sancti Laurentii in Macri co-
mitatu Campanino. 1616

XXII. — Benedictus VIII Ecclesise Portuensis privilo-
gia possessionesque confirmat. 1617

XXIII. — Benedictus VIII Amato archi«>pi8copo Saler-
nitano pallii usum concedit et privilegia Ecclesiae ejus
confirmat. 1623

XXIV. — renedicti VIII privilogium' pro Parthenone
S. Marise et S. Andrese. 16*23

XXV. — Privilegium Benedicti papse de confirmatione
Babebergensis episcopi . 1 6:2 i

XXVI. — Benedictus VIII monasterii S. Sophiae Bene-
vontani poss^ssioncs et privilegia confirmat. I6i3

XXVII. — Bul>a Benedicti VIII papse, qua Pomposiano
monacbo cuncta privilegia et Jura condrmat. 1626

XXVIII. — Benedicti VIII papse priviiogium jiro mo-
nasterio Casinensi. 1627

XXIX. — Epistola Benedlbtt VI 11 papse ad Stephannm
Arvenorum episcopum pro Cluoiaceasibas^ 1628

XXX. — Bene<lictu8 VIII popa ad Wnielmum ahbatem
aionasterii Divionensis. 1629

XXXI. — Benedictus VIII papa concodit nt in ecclesia
monasterii RivipoIIensis cantetur Alieluia et hyzonus an-
geiicus in festivitate Hypapanti (sive in festo Purificatto-
nis beatss Marise), etiamsi ea inciderii post Septaagesi-
mam. 16^

XXXII. — Benedicti VIII pap» epistola ad Guillelmam
comitem. 1630

}^XXIiI. -~ Benedictus VIII petente Rogerio comite
CarcassonertBl et conjuge ejus Adalbaide, res et jnra mo-
nasterii Sw^Bilarii cootirmat. 16^

XXX^V. — Benedictus VI li monasterii S. Sayini poa-
sessiones conflrmat. 163S

XXXV. — Boatus Simeon monachus et eremita in ece-
nobio PadoImorensiagriMantuanisanctorum oonfessonim
canoni ascribitur. 1633

XXXVI. — Benedictus VIII Ricbardo abbaU FolJensi
monaftttfrium S. Andrese donat. 1633

XXXVII. — BenedictUB Vill Unwano archiepiscopo
Hamhnrgonsi paJlium mittit, eique et saccessoribus ejiu
letsationem ei archiepiscopalem potestatem in omnia
re(!na fteptentriooalia concedit. 16%»

XXXVIU, — De electione abbatit Casiaensis. 1635

XXX I.X. — Bula Benedicti papse VIII, qua Henrico sa-
nitatem a S. Benedicto re^titutam esse testatur, monrste-
rioque Casioensi asserit dooa ab imperatoro delata. 1636
XL. -^ Benedictus VIII monasterii S. Petri Luxoviea-
sis privile/ia a Joanne papa IV quondam concessa to-
tidem verbis, interventu Henricl imperatoris renovat.

1638

I

I

I

FINIS TOMI CEiNTESlMI TRIGESIMI NONI.

bb^ u2b

Ex typis SchouLlieQr, rue des Trois-Visagos, k Arras.

3 2044 054 759 998

DOES NOT CiRCUL^TE
0UTSID£ TUE LlBF.r.nY